IN DIE HOOGSTE HOF VAN APPÈL
VAN SUID-AFRIKA
RAPPORTEERBAAR
SAAKNR: 327/2000
In die appèl tussen:
IZAK GERHARDUS JACOBUS VAN ASWEGEN Appellant
en
DIE STAAT
Respondent
VOOR:
HARMS, ZULMAN, CAMERON, NAVSA ARR en
BRAND, Wnde AR
AANGEHOOR: 10 Mei 2001
UITSPRAAK:
17 Mei 2001
Strafverhoor — Juiste benadering teenoor bewyslas op Staat — Vonnis
— Magte op appèl — Hof van appèl kan nie hoër vonnis oplê as wat
verhoorhof kon oplê nie
UITSPRAAK

CAMERON AR:
1 []
In die landdroshof te Orkney het die appellant tereggestaan op ‘n
aanklag van roof.  Hy het onskuldig gepleit, maar is skuldig bevind en tot
12 maande gevangenisstraf, waarvan vier maande voorwaardelik
opgeskort is, gevonnis.  Hy het teen beide die skuldigbevinding en
vonnis ge-appelleer na die Transvaalse Provinsiale Afdeling.  Hierop het
die Staat kennis gegee van sy voorneme om die vonnis te laat verhoog
deur die hof van appèl te versoek om die opgelegde vonnis ter syde te
stel en die aangeleentheid na die streekhof vir vonnisoplegging te
verwys.  By die aanvanklike aanhoor van die appèl het ‘n meningsverskil
tussen die twee regters daartoe gelei dat die aangeleentheid na ‘n volle
bank van drie regters verwys is.  Die Volbank (Le Roux R, met wie Van
Dyk R en Botha Wnde R saamgestem het) het die appèl teen die
skuldigbevinding afgewys.  Wat straf betref, het die Volbank die Staat
gelyk gegee dat die vonnis te lig was, maar toe self ingegryp en ‘n
vonnis van vier jaar gevangenisstraf ingevolge art 276(1)(i) van die
Strafproseswet, 51 van 1977 (“die Strafproseswet”) opgelê.1  Met verlof
van die Volbank ten aansien van vonnis en van hierdie Hof ten aansien
ook van sy skuldigbevinding, kom die appellant nou in hoër beroep.
3 []
In die vroeë oggendure van Saterdag 6 September 1997 is die
klaer, mnr Nunu Dlamini, ‘n mynwerker op pad na sy skof, deur drie
mans aangeval en van R1 500 kontant beroof.  In die loop van die
aanranding het die klaer ’n swart beursie vir die eerste keer op die grond

1 Art 276(1)(i) verleen aan die Kommissaris van Korrektiewe Dienste die bevoegdheid om na
goeddunke ‘n gevangene onder korrektiewe toesig te plaas.

waargeneem.  Hy het kort na die aanval na die toneel teruggekeer en
die beursie opgetel.  Terwyl hy daar was, het sy aanvallers teruggekeer.
Hy het gevlug en hulle van ’n veilige afstand ongesiens dopgehou terwyl
hulle op die grond rondgesoek het.  Hulle is later ongedane sake vort.
5 []
Die beursie het die identiteitsdokument, bankkaart, salarisstrokie
en  ander eiendom van die appellant bevat.  Hy is opgespoor en
gearresteer.  Tydens die verhoor was dit gemeensaak dat die beursie
aan die appellant behoort.  In sy getuienis het die klaer die appellant
geï dentifiseer as een van sy aanvallers.  Die appellant se alibi-verweer,
eers ná die Staatsaak geopenbaar, was dat hy die beursie moes verloor
het toe hy laat die Vrydagaand met sy verloofde vanaf ‘n dansklub huis
toe gestap het.  Beide sy verloofde en sy vader, wat na bewering nog
wakker was by hulle tuiskoms, is geroep om die alibi te staaf.  Die
verhoorlanddros, mev du Toit, het die getuienis van die klaer aanvaar en
dié van die appellant en sy vriendin verwerp.  Die appellant se vader se
getuienis, op sigself genome, is nie uitdruklik verwerp nie.
7 []
Hoewel die Staat die getuienis van verskeie persone aan wie die
appellant na die aanval mededelings gemaak het (insluitend sy
werkskollega, die polisie-beampte by wie die klag aanhangig gemaak is
en die ondersoekbeampte), geroep het, was die klaer ten aansien van
die roof ‘n enkel getuie.   Wat die toepaslike versigtigheidsreëls betref,
het die verhoorlanddros haarself gepas voorgelig.  Om gegronde redes
het sy die klaer as ‘n goeie getuie beskou en kritiek ingebring teen die
getuienis van veral die appellant en sy verloofde.
9 []
In sy betoog voor ons het mnr van Wyk namens die appellant
gesteun
op
faktore
wat
volgens
sy
betoog
die
klaer
se

identifikasiegetuienis onder verdenking sou bring.  Die appellant se
skuldigbevinding het egter nie in hoofsaak op identifikasie berus nie.
Die kernkwessie is of die feit dat sy beursie tydens die aanval op die
toneel beland het hom genoegsaam met die pleeg van die roof verbind.
Mnr van Wyk het aan die hand gedoen dat dit redelik moontlik is dat die
werklike rower die beursie vroeër kon opgetel het en sy buit later op die
rooftoneel verloor het.  In isolasie gesien, is dit seker moontlik.  Die
deurslaggewende feit is egter dat die klaer se aanvallers na die
rooftoneel teruggekeer het.  Dit kan nie betwyfel word dat hulle doel was
om na die beursie te soek nie.  Slegs iemand met ‘n dwingende belang
by die terughaal daarvan sou die risiko’s hieraan verbonde trotseer.  Die
klaer het getuig dat die beursie geen geld bevat het nie.  Die appellant
se getuienis was dat dit R35,00 bevat het — ‘n redelik onbenullige
bedrag.  Na my mening berus die verloop wat die appellant se advokaat
voorgehou het suiwer op spekulasie en moet dit as ontdaan van ‘n
redelike moontlikheid verwerp word.
11 []
Die enigste redelike afleiding is dat dit die appellant was wat kort
na die roof in die geselskap van sy mede-aanvallers na die toneel terug
is en dat hy dit gedoen het omdat hy ontdek het dat hy sy beursie kwyt is
en, in die besef dat hy andersins met die misdaad verbind sou kon word,
dit wou probeer terugkry.
13 []
Namens die appellant is betoog dat die feit dat die landdros nie die
getuienis van die appellant se vader uitdruklik verwerp het nie en dat
daardie getuienis die appellant se alibi staaf, beteken dat die appellant
nie skuldig bevind kon word nie.  Die wanopvatting wat hierdie argument
onderlê het sy oorsprong in beslissings soos S v Kubeka2en S v

21982 (1) SA 534 (W)

Munyai.3  In eersgenoemde is die Hof se benadering tot die beskuldigde
se getuienis soos volg uiteengesit:
“Whether I subjectively disbelieve him is, however, not the test.  I need not even reject the
State case in order to acquit him.  It is not enough that he contradicts other acceptable
evidence.  I am bound to acquit him if there exists a reasonable possibility that his evidence
may be true.  Such is the nature of the onus upon the State.”4
In S v Munyai onderskryf die Hof die benadering in Kubeka en brei soos
volg daarop uit:
“In other words, even if the State case stood as a completely acceptable and unshaken
edifice, a court must investigate the defence case with a view to discerning whether it is
demonstrably false or inherently so improbable as to be rejected as false.”5
1 []
Die benadering teenoor hierdie foutiewe opvattings in S v
Tellingen6 in S v van der Meyden7 en die kritiek daarteen uitgespreek is
na my oordeel korrek en van toepassing in hierdie saak.  Soos Nugent R
in S v van der Meyden gesê het:
“It is difficult to see how a defence can possibly be true if at the same time the State's case
with which it is irreconcilable is 'completely acceptable and unshaken'. The passage seems to
suggest that the evidence is to be separated into compartments, and the 'defence case'
examined in isolation, to determine whether it is so internally contradictory or improbable as to
be beyond the realm of reasonable possibility, failing which the accused is entitled to be
acquitted. If that is what was meant, it is not correct. A court does not base its conclusion,
whether it be to convict or to acquit, on only part of the evidence. The conclusion which it
arrives at must account for all the evidence. ...
I am not sure that elaboration upon a well-established test is necessarily helpful. On the
contrary, it might at times contribute to confusion by diverting the focus of the test. The proper
test is that an accused is bound to be convicted if the evidence establishes his guilt beyond
reasonable doubt, and the logical corollary is that he must be acquitted if it is reasonably
possible that he might be innocent. The process of reasoning which is appropriate to the
application of that test in any particular case will depend on the nature of the evidence which
the court has before it. What must be borne in mind, however, is that the conclusion which is
reached (whether it be to convict or to acquit) must account for all the evidence. Some of the
evidence might be found to be false; some of it might be found to be unreliable; and some of
it might be found to be only possibly false or unreliable; but none of it may simply be
ignored.”8“

31986 (4) SA 712 (V)
41982 (1) SA 534 (W) 537F-G
51986 (4) SA 712 (V) 715G
61992 (2) SASV 104 (C) 106a-h
71999 (2) SA 79 (W) 82C-E
81999 (2) SA op 81I-82E

In die huidige geval is die skuldigbevinding dus ten volle geregverdig.
1 []
Wat vonnis betref, het die Volbank na my mening tereg tot die
slotsom gekom dat die vonnis wat die verhoorlanddros opgelê het “totaal
ontoereikend” was.  Die aanval op die klaer, waarin hy van die appellant
en sy trawante vuishoue sowel as skoppe moes verduur, het
gesigsbloeding en -swelling veroorsaak en mediese behandeling
genoodsaak.  Die R1 500 wat geroof is, is ’n aansienlike bedrag en
hoewel die Staat nie verswarende omstandighede beweer of bewys het
nie, behoort die verhoorlanddros by ‘n suiwere diskresie-uitoefening die
aangeleentheid kragtens art 116(1) van die Strafproseswet vir
vonnistoemeting na die streekhof te verwys het.
3 []
Die vraag is wat die Volbank te doen gestaan het ná die slotsom
dat die verhoorhof se vonnis ter syde gestel moet word.  Art 309(3) van
die Strafproseswet verleen aan ‘n provinsiale of plaaslike afdeling, by ‘n
appèl wat nie uitsluitlik om ‘n regsvraag gaan nie, “die bevoegdheid om
‘n aan die appellant opgelegde vonnis te verswaar of met ‘n ander vorm
van vonnis in die plek van of benewens daardie vonnis op te lê”.
Daardie magte sluit egter nie die bevoegdheid in in om ‘n hoër vonnis op
te lê as wat die verhoorhof kon opgelê het nie.  Dit het Galgut AR (met
wie Van Winsen en Diemont ARR saamgestem het) met verwysing na
wesenlik dieselfde statutêre bepalings na my mening oortuigend
aangetoon in S v Peter.9
5 []
By die dwingende redes in S v Peter uiteengesit, sou ek slegs die

9 1989 (3) SA 649 (CkAD)

volgende voeg.  ‘n Beskuldigde wat vir vonnisoplegging na die streekhof
verwys word, het klaarblyklik die reg om verdere getuienis ter versagting
van vonnis voor daardie hof te plaas.10  ‘n Verwysing na die streekhof
mag só ‘n beskuldigde trouens noop om getuienis aan te voer selfs waar
hy, met die oog op die distrikslanddros se jurisdiksie-beperkings, dit nie
beoog het nie.  Sou ‘n appèlbank die bevoegdheid hê om ‘n hoër vonnis
op te lê as die verhoorhof, word die beskuldigde in stryd met
fundamentele geregtigheid en grondwetlike beginsels11 van daardie
geleentheid ontneem.
7 []
Die misdaad is op 6 September 1997 gepleeg en die appellant op
3 Maart 1998 gevonnis.  Kragtens die destyds luidende bepalings van
art 92(1)(a) van die Wet op Landroshowe, 32 van 1944, was ‘n
distrikslanddros se strafjurisdiksie tot 12 maande beperk.12  Die Volbank
het dus gefouteer deur ‘n vonnis van vier jaar gevangenisstraf self op te
lê, en moet die aangeleentheid vir gepaste vonnisoplegging na die
Streekhof verwys word.
9 []
Daar word soos volg beveel:
1.
Die appèl teen skuldigbevinding word van die hand gewys.
2.
Die appèl teen die vonnis deur die Volbank opgelê slaag en word
vervang met die volgende:
“Die saak word in terme van art 116 van die Strafproseswet
na die streekhof verwys vir vonnisoplegging.”
E CAMERON

10 Vergelyk S v Dzukuda and others 2000 (4) SA 1078 (CC) par 25
11 Vergelyk art 35 van die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika en veral art 35(3)(i)
12 Art 6 van die Wysigingswet op Landdroste, 66 van 1998 het met ingang van 7 Oktober 1998 die
strafjurisdiksie van distrikslandroshowe na drie jaar verhoog.

APPÈLREGTER
HARMS AR
)
ZULMAN AR
)
NAVSA AR
)
STEM SAAM
BRAND WNDE AR
)