RAPPORTEERBAAR

Saaknommer  :  286 / 02

DIE HOOGSTE HOF VAN APPÈL

VAN SUID-AFRIKA

In die appèl van

P N J  VILJOEN
Appellant

en

DIE STAAT
Respondent

Regbank :                          OLIVIER,  NAVSA  AND  MPATI  ARR

Verhoordatum :
21 AUGUSTUS 2002

Datum van Uitspraak :
27 AUGUSTUS 2002

SAMEVATTING

Appèl teen die afwysing van 'n onsuksesvolle borgaansoek in die
Hooggeregshof - Art 60 (11) (a) van die Strafproseswet 51 van 1977;
bewyslas;  aanbevelings oor benaderingswyse tot feite-dispute en oor
appèlprosedure.

_____________________________________________________

U I T S P R A A K
_____________________________________________________

P J J  OLIVIER

OLIVIER  AR
[1] Die appellant, 'n 28-jarige man, het tot en met die afsterwe van sy
eggenote
('die
oorledene')
op
'n
hoewe
te
Haakdoringboom,
Wonderboom, in die Pretoria distrik, gewoon.   Sy is in die oggendure
van 10 April 2001 op barbaarse wyse vermoor, deurdat haar keel met 'n
skerp voorwerp afgesny is.   Die presiese tyd van haar dood is in geskil.
Wat nie in geskil is nie, is dat sy ten tye van haar oorlye ongeveer vyf
maande swanger was en dat die appellant die vorige aand tot ongeveer
20:30 by 'n prostituut deurgebring het.
[2] Appellant is op 29 Augustus 2001 te Pretoria gearresteer en later
van moord op sy eggenote aangekla.
[3] Op 31 Augustus 2001 is die appellant voor die landdroshof
gebring.   'n Klag dat hy sy eggenote vermoor het, is aan hom gestel en
hy het skuldig gepleit.   'n Ondervraging in terme van art 112 (1) (b) van

die Strafproseswet, 51 van 1977, ('die Wet') is gehou, die tersake deel
waarvan soos volg lees :
'V.
[Die landdros] Erken u dat die oorledene dood is as gevolg van
die wonde wat u haar toegedien het?
A.
Ja
V.
Hoekom het u die oorledene gedood?
A.
Ek het die vooraf beplan dat ek haar gaan dood maak.   Ek het
'n venster gebreek en in die huis ingeklim.   Terwyl die
oorledene slaap het ek haar wakker gemaak en vir haar gesê
staan op.   Ek het haar mond toegedruk tot by die kamerdeur
geloop met 'n mes in my hand dit was 'n nutmes gewees en ek
het toe haar keel afgesny.   Ek het toe weer deur die venster
geklim en toe werk toe gery.   Ek weet nie hoekom het ek dit
gedoen nie.
V.
Het u geweet die oorledene is swanger?
A.
Ja ek het dit geweet.
V.
Het u geweet u tree verkeerd op toe u so opgetree het?
A.
Ja.
V.
Het u inderdaad geweet toe u die daad pleeg dat u 'n misdryf
pleeg?
A.
Ja.
V.
Het die voorval plaasgevind op 10/4/2001 en te of naby Plot 40
Haakdoringboom in die distrik van Wonderboom?
A.
Ja.

Hof is dan oortuig dat die beskuldigde al die elemente van die misdryf
en die bewerings in die klagstaat erken.

Verrigtinge gestaak in afwagting van die opdrag van die DOV.'
[Direkteur van Opbenbare Vervolging]

[4] Op dieselfde dag het die appellant 'n borgaansoek geloods voor
dieselfde landdros wat die pleitverrigtinge hanteer het.   Nadat die
bewyslas wat op hom rus, aan hom verduidelik is, het appellant  oa
gesê :
HOF:
Dit is nou met betrekking tot borg.   Wat wil u vir die hof
sê? ---Ek wil net sê ek is jammer wat ek gedoen het.   Dit was verkeerd
wat ek gedoen het.   Ek was nie by my self gewees nie.   Ek wou dit nie
eintlik beplan het nie, maar ek weet ek het dit gedoen.   Ek en sy, ons
het 'n toekoms gehad.   Ons sou saam iewers heen gegaan het.   Ek
weet nie hoekom nie.
U moet nou net mooi vir my sê, u sê nou nie u het nie geweet
wat u doen nie. --- Ja.
U sê u het goed geweet wat u doen. --- Ja.
Maar u weet net nie hoekom het u dit gedoen nie? --- Ja.
Is dit korrek? --- Ja.'

[5] Die hof het ook die getuienis van Kaptein Fabricius, die
ondersoebeampte in die saak, aangehoor.   Aan die einde van die
verhoor het die landdros beslis dat daar geen buitengewone
omstandighede voor die hof geplaas is nie, en is die aansoek geweier.

[6] Die aangeleentheid is na die Transvaalse Provinsiale Afdeling van
die Hooggeregshof oorgeplaas vir verhoor.   Die verhoor was geplaas vir
26 Februarie 2002, maar die aangeleentheid is uitgestel na 8 Maart
2001 vir die aanhoor van 'n borgaansoek.
[7] Op gemelde dag is die borgaansoek deur Stegmann R verhoor.
Ook hy het, soos die landdros, beslis dat die appellant hom nie van sy
wetlik opgelegde bewyslas gekwyt het nie.   Die huidige verrigtinge is 'n
appèl teen gemelde beslissing.
[8] Dit moet vermeld word dat die verhoor geplaas is in die
Transvaalse Provinsiale Afdeling om 'n aanvang te neem op 26
Augustus 2002, dit wil sê vyf dae vanaf die datum van die verhoor van
die appèl.
[9] Die aansoek voor die hof a quo is aanhangig gemaak kragtens art
60 van die Wet.   Dit is gemeensaak dat die beskuldigde aangekla staan
van 'n misdaad soos bedoel in Bylae 6 van die Wet, nl moord, waar dit

beplan of met voorbedagte rade gepleeg is.   In so 'n geval geld art 60
11 (a) van die Wet, wat soos volg lees :
'(11)
Ondanks enige bepaling van hierdie Wet, waar 'n beskuldigde
aangekla word van 'n misdryf bedoel in -
(a)
Bylae 6, moet die hof gelas dat die beskuldigde in bewaring
aangehou word totdat daar met hom of haar ooreenkomstig die
reg gehandel is, tensy die beskuldigde, nadat hy of sy 'n
redelike geleentheid daartoe gebied is om dit te doen, getuienis
aanbied
wat
die
hof
oortuig
dat
daar
buitengewone
omstandighede bestaan wat sy of haar vrylating in die belang
van geregtigheid veroorloof;'

[10] Artikel 60 van die Wet vind sy grondslag in art 35 (1) (f) van die
Grondwet, en art 60 (11) het reeds die toets van grondwetlike geldigheid
geslaag (sien S v Dlamini;  S v Dladla and Others;  S v Joubert;  S v
Schietekat 1999 (4) SA 623 (KH);  1999 (2) SASV 51 (KH).   Die
bepalings van art 60 (11) verskil wesenlik van dié van art 60 (4) - (9);  dit
doen meer as om net die voormalige borgtogbepalings te herhaal of te
herformuleer (sien par [64] van S v Dlamini et al).   Nogtans het die

Konstitusionele Hof verklaar dat deur die toets van buitengewone
omstandighede te stel, art 60 (11) (a)
' ... does not say they must be circumstances above and beyond and
generically different from those enumerated [in ss (4) - (9)].'

(Sien par [76] van S v Dlamini et al.)
[11] Dit is gevestigde reg om ook in gevalle waar art 60 (11) (a) van
toepassing is, maw afgesien van die waarskynlikheid dat die
beskuldigde sal poog om sy verhoor te ontduik, die sterkte van die Staat
se saak relevantheid te gee onder die rubriek van buitengewone
omstandighede.
[12] Die eerste beslissing na die1998  -  wysigings aan die Wet waarin
die betekenis van 'buitengewone omstandighede' in die konteks van die
sterkte van die Staat se saak behandel was, is S v Jonas 1998 (2)
SASV 677 (SOK;  per Horn Wnde R).   In die betrokke saak het die
appellant onbetwiste getuienis aangevoer waarin hy die klag teen hom
ontken en getuienis aangebied het van 'n alibi wat, indien bewys, sou

aantoon dat hy nie die misdaad hom ten laste gelê kon gepleeg het nie
(sien 679 b van die verslag).   Die Staat het geen weerleggende
getuienis aangebied nie.   Die hof het bevind dat die sterkte van die
Staat se saak per se 'n buitengewone omstandigheid soos bedoel in art
60 (11) (a) kan wees.
'The term "exceptional circumstances" is not defined.    There can be
as many circumstances which are exceptional as the term in essence
implies.   An urgent serious medical operation necessitating the
accused's absence is one that springs to mind.   A terminal illness may
be another.   It would be futile to attempt to provide a list of possibilities
which will constitute such exceptional circumstances.   To my mind, to
incarcerate an innocent person for an offence which he did not commit
could also be viewed as an exceptional circumstance.   Where a man
is charged with a commission of a Schedule 6 offence when everything
points to the fact that he could not have committed the offence
because, eg he has a cast-iron alibi, this would likewise constitute an
exceptional circumstance.'   (Op 678 e - g)

(Sien egter oor die quantum van bewys S v Botha en 'n Ander 2002 (1)
SASV 222 (HHA) par [21] die opmerking van Vivier Wnde AHR en sien
infra.)

Voorts is bevind dat indien die beskuldigde verontskuldigende
getuienis aanbied, die Staat, indien hy die aansoek met sukses wil
opponeer, weerleggende getuienis moet aanbied (sien 679 e - h).
[13] S v Jonas, supra, is gevolg in S v Mauk 1999 (2) SASV 479 (W).
Die beskuldigde, gestaaf deur die getuienis van 'n ander, het ontken dat
hy 'n  jong dogtertjie onsedelik aangerand en verkrag het.   Die Staat het
die beskuldigde se bewering nie met weersprekende getuienis weerlê
nie.   Die landdros het borgtog geweier.    Die appèl voor Snyders R
teen dié bevel slaag.   Die geleerde regter verwys met goedkeuring na S
v Jonas, supra, en beslis voorts dat die bewyslas wat op die
beskuldigde rus, nie vereis dat hy moet bewys dat die Staat 'n
buitengewone swak saak het nie en dat die bewysmaatstaf nie verhef
moet word bo dié van 'n oorwig van waarskynlikhede nie (op 486 i - j).
[14] Sterk, onafhanklike getuienis aanduidend van die beskuldigde se
onskuld (in casu 'n gestaafde alibi) is in S v Mohammed 1999 (2) SASV

507 (K) deur Comrie R in 'n beredeneerde beslissing as buitengewone
omstandighede soos bedoel in art 60 (11) (a) van die Wet aanvaar (sien
517 i - j).
[15] Die bogemelde lyn van denke is voortgesit in S v Yanta 2000 (1)
SASV 237 (Tk) op 247 b - c;  S v Josephs 2001 (1) SACR 659 (K) op
667 a - g en S v Siwela 1999 (2) SASV 685 (W) op 704 d.   In hierdie
Hof in S v Botha en 'n Ander 2002 (1) SASV 222 (HHA) par [21] is die
bewysmaatstaf soos volg gestel  :  bewys deur 'n beskuldigde dat hy
waarskynlik onskuldig bevind sal word, sou wel as 'buitengewone
omstandighede' kon dien.
[16] Die vraag voor ons is dus slegs of die appellant hom in die hof a
quo van hierdie bewyslas gekwyt het.
[17] Die Staatsaak soos voorgehou by die verhoor van die
borgaansoek berus op die volgende getuienis teen die appellant :
17.1 Die pleit van skuldig.

17.2 Die pleitverduideliking.
17.3 Die erkennings deur die appellant gemaak tydens die borg-
verrigtinge voor die landdros.
17.4 'n Bekentenis afgelê deur die appellant op 29 Augustus 2001.
Hierdie
bekentenis
is
afgelê
in
die
loop
van
'n
waarskuwingsverklaring, die relevante dele waarvan soos volg
lees:
'Laat ek jou eers vertel wat het gebeur voordat ek die plek vir
mnr gaan wys.   Ek staan in die oggende gewoonlik so 04:45 op
en maak klaar om werk toe te gaan.

Om ongeveer 05:20 sê ek vir my vrou koebaai en die oggend
het ek dit vir haar gesê.
So 05:25 en 05:30 dan ry ek weg werk toe.   Ek het tot by die
boonste plot gery en oorkant die straat gestop.   Ek het toe
afgeloop na die huis.   By die huis aangekom het ek deur die
venster geklim.   Vr.  Wie se huis is dit?   Dit is my huis ek huur
hom by my pa.   Ek het my vrou toe alleen in die bed gekry en
haar keel afgesny.
Polisie-beampte:  Stop ... mnr Viljoen.   Deel hom mee dat wat
hy nou doen 'n bekentenis is, verduidelik aan hom die
implikasies van 'n bekentenis.   Deel hom ook mee dat ek hom
na 'n Landdros kan laat gaan om die verklaring daar te gaan
aflê,  Maar indien hy wil hy voor my ook kan voortgaan.   Sy
antwoord is.

Beskuldigde:  Nee dit is reg ek wil voor jou voortgaan sodat alles
afgehandel kry.   Die oggend toe ek wegry werk toe wil ek die
mes uit die toolbox by die huis gehaal, in my bakkie gesit, gery
en gestop en toe ek uitklim en na my huis loop het ek die mes
uit die bakkie gehaal, in my bakkie gesit, gery en gestap en toe
ek uitklim en an my huis loop het ek die mes uit die bakkie
gehaal en saam met my geneem.   Vr.  Hoekom het jy die mes
saamgeneem?   Ek weet nie,  Ek was net blank gewees.   Ek
was nie by my volle bewussyn gewees nie.   Ek weet nie.   Vr.
Was jy onder die inlvoed van enige drank of dwelms of iets?
Nee.   Ek het my vrou toe op die grond neergelê, dit was in ons
slaapkamer.   Ek het toe weer deur die venster waar ek ingeklim
het uigeklim na my bakkie gegaan en werk toe gery.   Ek weet
nie hoekom ek dit gedoen het nie.   Tot vandagtoe weet ek nie
hoekom ek dit gedoen het nie.   Dit is al wat ek wil sê.   Ons kan
nou maar ry.'

17.5 Uitwysings gemaak deur die appellant op dieselfde dag.   Die
notule van dié uitwysings lees soos volg:
'14:17 Vertrek vanaf Moord en Roof Pretoria.   Vr.  Waarheen
moet ons gaan?   A.  Moet ons eers gaan waar ek die goed
weggegooi het of na die huis.   Vr.  Dit maak nie saak waarheen
jy my wil neem nie.   A.  Ons gaan dan eers na die huis te
Onderstepoort Plot 40.   Mnr kan ry na Onderstepoort pad.

14:35 Ry met Onderstepoortpad  -  Waarheen nou?   A.  Ry net
reguit aan.

14:43 Deel mee om nie te draai na regs by 'n Plot 40 waar
staan Panelbeaters and Spray Painting (foto 5).   Word geneem.
Verdagte deel mee om te stop by woning.   Verdagte wys aan

my venster van woning aan die suidekant van woning.   Vr.  Wat
het hier gebeur?   A.  Ek het die venster oopgemaak en toegang
verkry tot die woning.   Ek het ook weer by die venter uitgeklim.
Die kamervenster was oop gewees toe ek hier gekom het.   Foto
6 word geneem.

Verdagte stoot woning oop neem my die huis binne.   Wys aan
my die hoofslaapkamer uit.   Vr.  Wat het toe gebeur.   A.  Dit is
waar ek my vrou op die bed gekry het en haar keel afgesny het.
Foto 7 word geneem.   Verdagte wys aan my die kamer uit.
Naby deur van die kamer.   Vr.  Wat het hier gebeur.   A.  Ek het
haar hier neergelê.   Foto 8 word geneem.

Verdagte wys aan my venster en ander kamer uit.   Vr.  Wat het
hier gebeur.   A.  Dit is die venster waar ek in gekom het en waar
ek weer uit is.

Vr.  Is die  -  (pen droog op) nog iets wat jy vir my wil wys.   A.
Ons is klaar hier ek sal jou gaan wys waar ek die mes en skoene
weggegooi het.   Vra fotograaf om foto van huis te neem.   Foto
9 word geneem.

14:57 Klaar by woning.   Vr.  Waarheen moet ek nou ry.   A.  Jy
moet ry na Rosslyn.   Draai regs uit plot links uit Hebronpad.
Km 107847 pad word aangewys deur verdagte.   Draai regs met
R80 (Pretoria) Km 107853.   Draai links vanaf Mabopane
hoofweg op R566 Rosslyn KM 107858.   Draai regs met R566
Rosslyn Km 107859.   Draai regs met Ketshofstraat Km 107862.
Draai links met Hilliumstraat Km 107863.   Deel mee om by 2de
lamppaal te stop.   Stop die veld in 20 tree tot waar bome
afgekap is.   Vr.  Wat het hier gebeur.   A.  Ek het die my skoen
wat vol bloed was en die mes wat ek gebruik het hier
weggegooi.   Foto 10 word geneem.

Wys perseel uit waar hy werksaam is.    Foto 11 word geneem.

Dit is al wat ek wil wys.   Ons kan teruggaan.   Waarneming
(deur polisie-beampte).   Veld het gebrand wat verdagte uitwys'

17.6 'n Erkenning gemaak deur die appellant dat hy sy eggenote om die
lewe gebring het en wel aan sy vader in die teenwoordigheid van
kaptein Fabricius op 29 Augustus 2001, in laasgenoemde se
motor.
17.7 'n Beëdigde verklaring deur die appellant se prokureur waarin hy
meedeel dat appellant se moeder hom meegedeel het dat die
appellant, op 'n vraag van haar, haar meegedeel het dat hy nie die
dienste van 'n prokureur wil benut nie.
[18] In die verrigtinge voor die landdros het die appellant nie alleen
skuldig gepleit, die genoemde pleitverduideling verstrek en getuienis
waarin hy die moord beken het, afgelê nie, maar geensins aangevoer
dat hy deur die polisie aangerand is of gedwing of gedreig is om skuldig
te pleit nie.   In die verrigtinge voor Stegmann R was dit egter sy saak

dat hy aldus aangerand en gedreig was en dat hy inderdaad nooit
opgetree het soos in sy bekentenis beweer is nie en soos wat hy gepleit
het nie.   Sy getuienis in hierdie verband lees soos volg :
'16
Op 29 Augustus 2001 het ek 'n oproep by my werk ontvang
vanaf die Ondersoekbeampte.   Hy was by die hoofhek van my
werk en het my versoek om daarheen te gaan.   Ek is toe
versoek om hulle te vergesel na sy kantoor.
17.1 Ek is in sy kantoor deur 'n aantal mans aangerand en met die
dood gedreig om te erken dat ek my vrou vermoor het.   Hulle
het my vasgemaak en 'n rubber handskoen oor my kop getrek
sodat ek nie kon asem kry nie.   Hulle wou van my weet wat ek
met die moordwapen en my klere gedoen het.   Ek het vir my
lewe gevrees en het bloot om hierdie marteling vry te spring
erken dat ek my vrou vermoor het.   Ek het aangedui dat ek vir
hulle sou gaan wys het waar ek die goed weggegooi het.   Ek
het 'n Polisiebeampte na 'n oop veld oorkant my werksperseel
geneem alhoewel ek geweet het dat daar niks gevind sou word
nie.   Ek het hom ook na ons huis geneem.   Ek het ook aan
hom 'n weergawe verskaf van hoe ek die beweerde moord sou
gepleeg het.

17.2
Alhoewel ek geweet het dat hierdie weergawe nie waar was nie,
het ek dit as die enigste uitweg beskou om verdere marteling vry
te spring.

17.3
Die Polisiebeampte aan wie ek die veld oorkant my werk gaan
uitwys het, het my ook genooi om weg te hardloop sodat hy my
kon skiet.

17.4
Nadat ek hierdie sogenaamde erkennings gemaak het, het die
Ondersoekbeampte my beveel om in die hof skuldig te pleit.   Hy
het my duidelik laat verstaan dat indien ek iets anders in die hof
sou sê, ek weer gemartel sou word soos die dag tydens my
arrestasie.'

[19] Die Staat het in die borgverrigtinge in die hof a quo geen direkte
getuienis ter weerlegging van die appellant se bewerings dat hy
aangerand of gedreig is, aangebied nie.   Wat die Staat wel gedoen het,
is om te steun op die vorige verklarings van die appellant self waarin hy
telkens verklaar het dat hy nie aangerand of gedreig is nie.   Hierdie
verklarings was voor die hof a quo deur die appellant gelê as deel van
die aanhangsels tot sy eedsverklaring en is deur beide kante ontleed en
behandel.   Die verklarings is die volgende :
19.1 Voor die toepassing van die bepalings van artikel 112 (1) (b) van
die Wet en nadat die appellant skuldig gepleit het, het die
voorsittende landdros die volgende aan die appellant gesê en
gevra :

'U het 'n pleit van skuldig aangebied.   U sal nou ondervra word
om te bepaal of u al die wesenlike elemente van die misdryf
begryp en verstaan en of u dit vrywillig erken.

V.
Verstaan u die uiteensetting wat aan u gegee is?
A.
Ja.
V.
Verstaan u die aanklag waarop u skuldig gepleit het?
A.
Ja.
V.
Het u vrywilliglik skuldig gepleit sonder enige dwang of
onbehoorlike beï nvloeding?
A.
Ja.'

19.2 Appellant het op geen stadium teenoor die landdros gekla dat hy
aangerand, gedwing of gedreig was nie.
19.3 Nadat Senior Superintendent Viljoen die appellant geneem het om
die uitwysings te doen op 29 Augustus 2001, het die appellant 'n
dokument onderteken waarin die volgende vrae en antwoorde
voorkom :
'10
Is u deur enige persoon aangerand, gedreig of beï nvloed om
die aanwysings van die toneel (tonele) en/of punt(e) te doen?

Nee ek is nie aangerand nie.

Het u enige beserings of kneusings van welke aard ookal?
Indien dit vertoonbaar is wys dit asseblief aan my.

Nee.

Vertel aan my hoe u die beserings opgedoen het.

Rooi om gewrigte.   Vra wat het gebeur.

Dit is die handboeie wat styf om my arms was.

Vra fotograaf om fotos te neem van verdagte.   Fotos 1 tot 4
word geneem.

Noudat dit blyk dat die aanwyser:
By sy volle positiewe is;
Nie onbehoorlik daartoe beï nvloed is nie die bepalings
van Artikel 35 van Wet 108 / 96 verstaan, en
Vrywillig en ongedwonge 'n uitwysing wil maak, word hy
meegedeel dat hy nou kan voortgaan en die volgende
word genotuleer.'

19.4 Op 30 Augustus 2001 het die appellant 'n waarskuwingsverklaring
onderteken waarin hy sy vorige bekentenis bevestig waarin die
volgende voorkom :
'VRAAG:
Is u op enige wyse aangerand, gedreig of
voorgesê?
ANTWOORD:
Nee.
VRAAG:

Indien wel deur wie, wanneer en waar?
ANTWOORD:
n. v. t.

VRAAG:
Het die feit dat u aangerand of gedreig of
voorgesê is enige invloed op die aflegging
van hierdie verklaring/beantwoording van
die vrae?
ANTWOORD:
Nee.
VRAAG:
Het u enige beserings van watter aard ook
aan u liggam?   (Beampte moet ook eie
waarneming maak en aanteken)
ANTWOORD:
Geen.
(Indien JA, versoek die verklaarder om sy/haar beserings aan u
te wys.   Teken die beserings aan, indien die verdagte
toestemming daartoe verleen.   Indien die verdagte NEE
antwoord, moet u steeds u eie waarnemings van beserings
aanteken.

Geen.'

19.5 Die bewyslas wat op die appellant in die onderhawige saak rus,
verg van hom om op 'n oorwig van waarskynlike oortuiging te bring dat
sy bekentenis, pleit van skuldig, pleitverduideliking en getuienis by die
borgverrigtinge voor die landdros, by die verhoor van alle krag ontneem
sal word weens die beweerde onvrywllige en gedwonge aard daarvan.
Ek meen dat die hof a quo tereg bevind het dat hy hom nie van hierdie
bewyslas gekwyt het nie.   Ek wys op die volgende faktore :

(a)
Die appellant was tydens sy arrestasie en die beweerde
aanrandings byna 27 jaar oud en het sy hoërskoolloopbaan voltooi
met 'n weeklikse inkomste van tussen R1 500 en R2 000.   Hy was
toe al byna 3 jaar getroud.   Hy is dus nie 'n kind of ongeleerde of
onervare persoon nie.
(b)
Sy vader en moeder was baie gou na sy arrestasie by hom.   As
hy aangerand was, sou hy sekerlik teenoor hulle gekla het.   Hy
doen dit nie;  inteendeel beken hy sy skuld teenoor sy vader en
deel sy moeder mee dat hy nie regsverteenwoordiging verlang nie.
(c)
Hy kla nie teenoor die landdros nie.
(d)
Die bewerings oor die aanrandings is vaag en onoortuigend.   Die
persone wat hom aangerand het, word nie geï dentifiseer nie.
(e)
Die weergawe wat hy verskaf het aan die polisie en in die
landdroshof strook in breë trekke met die wyse waarop sy

eggenote om die lewe gebring is, nl, dat hy haar orent gehou het
en haar keel met 'n mes afgesny het.
(f)
Op die waarskynlikhede bestaan daar 'n motief waarom die
appellant sy eggenote om die lewe gebring het.   Hy het nie alleen
die betrokke prostituut die aand voor sy eggenote se dood besoek
nie, maar ook die aand van die dag waarop sy begrawe is, en,
blykens haar verklaring, ook op verskeie ander geleenthede.   Sy
was 'n ou skoolvriendin.
(g)
Daar is niks uit die huis waarin die appellant en sy eggenote
gewoon het en sy om die lewe gebring is, gesteel nie.   Geen
motief of rede is aangetoon waarom enige ander persoon haar
sou vermoor het sonder om enigiets te steel nie.
[20] Benewens sy onsuksesvolle pogings om sy vorige inkriminerende
handelinge nou te ontsenu, het die appellant ook op 'n ander manier
gepoog om aan te toon dat die Staat se saak nie steek hou nie, nl deur

hom te verlaat op 'n alibi, te wete dat hy sy huis op die oggend van 10
April 2001 om 05:30 verlaat het, toe hy sy eggenote gegroet en R50,00
aan haar gegee het.   Hy het om 05:55 by sy werk opgedaag en is om
08:15 huis toe ontbied, waar hy van sy eggenote se oorlye verneem het.
Hy het gepoog om sy aankomstyd by die werk te staaf met 'n verklaring
van ene Struwig, 'n medewerknemer wat beskryf word as 'security
investigator' en as iemand wat toegang tot rekenaarsisteme en lêers
het.   Uit sekere 'entries' verklaar Struwig dan :
'Mr Viljoen entered the premises at the Vehicle Distribution Centre
BMW SA in Rosslyn at 05:55 and reported for work.   This time
correspond with all other access times recorded by Mr Viljoen for
previous periods.'

Die verklaring is niksseggend.   Dit bevestig nie dat Struwig uit eie
kennis en waarneming kan getuig oor wanneer die appellant by die werk
opgedaag het nie.   Die verklaring verwys glad nie eers na 'n bepaalde
datum nie.   Dit bevestig ook nie dat, sou die appellant op die betrokke

dag wel om 05:55 by die werk was, hy dit nie daarna verlaat het nie.
Die rytyd van sy huis na die werk en omgekeerd is volgens die appellant
self ongeveer 20 minute.
[21] Dit laat die vraag ontstaan hoe laat die verwonding van die
oorledene plaasgevind het.   In hierdie verband het die appellant 'n
verklaring van Dr Dada, 'n forensiese deskundige, voorgelê.   Dit help
die appellant geensins.   Dr Dada het nie die post-mortem ondersoek
gedoen nie en moet oor die basiese feite, soos die temperatuur van die
liggaam van die oorledene toe die post-mortem gedoen is en die
ambiënte temperatuur in die huis spekuleer.   Hy doen twee teorieë aan
die hand.   Volgens een metode het die oorledene tussen 04:00 en
06:00 op die betrokke oggend gesterf.   Op die appellant se getuienis
was hy in daardie periode tuis.
[22] Volgens die ander metode bereken het die verwonding
plaasgevind tussen 06:30 en 07:30 die betrokke oggend,  ' ... if it is

accepted that the deceased was alive at 07h30'.   Die getuienis om
laasgemelde veronderstelling te bevestig is, om die minste te sê, nie
indrukwekkend nie.   Hoe dit ook al sy, in die afwesigheid van
oortuigende getuienis dat die oorledene in daardie periode onafgebroke
by die werk was, is die alibi verweer ook nie op die waarskynlikhede
bewys nie.
[23] Ek meen dus dat die appellant hom nie op 'n oorwig van
waarskynlikhede van die opgelegde bewyslas gekwyt het nie.
[24] Daar is twee algemene aspekte wat in verband met borgaansoeke
en -appèlle kommentaar verdien.
[25] Die eerste is die kritiek wat in die onderhawige appèl teen die
geleerde regter a quo deur die appellant se regsverteenwoordigers
uitgespreek is omdat hy, ten aansien van die appellant se bewerings dat
hy deur polisie-beamptes aangerand is, gesê het dat dit 'n kwessie is
wat beter deur die verhoorhof bereg kan word.   Dit is wel so dat in

sommige van die hierbo genoemde uitsprake (sien veral S v Jonas,
supra, en S v Mauk, supra,) gesê is dat waar in 'n bestrede
borgaansoek die beskuldigde feite aanvoer wat prima facie op sy of
haar onskuld mag dui, die Staat nie bloot kan terugsit en geen
weerlegging aanvoer nie.   Dit volg uit die gewone en welbekende
bewysregtelike beginsels betreffende die weerlegging van 'n prima
facie-saak.   Ek wil egter twee voorbehoude op hierdie uitgangspunt in
borgaansoeke noteer.   Die eerste is dat waar 'n beskuldigde wat met
inagneming van dit wat reeds op rekord is, nie eers 'n prima facie-saak
kan uitmaak nie, daar geen plig op die Staat rus om weerleggende
getuienis aan te voer nie.   Die tweede, en meer belangrike, voorbehoud
is dat daarteen gewaak moet word om van elke borgaansoek 'n
uitgerekte verhoor vóór die strafverhoor te maak.   Neem as voorbeeld
die onderhawige geval, waar daar herhaalde verklarings van die
appellant was dat hy wel sy eggenote vermoor het en dit nou probeer

ontsenu deur aan te voer dat hy deur polisie-beamptes aangerand en
gedwing was om dit te doen.   Moet, op die borgstadium, die
beskuldigde viva voce-getuienis aflê wat deur viva voce weerleggende
getuienis van een of meer polisie-beamptes weerlê moet word?
Dieselfde toneel sal hom, binne korter of langer tyd, voor die verhoorhof
afspeel.   Kon dit ooit die bedoeling van die wetgewer gewees het dat
borgaansoeke 'n volle kleedrepetisie van die verhoor moet wees?   Ek
betwyfel dit ten sterkste.   Ek sou dus oordeel dat die verhoor van
borgaansoeke binne redelike perke gehou moet word onderhewig aan
die bepalings van die Wet en die regte van die beskuldigde.
[26] Tweedens is daar die kwessie van borgappèlle na hierdie Hof.
Soos in die huidige geval, is so 'n appèl meestal op feite en afleidings
daaruit gebaseer en behels nie enige regsvrae nie.   So 'n appèl vanaf
die uitspraak van 'n regter van die Hooggeregshof, as hof van eerste
instansie, kan veel sneller en goedkoper deur die betrokke volle bank

afgehandel word.   Daar is tans nie 'n meganisme waarvolgens
sodanige appèlle na die volle bank van die Hooggeregshof gekanaliseer
kan word nie.   Ek doen aan die hand dat die Departement van Justisie
dringend aandag aan hierdie aspek skenk.
[27] Die appèl word van die hand gewys.

P J J  OLIVIER  AR
SAMESTEMMEND

NAVSA  AR
MPATI  AR