DIE HOOGSTE HOF VAN APPèL
VAN SUID-AFRIKA

RAPPORTEERBAAR
SAAKNO: 430/2001

In die saak tussen:

CORNELIS JANSEN VAN DER MERWE

Appellant

en

NEDCOR BANK BEPERK

Respondent

________________________________________________________________________

CORAM:
VIVIER  Wne AP, HARMS, FARLAM, CAMERON  en
BRAND  ARR
________________________________________________________________________

Verhoor datum:
5 September 2002

Datum gelewer:
13 September 2002

Sessie - splitsing van vordering - ongeldig.
________________________________________________________________________

U I T S P R A A K

________________________________________________________________________

BRAND AR

BRAND  AR
[1] Die appellant  ('Van der Merwe') het R230 000 op verband by die
respondent ('Nedcor') geleen.   Toe hy in gebreke bly om sy paaiemente
ooreenkomstig die terme van die verband te betaal, het Nedcor hom in die
Transvaalse Provinsiale Afdeling vir betaling van die volle verbandskuld
aangespreek.   Weens Van der Merwe se versuim om hierdie aksie te
verdedig, is vonnis by verstek teen hom toegestaan.   Sy daaropvolgende
aansoek om tersydestelling van hierdie verstekvonnis was onsuksesvol
omdat hy, na die oordeel van die Hof benede (Jooste Wne R) geen
regsgeldige verweer teen Nedcor se eis openbaar het nie.   Teen hierdie
beslissing kom Van der Merwe nou, met verlof van hierdie Hof, in hoër
beroep.
[2] Die verweer teen Nedcor se eis wat deur die Hof a quo geweeg en te
lig bevind is, is gebaseer op skuldvergelyking van 'n gesedeerde vordering.

Hiervolgens het 'n beslote korporasie, Kniehalter Boerdery BK
('Kniehalter'), waarvan Van der Merwe die enigste lid was, ’n vordering van
R230 000 teen Nedcor aan hom gesedeer waarna die verbandskuld deur die
werking van skuldvergelyking uitgewis is.   Kniehalter se vordering het,
volgens Van der Merwe, sy oorsprong gehad in vier koopkontrakte wat
Kniehalter op 28 April 1998 met Nedcor aangegaan het.   Ingevolge elkeen
van die vier kontrakte het Kniehalter 'n Volvo voorhaker op afbetaling van
Nedcor gekoop en 'n deposito van R113 356,90 daarop aan Nedcor betaal.
Die restant van die koopprys was betaalbaar by wyse van maandelikse
paaiemente ten bedrae van R14 864,47 elk.   Hoewel Kniehalter blykbaar
sommige van hierdie maandelikse paaiemente betaal het, is dit nie duidelik
presies hoeveel daarvan betaal is nie.   Wat vasstaan, is dat Kniehalter op 'n
stadium agterstallig geraak het en dat Nedcor op grond daarvan, in Oktober
1998, kennis gegee het dat hy die vier ooreenkomste beeï ndig.   Volgens

Van der Merwe het dit op daardie stadium tot sy kennis gekom dat die vier
koopkontrakte, weens 'n wesenlike dwaling aan sy kant aangaande die terme
daarvan, van meet af aan ongeldig was;  of, alternatiewelik, dat Nedcor die
vier kontrakte, deur sy beweerde beëindiging daarvan, gerepudieër het welke
repudiasie deur Kniehalter aanvaar is.   In ieder geval, so voer Van der
Merwe in sy aansoek om tersydestelling aan, het Kniehalter 'n eis teen
Nedcor gehad vir die terugbetaling van die vier deposito's, in 'n gesamentlike
bedrag van R453 427,60, wat hy uit hoofde van die kontrakte betaal het.
Vervolgens verwys Van der Merwe in sy aansoek om tersydestelling na 'n
brief deur sy prokureurs aan Nedcor waarin, onder meer, die volgende gesê
word:
‘3.
Soos verder vermeld is u klient op al vier die trokke, waar ons klient die
repudiasie aanvaar het, die deposito is verskuldig aan Kniehalter Boerdery
BK, synde deposito’s in die bedrag van R113 356,90 wat ten aansien van
die vier trokke ’n gesamentlike bedrag van R453 427,60 daarstel.
…

6.
'Ons gee u verder kennis dat Kniehalter Boerdery BK aan en ten gunste
van CJ van der Merwe, die reg om R230 000,00 te vorder vanaf Nedcor
Bank, gesedeer het, en dat CJ van der Merwe sodanige bedrag wat hy van
Nedcor Bank kan vorder, afsit en skuldvergelyking toepas teenoor die
bedrag van R229 783,00 wat CJ van der Merwe in sy persoonlike
hoedanigheid [uit hoofde van die verband] verskuldig is.   Dit word
derhalwe op rekord geplaas dat mnr CJ van der Merwe geen verdere
bedrag … verskuldig is aan Nedcor Bank nie …’.

Kort na hierdie beweerde sessie is Kniehalter onder voorlopige likwidasie
geplaas wat later finaal gemaak is.
[3] Ter bestryding van Van der Merwe se aansoek om tersydestelling van
die verstekvonnis het Nedcor verskeie besware teen die geldigheid van die
beweerde sessie en die daaropvolgende beroep op skuldvergelyking geopper.
se eie weergawe, geskied het ingevolge 'n ooreenkoms wat hy met homself
gesluit het.   So 'n ooreenkoms, sou regtens onbestaanbaar wees.   Die feit
dat Van der Merwe volgens sy weergawe by die sluiting van die ooreenkoms
in twee hoedanighede, te wete in sy persoonlike hoedanigheid en in sy

hoedanigheid as verteenwoordiger van Kniehalter opgetree het, het volgens
Nedcor se betoog, hieraan geen verskil gemaak nie.
[4] Hierdie betoog van Nedcor is deur die Hof a quo aanvaar.   Inderdaad
is dit die enigste rede vir die Hof se beslissing dat Van der Merwe geen
regsgeldige verweer teen die vonnisskuld openbaar het nie.   Vir sy
aanvaarding van Nedcor se betoog het die Hof veral steun gevind in Gutman
NO v Standard General Insurance Co Ltd 1981 (4) SA 114 (C) 119A wat
weer gebaseer was op die volgende stelling van prof JC de Wet in Joubert
(red) The Law of South Africa band 1 para 107:
'As a contract is a juristic act for which expressions of a common intention by at
least two persons are required, one person cannot as a representative of another
conclude a contract with himself.   Where a representative purports to conclude a
contract with himself the purported contract is simply a nullity.'

(Sien ook The Law of South Africa band 1 (1ste heruitgawe) para 106.)

[5] Wat ongelukkig nie onder die aandag van die Hof a quo gebring is
nie, is dat hierdie Hof in Vaal Reefs Exploration and Mining Co Ltd v

Burger 1999 (4) SA 1161 (SCA) 1170G - 1171B pertinent beslis het dat die
aangehaalde stelling deur prof De Wet nie 'n juiste siening van ons reg
reflekteer nie en dat dit verkeerdelik in Gutman se saak toegepas is.   In
hierdie lig is tereg op appèl namens Nedcor toegegee dat die Hof a quo om
'n verkeerde rede die aansoek vir die tersydestelling van die verstekvonnis
van die hand gewys het.
[6] Uiteraard is dit nie die einde van die ondersoek na die korrektheid van
die Hof a quo se uiteindelike beslissing nie.   Die eerste vraag wat ontstaan
is of die sessie waarop Van der Merwe hom beroep nie weens ’n ander rede
ongeldig is nie.   By oorweging van hierdie vraag is 'n regsreël wat sigself
onmiddellik vir moontlike toepassing aan die hand doen, dié wat blyk uit die
volgende stelling deur PM Nienaber in The Law of South Africa band 2 (1ste
heruitgawe) para 259:

'Except with the consent of the debtor a right can be ceded only in its entirety : a
cession of part of a debt or a cession purporting to apportion the debt among
several cessionaries is invalid.   The reason is that cession must not impair the
debtor's position.   His position would be aggravated if he were to be confronted
not, as before, with a simple creditor, but unexpectedly with a multiplicity of
creditors.   It follows that the fragmentation of a claim is possible only with the
consent of the debtor'.

Hierdie reël is reeds in verskeie beslissing van ons howe toegepas (sien,
byvoorbeeld, Spies v Hansford & Hansford Ltd 1940 TPD 1 te 8; Blaikie &
Co Ltd v Lancashire NO 1951 (4) SA 571 (N) 576 A-D).   Ook hierdie Hof
het al by meer as een geleentheid met instemming na hierdie reël verwys.
(Sien, byvoorbeeld, Lief NO v Dettmann 1964 (2) SA 252 (A) 275 F-G;
Cullinan v Noordkaaplandse Aartappelkernmoerkwekers Koöperasie Beperk
1972 (1) SA 761 (A) 771 B-G).
[7] Soms word gesê dat daar by borgtog 'n uitsondering op hierdie reël is
deurdat mede-borge wat verplig word om 'n enkele hoofskuld te betaal,
elkeen op sessie van 'n gedeelte van daardie hoofskuld kan aandring,

waardeur die enkele hoofskuld dan effektiewelik tussen verskillende
skuldeisers gesplits word.   (Sien byvoorbeeld Miller's Trust Foreshore
Properties (Pty) Ltd v Kasimov 1960 (4) SA 953 (C) 958 C-D;  RH Christie
The Law of Contract, 4de Uitgawe, 544.)   Dat hierdie uitsondering op die
gestelde reël  - indien dit werklik 'n uitsondering is - nie in die onderhawige
geval toepassing kan vind nie, spreek vanself.   Hierdie saak het met borgtog
niks te make nie.
[8] Wat wel oorweging verdien het was die moontlikheid dat die sessie,
by 'n behoorlike ontleding van die aangehaalde prokureursbrief asook Van
der Merwe se weergawe daaromtrent, nie neergekom het op die splitsing van
een vorderingsreg tussen twee skuldeisers nie, maar op die oordrag van ’n
aparte vordering wat op sy eie bene gestaan het.   So 'n sessie van 'n aparte
vordering sou uiteraard nie in stryd wees met die verbod op splitsing nie.
Oorweging van die prokureursbrief en Van der Merwe se weergawe lei egter

tot die slotsom dat die sessie waarop Van der Merwe hom beroep vir slegs
een uitleg vatbaar is, naamlik dat hy beoog het om, namens Kniehalter, 'n
gedeelte van een enkele vordering aan homself te sedeer terwyl Kniehalter
steeds die skuldeiser ten opsigte van die restant van dieselfde vordering sou
bly.   So gesien, kan die beoogde sessie nie die verbod op splitsing vryspring
nie.   Dit is nêrens gesuggereer dat Nedcor as skuldenaar tot hierdie splitsing
toegestem het nie.   Dat Nedcor se posisie deur die splitsing verswaar is, lê
myns insiens voor die hand.   Soos te verwagte, betwis Nedcor die bestaan
van Kniehalter se kontensieuse vordering.   As gevolg van die sessie is
Nedcor in die posisie geplaas waarin hy hierdie stryd om die bestaan van wat
aanvanklik een vordering was, nou op twee fronte moet voer.   Hierdie
gevolg is 'n klassieke voorbeeld van wat die verbod op splitsing van 'n
vorderingsreg deur sessie probeer verhoed.   Bygevolg is die sessie wat die
hoeksteen vorm van Van der Merwe se verweer, regtens ongeldig.   Dit is

die einde van die saak.   Enige verdere ondersoek na die meriete van die
ander besware wat Nedcor teen die die afdwingbaarheid van Kniehalter se
vordering, die geldigheid van die sessie en die geldigheid van die
daaropvolgende beroep op skuldvergelyking geopper het, is onnodig.   Die
aansoek om tersydestelling van die verstekvonnis het dus tereg nie geslaag
nie.
[9] Die appèl word van die hand gewys met koste.

_________________
FDJ BRAND
APPèLREGTER.

STEM SAAM:
VIVIER Wne AP
HARMS AR
FARLAM  AR
CAMERON  AR