REPUBLIEK VAN  SUID-AFRIKA

DIE HOOGSTE HOF VAN APPÈL

VAN SUID-AFRIKA

RAPPORTEERBAAR
Saaknommer  :  254 / 2002

In die appèl van

JAPPIE ZONGEZILE MATEIS                                                           Appellant

en

DIE PLAASLIKE MUNISIPALITEIT NGWATHE               Eerste Respondent
VRYSTAAT MUNISIPALE PENSIOENFONDS              Tweede Respondent
H J SAAYMAN  NO                                                            Derde Respondent

Regbank :     OLIVIER, STREICHER, FARLAM, CONRADIE  ARR
en JONES  Wnde AR

Verhoordatum :
24 FEBRUARIE 2003

Datum van Uitspraak :
7 MAART 2003

SAMEVATTING

'n Munisipaliteit val nie onder die begrip 'Staat' in die Wet op Staatsaanspreeklikheid 20
van 1957 nie, en sy bates en eiendom is vatbaar vir beslaglegging en eksekusie-
verkoping.

_____________________________________________________

U I T S P R A A K
_____________________________________________________

P J J  OLIVIER  AR

[1] Die oënskynlik eenvoudige vraag in hierdie appèl is of 'n
munisipaliteit inbegrepe is by die woord 'Staat' in artikels 1 en 3
van die Wet op Staatsaanspreeklikheid 20 van 1957 ('die Wet').
[2] Die tweede respondent ('die pensioenfonds') het op 18 Julie
2001 vonnis verkry teen die eerste respondent ('die munisipaliteit')
vir betaling van R4 267 920,96 plus rente en koste.   'n Lasbrief vir
vir
beslaglegging
en
eksekusie
is
uitgereik
en
'n
eksekusieverkoping van letterlik al die munisipaliteit se roerende
bates was bestem om op 26 September 2001 plaas te vind.   Die
applikant, 'n inwoner van Parys (welke dorp geleë is binne die
jurisdiksiegebied van die munisipaliteit), waar hy ook vaste
eiendom besit, het egter tussenbeide getree.   Hy het in die
Vrystaatse Provinsiale Afdeling aansoek gedoen dat die gemelde

eksekusieverkoping afgelas en die lasbrief vir uitwinning tersyde
gestel moet word.   Sy argument was dat geen sodanige
eksekusieverkoping mag plaasvind nie gesien die bepalings van
art 3 van die Wet.   Hy het op 20 September 2001 'n voorlopige
bevel te dien effekte bekom, hangende die finale beregting van die
aansoek.
[3] Op die keerdag van die voorlopige bevel het Knoetze
Wnde R teen die appellant beslis en die voorlopige bevel, met
koste, opgehef.   Die appèl dien voor ons uit hoofde van verlof
deur hierdie Hof toegestaan.

Slegs die pensioenfonds opponeer die appèl.   Die muni-
sipaliteit en die derde respondent, die betrokke balju, berus in die
uitspraak van hierdie Hof.
[4] Die appellant het in sy stawende beëdigde verklaring nie
verduidelik op welke basis vonnis teen die munisipaliteit verkry is

nie.   In die tweede respondent se opponerende verklaring het die
deponent, Mnr Fourie, die hoof uitvoerende beampte van die
tweede respondent, verduidelik hoe die verskuldigheid ontstaan
het.   Volgens hom het die munisipaliteit pensioenbydraes van sy
werknemers se maandelikse salarisse afgetrek, maar versuim om
dit aan die tweede respondent oor te betaal.   Dat die
munisipaliteit verplig was om sodanige aftrekkings, tesame met sy
eie bydrae, aan die tweede respondent oor te betaal, blyk uit die
bepalings van art 13 A van die Wet op Pensioenfondse, 24 van
1956.   'n Versuim om dié oorbetalings te maak, stel 'n misdryf
daar wat strafbaar is met 'n boete van hoogstens R2 000,00 (art
37 (a) en (i) van laasgemelde wet).

Volgens Mnr Fourie het die munisipaliteit die genoemde
bydraes vir 'ander doeleindes' aangewend.   Daar word nie gesê
wat die 'ander doeleindes' is nie, maar vir huidige doeleindes is dit

nie relevant nie.   Die punt is dat die appellant nie hierdie
bewerings weerlê het nie.   Dit moet dus vir doeleindes hiervan as
waar en korrek aanvaar word (Plascon-Evans Paints Ltd v Van
Riebeeck Paints (Pty) Ltd 1984 (3) SA 623 (A) op 634  H - I).
[5] Die appellant het sy aanval op die beslaglegging van die
munisipaliteit se bates beperk tot 'n beroep op art 3 van die Wet
en aangevoer dat 'n munisipaliteit inbegrepe is by die woord 'Staat'
daarin.
Artikels 1, 2 en 3 van die Wet lui soos volg:
'1.
Eise teen die Staat in enige bevoegde hof beregbaar.
-  Enige eis teen die Staat wat, indien daardie eis teen 'n
persoon ontstaan het, 'n grond van aksie in 'n bevoegde
hof sou uitmaak, is deur daardie hof beregbaar, hetsy die
eis ontstaan uit 'n kontrak wat wettiglik namens die Staat
aangegaan is of uit 'n onregmatige daad wat deur 'n
dienaar van die Staat handelende in sy hoedanigheid en
binne die omvang van sy bevoegdheid as so 'n dienaar,
verrig is.
Regsgeding moet teen die Minister van betrokke
departement aanhangig gemaak word.  -
(1)
In 'n aksie of ander regsgeding uit hoofde van die
bepalings van artikel een ingestel, kan die Minister

van die betrokke departement as nominale
verweerder of respondent gesiteer word.
(2)
By die toepassing van subartikel (1) word
"Minister", waar toepaslik, uitgelê as sou dit verwys
na 'n lid van die Uitvoerende Raad van 'n
provinsie.

Voldoening
aan
vonnis.
-
Geen
lasbrief
tot
tenuitvoerlegging
of
beslaglegging
of
soortgelyke
prosesstuk kan in so 'n aksie of regsgeding teen die
verweerder of respondent of teen eiendom van die Staat
uitgereik word nie, maar die bedrag, as daar is, wat
vereis mag word om aan 'n uitspraak of bevel wat in so 'n
aksie of regsgeding teen die nominale verweerder of
respondent gedoen of uitgereik is, te voldoen, kan uit die
Nasionale
Inkomstefonds
of
'n
Provinsiale
Inkomstefonds, na gelang van die geval, betaal word.'

[6] Die onderhawige geval kan benader word deur die vraag te
vra of die aksie teen die munisipaliteit wat op die vonnis en
beslaglegging uitgeloop het, bedoelende een wat voortspruit uit
die versuim van die munisipaliteit se amptenare om die
pensioengelde oor te betaal, 'so 'n aksie of regsgeding' teen die
Staat was.   Dus:  is die munisipaliteit se amptenare, vir die
doeleindes van die Wet, dienare van die Staat?   Mens kan ook

die saak op 'n ander basis benader:  is die eiendom van die
munisipaliteit waarop beslag gelê is, 'eiendom van die Staat' soos
bedoel in art 3 van die Wet?

Van welke hoek die geval ookal benader word, bring dit
mens uiteindelik uit by dieselfde vraag  :  Is 'n munisipaliteit vir die
doeleindes van die Wet sinoniem met die Staat.
[7] Die begrip 'Staat' is 'n amorfe juridies-politiese begrip.   Dit
dra in wetgewing geen vaste, algemene betekenis nie.   Selfs ons
Grondwet definieer nie dié term nie.   Dit hang dus af van elke
besondere stuk wetgewing waarin die woord 'Staat' voorkom, wat
die betekenis daarvan is.   Dit moet bepaal word deur die normale
proses van uitleg (sien Greater Johannesburg Transitional Council
v Eskom 2000 (1) SA 866 (SCA) op 875 par [14] tot 876 par [15]).
[8] Die wegspringplek is klaarblyklik die woorde en bepalings
van die betrokke wetsartikel in die konteks van die wet in geheel.

Art 2 bepaal wie gedagvaar moet word in geval van 'n eis
teen die Staat:  óf die Minister van die betrokke staatsdepartement
óf 'n lid van die Provinsiale Uitvoerende Raad as nominale
verweerders.   Geen melding van 'n munisipaliteit word gemaak
nie.   Art 3 bepaal dan dat in so 'n aksie geen lasbrief teen die
genoemde verweerders of beslaglegging op eiendom van die
Staat uitgevoer mag word nie.   Maar art 3 gaan voort:  die
betrokke vonnis na gelang van die geval, kan voldoen word uit die
Nasionale Inkomstefonds of 'n Provinsiale Inkomstefonds.
[9] Wat hieruit duidelik is, is dat die staatsaanspreeklikheid
waarmee die Wet handel, die aanspreeklikheid van die sentrale of
provinsiale regering is.   Die aanspreeklikheid van munisipaliteite,
wat immers ook 'n regeringsvorm is, word nie genoem nie nóg wat
die skuldoorsake betref, nóg as moontlike verweerder, nóg as
moontlike betalende party en word derhalwe by noodwendige

implikasie uitgesluit.   Die Wet maak ook nie voorsiening, in
teenstelling met die sentrale of provinsiale regering, uit welke bron
'n munisipaliteit se aanspreeklikheid voldoen moet word nie  -  nog
'n duidelike aanduiding dat die wetgewer nooit in die Wet die
voldoening van 'n munisipaliteit se skulde in gedagte gehad het
nie.   Die wesenlike bepalings van Wet dui derhalwe onteenseglik
daarop dat dit nooit die wetgewer se bedoeling was om die
aanspreeklikheid
van
munisipaliteite
teenoor
derdes
as
staatsaanspreeklikheid aan te merk, of om 'n munisipaliteit, vir
doeleindes van gemelde wet, onder die woord 'Staat' in te sluit nie.
Inteendeel, die implikasie van uitsluiting is onweerlegbaar.
[10] Die appellant het betoog dat, in die lig van die grondwetlike
bepalings met betrekking to menseregtebeskerming, art 3 uitgelê
moet word om ook 'n munisipaliteit in te sluit.   In die lig van die
duidelike bewoording van die Wet sou so 'n uitleg neerkom op

wetswysiging en nie van wetsuitleg nie.   'n Hof het nie sodanige
bevoegdheid in 'n geval waar die grondwetlikheid van die betrokke
statutêre bepaling nie in geskil is nie, ook nie waar die uitleg van
die wet onder oënskou geen ruimte vir twyfel laat nie.
[11] Die appèl word gevolglik van die hand gewys met koste.
Die Griffier van hierdie Hof word versoek om die appèlrekord en
hierdie uitspraak na die Direkteur van Openbare Vervolging te
verwys na aanleiding van die opmerkings in paragraaf 4 hiervan
gemaak.

P J J  OLIVIER  AR
SAMESTEMMEND:

STREICHER  AR
FARLAM  AR
CONRADIE  AR
JONES  Wnde AR