DIE HOOGSTE HOF VAN APPèL
VAN SUID-AFRIKA
Saaknommer: 138/97
In die saak tussen:
PAULUS PHILLIPUS BRUMMER
Appellant
en
GORFIL BROTHERS INVESTMENTS (PTY) LTD
Eerste Respondent
SOLLY GORFIL
Tweede Respondent
DAVID GORFIL
Derde Respondent
NYLSTROOM HOTEL BK
Vierde Respondent
Coram: VAN HEERDEN AHR, NIENABER, HARMS, STREICHER ARR en
NGOEPE Wnd AR
Verhoor: 12 NOVEMBER 1998 Gelewer: 5 MAART 1999
UITSPRAAK
NIENABER AR
Die uitspraak van Streicher AR het ek gelees. Ons verskil, vrees ek, wesenlik van
mekaar oor die tweede van die twee vrae wat in die loop van die appèl ter sprake
gekom het. Die vrae is:
(1) of die "reg, titel en belang" waarop beslag gelê en wat in eksekusie verkoop is,
regtens beslaglegbaar was; en

(2) of die beslaglegging en eksekusieverkoping agterna nietig verklaar kan word.
Ad (1) : Of die "reg, titel en belang" waarop beslag gelê en wat in eksekusie verkoop
is, regtens beslaglegbaar was.
Nog die eksekusielasbrief, ng die stukke in verband met die geregtelike verkoping het
van die dokumentasie voor die hof deel gevorm. Wat verkoop is, is agtereenvolgens in
die pleitstukke, die voorverhoornotule en in die korrespondensie beskryf as die eiser se
reg, titel en belang "in die hangende geding", "in sy eis" en "in die betrokke saak". (Ek
verwys, na gelang van die geval, na die appellant as die eiser en na die betrokke
respondente as die verweerders.)
Die eiser betoog dat wat in werklikheid tydens die geregtelike verkoping verkoop (en
gevolglik gesedeer) is n spes was, te wete, die spes dat die hof, na afhandeling van die
geding, n bepaalde bedrag aan hom sou toeken; en dat daar regtens, volgens Mears v
Pretoria Estate and Market Co Ltd 1906 TS 661 en die gesag wat daarop gevolg het,
nie op 'n blote spes beslag gelê kan word nie.
Tydens betoog is daar nie na Waikiwi Shipping Co Ltd v Thomas Barlow and Sons
(Natal) Ltd and Another 1978 (1) SA 671 (A) verwys nie. In die uitspraak van Jansen
AR is daar wel dicta wat met die eerste oogopslag die indruk mag skep dat wat in die
geval van n res litigiosa sedeer word, juis n spes is (te 677H; 678A; 678H-679B).
Blykens die uitspraak het n actio in personam in die gemene reg by litis contestatio n
actio litigiosa geword. Voor daardie moment kon n vorderingsreg ten opsigte waarvan
aksie ingestel is, wel sedeer word. Na litis contestatio verander die posisie egter.
Aldus verklaar Jansen AR te 678E-H:
"That after litis contestatio a plaintiff should not be entitled by mere agreement
between himself and a third party to transfer his right to prosecute the action,
appears  to be not only in conformity with the basic principles of our law but
also in conformity  with our present day practice. If the Roman prohibition
against alienation of actiones  litigiosae still obtains - cadit quaestio. If the
relaxation of the prohibition, which  clearly occurred in Holland in respect of res
litigiosae, is also related, by way of  analogy, to the alienation of actiones, it
follows that such purported alienation cannot  be complete - it is only effective
salvo jure the defendant. In practice any purported  transfer after litis contestatio

could only become effective if the Court allowed the  cessionary to be
substituted as the plaintiff. This is a matter apparently within the  discretion of
the Court and the Court will refuse the substitution if there is any  prejudice to
the other side (Friedman v Woolfson, supra at p. 525H). The transfer  is,
therefore, only perfected when the Court gives its seal of approval by granting
the  substitution."
Waikiwi was nie begaan oor beslaglegging en geregtelike verkopings nie. Daar was
die vraag of die verweerder (die eiser in rekonvensie) wat sy "right, title and interest to
the claim" teen die eiser (die verweerder in rekonvensie) na litis contestatio aan n
derde sedeer het, daarmee sy locus standi verbeur het om die saak voort te sit. Die
verhoorhof oordeel van ja; hierdie hof van neeDie beginsel wat na my mening uit die
Waikiwi-beslissing te abstraheer is, is dit: waar n vorderingsreg wat die onderwerp
van n geding is na litis contestatio sedeer word, moet die sessionaris, as hy die geding
in eie naam wil voortsit, by die hof aansoek doen om as eiser gesubstitueer te word;
alvorens hy dit doen, beskik hy nie oor die nodige locus standi nie; die keersy is dat
die sedent, tot tyd en wyl sodanige substitusie plaasvind, nie sy locus standi verbeur
nie. Dit is n suiwer prosesregtelike aangeleentheid waarvoor daar gesonde praktiese
redes bestaan.
Afhangende van wat die partye afspreek, gaan die vorderingsreg waaroor daar
gelitigeer word by die sessie daarvan, op een aspek na, op die sessionaris oor. Daardie
aspek is die sessionaris se bevoegdheid om die aksie in eie naam voort te sit. Dit staan
die partye natuurlik vry om onderling ooreen te kom dat die sedent, wat sy locus
standi behou (vgl Portion 1 of 46 Wadeville (Pty) Ltd v Unity Cutlery (Pty) Ltd and
Others 1984 (1) SA 61 (A)), die aksie in eie naam sal voortsit en aan die sessionaris
van die opbrengs daarvan rekenskap doen. Andersins is substitusie nodig.
In die loop van die uitspraak word na Government of the Republic of South Africa v
Ngubane 1972 (2) SA 601 (A) verwys. Daar het dit gegaan oor n reg op
genoegdoening wat nie voor nie maar wel na litis contestatio sedeerbaar was. Om
hierdie eienaardigheid te verklaar, het Holmes AR in Ngubane se saak n onderskeid
getref tussen die "interest in the claim" en die "interest in the result of the litigation".
In Waikiwi het Jansen AR hierdie onderskeid te 677H na drie gevalle verfyn, te wete,

"(i) the original founding right, (ii) the right arising from litis contestatio to proceed
with the action to its conclusion, (iii) the spes in respect of the benefits that will flow
from the successful conclusion of the proceedings."
Op 678H tot 679A word dan gesê:
"To the extent that the dictum in Ngubane's case assumes that a right to
prosecute  a claim is not freely cedable, it, with respect, appears to be correct. It
is, therefore,  understandable that it could be said that a cession after litis
contestatio should be  construed as a cession of the spes, thus giving some
immediate legal effect to the  agreement. This, however, can only be the general
rule. The agreement may in terms  envisage a transfer of the right to prosecute
the action, but in such a case it will only  in law divest the plaintiff of his right if
and when the Court grants substitution of the  plaintiff."
Die klem val op die woord "freely". Wat nodig is, indien die sessionaris die aksie wil
voortsit, is n addisionele stap, te wete, sy substitusie as eiser. Die verwysing na n spes
is n verwysing na die situasie waarmee Ngubane se saak te doene gehad het.
Of die onderskeid wat tussen die drie genoemde gevalle in Waikiwi getref word,
dogmaties suiwer is, is debateerbaar (vgl Lubbe, (1980) 43 THRHR 117 126-129). Dit
bly n vraag of dit regtens doenlik is om die bevoegdheid "to prosecute the action" van
die vorderingsreg self af te skilfer (vgl First National Bank of SA Ltd v Lynn NO and
Others 1996 (2) SA 339 (A) te 352C-D; 2 Lawsa (first re-issue) par 229 voetnoot 14;
par 241 voetnoot 3; par 272 voetnoot 14); en of die dictum in Waikiwi tred hou met
die regsreël dat n vorderingsreg nie by wyse van sessie en sonder die instemming van
die skuldenaar versplinter kan word nie (2 Lawsa a.w. par 259). Dit daar gelaat.
Ek is dit met my kollega eens dat Waikiwi nie meebring dat die vorderingsreg in die
onderhawige geval nie regsgeldig deur middel van die geregtelike verkoping op die
eerste verweerder oorgedra is nie; voorts, dat wat die eerste verweerder aldus
ingekoop het, nie bloot n spes was nieGevolglik is dit nie nodig om op die verdere
vraag in te gaan of die beredenering in die Mears saak, supra, op die feite van die
huidige geval van toepassing is nie
Ad (2) : Of die beslaglegging en eksekusieverkoping agterna nietig verklaar kan
wordDit wil voorkom of daar twee gronde is aan die hand waarvan gesê word dat die

betrokke beslaglegging en die eksekusieverkoping agterna nietig verklaar kan wordDie
eerste is dat sodanige optrede op n misbruik van die sogenaamde regsproses neerkom.
Die tweede is dat die eerste en vyfde verweerders se optrede met die openbare belang
strydig isIndien eersgenoemde n goeie grond vir die aanvegting van die beslaglegging
en die eksekusieverkoping is, is laasgenoemde grond onnodig. Kom die
regshandelinge waarteen beswaar gemaak word daarenteen nie op n misbruik van die
regsproses neer nie, is dit moeilik in te sien hoe hulle origens met die openbare belang
strydig kan wees. Ewewel, die tweede grond kom net te pas as die eerste grond
misluk. 20
Wat die begrip "misbruik van die regsproses" presies behels, is nie allesins duidelik
nie. Die gesag waarop daar in die uitspraak van my kollega gesteun word, het te make
met n moontlike misbruik van die hofproses ("abuse of the process of the court") en
nie met n misbruik van die regsproses ("abuse of the legal process") nie. Word dit in
die breedste sin verstaan, het mens denkbaar met die leerstuk van "misbruik van reg"
te doen, iets waarna die advokaat vir die eiser in sy betoog verwys het, maar wat nie in
my ampsbroer se uitspraak genoem word nie.
Van daardie leerstuk kan daar in die onderhawige geval in elk geval nie sprake wees
nie aangesien die verweerders opgetree het, nie met die uitsluitlike oogmerk om die
eiser te na te kom nie, maar om die belange van die vyfde verweerder te bevorder (vgl
Neethling et al Deliktereg, 3de uitg, 112-113).
"Misbruik van die regsproses", wat dit ookal presies mag beteken, moet onderskei
word van "misbruik van die hofproses oftewel hofprosedure". In laasgenoemde sin is
dit gepleit. n Hof, so is meermale al geleer, beskik oor die inherente bevoegdheid om
enige misbruik van sy verrigtinge hok te slaan. Dit is n bevoegdheid wat aan die
gemene reg ontleen en gedeeltelik ook statutêr gereël word. (Sien oor die algemeen
Herbstein & Van Winsen, The Civil Practice of the Supreme Court of South Africa,
4de uitg, 546-7; 1110 - 1113; die Wet op Kwelsugtige Gedinge 3 van 1956; en artikel
173 van die Grondwet 108 van 1996.)
Ek bepaal my hoofsaaklik by die gesag waarna my kollega in sy uitspraak verwys. Die
buitelandse gewysdes het deur die bank met n beweerde misbruik van die hofproses in
die loop van die litigasieproses te doen.

Wat die Engelse reg betref, bepaal Order 18 soos volg:
"1) The Court may at any stage of the proceedings order to be struck out or
amended any pleading or the indorsement of any writ in the action, or anything
in any  pleading or in the indorsement, on the ground that -
(a) it discloses no reasonable cause of action or defence, as the case
may be; or
(b) it is scandalous, frivolous or vexatious; or
(c) it may prejudice, embarrass or delay the fair trial of the action;
or
(d) it is otherwise an abuse of the process of the Court;and may
order the action to be    stayed or dismissed or judgment to be
entered accordingly, as the case may be."
Die woorde "an abuse of the process of the Court", so is gesê,"connotes that the
process of the Court must be used bona fide and   properly and must not be abused.
The court will prevent the improper use  of its machinery, and will, in a proper case,
summarily prevent its  machinery from being used as a means of vexation and
oppression in the process of litigation" (The Supreme Court Practice (1995) 344).
In re Majory [1955] 1 Ch 600 623 het te doene gehad met die vraag of die skuldeiser
"extortion" (soos dit in daardie saak verstaan is) beoog het. In Goldsmith v Sperrings
Limited [1977] 2 All ER 566 (CA) verduidelik Lord Denning die beginsel soos volg te
574:
"In a civilised society, legal process is the machinery for keeping order and
doing justice. It can be used properly or it can be abused. It is used properly
when it is  invoked for the vindication of men's rights or the enforcement of just
claims. It is  abused when it is diverted from its true course so as to serve
extortion or oppression; or  to exert pressure so as to achieve an improper end.
When it is so abused, it is a tort, a  wrong known to the law. The judges can and
will intervene to stop it. They will stay the  legal process, if they can, before any
harm is done. If they cannot stop it in time, and  harm is done, they will give
damages against the wrongdoer ...

At other times the abuse can only be shown by extrinsic evidence that the legal
process  is being used for an improper purpose. On the face of it, in any particular
case, the  legal process may appear to be entirely proper and correct. What may make
it wrongful is  the purpose for which it is used. If it is done in order to exert pressure
so as to  achieve an end which is improper in itself, then it is a wrong known to the
law. This  appears distinctly from the case which founded this tort."
Die klem val telkens op die onbehoorlikheid van  of die optrede  of die oogmerk. In
die Engelse reg, blykens die dictum, kan die misbruik van so n aard wees dat dit op n
"tort" neerkom. By ons kan dergelike optrede in gepaste gevalle onder die algemene
rubriek van "kwelsugtige gedingvoering" tuisgebring word (vgl, oor die algemeen, 15
Lawsa par 595 en volgende). Dit verg bewys van die afwesigheid van "reasonable and
probable cause".
Die begrip "misbruik" veronderstel onbehoorlikheid (waarby ongeoorloofdheid
inbegrepe is). Die onbehoorlikheid in die geval van misbruik van die hofproses kan
geleë wees, in Engeland sowel as hier,  of in die aard van die optrede van die betrokke
litigant  F3f in die resultaat wat hy nastreef, of albei.
Voorbeelde van eersgenoemde soort geval, waar die metodes wat hy aanwend
onbehoorlik is, is onder meer Hudson v Hudson & Another 1927 AD 259 en Janit &
Another v Motor Industry Fund Administrators (Pty) Ltd & Another 1995 (4) SA 293
(A).
In Hudson het die eiser, wie se eksepsie teen die eerste verweerder se verweerskrif
voorheen misluk het, twee dae voor die verhoor n aanvang moes neem wesenlik
dieselfde eksepsie teen die tweede verweerder se verweerskrif geopper, tesame met n
aansoek om uitstel van die verhoor.
Die tweede verweerder antwoord daarop met n aansoek om die deurhaling van die
eksepsie. Die aansoek slaag, die uitstel word geweier en dit lei tot die afwysing van
die eis. Op sy beurt misluk die eiser se app èl teen gemelde bevele. Die optrede van
die eiser, om n eksepsie te opper wat vantevore reeds misluk het en aldus geen meriete
gehad het nie, was n blote taktiese set om n uitstel te bekom waarop hy andersins nie
geregtig was nie; en was as sodanig klaarblyklik onbehoorlik. Dit is in daardie verband
wat die dictum van De Villiers AR te 268 verstaan moet word:

"When therefore the Court finds an attempt made to use for ulterior purposes
machinery devised for the better administration of justice, it is the duty of the
Court to  prevent such abuse. But it is a power which has to be exercised with
great caution, and  only in a clear case. In the present instance I have no doubt
that the exception was taken  solely for the purpose of forcing the postponement
which had been refused by WATERMEYER,  J. on the same day."
In Janit het dit onder meer gegaan om n interdik om die respondent te verbied om van
n gesteelde bandopname wat vertroulike en geprivilegeerde en andersins irrelevante
besonderhede bevat het, gebruik te maak. Die respondent het die bandopname
blootgelê. Hy het dit van die dief ontvang wat n grief teen die appellant gekoester het.
Die respondent was van voorneme om in die hangende geding tussen die partye
daarvan gebruik te maak wat vir die appellant in die pers n verleentheid kon skep. Dit
is n klinkklare geval waar die optrede van die party as sodanig onbehoorlik was; die
taktiek is gefnuik.
Gevalle van misbruik wat n onbehoorlike oogmerk behels, is legio. So byvoorbeeld sê
Lord Watson te 732-3 van King v Henderson [1898] AC 720, n beslissing waarna
sydelings in my kollega se uitspraak verwys word:
"In In re Davies the Court of Appeal refused to make an adjudication in
bankruptcy, where it was clearly shewn that the proceedings had been used and
was meant to  be used for the illegitimate and fraudulent purpose of extorting
money from the debtor.  And, again, in Ex parte Griffin, the same Court,
although there was a good petitioning  creditor's debt, and an act of bankruptcy
had been committed, refused to make an  adjudication. The ratio of the decision
was thus explained by James L.J.: 'I think I never  knew a case so transparent as
to the fraud with which the whole thing was conceived, and  the oppression
which it was intended to exercise. It would, I think, be a shocking thing  for any
court of justice in a civilised country to be made the instrument of proceedings
like these'."
Die soort geval kom ook voor waar n litigant in die loop van die gedingvoering stappe
doen wat opsigself geen meriete het nie en bloot bedoel is om sy opponent te treiter. n
Tipiese voorbeeld hiervan is Beinash v Wixley 1997 (3) SA 721 (A). Daar het dit

gegaan oor die tersydestelling van n dagvaarding duces tecum. Op grond van die wye
en onpresiese strekking en die tydsberekening daarvan, word bevind dat dieuitreiking
van die dagvaarding met n onbehoorlike oogmerk geskied het - om te teister - en as
sodanig tersyde gestel moes word. Aldus word deur Mahomed HR te 736I-737C gesê:
"Significantly, the appellant declined all of these opportunities. The inference
which I am forced to draw is that the appellant's objective in invoking the
machinery of  Rule 38(1) did not constitute a bona fide attempt to secure
documentary evidence which he  thought he needed for the preparation of his
case. The impugned subpoena appears to me to  be intended as a missile to
oppress and harass the respondentMr Zar contended that the  discovery
provisions of Rule 35 and the subpoena provisions of Rule 38 constitute
independent and separate instruments, both of which a litigant is entitled to
employ in  the preparation of a case. I have no doubt that this is indeed so. The
objective of Rule  35 is to enable a litigant to discover documents in the
possession or control of another  party to the proceedings, whereas the primary
objective of Rule 38 is to secure the  production of documents from persons who
are not necessarily parties in the main  proceedings, such as Wixley. The
distinction is perfectly sound, but the machinery  contained in both of these
Rules must be utilised in a bona fide manner and not for the  purposes of
pursuing ends extraneous to the real objectives sought to be attained through
these Rules. The existence of bona fides is the basic precondition upon which
both of  these Rules are premised."
Die blote aanwending van n bepaalde hofprosedure vir n doel anders as waarvoor dit
primêr bestem is, is tiperend, maar nog nie voldonge bewys, van mala fides nie;
daarvoor is die verdere afleiding nodig dat die resultaat wat beoog is, soos in Wixley,
onbehoorlik was. n Sodanige aanwending (vir n doel anders as waarvoor dit primêr
bestem is) is dus n kenmerk, eerder as die definisie, van mala fides.
n Voorbeeld van die werking van die beginsel is te vinde in sekwestrasieverrigtinge.
Die primêre oogmerk van sekwestrasie is om n concursus creditorum te bewerkstellig.
In Estate Logie v Priest 1926 AD 312 is pertinent beslis dat dit, anders as in die
Engelse reg, nie onbehoorlik is indien die sekwestrasieprosedure aangewend word nie

om n concursus creditorum teweeg te bring nie maar om die skuldenaar aan te spoor
om sy skuld te delg. Dieselfde gedagtegang is ook aan te tref in Kalil v Decotex (Pty)
Ltd and Another1988 (1) SA 943 (A) te 955 waar Corbett AR verklaar:
"The English authorities so relied upon seem to be distinguishable as they
emphasise that it is a scandalous abuse of process of the Court to seek to use a
winding-up procedure to seek to enforce payment by the company of a disputed
debt as a  means to exercise pressure to seek to exact payment. To seek to
enforce payment by way of  such proceedings is legitimate in South Africa.
Estate Logie v Priest 1926 AD 312  at 319, 320; Laeveldse Kooperasie Beperk v
Joubert 1980 (3) SA 1117 (T) at  1121H-1122F. ... The fact that the application
is intended to enforce payment is  irrelevant to the appellant bringing his
application as a member of the first respondent;  and is, in any event, not a good
ground in law, as such intention is legitimate in such  proceedings."
Weer eens val die klem, ondanks die aanwending van die prosedure vir n sekondêre
doel, op die regmatigheid en dus die behoorlikheid van die uiteindelike oogmerk.
Daarbenewens ondervang di E9 dictum heelwat van die Engelse gesag waarop my
kollega hom verlaatIn die onderhawige geval gaan dit nie om n beweerde misbruik in
of tydens die litigasie as sodanig nie. Die "regsproses" waarvan daar in my ampsbroer
se uitspraak gewag gemaak word, is die volgende: (i) n Vonnisskuld van die eiser. (ii)
Versuim deur die eiser as vonnisskuldenaar om die vonnisskuld te delg. (iii) n
Beslaglegging deur die vonnisskuldeisers (die tweede en derde verweerders) van die
eiser se vorderingsreg teen die vyfde verweerder. (iv) Volgehoue wanbetaling van die
vonnisskuld deur die eiser. (v) n Eksekusieverkoping ooreenkomstig die voorskrifte
van die reg ingevolge waarvan die vorderingsreg deur die balju aan n bondgenoot van
die vyfde verweerder, die eerste verweerder, verkoop word.
Tot sover skeel daar niks aan enige van die stappe wat deur die verweerders geneem is
en kan daar van onbehoorlikheid aan hul kant ook geen sprake wees nie. As iemand te
blameer is, was dit die eiser self. Dit was hy wat die verkeerde partye voor die hof
gesleep en n kosterekening van oor die R50 000 opgeloop het wat hy op sy beurt nie
vereffen het nie. Sy vorderingsreg teen die vyfde verweerder was n bate in sy boedel.
Dit was n bate waarop hy self, in sy besonderhede van vordering in die aksie, n

waarde van oor die miljoen rand geplaas het. As dit enigsins n realistiese beskouing
was, was die beslaglegging daarvan terdeë voorsienbaar.
Volgens die eiser setel die onbehoorlikheid wat die geldigheid van die
uitwinningsproses in gedrang bring daarenteen in die oogmerk van die verweerders om
die eis in te koop met die uitsluitlike oogmerk om n einde aan die hangende geding te
maak. Die doel ontheilig as 't ware die middel. Was dit die eiser self of een van sy
bondgenote wat die eis ingekoop het, sou die transaksie stellig in orde wees. So ook as
n derde die eis ingekoop het, al was hy nie van voorneme om die aksie voort te sit nie.
Oogmerk of motief, selfs n moedswillige of kwaadwillige motief, is oor die algemeen
nie n onregmatigheids- of ongeldigheidskriterium nie (vgl Bress Designs (Pty) Ltd v
G.Y. Lounge Suite Manufacturers (Pty) Ltd and Another 1991 (2) SA 455 (W)
475C-476A). Vandaar die dictum in Tsose v Minister of Justice 1951 (3) SA 10 (A) te
17G-H:
"For just as the best motive will not cure an otherwise illegal arrest  so  the worst
motive will not render an otherwise legal arrest illegal",
waarop die hof a quo hom beroep het. Aldus sou die oorname deur n verweerder van
al sy eiser-maatskappy se aandele nie aanvegbaar wees nie, al was dit uitsluitlik
gedoen met die oog daarop om beheer oor die maatskappy te verkry en sodoende n
einde aan die hangende geding te maak; so ook indien n verweerder om dieselfde
oorweging n klag lê wat tot sy eiser se deportasie en die gevolglike abandonering van
die litigasie lei. Mens kan jou talle dergelike gevalle voorstel.
n Onbehoorlike motief kan, soos reeds gesê, egter wel n faktor wees waar misbruik
van die hofproses ter sprake is. Die formele beëindiging van n geding is deel van die
hofproses. Die uitbuiting, op n onbehoorlike wyse of vir n onbehoorlike doelwit, van n
bepaalde hofreël wat op die beëindiging van die geding betrekking het, sou dus binne
die verskynsel van misbruik van die hofproses val (vgl Castanho v Brown & Root
(UK) Ltd [1981] AC 577; en die Australiese sake waarna in my kollega se uitspraak
verwys is, t.w. Packer v Meagher [1984] 3 NSWLR 486 en TJM Products (Pty) Ltd v
A & P Tyres (Pty) Ltd [1988] 78 ALR 579 (FC)).
Die huidige geval is iets heel anders. Die voortsetting van die hofgeding is in gedrang
nie as gevolg van die interne (ofskoon onbehoorlike) aanwending van n hofreël wat op

so n beëindiging betrekking het, deur die ander litigant, die vyfde verweerder, nie. Die
voortsetting van die geding word hier bedreig deur n eksterne faktor wat los staan van
die hofreëls of hofprosedure. Sou die vyfde verweerder self die eiser se vorderingsreg
ingekoop het, was die eksterne faktor die werking van confusio (vgl Grootchwaing
Salt Works Ltd v Van Tonder 1920 AD 492 497). Dit is egter nie die vyfde verweerder
wat die vorderingsreg ingekoop het nie, maar sy bondgenoot, die eerste verweerder.
Op sigself bring die inkoop van n vorderingsreg deur n buitestander nie n einde aan
die geding nie. Dit sou eers die geval wees indien, soos in ons geval, die eerste
verweerder as nuwe reghebbende opdrag gee om die aksie te staak en daar aan
sodanige opdrag uitvoering gegee word. Dat hy n bondgenoot van die vyfde
verweerder is en die vyfde verweerder se belange op die hart dra, kom nie daarop aan
nie. As die werking van confusio in die hande van die vyfde verweerder self nie
onbehoorlik sou wees nie - wat eintlik die vraag is - kan die eerste verweerder se
samewerking met die vyfde verweerder om n einde aan die aksie te maak, ook nie
onbehoorlik wees nie. Van n onbehoorlike komplot kan daar, in die afwesigheid van n
onbehoorlike motief aan vyfde verweerder se kant, dus nie sprake wees nie.
Die beoogde beëindiging van die geding het met misbruik van die hofproses as
sodanig dus eintlik niks te make nie. Maar daar is gesag wat daarop dui dat die
uitwinningsproses as deel van die hofproses beskou word (vgl Graham v Graham
1950 (1) SA 655 (T) 658; Strime v Strime 1983 (4) SA 850 (C) 852A), al geskied dit
ook na afloop en na afhandeling van die litigasie; en vir doeleindes hiervan sal ek die
benadering in die guns van die eiser as korrek aanvaar. In daardie opsig kan die vyfde
verweerder se motief dus wel relevant wees.
Net soos in die geval van "misbruik van die hofproses" in egte sin, moet die misbruik
hier ook n element van onbehoorlikheid inhou, hetsy in die optrede self, hetsy in die
resultaat wat beoog word. Die enkele feit dat die "regsproses" anders as vir sy primêr
bestemde doel aangewend word, is, volgens die uitspraak van my kollega, op sigself
darem nie fataal nie, want so iets sou tog deug mits dit redelik was om dit te doen. Die
keersy daarvan is dat dit wel tersyde gestel sou kon word indien die aanwending van
die regsproses onredelik sou wees. As onder "regsproses" "hofproses" verstaan word,
en "onredelikheid" as "onbehoorlikheid" vertolk word, pas dit in by die bespreking van

die gesag hierbo.
Die onredelikheid, oftewel onbehoorlikheid, setel volgens die eiser in die uitgespoke
oogmerk van die eerste en vyfde verweerders om n einde aan die geding te maak. Dit
gaan om hul, veral die vyfde verweerder, se motief. Maar indien hul motief die
deurslaggewende faktor is, moet dit nie selektief beoordeel word nie, maar in sy volle
omvang. Die motief van die eerste en vyfde verweerder blyk uit n skrywe van hul
prokureur aan die balju, gedateer 3 November 1992 wat op 413C-D van die
gerapporteerde uitspraak, Brummer v Gorfil Brothers Investments (Pty) Ltd en Andere
1997 (2) SA 411 (T), voorkom:
"U sal merk dat dit die saaknommer is waaronder hierdie lasbrief uitgereik is.
Mnr. Brummer het n aksie teen ons kliënt gebring en ons kliënt glo dat die aksie
kwelsugtig is. Ons kliënt wil op die reg, titel en belang beslag lê en dit dan per
veiling inkoop om sodoende die aksie tot niet te maak."
n Verweerder wat van n statutêre prosedure gebruikmaak, naamlik die beslaglegging
en inkoop op die ope mark van n vorderingsreg, ten einde op die wyse n aksie teen
hom tot niet te kan maak wat hy as kwelsugtig beskou, het myns insiens nie n
afkeurenswaardige of onbehoorlike oogmerk nie. Die vraag of sy siening van die saak
as kwelsugtig objektief gesproke geregverdig was, is nie ter sake nie, want dit gaan, op
die eiser se benadering, bloot om die vyfde verweerder se motief. Maar selfs al sou die
kriterium "bybedoeling plus onredelikheid" wees, soos in my kollega se uitspraak
gesuggereer word, kan die vyfde verweerder op die ooreengekome feite na my mening
nie verkwalik word nie Dit is geen antwoord om te beweer, soos in my kollega se
uitspraak gedoen word, dat daar ander middele is om kwelsugtige optrede af te weer
nie. Die vraag is nie of die eiser se optrede werklik kwelsugtig was en aan die
vereistes van Wet 3 van 1956 voldoen nie, maar, vanuit die vyfde   verweerder se
oogpunt, of hy geglo het dat die aksie kwelsugtig was. As hy dit werklik geglo het,
was sy motief nie onbehoorlik of selfs onredelik nie. Op die feite wat hier gemeensaak
was, kan die teendeel nie betoog word nie.
Na my mening was die besluit van die twee verweerders om op die vorderingsreg
beslag te lê en dit by die geregtelike verkoping in te  koop (ten einde op di E9 manier
van n aksie ontslae te raak wat met  behulp van regshulp teen die vyfde verweerder

gevoer word sodat hy op stuk van sake op eie koste litigeer), nie onbehoorlik nie, nie
onredelik nie, en nie deur n afkeurenswaardige motief aangevuur nie.
In Madden v B.P. Southern Africa (Pty) Ltd 1967 (2) SA 326 (D) is te 328A-B gesê:
"It does not follow, of course, that the judgment creditor will acquire this right
at the sale in execution but, even if he does and decides to utilise his right in a
way  which would frustrate the applicant's right of appeal, that is merely one of
the incidents  of the sale in execution; it is part of the price which the judgment
debtor, who cannot  pay his creditor in any other way, has to pay in order to put
the judgment creditor in  possession of funds which will go towards satisfying
his claim."
Die dictum is met goedkeuring aangehaal in latere sake soos Marais v Aldridge and
Others 1976 (1) SA 746 (T) te 750B-C en Soja (Pty) Ltd v Tuckers Land Development
Corporation (Pty) Ltd and Another 1981 (2) SA 407 (W) te 410B-C. Met daardie
siening gaan ek akkoord. 20
Sowel die eiser as my kollega steun swaar op Whitfield v Van Aarde 1993 (1) SA 332
(E) en sekere beslissings wat dit voorafgegaan het. Dit is almal sake wat te doene
gehad het met n aansoek om n voorgenome eksekusieverkoping tydelik op te skort.
Die hof, so is daar beslis, beskik oor n diskresie om dit te beveel. Indien die
benadering van die eiser en van my kollega reg is, is al hierdie sake natuurlik verkeerd
beslis, want dan was die beslaglegging en die daaropvolgende verkoping uit wans uit
nietig en het die kwessie van n diskresie glad nie ter sprake gekom nie. Maar op die
veronderstelling dat so n diskresie wel bestaan, sal n hof vanselfsprekend alle
relevante faktore in ag neem. Een daarvan kan stellig wees dat die beslaglegging en
die eksekusieverkoping besmoontlik tot die beëindiging van n aksie kan lei wat op die
oog af meriete het en wat op die punt staan om beslis te word. Dit is iets heel anders
as om te konkludeer dat n beslaglegging en die daaropvolgende eksekusieverkoping
wat behoorlik en reëlmatig geskied het, op n misbruik van die regsproses neerkom wat
as sodanig deur n hof tersyde gestel kan word omdat die voortsetting van die aksie
daardeur bedreig word. (Vgl, vir die erkende gronde vir die tersydestelling van so n
geregtelike verkoping, Le Roux v Yskor Landgoed (Edms) en Andere 1984 (4) SA 252
(T).)

Die tweede grond wat vir die nietigheid van die beslaglegging en die
eksekusieverkoping aangevoer word, is dat di E9 regshandelinge met die openbare
belang in stryd sou wees. Di E9 grondslag sou alleen ter sprake kom indien n misbruik
van die hofprosedure (of die regsproses) nie bevind kan word nie. En as dit nie bevind
kan word nie, kan dit ook nie n faktor wees by die oorweging van wat nou eintlik met
die openbare belang in stryd sou wees nie.
Die uitreiking van n lasbrief, die beslaglegging en die eksekusieverkoping is
opeenvolgende regstappe, statutêr gereël, ten einde die delging van n vonnisskuld te
bewerkstellig (Herbstein & Van Winsen a.w. 754). In die onderhawige geval het al di
E9 stappe reëlmatig en sonder teenkanting van die appellant geskied. Die bedrag wat
by wyse van geregtelike verkoping deur die eerste verweerder vir die inkoop van die
eis betaal is, is in die afhandeling van die proses aangewend.
n Eksekusieverkoping is in wese n ooreenkoms wat, soos enige ander ooreenkoms,
ongeoorloof en as sodanig nietig sou wees indien, algemeen gesproke, die sluiting
daarvan, die prestasie wat daarvolgens gelewer moet word, die strekking daarvan of
die oogmerk van albei die kontrakterende partye met  F3f die reg,  F3f die goeie sedes
F3f die openbare belang (en dus die openbare beleid) in stryd sou wees (vgl Van der
Merwe et al Contract General Principles, 139). n Onbehoorlike oogmerk sou die
ooreenkoms slegs aanvegbaar maak indien dit die bedoeling van albei die
kontrakterende partye was. Daarvan is daar hier geen sprake nie. Die onbehoorlike
oogmerk wat een van die kontrakterende partye mag koester, is irrelevant (Van der
Merwe et al a.w. 143).
Wat dan oorbly, indien die misbruik van die sogenaamde regsproses buite rekening
gelaat word, is, blykens die uitspraak van my kollega, onredelikheid, onbillikheid,
"simple justice between man and man" en die afleiding wat skynbaar gemaak word dat
die eiser " n minvermoënde, ongesofistikeerde persoon" is wat uitgebuit kan word
deur n "vermoënde persoon" wat die eis hand en tand beveg. Dat die appellant met
regshulp ageer, is n faktor wat na my mening buite rekening gelaat moet word. n
Litigant wat regshulp ontvang is, afgesien daarvan dat sy eis deur die staat
gesubsidieer word, nie vis- E0-vis sy teenparty regtens in n sterker posisie as
enigiemand anders nieKom dit by die eiser se beroep op billikheid en die openbare

belang, is ek bevrees dat my kollega en ek op die feite van hierdie geval eenvoudig net
van mekaar verskil. Hy is geneë om die beroep te handhaaf. Ek nie.
Openbare beleid, gegrond op die openbare belang, is g'n juridiese doepa nie. Die juiste
benadering daartoe word gekenskets deur drie onlangse dicta. Die eerste het te doen
met billikheid, die ander twee met die openbare beleid.In Fisheries Development
Corporation of SA Ltd v Jorgensen and Another 1979 (3) SA 1331 (W) te 1340B-D
verklaar Nicholas R:
"The Courts do not however act on abstract ideas of justice and equity. They
must  act on principle. Cf the Western Assurance Co case supra at 275. And see
the remarks of  INNES CJ in Kent v Transvaalsche Bank 1907 TS 765 at
773-774:
"(The appellant) also asked us to stay the proceedings on equitable
grounds,    urging that we had an equitable jurisdiction under the
insolvency law. The Court has again    and again had occasion to
point out that it does not administer a system of equity, as    distinct
from a system of law. Using the word 'equity' in its broad sense, we
are always    desirous to administer equity; but we can only do so in
accordance with the principles of    the Roman-Dutch law. If we
cannot do so in accordance with those principles, we cannot do    so
at all."
Die tweede dictum kom ook van Nicholas Wnd AR in Longman Distillers Ltd v Drop
Inn Group of Liquor Supermarkets (Pty) Ltd 1990 (2) SA 906 (A) te 913G-914C, wat
op die feite n veel sterker saak as die eiser s'n is vir n beroep op die openbare beleid:
"Public policy is an imprecise and elusive concept. It is said to reflect the  mores
and fundamental assumptions of the community (Cheshire, Fifoot and
Furmston's Law of  Contract 11th ed at 345). Wessels Law of Contract in South
Africa vol 1 s 488, says'An act  which is contrary to the interests of the
community is said to be an act contrary to  public policy.'
Public policy is the general sense of justice of the community, the boni mores,
manifested in public opinion ... When a court is asked to hold that something is

against  public policy, it does well to remind itself of the much-quoted passage in
the judgment of  Burrough J in Richardson v Mellish (1824) 2 Bing 229 at 252
(130 ER 294 at 303):
'I, for one, protest ... against arguing too strongly upon public
policy; - it is a    very unruly horse, and when once you get astride it
you never know where it will carry    you. It may lead you from the
sound law. It is never argued at all but when other points    fail.I
cannot see how public policy can be at all involved in a question
whether a    particular incorporeal right should be attached ad
fundandam, or whether a particular    incola should be permitted to
sue a particular peregrinus in the Cape Provincial Division.    Only
the interests of Longman and Drop Inn are involved, not the
interests or general    sense of justice of the community. The
question does not raise any important moral issue,    or any principle
affecting the fundamental assumptions of the community. It seems
to me    that au fond Longman's objection is that the attachment was
'unfair'; and that its    representatives have attempted to elevate this
into a matter of public policy."
Die derde dictum word deur my ampsbroer self aangehaal. Dit is die  vermanende
woorde van Smalberger AR in Sasfin (Pty) Ltd v Beukes 1989 (1) SA 1 (A) te 9B:
"One must be careful not to conclude that a contract is contrary to public policy
merely because its terms (or some of them) offend one's individual sense of
propriety and  fairness."
Die appèl word van die hand gewys met koste.
............................
P M NIENABER
APPèLREGTER
STEM SAAM:
Van Heerden AHR

Harms AR
STREICHER AR:
Die wesenlike vraag wat in hierdie appèl beslis moet word, is of eksekusieverkoping
wat gehou word om skuldenaar se reg, titel en belang in aksie te bekom ten einde die
litigasie te beëindig en nie om die onderliggende vonnisskuld te verhaal of gedeeltelik
te verhaal nie regsgeldig is en of dit teen die openbare belang is en tersyde gestel kan
word.
Die appellant het aksie vir skadevergoeding uit hoofde van die beweerde repudiasie
van kontrak teen die tweede, derde en vyfde respondente ingestel. Hy het later die
aksie teen die tweede en derde respondente teruggetrek en is beveel om hulle koste te
betaal. Die getakseerde koste het R52 436,48 beloop. Die appellant het nie die koste
betaal nie waarop die tweede en derde respondente opdrag aan die balju gegee het om
beslag te lê op sy reg, titel en belang in die aksie teen die vyfde respondent ("die
hangende geding"). Die balju, die vierde respondent, het daarop op die appellant se
reg, titel en belang in die aksie teen die vyfde respondent beslag gelê as synde sy
enigste bate en dit in eksekusie verkoop. Die eerste respondent, maatskappy, was die
koper teen koopprys van R300 welke bedrag nie eers die koste van die beslaglegging
en eksekusieverkoping gedek het nie. Die tweede en derde respondente is vader en
seun en die vyfde respondent, die oorblywende verweerder in die hangende geding, is
beslote korporasie waarvan die tweede respondent die enigste lid is. Die eerste
respondent, die eksekusiekoper, is maatskappy wat die tweede en derde respondente
as sy enigste aandeelhouers en direkteure het.
Ten tyde van die verkoping was die hangende geding deels verhoor en het die
verhoorregter reeds aansoek deur die vyfde respondent om absolusie van die instansie
van die hand gewys. Na die eksekusieverkoping het die eerste respondent se
prokureurs die appellant se prokureurs in kennis gestel dat die eerste respondent
reghebbende geword het van die appellant se belang in die hangende geding en opdrag
gegee dat verdere litigasie gestaak moes word. Die appellant het daarop aksie ingestel
teen die respondente vir die tersydestelling van die eksekusieverkoping op grond
daarvan dat dit 'n misbruik van die "hofprosedure" daargestel het en contra bonos
mores was. In die onderhawige geval moes die eksekusielasbrief uitgereik word deur

die griffier van die hof en ingevolge die reëls van die hof en moes die
eksekusieverkoping plaasvind ingevolge die reëls van die hof. Vir die rede word die
eksekusieverkoping in die appellant se besonderhede van vordering beskryf as 'n
misbruik van die hofprosedure. Ek verkies om te praat van die regsproses synde die
prosedure wat daargestel is vir die verhaal van 'n geldskuld. Dit sluit dus die
litigasieproses sowel as die eksekusieproses in. Slegs die eerste, tweede, derde en
vyfde respondente het die aksie verdedig. Ek sal voortaan na hulle gesamentlik verwys
as die respondente. Die hof a quo het die appellant se aksie van die hand gewys. Die
uitspraak is gerapporteer as Brummer v Gorfil Brothers Investments (Pty) Ltd1997 (2)
SA 411 (T). Die hof a quo het beslis dat waar eksekusiestappe gedoen word en dit nog
nie volvoer is nie, daar geen twyfel bestaan dat hof in gepaste gevalle daarmee kan
inmeng nie maar dat die posisie anders is waar die eksekusieproses reeds volvoer is. In
laasgenoemde geval sou hof slegs inmeng as daar hersienbare onreëlmatigheid in die
proses was wat die skuldenaar benadeel het. Bybedoelings, bedekte beweegredes of
selfs nydigheid, sou dan nie meer aangevoer kon word as gronde waarop die volvoerde
proses tersyde gestel moes word nie. Met die verlof van hierdie hof appelleer die
appellant teen die uitspraak.
Tydens die voorverhoorsamespreking het die respondente erken dat hulle gesamentlik
besluit het om beslag te laat lê op die appellant se reg, titel en belang in sy eis en om
dit te koop by die eksekusieverkoping. Hulle het verder erken dat hulle hoofbedoeling
was om einde aan die litigasie te maak. In die opdrag aan die balju om voort te gaan
met die eksekusieverkoping het die respondente se prokureurs in opdrag van die
tweede en derde respondente en tot die kennis van die eerste en vyfde respondente,
gesê dat hulle kliënt glo dat die aksie kwelsugtig is. Die afleiding kan gevolglik
gemaak word dat die beslaglegging en eksekusieverkoping nie geskied het met die
doel om die tweede en derde respondente se koste te verhaal nie.
Reg op skadevergoeding uit hoofde van kontrakbreuk is onliggaamlike saak. Dit is
bate in die reghebbende se boedel en kan in die reël deur hom verkoop word en by
wyse van sessie oorgedra word. Na instelling van aksie deur die reghebbende en voor
litis contestatio kan die reg steeds deur hom verkoop en oorgedra word. In die
Romeinse reg was die voorwerp van die oordrag aksie en nie reg nie (Scott, The Law

of Cession, 2de uitgawe, bl.12). By litis contestatio het actio in personam actio
litigiosa geword waarvan die oordrag verbode was (Waikiwi Shipping Co. Ltd. v
Thomas Barlow and Sons (Natal) Ltd.1978 (1) SA 671 (A) ("Waikiwi") op 676H). In
Waikiwi is die vraag oopgelaat of die Romeinse verbod steeds geld, d.w.s. of die
oordrag van eiser se reg, titel en belang in aksie steeds nie na litis contestatio kon
geskied nie (678F). Dit is egter wel beslis dat indien dit gedoen kon word, gepoogde
vervreemding slegs effektief kon wees tot die mate wat die verweerder nie daardeur
benadeel word nie (678F). Soos uitgewys in Waikiwi op 677G is sedert 1926 in aantal
Suid-Afrikaanse sake óf aanvaar óf aangeneem dat actio litigiosa gesedeer kan word.
In beginsel is daar geen rede om die sessie van reg vóór litis contestatio toe te laat,
maar nie die sessie van die reg, titel en belang van die reghebbende in die aksie,
onderhewig aan die regte van die verweerder, ná litis contestatio nie. Na my mening
geld die Romeinse verbod gevolglik nie meer nie.
Die appellant betoog dat die beslaglegging en verkoping slegs die beslaglegging en
verkoping van spes was, en met beroep op die beslissing in Mears v Pretoria Estate
and Market Co. Ltd 1906 TS 661 op 668, dat spes nie beslaglegbaar is nie. In
Waikiwi, op 677H, is  onderskeid getref tussen die reg ten opsigte waarvan die aksie
ingestel is, die reg wat voorspruit uit litis contestatio om die aksie te volvoer tot sy
einde en die vooruitsig op voordele wat mag voortspruit uit  suksesvolle volvoering
van die aksie of te wel spes. Of bepaalde vervreemding vervreemding is van die reg
ten opsigte waarvan die aksie ingestel is, of slegs van spes, is vraag wat aan die hand
van die feite van die bepaalde geval beantwoord moet word (Waikiwi op 678 in fine).
In die onderhawige geval was die beslaglegging en verkoping nie beslaglegging en
verkoping van die spes of die vooruitsig op die voordele wat die appellant moontlik
kon toeval as gevolg van gunstige volvoering van die hangende geding nie, maar wel
van die appellant se reg, titel en belang in die hangende geding.
Die appellant betoog verder dat alhoewel die tweede en derde respondente beslag kon
lê op sy reg, titel en belang in die hangende geding en dit in eksekusie kon laat
verkoop, hulle dit nie kon doen met die doel om die geding tot 'n einde te bring nie.
So'n oogmerk, is aldus die appellant se betoog, "ulterior motive" wat "die
regmatigheid van andersins regmatige optrede negativeer". Die appellant voer aan dat

dit uiters onbillik en teen die openbare belang is om so'n verkoping toe te laat. As
gesag steun hy hoofsaaklik op die beslissing in Whitfield v Van Aarde 1993 (1) SA
332 (EC) ("Whitfield").
In Whitfield het die applikant aansoek gedoen vir die opskorting van
eksekusieverkoping tot 14 dae na die finale afhandeling van aksie deur hom ingestel
teen die respondent. Die aksie was vir skade wat na bewering deur die applikant gely
is as gevolg van nalatige behandeling deur die respondent, neurochirurg. Op die dag
waarop met die verhoor begin sou word, is die aksie op versoek van die applikant
uitgestel omrede een van sy deskundige getuies hom die aand vantevore meegedeel het
dat hy van mening verander het. Die applikant is beveel om die koste te betaal en op
grond van getakseerde kosterekening het die respondent op die applikant se reg, titel
en belang in die aksie teen hom beslag gelê. Nepgen R het beslis dat die hof inherente
diskresie het om eksekusieverkoping op te skort (337F). In dié verband het hy gesteun
op Graham v Graham 1950 (1) SA 655 (T) op 658 waar Clayden R na 'n verwysing
na skuldeiser se reg ingevolge die toepaslike reël om eksekusielasbrief uit te reik, gesê
het:
"the discretion must, I think, still be in the Court to stay the use of its  process
where &#145;real and substantial justice' requires such stay, where injustice
would otherwise be caused."
Daarbenewens het Nepgen R gesteun op Strime v Strime 1983 (4) SA 850 (C) op
852A met dieselfde strekking; Soja Ltd v Tuckers Land Development
Corporation1981 (2) SA 407 (W) ("Soja") op 411A-C; Bestbier v Jackson 1986 (3)
SA 482 (W) op 484 I en First Consolidated Leasing Corporation Ltd v Theron 1974
(4) SA 244 (T) op 247.
Ten aansien van die vraag of hy sy diskresie ten gunste van die applikant moes
uitoefen, het Nepgen R gesê (op 339C-G):
"In my judgment a factor which has a considerable bearing on the question of
whether I should exercise my discretion in the applicant's favour is that the
respondent  has little, if any, prospect of obtaining satisfaction of the whole or
any part of the  judgment debt should the sale in execution be allowed to take
place. However, of even  greater importance in this regard is the fact that it is

apparent that the respondent is  not really seeking satisfaction of the judgment.
His motive is to put an end to the  litigation by obtaining possession and control
of the applicant's claim against him.  During the course of argument this was
expressly stated by Mr Buchanan, who appeared on  behalf of the respondent, to
be the respondent's only motive. . . I have no hesitation  whatsoever in coming to
the conclusion that I should exercise my discretion in the  applicant's favour. The
contentions to the contrary, insofar as they relate to the actual  payment of the
costs, advanced on behalf of the respondent are of no significance, once it  is
realised that the respondent's motive is not to recover such costs but to put an
end to  the litigation. This is not a case of a judgment debtor having to pay the
price of  forfeiting his claim in order to put the judgment creditor in possession
of funds which  will go towards satisfying his claim, for the judgment creditor is
not in this case  seeking to obtain such funds. Therefore the reliance the
respondent seeks to place on the  dicta referred to in Madden's case supra and
Marais v Aldridge and Others(supra), is unfounded. The true position is that the
respondent is attempting to make use  of a process of the Court, which is
designed to enable him to obtain satisfaction of the  judgment for costs granted
in his favour, for the purpose of putting an end to the  litigation against him and
for that purpose only. His purpose is therefore an ulterior  one. In this regard it is
in my view appropriate to refer to what was stated by De  Villiers JA in Hudson
v Hudson and Another 1927 AD 259 at 268:
'When therefore, the Court finds an attempt made to use for ulterior
purposes machinery    devised for the better administration of
justice, it is the duty of the Court to prevent    such abuse. But it is a
power which has to be exercised with great caution, and only in a
clear case.'
A clearer case of an abuse of the process of Court than the present one is
difficult to  imagine."

In Bestbier v Jackson 1986 (3) SA 482 (W), ander beslissing waarop die appellant
steun, het die verweerder op grond van kostebevel vanweë uitstel van die saak op die
eiser se belang in die aksie beslag gelê. Hangende aansoek vir die hersiening van die
taksasie van die betrokke kosterekening het die verweerder opdrag gegee aan die balju
om voort te gaan met die eksekusieverkoping. Die eiser het daarop aansoek gedoen vir
die opskorting van die eksekusieverkoping. Coetzee R het die aansoek toegestaan. Hy
het saamgestem met Nestadt R se beslissing in Sojaop 411A dat hy diskresie het om
so'n bevel te maak. Dit was vir Coetzee R duidelik dat die belang waarop beslag gelê
is geen waarde gehad het vir enigiemand anders as die twee verweerders nie; dat,
indien dit opgeveil sou word, dit verkoop sou word vir feitlik niks nie en dat die eiser
van sy vordering in die saak waarin die kostebevel gemaak is, ontneem sou word. Op
485B-F het hy gesê:
"(T)his kind of execution is something that ought not to be and will not be
encouraged by the Courts. . . . It is perfectly obvious that justice requires that
this  review of taxation be proceeded with, or at least that the applicant be given
an  opportunity to proceed with it, and that, pending that, this rather harassing
sale in  execution of his very cause of action in that action, be stayed."
Die appellant betoog dat die feit dat, anders as in Whitfield, in die onderhawige geval
reeds verkoping plaasgevind het, nie enige verskil maak nie omrede die tersydestelling
van die eksekusieverkoping nie die regte van onskuldige derdes affekteer nie en dit
moet volg, aldus die betoog, dat indien die beslaglegging teen die openbare belang is,
die verkoping ook teen die openbare belang moet wees.
Enige twyfel wat mag bestaan het oor die bevoegdheid van hof om verkoping in
eksekusie op te skort, is uit die weg geruim deur die bepalings van hofreël 45A wat
uitdruklik bepaal dat die hof die uitvoering van bevel mag opskort vir sodanige
tydperk as wat dit mag goeddink. Waar die vonnisskuldeiser en beslaglegger van eiser
se reg, titel en belang in aksie die verweerder in daardie aksie is, sal die feit dat die
eiser se eis, indien suksesvol, sy vonnisskuld teenoor dieverweerder sal uitwis,
relevante faktor wees wat die hof in die uitoefening van sy diskresie ingevolge reël
45A in ag sal moet neem.
Indien die verweerder teeneis, anders as vonnis maar wat deur die eiser erken word,

teen die eiser gehad het vir die betaling van geldsom, sou die eiser ingevolge reël
22(4) kon vra dat uitspraak ten opsigte van daardie gedeelte van die verweerder se
teeneis wat deur sy eis, indien suksesvol, uitgewis sou word, uitgestel word tot tyd en
wyl uitspraak op sy eis gegee is. Uitspraak op die verweerder se teeneis sou dan in die
geheel of gedeeltelik uitgestel word tensy die hof anders sou beveel. Dit kan duidelik
onbillik teenoor verweerder wees om van hom te verlang om sy skuld aan eiser te
betaal indien dit moontlik uitgewis sal word deur  ongelikwideerde teenvordering
wanneer vonnis ten opsigte daarvan gegee word. Dit is waarskynlik die oorweging wat
aanleiding gegee het tot die aanname van reël 22(4). Dieselfde oorweging geld ook
waar party tot geding kostebevel teen ander party wat ongelikwideerde vordering teen
hom het, wil afdwing. In die onderhawige geval was die beslaglegger natuurlik nie die
verweerder in die betrokke aksie nie.
Inêstwood v Shepstone 1902 TS 294 ("Eastwood") op 302 het Innes HR gesê:
"Now this Court has the power to treat as void and to refuse in any way to
recognise contracts and transactions which are against public policy or contrary
to good  morals. It is a power not to be hastily or rashly exercised; but when
once it is clear  that any arrangement is against public policy, the Court would be
wanting in its duty if  it hesitated to declare such an arrangement void. What we
have to look to is the tendency  of the proposed transaction, not its actually
proved result."
Ooreenkomste is "against public policy" indien hulle teen die openbare belang is (sien
Sasfin (Pty) Ltd v Beukes 1989 (1) SA 1 (A) ("Sasfin") op 8A-C). Smalberger AR sê in
Sasfin op 8D:
"Agreements which are clearly inimical to the interests of the community,
whether  they are contrary to law or morality, or run counter to social or
economic expedience,  will accordingly, on the grounds of public policy, not be
enforced".
Alhoewel normaalweg onderskeid getref word tussen kontrakte wat onwettig of
onafdwingbaar is omrede hulle teen die openbare belang is of omrede hulle contra
bonos mores is, wys Smalberger AR daarop dat die klassifikasie van kontrakte in
kontrakte wat contra bonos mores is en kontrakte wat teen die openbare belang is,

omruilbaar is, en dat wanneer hof weier om kontrak af te dwing dit per slot van
rekening gedoen word op grond van die openbare belang (8E-F). Vir dié rede is die
feit dat die appellant in sy besonderhede van vordering beweer het dat die verkoping
contra bonos mores was, maar betoog het dat dit teen die openbare belang was, van
geen belang nie.
Die waarskuwing inêstwood om nie te geredelik te weier om erkenning aan kontrak of
transaksie te verleen op grond daarvan dat dit teen die openbare belang sou wees om
dit te doen nie, is weer eens beklemtoon in Sasfin. Smalberger AR sê in dié verband
op 9 B en E:
"No court should ... shrink from the duty of declaring a contract contrary to
public policy when the occasion so demands. The power to declare contracts
contrary to  public policy should, however, be exercised sparingly and only in
the clearest of cases,  lest uncertainty as to the validity of contracts result from
an arbitrary and  indiscriminate use of the power. One must be careful not to
conclude that a contract is  contrary to public policy merely because its terms (or
some of them) offend one's  individual sense of propriety and fairness. . . .In
grappling with this often difficult  problem it must be borne in mind that public
policy generally favours the utmost freedom  of contract, and requires that
commercial transactions should not be unduly trammelled by  restrictions on that
freedom."
Faktor wat in ag geneem moet word by die beoordeling van die vraag of transaksie
teen die openbare belang is al dan nie, is dat die openbare belang ook gedien word
deur "simple justice between man and man" (sien Sasfin op 9G en ook per Van
Heerden AR op 28A-B; sien ook Botha (now Griessel) v Finanscredit (Pty) Ltd 1989
(3) SA 773 (A) op 783A-B).
Ek handel eers met die vraag of die beslaglegging en eksekusieverkoping met die doel
om die hangende geding te beëindig en nie om 'n vonnisskuld, synde die tweede en
derde respondente se getakseerde koste, te verhaal nie, 'n misbruik van die regsproses
daargestel het.
In Hunter v Chief Constable of West Midlands and Another[1981] 3 All ER 727 (HL)
("Hunter") het Lord Diplock gesê op 729:

"My Lords, this is a case about abuse of the process of the High Court. It
concerns the inherent power which any court of justice must possess to prevent
misuse of  its procedure in a way which, although not inconsistent with the
literal application of  its procedural rules, would nevertheless be manifestly
unfair to a party to litigation  before it, or would otherwise bring the
administration of justice into disrepute among  right-thinking people. The
circumstances in which abuse of process can arise are very  varied; those which
give rise to the instant appeal must surely be unique. It would, in my  view, be
most unwise if this House were to use this occasion to say anything that might be
taken as limiting to fixed categories the kinds of circumstances in which the
court has a  duty (I disavow the word discretion) to exercise this salutary power."
Wat in bepaalde geval as misbruik van die regsproses in Engeland beskou mag word,
sal natuurlik nie noodwendig as sodanig in Suid-Afrika beskou word nie. Die beginsel
hierbo aangehaal en waarop die saak beslis is, is egter dieselfde beginsel as waaraan
erkenning verleen is in Hudson waarna in Whitfield verwys is en wat ook hierbo
aangehaal is. In Hudson het die eiser eksepsie opgewerp teen tweede verweerder se
verweerskrif op dieselfde basis as waarop eksepsie onsuksesvol geneem is teen die
eerste verweerder se verweerskrif. Die hof het bevind dat dit gedoen is slegs om uitstel
te verkry en dat dit misbruik van die regsproses was. Die eksepsie is gevolglik
geskrap. Die respondente het gepoog om Hudson te onderskei op die basis dat die
eiser in Hudson geen bedoeling gehad het om eksepsie op te werp nie terwyl die
bedoeling in die onderhawige geval wel was om op die betrokke reg beslag te lê en dit
in eksekusie te verkoop. In Hudson is geen aanduiding te vinde dat die beslissing
enigsins anders sou gewees het indien die eiser, ten einde uitstel te verkry, van
voorneme was om deur die futiele oefening, om sy eksepsie te argumenteer, te gaan
nie. Dit blyk ook nie dat die hof van mening was dat dit nie die bedoeling van die eiser
was nie. Dit is nietemin, aldus die respondente, die basis waarop die beslissing in
Hudson versoen moet word met die beslissing in Tsose v Minister of Justice 1951 (3)
SA 10 (A) ("Tsose"). In Tsose het Schreiner AR op 17G-H gesê
"For just as the best motive will not cure an otherwise illegal arrest so the  worst
motive will not render an otherwise legal arrest illegal."

Tsose is gearresteer op klagte dat hy onwettig op plaas was. Die saak teen hom is
uitgestel en hy is op borgtog vrygelaat. Daarna en voor die datum waarna die saak
uitgestel is, is hy weer eens gearresteer. Die saak is na dieselfde datum as die vorige
een uitgestel maar geen borgtog is aan hom verleen nie. Hy het aansoek gedoen vir
interdik wat die polisie sou verbied om hom te arresteer op klagte van betreding terwyl
ander klagte van betreding hangende was. Dit was nie betwis dat die polisie te kenne
gegee het dat hulle sou voortgaan om hom te arresteer wanneer ookal hy op die plaas
gevind word tot tyd en wyl hy die plaas verlaat het nie. Die vraag was of hierdie
motief die arres onregmatig gemaak het. Schreiner AR het ten aansien van hierdie
vraag beslis op 17 C- E:
"If the object of the arrest, though professedly to bring the arrested person
before the court, is really not such, but is to frighten or harass him and so induce
him  to act in a way desired by the arrestor, without his appearing in court, the
arrest is, no  doubt, unlawful. But if the object of the arrestor is to bring the
arrested person before  the court in order that he may be prosecuted to conviction
and so may be led to cease to  contravene the law the arrest is not rendered
illegal because the arrestor's motive is to  frighten or harass the arrested person
into desisting from his illegal conduct."
Tsose is geen gesag vir die proposisie dat waar die prosedurereëls van die hof
aangewend word ten einde ander doel te bereik as waarvoor hulle bestem is, hof niks
daaromtrent kan doen nie. Die arrestasies was waarskynlik wettige arrestasies
ingevolge die Strafproseswet 31 van 1917 wat op daardie stadium gegeld het en is nie
gedoen ingevolge die prosedurereëls van die hof nie. Hulle is gevolglik nie geraak
deur die beginsel waarna in Hudson en Hunter verwys is nie.
In Estate Logie v Priest 1926 AD 312 ("Estate Logie") het die hof beslis dat dit nie
onbehoorlik van krediteur was om aansoek te doen vir die sekwestrasie van sy
skuldenaar se boedel met die doel om betaling van sy skuld te kry en nie om concursus
creditorum te bewerkstellig nie. Die hof was van mening dat die beweegrede van
persone wat sekwestrasieverrigtinge aanhangig maak normaalweg was om betaling van
hulle skuld te verkry en dat hulle nie beïnvloed word deur altruïstiese oorwegings of
besorgdheid oor ander skuldeisers wat hulle eie belange kan behartig nie (319). Die

hof was gevolglik van mening dat die regsproses nie misbruik is nie. In sy uitspraak
het Solomon AR verwys na King v Henderson [1898] AC 720 ("King"). Volgens
Solomon AR (op 320) is in King beslis dat "it is neither fraud nor an abuse of the
powers of the Court to petition for a sequestration order with an indirect motive, that
is, for a purpose other than the equal distribution of the testator's assets, as, for
example, to exclude the appellant from a partnership". Hierdie passasie was egter nie
bedoel om te sê dat motief of doel nooit ter sake is nie en dit is ook nie hoe Solomon
AR dit verstaan het nie. Al wat in King beslis is, is dat motief op sigself nie misbruik
van die regsproses daarstel nie. Lord Watson het op 731 gesê:
"In the opinion of their Lordships, mere motive, however reprehensible, will not
be sufficient for that purpose (to constitute an abuse of process or a fraud on the
Court); it must be shewn that, in the circumstances in which the interposition of
the  Court is sought, the remedy would be unsuitable, and would enable the
person obtaining it  fraudulently to defeat the rights of others, whether legal or
equitable."
[Die gedeelte tussen hakies is deur my ingevoeg.]
Ter illustrasie het Lord Watson verwys na Ex parte Gallimore 2 Rose 424
("Gallimore"); Ex parte Wilbran 5 Madd. 1 ("Wilbran"); In re Davies 3 Ch. D. 461
("Davies")en Ex parte Griffin 12 Ch. D. 480 ("Griffin"). In Gallimore is
sekwestrasieverrigtinge tersyde gestel nieteenstaande die feit dat al die vereistes
aanwesig was omrede die applikant indirekte en onbehoorlike doel gehad het, naamlik
die beëindiging van huurkontrak. Dit is beskou as gebruik van die prosedure vir
bedrieglike doel (Kingop 732). Na verwysing na en goedkeuring van die stelling in
Wilbran dat "the courts of justice had no concern with the motives of parties who
asserted a legal right" het Lord Watson op 732 gesê:
"Motive cannot in itself constitute fraud, although it may incite the person who
entertains it to adopt proceedings which, if successful, would necessarily lead to
a  fraudulent result; and it is not the motive, but the course of procedure which
leads to  that result, which the law regards as constituting fraud."
(My kursivering.)
Hierdie passasie is met oënskynlike goedkeuring deur Solomon AR aangehaal in

Estate Logie (320).
In In re Majory [1955] Ch 600 op 623-624 het Evershed M.R., Jenkins en Romer L.JJ.
na verwysing na verskeie gewysdes, ook Wilbran, gesê dat daar algemene reël is "that
court proceedings may not be used or threatened for the purpose of obtaining for the
person so using or threatening them some collateral advantage to himself, and not for
the purpose for which such proceedings are properly designed and exist; and a party
so using or threatening proceedings will be liable to be held guilty of abusing the
process of the court and therefor disqualified from invoking the powers of the court by
proceedings he has abused." Die beginsel dat die regsproses misbruik word wanneer
dit gebruik word vir doel waarvoor dit nie bestem is nie word ook in Australië erken
(sien Packer v Meagher [1984] 3 NSWLR 486 op 492 en T J M Products (Pty) Ltd v
A & P Tyres (Pty) Ltd [1988] 78 ALR 579 (Federal Court) op 585).
Sedert die beslissing in Hudson is ook in verskeie Suid- Afrikaanse beslissings
geweier om toe te laat dat die regsproses misbruik word deur die aanwending daarvan
vir 'n doel waarvoor dit nie bestem is nie (vgl Janit v Motor Industry Fund
Administrators (Pty) Ltd 1995 (4) SA293 (A) op 308G; Beinash v Wixley 1997 (3) SA
721 (SCA) ("Beinash") op 734G).
In Beinash moes die hof beslis of die uitreiking van 'n getuiedagvaarding 'n misbruik
van die regsproses was. Mahomed HR sê op 734 F-G:
"What does constitute an abuse of the process of the Court is a matter which
needs  to be determined by the circumstances of each case. There can be no
all-encompassing  definition of the concept of 'abuse of process'.  It can be said
in general terms,  however, that an abuse of process takes place where the
procedures permitted by the Rules  of the Court to facilitate the pursuit of the
truth are used for a purpose extraneous to  that objective. ... A subpoena duces
tecummust have a legitimate purpose."
In Standard Credit Corporation Ltd v Bester 1987 (1) SA 812 (W) is in nog meer
algemene terme gesê (op 820A-B):
"In general terms, however, an abuse of the process of the court can be said to
take place when its procedure is used by a litigant for a purpose for which it was
not  intended or designed, to the prejudice or potential prejudice of the other

party to the  proceedings."
In Goldsmith v Sperrings Ltd [1977] 2 All ER 566 [CA] was die vraag of sekere aksies
misbruik van die regsproses daargestel het. Scarman LJ het die toets soos volg
geformuleer op 582c:
"In the instant proceedings the defendants have to show that the plaintiff has an
ulterior motive, seeks a collateral advantage for himself beyond what the law
offers, is  reaching out &#145;to effect an object not within the scope of the
process': Grainger  v Hill (1838) 4 Bing NC 212 at 221 per Tindal CJ. In a
phrase, the plaintiff's  purpose has to be shown to be not that which the law by
granting a remedy offers to  fulfil, but one which the law does not recognise as a
legitimate use of the remedy sought:  ..."
Dit is nie net die hoofdoel waarvoor 'n spesifieke regsproses bestem is wat geoorloof
is nie en ek meen nie dat die voormelde formulerings van die toets om te bepaal of 'n
aanwending van die regsproses 'n misbruik daarvan is, verstaan moet word om te sê
dat dit die geval is nie. Die aanwending van 'n regsproses vir 'n doel anders as die
spesifieke doel waarvoor dit bestem is, kan nietemin redelik wees. Dit sal die geval
wees indien daardie doel binne die breë bestek van die betrokke regsproses val. So
byvoorbeeld kan in sekere omstandighede aansoek gedoen word vir 'n bevel dat die
eiser sekuriteit vir koste verskaf. 'n Verweerder wat so 'n aansoek doen met die doel
om 'n einde aan die litigasie te maak, maak nietemin redelike gebruik van die betrokke
regsproses omrede sy doel binne die breë bestek van die betrokke regsproses val. Dit
is in die woorde van Mahomed HR 'n "legitimate purpose". Daarteenoor, indien dit
onredelik is om die regsproses vir sodanige doel te gebruik, word dit misbruik. Dit sal
die geval wees indien die regsproses gebruik word vir 'n doel wat geen verband hou
met die doel waarvoor dit bestem is nie.
In King, Wilbran en Estate Logie was die hof nie van mening dat die regsproses
onbehoorlik aangewend is nie. In beide Wilbran en Kingis beslis dat sekwestrasie om
die vennootskap wat aan die applikant geld skuld te ontbind eenvoudig bymotief was
wat geen misbruik van die prosedure daargestel het nie. In Estate Logie is na my
mening heeltemal tereg bevind dat die aanwending van die sekwestrasieprosedure ten
einde betaling van geldskuld te bekom nie onbehoorlike aanwending van daardie

prosedure was nie.
Weer eens word nie te kenne gegee dat wat elders beskou is as misbruik van die
regsproses ook in Suid-Afrika so beskou sal word nie. Opvattings verander van tyd tot
tyd en van gemeenskap tot gemeenskap Die uitwinningsprosedure vervat in die
hofreëls is bestem om gebruik te word om vonnisskuld te verhaal. In die onderhawige
geval het die respondente die uitwinningsproses ten opsigte van die appellant se reg,
titel en belang in die hangende geding teen die vyfde respondent aangewend, nie om
die appellant se vonnisskulde teenoor die tweede en derde respondente of gedeelte
daarvan te verhaal nie, maar wel om sodanige reg, titel en belang te bekom ten einde
die litigasie te beëindig.
Die respondente betoog dat soortgelyke optrede goedgekeur is in die sake Marais v
Aldridge 1976 (1) SA 746 (T) ("Marais"), Madden v BP Southern Africa (Pty) Ltd
1967 (2) SA 326 (D) ("Madden"), Mahabeer v Rajpathi 1961 (4) SA 269 (D)
("Mahabeer")en Klisser v Gold 1961 (1) SA 821 (D) ("Klisser"). Na my mening is dit
nie so nie.
In Marais het derde party op eiser se belang in aksie beslag laat lê en is dit in
eksekusie verkoop aan die verweerder in die aksie. Enige samespanning tussen die
derde party en die verweerder is ontken. Daar was geen suggestie dat die derde party
nie gepoog het om die eiser se vonnisskuld teenoor hom te verhaal nie. Onder die
omstandighede stem ek saam met die stelling van Melamet R wat die saak beslis het,
dat dit nie saak maak dat die koper die reg van die eiser om met die aksie voort te
gaan, sou frustreer nie (750C). Die uitwinningsprosedure is nie misbruik nie. Die
derde party het dit gebruik om sy vonnisskuld te verhaal.
In Madden het die respondent beslag laat lê op die applikant se belang in die uitslag
van appèl wat die applikant aangeteken het teen vonnis ten gunste van die respondent
betreffende die applikant se reg op okkupasie van sekere persele. Die applikant het
aansoek gedoen vir opskorting van die eksekusieverkoping op grond daarvan dat die
respondent sy reg kon inkoop en die appèl kon frustreer. Miller R het soos volg beslis
(328 A-C):
"It seems to me to be correct that in the event of Mr. Friedman's clients
purchasing this particular asset, namely the interest which the judgment debtor

has in the  appeal presently pending, he could in effect frustrate the applicant's
whole intent and  purpose, which is to have the decision of this Court set aside
by a higher tribunal. It  does not follow, of course, that the judgment creditor
will acquire this right at the sale  in execution but, even if he does and decides to
utilise his right in a way which would  frustrate the applicant's right of appeal,
that is merely one of the incidents of the sale  in execution; it is part of the price
which the judgment debtor, who cannot pay his  creditor in any other way, has to
pay in order to put the judgment creditor in possession  of funds which will go
towards satisfying his claim. No other ground has been advanced by  the
applicant why the advertised sale should be stayed nor am I aware of any."
Dit is dus nie aangevoer dat die uitwinningsprosedure nie aangewend word om skuld
te verhaal nie. Wat die effek sou wees indien dit die geval was, is gevolglik nooit deur
die hof oorweeg nie.
Ook in Klisser en Mahabeer, waarin die applikante aansoek gedoen het vir bevele wat
die balju magtig om op hul teenpartye se belange in die betrokke gedinge beslag te lê,
is nie aangevoer dat die uitwinningsprosedure nie aangewend word vir die doel
waarvoor dit bestem is nie en dat dit gevolglik misbruik van die regsproses daargestel
het nie.
Alhoewel die sake waarna hierbo verwys is en waarin gehandel word met 'n misbruik
van die regsproses, meestal handel met 'n misbruik van die resproses insoverre dit
betrekking het op die litigasieproses,bestaan daar na my mening geen logiese rede of
beginsel op grond waarvan 'n hof se plig om 'n misbruik van die "machinery devised
for the better administration of justice" (synde die woorde gebruik in Hudson) te
voorkom, beperk behoort te word tot die litigasieproses nie en waarom dit nie ook
moet geld ten opsigte van die eksekusieproses nie.
Dit is onwaarskynlik dat enigiemand anders as verweerder, of vriend van die
verweerder, of persoon wat belang in die verweerder het (hierna handlanger genoem),
met die doel om einde aan die litigasie te maak, op eiser se eis teen die verweerder sal
laat beslag lê en dit sal koop op die eksekusieverkoping. So'n aanwending van die
eksekusieproses is aanwending daarvan vir doel wat geen verband hou met die doel
waarvoor die uitwinningsproses bestem is nie. Daar is ander prosedures wat gevolg

kan word om eiser aan bande te lê indien beweer word dat die verrigtinge deur hom
ingestel, kwelsugtig is. So'n aanwending van die uitwinningsproses is verder
aanwending daarvan wat onbillik teenoor   verweerder kan wees en wat die
regsadministrasie in swak lig kan stel. Indien dit toegelaat word, kan enige kostebevel
of enige ander skuld van  minvermoënde eiser teenoor die verweerder of handlanger of
'n skuld wat deur die verweerder of handlanger bekom kan word, fataal wees vir die
eiser se eis. Dit kan meebring dat hy, omrede hy nie skuld kan betaal nie, sy eis
ontneem word sonder dat sy skuld enigsins verminder word en dít deur die
aanwending van prosedure wat nie vir daardie doel bestem is nie. Dit is so omrede
litigasie baie duur en uitgerekte proses kan wees en in baie gevalle, veral waarskynlik
waar die eiser minvermoënde, ongesofistikeerde persoon is; die verweerder
vermoënde persoon is; die eis hand en tand beveg word en die bewys daarvan afhang
van die eiser se getuienis, daar hoegenaamd geen mark vir daardie eis sal wees nie.
Indien so'n proses toegelaat word, word die minvermoënde eiser, indien hy 'n fout in
die geding deur hom ingestel sou maak wat 'n kostebevel teen hom tot gevolg het,
uitgelewer aan die genade van die verweerder. Die feite in Whitfield illustreer die
onbillike resultate wat sulke optrede tot gevolg kan hê. In die onderhawige geval het
die appellant, wat met regshulp litigeer en wat geen ander bates gehad het waarop
beslag gelê kon word nie, dan ook sy eis verloor sonder dat sy vonnisskuld teenoor die
tweede en derde respondente verminder het. Aan die ander kant sal dit geensins
onbillik wees om nie die verweerder of derde toe te laat om so op te tree nie. Al wat
van hulle verlang word, is om nie die regsproses te gebruik vir doel waarvoor dit nie
bestem is nie.
Vir die voormelde redes is ek van mening dat die beslaglegging op appellant se reg,
titel en belang met die doel om dit by die eksekusieverkoping te koop ten einde einde
aan die litigasie te maak en nie om die onderliggende vonnisskuld te verhaal nie,
misbruik van die uitwinningsproses was wat nie toegelaat behoort te word nie.
Dit is betoog dat selfs indien die beslaglegging tersyde gestel kon word dit nie meer
die geval was toe die verkoping plaasgevind het nie. Aldus die betoog moes die
appellant aansoek gedoen het vir die opskorting van die tenuitvoerlegging van die
hofbevel. Nieteenstaande die feit dat die appellant nie aansoek gedoen het vir die

opskorting van die beslaglegging nie, was die eksekusieverkoping integrale deel van
die misbruik wat van die uitwinningsproses gemaak is. Die misbruik is van so 'n aard
en die gevolge daarvan is sodanig dat dit teen die openbare belang is om dit toe te laat.
Die verkoping as sulks was gevolglik teen die openbare belang In Sookdeyi v Sahadeo
1952 (4) SA 568 (A) op 572A verwys Van den Heever AR na die traagheid, volgens
ons gewysdes, om met eksekusieverkopings wat reeds uitgevoer is in te meng. Hy
noem egter ook dat hulle in sekere uitsonderlike gevalle aangeveg kan word. Daar kan
na my mening geen rede bestaan waarom eksekusieverkoping wat teen die openbare
belang is nie tersydegestel kan word as geen onskuldige derdes deur so'n
tersydestelling geraak sal word nie.
Ek meen gevolglik dat die appèl behoort te slaag en dat die eksekusieverkoping
tersyde gestel behoort te word.
__________________
P E STREICHER
APPéLREGTER
NGOEPE Wnd AR - Stem saam