Rapporteerbaar
DIE HOOGSTE HOF VAN APPèL
VAN SUID-AFRIKA
Saaknommer: 657/98
Insake die appèl van
GF WESSELS NO
Appellant
en
CJ DE JAGER NO
1ste  Respondent
JF PEYPER NO
2de Respondent
HOF:
Van Heerden WndHR, Smalberger, Olivier, Zulman ARR en Farlam
WndAR
Verhoordatum:
15 Augustus 2000
Leweringsdatum:
22 September 2000

UITSPRAAK
HJO VAN HEERDEN WndHR
[1] Die vraag wat ter beslegting in hierdie appèl opduik, kan soos volg geformuleer word.
Na die sekwestrasie van sy boedel, maar voor sy rehabilitasie, neem ‘n insolvent se vrou, met wie hy
buite gemeenskap van goed getroud is, ‘n versekeringspolis op haar lewe uit.  Sy wys daarin die
insolvent aan as die bevoordeelde in geval van haar dood.  Sy kom dan sonder ‘n testament te sterwe
wat meebring dat die insolvent ‘n intestate erfgenaam van haar is.  Daarna weier die insolvent om die
versekeringsvoordeel of die erfenis te aanvaar.  Het die twee voordele nou in die kurator van die
insolvente boedel gevestig in die sin dat hy die  bevoegdheid verkry het om self die voordele te
aanvaar?  Indien die antwoord  nee is, soos Beckley R in die Vrystaatse Provinsiale Afdeling bevind
het,  kan die appèl nie slaag nie.
[2] Dit is welbekend dat, ingevolge art 20 (2) (b) van die Insolvensiewet 24 van 1936,
vir sover ter sake, “goed” wat gedurende sy insolvensie ‘n insolvent andersins sou  toegeval het, in sy

insolvente boedel beland en dus vestig in die kurator daarvan.  Dit is ewe bekend dat  “roerende
goed” in art 2 omskryf word as elke soort  goed wat nie onroerend is nie.  Volgens dieselfde artikel
beteken “goed” “roerende goed . . . en  omvat voorwaardelike regte op goed . . . ”
[3] Die appellant se betoog is dat die “regte” wat die insolvent in die gepostuleerde geval
verkry het, roerende goed is.  Hierdie betoog is so klaarblyklik ongegrond dat nie veel daaroor  gesê
hoef te word nie.
[4] Die appellant het geredelik toegegee dat indien sy betoog op vaste rots gebou is, die
“reg” om gedurende  insolvensie ‘n skenkingsaanbod te aanvaar, ook ‘n “reg” is wat in die kurator
setel.  ‘n  Reg in regsterminologiese taal kan egter nie in die abstrak bestaan nie.  Dit is maar een pool
van ‘n verbintenis waarvan die ander ‘n verpligting is, o.a. weens ‘n kontraktuele band.  As
bogenoemde aanbod aan die insolvent gemaak word, verkry hy ‘n bevoegdheid om dit aan te neem.
Tot dan rus daar geen verpligting op die aanbieder nie.  Trouens, behalwe in die oneigentlike geval van
‘n opsie, kan hy die aanbod te eniger tyd voor aanname herroep.  Dus, die insolvent verkry slegs ‘n
bevoegdheid, in teenstelling tot ‘n reg, om die aanbod voor herroeping daarvan te aanvaar.

[5] Wat die versekeringsvoordeel betref, word op die keper beskou deur medewerking
van twee partye ‘n aanbod aan die insolvent gemaak.  Denkbaar kan elk van die twee so ‘n aanbod
maak.  In die eerste geval doen die gebonde party wel ‘n verpligting op,  maar nie teenoor enigiemand
anders as sy medekontraktant nie, totdat die aanbod aanvaar word.  Ook hier is daar gevolglik geen
sprake van ‘n reg wat die derde onmiddellik by sluiting van die kontrak tot sy voordeel verkry nie.
‘n Mens het dus maar weer met ‘n blote bevoegdheid te doen.
[6] Ek kom dan by die erfenis.  Weereens is daar in die  geval van ‘n testate of intestate
bevoordeling by die dood van die testateur slegs ‘n bevoegdheid en geen reg nie, wat die insolvent
toeval.  ‘n Reg verkry hy eers as hy die bevoordeling aanvaar.
[7] Die appellant betoog dat in so ‘n geval die insolvent ‘n voorwaardelike reg verkry, die
voorwaarde synde die aanvaarding van die voordeel.  Hoe gekunsteld hierdie argument is, blyk uit die
volgende voorbeelde: ‘n Legaat word aan ‘n erfgenaam nagelaat op voorwaarde dat hy vir ‘n jaar nie
Kaapstad verlaat nie.  Word hierdie toewysing aanvaar, verkry die insolvent ‘n voorwaardelike reg.
Maar voor dan het hy ‘n blote bevoegdheid om te adieer.   Gestel voorts dat ‘n groot som geld aan

‘n insolvent nagelaat word op voorwaarde dat hy vir, sê, 10 jaar sy jonger broertjie in sy woning sal
huisves.  As die   kurator nou die “reg” aanvaar, in wie setel dan die ooreenstemmende “verpligting”?
[8] Meer nog, as die appellant dit juis het, behoort die “reg” die dood van die aanbieder
te oorleef.  Dit is egter nie die geval nie  (De Groot 3.1.6, Voet 5.1.73).  In hierdie verband sê De
Wet en Van Wyk, Kontraktereg en Handelsreg, 5de uitgawe, vol 1, p 35:
“Tog meen ek dat die aanbod deur die aanbieder se dood verval, en wel omdat die aanbod
nog nie ‘n verpligting is wat as ‘n las deel vorm van die oorledene se boedel nie.”
Raadpleeg ook Voet 42.8.16.
[9] Uit bostaande volg vanself dat Kellerman NO v Van Vuuren 1994(4) SA 336 (T),
en Klerck and Schärges NNO v Lee 1995(3) SA 340 (SE) juis, en Boland Bank v Du Plessis 1995
(4) SA 113 (T) verkeerd, beslis is.
[10] Om bogenoemde redes is die appèl na aanhoor daarvan met koste afgewys.  Daar
is egter nog ‘n verdere bevel wat gemaak moet word.  Die hele band 2 van die oorkonde bestaan uit
die partye se betoogshoofde in die hof a quo en was dus, soos die appellant geredelik toegegee het,
totaal onnodig vir die beslegting van die appèl.  Hy kon ook geen rede aanvoer waarom ‘n spesiale

kostebevel ten opsigte van die insluiting van band 2 nie gemaak moet  word nie.  Hierdie hof het nou
reeds oor ‘n geruime tyd gewaarsku dat sulke bevele gemaak sou word, en dit inderdaad in ‘n aantal
appèlle gedoen.  Die waarskuwings het egter blykbaar in heelwat gevalle op dowe ore geval.
[11] Aangesien ‘n verdere bevel aangewese is, is dit verkieslik om dit te notuleer saam met
die bevel wat reeds gemaak is.
[12] Die resultaat is dat die appèl met koste afgewys word en dat die appellant se
prokureurs geen koste van hom mag verhaal  wat toe te skryf is aan die insluiting van band 2 in die
oorkonde van die appèl nie.

HJO VAN HEERDEN
Waarnemende Hoofregter
Stem saam:
Smalberger AR
Olivier AR
ZulmanAR
Farlam WndAR