REPUBLIEK VAN SUID-AFRIKA

DIE HOOGSTE HOF VAN APPÈL

VAN SUID-AFRIKA

RAPPORTEERBAAR
Saaknommer  :  390 / 2001

In die appèl van

ANNEMARIE POTGIETER  N O
Eerste Appellant
(Trustee van die Hendrik Potgieter Trust)
CHRISTINA ELIZABETH LLOYD  N O
Tweede Appellant
(Trustee van die Hendrik Potgieter Trust)
en
SHELL SOUTH AFRICA (PTY) LTD                           Respondent

Regbank :        HOWIE,  OLIVIER,  NUGENT,  CONRADIE  ARR
en JONES  Wnde AR

Verhoordatum :
30 AUGUST 2002

Datum van Uitspraak :
13 SEPTEMBER 2002

SAMEVATTING

Borgstelling - of trustees van familietrust gemagtig was om ten behoewe van 'n beslote
korporasie waarvan 'n begunstigde die enigste lid was, borg te staan.

U I T S P R A A K

OLIVIER  AR

[1] Gereduseer tot sy kern is die vraag in hierdie appèl of die
trustees van 'n trust bevoeg was, uit hoofde van die bepalings van die
trustakte, om 'n borgakte aan te gaan ten gunste van die respondent
('Shell') vir 'n beslote korporasie, Dirkies Vervoer Bk ('Dirkies
Vervoer').   Die hof benede het dié vraag ten gunste van Shell beslis;
met die nodige verlof veg die appellante, die huidige trustees, dié
beslissing aan.
[2] Die relevante agtergrondsomstandighede is die volgende:
(1)
Die trustakte is aangegaan te Potchefstroom op 14 April 1994.
Die oprigster was Elizabeth Getruida Potgieter.   Die
inkomstebegunstigdes  en trustees was haar seun, Hendrik
Jakobus Potgieter en sy eggenote Christina Elizabeth Potgieter.

Die inkomste- en kapitaalbegunstigdes was hul drie kinders (en
dus die kleinkinders van die oprigster) Sarel Hendrik (ook
bekend as Dirkie en so genoem in wat hierin volg), Annemarie
Potgieter en Christina Elizabeth Lloyd (die appellante), en hul
kinders.

Die
oorspronklike
trustees
is
sedertdien
gesekwestreer en die appellante in hul plek aangestel.
(2)
Sedert 28 Mei 1996 was Dirkie die enigste lid van Dirkies
Vervoer.
(3)
Op 24 Maart 1999 het die destydse trustees 'n resolusie
onderteken wat voorgee om hulle te magtig om die trust te
verbind as borg en mede-hoofskuldenaar met Dirkies Vervoer
vir laasgenoemde se verpligtinge teenoor Shell.
(4)
Sodanige borgakte is op dieselfde dag deur die trustees
onderteken.

(5)
Op 8 April 1999 is Dirkies Vervoer op Shell se aansoek finaal
gelikwideer.
(6)
Op 12 Julie 1999 was die trust, uit hoofde van die borgskap,
van R6 'n bedrag 765 132, 31 aan Shell verskuldig.
(7)
Shell het die trust op 14 Julie 1999 vir betaling van gemelde
bedrag gedagvaar.
(8)
Die enigste verweer tans ter sprake is die beweerde gebrek aan
volmag aan die kant van die destydse trustees om die
borgkontrak te sluit.
[3] Die relevante paragrawe van die trustakte is die volgende.
(a)
Paragraaf 1.2.1.1

' "Inkomstebegunstigdes" verwys na die persone of instansies wat
in die aanhef van die akte as sodanig aangewys is en wat
ingevolge die diskresionêre magte van die trustees uit die inkomste
van die trust bevoordeel kan word en sluit, onderhewig aan die
bepalings van sub-paragraaf 19.2, ook hulle gade en ouers in;'

(b)
Paragraaf 7.2

'Die omvangrykheid van die magte wat in die trustees setel, moet
geï nterpreteer word onderhewig daaraan dat die essensie van 'n
trust die bevoordeling van die trustbegunstigdes is;'

(c)
Paragraaf 7.3

'Die trustees is geregtig om enige handeling hoegenaamd te verrig
wat hulle in hulle diskresie noodsaaklik en/of bevorderlik vir die
behoud of groei van die kapitaal van die trust en in belang van die
begunstigdes ag en sal vir dié doel namens die trust enige
handeling mag verrig wat 'n ten volle handelingsbevoegde
natuurlike persoon ten opsigte van sy eie sake mag verrig, dog met
uitsondering van die magte aan hulle verleen in sub-paragraaf
7.4.14, tensy sodanige waarborg ten behoewe van 'n begunstigde
gegee word;'

(d)
Paragraaf 7.4

'Sonder inperking van die algemeenheid van die bevoegdhede van
die trustees, is die trustees gemagtig om: ... '

(e)
Paragraaf 7.4.14

'die nakoming van die kontrakte of verpligtings van enige persoon
of maatskappy teen vergoeding of gratis te waarborg as borg en
mede-hoofskuldenaar en om vir dié doel bates van die trust as
sekuriteit te verbind;'

[4] Die belangrikste bepalings is paragrawe 7.3 en 7.4.14 en veral
die jukstaposisie en korrekte interpretasie daarvan.   In besonder
gaan dit oor die voorbehoudsbepaling van paragraaf 7.3 te wete
' ... dog met uitsondering van die magte aan hulle verleen in sub-
paragraaf 7.4.14, tensy sodanige waarborg ten behoewe van 'n
begunstigde gegee word.'

[5] Dit is duidelik dat die algemene en bykans onbeperkte
bevoegdhede wat in die res van paragraaf 7.3 (dit wil sê tot net voor
die aangehaalde voorbehoudsbepaling) aan die trustees gegee word,
beperk word deur die voorbehoudsbepaling, wat spesiaal, deur na
paragraaf 7.4.14 te verwys, handel met borgstelling.
[6] Namens die appellante is geargumenteer dat paragraaf 7.4.14
nie in die huidige geval relevant is nie omdat die borgstelling nie
gegee is vir die nakoming van die kontrakte of verpligtinge ' ... van

enige persoon of maatskappy' nie, maar vir die verpligtinge van 'n
beslote korporasie, wat nóg 'n maatskappy nóg 'n persoon is.
[7] Streng regstegnies is dit natuurlik so dat daar 'n onderskeid
tussen 'n beslote korporasie en 'n maatskappy bestaan.   Die vraag is
egter of die trustakte, behoorlik geï nterpreteer, ook hierdie
onderskeid handhaaf.
[8] Ek meen van nee.   Daar is aanduidings in die trustakte dat 'n
wyer betekenis aan gemelde frase gegee moet word.   So bv kan die
trustees   (a) lenings gee aan ' ... begunstigdes en ander persone of
instansies van die trustees se keuse ...' (par 7.4.9);   (b)  geld leen op
sodanige voorwaardes as waarop met ' ...die persoon of instansie'
wat die lening aan die trustees maak, ooreengekom word (par
7.4.10);   (c)  vergaderings van ' 'n privaat individu, maatskappy of
liggaam ...' wat 'n skuldenaar van die trust is, bywoon (par 7.4.13);
(d)    '...maatskappye in enige deel van die wêreld oprig' (paragraaf

7.4.20) alhoewel dit welbekend is dat daar verskille is in die aard en
struktuur van buitelandse en Suid-Afrikaanse maatskappy;   (e)  in die
algemeen die magte en bevoegdhede van 'n 'maatskappydireksie' en
in die besonder, mutatis mutandis, die bevoegdhede in Bylae 2 van
die Maatskappyewet uitoefen (par 7.4.25), terwyl klousule (j) van die
Bylae aan die direksie van 'n maatskappy ongebonde bevoegdheid
verleen om borgstellings aan te gaan.
[9] Uit die geheel van die trustakte blyk geen bedoeling om die
woord 'maatskappy' tot sy korrekte dog eng tegniese betekenis te
beperk nie.   Trouens daar bestaan geen rede waarom die oprigster
'n Bk sou wou uitsluit nie.   Dit is aan die hand gedoen dat 'n Bk se
bestaan en optrede nie soos 'n maatskappy s'n streng gereguleer
word nie maar dan waarom word die bevoegdheid verleen om
namens enige individu borg te staan?   Derhalwe sluit dit mi, in
daardie paragraaf, ook 'n beslote korporasie in.

[10] Dit bring mens terug na klousule 7.3.   Was die waarborg in
hierdie geval ' ... ten behoewe van 'n begunstigde' gegee?   Die
begunstigde tans ter sprake kan slegs die seun Dirkie wees.   Is die
borgstelling ' ... ten behoewe van'  hom aangegaan?
[11] In S v Moloi and Another 1987 (1) SA 196 (A) op 215F het
hierdie Hof, per Boshoff Wnde AR bevind, na raadpleging van
Afrikaanse woordeboeke, dat 'ten behoewe van' in Afrikaans slegs
een betekenis het, te wete 'tot voordeel van, ten bate (dienste) van;
in belang van'.
[12] Was die onderhawige borgstelling tot voordeel, ten bate of in
belang van die begunstigde, Dirkie?   'n Onbevredigende aspek van
die wyse waarop die geskil aan die hof a quo en hierdie Hof voorgelê
is, is dat geen getuienis oor hierdie aspek aangevoer is nie.   Ons
moet dus met die materiaal voor ons die beste doen om dié vraag te
beantwoord.   Prima facie dui die bogemelde agtergrondsfeite dat die

bedoeling van die trustees wel was om deur die borgstelling hul seun,
Dirkie, te bevoordeel of in sy belang op te tree.   Dirkies Vervoer was
'n groot bedrag aan Shell verskuldig.   Op waarskynlikhede, en
volgens algemene menslike ervaring is die borgstelling aangegaan
om die wolf van Dirkies Vervoer en indirek van Dirkie se deur te hou;
minstens met die bedoeling, hoe optimisties of desperaat dit ook al
was, om Dirkies Vervoer in staat te stel om met sy besigheid voort te
gaan, tot die uiteindelike voordeel van Dirkie.
[13] Indien die trustees, in wie se vermoë dit was om hierdie prima
facie indruk te weerlê, dit nie wou of kon doen nie, moet hulle die
risiko van aanspreeklikheid van die trust aanvaar.
[14] Die appèl word bygevolg van die hand gewys met koste, wat
die koste van twee advokate insluit.
P J J  OLIVIER  AR

SAMESTEMMEND :

HOWIE  AR
NUGENT  AR
CONRADIE  AR
JONES  Wnde AR