Saak No: 443/98
In die saak van:
ABSA  BANK  BEPERK
Appellant
en
JOHANNES CASPARUS DE VILLIERS (Snr)
Respondent
CORAM:    SMALBERGER, HOWIE,   HARMS,  SCOTT ARR et
FARLAM Wnd AR
DATUM VAN VERHOOR:   28 August 2000
DATUM VAN UITSPRAAK:   15 September 2000
Borgtog SS Verjaringswet SS Beletsel ingevolge art 13 (1) (g).
U I T S P R A A K
HOWIE   AR/ . . .

HOWIE   AR:
Die  respondent het vir sy seun se skuld teenoor  appellant as
mede-hoofskuldenaar in solidum borg gestaan en is in die Oranje-Vrystaatse
Provinsiale Afdeling vir betaling van  die  borgskuld   gedagvaar.   Sy
verweer was dat die borgskuld deur novasie of verjaring uitgewis is  en,
indien novasie wel plaasgevind het, dat die nuwe skuld verjaar het.
Appellant het gerepliseer dat voltooiing van verjaring van die hoofskuld en
daarmee die borgskuld, ingevolge art 13 (1) (g) van die Verjaringswet 68 van
1969, uitgestel is en dat daardie beletsel nog ten tye van gedingsinstelling van
krag was.
Op die basis van `n gestelde saak is die Hof (Van Coppenhagen
R) versoek om te beslis of appellant se eis  soos deur respondent beweer,
wel verjaar  het.   Die geleerde Regter het beslis dat die uitwerking van art 13
(1) (g) op die hoofskuld nie die borgskuld geraak het nie en dat lg
onafhanklik van die hoofskuld voor instelling van die geding verjaar het.   Die
eis is derhalwe van die hand gewys en met die Verhoorhof se verlof kom

appellant in hoër   beroep.   Die uitspraak van die Hof a quo is gerapporteer
in 1998 (3) SA  920 (O).
In die loop van die betoog deur appellant se advokaat voor
hierdie Hof is die vraag geopper of die hoofskuld self nie voor die datum van
gedingsinstelling verjaar het nie.   Sy antwoord was dat voltooiing van
verjaring van die hoofskuld nog steeds op daardie datum uitgestel was.   Dit
strook met die terloopse  bevinding van die Hof a quo te 923 G - H van die
gerapporteerde uitspraak.   Die vraag is dus of daardie bevinding korrek was.
Dit spreek vanself dat indien, op die feite voor die Hof benede, die
hoofskuld voor instel van aksie verjaar het, die borgskuld gelyktydig daarmee
uitgewis sou gewees het.  ( Leipsig v Bankorp Ltd 1994 (2) SA 128 (A) te
132 I - J.)   As dit so was, kon appellant se vordering nooit slaag nie en al
dek die verweerskrif daardie situasie nie presies nie sal die appèl van die hand
gewys moet word.
Art 13 van die Wet bepaal (vir sover ter sake):
“(1) Indien S
. . .

(g)
die skuld die voorwerp is van `n eis ingedien . . .
teen  die insolvente  boedel van die skuldenaar
. . . ;

. . .
en
(i)
die toepaslike verjaringstermyn, as dit nie
vir die bepalings van hierdie subartikel was
nie, voltooi sou word voor of op, of binne
een jaar na, die dag waarop die betrokke
beletsel in paragraaf . . . (g) . . . bedoel,
opgehou het om te bestaan,

word  die verjaringstermyn nie voltooi voordat `n jaar na die in
paragraaf (i) bedoelde dag verstryk het nie.”
Wat bewyslas betref, is dit geykte reg dat  die party  wat
verjaring opper  dit moet  bewys.   Aan die ander kant, indien uitstel van die
afloop van verjaring deur die teenparty beweer word waar die betrokke
verjaringstermyn andersins klaarblyklik verstryk het, rus die bewyslas nie op
die teenparty om sodanige uitstel te bewys nie?   `n Bevestigende  antwoord
is verstrek in Regering van die Republiek van Suid-Afrika v SA Eagle
Versekeringsmaatskappy 1985 (2) SA 42 (O) te 47 F - G waar art 13 (1) (g)
ook ter sprake was en die hof, sonder bespreking, die  stelling gemaak het
met `n beroep  op Kapeller v Rondalia Versekeringskorporasie van Suid-

Afrika Bpk 1964 (4) SA 722 (T).  In lg saak het die tersaaklike
verjaringstydperk verstryk tussen die ontstaan van die vordering en die
instelling van die geding.   Op 728 A is gesê dat:
“(d)ie bewyslas is dus op die eiser om stuiting te
bewys.  Zingel v Doll, 1939 S.W. A.  13 te bl.
14.”
In Zingel se saak egter (waar die eiser beweer het dat die verweerder `n
erkenning gemaak het wat lg se verjaringsverweer sou ontsenu) was daar
slegs `n bevel dat die eiser die “onus om te begin” gedra het.   Die trefpunt
van die algehele bewyslas was nie ter sake nie.
Na my mening moet die antwoord gevind word aan die hand
van algemene beginsels.   Waar dit duidelik is, sonder meer, dat die
verjaringstydperk verstryk het, het die verweerder `n volkome  verweer:  die
eis is finaal uitgewis.   Indien op stuiting van verjaring of uitstel van die
voltooiing van verjaring staatgemaak wil word, is die posisie nie net dat die
eiser sal moet begin nie.  Indien dit op die getuienis van `n besondere saak
onseker is of stuiting, of die gebeure waarna in art 13 (1) verwys word,

plaasgevind het al dan nie, sal die eis in daardie situasie noodwendig moet
faal.   Die repliek wat deur so `n eiser geopper word is dus `n aparte
geskilpunt ten opsigte waarvan daar `n  afsonderlike bewyslas (in die sin van
die algehele bewyslas) bestaan: Pillay v Krishna and Another 1946 AA 946
te 953.   In die onderhawige saak het appellant dus die bewyslas gedra om
uitstel van voltooiing van verjaring ingevolge art 13 (1) (g) te bewys.   In
besonder verg dit van die eiser om te bewys van wanneer tot wanneer die
hoofskuld die voorwerp was van `n eis wat teen die insolvente boedel
ingedien is.
Die tersaaklike feite blyk uit die pleitstukke, die notule van `n
Reël 37 samespreking en die gestelde saak.   Hulle kan soos volg opgesom
word.   Die borgkontrak is in 1990 aangegaan.   Op 30 April 1992 is die
boedel van respondent se seun voorlopig gesekwestreer en op daardie datum
was die hoofskuld (ten bedrae van R717 045) reeds opeisbaar.   `n Finale
bevel is op 4 Junie 1992 uitgereik.   Appellant het ses eise teen die boedel
bewys wat almal deur die kuratore aanvaar is.  Een daarvan is gegrond op die

onderhawige hoofskuld.   Op 13 September 1993 het die Meester die eerste
finale likwidasie- en distribusierekening bekragtig.   Geen dividend is
toegeken  ten opsigte van die hoofskuld nie.   Gedurende Februarie 1996 is
die geding ingestel.   Op 4 Februarie 1997 is ‘n gewysigde tweede en finale
likwidasie- en distribusierekening deur die Meester bekragtig.   Weereens is
geen dividend ten opsigte van die hoofskuld toegeken  nie.
Van die feit dat die eerste rekening finaal en nie tussentyds was
nie, moet afgelei word dat daar geen eiendom van die insolvente seun was
wat nog nie te gelde gemaak was nie en ook geen uitstaande  skulde nie.   As
daar wel sodanige eiendom of skulde was, sou art 92 (4) van die
Insolvensiewet 24 van 1936 van toepassing gewees het en sou die eerste
rekening nie finaal kon gewees het nie.   Boonop het appellant nie  bewys dat
daar te enige stadium realistiese vooruitsigte was dat `n gewysigde of
heropende likwidasierekening enige dividend ten opsigte van die hoofskuld
sou  meebring nie.   Die blote feit dat daar `n gewysigde, tweede finale
rekening was meer as drie jaar na September 1993 dra dus niks tot appellant

se saak by nie.   So `n rekening kon nie die beletsel uitstel of laat herleef nie.
Uit die feite wat appellant aan die Hof voorgelê het,  moet dus
afgelei word dat ten tye van die opstel van die eerste rekening dit uiters
onwaarskynlik was dat appellant ooit enige betaling  ten opsigte van die
hoofskuld uit  die insolvente boedel sou ontvang.   Daarna is die rekening
deur die Meester bekragtig  en ingevolge art 112 van die Insolvensiewet was
sodanige  goedkeuring  afdoende, ook  teenoor   appellant.
Met betrekking tot die ooreenstemmende posisie in die geval
van `n gelikwideerde maatskappy het hierdie Hof in die Leipsig saak te 135
I - 136 A beslis dat met bekragtiging van die eerte finale rekening daar
voldoende finaliteit was om die gevolg te hê dat die skuld wat daar betrokke
was nie langer die voorwerp was van `n eis ingedien teen die insolvente
boedel waarna art 13 (1) (g) van die Verjaringswet verwys nie.   Daardie
beslissing is van toepassing op die onderhawige  saak.   Gevolglik, vanaf 13
September 1993 (die datum van bekragtiging van die eerste finale rekening)
was die hoofskuld op die feite voor die Hof a quo nie langer die voorwerp

van `n eis teen die insolvente boedel nie.   Derhalwe het enige beletsel
ingevolge art 13 (1) (g)  op daardie datum opgehou om te bestaan.   Daar is
nog `n verdere probleem  want appellant het nie bewys wanneer die
hoofskuld opeisbaar geword het en wanneer dit in die gewone loop van sake
sou verjaar het nie.  Sou die hoofskuld dus voor of op 13 September 1993
of binne `n jaar daarna verjaar het, was verstryking van verjaring tot slegs
September 1994 uitgestel.  Sou die hoofskuld meer as `n jaar na 13
September 1993 verjaar het, was art 13 (1) (g) nie eers van toepassing nie.
Indien die hoofskuld dus kort voor sekwestrasie opeisbaar geword het, sou
`n verjaringstydperk van drie jaar in 1995 verstryk het.  Dit was nie appellant
se saak  dat die hoofskuld `n ander  verjaringstermyn  as drie jaar gehad het
nie en  die feit dat appellant hom op art 13 (l) (g) beroep het dui aan dat die
termyn wel slegs drie jaar moes gewees het anders kon die artikel klaarblyklik
nooit van toepassing gewees het nie.   In iedere geval het appellant hom nie
van sy bewyslas gekwyt nie.
Bygevolg, op die feite voor die Verhoorhof het die hoofskuld

voor die instelling van aksie verjaar en was die borgskuld daardeur uitgewis.
Die appèl kan dus nie slaag nie.
In die lig hiervan is dit onnodig om te bevind of novasie
plaasgevind het.   Dit is ook onnodig om te beslis of `n borgskuld
onafhanklik van die hoofskuld verjaar en derhalwe of Rand Bank v De Jager
1982 (3) SA 418 (K) korrek beslis is al dan nie
Wat koste betref was daar geen verskyning voor ons deur of
namens respondent nie maar hy het ten minste tot die stadium van liassering
van betoogshoofde  regsverteenwoordiging  gehad.
Die appèl word van die hand gewys met koste.

____________________
C T HOWIE
SMALBERGER   AR)
HARMS                AR)     STEM SAAM
SCOTT                  AR)
FARLAM    WND AR)