THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

JUDGMENT

Case No:  395/07
NOT REPORTABLE

In the matter between:

SANNA SUZAN OLIPHANT                                             APPELLANT

v

THE ROAD ACCIDENT FUND                                     RESPONDENT

Coram:
Harms ADP, Scott, Heher, Mlambo et Cachalia JJA

Heard:
12 May 2008

Delivered: 30 May 2008

Summary:
Motor vehicle ‘driver’ working on his engine – spanner he was using
slipped and dropped onto two electrical contact points causing vehicle to
start and set off in reverse injuring the claimant – ‘freak accident’ –
negligence not proved.

Neutral citation:  This judgment may be referred to as Oliphant v The Road
Accident Fund (395/2007) [2008] ZASCA 68 (30 May 2008).

CACHALIA JA

[1] The appellant instituted proceedings in the Free State High Court
against the Road Accident Fund for damages arising from injuries she
sustained when her husband’s motor vehicle knocked her over in front of
her house on 5 December 1999. The evidence was that while he was
investigating a mechanical problem with the vehicle’s engine, a spanner
slipped from his hand and dropped onto two electrical contact points of
the vehicle’s starter. This caused the vehicle to start unexpectedly and set
off in reverse, knocking her over in the process. The accident left her
paraplegic.

[2] The High Court (Ebrahim J) was asked to consider only the merits
of the dispute. It found, in favour of the appellant, that her husband’s (the
insured driver’s) negligence caused the accident. The Fund’s appeal to
the full court (Van der Merwe J, Hattingh J and van Zyl J concurring)
was upheld. The appellant appeals with special leave of this court.

[3] Other than the appellant and her husband, Mr Isaac Ndeleni
Oliphant, who both testified more than six years after the incident, no one
else witnessed the occurrence. The appellant and the Fund each called an
expert to testify on the plausibility of Mr Oliphant’s version as to how the
accident happened. Mr B Grobbelaar testified on behalf of the appellant
and Mr D L van Onselen for the respondent.

[4] The appellant’s case rests mainly on her husband’s version of how
the accident occurred, which the trial court accepted but the court below
did not. The court below summarised his evidence thus:

‘Mnr Oliphant het getuig dat die voertuig ‘n outomatiese ratkas gehad het. Hy het
egter die ratkas sodanig gebrug dat die enjin in enige rat aangeskakel kon word en nie
net in die parkeerrat nie. Omdat hy probleme gehad het om die voertuig aan die gang
te kry, het Mnr Oliphant ‘n aansitknoppie in die kajuit geïnstalleer met twee drade
deur die paneelbord direk aan die aansittermotor gekoppel. Ten einde die
aansitterknoppie te gebruik om die voertuig aan te skakel, moes die vonkskakelaar
(“ignition switch”), wat met ‘n sleutel gewerk het, egter aangeskakel word deur die
sleutel na regs te draai. Sodoende het daar twee liggies op die paneelbord aangekom.
Op die betrokke oggend het Mnr Oliphant die enjinkap oopgemaak en toe omgeloop
en die enjin op die gebruiklike manier aangeskakel en laat luier. Die ratkas was in die
parkeerrat geskakel. Volgens Mnr Oliphant het hy toe ‘n ongewone geluid van die
kant van die enjin gehoor, as gevolg waarvan hy die enjin weer afgeskakel het,
waarna hy die sleutel uit die vonkskakelaar getrek het en in sy sak gedruk het. Hy het
die regterkantste voordeur oopgelos. Hy het vasgestel dat ‘n moer waarmee die
petrolpomp vasgetrek word, los was. Hy het ‘n moersleutel geneem en die moer
stywer gedraai. Hy het toe aan die regterkant van die voertuig gestaan en oor die enjin
gebuk. Op daardie stadium was die respondent in die huis enkele tree daarvan af. Die
moersleutel het gegly en uit sy hand geval en op die solenoïde en aansittermotor
geval. Volgens Mnr Oliphant het die aansittermotor toe begin draai, die enjin
aangeskakel en, soos hy dit gestel het, “onmiddellik het die kar sommer weggegaan
van my af” en wel agteruit. Die voertuig het ‘n paar meter verder tot stilstand gekom,
aangesien die regtervoordeur daarvan aan ‘n sinkgeboutjie gehaak het. Hy het die
enjin doodgemaak deur die drade van die klos en die vonkpropdrade uit te trek. By
ondersoek het hy vasgestel dat die respondent onder die voertuig lê en dat sy beseer
is. Hy het opgemerk dat die ratkas van die voertuig in trurat geskakel was en dat die
stuurwielslot aangeskakel was. Die stuurwielslot word losgemaak deur die
vonkskakelaar aan te skakel.’

[5] The court below then analysed the evidence and concluded that
Mr Oliphant’s evidence on how the accident occurred was improbable
and could not be accepted. I agree with the court’s reasoning on this
aspect and for convenience will merely repeat what appears at

paragraph’s 7-13 of the judgment.

‘[7]
Dit is gemeensaak dat die voertuig in die onderhawige geval slegs deur middel
van die enjin daarvan agteruit kon beweeg indien ten minste al vier die ondervermelde
gebeur het of van toepassing was:
(i)
Die moersleutel moes voldoende en lank genoeg kontak bewerkstellig het
tussen die positiewe pool van die aansittermotor en die positiewe pool van die
solenoïde sodat die aansittermotor die enjin kon aansluit.
(ii)
Die vonkskakelaar moes aangeskakel gewees het, sodat die elektriese
stroombaan voltooi was tussen die battery en die klos en vonkverdeler.
(iii)
Die ratkas moes in trurat geskakel gewees het.
(iv)
Die enjin moes voldoende revolusies opgebou het om die voertuig te laat
wegtrek.
[8] Die getuienis van Mnr Oliphant op elkeen van hierdie aspekte en des te meer
op almal tesame, is myns insiens so onwaarskynlik dat dit nie aanvaar kan word nie.
Oorkoepelend moet op grond van algemene waarskynlikhede in gedagte gehou word
dat die probleem met hierdie tipe ou voertuig juis is om dit aan die gang te kry en nie
andersom nie, wat ook strook met Mnr Oliphant se eie ervaring.
[9] Dit is natuurlik in die eerste plek besonder eienaardig dat die moersleutel
toevallig presies gelyktydig geval het net op die positiewe pool van die aansittermotor
en die positiewe pool van die solenoïde. Boonop het Mnr Oliphant gesê dat die
moersleutel nie vasgewig was nie, maar bloot op die twee pole geval het, vir ‘n wyle
vasgebrand het daarop en toe afgeval het. Mnr Grobbelaar het self gesê dat hy dit
betwyfel dat die enjin aangeskakel kon word indien die moersleutel nie op die
betrokke twee pole vasgewig was of vasgesteek het nie. Daar is verwys na
brandmerke wat op die betrokke pool of pole voorgekom het. In die omstandighede is
hierdie getuienis vir my van min waarde. Dit is ‘n baie ou voertuig en dit is duidelik
dat Mnr Oliphant bewus was van hoe ‘n voertuig aangeskakel kon word deur kontak
tussen die twee pole te bewerkstellig. Trouens, hy het self verduidelik hoe hy dit tot
verbasing van een van die persone wat hom met betrekking tot die saak besoek het, op
die voertuig gedemonstreer het. Selfs Mnr Grobbelaar het, volgens sy eie getuienis, ‘n
toets gedoen voor sy demonstrasie in die hof om aan te dui hoe die aansittermotor
aangeskakel kon word deur die twee genoemde pole meganies te verbind.

[10] Mnr Grobbelaar het in sy getuienis die moontlikheid geopper dat die
vonkskakelaar aangesluit kon gebly het, indien dit erg uitgeslyt was. Hy het egter nie
die vonkskakelaar ondersoek nie. Dat die vonkskakelaar moontlik aangeskakel kon
gebly het, is egter myns insiens in die omstandighede tot die hoogste mate
onwaarskynlik en berus op ‘n baie bedenklike getuienisbasis. Mnr Oliphant se
getuienis hieromtrent was duidelik. Toe hy die moer begin vasdraai, was die
vonkskakelaar afgeskakel, die sleutel in sy sak, was daar geen krag vanaf die battery
na die klos en vonkverdele nie en kon die enjin op geen manier aan die gang gesit
word nie. Klaarblyklik het hy pas voordat die moersleutel uit sy hand sou geval het,
die enjin afgeskakel deur juis die vonkskakelaar af te skakel. Dit verbaas derhalwe nie
dat Mnr Oliphant in kruisverhoor op die vraag aangaande hoe dit desondanks dan
moontlik is dat die enjin aangeskakel kon word, onsamehangend soos volg
geantwoord het:
“Kan u net vir die Hof sê hoe op aarde is dit moontlik dat hierdie enjin ge-idle
en geloop het terwyl die ignition nie aan was nie? --- Wat daar is, dit kan
moontlik wees die ignition, al is hy aan, dan kan ek die sleutel uittrek. Al is hy
af, ek kan die sleutel uittrek.”
Mnr Oliphant het dus nie op hierdie kritiese vraag geantwoord dat die vonkskakelaar
erg uitgeslyt was en daarom aangeskakel gebly het al het hy dit so pas afgeskakel nie.
In sy hoofgetuienis het hy in ‘n ander konteks, nl as die rede waarom hy die
aansitterknoppie geïnstalleer het, gesê dat die vonkskakelaar ‘n bietjie uitgewerk was.
Eers in herverhoor het hy op ‘n erg leidende vraag geantwoord dat die vonkskakelaar
baie uitgewerk was. Hierby moet gevoeg word dat volgens Mnr Oliphant die
stuurwielslot ontkoppel word deur die vonkskakelaar aan te skakel en die
stuurwielslot onmiddellik na die voorval aangeskakel of gekoppel was. Indien die
stuurwielslot gekoppel was, volgens die onbetwiste getuienis van Mnr Van Onselen,
duit dit aan dat die vonkskakelaar af was.
[11] Die moontlikheid dat die ratkoppeling vanuit die parkeerrat na trurat kon
“gespring” het, was gebaseer op ‘n beweerde vorige voorval waartydens iets
soortgelyks sou gebeur het. Mnr Oliphant se getuienis hieromtrent is egter so
weersprekend en onbevredigend dat dit nie aanvaar kan word nie. In sy hoofgetuienis
het hy in die uiterste vae terme en sonder om eers na die ratkoppeling te verwys,
vertel hoe die voertuig by geleentheid ook “. . . sommer skielik agtertoe gegaan” het.
Mnr Van Onselen het getuig dat toe hy vir doeleindes van die saak vir Mnr Oliphant

besoek het en die voertuig ondersoek het, Mnr Oliphant aan hom ten aansien van die
beweerde vorige geleentheid vertel het dat die motorvoertuig vorentoe beweeg het.
Hy het notas hiervan geneem en daardie notas is tot beskikking van die respondent se
advokaat gestel. Toe Mnr Van Onselen se gemelde getuienis in kruisverhoor aan Mnr
Oliphant gestel is, het hy dit nie ontken nie. Wat oorbly is die onbetwiste getuienis
van Mnr Van Onselen dat dit moeilik was om ratskakeling te verkry, die rathefboom
moes gemanipuleer word om dit te kon doen. Ek aanvaar dat daar skade aan die
regterdeur voordeur van die voertuig was wat ooreengestem het met die tipe skade
wat daaraan verwag sou word indien die oop deur aan die sinkhuis gehaak het, soos
beskryf. In lig daarvan dat op Mnr Oliphant se getuienis dit onverklaarbaar is hoe die
voertuig in trurat kon gekom het, het hierdie getuienis vir my weinig waarde.
[12] Mnr Oliphant het in sy getuienis vertel dat wanneer hy met die voertuig
byvoorbeeld by ‘n stopstraat gestop het, die voertuig nie weer beweeg het tensy hy die
versneller getrap het nie en dat selfs dan “hy vat ‘n tydjie om te gaan, maar hy gaan”.
Mnr Grobbelaar het getuig dat dit gebeur wanneer die olievlak in die ratkas laag is.
Mnr Oliphant het bevestig dat hy dikwels olie vir die ratkas moes ingooi. Dat die
luierspoed hoog gestel was, is neutraal. Dit geld ook wanneer by die stopstraat gestop
word. Hierdie getuienis rym dus nie op waarskynlikhede met die getuienis dat op die
betrokke dag die voertuig onmiddellik weggetrek het sonder dat die versneller in
werking gestel is nie.
[13] Dit is nie namens die respondent betoog dat op die respondent se eie feitelike
getuienis alleenstaande ‘n bevinding ten gunste van die respondent gegrond kan word
nie. Ek meen dat dit ‘n korrekte benadering is. Die probleem is dat die respondent se
eie getuienis in die utierste vaagheid gehul is. Behalwe dat sy sê dat sy agter die
voertuig verbygeloop het, sê sy herhaaldelik daarna net dat “toe sien ek dat ek lê”
onder die voertuig. Sy het nie bewus geword daarvan dat die voertuig beweeg nie en
kan nie bevestig of die enjin geloop het of nie. Die ongelukkige resultaat is dat geen
aanvaarbare getuienis deur of namens die respondent aangebied is aangaande hoe die
respondent beseer is nie.’

[6] The court below also found that negligence on the part of
Mr Oliphant was, in any event, not proved. It is trite that to establish
negligence, the person whose conduct is under scrutiny, must foresee the

possibility of harm ensuing from it and fail to take reasonable steps to
prevent its occurrence.1 Whether harm is foreseeable will thus depend
first, on the degree of probability of it occurring,2 and second, whether
reasonable precautions were taken to avoid the harm materialising.3

[7] To recapitulate the main facts which are relevant to the first leg of
the inquiry: Mr Oliphant was not a qualified mechanic. His mechanical
experience of motor vehicles appears to have been confined mainly to
dabbling with his own vehicle. On the morning of the accident he was
preparing to go to church. He started the vehicle, as he usually did, by
inserting the key into the ignition to generate power and then pushing the
button on the dashboard to start it. He heard an unusual noise from the
engine. The engine idled for a few minutes. He then switched it off,
removed the key, put it into his pocket and proceeded to investigate the
source of the noise in the area of the petrol pump. And while working on
the pump, which is not in the immediate vicinity of the starter, the
spanner slipped, lodged between two electrical contact points and caused
the vehicle not only to start, but also to reverse.

[8] In my view the chances of the accident happening in this manner
were too remote to be reasonably foreseeable. It consisted of the spanner
slipping from his hand dropping on exactly the specific spot causing it to
start and then reverse without the accelerator being depressed or the gear
lever activated.

[9] In regard to the second leg of the inquiry, whether Mr Oliphant

1 Kruger v Coetzee 1966 (2) SA 428 (A) 430E-F.
2 J Neethling, J M Potgieter, P J Visser (translated and edited by J C Knoble) Law of Delict 5 ed (2006)
p 129.
3 Ibid p 130.

could have taken reasonable precautions to prevent the harm
materialising, it is difficult to see what more he could have done, other
than remove the key from the ignition. Once he had done this, he had no
reason to think that the vehicle would start and reverse because of a chain
of unforeseen events.

[10] To conclude, if the accident did occur as Oliphant said it did, it was
simply a ‘freak accident’ for which the law ought not to hold anyone
culpable. It follows that the court below was correct in its finding that the
appellant had not proved negligence on the part of her husband.

[11] The following order is made:
‘The appeal is dismissed with costs.’

______________
A CACHALIA
JUDGE OF APPEAL
CONCUR:

HARMS ADP

HEHER JA

[12] I shall assume, without deciding, that the court a quo erred in not
finding that the appellant proved on a balance of probabilities that she

was injured in the circumstances to which her husband testified.

[13] I agree, nevertheless, with Cachalia JA that no reasonable person in
the position of Mr Oliphant, working over the engine of his vehicle,
would have foreseen the possibility of harm resulting to any other person
when he dropped the spanner into its bowels. For that reason his
negligence was not proved and the appeal should fail.

___________________
J A HEHER
JUDGE OF APPEAL

CONCUR:

SCOTT JA
MLAMBO JA

THE SUPREME COURT OF APPEAL
REPUBLIC OF SOUTH AFRICA

MEDIA SUMMARY – JUDGMENT DELIVERED IN THE SUPREME COURT OF APPEAL

From:
The Registrar, Supreme Court of Appeal

Date:
30 May 2008

Status:
Immediate

Please note that the media summary is intended for the benefit of the media
and does not form part of the judgment of the Supreme Court of Appeal.

Sanna Suzan Oliphant v The Road Accident Fund

The Supreme Court of Appeal (SCA) today dismissed an appeal by
Mrs Sanna Suzan Oliphant against a ruling of the Free State High
Court which held that she did not have a claim against the Road
Accident Fund for injuries that she apparently sustained in a motor
vehicle accident. The injuries left her paraplegic.

The evidence showed that her husband, Mr Isaac Ndeleni Oliphant,
who is the insured driver, had been investigating a problem with the
engine of his vehicle, a 1970’s Chevrolet Commodore, when
according to him, a spanner slipped from his hand and dropped onto
two electrical contact points of the vehicle’s starter. This, he said,
caused the vehicle to start unexpectedly and set off in reverse,
knocking her over in the process.

The SCA found that if the accident had occurred as Mr Oliphant had
described, it had been a ‘freak accident’ that was not foreseeable. In
these circumstances the law could not find that Mr Oliphant was
negligent, and the RAF liable, for Mrs Oliphant’s injuries.