THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

UITSPRAAK

NIE RAPPORTEERBAAR

Saaknommer :  600/06

In die saak tussen :

LUKAS JACOBUS JURIE NORTJE

APPELLANT

En

DIE STAAT

RESPONDENT

CORAM :
BRAND, VAN HEERDEN et COMBRINCK ARR

DATUM :
2 NOVEMBER 2007

GELEWER :
9 NOVEMBER 2007

Opsomming:
Verkragting en onsedelike aanranding – alibi verweer op feite van die
hand gewys – verweer van toestemming vir die eerste keer op appèl
geopper – eweneens onsuksesvol – vonnis van 10 jaar
gevangenisstraf vir verkragting opgelê in terme van Wet 105 van
1997 – geen wesenlike en dringende omstandighede aanwesig nie.
Neutrale verwysing:
Nortje v Die Staat [2007] SCA 140 (RSA)

_____________________________________________________

BRAND AR/

BRAND AR :

[1] Die appellant het in die Streekhof te Vereeniging tereg gestaan op
aanklag dat hy op 23 Februarie 2000 eers die klaagster onsedelik aangerand
en daarna verkrag het. Ten spyte van sy pleit van onskuldig is hy skuldig
bevind op beide aanklagte. Daarna is hy gevonnis tot tien jaar
gevangenisstraf vir die verkragting en ses maande gevangenisstraf vir die
onsedelike aanranding, maar is gelas dat hierdie vonnisse samelopend
uitgedien sal word. Sy appèl teen beide sy skuldigbevindings en opgelegde
vonnisse is in die Pretoriase Hooggeregshof deur Southwood R – met wie
Ismail WR saamgestem het – van die hand gewys. Die verdere appèl, weer
eens teen beide die skuldigbevindings en die vonnisse, is met verlof van die
hof a quo.

[2] Aanvanklik was die appellant se verweer een van 'n totale ontkenning
gesteun deur 'n alibi. Hiervolgens was hy op die tydstip toe die misdade na
bewering by die klaagster se huis in Vereeniging gepleeg is, glad nie daar nie,
maar besig om 'n besigheidsafspraak na te kom. Beide die verhoorhof en die
hof a quo het hierdie verweer van die hand gewys. In hierdie hof is namens
die appellant toegegee dat die alibi verweer nie water hou nie. Nietemin is
geargumenteer dat die appèl teen die skuldigbevindings moet slaag op die
grondslag van 'n nuwe verweer waarop die appellant self hom nooit beroep
het nie, naamlik dat daar op die klaagster se weergawe 'n redelike
moontlikheid bestaan dat sy aan hom toestemming verleen het om met haar
gemeenskap te hou. Die oorweging van hierdie verwere is makliker
verstaanbaar teen die agtergrond van die verskillende weergawes van die
feite wat deur die Staat en die appellant, onderskeidelik, aan die verhoorhof
voorgehou is.

[3] Ek handel vervolgens eers met die Staat se weergawe wat uiteraard
hoofsaaklik op die klaagster se getuienis gebaseer is. Op 23 Februarie 2000,
toe die gewraakte gebeure volgens die klaagster plaasgevind het, was sy in
haar dertigerjare, getroud en met twee jong dogters van tien en agt.
Omstreeks 08:10 die oggend het sy nog geslaap. Sy was alleen in die huis

want die kinders was al skool toe en haar man reeds by die werk. Sy het
wakker geword as gevolg van 'n klop aan die deur. Sy het 'n japon oor haar
nagklere aangetrek en die deur oopgemaak. Die appellant het voor die deur
gestaan. Hy was goed aan haar bekend omdat hulle mekaar, saam met hulle
families, oor-en-weer aan huis besoek het en ook sosiaal verkeer het by
danse, verjaardagpartytjies en dies meer. Tog het sy dit snaaks gevind dat hy
daardie tyd van die oggend by haar besoek sou aflê terwyl hy eintlik by die
werk moes wees. Ook sy opmerking dat hy kom koffie soek, het haar vreemd
opgeval. Met 'n terugkykende oordeel, het die klaagster toegegee, was sy op
daardie stadium miskien te naïef. Hierdie toegewing het voortgespruit uit haar
weergawe dat die appellant vantevore by twee of drie geleenthede aan haar
telefonies gesê het dat 'hy haar graag sou wou roer', wat sy verstaan het as
synde te beteken dat hy graag met haar geslagtelike gemeenskap sou wou
hê. Nietemin, sê die klaagster, het sy hom nie werklik ernstig opgeneem nie
en het sy nie daardie oggend gedink dat sy in gevaar verkeer nie. Die man
was immers, sê sy, as familievriend aan haar bekend. Gevolglik het sy hom
binne genooi.

[4] In die sitkamer het beide van hulle op verskillende punte van die
rusbank gaan sit. Sy wou gaan koffie maak, maar die appellant het gesê hy
wou nie regtig koffie hê nie. Hulle het sit en gesels en die klaagster het 'n
sigaret aangesteek. Mettertyd het die appellant al nader aan haar begin skuif
totdat hy sy arm om haar kon sit. Hy het vatterig begin raak waarteen sy
geprotesteer het, maar sonder sukses. Later het hy haar borste betas en haar
met sy vinger vaginaal gepenetreer wat, terloops, die grondslag is vir die
aanklag van onsedelike aanranding. Op daardie stadium, sê die klaagster,
was sy so lam van skok dat sy eintlik niks kon doen nie. Sy het gesoebat,
maar die appellant het hom nie aan haar gesteur nie.

[5] In die proses het hy haar na die slaapkamer gedwing en haar op die
bed laat val. Sy het gesien wat gaan gebeur en hom fisies probeer afweer,
maar hy was te sterk vir haar. Sy het hom gesmeek om dit nie aan haar te
doen nie, maar die appellant het eenvoudig voortgegaan om haar te
oorweldig en tot seksuele verkeer met hom te dwing. Nadat hy klaar was, het

hy opgestaan en na die badkamer gegaan. Toe hy uitkom het hy op sy
horlosie gekyk en gesê 'dit is nou nege-uur, as ek nou ry, kan ek halftien by
die werk wees'. Met dié woorde is hy toe daar weg.

[6] Na die gebeure, sê die klaagster, was sy in 'n toestand van verwarring
en skok. Sy het haar moeder probeer bel, maar dié was nie by die huis nie.
Uiteindelik het sy op haar broer se selfoon met haar ma kontak gemaak. Die
twee van hulle was op pad na 'n doktersafspraak en die klaagster het hulle
gevra om haar na afhandeling van die afspraak te besoek. Omtrent 'n uur en
'n half later het hulle toe by haar aangekom. Intussen, sê die klaagster, het sy
vuil en verneder gevoel. Gevolglik het sy gaan bad en was sy aangetrek toe
haar ma en broer daar aankom. Sy het haar ma eenkant geneem en haar
vertel wat met haar gebeur het; in kort, dat die appellant, na wie sy verwys het
as Lukas, haar oorweldig en verkrag het.

[7] Sy wou nie na 'n dokter of die polisie gaan nie, omdat sy bang was dat
haar man sou uitvind en bevrees was vir wat hy dan sou doen. In der
waarheid het sy haar ma laat belowe dat sy tog nie vir die klaagster se man
sou vertel nie. Die rede vir haar vrees, sê die klaagster, was dat haar man
baie kort van humeur is en beheer oor homself verloor wanneer hy so kwaad
word. Sy was dus bang dat, indien hy die storie sou hoor, hy óf vir haar en hul
kinders, óf vir die appellant ernstige leed sou aandoen. Wat klaarblyklik haar
vrees vererger het was die feit dat sy enkele jare vantevore 'n buitegtelike
verhouding gehad het wat op die lappe gekom het en haar man buitengewoon
besitlik en jaloers gelaat het.

[8] Ongeveer 'n week na die voorval het die vrees by die klaagster
ontstaan dat sy moontlik HIV-vigs opgedoen het en het sy haar huisdokter vir
dié doel besoek. By die geleentheid het sy dan ook vir die dokter vertel dat sy
verkrag is. Die uitslag van die toetse was gelukkig negatief, soos gestaaf word
deur die mediese verslag wat by ooreenkoms ingehandig is.

[9] Die klaagster se moeder het bevestig dat sy die betrokke oggend na
aanleiding van 'n telefoon oproep die klaagster aan huis besoek het. Volgens

haar getuienis kon sy sien dat die klaagster gehuil het en dat sy baie
senuweeagtig en hoogs ontsteld was. Hoewel die klaagster nie spontaan wou
praat nie, het haar moeder uiteindelik tog die weergawe wat sy later aan die
hof oorgedra het, met rukke en stote uit haar getrek. Die moeder het ook
getuig dat sy daarop aangedring het dat die klaagster 'n dokter spreek en 'n
klagte by die polisie moes gaan lê. Die klaagster het egter volstrek geweier
omdat sy bang was vir haar man se reaksie indien hy sou uitvind wat gebeur
het. Omdat die moeder haar skoonseun geken het, het sy haar dogter se
vrese verstaan. Sy het dan ook op die klaagster se aandrang belowe dat sy
vir niemand van die gebeure sou vertel nie.

[10] Op die ou end was die klaagster egter tog deur omstandighede
gedwing om bykans twee maande na die gebeure, op 12 April 2000, vir haar
man daarvan te vertel. Hoe dit gekom het, was kortweg dat die vrou met wie
die appellant in 'n saamleef verhouding betrokke was, met 'n omweg daarvan
te hore gekom het dat die klaagster die appellant van verkragting beskuldig
en gedreig het om die klaagster se man daarvan te vertel indien die klaagster
dit nie self doen nie. Een aand laat het die klaagster toe vir haar man vertel.
Sy reaksie was soos die klaagster verwag het. Dit is gemene saak dat hy
dieselfde nag nog die appellant gebel en hom gevloek, gedreig en geskel het
en hom meegedeel het dat hy die saak by die polisie sou aanmeld. Die
appellant se reaksie was 'n ontkenning dat hy weet waarvan die klaagster
praat. Die saak is dieselfde nag nog by die polisie aanhangig gemaak. Dit is
eweneens gemene saak dat die appellant nooit daarna weer met die
klaagster gepraat het nie, maar teenoor almal anders volgehou het dat hy nie
naby die klaagster was nie.

[11] 'n Verdere staatsgetuie was 'n kliniese sielkundige na wie beide die
klaagster en haar man deur hul huisdokter vir behandeling verwys is nadat die
man van die gebeure bewus geword het. Volgens die sielkundige het sy toe
post traumatiese stresversteuring by die klaagster gediagnoseer. Die
simptome waarop sy hierdie diagnose baseer het, beskryf die sielkundige
onder meer soos volg in haar verslag:

'Daarna [dit is na die gebeure van 23 Februarie 2000] het sy aan gemoedsversteurings gely.
Sy het onstellende drome ondervind en het aan slaaploosheid gely. Sy was bevrees gewees
en wou nie uit die huis uitgaan nie of was te bang om die deur oop te maak as iemand aan
die deur klop al was die persoon aan haar bekend. Sy het haarself toegesluit in die huis, die
meeste van die tyd in haar kamer. . . .. '

[12] Soos in die vooruitsig gestel, het die appellant ontken dat hy
hoegenaamd die betrokke oggend by die klaagster se huis was. Volgens hom
het hy die betrokke oggend in werkshoedanigheid vir mnr Pieter Haferkamp
by Dorbyl in Vereeniging besoek. Aanvanklik, sê die appellant, het hy geen
onafhanklike herinnering van die besoek gehad nie. Dat hy egter wel daar
was, is volgens die appellant bevestig deur 'n sekuriteitstrokie wat die
betrokke oggend by Dorbyl ingevul is en waarvan daar ook 'n deurslag in 'n
boek by Dorbyl te vinde was. Ter bewys het hy dan ook 'n gesertifiseerde
afskrif van die strokie beskikbaar gestel wat saam met die Dorbyl boek as
bewysstukke by die hof ingehandig is.

[13] Blykens die strokie het die appellant inderdaad op 23 Februarie 2000
om 07:10 by Dorbyl aangekom en eers om 09:10 die perseel verlaat. Vir
sover dit die strokie en die boek aangaan, is die sekuriteitstelsel by Dorbyl in
breë trekke veronderstel om soos volg te funksioneer: 'n persoon wat in
Dorbyl se perseel wil ingaan, moet eers by die sekuriteitshek rapporteer. Daar
word die boonste gedeelte van die strokie ingevul. Dit dui onder meer die
datum en tyd van aankoms aan, asook die naam van die amptenaar wat
besoek staan te word. Die strokie word dan uitgeskeur en aan die besoeker
oorhandig. 'n Deurslag daarvan bly in die boek agter. Na afhandeling van die
besoek moet die betrokke Dorbyl-amptenaar op die onderste deel van die
strokie die tyd aandui waarop die besoek geëindig het en sy handtekening
daarby aanbring. Hy oorhandig dan weer die strokie aan die besoeker wat dit
by die sekuriteitshek moet afgee alvorens hy toegelaat word om die perseel te
verlaat.

[14] Voortspruitend uit die appellant se beroep op die strokie is mnr Pieter
Haferkamp deur die Staat as getuie geroep. Hy het bevestig dat hy die tyd,

09:10, op die onderste gedeelte van die strokie ingevul het en dat hy daarby
geteken het. Hy kon ook bevestig dat die appellant hom gereeld in
werkshoedanigheid besoek het. Volgens hom het hierdie besoeke,
afhangende van die doel daarvan, enigiets van 'n uur en 'n half tot vyf minute
geduur. Hy het egter geen onafhanklike herinnering gehad dat die appellant
hom op 23 Februarie besoek het nie. Dat die appellant reeds om 07:10 die
oggend daar was, kon hy in elk geval nie bevestig nie omdat hy as 'n reël eers
om 07:30 begin werk. Al wat hy dus eintlik kon sê was dat hy waarskynlik die
tyd waarop die besoek geëindig het, korrek aangedui het.

[15] Hoewel die posisie rondom die strokie aanvanklik heel helder
voorgekom het, het die skyn bedrieg. Eerstens het dit uit die appellant se
getuienis geblyk dat hy 'n polisiebeampte versoek het om dit as 'n ware afskrif
te sertifiseer en dat aan sy versoek voldoen is sonder dat die oorspronklike
beskikbaar was. Tweedens was dit duidelik dat die strokie en die boek, wat
veronderstel is om 'n deurslag daarvan te wees, nie heeltemal ooreenstem
nie. Op die strokie is daar naamlik 'n motorregistrasienommer aangebring wat
nie in die boek verskyn nie. Daarbenewens het die Staat ook die getuienis
aangebied van 'n familievriend van die klaagster wat op haar versoek die
sekuriteitstelsel by Dorbyl op die proef gestel het. Waarop sy getuienis in
wese neergekom het, was dat 'n persoon die boonste gedeelte van die strokie
– insluitende sy tyd van aankoms – by die sekuriteitshek kon laat invul en met
die strokie kon wegstap sonder om hoegenaamd iemand by Dorbyl te besoek.

[16] Net soos die klaagster was die appellant indertyd ook in Vereeniging
woonagtig. Volgens sy getuienis was beide van hulle se huise dan ook om en
by vyf minute se ry van Dorbyl af. Daarteenoor was sy werkplek 30 kilometer
weg in Alberton en het dit hom in die oggend omtrent 50 minute geneem om
daar te kom. Aangesien sy werksure as 'n reël tussen 7 vm tot 5 nm was,
moes hy gewoonlik net na 6 vm van sy huis vertrek om betyds by die werk te
wees. Volgens die appellant was die klaagster van hierdie roetine bewus
omdat hy haar daarvan vertel het.

[17] 'n Belangrike aspek van die saak is uiteraard die getuienis wat om die
sekuriteitstrokie van Dorbyl wentel. Na evaluering van hierdie getuienis het
die verhoorhof, sowel as die hof a quo, bevind dat die appellant tot ongeveer
09:10 die betrokke oggend saam met Haferkamp by Dorbyl was.
Daarbenewens beskryf beide howe egter die appellant se alibi as alles
behalwe waterdig.

[18] Met die eerste oogopslag lyk die toetsing van 'n alibi aan die maatstaf
van ‘waterdig’ na 'n mistasting. Daar is immers geen onus op 'n beskuldigde
persoon om sy of haar alibi te bewys nie en nog minder tot op die vlak van
‘waterdig’. By behoorlike beoordeling van die twee vorige uitsprake in hierdie
saak, is dit egter duidelik dat die howe geen mistasting begaan het nie.
Waarop hulle redenasie neerkom is in wese die volgende: in geval van 'n alibi
verweer is 'n beskuldigde persoon geregtig op ontslag as die alibi redelik
moontlik waar kan wees. By die beoordeling van hierdie vraag moet die
getuienis wat ter ondersteuning van die alibi aangebied is, egter nie in isolasie
beoordeel word nie, maar in die konteks van al die getuienis in die saak. Waar
die ander getuienis oorweldigend op die beskuldigde se betrokkenheid dui,
moet die getuienis rondom die alibi in effek ‘waterdig’ wees om 'n redelike
moontlikheid van twyfel te skep. Ooreenkomstig die bevinding van beide die
verhoorhof en die hof a quo is dít juis die posisie in hierdie saak.

[19] By beoordeling van die howe se slotsom is die aanvanklike vraag dus
of die Staat se saak werklik so sterk op die valsheid van die appellant se alibi
dui. Soos ek dit sien is die antwoord op hierdie vraag ‘ja’. Omdat die appellant
se advokaat op appèl toegegee het dat hy nie die teendeel kan argumenteer
nie, sal ek hierdie slotsom slegs kortliks motiveer.

[20] Volgens die appellant se verweer is dit klaagster se bewerings teen
hom 'n totale versinsel. Dit lei onmiddellik tot die vraag waarom sy juis vir hom
as teiken van haar valse beskuldigings sou uitkies. Dit is immers gemene
saak dat hy vir haar suster goed was, dat hulle sosiale vriende was wat geen
moeilikheid met mekaar gehad het nie en dat sy geen denkbare rede gehad
het om hierdie ernstige aanklag teen hom te versin nie. Wat meer is, omdat

die appellant se roetine aan die klaagster bekend was, moes sy geweet het
dat hy daardie tyd van 'n werksoggend na alle waarskynlikheid 30 kilometer
weg by sy werk in Alberton sou wees. Daarbenewens moes sy tog ook besef
het dat hierdie feit na alle waarskynlikheid deur die appellant se kollegas en
ander bevestig sou kon word. Sy teenwoordigheid in Vereeniging daardie
oggend, vyf minute van haar woning af, was immers bloot toevallig. Dit alles
maak dit feitlik ondenkbaar dat die klaagster op die appellant as slagoffer van
haar valse aanklag sou besluit.

[21] Dit lei tot die verdere vraag of, ten spyte van dit alles, die getuienis ter
stawing van die appellant se alibi nietemin voldoende is om redelike twyfel in
die gemoed van die beoordeelaar te skep. Beide howe benede het hierdie
vraag ontkennend beantwoord. Weer eens glo ek hulle was reg. Eerstens is
dit duidelik dat die sekuriteitstelsel by Dorbyl, veral wat die tyd van aankoms
by die perseel betref, vir manipulering vatbaar is. Tweedens dui die appellant
se hantering van die probleme rondom die strokie juis daarop dat hy tot
manipulasie en oneerlikheid in staat is wanneer hy dit nodig vind. So laat hy
op sy eie weergawe die afskrif van die strokie deur die polisie as waar
sertifiseer, sonder dat hy oor die oorspronklike beskik, terwyl hy weet dat dit
potensieel misleidend en derhalwe verkeerd is. Toe dit blyk dat die strokie om
een of ander rede van die boek, wat veronderstel is om 'n afdruk daarvan te
wees, verskil, bied hy 'n storie aan wat maar net 'n versinsel kan wees.
Uiteindelik kom ek dan tot dieselfde slotsom as die verhoorhof en die hof a
quo: dat die appellant se alibi verweer bo redelike twyfel verwerp moet word.

[22] Soos ek ter aanvang aangedui het, is namens die appellant in hierdie
hof vir die eerste keer die alternatiewe verweer van toestemming geopper. As
regsbasis vir hierdie betoog is veral gesteun op die volgende stelling van
Howie AR in S v York 2002 (1) SASV 111 (HHA) (para 19):
‘It is always, of course, for the prosecution to prove the absence of consent. This entails that
even if the defence, as here, is that no intercourse took place, the court must, in the
adjudicative process, be alive to the possibility that there might have been consent
nonetheless. What requires emphasis, though, is that without an evidential basis such a
possibility would be no more than speculative and one would be free to disregard it in coming

to one’s eventual conclusion. And it need hardly be said that an accused’s failure to allege
consent will be weighed in the scales when considering whether the postulated possibility is
reasonable or not.

[23] Dat 'n verweer van toestemming op 'n aanklag van verkragting in
beginsel kan slaag, selfs in 'n geval waar die beskuldigde persoon
gemeenskap met die klaagster ontken, staan vas (sien bv S v M 2006 (1)
SASV 135 (HHA)). Soos Howie AR egter in sy pas aangehaalde dictum
aandui, moet die redelike moontlikheid van toestemming uit die getuienis blyk.
Blote spekulasie is nie genoeg nie.

[24] As feitebasis vir die beroep op toestemming is onder meer gesteun op
'n betoog deur die staatsadvokaat in die hof a quo – wat nie in hierdie hof
herhaal is nie – dat, volgens haar evaluering van die klaagster se getuienis, 'n
beroep op toestemming 'n groter kans op sukses sou hê as die appellant se
alibi verweer. Dit spreek egter van self dat 'n hof nie gebonde is aan 'n
staatsadvokaat se evaluering van die getuienis nie. Die vraag bly steeds of
dié evaluering na die hof se oordeel geregverdig is. Blykens die transkripsie
van die staatsadvokaat se betoog in die hof a quo was haar afleiding van
moontlike toestemming gebaseer op haar siening dat die klaagster moes
besef het wat die appellant se bedoeling was toe hy die betrokke oggend aan
haar deur geklop het. Veral omdat hy in die verlede reeds te kenne gegee het
dat hy met haar gemeenskap wou hou. Nietemin het die klaagster die deur vir
hom oopgemaak. Selfs nadat hy dit duidelik gemaak het dat hy nie werklik
kom koffie drink het nie, het sy hom steeds nie die deur gewys nie. Dit
regverdig volgens die advokaat se redenasie die afleiding van 'n redelike
moontlikheid dat sy tot geslagsgemeenskap toegestem het.

[25] Ek stem nie saam met hierdie evaluering nie. Op die beste vir die
appellant is die klaagster se optrede vatbaar vir die afleiding dat sy gehou het
van die appellant se aandag en dat sy selfs bereid was om met hom te
flankeer. Tussen flankering en seksuele omgang is egter 'n hemelsbreë
verskil. Soos die klaagster immers self gesê het, het sy nooit kon dink dat
hierdie man, wat sy as 'n familievriend beskou het, met geweld seksuele

omgang aan haar sou opdring nie. Dit dui myns insiens daarop dat sy onder
die indruk verkeer het dat sy kon besluit waar om die streep te trek. Volgens
haar getuienis het die appellant hierdie streep geïgnoreer en dus sonder
toestemming met haar gemeenskap gehou.

[26] As verdere basis vir die verweer van toestemming is gesteun op die feit
dat die klaagster eers twee maande na die tyd en eers nadat haar man van
die storie gehoor het, 'n klagte by die polisie gelê het. Daarteenoor staan
egter die feit dat sy onmiddellik vir haar ma vertel het. Hierop was die
antwoord namens die appellant dat sy as ‘t ware versekering uitgeneem het
vir die gebeurlikheid dat haar man van haar owerspel kon uitvind. Dit is egter
blote spekulasie. Wat meer is, is hierdie spekulasie onversoenbaar met die
klaagster se reaksie na die gebeure waaroor beide haar moeder en die
sielkundige getuig het. Eweneens is dit onversoenbaar met die feit dat sy 'n
week later dieselfe bewerings teenoor haar huisdokter herhaal het.
Daarbenewens dui die spekulasie geen rede aan waarom die klaagster sou
dink dat haar owerspel op die lappe sou kom nie. Waarom sou sy dan hierdie
duur versekering uitneem ter verklaring van gebeure waarvan net sy en die
appellant bewus was?

[27] 'n Ander oorweging wat myns insiens op die totale onwaarskynlikheid
van die toestemmingsteorie dui is die appellant se reaksie toe hy van
verkragting beskuldig word. Waarom sou hy al die moeite doen om deur valse
getuienis 'n alibi op te bou eerder as om hom onmiddellik op toestemming te
beroep? Namens die appellant was die antwoord hierop dat hy steeds die
klaagster sou wou beskerm. Dit grens egter aan die belaglike. Hoekom sou hy
nou teen hoë koste vir homself 'n vrou wou beskerm wat reeds 'n valse
aanklag van verkragting teen hom by die polisie gelê het? Hieruit volg dit dat,
na my oordeel, die verweer van toestemming eweneens bo redelike twyfel
van die hand gewys moet word wat meebring dat die appèl teen die
skuldigbevinding op aanklag van verkragting, nie kan slaag nie. Hoewel ek tot
dusver eintlik uitsluitlik met die verkragtingsklag gehandel het, was die
verwere wat teen die aanklag van onsedelike aanranding geopper is presies

dieselfde. Bygevolg is dit duidelik dat die appèl teen hierdie skuldigbevinding
dieselfde pad moet volg.

[28] Wat betref die appèl teen die opgelegde vonnisse was dit uiteraard
hoofsaaklik gerig teen die vonnis van tien jaar gevangenisstraf vir die
verkragting. Teen die vonnis van ses maande gevangenisstraf vir die
onsedelike aanranding kon immers nouliks beswaar gemaak word. Blykens
die verhoorhof se uitspraak het hy die tien jaar gevangenisstraf opgelê uit
hoofde van die bepalings van Wet 105 van 1997. Ingevolge hierdie Wet was
die hof inderdaad verplig om, by gebreke aan wesenlike en dwingende
omstandighede wat 'n mindere vonnis sou regverdig, 'n minimum vonnis van
tien jaar gevangenisstraf op te lê. Na oorweging van al die omstandighede het
die verhoorhof tot die slotsom gekom dat geen sodanige omstandighede
bevind kan word nie. Soos die hof a quo is ek van oordeel dat daar geen
basis is waarop met hierdie bevinding ingemeng kan word nie. Hieruit volg dat
na my oordeel die appèl teen die vonnisse ook nie kan slaag nie.

[29] Derhalwe word die appèl teen sowel die skuldigbevindings as die
opgelegde vonnisse van die hand gewys.

………………..
F D J BRAND
APPÈLREGTER

Stem saam:
Van Heerden AR
COMBRINCK AR

THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

MEDIA SUMMARY – JUDGMENT DELIVERED IN THE SUPREME COURT OF APPEAL

Case number:  600/06
In the matter between

LUKAS JACOBUS JURIE NORTJE

APPELLANT
en
DIE STAAT

RESPONDENT

From:
The Registrar, Supreme Court of Appeal
Date:
2007-11-09
Status:
Immediate

1.
Hierdie appèl, waarin die HHA uitspraak gegee het op
9 November 2007, was gerig teen die appellant se skuldigbevinding aan
verkragting en onsedelike aanranding, sowel as die vonnisse van tien
jaar en ses maande gevangenisstraf wat vir hierdie twee aanklagte,
onderskeidelik, opgelê is.

2.
Die
feite,
soos
bevind
deur
die
verhoorhof,
wat
die
skuldigbevindings ten grondslag gelê het, was dat die appellant op 23
Februarie 2000 die klaagster, met wie hy sosiaal bevriend was, in haar
huis op Vereeniging betas en uiteindelik verkrag het. In die Streekhof,
sowel as op appèl na die Transvaalse Hooggeregshof, was die appellant
se verweer een van 'n alibi; dat hy die betrokke oggend glad nie by die
klaagster se huis was nie maar op 'n besigheidsafspraak. In die HHA is
egter toegegee dat die alibi verweer tereg van die hand gewys is.
Nietemin is betoog dat die appèl behoort te slaag op grond daarvan dat
op die klaagster se eie weergawe, daar 'n redelike moontlikheid van
toestemming bestaan. Die HHA het egter bevind dat ook hierdie verweer
nie op die feite kan slaag nie. Gevolglik is die appèl teen die
skuldigbevindings van die hand gewys.

3.
Wat vonnis betref was die appèl hoofsaaklik gerig teen die vonnis
van 10 jaar gevangenisstraf vir verkragting wat opgelê is uit hoofde van
Wet 105 van 1997. Ingevolge hierdie wet was die streekhof inderdaad
verplig om, by gebreke aan wesenlike en dwingende omstandighede
wat 'n mindere vonnis sou regverdig, 'n minimum vonnis van 10 jaar

gevangenisstraf op te lê. Na oorweging van al die omstandighede het
die Streekhof tot die slotsom gekom dat daar geen sodanige
omstandighede
bevind
kan
word
nie.
Soos
die
Transvaalse
Hooggeregshof was die HHA van oordeel dat daar geen basis is waarop
met hierdie bevinding van die Streekhof ingemeng kan word nie.
Gevolglik is die appèl teen die vonnisse eweneens van die hand gewys.