DIE HOOGSTE HOF VAN APPèL
VAN SUID-AFRIKA
SAAKNOMMER: 264/97
In die saak tussen:
VAAL REEFS EXPLORATION
AND MINING COMPANY LIMITED
Appellant
en
BRENDA BENJAMIN BURGER
Respondent
Hof:
VAN HEERDEN Adj HR, GROSSKOPF, HARMS,
MARAIS en STREICHER ARR
Verhoor:
27 AUGUSTUS 1999
Gelewer:
21 SEPTEMBER 1999
Sleutelbegrip: Art 15 van die Wet op Huweliksgoedere 88 van 1984
U I T S P R A A K
HARMS AR/

HARMS AR:
[1] Sedert die opheffing van die maritale mag het <n vrou getroud
binne gemeenskap van goed dieselfde bevoegdhede met betrekking tot die
aangaan van skulde wat van die gemeenskaplike boedel verhaal kan word
as wat die man vantevore gehad het.  In die algemeen gesproke mag elke
gade sonder die ander se toestemming nou regshandelinge aangaan wat
die gemeenskaplike boedel betrek (Wet op Huweliksgoedere 88 van
1984, veral arts 13, 14 en 15(1)).  Daar is uitsonderings waarvan twee
vervat in art 15(2) tans ter sake is.  Een gade mag nie sonder die
skriftelike toestemming van die ander gade -
"(c)
enige ..... vaste deposito's of enige derglike bates, of <n
belegging deur of ten behoewe van die ander gade in <n
finansiële instelling, wat deel van die gemeenskaplike boedel
uitmaak, ..... sedeer of verpand nie;”
of

“(h)
hom as borg verbind nie."
Terloops, in hierdie Wet sluit die manlike nog die vroulike in.  In die
geval van borgstelling word bykomend vereis dat die toestemming deur
twee bevoegde getuies geattesteer moet word (art 15(5)).  <n Transaksie
sonder die voorgeskrewe toestemming is nietig tensy die derde party nie
geweet het en rederlikwys nie kon geweet het dat die transaksie in stryd
met die verbod gesluit is nie (art 15(9)(a)).  Indien <n gade toestemming
weerhou of  "wanneer die toestemming om <n ander rede nie verkry kan
word nie" mag die hof toestemming verleen (art 16(1)).
[2] Op 7 Desember 1994 teken mev Burger (die respondent) <n
dokument waarin sy <n vaste deposito van R500 000 by Saambou Bank
aan die appellant sedeer en haarself as borg en mede-hoofskuldenaar jeens
die appellant verbind. Omdat die bewoording van die onderneming ter

sake is, haal ek dit aan:
"The Procurement Manager
Vaal Reefs Exploration and Mining Company Limited
. . ..
AGREEMENT BETWEEN VAAL REEFS EXPLORATION AND MINING
COMPANY LIMITED (COMPANY) AND MICHETTE MINING
SERVICES (PTY) LTD (CONTRACTOR) FOR THE MINING OF
AFRIKANDER LEASE DIVISION
With reference to the abovementioned agreement I, Mrs Brenda
Benjamin Burger, ID No. 4305050064004 hereby cede all title to
Bank Account No. 11994091009 held at Saambou Bank,
Potchefstroom to Vaal Reefs Exploration and Mining Company
Limited and hereby bind myself jointly and severally as Surety and
co-principal debtor in solidum with the contractor for the sum of .
. . FIVE HUNDRED THOUSAND RAND (R500 000,00) in
respect of the contractor fulfilling all his obligations in terms of the
contract and I hereby specifically renounce the benefit of the
exceptions non causa debiti and ordinis seu excussionis and
division.
I agree that, should you grant the contractor any extension of time
for the fulfilment of the said contract, such extension shall not
affect your rights in terms of this bond.
Upon me receiving written notice from the Procurement Manager,
Vaal Reefs Exploration and Mining Company Limited, that the
contractor is in default in terms of the contract, I undertake to pay
the face value of this bond forthwith to the company, irrespective
of the reason which caused the contractor to default. Such payment

being without prejudice to any rights the company may have in
terms of the contract.
This bond is neither negotiable nor transferable.  This bond shall
remain valid until the contractor's obligations have been fulfilled in
terms of the contract.”
Sy teken as "Mrs Brenda Benjamin Burger" en twee getuies attesteer die
onderneming.
[3] Mev Burger is sedert 13 Julie 1963 met ene Victor Burger
getroud.  Die huwelik is in gemeenskap van goed. Hy is tydens <n
motorongeluk beseer en as gevolg daarvan het die Hooggeregshof (TPA)
op 17 Maart 1992 hom op aansoek van mev Burger "geestelik verstoord
verklaar ..... en derhalwe onbekwaam ..... om sy eie belange te behartig."
Sy is aangestel as die kurator ten aansien van sy persoon en goedere en
die magte en bevoegdhede waarmee sy beklee is, is in <n aanhangsel
uitgestip.  Van belang is par 4 en 6:

“4.
Om enige eiendom wat aan die pasiënt behoort, of
waarin hy <n belang mag hê te verhuur, verruil, onderverdeel
of vervreem; of vir enige regsgeldige rede te verpand, of met
verband te beswaar.”
“6.
Om enige bevoegdheid uit te oefen, of om
toestemming te verleen wat benodig word vir die uitoefening
van sodanige bevoegdheid; waar sodanige bevoegdheid in
die pasiënt gevestig is vir sy eie voordeel, of waar die
bevoegdhede van <n voordelige aard vir die pasiënt skyn te
wees.”
[4] Met dié dat die hoofskuldenaar nie sy verpligtinge teenoor
die appellant nakom nie, spreek die appellant met 'n beroep op die sessie
en ook op die borgstelling vir mev Burger aan, o a, om betaling van R500
000 (sy het, terloops, ten spyte van die sessie die deposito onttrek).  Mev
Burger verweer haarself teen die eis veral op grond daarvan dat die sessie
en borgstelling nie jeens haar geldig en bindend is nie.  Nadat die
appellant in repliek met sekere van hierdie bewerings gehandel het en

verder in geskil getree het , is die hof  benede versoek om vooraf te
oorweeg of die sessie en borgstelling geldig is.  Aan die versoek is
voldoen en na die aanhoor van getuienis is beslis dat haar onderneming
nietig is.  Die eis is met koste afgewys.  Verlof tot appèl is deur die
verhoorhof geweier maar <n aansoek om verlof gerig aan die Hoofregter
was suksesvol.
[5] Met verwysing na die bepalings van art 15 van die Wet
beweer mev Burger ten aanvang dat haar man nie sy skriftelike
toestemming tot die sessie ingevolge art 15(2)(c) of tot die borgstelling in
terme van art 15(2)(h) gegee het nie.  (Dit is gemeensaak dat die hof nie
die transaksie ingevolge art 16(1) gemagtig het nie.)  Die repliek van die
appellant is te dien effekte dat mev Burger, vanweë haar aanstelling as
kurator, nie haar man se toestemming benodig nie en dat, in ieder geval,

sy  namens hom aan haarself toestemming gegee het toe sy die dokument
onderteken het.
[6] De Villiers R het ten aansien van hierdie geskilpunt bevind
dat die hofbevel aan mev Burger die bevoegdheid verleen om aan haarself
toestemming te gee om <n borgakte te sluit. (Ek hou voorlopig sy
benadering oor die sessie ietwat agterweë.)  Namens mev Burger is in die
hof benede en hier ook betoog dat dit verkeerd is omdat <n borgstelling
nie, ooreenkomstig die bewoording van par 6, vir die voordeel van Burger
kon wees nie.  Die verhoorhof het egter beslis dat die bevoegdheid wat in
Burger “vir sy eie voordeel gevestig het” juis die bevoegdheid was om
toestemming tot borgstelling te verleen en dat dít is wat in mev Burger
setel en dat dit iets anders is as om te sê dat alleen waar die uitoefening
van die bevoegdheid voordeel vir die pasiënt (Victor Burger) inhou dit

uitgeoefen kan word.  Tensy die kar voor die perde ingespan is,
voorveronderstel sowel die pleit en die uitspraak as die betoog dat die
hofbevel borgstelling magtig.
[7] Ten spyte van sy bevinding dat par 6 die verlening van
toestemming magtig, het De Villiers R beslis dat mev Burger regtens nie
die bevoegdheid aan haarself  kon verleen nie omdat daar voldoende steun
vir die beginsel sou bestaan dat een persoon nie as verteenwoordiger van
<n ander met homself <n kontrak kan sluit nie.  Eweneens sou mev Burger
nie regtens as verteenwoordiger van haar man aan haarself in haar
persoonlike hoedanigheid skriftelike toestemming kon verleen om die
borgkontrak aan te gaan nie.  Die beginsel waarop die verhoorhof steun,
het skynbaar sy ontstaan in prof J C De Wet se oorspronklike bydrae in
1 LAWSA par 107.  Hy het dit as vanselfsprekend beskou dat een

persoon nie as verteenwoordiger van <n ander met homself <n kontrak kan
sluit nie omdat "a contract is a juristic act for which expressions of
common intention by at least two persons are required" en omdat "a
contract can only come into being by agreement between at least two
persons."  So ook Du Plessis in 1 LAWSA 1st re-issue par 106.  Ek vind
egter nie 'n soortgelyke opmerking deur prof De Wet in Kontraktereg en
Handelsreg 5e uitgawe nie.  Hierdie motivering vir die reël is natuurlik
nie van toepassing en kan nie van toepassing gemaak word op die huidige
geval nie omdat toestemming soos in art 15(2) in die vooruitsig gestel, <n
bloot eensydige regshandeling is.
[8] <n Mens sou amper kon sê cessante ratio cessat lex, maar dit
sou impliseer dat ek dit met prof De Wet eens is oor die bestaan van 'n
algemene regsreël soos deur hom geformuleer.  Daar is gevalle waar die

reg nie sulke transaksies gedoog nie.  Voorbeelde is waar <n voog sy pupil
se goed koop of <n verkoopsagent self die saak inkoop (vgl Osry v Hirsch,
Loubser & Co Ltd 1922 CPD 531) maar hierdie gevalle word gewoonlik
onder die hofie van  troubreuk tuisgebring (Kontraktereg en Handelsreg
p 387).  Die geval wat in Gutman NO v Standard General Insurance Co
Ltd 1981 (4) SA 114 (C) ter sprake gekom het, kan egter beswaarlik oor
dieselfde kam geskeer word. Daar het die eienaar van <n besigheid die
besigheid verkoop aan <n maatskappy wat, vir huidige doeleindes, aan
hom alleen behoort het.  Die bevinding in Gutman dat vanweë die feit dat
die eienaar ook namens sy maatskappy opgetree het die kontrak nietig is,
is onrealisties.  Die behoeftes van die regsverkeer is nie in ag geneem nie.
Om <n paar retoriese vrae te vra: Hoe leen <n alleen-aandeelhouer en
enkeldirekteur geld aan sy maatskappy of omgekeerd?  Hoe word bates

tussen sulke partye vervreem?  Hoe geskied transaksies tussen verwante
maatskappye?  Dis immers <n alledaagse verskynsel dat <n persoon in twee
hoedanighede optree.  Afgesien van die praktiese, stem ek nie met prof
De Wet se teoretiese grondslag saam nie.  Die wil van die
verteenwoordiger is, van regsweë, die wil van die sg prinsipaal en nie sy
eie nie.  As die verteenwoordiger in <n geval soos Gutman kontrakteer,
vind die uitdrukking van <n gesamentlike bedoeling van twee persone
plaas. Samevattend dus op hierdie aspek, ek is van oordeel dat daar
regtens geen belet op mev Burger rus om haarself in <n geval soos die
huidige toestemming te verleen nie.
[9] Hierdie uitstappie bring <n mens ongelukkig nie nader aan die
oplossing nie.  Die vraag wat na regte gevra moet word, betrek die
trefwydte van art 15, veral die toestemmingsvereiste.  Dit kan gerieflik

aan die hand van <n voorbeeld of twee getoets word.  Bv, art 15(3)(a)
magtig die een gade om met die toestemming, wat selfs mondeling of
stilswyend kan wees, sekere losgoed te vervreem.  Die hofbevel voorsien
aan mev Burger die identiese bevoegdheid.  Sy wil <n meubelstuk
verkoop.  Sy mag, volgens die hofbevel sonder meer en volgens die Wet
met haar man se toestemming.  Moet sy nou in haar hoedanigheid as
kurator haarself mondeling of stilswyend toestemming gee? <n Verder
illustrasie: Sy wil vaste eiendom verkoop.  Kragtens art 15(2)(a) benodig
sy die skriftelike toestemming van haar man geattesteer deur twee
bevoegde getuies. Volgens die hofbevel het sy die bevoegdheid sonder <n
toestemming, skriftelik of andersins.  Moet sy nou aan haarself die statutêr
vereiste toestemming met al die gekoppelde formaliteite gee of moet sy
die hof ingevolge art 16(1) nader om 'n toestemming wat sy alreeds het?

Na my oordeel toon hierdie eenvoudige voorbeelde dat die vereiste van
toestemming soos vervat in art 15 nie van toepassing kan wees op <n
buitengewone geval soos die huidige waar die handelende eggenoot uit 'n
ander bron 'n bestaande magtiging het om die boedel te bind nie.  Enige
ander gevolgtrekking lei tot absurde gevolge, iets wat die wetsuitlegger
moet vermy.  Die vraag of mev Burger aan haarself toestemming kon gee
en inderdaad gegee het, verval gevolglik.
[10] Die feit dat die vormvereistes van art 15 nie op mev Burger
van toepassing is nie, beteken nie noodwendig dat sy sonder meer die
gemeenskaplike boedel kan verbind nie.  Haar bevoegdheid om die boedel
te verbind, spruit immers uit die hofbevel.  In hierdie verband is haar
verweer dat  'n sessie nie binne haar algemene bevoegdhede as kurator val
nie.

[11] Die sessie van die bankrekening is, ten spyte van die
bewoording,  klaarblyklik nie <n uit-en- uit sessie nie.  Inderdaad is dit <n
sessie van die regte in die vaste deposito van R500 000 ter versekering
van <n skuld.  Par 4 van die aangehaalde hofbevel verleen wel aan mev
Burger die bevoegdheid om enige eiendom wat aan Victor Burger
(oftewel die gemeenskaplike boedel) behoort "vir enige regsgeldige rede
te verpand".  Aangesien <n sessie ter versekering van <n skuld <n vorm van
verpanding is, het mev Burger dus die bevoegdheid kragtens die hofbevel
om so <n sessie te bewerkstellig. Wat art 15 betref, het die hof benede  in
die lig van 'n toegewing aanvaar dat sy vanweë die bepalings van art
15(2)(c) saamgelees met art 15(7) bevoeg was om hierdie regte sonder
haar man se toestemming regsgeldig in securitatem debiti te sedeer.  Of
hierdie uitgangspunt  korrek is al dan nie is eintlik nie ter sake nie omdat

ek reeds bevind het dat die toestemmingsvereiste hoegenaamd nie op die
saak van toepassing is nie.
[12] Na regte behoort dit op enigeen van die twee benaderings die
einde van haar verweer te wees. Die verhoorregter het hierdie probleem
oorkom deur te bevind dat die borgstelling nietig is (ek behandel sy redes
hierna) en dat die sessie met dieselfde lot getref word omdat die sessie
aksessoor tot die borgverpligting is, 'n benadering wat namens mev Burger
onderskryf word.  Volgens my oordeel staaf nóg die onderneming nóg die
getuienis die siening dat die sessie aksessoor tot die borgverpligting is.
Aksessoor is die sessie wel, maar t o v die hoofskuld.  Beide die sessie en
die borgstelling onderskryf die hoofskuld.  Hulle staan langs mekaar maar
die een is nie ondergeskik aan of afhanklik van die ander nie.  Die twee
is volgens algemene beginsels skeibaar.  Die moontlike nietigheid van die

borgstelling raak dus nie die geldigheid van die sessie nie.  Die
afdwingbaarheid van die hoofskuld is immers nie in geskil nie.  Hierdie
gevolgtrekking bring ook <n einde aan die betoog dat die verpanding slegs
geldig kan wees as dit ooreenkomstig die hofbevel, "vir <n regsgeldige
rede" geskied en dat, omdat die borgstelling nietig is, die sessie nie om <n
regsgeldige rede plaasgevind het nie.
[13] Die vraag of die hofbevel, in besonder par 6 daarvan, aan
mev Burger die bevoegdheid verleen om namens haar man <n
borgverpligting aan te gaan, is - anders as die sessie - nie op die
pleitstukke <n geskil nie.  Soos gepleit en betoog, is die vraag of sy die
bevoegdheid gehad het om aan haarself namens haar man toestemming te
verleen om deur haar handtekening die gemeenskaplike boedel te bind.
Hierdie bevoegdheid om toe te stem, het die verhoorhof in die hofbevel

gevind, maar bevind dat die formele toestemmingsvereiste van art 15 (2)
ontbreek.  Ek het reeds die gles in die tweede been uitgewys.  Die eerste
been is dus ontersaaklik.
[14] Ten tye van die hofbevel was die bepalings van artikels 14,
15 en 16 van die Wet nie op hierdie huwelik van toepassing nie omdat die
huwelik voor die inwerkingtreding van die Wet gesluit is.  Alvorens sy die
onderneming geteken het, is art 11 van die Wet gewysig en sedertdien is
die gemelde artikels op alle huwelike binne gemeenskap van goed van
toepassing, ongeag die datum van sluiting daarvan (art 29 van die Vierde
Algemene Regswysigingswet 132 van 1993).  Gevolglik het mev Burger
eers haar statutêre bevoegdheid gekry om 'n borgkontrak te sluit nadat die
hofbevel verleen is.  Of die hofbevel <n soortgelyke magtiging bevat, hang
af van die uitleg van par 6 en, meer in besonder, of die bevoegdheid

omsluit word deur die frase "enige bevoegdheid" wat daarin voorkom.
Hoewel die begrip met die eerste oogopslag onbegrens skyn te wees, is
dit opvallend dat die ander paragrawe van die bevel spesifieke
bevoegdhede soos vervreemding, verpanding en dies meer uitdruklik
verleen.  Dit is dus onwaarskynlik dat so <n verreikende bevoegdheid soos
borgstelling onder <n algemene bewoording tuisgebring sou word.
Opmerklik is verder dat die vermoë van mev Burger "om enige
bevoegdheid uit te oefen" daardeur gekwalifiseer word dat "sodanige
bevoegdheid in [Victor Burger] gevestig is vir sy eie voordeel."  Dis nie
moontlik om die gemeenregtelike vermoë van die beheerder van die
gemeenskaplike boedel om die boedel deur <n borgakte te bind, onder
daardie kwalifikasie tuis te bring nie.
[15] As mev Burger volgens die hofbevel nie die bevoegdheid

gehad het om die gemeenskaplike boedel met 'n borgakte te bind nie,
ontstaan die vraag of die wetswysiging aan haar hierdie bevoegdheid
gegee het.   Aangesien die vraag nie voor ons gedebatteer is nie, laat ek
die probleem onopgelos.
[16] Al sou die borgstelling ongeldig wees, affekteer dit nie die
sessie se geldigheid nie.  Gevolglik moet die appèl slaag.  Omdat daar
uitstaande geskilpunte is, word die bevel van die hof benede met 'n
verklarende bevel vervang.  Hierdie saak illustreer egter die noodsaak om
by die aanstelling van kuratore meer aandag te skenk aan die formulering
van hulle magte.  Die bevel ter sprake is op lukrake wyse opgestel en die
bewoording is nie alleen onbevredigend nie maar ook teenstrydig.  Selfs
die gebruik van leestekens is ontoepaslik.  Die bevoegdhede van kuratore
moet spesifiek omlyn word en daar behoort onderskei te word tussen

bevoegdhede wat <n kurator sonder meer kan uitoefen, dié wat met die
Meester se goedkeuring uitgeoefen moet word en daardie wat
hoegenaamd nie toegeken word nie.  Borgstelling behoort nie in die eerste
kategorie te val nie.
[17] Die appèl slaag met koste en die bevel van die hof a quo
word vervang met <n bevel wat -
(a)
verklaar dat die onderneming van 7 Desember 1994 nie ongeldig
is weens die bewerings gemaak in par 8 en 9(a) van die pleit nie;
(b)
die verweerderes gelas word om die koste verbonde aan die aparte
beregting te betaal.
_____________________
L T C HARMS
APPèLREGTER
Stem saam:
GROSSKOPF AR
STREICHER AR

MARAIS AR:
[1]          Ek het die voordeel gehad om die uitspraak van Harms AR te
lees.  Ek is dit met hom eens dat die appèl moet slaag maar om ander
redes.  Ek glo nie dat dit op die pleitstukke die hof vrystaan om te bevind
dat die sessie aksessoor t.o.v. die hoofskuld is en nie die borgverpligting
nie.  Appellant (eiser) se saak was juis die teendeel.  In bede (c) het
appellant uitdruklik gevra vir ‘n verklarende bevel “declaring the plaintiff
to be holding as security for the aforesaid claim against the defendant [nie
die hoofskuldenaar nie]  the proceeds standing to the credit of account
number 11994091009 with Saambou Bank and declaring the plaintiff to
be entitled to the proceeds so standing to the credit of such account up to
a maximum of R500 000,00".  (My beklemtoning.)   As appellant sou
beweer het dat die sessie ter onderskraging van die hoofskuldenaar se
verpligting gegee was, sou respondent dit moontlik betwis het en, indien
nodig, in die alternatief gepleit het dat, as die ooreenkoms anders vertolk
moet word dit nie ‘n juiste weerspieëling van die gemeenskaplike
bedoeling was nie.
[2]          Die bede berus ook, na my mening, op die korrekte vertolking
van die dokument.  Nêrens is daar enigiets daarin te vinde wat sou aandui

dat die sessie nie ter ondersteuning van die borgstelling was nie maar ter
ondersteuning van die hoofskuldenaar se skuld.  Trouens, sonder die
meegaande borgstelling sou dit moeilik gewees het om te konkludeer dat
die sessie nie ‘n uit en uit sessie maar ‘n sessie in securitatem debiti was.
Selfs as die mondelinge getuienis voor die hof a quo as toelaatbaar beskou
word nieteenstaande die afwesigheid van enige eis vir rektifikasie deur die
appellant, is daar geen stawing vir so ‘n bevinding nie.  Dit is nie
verbasend nie want, soos ek voorheen gesê het, was dit nie die appellant
se saak dat die sessie ter ondersteuning van die hoofskuld was nie.  Toe
die appellant se advokaat die appellant se saak geopen het, het hy gesê
“Your Lordship will note, it is a composite document this.  It has two
elements; it has a cession and it has a suretyship.  No doubt the defendant
will contend that it (sic) is inextricably tied up and interdependent.”  Die
respondent se advokaat het op sy beurt die volgende gesê: “In the
plaintiff’s particulars of claim what they claim is firstly ..................
payment of the amount of R500 000,00 which is the amount of the
suretyship, and then in prayer (c) a declarator to the effect that the plaintiff
is holding as security the cession of the investment.  So what plaintiff (my
onderstreping) contends is that they are interrelated and the cession was
done as a security, and the argument of the defendant in that regard would

be that that is specifically excluded by the powers bestowed on the
curatrix in terms of the court order.  She cannot cede anything unless it is
for a valid reason.”  Hy het later gesê:  “If your Lordship finds that the
suretyship was valid, then the matter will continue as to whether there was
any indebtedness, and everything is dependent on the principal debtor’s
indebtedness.  If your Lordship finds that the suretyship is valid (sic - hy
het klaarblyklik “invalid” bedoel) in law, then the defendant contends that
the plaintiff’s claim cannot succeed at all.”  Kort daarna het die hof gesê:
“You say a finding on the validity of the suretyship is simultaneously a
finding on the validity of the cession?”  Die antwoord was: “Yes, and I
would point out to your Lordship that in terms of the powers given to the
curatrix, ............. she cannot pledge anything....................................”
Laasgenoemde verwysing was na die woorde “of vir enige regsgeldige
rede te verpand, of met verband te verswaar” in paragraaf 4 van die
aanhangsel tot die hofbevel.  Daar was daarna geen poging aangewend om
aan te toon dat die sessie nie ter ondersteuning van die borgstelling was
nie of dat dit van die borgstelling skeibaar was nie.
[3]          Ek glo nie dat dit gesê kan word dat die sessie en die
borgstelling volgens algemene beginsels skeibaar is nie.  Geen sodanige
betoog is deur appellant se advokaat geopper nie.  Die blote feit dat die

sessie se ware juridiese kleur (in securitatem debiti) slegs bepaalbaar is
as gevolg van sy koppeling aan die borgstelling is op sigself ‘n sterk
aanduiding dat hulle nie bedoel was om skeibaar te wees nie.
[4]          Nog ‘n aanduiding dat hulle nie selfstandige en skeibare
verpligtings is nie is dat die enigste verwysing in die betrokke dokument
na ‘n beperking van aanspreeklikheid tot die bedrag van R500 000,00 in
die borgstelling gedeelte daarvan(as daar van gedeeltes gepraat kan word)
te vinde is.  As die borgstelling weggedink word, word die sessie nie
alleen ‘n uit en uit sessie nie maar ook ‘n sessie van al die geld wat tot die
krediet van die betrokke rekening mag staan.  Selfs as dit nog steeds as
‘n sessie in securitatem debiti beskou sou kan word, en selfs as aanvaar
kan word dat die sessie ter ondersteuning van die hoofskuld was, as die
bedrag bv R600 000,00 was en as die hoofskuldenaar dieselfde of ‘n
groter bedrag verskuldig was, sou dit volg dat die hele R600 000,00 deur
die skuldeiser aangewend sou kon word ter betaling van die skuld.  Dit
was seer sekerlik nie die bedoeling van die partye nie en dit sou lynreg
met die gewone betekenis van die  betrokke dokument bots.
[5]          Die gevolg hiervan is dat die saak benader moet word op die

grondslag dat, soos deur die hof a quo bevind, die sessie en die
borgstelling nie van mekaar geskei kan word nie en dat, as dit so is dat die
borgstelling ongeldig is, dit moet  volg dat die sessie, as aksessore
verpligting, onafdwingbaar is.  Dit is derhalwe nodig om te beslis of daar
enige ander grondslag is waarop bevind kan word dat die sessie en
borgstelling geldig en afdwingbaar is.
[6]          Uit die aard van die saak kon die hof wat mev Burger as kurator
aangestel het nie die bepalings van art 14 en 15 in gedagte gehad het nie
want daardie bepalings was destyds nie van toepassing op die huwelik
nie. Daar was destyds geen statutêre beperking op die gemeenregtelike
bevoegdheid van die pasiënt om ‘n borgstelling aan te gaan en die
gemeenskaplike boedel daardeur te verbind nie.  Toe die hof besluit het
om die pasiënt se gade as sy kurator aan te stel wel wetend dat hulle binne
gemeenskap van goedere getroud is, moes dit besef het dat, as gevolg van
die aanstelling, mev Burger die enigste persoon sou wees met die
bevoegdheid om namens beide hom en die gemeenskaplike boedel op te
tree.  Gegewe die intieme verhouding tussen haar en die pasiënt, die
mutualiteit van belange, en die praktiese probleme waarvoor sy te staan
sou kom in haar daaglikse lewe indien sy nie vir alle doeleindes met die

bevoegdhede van die pasiënt beklee sou word nie, was dit te verwagte dat
die hof wye magte aan haar sou toestaan.
[7]          Volgens paragraaf 2 van die bevel word mev Burger “aangestel
.......as kurator tot sy persoon en goedere en met die bevoegdheid en
magtiging beklee........... om in die algemeen alle sake met betrekking tot
sy persoon en goedere te behartig, ooreenkomstig die voorskrifte van
aanhangsel ‘A’ ........”.  Sommige van die voorskrifte is deur Harms AR
aangehaal.  As daar gekyk word na die verreikende magte deur die hof
aan mev Burger verleen, is die moeilik om te bevind dat sy nie gemagtig
was om ‘n borgstelling aan te gaan wat die gemeenskaplike boedel sou
verbind nie.   Trouens, as sy nie daardeur gemagtig was om dit te doen
nie, sou daar destyds niemand gewees het wat bevoeg sou wees om dit te
doen nie.  Ek vind dit moeilik om te aanvaar dat dit die hof se bedoeling
was.
[8]          Toe die tersaaklike bepalings van die Wet toepaslik gemaak is
op huwelike binne gemeenskap van goed wat voor die inwerkingtreding
van die Wet  gesluit is, was Mev Burger alreeds deur die hof as kurator
aangestel en gemagtig om haar eggenoot en die gemeenskaplike boedel

ooreenkomstig ‘n  borgstelling te verbind.  Die feit dat die wysiging van
die Wet daarna op hulle van toepassing geword het, het meegebring dat
sy in haar eie reg magte bekom het wat sy nie voorheen gehad het nie,
maar dit het nie die magte deur die hof aan haar verleen toe sy as kurator
aangestel is tot ‘n einde gebring of beperk nie.  Sy het bevoeg geword as
gevolg van art 14 van die Wet om ‘n borgstelling namens haarself aan te
gaan en die gemeenskaplike boedel daardeur te verbind mits sy haar
eggenoot se skriftelike toestemming bekom het.  Sy was alreeds bevoeg
as gevolg van haar aanstelling deur die hof om namens haar eggenoot ‘n
borgstelling aan te gaan en die gemeenskaplike boedel te verbind.  Die
gekombineerde uitwerking van die aanstelling as kurator en die wysiging
van die Wet was in wese om sy en haar eggenoot se juridiese
bevoegdhede in haar te verenig.
[9]          Ek is met Harms AR dit eens dat so ‘n geval nie deur art 15 (2)
geraak is nie.  Die bepaling het betrekking op ‘n situasie waar die gade
wat die betrokke regshandeling wil verrig die toestemming van die ander
gade nodig het en dit nog nie het nie. In hierdie geval was mev Burger
beklee met die bevoegdheid om die regshandelinge te verrig wat sy verrig
het.  Om die redes deur Harms AR uitgestip sou dit absurd wees om

daarop aan te dring dat sy toestemming aan haarself op die formalistiese
wyse in die Wet uiteengesit moet gee voordat sy ‘n party tot ‘n
regsgeldige transaksie kan wees.
[10]         Ek  stem  ook  saam met  Harms  AR  se  opmerkings  i.v.m.
prof de Wet  se  siening  in  sy  oorspronklike  bydrae  in 1 LAWSA par
107 dat “a contract  can  only  come  into  being  by  agreement  between
at  least  two persons”.
[11]          Na my mening moet die appèl slaag met koste en die bevel van
die hof a quo  vervang word met die volgende bevel:
“(a)
It is declared that the cession in securitatem debiti
and the suretyship obligation contained in the
undertaking of 7 December 1994 are valid in law and
binding upon the joint estate;
(b)
Defendant is ordered to pay the costs attributable to
the separate hearing of specific issues.”

R M MARAIS
APPèLREGTER

VAN HEERDEN AHR
Ek gaan akkoord met die siening van Harms AR dat, op ‘n uitleg
van die tersaaklike dokument, die sessie nie aksessoor tot die respondent
se borgverpligting is nie.  Ek twyfel egter of so ‘n konstruksie behoorlik
in die pleitstukke geopper of in geskil gestel is.  Aangesien ek saamstem
met die mening van Marais AR dat die borgstelling geldig is, is dit egter
onnodig om verder op hierdie aspek in te gaan .
Ek stem dus ook saam met die bevele wat Marais AR in die
vooruitsig stel.

HJO VAN HEERDEN
ADJUNK HOOFREGTER