DIE HOOGSTE HOF VAN APPÈL
REPUBLIEK VAN SUID-AFRIKA

UITSPRAAK

Saak no: 635/08

ANDRIES GOTTLIEB SCHOOMBEE
Appellant

en

ANNA-MARIE MARAIS
Respondent

Neutrale sitasie:
Schoombee v Marais (635/08) [2009] ZASCA 138 (9 November
2009)

Coram:
STREICHER, LEWIS, BOSIELO ARR, HURT en GRIESEL Wn
ARR

Verhoordatum:
9 NOVEMBER 2009

Gelewer:
9 NOVEMBER 2009

Opsomming:
Professionele nalatigheidseis van die hand gewys.

BEVEL

Op appèl vanaf: die Transvaalse Provinsiale Afdeling (Van Rooyen Wn R
as hof van eerste instansie).

Die appèl word gehandhaaf met koste en die bevel gemaak deur die hof
benede word vervang met die volgende bevel:
‘Die eiseres se aksie word van die hand gewys met koste.’

UITSPRAAK

STREICHER JA (LEWIS, BOSIELO ARR, HURT en GRIESEL AAR stem
saam)

[1] Die appellant is `n prokureur wat vir die respondent opgetree het in
`n egskeidingsgeding teen haar destydse eggenoot, Mnr Marais. Die
egskeidingsgeding is mettertyd geskik op die basis dat Marais `n bedrag
van R600 000 aan haar betaal, dat sy afstand doen van haar reg op
onderhoud en dat Marais `n bydrae van R15 000 tot haar koste maak.
Nadat `n egskeidingsbevel op hierdie basis toegestaan is, het die
respondent die appellant in die Transvaalse Provinsiale Afdeling van die
Hooggeregshof gedagvaar vir skadevergoeding op grond daarvan dat hy
kontrakbreuk gepleeg het deur nalatiglik aan haar sekere verkeerde advies
te gee. Die hof benede, by monde van Van Rooyen Wn R, het bevind dat
die appellant wel nalatiglik verkeerde advies aan die respondent gegee het
en het hom beveel om skadevergoeding ten bedrae van R1.1m tesame met
rente aan haar te betaal. Dit is teen hierdie bevel wat die appellant, met
die verlof van die hof  benede, appelleer.

[2] In haar besonderhede van vordering het die respondent beweer dat
die appellant met haar ooreengekom het om haar te verteenwoordig in
haar egskeidingsgeding teen Marais en dat dit `n term van die
ooreenkoms was dat die appellant sy dienste sonder enige nalatigheid sou
uitvoer. Die respondent het verder beweer dat die appellant sy

kontraktuele verpligtinge teenoor haar verbreek het deur haar nalatiglik
en verkeerdelik te adviseer –
(i)
om die egskeidingsgeding af te handel op die basis dat die
huweliksbedeling tussen haar en Marais buite gemeenskap van goed was;
en
(ii)
om die saak te skik op die basis dat Marais aan haar R600 000
betaal in volle en finale vereffening van enige vermoënsregtelike eis
insluitende enige eis vir onderhoud wat sy teen Marais mag gehad het.

[3] Nadat die geding reeds etlike dae in die hof benede gedien het en
die respondent reeds vir etlike dae gekruisvra is, het sy haar besonderhede
van
vordering
gewysig
deur
`n
alternatiewe
basis
vir
haar
skadevergoedingeis in te voeg. Ingevolge die wysiging het sy in die
alternatief beweer dat die appellant nalatiglik en verkeerdelik nagelaat het
om haar te adviseer om nie die saak op die voormelde basis te skik nie.

[4] Die hof benede het bevind dat die appellant `n oordeelsfout begaan
het met betrekking tot die advies wat hy gegee het aangaande die
huweliksbedeling tussen die respondent en Marais maar dat ‘die
oordeelsfout nie `n nalatige een was waarvoor hy regsaanspreeklikheid
sou kon opdoen nie’. In hierdie verband het die hof benede verwys na
Mouton v Mynwerkersunie 1977 (1) SA 119 (A) op 142H – 143B.

[5] Die hof  benede het verder bevind dat die appellant nie in een van
die opsigte genoem in die besonderhede van vordering nalatig was  nie
maar dat hy wel in `n ander opsig nalatig was. Ek gaan dus voort om met
laasgenoemde bevinding te handel.

[6] In sy nadere besonderhede vir doeleindes van verhoor het Marais
sy bates gewaardeer teen R6 022 290 waarvan R2 842 500 die waarde
was wat hy op sy plaaseiendomme geplaas het. Die respondent was egter
van mening dat sy bates minstens R14m werd was. Die appellant het
gevolglik voorgestel dat `n waardeerder aangestel word om die
plaaseiendomme te waardeer. `n Waardeerder het R8 500 gekwoteer om
so`n waardasie te doen maar die respondent het gevoel dat dit te duur was
en het opdrag aan die appellant gegee om nie voort te gaan met die
waardasie nie. Alhoewel die appellant op `n vroeëre stadium in `n brief
aan die respondent melding gemaak het van die moontlikheid om aansoek
te doen vir `n bydrae tot koste het die appellant nie voorgestel dat dit
gedoen word ten opsigte van die koste van die waardeerder nie. Ter
verduideliking hiervan het die appellant getuig dat hy nooit die indruk
gekry het dat die respondent sukkel met die betaling van regskoste nie.
Die respondent het ook toegegee dat wanneer ookal sy deur die appellant
gevra is om regskoste te betaal sy dit betaal het, soms selfs meer as wat
gevra is. Sy het nietemin getuig dat sy nie die R8 500 kon bekostig nie.

[7] Op grond van die voormelde getuienis het die hof benede beslis dat
die appellant wel nalatig was deur nie te gepoog het om die respondent te
oortuig dat die reël 43 prosedure onder die omstandighede noodsaaklik
was ten einde fondse te bekom om die respondent in staat te stel om `n
waardasie van Marais se plaaseiendomme te laat doen nie. Nadat die hof
benede so beslis het, het dit toestemming verleen dat die saak heropen
word sodat die respondent getuienis kon aanbied ten aansien van die
waarde van die plaaseiendomme soos ten tyde van die skikking. Ten
einde aan die respondent die geleentheid te gee om die plaaseiendomme
te laat waardeer soos ten tyde van die skikking het die hof benede ook die
saak uitgestel. By die hervatting van die verhoor het dit geblyk dat `n

waardeerder deur die respondent aangestel die oorgrote meerderheid van
Marais se eiendomme waardeer het teen minder as die waarde wat deur
Marais op die betrokke eiendomme geplaas is in die egskeidingsgeding.

[9] Die hof benede het `n argument dat dit, in die lig van die
waardasies, geen verskil aan die verloop van die egskeidingsgeding sou
gemaak het indien `n reël 43 aansoek gebring is en indien `n waardasie
van Marais se eiendomme voor die skikking van die saak verkry is nie,
verwerp. Dit het bevind dat daardie argument ‘die punt mis’. Volgens die
hof benede het die appellant se versuim om haar te adviseer soos
voormeld ‘veroorsaak dat (die respondent) nie `n keuse kon uitoefen om
te litigeer of nie te litigeer nie’. In hierdie verband het die hof benede
verwys na sake waarin gehandel is met die aanspraak op skadevergoeding
as gevolg van die verlies van `n geleentheid.1 Die hof benede het ook
spesifiek verwys na die volgende passasie in Burger v Union National
South British Insurance Company 1975 (4) SA 72 (W) te 74H waar
Colman R sê:2
‘Causation is one thing and quantification is another . . .. It has never, within the range
of my knowledge and experience, been the approach of our Courts, when charged
with the assessment of damages, to resolve by an application of the burden of proof
such uncertainties as I have referred to.’

[10] Die respondent is egter nie `n geleentheid ontneem om te litigeer of
nie te litigeer nie of om `n keuse uit te oefen om te litigeer of nie te
litigeer nie. Ten beste vir haar het die appellant versuim om te verseker
dat sekere inligting tot haar beskikking gestel word. Slegs indien daar `n
moontlikheid bestaan dat sy in die lig van daardie inligting moontlik nie

1 De Klerk v Absa Bank Ltd and others 2003 (4) SA 315 (SCA) paras 30 to 32.
2 Aangehaal deur Schutz JA in De Klerk v Absa Bank Ltd and others 2003 (4) SA 315 (SCA) te
para 33.

die saak sou skik kan dit gesê word dat sy moontlik skade gely het as
gevolg van die feit dat die inligting nie tot haar beskikking gestel is nie.
Dit is egter op `n oorwig van waarskynlikhede bewys dat die inligting
geen verskil sou gemaak het nie. Die respondent het gemeen dat die
eiendomme veel meer werd was as wat Marais beweer het die geval was
maar het nietemin geskik op die voormelde basis. Dit is dus duidelik dat
die mening van `n waardeerder dat die eiendomme selfs minder werd was
as wat Marais beweer het die geval was haar eerder sou aanmoedig as
ontmoedig om op daardie basis te skik. Die respondent het gevolglik geen
skade gely as gevolg van die feit dat geen waardasie van die
plaaseiendomme ten tyde van die egskeidingsgeding bekom is nie. Die
kwantifikasie van skade kom dus glad nie ter sprake nie.

[11] Voor ons was daar geen verskyning vir die respondent nie. Dit is
gevolglik nie voor ons betoog dat die respondent se vordering op enige
van die ander basisse geopper in haar besonderhede van vordering moes
slaag nie. So ’n betoog sou ook nie suksesvol kon wees nie. Die
respondent bekla haar in die eerste plek daaroor dat die appellant
aanbeveel het dat die egskeidingsgeding afgehandel word op die basis dat
die huweliksbedeling tussen haar en Marais buite gemeenskap van goed
was. Dit is egter duidelik dat dit futiel en `n mors van geld sou wees om
te betwis dat die huwelik buite gemeenskap van goed was. Die
respondent en Marais is getroud in 1972. Vanaf 1986 het hulle apart
gewoon en die saak is geskik in 1998. Haar handtekening verskyn op `n
huweliksvoorwaardekontrak ingevolge waarvan die huwelik buite
gemeenskap van goed sou wees. Volgens haar identiteitsdokument was sy
buite gemeenskap van goed getroud. Die huis waarin sy vanaf 1986 tot in
1998 apart van Marais gewoon het was in haar naam geregistreer en die
registrasie dokumente sou aangedui het dat sy buite gemeenskap van

goed
getroud
was.
Volgens
die
notaris
wat
die
huweliksvoorwaardekontrak verly het was dit sy gebruik om aan persone
wat `n huweliksvoorwaardekontrak aangaan die effek van so ’n kontrak te
verduidelik. Hy kon nie aan enige rede dink waarom hy dit nie ook aan
die respondent sou verduidelik nie. Onder daardie omstandighede sou
geen hof haar getuienis aanvaar dat sy slegs `n enkelblad en nie die
huweliksvoorwaardekontrak bestaande uit vier bladsye voor die notaris
geteken het nie, dat sy vir 27 jaar gemeen het dat sy binne gemeenskap
van goed getrou het en dat sy deur die notaris mislei is. `n Hof sou dit
veral nie aanvaar het nie in die lig van haar getuienis dat die notaris in
antwoord op haar vraag ‘wat teken ek’ geantwoord het ‘dit is `n
formaliteit, u notuleer dat u van plan is om buite gemeenskap van goed te
trou’ en dat sy toe haar naam geteken het, ‘min wetende, dit was die
agterblad van my huweliksvoorwaardekontrak, wat ek eers uitgevind het
27 jaar daarna’.

[12] Die appellant het getuig dat hy nie die respondent aanbeveel het
om op die voormelde basis te skik nie, dat hy deurentyd, vir `n periode
van ongeveer `n jaar en `n half, dit aan haar duidelik gemaak het dat daar
geen rede was om die saak te skik nie en dat dit `n goeie saak was om hof
toe te neem. Hy het ook getuig dat hy aan haar die nadele uitgewys het
om afstand te doen van onderhoud en om `n enkelbedrag te aanvaar.
Desnieteenstaande het die respondent, met volle kennis van haar regte,
hom uitdruklik opdrag gegee om die saak op die voorgestelde basis te
skik. Die hof benede het die appellant ‘`n besonder eerlike getuie gevind’
en daar blyk geen rede te wees om van hierdie bevinding te verskil nie.
Onder die omstandighede kon die respondent ook nie op enige van die
ander basisse vermeld in haar besonderhede van vordering slaag nie.

[13] Die appèl word gevolglik gehandhaaf met koste en die bevel
gemaak deur die hof benede word vervang met die volgende bevel:
‘Die eiseres se aksie word van die hand gewys met koste.’

___________________
P E STREICHER
APPÈLREGTER

VERSKYNINGS:

Namens appellant:
J P Vorster SC

Instruksies deur:

Routledge Modise, Johannesburg

Webbers, Bloemfontein

Namens respondent:

Instruksies deur:

Rooth Wessels Motla Conradie, Pretoria

McIntyre & Van der Post, Bloemfontein