Saaknommer  440/98
RAPPORTEERBAAR
IN DIE HOOGSTE HOF VAN APPèL VAN
SUID-AFRIKA
In die saak tussen:
H  M  KRIGE  LE ROUX
APPELLANT
en
STANDARD GENERAL VERSEKERINGS-
MAATSKAPPY   BPK
RESPONDENT
CORAM
:
HEFER WnAHR,  NIENABER, SCOTT, PLEWMAN
ARR  et   MELUNSKY WnAR
VERHOOR:
15 SEPTEMBER 2000
GELEWER:
21 SEPTEMBER 2000
Uitleg van art 156 van die Insolvensiewet 24 van 1936 - eiser verkry nie
beter reg onder artikel as wat die versekerde self geniet het nie -
versekeraar kan op sy kontraktuele regte kragtens polis staatmaak.
U I T S P R A A K

SCOTT AR/.....
SCOTT AR :
[1] Die appellant het in die Witwatersrand Plaaslike Afdeling teen die
respondent aksie ingestel ooreenkomstig  artikel 156 van die Insolvensiewet 24 van
1936 (“die Wet”) saamgelees met artikel 339 van die Maatskappywet 61 van 1973.
Die enigste geskilpunt in hierdie appèl gaan oor die  uitleg van artikel 156 van die
Wet.
[2] Op 6 Oktober 1988 by die perseel van Phoenix Cranes (Edms) Bpk
(“Phoenix”) te Boksburg het die appellant beserings opgedoen toe ’n hyskraan
op sy been geval het. Hy het teen Phoenix aksie ingestel en op 28 Augustus 1990
is verstekvonnis in ’n bedrag van R188 800,00 plus koste teen Phoenix toegestaan.
Op 18 September 1990 is Phoenix voorlopig gelikwideer op grond daarvan dat hy
nie sy skulde kon vereffen nie en op 30 Oktober 1990 is ’n finale likwidasiebevel

toegestaan.
[3] Te alle relevante tye en kragtens ’n korttermyn polis het die respondent
(die verweerder in die Hof a quo) Phoenix teen risiko’s van dié aard verseker wat
tot die appellant se aksie teen Phoenix gelei het.    Klousule 6 (a) (iv) van die polis
bepaal:
“On the happening of any event which may result in a claim under this policy
the insured [Phoenix] shall, at their own expense ...
(iv)
give the company [respondent] such proofs, information and sworn
declaration as the company may require and forward to the company
immediately any notice of claim or any communication, writ,
summons or  legal process issued or commenced against the insured
in connection with the event giving rise to the claim”.
Ingevolge  klousule 7(ii) van die polis is aan die respondent die reg verleen:
“[to] take over and conduct in the name of the insured the defence or
settlement of any claim and prosecute in the name of the insured for their
own benefit any claim for indemnity or damages or otherwise and shall have
full discretion in the conduct of any proceedings and in settlement of any
claim....”

Daar is deur die partye aanvaar dat Phoenix nie die dagvaarding aan die respondent
oorhandig het nie en dat die dagvaarding vir die eerste keer gedurende Mei 1991 tot
die respondent se kennis gebring is deur die appellant se prokureurs, d w s lank
nadat verstekvonnis reeds teen Phoenix verkry en Phoenix finaal gelikwideer is. Dit
volg dat die respondent nie die geleentheid gegun is om sy regte ingevolge klousule
7(ii) (hierbo aangehaal) uit te oefen nie.   Klousule 10 van die polis bepaal voorts:
“The conditions of this policy and sections thereof shall apply individually
to each of the risks insured and not collectively to them so that any breach
shall render voidable the section only in respect of the risk to which the
breach applies.”
[4] Na aanleiding van Phoenix se likwidasie het die appellant gedurende
Junie 1991 aksie  teen die respondent  ingestel.    Soos reeds aangedui, is die aksie
op artikel 156 van die Wet gegrond. Die artikel lees soos volg.
“Wanneer iemand (hieronder die versekeraar genoem) verplig is om iemand
anders (hieronder die versekerde genoem) skadeloos te stel weens een of
ander aanspreeklikheid wat die versekerde teenoor ’n derde party opgeloop
het, dan is laasbedoelde by sekwestrasie van die boedel van die versekerde

geregtig om van die versekeraar in te vorder die bedrag van die
aanspreeklikheid van die versekerde teenoor die derde party, dog nie meer
as die maksimumbedrag waarvoor die versekeraar homself tot
skadeloosstelling van die versekerde verbind het..”
(Dit blyk uit artikel 339 van die Maatskappywet dat die bepalings van artikel 156 van
toepassing is by die likwidasie van ’n maatskappy wat nie sy skulde kon betaal nie.
Kyk Supermarket Leaseback (Elsburg) (Pty) Ltd v Santam Insurance Ltd
1991(1) SA 410 (A) op 411 I.)
[5] Die respondent beweer in sy pleit dat hy,  vanweë die versuim aan die
kant van Phoenix om die appellant se dagvaarding vir skadevergoeding aan die
respondent te besorg,  die keuse uitgeoefen  het,  soos hy geregtig was om te doen,
om die betrokke gedeelte van die polis as vernietig te beskou en dat hy derhalwe nie
teenoor Phoenix en gevolglik, vanweë artikel 156 van die Wet, ook nie  teenoor die
appellant aanspreeklik is nie.   Eksepsie teen die pleit is deur die appellant geopper
op grond daarvan dat dit aan beweringe mank gaan wat nodig was  om ’n verweer

te staaf.   Met die eksepsie is egter nie volhard nie. In plaas daarvan het die partye
’n ooreenkoms  aangaande die feite soos hierbo uiteengesit bereik en is drie vrae
geformuleer vir die hof om ooreenkomstig Reël 33 (4) te beslis.   Dit is onnodig om
die vrae aan te haal.   Hulle  kan in een vraag saamgevat word, te wete, is die
appellant se nietigverklaring van die betrokke gedeelte van die polis ’n regsgeldige
verweer teen die appellant se eis gegrond op artikel 156 van die Wet?   Goldstein
R het beslis dat dit wel die geval is.   Hierdie appèl geskied  met die verlof van die
Hof a quo.
[6] Artikel 156 van die Wet verleen aan ’n eiser die reg om in bepaalde
omstandighede ’n bedrag direk van ’n versekeraar te vorder wat deur die versekerde
aan die eiser verskuldig is.  Soos uit die artikel blyk, ontstaan die reg by die
sekwestrasie van die boedel van die versekerde. By ontstentenis van so ’n
wetsbepaling sou ’n eiser in daardie omstandighede verplig gewees het om sy eis
teen die versekerde se insolvente boedel in te dien en sou sy verhaalsreg beperk

gewees het tot enige dividend wat die kurator aan konkurrente skuldeisers moes
betaal. Die kurator sou op sy beurt verplig gewees het om ten gunste van al die
skuldeisers die versekerde se reg op vrywaring uit hoofde van die tersaaklike polis
teen die versekeraar af te dwing.   Die gevolg van art 156 is dus om die eiser
aansienlik te bevoordeel deurdat ander skuldeisers nie in die opbrengs van die polis
kan deel nie  (kyk Woodley v Guardian Assurance Co of SA Ltd 1976(1) SA 758
(W) op 759 E - G;   Supermarket Haasenback (Pty) Ltd v Santam Insurance Ltd
1989 (2) SA 790 (W) op 793 C - G;   Przybylak v Santam Insurance Ltd 1992 (1)
SA 588 (K) op 601 J - 602 A).
[7] Namens die appellant is  betoog dat ’n eiser nog verder deur die artikel
bevoordeel word deurdat in ’n geval soos die huidige die appellant se reg teen die
respondent kragtens die artikel nie deur  nietigverklaring van die polis vernietig word
nie. Die rede daarvoor, so is  betoog,  is dat by sekwestrasie van die versekerde se
boedel die eiser ’n gevestigde reg teen die versekeraar verkry wat nie daarna deur

nietigverklaring van die polis deur die versekeraar weens die versekerde se
kontrakbreuk aangetas kan word nie. Hierdie betoog gaan m i nie op nie. Om te kan
slaag in ’n aksie ingevolge artikel 156 moet ’n  eiser aanspreeklikheid aan die kant
van die versekeraar teenoor die versekerde bewys. Dit blyk uit die woorde,
“wanneer iemand (hieronder die versekeraar genoem) verplig is om iemand anders
(hieronder die versekerde genoem) skadeloos te stel ...”.    Daar is egter niks in die
artikel om aan te dui dat daardie aanspreeklikheid slegs tydens die toestaan van die
sekwestrasiebevel moet bestaan of dat die versekeraar nie daarna op sy kontraktuele
regte kragtens die polis staat kan maak nie.   Indien die appellant se vertolking van
die artikel korrek is, sou dit beteken dat ’n eiser onder die artikel ’n beter reg teen
die versekeraar  verkry as wat die versekerde self  geniet het.   Dit sou ook beteken
dat die versekeraar verhoed word om op sy kontraktuele regte te steun indien dit
blyk dat die versekerde kontrakbreuk gepleeg het. So ’n vertolking is onhoudbaar
en kon nooit die bedoeling van die wetgewer gewees het nie.

[8] Die appèl kan dus nie slaag nie. Dit word met koste van die hand
gewys.
D   G   SCOTT
Stem saam:
HEFER
WnAHR
NIENABER
AR
PLEWMAN
AR
MELUNSKY
WnAR