temokrasi ya rena e tla re thuša go fenya covid 19 vukuzenzele unnamed gantši ga re leboge temokrasi ya rena ye botse ye maatla.

intando yeningi yethu izosisiza ukunqoba icovid19 vukuzenzele unnamed sihlale siyithatha kancane intando yeningi yethu enempilo nenamandla.


molaokakanywa wo o hlagiša gore maina a batho bao ba lego ka nrso a hwetšagale setšhabeng.

umthethosivivinywauphinde uhlinzekele ukuthi amagama abantu akunrso umphakathi uyakwazi ukuwathola.


infoleišene ya dijo e fihleletše dipersente tše 6.2. dijo tšeo di lewago kudu di bitša go feta ngwageng woo o fetilego, mola dijo tše bohlokwa tše bjalo ka makhura a go apea di itemogetše koketšo e kgolo ya ditheko.

amanani okudla aqoshwa ukuthi angamaphesenti ayisi6.2.


"re lebeledišiša gore dipholisi tša kgale di be di šoma bjang.

"sibheka ukuthi inqubo mgomo yethu yaphambi lini isebenze ngempumelelo kangakanani.


go etela dikgolego go kgaoditšwe matšatši a 30 go tloga gonabjale.

ukuvakasha kuwo wonke amajele kumisiwe izinsuku ezingama30 kusuka manje.


ditiragalo tša ikonomi tša kotsi ya godimo di ileditšweditiragalo tša ikonomi tša kotsi ya godimo di tla dula di butšwe.

ukuthenga ngeinthanethi kuzoqhubeka kusebenze.


‘‘thekgo yeo ke e hwedi tšego e mmakaditše kudu.


"ngaka midah maluleke go tšwa ka mpumalanga o bolela gore go kgoga go kotsi go ditho tše dintši tša mmele.

"udkt midah maluleke wase mpumalanga uthi ukubhema ugwayi kunobungozi cishe kuzo zonke izitho zomzimba.


e sa dutše e le tiragalo ya masetlapelo le ka morago ga mengwaga ye ka moka ge re gopola gore steve biko o be a na le mengwaga e 30 feela ge a hlokofala.

kusalokhu kubanga usizi olukhulu yonke le minyaka esidlulile, uku khumbula ukuthi usteve biko wayeneminyaka engama30 kuphela ubudala ngesikhathi efa.


sa bohlokwa le go feta ke gore re swanetše re bule sekgoba sa dimitara tše pedi gare ga rena le batho ba bangwe.

kufanele siqhubeke nokugeza izandla zethu njalonjalo ngensipho namanzi noma ngesibulalimagciwane.


diswantšho tša banna, basadi le bana bao ba hudušwago magaeng ao meloko ye mentši ya malapa a bona e dutšego gona di buša megopolo ya ditiragalo tše bohloko menaganong ya bontši bja maafrika borwa – tša go hudušwa ka kgapeletšo le go amogwa naga.

ukubuka amadoda, abesifazane kanye nezingane bexoshwa emakhaya imindeni yabo ebisiphile khona izizukulwane ngezizukulwane kubuyisa isithombe senkumbulo yenhlanganisela yemicabango kanye nobuhlungu bomunye nomunye beningi labantu baseningizimu afrika – abasuswa ngendluzula ezinda weni zabo futhi bathathelwa umhlaba wabo.


maikemišetšo a lesolo le ke go hlohleletša ditšhaba go thuša go šireletša masea ao a sešogo a belegwa ka go ruta batho, kudu basadi bao ba lego mengwageng ya go dira bana, ka ga dikotsi tša go nwa mola ba imile goba ba nyantšha.

inhloso yaloluhlelo ukugqugquzela imiphakathi ukuthi isize ekuphephiseni abantwana abangakazalwa ngokufundisa abantu, ikakhulukazi abesifazane asebesezingeni leminyaka yokukhulelwa, ngobungozi bokuphuza utshwala uze thwele noma uncelisa.


lenaneo la tlhohleletšo ya mešomo la mopresidente le thakgotšwe go rarolla bothata bja tlhokego ya mešomo bjo bo gakaditšwego ke leuba la covid19.

uhlelo lukamongameli lokusungulwa kwemisebenzi lwethulwa ngenhloso yokubhekana nenkinga yokuswelakala kwemisebenzi okwaba nzima kakhulu ngenxa yobhubhane lwecovid19.


lekala la ekonomi ye e sego molaong leo le hlomilwego leswa ka 2018 le fihleletše dikatlego tše mmalwa mabapi le go lwantšha dikgwebišano tše di sego molaong, go akaretšwa go diriša nepišo go go se obamele melawana ka lekaleng la metšheloišo ya dithoto.

okuphinde kwadlala indima izinyathelo usars azithathile ukwenza ngcono ubuchwepheshe bokuthumela ulwazi nezinye izingqalasizinda, indlela yokusebenza yesimanje, ukuqasha abasebenzi abanekhono, kanye nokulwa nokubalekela ukukhokhwa kwentela kanye nobugebengu.


boingwadišo bja bakgethi bo tla kgatlampana ka hlakola 2018 more matshedisoi iec ya afrika borwa e tsebagaditše mafele lo a beke ao e tla bago wona a mathomo a go ing wadišetša dikgetho gomme e hlohleleditše bakgethi bao ba nago le maswanedi a go kgetha nageng ka bophara go etela diteišene tša bona tša dikgetho go yo mpšhafatša tshedimošo ya bona lenaneong la bakgethi goba go yo ingwadišetša go kgetha.

ukubhalisela ukuvota kuzoba ngondasa wezi2018 more matshedisoi iec yaseningizimu afri ka seyimemezele impe lasonto yokuqala yokub halisela kwabavoti ukhetho lowezi2019 futhi seyinxenxe abafanele ukuvota ezweni lonke ukuthi bavakashele izikhungo zabo zokuvota ukuze balungise imininingwane yabo ohlwini lwabavoti noma ukuze babhalisele ukuvota.


balemi ba go iphediša ka temo ba go feta 100 000 ba ngwadišitšwe ka gare ga lenaneo la mathomothomo la go swana le le noši fao ba kgonang go fihlelela thekgo ya sethekniki.

bangaphezu kwezi100 000 abalimi abaziphilisa ngokulima ababhalisiwe okokuqala ngqa ohlelweni lokugcinwa kwemininingwane ngezobuchwepheshe lapho bekwazi ukufinyelela ekwese kweni ngezobuchwepheshe.


prep e ka kgona go thibela hiv vukuzenzele unnamed ge afrika borwa e tla be e gopola letšatši la lefase la aids ka la 1 manthole mmogo le matšatši a 16 a kgahlanong le dikgaruru tša bong (gbv) go tloga ka la 25 dibatsela go fihla ka la 10 manthole, vuk’uzenzele e lebelela kamano gareng ga gbv le hiv/aids.

iprep ingayivikela ihiv vukuzenzele unnamed njengoba ini ngizimu afrika izobe ikhu mbula usuku lomhlaba lwesifo sengculazi mhla lu1 kuzibandlela kanye nomkhankaso wezinsuku ezingama16 woku lwa nodlame o lubhekiswe kwabobulili obuthile (igbv) kusuka mhla wama25 kulwezi kuya mhla we10 kuzibandlela, iphephandaba ivuk’uzenzele ibukisisa ubudlelwano obukhona phakathi kwegbv kanye nehiv/aids.


bona ba be ba bolela ka go oketšega ga ditiro tša go kata le tša tlaišo ya tša thobalano, ba ngwadile gore bjalo ka basadi ba tšwela pele go phela ka letšhogo; ba lahlegelwa ke tshepo ya bona go molao.

baphawula ngokwenyuka kokudlwengulwa kanye namacala ezocansi, babhala ngokuthi abesifazane basaqhubeka nokuhlalela ovalweni; futhi sebelahla ithemba kumthetho.


re tla šomiša pholisi ya rena ya tša phenkgišano go šireletša badiriši kgahlanong le ditlhatlogo tša ditheko ka ntle le lebaka gape le mekgwatšhomo ya go ba kgahlanong le phenkgišano, ya dikgwebo, bjale ka ge re dirile le nakong ya leuba la covid19.

sizosebenzisa inqubomgomo yokuncintisana ukuvikela abathengi kumanani aphezulu angenasizathu kanye nezindlela zokusebenza ezingancintisani zamabhizinisi, njengoba senza ngesikhathi sobhubhane lwecovid19.


"ke amogetše sefoka sa go ba mokgoni yo mokaone ka nako ye kopana ka gore ke tšweletše tlhakišong mo bekeng ya mathomo ya go swarela mo maemong."

"ngahlomula ngendondo ngokuba ngovelele esikhathi ni esifushane ngenxa yokuthi umsebenzi wami wathola u mphumela wocwaningoma bhuku ongenagcobho evikini lokuqala ngibambe kulesi sikhundla."


ka moka ga rena mo re thomile re šoma bjalo ka baoki ba pholo, baoki ba go belegiša, bahlahli le balaodi ba baoki ka sešoleng le ka dipetleleng tša mmušo,’’ a realo a tlaleletša seo a se boletšego.

sonke sisebenze njengabahlengi kazi abajwayelekile, aba belethisi, abaqeqeshi babahle ngikazi kanye nabaphathi be zindawo zombili yezamasosha kanye neyohlelo lwezempilo yomphakathi," kusho yena.


"tirelo ye ga e go tshepiše gore go tla ba le poelo ye itšego ka molatong gomme maitemogelo a motho yo mongwe le yo mongwe a swana a nnoši.

"lo msebenzi awuthembisi imiphumela ethile okwamanje futhi udaba lomunye nomunye lwehlukile.


kgorotsheko ya dikhamphani ngaka mohammed chicktay, modulasetulo wa ct, o hlalositše gore lekala le thuša go fa tharollo ya ka pela go diphapang tša khamphani, tša go amana le dikgopelo le dingongorego tša go dirwa go ya ka molao wa dikha mphani wa 71 wa 2008. diphapang tše di akaretša tša go amana le maina a khamphani, maemo a bolaodi le tokollo kgahlanong le go hloma dikomiti tša leago le maitshwaro.

izinkantolo zezinkampani udkt mohammed chicktay, ongusihlalo wezinkantolo zezinkampani ict, wachaza ukuthi le nhlangano isiza ekuhlinzekeni ngesixazululo esisheshayo ezingxabanweni zenkampani, eziphathelene nezicelo kanye nezikhalo ezenzi we ngokomthetho wezinkampani wama71 kowezi2008.


go thongwa ga taolo ya maemakepe a setšhaba bjalo ka lekala la thoko la transnet ngwaga wa go feta go diegišitšwe mengwaga ya go feta ye 15. se e be e le kgato ya mathomo yeo e hlokegago ya go kgontšha lekala la praebete go kgatha tema le go oketša bokgoni bja maemakepe.

ukusungulwa kwesigungu samachweba kuzwelonke njengophiko olwehlukile olungaphansi kwetransnet ngonyaka owedlule bekumiswe iminyaka engaphezu kwe15.


ge mongmošomo a sa kgone go šutišetša mošomi mošomong wo mongwe, o nyakega gore a fediše ko nteraka ya mošomo.

"uma umqashi ethola ukuthi igama lomsebenzi liyavela kurejista, umqashi kumele asuse loyo msebenzi amnike esinye isikhundla esingeke simsondeze kumntwana noma kumuntu okhubazeke ngokwengqondo," kusho umatjila.


le ge go le bjalo, barutwana le barutiši ga se ba ka ba ba le sekolo sa maleba go fihla gonabjale, ge ba tsena ka mabati a sekolo sa bona se sefsa sa sebjalebjale.

noma kunjalo, abafundi kanye nothisha abakaze bazuze zinsiza ezifanele kuze kube manje, ngesikhathi bengena eminyangweni emisha, yesikole sezinga eliphezulu.


nkabe e se ka mananeokgorarara a go naba a tšhireletšo ya leago ao re šetšego re na le ona, re be re ka se kgone go thakgola magato a ka nako ye kopana ka tsela ye.

besingeke sikwazi uku khipha lezi zinyathelo kulesi sikhashana esifushane uma ngabe besingenayo ingqalasizinda yokuvikelela ko mphakathi ebanzi ebesivele ikhona.


re tseba gore baerasee ye e hlolwa ke eng le gore re ka dira eng go itšhireletša gore re se fetelwe.

siyazi ukuthi yini edala igci wane nokuthi singenzani uku ze sizivikele ekuthelelekeni.


bašomi ba tša maphelo ka na geng bao ba akanyetšwago go milione le kotara ba tla hwetša moento pele.

izwe lilinganisele ekutheni abasebenzi bezempilo ababalelwa kwisigidi esi1.25 yibona abazothola umgomo kuqala.


go aga bophelo bjo bokaone vukuzenzele unnamed go tšwa motsaneng wa kwanongoma gola kwazulunatal fao a goletšego gona ka go itshokolela, silondiwe magwaza wa mengwaga ye 23 o hlotše mapheko a mantši gore a fihlelele toro ya gagwe ya go ba molaodi wa tša kago.

ukwakha impilo engcono vukuzenzele unnamed kusukela esahlupheka esigodini sakwanongoma, kwazulu natali, usilondiwe magwaza oneminyaka engama23 ubudala osenqobe izingqinamba eziningi ukuze afezekise iphupho lakhe lokuphatha kwezokwakha.


enwa meetse o efoge go hloka meetse mmeleng allison cooper phišo ye šoro le go se nwe diela tše lekanego go ka hlola go hloka meetse mmeleng le strouku sa phišo, le gona motho a ka hlokofala.

phuza amanzi ukuze ugweme ukuphela kwamanzi emzimbeni allison cooper ukushisa kakhulu kanye nokungaphuzi izinto eziwuketshezi ngokwanele kungaholela ekupheleni kwamanzi emzimbeni kanye nesifo esidalwa ukushisa kwelanga, lokho okungaholela ekutheni ushone.


godimo ga go hwetša letseno, mananeo a a tla ba fa sebaka go hwetša mabokgoni a mangwe le maitemogelo ao a hlokegago go kgatha tema ekonoming ye kgolo.

ekwengezeni kumalingeniso, lezi zinhlelo zizobahlinzeka ngethuba lokufunda amakhono kanye nesipiliyoni esidingekayo ukungena kumnotho ohlukahlukene.


setsebi sa csir rofhiwa ne tshiya o re go na le tlhokego ye kgolo ya go ruta setšhaba ka ga ditsela tša go fapafapana tša bomphenyašilo bja intha neteng.

ungcweti wasecsir urofhi wa netshiya uthi kunesi dingo sokufundiswa kompha kathi ngazo zonke izinhlobo zobubhoklolo obenziwa ngeinthanethi.


go hlomela bafsa ba kwazulunatal mešomo hlengiwe ngobese bafsa ba go feta ba 20 go tšwa ka kwazu lunatal ba tlo hole ga go polante ye mpsha ya mahindra ya r95 milione yeo e tlago tšweletša mohuta o moswa wa dibene tša didouble cab tše di bitšwago pik up ye e lego ka ntle ga durban.

ukudalwa kwamathuba emisebenzi entsha yasekzn hlengiwe ngobese abantu abasha aba ngaphezu kwa ma20 bakwazu lunatali bazohlomula embonini yemahindra ebize izigidi zamarandi ezingama95 ezokwakha uhlobo olusha lwamaveni angamadouble cab abizwa ngokuthi yipik up endaweni engaphandle kwasedurban.


kgwedi yeo e tlago e tla be e le paseka, e lego lebaka leo le kgethegilego go ditumelo tša go fapana, gape ebile e le nako yeo ka yona ditirelo le dikopano tše dikgolo di diragalago.

ngenyanga ezayo kuzoba kuyiphasika, isikhathi esingcwele sezinkolo eziningi kanye nesikhathi lapho kuba nezinkonzo zezinkumbi nemibuthano.


transnet, go akaretša boema kepe bja durban, ke thoto ye bohlokwa ya setšhaba yeo e lego ya batho ba afrika borwa.

itransnet , kubandakanya ichweba lasethekwini, kunge nye yengcebo kazwelonke ebaluleke kakhulu yabantu baseningizimu afrika.


go ntšha dimpa ka fao go sego molaong ga se karabo," gwa bolela ngaka dhlomo.

ukukhipha isisu ngendlela engekho emthethweni akusona isisombululo," kusho udkt dhlomo.


ka baka la go ba kotsing ga bona, bašomi ka moka ba mengwaga ya ka godimo ga ye 60 le bao ba nago le malwetši a mangwe mebeleng go swana le bolwetši bja pelo, bolwetši bja go hema bja go se folele sa ruri le kankere ba swanetše go dula ka magae," a realo mopresidente.

ngenxa yobuthakathaka babo, bonke abasebenzi abaneminyaka engaphezulu kwengama60 ubudala futhi abanezifo eziyimbelesela okunga ba isifo senhliziyo, isifo sikashukela, izifo eziphathelene nokuphefumula kanye nomdlavuza kumele bahlale ekhaya," kusho umongameli.


re swanetše gape re lwe le maemo a ikonomi le a leago, elego ona a nago le seabe go palo ya godimo ya diphetetšo.

kufanele futhi ukuthi sibhekane nomnotho kanye nezimo zenhlalo nokuyizona ezinesandla emazingeni aphezulu okwesuleleka.


wona a ka kapa bohla bela (46), foreisetata (16), gauteng (25), kwazulunatal (56), limpopo (54), mpumalanga (27), kapa leboa (a tshela), leboa bodikela (26) le kapa bodikela (90).

lezi zikhungo zitholakala empumalanga kapa (46), efreyistata (16), egauteng (25), kwazulunatali (56), elimpopo (54), empumalanga (27), enyakatho kapa (6), enyakatho ntshonalanga (26) kanye nasentshonalanga kapa (90).


ge o ka phethagatšwa ka šedi le ka fao o lekalekanyago batho, ke motiišetši wa molao wo maatla.

uma senza ngokukhuthala nangokulunga, lokho ikona okuqinisekisa amandla obulungiswa.


batho bao ba dirago ditiro tše ba tloga ba tšea matsapa a magolo kudu go khupetša mehlala ya bona.

ababhebhezeli benza noma ngabe yini uku lahlekisa umkhondo.


ge eba o na le mathata afe goba afe a bjalo ka ditlhoko tše bohloko goba matswele a bohloko, netefatša gore o ya kliniking e sa le ka pela go yo hwetša thušo.

uma unanoma yiyiphi inkinga efana nezingono ezibuhlungu noma amabele abuhlungu, qinisekisa ukuthi uya emtholampilo ngokushe sha uzothola usizo.


■ tlhokego ya lenaneo la badi relwa la boipeakanyetšo bja go etela ofisi.

■ ukungenganyelwa ngendlela esebenzayo kwemigqa.


ba be ba ikemišeditše go tsenela morero wo boima le wo kotsi le go dumela gore ba tswalelelwe ba se kopane le batho.

bebezimisele ukuthunywa kulo msebenzi onzima noyingozi nokuzibeka esimweni sokuvalelwa.


naa ke mang yo a tlago hwetša moento pele?


go hloka bokgoni le ditefo tša godimo tša ditirelo tša dikgokagano ke tšona mapheko a go sepetša kgwebo ka nageng.

ukungabikho kwamakhono kanye nezindleko eziphezulu zezinsizakalo zenethiwekhi kuyisithiyo ekuqhubeni ibhizinisi kuleli lizwe.


le ge mekgatlo ya maleba e tshwela ka mare seo se diragetšego le go kgonthiša gore toka e a phethagala go batšwasehlabelo, go na le dipoledišano tšeo re di hlokago bjalo ka naga.

nakuba iziphathimandla ezifanelekile zizama ukuthola ulwazi kanye nokuqonda okwenzeka ukuze kuqinisekiswe ukuthi abagilwa bathola ubulungiswa, kunengxoxo okumele sihlale phezu kwayo njengezwe.


ge boemakepe bo sa šome gabotse, ekonomi ka moka e a amega, go tloga go barekantle le baišantle go ya go bareki.

uma ichweba lingasetshe nziswa ngendlela efanele, wonke umnotho wezwe uya khahlamezeka, ukusuka kwabathumela impahla lapha ekhaya kanye nabathumela impahla kwamanye amazwe kuya kubathengi bempahla.


go šetše go bile le mošomo wa bothakga wo dirilwego ke diyunione go ruta maloko a tšona ka taolo ya go fetelwa ke bolwetši le thibelo gotee le tlhweko.

sekunomsebenzi omkhu lu owenziwe izinyunyana ngokufundisa abasebenzi ngezindlela zokulawula ukuthelelana nokuvikela kanye nezenhlanzeko.


e šetše e le dikgwedi tše tshela mola go tsebišwago maemo a bosetšhaba a ma setlapelo.

sekube yizinyanga ezi yisithupha selokhu kwame nyezelwa isimo senhlekelele kazwelonke.


go matlafatša tšhireletšo ya tikologo le go hlokomela maphelo a diphoofolo kgahlanong le malwetši a bjalo ka tlhako le molomo, re matlafatša mekgwataolo ya mosepelo wa diphoofolo tša rena gape le tšweletšo ya meento.

ukuthuthukisa izinhlelo zokugwema izifo ezilwaneni kanye nokuqapha impilo yezilwane ezifweni ezifana nombendeni, siqinisa izindlela zokulawula ukuthuthwa kwezilwane kanye nokukhiqizwa kwemigomo yezilwane.


basadi ba swanetšwe go šireletšwa go tlhorišo le kgethologanyo mošomong.

abesifazane kumele bavikelwe ekuhlukumezweni nasekubandlululweni endaweni yokusebenza.


kgoboketšo ya motšhelo go tšwa dikhamphaning tšeo di ngwadišitšwego le jse, go tšwa go badudi ba dinaga tše dingwe le go batho bao ba hwetšago letseno la godimo bjale e laolwa gabotse kudu ka go diriša lekala la dikgwebo tše kgolo, leo le hlomilwego leswa ka 2020. ka lebaka la leano la pekanyoleswa la sars go bile le go obamela melawana ka fao go kaonafetšego mabapi le motšhelo wa letseno la batho, motšhelo wa dikhamphani le wa pay as you earn.

esinye sezincomo zekhomishana kanugent kwakungukuthi usars aphinde asungule ithimba elizoqapha liphinde liphenye ukuhweba okungekho emthethweni.


motlatšatona wa thuto ya godimo, saense le boitlhamelo, buti manamela, o lebogile dipasari.


kgopolo ye – ya gore setšhaba ka bophara se na le maikarabelo a magolo go kgodišo, go boitekanelo le polokego ya ngwana yo mongwe le yo mongwe – e ntlela mogopolong ge ke nagana ka lehu la masetlapelo la go nyamiša kudu la mošemane wa mengwaga ye 13, enock mpianzi, ge a be a le kampeng ya sekolo matšatši a se makae ao a fetilego.

lo mbono othi wonke umphakathi unesibophezelo ekuthuthukeni, ekufu ndiseni kanye nasekuvikele ni ingane ngayinye−kuyavu ka emqondweni wami uma ngicabanga ngobuhlungu kanye nokuphuka komoya ngesehlo sakamuva so kushona kwengane ebeyine minyaka eyi13 vo ogama layo linguenock mpianzi oshonele ekhempini yesikole.


mo dibekeng tše mmalwa tše di fetilego, balweladitokelo tša bathobaso lefaseng ka bophara ba be ba nyaka go tlošwa ga maswao ao a retago bošoro le dikgaruru tša bao ba bego ba gweba ka makgoba le bokoloniale.

kungekudala nje, abantu abasha bebephambili kumkhankaso we #blacklivesmatter ozuze ukwesekwa umhlaba jikelele emva kokubulawa kukageorge floyd emelika.


ithute ka ga thušo ya tšhoganetšo ya motheo gore o kgone go dira se sengwe ge go ka ba le maemo a tšhoganetšo a kalafo.

funda imigomo elula yosizo lokuqala ukuze uyisebenzise uma kunesimo esiphuthumayo.


o dumela gore se se mo tšwetše mohola le go mo thuša gore a phale ba bangwe phadišanong ya go bitšwa 50 next.

ukholwa ukuthi lokhu kumsebenzele futhi kumsizile wagqama kwabanye emncintiswaneni we50 next.


se se tla re kgontšha go ba le mokgwataolo wa masetlapelo woo o logagantšwego ebile o kgokaganego gape le go hlama ditsela tša ka pejana ebile tšeo di phethagetšego tša tšhoganetšo.

lokhu kuzokwenza ukuba sibe nendlela ehlanganisiwe yokulawula inhlekelele nokubeka endaweni izinhlelo eziphuthumayo, ezisheshayo nezisebenzayo zokubhekana nesimo.


ke maikarabelo a rena ka moka go thekga ditšhaba tše tša ethekwini le tše dingwe mo leetong la bona la poelano le go fodišana.

kungumsebenzi wethu ngokubambisana ukweseka le miphakathi esethekwini futhi nanoma iyiphi indawo ohambeni lwayo oluya eku buyisaneni nasekupholeni.


lesa ngwana a nyanye go fihlela a kgotsofala letsweleng le tee gore a hwetše matutu a moseo.

nikeza umntwana isikha thi sokuncela ubisi aze asuthe ebeleni elilodwa ukuze uzoqinisekisa ukuthi umntwana uthola ubisi lokugcina oku ngubisi umntwana aluthola ekugcineni kokuncela.


se be se palelwa ke go šoma gape se hloka tšhelete ye ntši kudu ebile se be se sa beye dilo pe peneng mo go lekanego.

besingasebenzi ngendlela efanelekile futhi besibiza kakhulu futhi sasingekho obala ngokwanele.


katlego ya mdletshe ya go fenya mathata a e hlatsela ke sefoka se a se thopilego bjalo ka molaodi wa sethekniki wa mawatle wa motšwaoswere.

impumelelo kamdletshe yokunqoba lezi zithiyo iyabonakala ngendondo ayi hlomulile njengemenenja eyi bamba kwezobuchwepheshe bemikhumbi nolwandle.


go hema ka pela o sokodišwa ke go buša moya.


go fa mohlala, mekgatlo ye lego setšhabeng e fela e nyaka go tseba ka fao mmušo o abago ditirelo, ka fao ditirelo di kgokaganago le tekanyetšokabo le gore gare ga mmušo wa bo setšhaba, mmušo wa profense goba pušoselegae ke ofe mmušo wo o rwelego maikarabelo a ditirelo tše itšego.

isibonelo, izinhlangano zomphakathi zivame ukufuna ukwazi ukuthi uhulumeni uhli nzeka kanjani izinsiza, ukuthi izinsiza zixhumene kanjani nesabelomali nokuthi ingabe uhulumeni kazwelonke, we zifundazwe noma wezindawo uyena obhekene nezinsizakalo ezithile.


ka gona, batho bao ba folago ba ka ba le maswao a šoro ao a menaganego go feta batho bao ba sa kago ba fola, gwa realo ngaka catherine egbe, setsebi sa mahlale mo lekaleng la dinyakišišo tša alkoholo, motšoko le diokobatši tše dingwe la khansele ya dinyakišišo tša kalafo ya afrika borwa.

ngakhoke, abantu ababhemayo bangaba sengozini ephindaphindekile yezimpawu ezibucayi ukwedlula abantu abangabhemi, ngokusho kukadkt.


ba swanetše gape go tšea magato a go kwagala go kgonthiša gore mang goba mang yo ba mo rekišetšago bjala o na le mengwaga ya maleba ya go ka reka.

kumele bathathe izinyathelo ezifanele ukuqinisekisa ukuthi noma ubani odayiselwa utshwala uneminyaka yobudala efanelekile.


ge o eya go yo kopana le motho la mathomo, dira seo ka lefelong la setšhaba gomme o be o botše le motho yo o mo tshepago gore o mo kae.

uma uyohlangana nomuntu ongamazi, kwenze lokho ezindaweni zomphakathi futhi tshela umuntu omethembayo lapho ukhona.


mananeo a gape a hlohleletša le go kgatha tema ga setšhaba mmogo le kakaretšo, go fa ditšhaba maatla a go fetola maphelo a tšona ge di thoma mešomo e meswa.

ziphinde zigqugquzele ukubamba iqhaza komphakathi nokuzibandakanya, ngokuhlinzeka imiphakathi ngezindlela zokushintsha izimpilo zayo ngokuthatha umsebenzi omusha.


"dikgweding tša hlakola le moranang go bile le tlhokego ya dithušagohema go tšwa go baabi ba tšona ba boditšhabatšhaba.

"cishe ngondasa nombasa, kwaba nokuntuleka kwemishini yokuphefumula obekungazelelwe kubahlinzeki bethu bamazwe omhlaba.


se se bohlokwa kudu bjale ka ge ditšhelete tša setšhaba e le tše nnyane.

lokhu kubaluleke kakhulu esikhathini lapho izimali zikahulumeni zingekho.


ge o sa na le maswao, nyaka maele go setsebi sa gago sa maphelo.

uma ngabe usenezimpawu, thola iseluleko kumnakekeli wakho wezempilo.


ka diprofenseng tše bjalo ka leboa bodikela, balemipotlana ba thekgwa ka go fiwa dipeu le dikgogo, ka tšhomišano le dikholetšhe tša temo tša fao.

ezifundazweni ezifana nenyakatho ntshonalanga, abalimi abasafufusa besekwa ngokuthola amaphakethe ezimbewu kanye namachwane ezinkukhu, ngokubambisana namakolishi ezolimo asendaweni.


mmušo o thekga badudi bao ba ihlokelago ebile ba sa bolokegago ka mananeo a polokego ya leago gomme ebile o fana ka menyetla ya mešomo ka mananeo a setšhaba a thwalo ya batho ba bantšhi.

uhulumeni weseka izakhamuzi ezibutha kathaka nezintulayo ngokusebenzisa usizo lokusiza imindeni ehlu phekayo nokuhlinzeka ngamathuba omsebenzi ngezinhlelo zemisebenzi kahulumeni.


ge o le maikhutšong, bea dilo tše bohlokwa tša go swana le dillathekeng le dikhwama fao di sa bonwego ke batho.

uma useholidini, gcina izinto ezibalulekile ezifana nomakhalekhukhwini nezikhwa ma zemali kufihlekile.


o thabile kudu go ka šoma protšekeng ye e nago le ditlho hlo yeo a e hlalošago e le e šele le go go ba le diprotšeke tše mmalwa tša maporogo le maporogo a mannyane.

kuyamthokozisa ukuba yingxenye yalo msebenzi oyi nselelo awuchaza ngokuthi uhlukile futhi ubanzi impela futhi ubandakanya amabhu loho nemihubhe yamapayipi evulekile.


lesolo la tlholo ya mešomo la mopresidente le kgontšhitše le go dira gore go be le tšhomišano ka leka leng la setšhaba.

uhlelo loxhaso lweze misebenzi lukamongameli luqalise futhi lwalawula ukusebenzisana kwemikhakha kahulumeni.


le ge e le gore tše ntši tša dikiletšo di fedišitšwe, ga go re gore di ka se boye gape ge go ka direga gore re itemogele tlhatlogo ye kgolo ya diphetelo.

yize imikhawulo eminingi seyisusiwe, lokhu akusho ukuthi ngeke iphinde ibuyiswe uma kungenzeka sibhekane nokukhuphuka kokusuleleka.


go rarolla seemo se, mmušo o ile wa hloma se khwama sa ecd sa kimollo le sa tlhomo ya mešomo go thuša disenthara tša ecd tšeo di lahlegetšwego ke meputso ka baka la leuba la covid19 go di kgontšha go kaonafala.

ukuphendula kulokhu, uhulumeni usungule isi khwana seecd esikhu thaza ukusungulwa kwemisebenzi ukusiza izikhungo zeecd ezalahlekelwa imalingena ngenxa yobhubhane nokuzisiza ukuthi zivuke futhi.


"ye ke kgato ye bohlokwa go lebeletšwe pabalelo ya tlhago le diphetogo tša beng ba naga.

ngokukandunankulu wasempumalanga kapa uphumulo masualle, izigidi zamarandi ezi ngama21 sezibekelwe ukubuyi selwa kwalo mhlaba futhi lokhu kuzokwenziwa ngezigaba.


a re šireletšeng le go thekga bana ba rena vukuzenzele unnamed letšatši la boditšha batšhaba la tšhireletšo ya bana, leo le kete kwago ka la 03 phupu lefa seng ka bophara, le goga šedi ya batho ditokelong tša bana le polokegong ya bona.

asivikele siphinde sesekele abantwana bethu vukuzenzele unnamed usuku lomhlaba wonke lokuvike lwa kwabantwana, olugujwa emhlabeni jikelele mhla zi3 kunhlangu lana, ukuze kunakwe ama lungelo abantwana emhla beni jikelele nenhlalakahle.


mo polelong ya maemo a setšhaba yeo e sa tšwago go feta, ke hlalositše ka fao mmušo, kgwebo le bašomi ba ka šomago mmogo ka gona, yo mongwe le yo mongwe a šomiša bokgoni bja gagwe bjoo bo ikgethilego go hlola mešomo.

abanye futhi abangabasunguli ababalulekile bokukhula komnotho nemisebenzi ngamabhizinisi kahulumeni (amasoe).


bjale ka ge tekolo le teko di dirwa go tsenelela, palo ya diphetetšo e letetšwe go golela godimo.

njengoba sekukhuphuke izinga lokuhlolwa kwaleli gciwane, inani labathelelekile eningizimu afrika kulindeleke ukuthi likhule.


go godiša boitshepogo bohlokwa gore o thuše bana go godiša boitshepo bja bona.

ukwakha ukuzethembakubalulekile ukuthi usize ukwakha ukuzethemba kwe ngane yakho.


kabinete e tla feleletša magato a mmalwa a go arabela seabe sa go tswalela naga go maphelo a batho ba rena.

ikhabhinethi izoqedela iqoqo lamaqhingasu azosetshenziswa ukubhekana nomthelela wokuvalwa kwezwe ezimpilweni zabantu bakithi.


go hlangwa ga setheo sa tlhabollo ya temo le pušetšo ya naga le gona go tla phethwa ngwageng wo.

ukusungulwa kweejensi yezolimo kanye noku thuthukiswa koguquko kwezomhlaba kuzophinde kuphothulwe kulo nyaka.


ba bangwe ba ile kgorotshekong ba re melato ya bona e be ya tšhoganetšo gomme tšhoganetšo ya melato ya bona ya tšhollwa mola ba bangwe ba hweditše ditsela tše dingwe tša kimollo yeo ba e nyakago.

abanye baye ezinkantolo ngokubhekela ukuphuthuma kodaba lwabo lapho abathole impikiswano yabo ephuthumayo isichithwa enkantolo futhi abanye bathola ezinye izindlela zokukhululeka abebekufuna.


go thekga setlamo se sa dipasari, thekgo ya mmušo ya tlaleletšo ya r7.166 bilione e abilwe ka 2018 – gomme r4.581 bilione yona e beetšwe thoko go thuša baithuti ba yunibesithi bao ba nago le maswanedi ge r2.585 bilione yona e abetšwe baithuti ba dikholetše tša tvet.

ukuze kuxhaswe isikimu somfundaze, imali kahulu meni eyengeziwe eyizigidigidi zamarandi eziyi7.166 ibeke lwa eceleni ngowezi2018 – kule mali, eyizigidigidi zama randi eziyi4.581 ibekelwe izi tshudeni ezifanelekile ezifu nda emanyuvesi, ize ezigidigi di zamarandi eziyi2.585 yona ibe ngeyezitshudeni zamako lishi amatvet.


eupša go romelana diswantšho le dibidio tša mohuta wo ke bohlatse bja tlaišo ya bana.

kodwa ukwabelana ngalolu hlobo lwemifanekiso kungubufakazi bokuhlukunyezwa kwabantwana.


tše o swanetšego go di tseba ka ga go thoma b&b dale hes o nyaka go dira ditse no ka go nea baeti marobalo, go ba fa bodulo bjo bokaonekaone ka mo go kgonegago ge ba etetše karolo ya gago?

konke okumele ukwazi ngokuqala ib&b dale hes ufuna ukwenza ima li ngokuhlinzeke la izihambeli nge ndawo yokuhlala, ubana kekele ngendlela eseqophe lweni eliphezulu ngenkathi zivakashele indawo yanga kini?


thuša ngwana wa gago go fihlelela dikgato tšeo le tlago di tšea tšeo mmogo le dume lelanago ka tšona go rarolla bothata bjo bo lego gona.

bambisana nomntwana wakho ukuthola indlela enizo kwenza ngayo enivumelana ngayo nobabili.


go no swanala le dikgo hlano tša tikologong ya sheik jarrah, sehlogo seo se diregilego bulhoek e be e se fela mabapi le dikgohlano tša tikologong; segolothata e be e le ka lebaka la go amogwa naga ka kgapeletšo, go tšea naga ka sekoloneale, kgetho llo ya semorafe, le kgatelelo ka tirišo ya dikgoka kgahla nong le bao ba nago le me bono goba dikgopolo tša go se sepelelane le tša mmušo.

lesi sibhicongo sokubulawa kwabantu siveze obala isihluku hhayi kuphela esombutho wamaphoyisa wenyunyana yaseningizimu afrika, kodwa futhi nenqubo yokucwasa ngokwebala eyabekwa icala lokusivumela.


go ya ka tonakgolo ya kapa bohlabela phumulo masualle, r21 milione e abetšwe sephetho sa kwanelo ya naga gomme gabjale e abja ka dikgato.

umphakathi usanda kuthola amatayitela omhlaba, owabu yiselwa kuwona ngokupha thelene nohlelo lokubuyiselwa komhlaba.


ke ipeletša go banna ba afrika borwa, ba bannyane le ba bagolo, bao ba dulago ditoropong le magaeng,ba sebjalebjale le ba sekgale, bao ba nyetšego le bao base a nyalago, go ba karolo ya maitapišo a go thibela ao a hlokegago ka magaeng le ditšhabeng tša rena.

ngihlaba ikhwelo kuwowonke amadoda aseningizimu afrika, amancane namadala, ahlala emadolobheni nahlala ezindaweni zasemakhaya, aphila isimanjemanje naphila ngokwendabuko, ashadile nangashadile, ukuthi abe yingxenye yemizamo yokugwema edingeka kabikabi emakhaya nasemiphakathini yethu.


"go be go e ba boima ka dinako tše dingwe, efela ka thekgo ya cdi le masepala ke ile ka kgona go thoma go dira tšhelete le go hlokomela bana ba ka ba bane.

"bekuba nzima ngesinye isikhathi, kodwa ngenxa yokwesekwa yicdi kanye nomasipala, sengikwazile ukuqala ukwenza imali kanye nokweseka izingane zami ezine.


efoga dikoloto tšeo o se a di beakanyetšago.


se ke go ya ka dipalopalo tša moragorago tša setheo sa lefase sa maphelo (who), tšeo di laetšago gore batho ba go feta 700 000 ba a ipolaya ngwaga ka ngwaga – seo se rago gore motho o tee go tšwa mahung a 100 ke wo a ipolailego, gomme ye ke kelo ye e hlalošago gore e ka ba motho o tee yo a hlokofa lago mo metsotswaneng ye mengwe le ye mengwe ye 40.

ngokwezibalo zakamuva zenhlangano yezempilo emhlabeni (iwho), zi tshengise ukuthi bangaphe zulu kwezi700 000 abantu abashona ngokuzibulala unyaka nonyaka – lokhu kungukushona koyedwa kwabayi100 futhi oyedwa ngemizuzwana engama40.


nakong ya go thomišwa ga temokrasi ka nageng ka 1994, mmušo o moswa o be o bea pele taba ya go bušeletša se riti le tlhompho ya baetapele ba setšo le go netefatša gore melao ye e laolago merero ya setšo le meetlo e tsamaelana le molaotheo wa naga.

ngaso leso sikhathi, bebe dlala indima ebalulekile eku thuthukisweni kwezindawo ezisemakhaya, futhi bezini kele ekuqhubeni izinhlelo zo kuphakamisa izimo zempilo yabantu babo.


gare ga mosegamanye le lewedi 2021, batho ba 9 556, bao bontši bja bona e lego basadi, ba phailwe theto ka kgang.

phakathi kukantulikazi nomandulo kowezi2021, abantu abayizi9 556, iningi labo kwakungabesifazane, badlwengulwa.


moento wa johnson & johnson o go šireletša ka morago ga matšatši a 30 gomme wa pfi zer o go šireletše ka morago ga dibeke tše pedi ka morago ga go tlhabela selekanyo sa bobedi sa moento wo.

impendulo: ugoma ngo kugcwele emuva kwe zinsuku ezingama30 uthole umgomo ijohnson & johnson noma emuva kwamaviki amabili emuva kokuthola umjovo wesibili womgomo ipfizer .


setheo sa kgoboketšo ya letseno la motšhelo seo se nago le bokgoni se bohlokwa kudu magatong a go aga mmušo wo o nago le bokgoni.

esikhathini esifanayo, ihhovisi lakwasars liphinde lakhokha inani eliphezulu kakhulu lokubuyisela intela selokhu lasungulwa eminyakeni engama25 eyadlula.


"dikopano ka moka di tla dula di ileditšwe, ntle feela le mahu ao a swanetšego go ba le batho ba go se fete 50 goba dikopano tša mafelong a mošomo ka merero ya go amana le tša mošomo," a realo.

"yonke imibuthano yomphakathi ayivunyelwe, ngaphandle kwemingcwabo enabantu abangadluli kuma50 noma imihlangano ezindaweni zokusebenza ngezinhloso zemisebenzi," kusho yena.


ka go nyantšha kgafetšakgafetša, o ka kgona go dira matutu a mantšhi ao ngwana a a hlokago.

ngokumncelisa njalo, ungakhanda obisi olwa nele oluzomsuthisa.


ba tšwela pele go hlapa le go se batamelane le batho ba bangwe.

beqhubeka nokulandela imi khuba yenhlanzeko yomuntu kanye nokuziqhelelanisa kubantu.


di phetogo tše di tla kaonafatša go šoma gabotse le bokgoni, gomme tša fokotša tshe nyegelo ya go dira kgwebo ka afrika borwa, le go hlohleletša peeletšo ye kgolo ya lekala la phraebete ka mananeokgopa rara a ekonomi ya rena.

lolu tshalomali lweza mandla kagesi luzosisiza ukuthi sinqobe ukucishwa kukagesi ngenhloso yokuwonga izwe elibhe kene nakho njengamanje, njengoba indlela entsha yokuphehla ugesi isiqala.


bontši ke banna bao e lego basenyi ba dikgaruru tša ka malapeng.

ngamadoda ikakhulukazi angababhebhezeli bodlame lwasekhaya.


naa mmele wa ka o ka se kgone go lwnatšha bolwetši ka bowona, legatong la gore ke be le malwetšana a ka morago ga go entelwa?

nga kube umzimba wami unga kwazi ukulwa nalesi sifo ngo kwawo, ngaphandle kokukha hlanyezwa ukugula emuva kokugoma?


se se be se ithekgile ka kakanyo ya lekgotlataelo la bosetšhaba ka ga coronavirus (nccc), gape se bego se le ka gare ga seakanywa sa sengwalwa seo se phatlaladitšwego gore batho ba fe dikakanyo tša bona.

lokhu kwakususelwa embonweni womkhandlu kazwelonke obhekene negciwane lecorona (nccc), futhi okwakuqukethwe ohlakeni olwalungakaphasiswa olwaluchicilelelwe ukubonisana.


makala a ka moka ke a kgoro ya kgwebišano, intasteri le phadišano.

zonke lezi yizinhlaka zomnyango wezokuhwebelana, ezezimboni kanye nokuncintisana.


"marematlou ka mehla o tliša kgatelelo ya menagano, eupša ngwaga wa 2020 o tletše ka dikgatelelo tša menagano tše di sego tša tlwaelega.

"umatikuletsheni uhlezi uza nobunzima, kodwa unyaka wezi2020 ubugcwele ubunzima obungajwayelekile.


ye 35 ya melato ye e akareditše ditiro tša bomenetša tša go amana le go thwala bašomi le go thwala baabi ba ditirelo ka fao go sego molaong gomme ditiro tše di nyakišišwa ke psc.

anga mashumi amathathu nanhlanu kula macala abandakanya ukuqashwa nokuthengwa kwempahla ngokungalandeli umthetho aphenywa yipsc.


ge ba le kgauswi le gae ka pelo tše bohloko, sesiagwe a mo kgopela gore a tshephiše gore a ka se botše motho ka go katwa ga gagwe.

ngemva kokudlwengula, le ndoda yatshela utshepo noda dewabo ukuthi bagijime futhi bangabheki emuva.


legoro la diaterese tša mohuta wo le hloka tshekatsheko go ya pele go bona ge eba go ka ba go na le dintlha tše dingwe tšeo di lego gona," a tlaleletša ka go realo.

ngaphezu kwalokho sinamakheli ayizigidi eziyi3.5 abekwe kuhlu ‘lwa ngaphelele’ noma ‘angacacile’.


ka go latela karolo yeo go bolelwago ka yona ka go "ready to govern", mmušo o laola kgolo le mpshafatšo ka mekgwa e bjalo ka pholisi ya phenkgišano, dinyakwa tša matlafatšo yeo e nabilego ya bathobaso kgwebong le melao ya tekatekano mošomong, gape le go kgokaganya kabo ya dilaesense tšeo di fapafapanego go ditlamego tša ditirelo le matlafatšo tša naga ka bophara.

uhulumeni naye udlala indima eqondile ekudaleni amathuba omsebenzi ngaphezu kwalabo bantu abaqashwe emisebenzini kahulumeni.


malebo go thekgo go tšwa go mmušo, mamoshalagae trading and projects, kgwebo ya mohlagase wa dikoloi ka mokopane, e ile ya kgona go lefa bašomi ba yona gammogo le rente le ditirelo tša mmasepala ka nako ya kiletšo ya mosepelo.

siyabonga ekwesekweni nguhulumeni, inkampani imamoshalagae trading and projects, okuyi bhizinisi lezinto ezisebenza ngogesi emokopane, likwazile ukukhokhela abasebenzi balo ngokunjalo nemali yokuqasha kanye nemali yente la yakamasipala ngesikhathi sokuvalwa kwezwe.


ka go lemoga bohlokwa bja phuthego ya borapedi go maphelo a batho ba rena, mmušo o boledišana le setšhaba sa bodumedi.

ekuboneni ukubaluleka kokukhonza kwebandla ezimpilweni zabantu, uhu lumeni ubelokhu exoxisana nomphakathi wenkolo.


re gare re šišinya di peakanyolefsa tše dintši tše di kwagalago, go swana le go oketša paka ya mošomo ya dihlogo tša dikgoro go lebeletšwe mošomo wo botse wo ba o dirago le ka fao ba phethagatšago mošomo, go dira diphetleko tša go amana le bokgoni ba mošomo le go laletša khomišene ya ditirelo tša mmušo dipoledišanong tša go thwala didg le matsogo a balaodipharephare (diddg).

siphakamisa izinguquko ezifinyelela kude ezimbalwa, ezifana nokwelula isikhathi sabaphathi beminyango ngokubheka ukufaneleka kanye nokusebenza kahle, ngokwenza ukuhlolwa oku hambisana nomsebenzi no kubandakanya ikhomishana yemisebenzi kahulumeni kwinhlolokhono yabaqondi sijikelele kanye namaphini abaqondisijikelele.


ka ge mpho ya ge re thopile sefoka e le khitšhi ya maemo a godimo ye e agilwego ke tiger brands foundation, lenaneo la phepo la sekolo se le tlo kaonafala le go feta.

amavfh ngamanye athola inkokhelo ngokupheka ukudla.


dinako tša go fihla ga dilori e kaonafetše kudu.

isikhathi sokwenziwa komsebenzi emalolini naso sithuthuke kakhulu.


"go be go na le batho ba bantši bao ba bego ba botšiša ka ga dipheta.

"babebaningi abantu ababe funa okwenziwe ngobuhlalu.


ba ke batho bao ba dirilego bosenyi kgahlanong le bana le go batho ba go ba le bogolofadi bja monagano, bjalo ka: go tsenela thobalano le ngwana; go gapeletša goba go dira gore bana ba bogele ditiragalo tša bosenyi bja tho balano; ditiro tša thobalano; go tlaiša ka thobalano; go ruta bana e sa le ba bannyane ka thobalano ka mogopolo wa go ba lokišetša thobalano; go bontšha bana goba batho ba go ba le bogolofadi bja monagano diswantšho tša maponapona le go šomiša bana goba batho ba go ba le bogolofadi bja monagano go dira ditiro tša maponapona.

untombizodwa matjila, umabhalane wenrso, uthi irejista liqukethe amagama ezaphulamthetho zabesilisa kanjalo nezabesifazane.


"ka fao taba yeo e tlangwadišwa go tla go theeletšwa ka gare ga kgorotsheko," peta a fetša ka go realo.

"udaba luzobe selubhaliselwa usuku lokuqulwa kwecala," kuphetha upeta.


monkeypox gantši ke bolwetši bja go se be šoro kudu bjoo bo bakago dintho goba dišo mo mmeleng.

igciwane selitholakele egauteng nasentshonalanga kapa.


mathata a meago mo dikarolong tše ke kgale a bolelwa gore ke wona a tlišago kgatelelo mo kgolong ya ekonomi ya afrika borwa.

izinkinga zokwakheka kwale mikhakha kudala zabekwa njengezinye zezithiyo ekukhuleni komnotho waseningizimu afrika.


ge e le gore dipolelo tše ke nnete, re tla otla batho bao ba dirago tše gabohloko.

uma kuke kwatholakala ukuthi lezi zinsolo ziliqiniso sizobhekana nalabo bantu ngesikhulu isihluku.


pejana ngwageng wo, go hweditšwe gape gore bašomi ba e ka bago 16 000 bao ba lego lenaneong la megolo la bašomi ba mmušo ba lefilwe mphiwafela wa masetlapelo wa kimollo ya leago wa covid19 ntle le maswa nedi.

ekuqaleni kwalo nyaka, kwatholakala ukuthi babalelwa kwizi16 000 abasebenzi abaholelwa nguhulumeni abakhokhelwa kungafanele isibonelelo sokusiza abakhahlanye zwe yicovid19 .


se se bohlokwa kudu go lebeletšwe gore rekoto ya lekala la praebete mo go kemedi ya bong legatong la taolo e šaletše morago go ya lekala la setšhaba.

lokhu kubaluleke kakhulu uma ubheka ukuthi ucwaningo lomkhakha ozimele mayelana nokumelwa kobulili ezingeni loku phatha lubonisa ukuba semuva kunalolo lomkhakha kahulumeni.


ge motswadi yo mongwe a hlokofetše, eupša mohu a tlogetše bana ba gabo, motswadi yo a phelago o tla hwetša seripagare se sengwe, gomme bana ba motswadi wa mohu yo a hlokofetše go ba tla amogela seripa gare se sengwe.

uma umza li oyedwa eshonile, kepha eshiye abafowabo nodade wabo, umzali osele uzo thola isigamu sengxenye yefa kanti inzalo yomza li oshonile izothola enye ingxenye.


ka la 27 moranang 1994 afrika borwa e bile le dikgetho tša yona tša mathomo tša go hloka semorafe tša temokrasi.

mhla zingama27 kumbasa ngowe1994 iningizimu afrika yaba nokhetho lokuqa la lwentando yeningi laba ntu olungacwasi ngokwebala.


go na le go nyama, le ge go le bjalo, intaseteri ya bobegaditaba e šoma ka maatla go kaonafatša mehuta ya kgwebo, go hlohleletša le go boloka kudu mešomo ya bašomi ka moo go kgonegago.

esikhundleni sokubalisa ngekusasa labo, kunalokho, imboni yabezindaba isebenza kanzima ukuhlela kabusha ibhizinisi, ukuza nezindlela ezintsha kanye nokugcina abasebenzi ngayo yonke indlela.


npa e tla pheta tshepedišo ye ya go golega badirabosenyi le go rarolla mafokodi ao a bonwego ke dinyakišišo tša siu, mopre sidente a hlaloša bjalo.

inpa izophothula inqubo yokuthi izigilamkhuba zibhekane nomthetho kanye nokubhekana nobuntekenteke obutholwe uphenyo lwesiu, kuchaza umongameli.


karolo ye bohlokwa ya lesolo la rena la dipeeletšo ke diphetogo tše bohlokwa tša makala tšeo di tlišago phapano ye kgolo tšeo re di phethagatšago ka mafapheng a go swana le la enetši, di kgokagano tša megala, meetse le maemakepe le diporo.

lokhu kuzibophezela kweme lika, iunited kingdom, ifrance, ijalimane kanye nobumbano lwamazwe aseyurophu kuhambisana nesivumelwano saseparis, esibophezela amazwe acebile ukuthi asekele ukukhishwa kwekhabhoni emazweni asathuthuka.


vnaa tlhalo ya go phethagatšwa molekane a se gona ke eng?

vsiyini isahlukaniso somshado oziphelelayo?


futhi senze njalo phakathi nalo ubhubhane.


bafsa bao ba bego ba le ka mo dipoledišanong tše ba amogetše taba ya gore tlhokego ya mešomo e hwetša šedi maemong a godimodimo a mmušo.

ababambiqhaza benkulumompendulwano bakuthokozela ukuthi lufakelwa izibuko emazi ngeni aphezulu kahulumeni udaba lokuntuleka kwamathuba omsebenzi entsheni.


disenthara tša ditirelo ka moka tša lenaneo di fa batšwasehlabelo ditirelo tša go fapanafapana, go akaretšwa go fihlelela thušo ya semolao, tšhireletšo ya batšwasehlabelo kgahlanong le batshwenyi, tlhokomelo ya melato ya kgorotsheko, thobamatswalo le matlafatšo ka tlhabollo ya bokgoni, bjalo se se fa batšwasehlabelo sebaka sa go thoma ka boswa.

izikhungo ezinezinsizakalo eziningi zalolu hlelo zinike zela ngochungechunge lwezinsizakalo kwizisulu, okubandakanya ukufinye lela kusizo lwezomthetho, ukuvikelwa kwezisulu kwizigilamkhuba, ukuqa shwa kwamacala enkanto lo, ukwelulekwa kanye nokuhlonyiswa ngokuthu thukiswa kwamakhono, lokho okunika izisulu ithuba lokuqala kabusha.


ka baka la leuba la coronavirus , go ka se nyakege gore badiradikgopelo ba romele goba ba lokele foromo ya tumelelano.

ngenxa yesizathu sobhubhane lwegci wane lecorona, abafakizicelo ngeke kudingeke ukuba bathumele noma bafake incwadi yemvume.


naga ye e na le boleng bja ka godimo ga r25.5 milione eupša e neetšwe balemi ba mahala.

lo mhlaba ubiza isamba semali esingaphezulu kwe zigidi ezingama25.5 zama randi kodwa unikezelwe kulaba balimi mahhala.


dithuto e tla ba tšeo di fapafapanego, go tloga go ya mabokgoning a tša bophelo ao a akaretšago dihlogotaba tše bjalo ka go ngwala taodišophelo le maitshwaro a ge motho a ile ditekong tša mošomo; go ya go dithuto tša mabokgoni a motheo a bjalo ka go roka dieta, mabokgoni a go šomiša khomphutha (ict), le a go bala le go ngwala.

ukunikwa amathuba esibiliidbe isingatha imikhankaso yasemgwaqeni kuzwelonke ukuze ikhuthaze abantu ukuthi babhalisele uhlelo lwethuba lesibili.


"peakanyoleswa ya naga e bohlokwa mo go direng gore naga e be le dijo tše di lekanego, mo go ageng ikonomi ya go akaretša batho ka moka, le mo go ageleng maafrika borwa ka moka bokamoso bjo bokaone, go tlaleleditše mopresidente.

"uguquko kwezomhlaba lubalulekile ekuthuthuki seni ukuba khona kokudla ezweni, ukwakha umno tho obandakanya wonke umuntu, kanye nokunikeza ikusasa elingcono labo bo nke abantu baseningizimu afrika, kwengeza umonga meli.


go a kwešišega gore ka morago ga sebaka seo se fetago ngwaga dikopano tša bodumedi di le ka tlase ga dikiletšo badumedi ba na le kgahlego ya go boela go bophelo bjo bo tlwaelegilego.

kuyaqondakala ukuthi emva kwesikhathi esingaphezu konyaka sokusebenza ngaphansi kwemikhawulo yemibuthano yezenkolo umphakathi wezenkolo ulangazelela ukubuyela esi meni esijwayelekile.


ke tšere sephetho sa gore go ka se be le tlhatlošo ya meputso ya bahlankedibago lwane ba mmušo mo ngwageng wo.

senginqume ukuthi akuzukuba khona ukunyuswa kwamaholo abasebenzi bakahu lumeni abangabaphathi base mahhovisi kulo nyaka.


mekgwa ya taolo le thibelo ya go swana le ya gaborena e a direga ka dinageng tše ntšinyana.

izindlela zokugcina nokugwema ezifanayo nezethu zibekiwe emazweni amaningi.


lenaneo le rutile batšeakaro lo go tšweletša mehlala ya ditšweletšwa tša go amana le mmaraka tšeo di tlogo thuša badiratiroatla gore ba thome dikgwebo tša bona.

uhlelo lwafundisa ababe bambe iqhaza ukuthi bakhi qize amasampula emikhiqizo ethandwa ngamakhasimende ezosiza abenza umsebenzi wezandla ukuthi bathuthu kise amabhizinisi abo.


gopola, dihlare tša go thibela go idibala ga di fodiši bolwetši bja go hwa dithunthwane eupša, gantši di fokotša bontši le bogale bja go idibala.

khumbula, ukuthi umuthi wokulwa nokudlikiza komzimba awuselaphi isithuthwane kodwa, ezigamekweni eziningi, uzokwehlisa ukwenzeka kaningi kanye nobunzima bokudlikiza.


tvep e amogela batšwasehlabelo ba go fihla go matšatši a 14, efela, peakanyo e ka katološwa mo go melato yeo e akaretšago bana le lapa ka moka.

itvep ihlalisa izisulu izinsuku eziyi14, kodwake, lolo hlelo lungalulwa emacaleni abandakanya umndeni wonke noma abantwana.


go ntšha dimpa ka karo go dirwa ke mooki yo a ngwadišitšwego (go dirwa ge mpa ya moimana e sena sebaka se se sa fetego dibeke tše 12) goba ke ngaka (go dirwa ge mpa ya moimana e na le sebaka sa go tloga go dibeke tše 12 go fihla go tše 20).

ukukhipha isisu ngendlela yokuhlinzwa kwenziwa ngumhlengikazi osemthethweni (ukuya emasontweni ayi12) noma udokotela (kusuka emasontweni ayi12 kuya kwangama20).


ka 2017 mukhodiwa a thoma go ithutela mošomo mmasepaleng wa selegae wa prince albert mo kgorong ya mohlakanelwa le ya ditirelo tša setšhaba.

ngowezi2017 umukhodiwa waqala uhlelo lokuqashwa okwesikhashana ngenhloso yokufundiswa umsebe nzi kumasipala wasekhaya iprince albert emnyangweni wezemisebenzi yokwesekwa komnyango kanye nompha kathi.


re arabile boipiletšo bja gore re maatlafatše taolo ya nrso.

siziphendulile izikhalo zokuthi siqinise ukulawulwa kwenrso.


go tloga mola ya hlomiwago, kgorotsheko e dirile gore tšhelete ya go balelwa go r8.6 bilione e bušwe go tšwa go dikonteraka tše di sego molaong.

selokhu yasungulwa, inkantolo isibuyise izigidigidi eziyisir8.6 kwizinkontileka ezakhishwa ngokungemthetho.


saps e boletše gore go na le tšwelopele mo go fokotšeng ditšhalelomorago tše dikgolo tša tshekatsheko ya dna, seo se lego bohlokwa go phethagatša toka go bao ba phologilego go bosenyi bja thobalano.

isaps isikhombise ukuthi senza inqubekelaphambili ekunciphiseni ukusilela emuva okukhulu ekucwaningeni ulibofuzo idna, okubaluleke kakhulu ekutholeni ubulungiswa kwizisulu zobugebengu bezocansi.


go feta fao, moputso o šoma bokaone go feta kotlo.

ukengeza kulokho, ukuklomelisa kusebenza kangcono kunokujezisa.


eupša lenaneo la moswananoši la mokgatlo wa afrika borwa wa batho bao ba phelago ka bogolo fadi bja matsogo goba maoto le ba ditho tša mmele go tloga lethekeng go ya menwaneng (qasa) le rutile batho ba 120 bao ba phelago ka bogolofadi go otlela dinamelwa tše di kao nafaditšwego, gomme ba 80 ba bona ba hweditše mangwalo a bona a go otlela.

kodwa uhlelo oluyingqayizivele lwabakwaquadpa ra association of south afri ca (iqasa) luye lwafundisa abantu abayi120 abakhubaze kile ukuba bakwazi ukushayela izimoto ezilungiselelwe bona, kanti abangama80 kulaba bantu baye bakwazi ukuthola izincwadi zabo zokushayela.


go fihla ga bjale go na le batho ba go feta dimilione tše tharo le seripagare bao go netefaditšwego ba na le bolwetši ka afrika, gomme go šetše go hlokofetše batho ba 88 000. e bile pharela makaleng a tša maphelo, a tša tlhokomelo ya botho, a tša leago le go a tša ekonomi a dinaga tša afrika, tšeo bontši bja tšona di se go tša tlabakelwa ka didirišwa ka mo go lekanetšego gore di kgone go laola tšhoganetšo ya tša maphelo ya bogolo bjo bokaa bjo.

kuze kube manje kunezigameko eziqinisekisiwe ezingaphezu kwezigidi ezi3.5 eafrika, futhi bangaphezu kwezi88 000 abantu asebedlule emhlabeni.


tshedimošo ka ditlhahlobo tša tlaleletšo.


"re kwešiša bohlokwa bja nako gomme re fihlelela dinepo tša rena go netefatša gore projeke e sepela botse.

"siyakuqonda ukubaluleka kwesikhathi nokuhlangabezana nezinhloso zethu sonke ukuqinisekisa ukuthi umsebenzi uhamba ngendlela efanele.


badumedi ba kgatha tema ya bohlokwa ntweng ya go lwantšhana le covid19 vukuzenzele unnamed morago bjale bontši bja badu medi ba maafri ka borwa ba kopane le ba bangwe go tšwa mafaseng ka bophara go menyanya ya badumedi ye bohlokwa.

umphakathi wezenkolo ubaluleke kakhulu ekulweni necovid19 vukuzenzele unnamed kamuva nje abantu baseningizimu afrika abakholwayo bahlanganyele na banye emhlabeni jikelele ukubungaza ezenko lo ezibalulekile.


molwetši yo a gobetšego yo a nago le dikgonagalo tše maatla tša go kokotlela o fiwa phekolo ya mmele ka mehla go mo thuša go maatlafala, go fihlela a kgona go ikemiša ka noši ntle le thušo.

kumele sibuyisele imali yethu emnothweni wethu ngokuthi sithenge imikhiqizo yalapha ekhaya, sesekele amabhizinisi asekhaya kanye nezimboni futhi sithenge kubathengisi balapha ekhaya.


lephotho la bohlano le ge diphethelo tša covid19 di oketšega gomme naga e letetše go ba ka gare ga lephotho la bohlano, ga se gwa hlwa go tsebega gore le tla ba šoro bokaakang.

ihlandla lesihlanu yize izigameko zecovid19 zikhula futhi izwe lilindele ukuthi maduze lingene ehlandleni lesihlanu, akukaziwa ukuthi lizoba libi kangakanani.


go arabela letšhogo le go se tshepane, batho ba phoenix le mafelo a kgauswi elego a bhambayi, zwelitsha le amaoti ba šomana le go bošetša maemo sekeng.

ekubhekaneni nokwesaba nokungethembani, abantu basephoenix nezindawo eziseduze zasebhambayi, ezwelisha nasemawoti basebenza ukulungisa umo nakalo.


kgoro ya maphelo ya kapa bodikela e bolela gore go dula o nwele meetse le go hlokomela tlelukhose ya gago ya ka mading le thempheretšha ya mmeleng go bohlokwa go laola covid19, kudukudu go balwetši bao ba nago le malwetši a go iphihla.

umnyango wezempilo wasentshonalanga kapa uthi ukuphuza amanzi ngokwanele kanye nokubheka izinga likashukela wakho egazini, umfutho wegazi kanye nokubheka izinga lokushisa iyona ndlela yokulawula icovid19, ikakhulukazi kubantu abanezifo eziyimbelesela.


ba be ba kopane ka senyakwa sa bona sa go fediša melao ya dipasa le tokelo ya bona ya go phela ka tokologo.

babebumbene ezimfunweni zabo zokuqedwa nya kwemithetho emibi yokuphathwa kwamapasi kanye nelungelo labo lokuphila ngenkululeko.


re rekile le go aba dimilione tša didirišwa tša go itšhireletša maokelong, dikliniking le dikolong go kgabaganya naga, e lego tša go šireletša bašomedi bao ba šomago ka batho ba bantšhi.

sesenze ukuhlolwa kwegciwane lecorona okungaphezu kwezigidi ezimbili kanti abasebenzi bezempilo bomphakathi sebenze ukuhlungwa kweziguli okungaphezu kwezigidi ezingama20.


10. dimaseke di swanetše di hlatswiwe ka meetse a go fiša a go ba le sesepe, di tlošeletšwe gabotse di be di aeniwe.

izifonyo kufanele ziwashwe ngensipho namanzi ashisayo, zihlanjululisiswe futhi ziayinisiswe.


diyuniti tša saps tša megwanto ya setšhaba di tla amogela maloko a tlaleletšo a 4 000 ngwaga wo, ebile dipeakanyo di gare di a dirwa go hlahla maloko a mangwe ka tsela ye maleba.

uphiko lwamaphoyisa aqinisekisa ukuthula emphakathini lwesaps luzokwamukela amanye amalungu ayizi4 000 engeziwe kulo nyaka wezimali, futhi amalungiselelo aseyenzi wa ukuze kuzoqeqeshwa amalungu.


re tseba gore khumanego ya dippe ga se yona tlhotlo e le noši yeo bašomedi ba tša maphelo ba lebaganego le yona.

siyazi ukuthi ukutholakala kwamappe abasebenzi basemkhakheni wezempilo akusiyo kuphela inselele abasebenzi ababhekene nayo.


bolela ka tokologo le molekane wa gago ka ditšhelete – go na le mokgwa wa gore balekane ba khutišetšane ditaba tša ditšhelete.

buyekeza imishwalense yakho – hlolisisa impilo yakho, ezempilo, ukukhubazeka kanye nemishwalense yesikhashana ukuqinisekisa ukuthi imali iyahambisana nezidingo zakho.


se se nkhotše go phethagatša lengwalo la ka la tikrii ntle le gore ke gatelege mogopolong gape.

lokhu kwangisiza ukuphothula iziqu zami ngaphandle kokukhathazeka okunye.


legatong la batho ka moka ba afrika borwa, ke leboga sehlopha seo se bušitšego magagaborena go tšwa wuhan, chi na, gape le boetapele le batho ba limpopo bao ba thušago tshepedišong ya peelothoko.

sizoqhubeka sithembeke ezimfundisweni zokubekezelelana nokuhlonipha ezichaza thina njengabantu.


kgwebo ya gagwe e thiba tlhaelelo ye lego gona ya mebaraka gola botshabelo ebile o na le bare ki bao ba hlatlogago tšatši ka tšatši le ba go botega.

ibhizinisi lakhe li namakhasimende amaningi ebotshabelo futhi liyakhula futhi unamakhasimende ahla le eza kuye.


"re swanetše go tšwa re ye setšhabeng re dire gore se kwešiše gore ke ka lebaka la eng go le bohlokwa go babalela tlha go.

"sifisa ukuphuma sifundise umphakathi ukuthi kungani kubalulekile ukunakekela imvelo.


surfers not street children club e aba dithutwana tša go sesa mo maphotong go tloga ka mošupologo go fihla ka labohlano go tloga ka iri ya 08:30 go fihla ka iri ya 13:30. bakgathatema bao ba nago le kgahlego ba ka ngwadiša mo ofising ya surfers not street children mo north beach.

isurfers not street chi ldren club inikeza izifundo zokuhuhuluza emagagasini kusukela ngomsombuluko kuya kulwesihlanu ngo08h30 kanye nango13h30.


bangongoregi ba ka bolela ka dipolelo tša bona gomme mohlankedi wa boitokišetšo go kgorotsheko o tla netefatša gore motšwasehlabelo o romelwa go yo hwetša keletšo goba kalafo, gore a kgone go phetha leeto la gagwe la go fola.

lowo onesikhalazo angakhuluma ngolimi lwakhe lwebele futhi isikhulu senkantolo sizoqinisekisa ukuthi isisulu sithunyelwa kwabezokwelulekwa noma ukwelashwa ngengqondo, ukuze baphothule indlela yabo yokupholisa amanxeba.


bjalo ka karolo ya lesolo la go hloma moloko o moswa wa bahlomi ba dikgwebo, mo ngwageng wo o feti lego mmušo o dumeletše r2.5 pilione ka thekgong ye mpsha go bahlomi ba dii ntasteri ba bathobaso bao ba ka bago ba 180 ka mokgwa wa dikadimo go tšwa go idc le sekhwama sa maatlafatšo sa bosetšhaba (nef) le dithušo tša ditšhelete go tšwa go setlamo sa diputseletšo sa dtic.

njengengxenye yomkhankaso wethu wokusungula isizukulwane esisha sosozimboni abamnyama, ngonyaka owedlule uhulumeni wagunyaza izigidigidi ezir2.5 ukweseka kabusha osozimboni abamnyama abayi180 ngendlela yemalimboleko yakwaidc kanye nenational empowerment fund (inef) kanye nezibonelelo eziphuma ohlelweni lokukhuthaza lakwadtic.


re ile ra kgona go arabela tlhokego ye ye kgolo ya bjako mo setšhabeng sa rena; malebo go mananeokgoparara a rena a go naba naga ka bophara le ditshepetšo tša etšensi ya afrika borwa ya tšhireletšo ya leago (sassa) le sekhwama sa inšorentshe ya bao ba lahlegetšwego ke mešomo (uif).

kuze kube sikwazile ukubhekana nalesi sidingo esikhulu futhi esiphuthu mayo emphakathini waki thi sibonga ingqalasizinda kazwelonke ekahle yenhla ngano yezimpesheni nezibo nelelo zikahulumeni eningi zimu afrika (isassa) kanye nesikhwama somshwalense wabalahlekelwe ngumsebenzi (iuif).


re be re nyaka go ra rolla bothata bjo, se bohlokwa kudu, go dira gore ba hwetše mešomo," a realo mohlankedimogolophethiši (ceo) wa qasa ari seirlis yoo le yena a phelago ka bogolofadi bja ditho tša mmele go tloga lethekeng go ya menwaneng.

besifuna ukuxa zulula le nkinga futhi, okuba luleke kakhulu, senze abantu baqasheke," kusho isikhulu esiphezulu (iceo) seqasa uari seirlis naye okhubazeke kwesingezansi.


ma vhunga o ile a ipolaya ka go nwa dipilisi tše ntši go feta te kanyo, morago ga gore bitio ya gagwe a bethwa e phatlalatšwe go marangrang a dikgokagano.

umavhunga weqisa amaphilisi ayewa nikwe ngudokotela emva kokuthi ividiyo eyaqoshwa ngesikhathi eshaywa yasabalala ezinkundleni zoku xhumana.


sebaka se se nthušitše go itlhokomela le go hlokomela ba lapa la gešo.

leli thuba selingisize ukuthi ngikwazi ukuzinakekela ngiphinde nginakekele nomndeni wami futhi.


le ge se e le tšwelopele ye bohlokwa, go sa na le mošomo wo montši woo o swanetšwego go dirwa go bea durban mae mong a go ba boemakepe bja maemo a godimo le bjalo ka boemakepe bja hapo ya he misfere ya borwa.

ngenkathi lena kuyinqu bekelaphambili ebalu lekile, kodwa usemuni ngi umsebenzi oku safa nele ukuthi wenziwe ukuthi kubekwe ichweba lasethe kwini ezingeni lomhlaba futhi kube yichweba lokuthunye lwa kwempahla ngomkhumbi enkabeni eseningizimu ye zwe.


""e be e le šifithi ya ka ya mathomo ya bošego le mosegare ebile e le la mathomo re šoma le borasetimamollo ba bangwe ba banna.

"kwakuyishifti yami yokuqala ephelele yamahora angama24 futhi kwakuyisikhathi sokuqala lapho sasisebenza njengethimba lezicishamlilo kanye namadoda.


tshepetšo ya go aroganya eskom e thomile, gomme lekala le fihleletše nako ya mafelelo ya manthole 2021 ye e bego e beetšwe go thoma khamphani ya tshepedišo ya mohlagase.

izinguquko zomthetho zizogcina ngokuba nomphumela wemakethe entsha encintisayo kagesi, ngokwesekwa ukushicilelwa komthethosivivinywa ochitshiyelwe womthe thonqubo wogesi kanye nomsebenzi oqhubekayo wokuchibiyela inqubomgomo yentengo kagesi.


nakong ya ge go tsebagatšwa seemo sa masetlapelo a bosetšhaba ka hlakola, nepo ya rena ye kgolo e be e le go laola go phatlalala ga bae rase ye go tlišetša badudi, setšhaba, bašomi le dikgwedi kimollo ya tšhoganyetšo.

ngesikhathi kumenye zelwa isimo senhlekelele kazwelonke ngondasa, okwaba seqhulwini kuthi na kwakungukunqanda ukubhebhetheka kwegci wane nokuhlinzeka ngosizo oluphuthumayo kwizakha muzi, imiphakathi, abase benzi kanye namabhizinisi.


webrangers.co.za mma e thuša gape bana ka go diriša wepsaete ya yona ya hashplay (https://hashplay.co.za), yeo e akaretšago pholathefomo ya kgašo ya setšhaba ye e dumelelago bana go boledišana le modiredi wa inthaneteng ka ga seo ba itemogelago sona go kgašo ya setšhaba.

webrangers.co.zaimma iphinde isize abantwana ngewebhusayithi yayo yehashplay (https://hashplay.co.za) , ebandakanya inkundla yezokuxhumana evumela abantwana ukuthi bakhulume nosebenza kwiinthanethi ngalokho abahlangabezana nakho ezinkundleni zokuxhumana.


baithuti ba mare matlou ba ngwa ga wo ba tla leba na le mathata a magolo ka lebaka la coronavirus (covid19).

abafundi bakama tikuletsheni bakulonyaka kumele babhekane nezingqinamba eziningi ngenxa yesifo segciwane lecorona (icovid19) .


mo afrika borwa go na le molao wo o nabilego wa tšhireletšo ya babegabosenyi, go akaretšwa ka molao wa dikutollo tše di šireletšegilego, molao wa dikamano tša bašomi, molao wa dikhamphani, molao wa tšhireletšo kgahlanong le tlaišo, le molaotheo ka bowona.

eningizimu afrika kunoku vikelwa okubanzi komthetho wezingede, kubandakanya umthetho wokuvikela okudaluliwe, umthetho wobudlelwano emsebe nzini , umthetho wezinkampani, umthetho wokuvikela ukuhlukunyezwa, kanye nomthethosisekelo uqobo.


magwaza ke wo mongwe wa baithuti ba makgolokgolo bao ba fetago matsogong a misa ka mananeo a ngwaga ka ngwaga a tlhabollo ya baswa.

umagwaza ungomunye wabafundi abangamakhulu abedlula ezinhlelweni zokuthuthukiswa kwentsha minya ka yonke.


ba swanetše go ikgafa go šireletša metheo ya molao theo, le gore, bjalo ka ge ke boletše polelong yaka ya ma thomo ya go tsena setulong, "ba swanetše go šoma ka po tego le go hlankela setšhaba fela".

kumele bazinikele ukupha kamisa amagugu omthethosi sekelo, futhi kumele, njengo ba ngangishilo enkulumweni yami yokugcotshwa, "base benzele umphakathi ngoku thembeka kuphela".


dipoelo tše di ka kgona go matlafatša ntwa ya rena kgahlanong le leuba le.

le miphumela inamandla kakhulu ekuqiniseni amandla ethu okubhekana nalo mqedazwe.


"wekešopong re rutilwe go thoma mananeo a rena a di kgwebo.

"emhlanganweni wokuco belelana ngolwazi safundiswa ukuthi singazenza kanjani izinhlelo zethu zokuhlelela ibhizinisi.


bolwetši bja go hwa dikotwane bjo bogolo gantši bo tšea metsotso ye mmalwa.

amagrand mal seizures ajwayele ukuthatha imizuzu embalwa.


tekolo e laeditše gore nsnp e aba menyetla go baithaopi bao ba apeago dikolong ba go feta 50 000 ngwaga ka ngwaga go ape ela barutwana, gomme ba gola tefelo ya r960 ka kgwe di," gwa realo mathe.

"ngenkathi kuhlolwa ku tholakale ukuthi insnp ihlinzeka abantu abalungi selela abafundi ukudla ben gaholelwa, abangaphezu kwezi50 000 minyaka yon ke, ngethuba lokukhokhe lwa isibonelelo semali yokugibela okungama960 amarandi ngenyanga," ku sho umathe.


re dirile gore go kaonafatša go šoma gabotse ga maemake pe a rena e be selo se bohlokwa sa operation vulindlela go mme re nepišitše go ageng lefsa transnet, yeo e lego ye nngwe ya dikgwebo tša mmušo tše bohlokwa.

senze inqubekelaphambili ekuthuthukiseni ukusebe nza ngokufanele kumachwe ba njengenye yezinto ezise qhulwini ohlelweni iopera tion vulindlela futhi siphinde sagxila ekwakhiweni kabusha kwenkampani yakwatrans net, engenye yamabhizinisi ahamba phambili anganyelwe ngumbuso.


lenaneo la rena la kalafo le bile le seabe phokotšong ya mahu a mantšhi a go hlolwa ke aids ka 60%.

uhlelo lwethu lokwelapha selufake isandla ekwehliseniinani labantu ababulawa yiaids ngamaphesenti angama60.


tvep gape e hlotše mešomo ya batho ba 44 setheong sa yona bao ba šomelago dikgo ro tša yona tša go fapana go swana le ya ditšhelete, ya merero ya bašomi le ya tekolo.

itvep isidale amathuba omsebenzi kubantu abangama44 abasebenza eminyangweni eyahluka hlukene efana nowezimali, owabasebenzi kanye nowokuhlola.


le ge go na le dikakanyo tša go fapafapana mabapi le diphetho tše dingwe tšeo re di tšeerego – gomme mo mabakeng a mangwe di ena gape le dikgopolo tša go fapafapana – mmušo o leka ka maatla go šoma ka mokgwa woo o tšwetšago pele ditokelo tša go phela tša batho ka moka ba gaborena.

ngesikhathi kusenokwehluka kwemibono kwezinye zezinqumo esizithathile – kwesinye isikhathi lokhu kunombono owehlukanisa abantu – uhulumeni wenza yonke imizamo ukukwenza ngendlela ezokwenza ngcono amalungelo empilo nesithunzi sabobonke abantu bakithi.


ke holofela gore batho ba tlo di thabela go ya le ka fao di lego ka gona.

ngiyathemba ukuthi abantu bazokwamukela njengoba kunjalo.


magato a tšhoganyetšo ao re a hlomilego a re beetše mothe o wa go tia wo ka ona re tla agang ikonomi ya gaborena ka leswa.

izinyathelo eziphuthumayo esizibekile zibe yisisekelo esiqinile esingakhela kusona umnotho wethu.


dipalopalo tša gabjale, kudu tša mešomo, di re fa kholofelo.

futhi izinkomba zithi umnotho wethu ubonisa izimpawu ezinhle zokukhula.


bontši bja maafrika borwa ba ile ba beelwa thoko go ekonomi ya kakaretšo, fao bahlomi ba dikgwebo ba bathobaso ba ilego ba dumelelwa fela ka go diintasteri tše nnyane tša barekiši ka makheišeneng.

iningi labantu baseningizimu afrika babekhishwe inyumbazane emnothweni, nosomabhizinisi babevaleleke ekubeni nezitolo ezincane emalokishini.


"palomotheo ya kabo ya nsfas ya go thekga baithuti ba yunibesithi le ba tvet ba ba hlokago le ba malapa a go amogela mašeleng a fase e tlo oketšega go tloga go r9.849 bilione ka 2017/18 go ya go r35.321 bilione ka 2020/21.

ngowezi2017 uhulumeni wamemezela ukuthi imfundo ephakeme izoba mahhala kuzi tshudeni ezimpofu kanye na lezo ezivela emindenini ethola umholo wonyaka ohlangene ngaphambi kwezimali eziba njwayo engaze ifinyelele kwi zi350 000 zamarandi.


se ke go ya ka motlatšatona wa maphelo ngaka sibongiseni dhlomo, yo a hlalošago gore, ka moka, basadi ka moka ba na le tokelo ya go fediša boimana bja bona, ka ntle le tefo, ka sepetleleng sa mmušo goba ka kliniking mo dibekeng tša mathomo tša boimana tše 12.

lokhu kushiwo iphini likangqongqoshe wezempilo udkt sibongiseni dhlomo, ochaze wathi, ngokomthetho bonke abantu besifazane banelungelo lokukhipha isisu, mahhala, kunoma yisiphi isibhedlela noma umtholampilo kahulumeni emasontweni ayi12 okuqala okukhulelwa kwabo.


godi mo ga se, phapoši e swanetše go hlokomelwa letšatši le lengwe le le lengwe ge moeti a le fao.

phezu kwalokho, igumbi kumele lilungiswe nsukuzonke ngenkathi isihambeli sakho sisahlala khona.


ge o tšwelela ditekong tše o swanetše go tšwelela gape go ditlhahlobo tša kalafo gomme ka morago ga fao tlhahlo ka ga go tima mello e a thoma," a re alo.

uma uphumelela lokhu ku fanele uxilongwe ngodokotela kulaphoke uzoqala uqeqeshelwe ukuba isicishamlilo," esala ndisa.


ge ngwana a ka thapiša maleiri a go feta a tshela tšatši ka tšatši, a nyantšhwa kgafetšakgafetša (makga a 8 go ya go 12 tšatši ka tšatši), a gola ka digerama tše 500 kgwed i ka kgwedi, gona o tšweletša matutu a lekanego.

uma umntwana echamela ama nabukeni angaphezu kwayisithupha nsuku zonke, enceliswa njalo nje (okungenani izikhathi ezi yisi8 kuya kweziyi12 nsuku zonke), futhi umntwana enyuka ngesisindo oku ngenani esingama500g njalo ngenyanga, lokho kusho ukuthi unobisi olwanele.


dibeke le dikgwedi tše di tlago di tla ba bothata gomme di tla nyaka tše dintši go tšwa go batho ba rena.

amaviki nezinyanga ezizayo zizoba nzima futhi zizofuna okukhulu ebantwini bakithi.


tšona di akaretša: diresturente, dipara le dithabene, ntle le go tlišetšwa goba go itatela dijo.

eminye imikhakha eyayi vele seyivuliwe, njengezoli mo kanye nezamahlathi, izinsiza ezibalulekile, usizo lokwelapha, ukukhiqizwa kokudla kanye nokukhiqizwa kwemikhiqizo ye nhlanzeko, izoqhubeka nayo isebenze," kusho yena.


ke rata go lebogiša baithuti ka moka ba kreiti ya 12 le ba malapa a bona ge ba kgotleletše le ka ga maikemišetšo a bona.

ngifuna ukuhalalisela bonke abafundi bethu bebanga lesi12 kanye nemindeni yabo ngesineke kanye nokuzinikela kwabo.


go ya le ka seboleledi sa sassa, paseka letsatsi, mphiwafela wa bana o lefelwa mohlokomedi wa gagwe, efela maikemišetšo a wona ke go hlokomela ngwana.

ngokokhulumela usassa upaseka letsatsi, isibonelelo somntwana sikhokhelwa loyo oyinakekelayo, kodwa siqonde ukunakekela umntwana.


a re thekgeng maphodisa gore afrika borwa e bolokege vukuzenzele unnamed go nale tlalelo le pefelo tše golelago godimo setšhabeng ka maemo a bosenyi ka mo nageng ya gaborena.

siza amaphoyisa ukwenza iningizimu afrika iphephe vukuzenzele unnamed iyakhula intukuthelo nokunengeka komphakathi ngenxa yamazinga obugebengu ezweni lakithi.


karabo: bohlatse bo laetša gore ka fao mašole a gago a mmele, ge o babja ka lebaka la covid19 , a lwantšhago bolwetši bjo ka gona, ga a na maatla kudu ebile ke a mannyane go fetwa ke ka fao a lwantšhago bolwetši bjo ge o hlabile moento.

impendulo: ubufakazi bukhombisa ukuthi ukulwa komzimba wakho nezifo, uma uguliswa yicovid19 , kuba buthakathaka futhi kunamandla amancane uma kuqhathaniswa namandla omgomo okulwa nezifo.


sesi wa gagwe o ile a mmotša ka ga lenaneo la wof.


se se tla nyaka gore go be le dipoledišano tšeo di nago le nepišo gareng ga badirišani ba rena ba setšhabeng, eupša kudukudu le mekgatlo ya bašomi ba mmušo.

lokhu kuzodinga izingxoxo ezigxi lile phakathi kwabamele u mphakathi, kodwa ikakhu lukazi nezinyonyana zabase benzi bakahulumeni.


ke be ke tseba gore ke na le akhaonthe ya diaparo ye tee gomme ke se na sekoloto se sengwe, ka gona ke ile ka kgopela kgatišo ya profaele ya ka," a realo.

"ekuqaleni ngangicabanga ukuthi kungenxa yemalingeniso yami eyayingenazinzo, kodwa kwakungenja lo.


however, due to the high number of cards being processed, the rtmc advises you to wait 35 days before going to collect.

produced and ready for collection: the card will be ready for collection in 21 days.


re amogela ditsebišo go tšwa go batšweletšintšhi ba dijo mmogo le mabenkele a dijo tša gore ba gare ba tla ka maano a go thuša badiriši gore ba kgone go reka tše ntšhi ka tšhelete ya bona.

siyazemukela izinkomba ezivela kubakhiqizi bokudla kanye nezitolo zokuthi benza imizamo yokusiza abathengi ukuthi bathole okuningi ngemali yabo.


sekaseka dipholisi tša gago tša inšorense – lekola inšorense ya bophelo bja gago, ya maphelo, ya bogolofadi goba ya nakwana go kgonthiša gore ditefo le ditefello tša gona di sepelelana le dinyakwa tša gago.

uma ukhushulelwe umholo, thatha enye imali uyonge ukunokuthi wandise izindleko zempilo.


go george ke ketapele ka go matlafatatša batho bao ba phelago ka bogolofadi vukuzenzele unnamed phihlelelo ya dinamelwa tša bohle gantši ke tlhohlo go batho bao ba phelago ka bogolofadi ka ge dipese le dipesana di se na di nolofatši tšeo di nyakegago go sepetša banamedi bao ba phelago ka bogolofadi.

igo george isiza ekuhlomiseni abantu abakhubazekile vukuzenzele unnamed ukufinyelela ezoku thutha zomphakathi ngokuvamile kuyinselele kubantu abaphila nokukhubazeka njengoba amabhasi amaningi namatekisi engenazo izinto ezidingekayo ukuthutha abagibeli abakhu bazekile.


mokgatlo wo o nale sehlopha sa badiredi ba maphelo go tšwa setšhabeng, molaodi wa pro tšeke le motlanyatshedimošo bao ka moka ba šomago ka thata go netefatša gore balwetši ba latela dikalafo tša bona gore ba kgone go fola mo lebakeng la dikgwedi tše tshela.

le nhlangano inethimba labasebenzi bezempilo bomphakathi, umphathi wephrojekthi kanye nogcina imininingwane bonke laba basebenzela ukuqinisekisa ukuthi iziguli ziyaqhubeka nohlelo lokwelashwa ukuze zelapheke esikhathini sezinyanga eziyisithupha.


o khutše diiri tše dingwe le tše dingwe tše pedi ge e le gore o otlela maeto a matelele.

njalo ngemuva kwamahora amabili uthathe ikhefu uma ushayela ibanga elide.


ba mpoditše tša mehleng ya ge senthara ye e thomišwa, ka fao bašomedi ba bego ba sokolela go hwetša meputso ya bona eupša ba tšwelapele go tla mošomong.

bangi tshele ukuthi ezikhathini zokuqalwa kwesikhungo, abasebenzi kwakunzima ukuthi bakhokhelwe kodwa nomakunjalo babelokhu beza emsebenzini.


balapa le bagwera ba ka fa barutwana thekgo ya maikutlo, ka tsela ya go ba hlohleletša le go ba kgonthišišetša nako le nako, gwa realo tlhapane.

umndeni nabangani bange seka abafundi ngokuzwelana nabo, ngokubagqugquzela nokubaqinisekisa njalonje, kusho utlhapane.


o re le ge e le gore o ipshi na ka dikenywa tša go šoma ga gagwe kudu, ka mehla ga go bonolo.

nakuba edla izithelo zomsebenzi wakhe, uthi akukaze kube lula nenze.


seakanywa sa tlhako ya phethagatšo ya bosetšhaba se se lebeletšego go aba diti relo tša mmušo ka bokgoni se nepile go hloma mmušo wo o hlankelago batho ba gaborena bokaone, mmušo wa go ba kgakala le khuetšo ye sego maleba ya go šunyašunya nko ga boradipolotiki le fao dithwalo di dirwago go ya ka maleba.

umthetho osadingidwa wohlaka lokuqaliswa ko kusebenza lukazwelonke ekuqeqeshekeni emisebe nzini yomphakathi uhlose ukwakha umbuso osebenze la kangcono abantu bakithi, ongenakho ukungenelela kwezepolitiki futhi lapho imisebenzi inikezwa ngoku faneleka.


bjalo ka naga ya go hlaelela meetse, afrika borwa ke karolo ya dinaga tše 30 tša komelelo lefaseng ka bophara.

njengezwe elinamanzi ayingcosana, iningizimu afrika ibalwa phakathi kwamazwe angama30 ome kakhulu emhlabeni.


ditiro tša go tšwa tseleng tšeo di lebišitšwego go batšwantle, e ka ba e le bao ba lego molaong goba ba se molaong, di ka se kgotlelelwe.

izenzo ezingenamthetho eziqondiswe kwabokufika, noma ngabe banamaphepha noma abanawo, angeke zibekezelelwe.


go fapana le se se bolelwago ke dihlopha le batho bao ba lego kgahlanong le bafaladi, badirabosenyi ke bathobaso le bathobašweu, banna le basadi, batšwantle le badudi ba ka nageng.

okuphambene nalokho okushiwo amaqembu kanye nalabo bantu abalwisana nabokufika, ababhebhezeli bobugebengu ngabantu abamnyama nabamhlophe, abesilisa nabesifazane, abokufika kanye nezakhamuzi.


ga go moento woo o šireletšago kgahlano le malwetši kamoka.

ukugonywa kwenani elanele labantu nakho kakuhlinzeki ngokuvikeleka okuphelele kulabo abangagomile.


ga go na le maekherotšhipi goba se tlabelo sa go latišiša mosepelo ka gare ga meento.

ayikho insinjana noma into ela ndela ukuhamba kwabantu emigomweni.


go keka ga twatši ya corona, yeo e hlolago bolwetši bjoo bo tsebegago ka la covid19, go tloga go diragetše le go phatlalala ka bjako, gomme gabjale bo goeleditšwe bjalo ka bolwetši bja lefase.

ukusabalala kwegciwane leco rona, okubangela isifo esaziwa ngecovid19, sekudlondlobale ngokushesha okuyisimanga, njengamanje selithathwa njengobhubhane emhlabenijikelele.


megala ye e bego e letša ke bahlabamekgoši e feleleditše ka gore go nyakišišwe melato ya bomenetša, ya tsogolekobong le ya melato ye mengwe yeo e ka bago ye 24 035, gwa bolela mokhomišenare wa ditirelo tša setšhaba michael seloane, yo a hlokometšego mošomo ka moka wo o dirwago ke khomišene ye.

lezi zingcingo ezishaywa izingede seziholele ekuphe nyweni kwamacala ayizi 24 035 enkohlakalo, uku khwabanisa kanye nobunye ubugebengu, kusho ukhomi shana wezemisebenzi kahu lumeni umichael seloane, owengamele wonke umsebenzi owenziwa ikhomishana.


sumay o re go šoma protše keng ye go na le ditlhohlo tša gona.

usumay uthi ukusebenza kulo mklamo kunazo izinse lelo.


ge go bolelwa ka lenaneo la tlhohleletšo ya mešomo la mopresidente, se se akaretša go kaonafatša go ithuta ka dikolong, go kaonafatša metsemekutwana, go thekga baphologi ba dikgaruru tša go thewa godimo ga bong, pabalelo ya tikologo le go tšweletša mekgwa ye meswa ya go resaekela matlakala.

odabeni lohlelo lukamongameli lokusungula amathuba emisebenzi, lokhu kubanda kanye ukwenza ngcono ukufunda ezikoleni, ukuthu thukiswa kwezindawo zemijondolo, ukweseka labo abasinde kudlame olubhekiswe kwabobulili obuthile, ukulondolozwa kwemvelo kanye nokuqamba kabusha ekugayweni kabusha kwe mfucuza.


re thwetše ebile re sa thwala baoki, dingaka le bašomedi ba tša tšhoganetšo ba tlaleletšo.

sithole imibhede yezibhedlela ebalelwa kweziyi28,000 yeziguli zecovid19 futhi sesakhe ngempumelelo izibhedlela zesikhashana ezweni lonkana.


ge o thekga yo o mo ratago, ludziya o re go a thuša gore o kwešiše tshepetšo ya manyami le gore yo mongwe le yo mongwe o na le tsela ya gagwe ya go lebana le manyami.

uma weseka othandiweyo, uludziya uthi kuyasiza ukuthi uqonde indlela yokuzila kanye nokuthi wazi ukuthi omunye nomunye ubhekana nakho ngendlela engafani.


"selo se o se nyakago ke go šireletša lapa la gago," a realo.

"ufuna ukuvikela umndeni wakho," kusho yena.


ka fao o ka se bake baerase ebile diteko tša gago di ka se laetše gore o na le baerase ye ka morago ga go hlabelwa ka moento.

ngakhoke angeke neze udale igciwane futhi angeke wenze ukuthi uhlonzwe njengonegciwane emva kokugoma.


banna le basadi ba ditirelo tša mmušo ba swanetše go fiwa mabokgoni a go kgatha tema ya bona go tliša kgate lopele le go dira gore go rene moya wa temokrasi.

amadoda nabesifazane abasebenzela uhulumeni ku mele bacijwe ukuze bezodlala indima yabo ekuthuthukiseni nasekuqiniseni intando ye ningi.


le ge batswadi ba lebogiša bana ka dibapadiši le male kere, ditebogo tše kaonekaone ke go gokara, myemyelo le go bontšha kgahlego go bona.

nanoma abazali abaningi beklomelisa izingane ngezinto zezingane zoku dlala noma ngamaswidi, ukuklomelisa okungcono ukwanga, ukumamatheka kanye nokukhombisa ukuthi unendaba nazo.


maswao a ka ga se a mpefala go swana le a monna wa ka, yo a ilego a ba le dihlabi mmeleng, a sellega, a ba le maswafo a go ngangega, go felelwa ke moya, disaenase tše di thibanego, sehuba se sekoto mafahleng a gagwe le go ﬁ ša ga mmele.

izimpawu zokugula kwami bezingebucayi njengezomkhwenyana wami, obenezinhlungu umzimba wonke, ucanucanu, ukucinana kwesifuba, ukuphefumula kanzima, ukuvaleka kwamakhala, izikhwehlela esifubeni kanye nemfiva.


ka go le lengwe, ge boemake pe bo šoma gabotse bo ka dira gore ekonomi e gole gomme bja dira gore naga ya rena e be sebaka sa selete le kontinente.

ngakolunye uhlangothi, uma ichweba lisebenza kahle liholela ekukhuleni komnotho futhi libeke izwe lakithi eku theni libe yintuba yokungene la esifundeni kanye nasezwe kazini.


ruta bana ba gago ba bagolonyana nomoro ya gago ya sellathekeng gore ba fane ka yona ge go ka ba le maemo a tšhoganetšo.

fundisa abantwana asebekhulile inombolo yakho kamakha lekhukhwini uma kwenzeka kuba nesimo esiphuthumayo.


rini yeo e na le pilisi ya antiretroviral yeo e bitšwago dapivirine, gomme yona e swanetše e fetolwe kgwedi ka kgwedi.

ngaphezu kwalokhu, iprep entsha – okungumjovo ohlala izinyanga ezimbili – ulinde ukuthi ugunyazwe.


nakong ya go hwa dikotwane tša seripa tše di menaganego, motho wa gona a ka bonala bjalo ka motho yo a šarakanego, yo a gakanegilego goba yo a tagilwego.

ngesikhathi secomplex partial seizure, umuntu angabonakala edidekile, ephazamisekile noma edakiwe.


tlhokego ya mešomo ka nageng ya rena ke bothata.

kuyinkinga enkulu ukungabibikho kwemisebenzi ezweni lethu.


naga ye e itemogetše mase tlapelo a mantši kudu.

leli zwe selaziwa ngezinto ezimbi zodwa.


go bohlokwa gape go hlokomela bana ba gago ge ba raloka go swana le ge ba rutha ka lewatleng goba ge ba raloka ka mabaleng a boralokelo.

kusemqoka futhi ukuqapha abantwana bakho uma kunezinto enizenzayo ezifana nokubhukuda olwandle noma nidlala emabaleni okudlalela.


tshokolo yaka e fedile ka 2018 ge ke be ke amogela pasari go tšwa misa.

kwaze kwaba ngunyaka wezi2018, ngesikhathi ngitholaumfundaze ophuma kumisa.


go tšwela pele go maatlafatša matsapa a rena a go fetoša ntwa kgahlanong le bomenetša, ke tsebagatša go thwalwa ga batho go ya ka lekgotleng la keletšo kgahlanong le bomenetša la bosetšhaba.

ukuqhubeka nokuqi nisa imizamo yethu yokulwa nenkohlakalo, ngimemezela ukubekwa komkhandlu kazwelonke oweluleka ngokulwa nenkohlakalo.


ke sa tšwa go saenela dikarolo tše tharo tša melao ye e hlamilwego mo nakong ye e sa tšwago go feta tšeo di phethagatšago ditshepišo tša rena ka nepo ya go maatlafatša tshepedišo ya tirišo ya toka go bosenyi, go tšwetša pele boikarabelo go ralala le mmušo le go hloma thekgo go batšwasehlabelo e lego se bohlokwa go matsapa a rena ka moka.

ngisanda kusayina ukuphasisa iziqephu ezintathu zomthetho ukugcina izithembiso zethu zokuqinisa uhlelo lwezobulungiswa kwezobugebengu, ukuthuthukisa ukuziphendulela kuhulumeni futhi nokwesekwa kwabasindile ukuthi kube kummongo wayo yonke imizamo yethu.


dikolo tša digotlane tše ntši di thušitšwe gore di šome le gore di bulwe gape.

kwasizwa inqwaba yezinkulisa ukuze zikwazi ukuqhubeka nokusebenza nokuvulwa.


ka fao, melawana yeo e tsebagaditšwego ke kabinete gomme ya begwa ke tona nkosazana dlaminizuma ka la 29 mopitlo e ile ya oketša nako ya kiletšo ya motšoko.

yingakho ke, imithethonqubo eyavunyelwa yikhabhinethi neyamenyezelwa ngungqongqoshe unkosazana dlaminizuma mhla zingama29 kumbasa yelula ukuvalwa kogwayi.


"karolo ya boramolao/mmamolao e tla felegetša bangongoregi go dikgoro tsheko tša masetrata go bula melato ya dikgaruru tša ka malapeng le go ba thuša ka go tlatša difomo tšeo di hlokegago.

"umnyango we zomthetho uphelezela lowo onesikhalo ukuya enkantolo kamantshi ukuyovula ama cala odlame lwasekhaya futhi usize ukugcwalisa wonke amafomu okufanele agcwali swe.


pakatiro ya maloko a sgb ke mengwaga ye meraro.

isikhathi sokusebenza kwamalungu esgb siyimi nyaka emithathu.


mmušo o lokolotše tšhelete ya go goketša baithutelabophodisa ba baswa ba 12 000, ebile sehlopha sa mathomo se gare se fiwa tlhahlo ya motheo.

uhulumeni ubeke uxhasomali ukuze kuzoqashwa amaphoyisa asaqeqeshwa amasha ayizi12 000, futhi iqoqo lokuqala seliqalile ukuqeqeshwa okokuqala.


tekodišišo ya 2018 ya bole loko bja rena bja brics ka feme ya ditirelo tša sephrofešenale ye e bitšwago deloitte e bolela gore badirišani ba brics "ba beeleditše letlotlo la bona ka mo nageng ya rena la bontšhi bja makga a mararo go fetišiša ge go bapetšwa le mengwaga ye šupa ya go feta pele ga le nyaga la 2011".

ukubuyekezwa kwango wezi2018 kobulungu bethu bebrics ngongoti benka mpani ideloitte kwabalula ukuthi ababambisene nebrics "batshala izimali ezweni ngokungaphezu kokuphindwe kathathu uma kuqhathaniswa neminyaka eyisikhombisa ngaphambi kowezi2011".


"ge re ka kgopela batho gore ba kgathe tema ditshepedišong tša tekanyetšokabo ke moka bona batho bao ba sa tsebe selo, ba ka se kgone go hlagiša dintlha tša go kwagala.

"uma sicela umphakathi uku thi ubambe iqhaza ezinqubweni zesabelomali futhi umphakathi ufika ungenalo ulwazi olunembile, ngeke ukwazi ukuletha imibono ephusile.


dithaetlelediti di ngwadišitšwe ka maina a balemi mathomong a ngwaga wo.

ngonyaka wezi2009, umnyango wezolimo waselimpopo wangaphambilini waphakamisa kumnyango wezemisebenzi kahulumeni ukuthi umhlaba kumele unikezelwe kubalimi.


ka nako efe goba efe, choc e ka kgona go hlokomela bana le bafsa ba mahlalagading ba go feta ba 1 500, mola ka go le lengwe e fana ka thekgo ya tša leago go malapa a go feta a 1 500," gwa bolela seegers.

noma ngasiphi isikhathi, ichoc ingaba nabantwana kanye nentsha eyinakekelayo engaphezu kwe1 500, ngesikhathi inikezela ukwesekelwa kokululekwa ngengqondo kwimindeni engaphezu kwe1 500," kusho useegers.


go goteletšwa le go timelwa mohlagase silusapho nyanda go na le dilo tše ntši tšeo maafrika borwa a ka di dirago go seketša mohlagase le go efoga go kgaolwa ga mohlagase.

ukukhanyiswa nokucishwa kukagesi silusapho nyanda ziningi kakhulu izinto izakhamizi saseningizimu afrika ezingazenza ukonga ugesi ukuze kugwenywe ukucishwa kukagesi ngenhloso yokuwonga.


ge ke be ke eme ka lefoko lekgotla la molaotheo mengwaga ye 25 ya go feta, ke rile molaotheo wa rena o swanetše go se be mantšu fela ao a ngwadilwego pampiring; eupša o swanetše go ba kgonthe maphelong a setšhaba sa rena.

ngesikhathi ngethula inku lumo kusigungu somthe thosisekelo eminyakeni engama25 eyadlula, ngathi umthethosisekelo wethu kumele ube yinto enkulu ukudlula amagama nje ase phepheni; kumele ube iqi niso ezimpilweni zabantu bakithi.


toka go setšhabamopresidente o rile setšhaba se kgotleletše mathata a mantši mengwaga ye ka moka gomme "dithaetlelediti di tliša toka go setšhaba se se amogilwego".

ubulungiswa kumphakathiumongameli uthe umpha kathi ubusubekezelele ubu nzima obuningi eminyakeni eyedlule futhi "amatayitela agunyaza ubunikazi aletha ubulungiswa kumphakathi owawuphucwe umhlaba".


"e tlo re thuša gape go fokotša diphetetšo tša hiv , go oketša phihlelelego ya go hwetša tlho komelo gape le go kaonafatša dipoelo tša maphelo bakeng sa basadi le banna bao ba fetetšwego ebile ba amilwego ke hiv/aids," a tlaleletša ka go realo.

"ihlose futhi ukunciphisa ukusulelana ngehiv/aids, yandise ukufinyelela ekunakekeleleni nokwenza ngcono imiphumela yezempilo kubesifazane nabesilisa abasuleleke nabathintwe yihiv/aids," enezela.


ditsebi tša magato a polokego inthaneteng go tšwa lekgotleng la dinyakišišo tša saense le diintaseteri (csir) di re bomphenyašilo bja intha neteng bo kotsi kudu baneng gomme bo ka hlola kgatelelo ya monagano, manyami, pefelo, go nologa mooko, go tshwenyega, le letšhogo.

ongcweti bezokuphepha kuinthanethi abavela ku mkhandlu wezocwaningo lwezesayensi nezimboni (icsir) bathi ububhoklolo obenziwa ngeinthanethi buyalimaza kakhulu eba ntwaneni futhi bungaba ngela ukukhathazeka, ukudangala, intukuthelo, ukukhungatheka, ixhala nokwesaba.


go aga mmušo wa maitshwa ro a mabotse, wa bokgoni e sa le nepo ya mmušo wo.

ukwakha umbuso onezi miso zokuziphatha, futhi okhonayo kuyaqhubeka nokuba yinto okugxilwe kuyona.


e tla go fetela ge fela o kgomana thwii le motho yoo a fetetšwego," a realo.

ungasithola kuphela uma uthintane ngqo nomuntu osulelekile," usho kanje.


mo kgabagareng ya leuba le, go tsena ka gare ga thekisi o se wa apara maske, go kopana le bagwera, go ya meletlong goba gona go etela meloko, go ka phatlalatša baerase gabonolo gomme gwa ba le go lobja ga maphelo.

ukuba kwethu nezibalo eziphansi zabantu abadlulayo emhlabeni kungenxa yesipiliyoni nokuzinikela kwabasebenzi bethu bezempilo kanjalo nezinyathelo ezathathwa ngokushesha esasisophe ngazo ukulungiselela umkhakha wethu wezempilo uma sekwehla le nhlekelele futhi sizihlomise ngezinsiza esizidingayo.


se se ra go beakanya dinepo tšeo di: itšego elegago fihlelelwago lego maleba elago ka nako.

lokhu kuchaza ukuthi uhlela izifiso zakho ngendlela yokuthi: ziqonde ngqo (specific) ziyalinganiseka (measurable) ziyafezeka (achievable) zifanelekile (relevant) zingafezeka ngesikhathi (time bound)ukwengeza kulokhu, kubalulekile ukuthi uhlele izimali zakho ngokucophelela.


"ngaka e be e tiišitše ge e be e mpolella gore bolwetši bja ka bo ka se fole ge nka tšwela pele go kgoga.

"udokotela wakubeka kwacaca bha ukuthi ukulawulwa kokugula kwami ngeke kwe nzeke uma nje ngisaqhube ka nokubhema.


e be e le keteko ya botee bjo bogolo le phapano ya setšhaba sa rena, le segopotšo sa ditahlegelo tše di dirilwe go ke batho ba bantšintši go fihlelela temokrasi ya rena.

kwakungumbungazo wobumbano kanye nokuhlukahlukana kwabantu bakithi, futhi kuyisikhumbuzo sokuzidela okwenziwa ngabantu abaningi ukuze sizuze intando yeningi labantu ezweni lakithi.


thibela bohodu bja mangwalo a boitsebišo kgaogelo letsebe shenki mabitsela wa mengwaga ye 28 o tseba gabotse setlhogo sa go utswetšwa mangwalo a boitsebišo le ditiragalo tša bosenyi tšeo di dirwago ka mangwalo a, ka ge le yena a fetile mathateng ao.

gwema ukwebiwa kukamazisi kgaogelo letsebe ushenki mabitse la (28) uyazi ka mhlophe ngokwe biwa kukamazisi kanye nobugebengu obuhlobene nakho, njengoba eseke waba yisisulu salesi senzo sobugebengu.


barutwana ba swanetše go fokotša go šomiša bobegaditaba bja leago, ka ge bo senya nako ya dithuto gape bo šitiša kudu.

abafundi kumele behlise isikhathi abasichitha ezinkundleni zokuxhumana, njengoba lokhu kuchitha isikhathi sokufunda futhi kuyisiphazamiso esikhulu.


go bohlokwa gape go khutša nako ye e lekanego le go nwa meetse a mantši goba diela tšeo di sekilego go kgonthiša gore mohlapologo o dula o sekile.

kubalulekile futhi ukuthi uphumule ngokwanele kanye nokuphuza amanzi anele noma yiluphi uketshezi oluhlanzekile ukuqinisekisa ukuthi umchamo wakho uhlala umhlophe ngokufanelekile.


bega bomenetša ka go diriša mogala wa go se lefelwe wa twantšho ya bomenetša silusapho nyanda ge o belaela gore go na le tiro ya bomenetša, ya tsogolekobong, ya bohodu goba ya go tshela molao ka tirelong ya setšhaba, o kgopelwa go e bega.

bika inkohlakalo ngenombolo ephuthumayo yokulwisana nenkohlakalo silusapho nyanda uma ngabe usola inkohlakalo, ukukhwabanisa, ukweba noma okunye okungalungile emsebenzini kahulumeni, uyanxuswa ukuthi ukubike.


nako le nako ge re gopola go dira tiragalo ya mohuta ofe goba efe ye sego bohlo kwa, re swanetše go ipotšiša potšišo ye: naa e kaba kotsi ya se ke efe go rena le ba thong ba bangwe?

lapho kukhona khona ubungozi, noma ngabe buncane kanga kanani, kungcono ninga kwenzi.


gabjale – elego matšatši a 46 esale go tloga mola go bago le phetetšo ya bo100, re na le diphetetšo tše 6,783 tšeo di netefaditšwego.

njengamanje – okungusuku lwama46 selokhu sabika isigameko se100 segciwane lecorona – sesinezigameko eziqinisekisiwe eziyizi6 783. izwe laseitaly, elinenani labantu elifanayo nelethu, libe nezigameko ezingaphezu kwezi140 000 kanye nemelika ibe nezigameko eziqinisekisiwe ezilinganiselwa ezi700 000 esikhathini sezinsuku ezingama46.


go sa nyakega kudu gore go tlaleletšwe tsošološo ya mmaraka wa mešomo.

luyadingeka kakhulu ukulekelela ukuvuswa kwemakethe yemisebenzi.


gore peakanyo ye e kgone go šoma dikhomphuthareng, go bile le tšhomišanommogo ye nabilego magareng ga setlamo sa afrika borwa sa tšhireletšego ya leago, tirelo ya metšhelo ya afrika borwa, kgoro ya merero ya selegae le tše dingwe tše ntši.

ukuze lolu hlelo lusebenze kwaba nokusebenza ngo kubambisana phakathi kwenhlangano yezimpe sheni nezibonelelo zikahu lumeni eningizimu afrika, umnyango wokuqoqwa kwentela eningizimu afri ka, umnyango wezasekhaya kanye neminye eminingi.


meento ga e na le kamano le mekgatlo ya sedumedi ebile e ka se tsenywe meboya, meboya ye mebe goba ditswaki tše dingwe tšeo di ka se bonwego ka maahlo.

imi gomo ayihlanganise lutho nezinhlangano zezinkolo futhi ayikwazi ukufakwa imimoya, amadimoni noma yiziphi ezinye izithako ezingabonakali.


ka morago ga go lemoga gore go na le motho yo a dirago sekoloto ka leina la gagwe, mabitsela o butše molato wa bohodu bja mangwalo a boitsebišo go tirelo ya maphodisa ya afrika borwa (saps).

umabitsela wabona izinko ntileka zomakhalekhukhwi ni ababili, imalimboleko ye bhange elinganiselwa kwizi 65 000 zamarandi kanye nenqwaba yezikweletu ezitolo ezivuliwe ngaphansi kwegama lakhe.


nakong ya go phela ga gagwe ga sa ka a bona seo a bego a se bitša ‘sefoka sa go phadima’, e lego boitemogelo bja botho bja nnete.

ekuphileni kwakhe akakwazanga ukuthi abone lokhu ayekubiza ‘ngomklomelo okhazimu layo’, ukutholwa kobuntu beqiniso.


se se ka dira gore le batho bao o sa nya kege ba abelwa tšhelete le dithoto tša gago ba abelwe lefa la gago.

lokhu kunga holela ekutheni abantu bazuze ifa lakho okunga ba imali noma izimpahla, noma ngabe ubungafuni ukuthi kwenzeke.


melao e meswa e šetše e šoma go matlafatša lekala la tša toka le go thekga bao ba phologilego tlaišo.

imithetho emithathu emisha isivele iyasebenza njengamanje ukuqinisa ubulungiswa kubugebengu kanye nokweseka labo abasindile.


ditirelo tša mmušo di aro gane ka go fapafapana ga tšona, ka mabokgoni a go fapafapana, mangwalo a dithu to le maikarabelo.

umsebenzi kahulumeni uhlukahlukene, unohlu olukhulu lwamakhono, iziqu kanye namakhono omse benzi.


mo nakong ya dikgwedi tše seswai le ka thekgo ya bagwebišani ba rena ba leago, re phethagaditše magato a mmalwa ao a feletšego ka bo tlalo go fokotša ditlamorago tša leago le tša ikonomi tša leuba le.

esikhathini sezinyanga eziyisishiyagalombili futhi nangokusekelwa ngesiba mbisene nabo emphakathini, sathatha izinyathelo ezinzulu ukuze sinciphise umthelela ongemuhle kwezenhlalo kanye nomnotho owalethwa ubhubhane.


go hlohleletša go ruta le go ithuta motlatšatona wa thuto ya motheo reginah mhaule o re kgoro e nyaka go kgonthiša gore sebopego sa sekolo se sengwe le se sengwe se hlohleletša barutwana go tsena sekolo le go ithuta, le barutiši go ruta.

amagumbi okufundela esikhashana amathathu anikelwe kulesi sikole yinhlangano ezimele engenzi nzuzo ebizwa ngokuthi yikats and spaks, kanti futhi umphakathi wakha izindlu zokufundela ezinhlanu zodaka.


ke tšwetšepele go bolela gore re swanetše go lwantšha bomenemene bja lekala la poraebete ka mafolofolo a go lekana le a re a šomišago lekaleng la mmušo, gobane go mošomi wo mongwe le wo mongwe wa mmušo yoo a nyakang pipamolomo, go na le rakgwebo yoo a nyakang go mo lefa pipamolomo yeo.

ngisamile futhi ekutheni kumele silwe nenkohlakalo emkhakheni ozimele ngo mfutho olinganayo, ngoba wonke umsebenzi osebenza emkhakheni kahulumeni ofuna ukufunjathiswa, kusho ukuthi kukhona usomabhizinisi ofunayo ukukhokha intshontsho.


"dipasari di lebišitše gagolo go baithuti ba metsemagae gobane ba tla bušetša tsebo ya bona ka metsaneng ya gabobona," go bolela ngaka nomfundo mnisi, modulasetulo wa hwseta.

"imifundaze ibheke kakhulu abafundi basezindaweni zasemakhaya njengoba bengathatha ulwazi lwabo balubuyisele emakhaya," kusho udkt.


o thomile go kgoga ge a be a na le mengwaga ye 18 ka lebaka la mogofe wa dithaka.

waqala ukubhema ene minyaka eyi18 ubuda la ngenxa yengcindezi a yeyithola kontanga bakhe.


naa moento wo o bolokegile go batšofadi?

ngakube umgomo uphephile kubantu abadala?


re nyamišitšwe ke go senywa ga meago ya palamente ya rena gobane ke mošate wa temokrasi ya rena.

siphelelwa yithemba uma sibheka indlela izakhiwo zethu zephalamende ezicekeleke phansi ngayo ngoba ziyisizinda sentando yeningi labantu.


ke bothata bja bana ba ka fase ga mengwaga ya ka fase ga 18 bao ba nwago bjala.

inkinga yokuphuza utshwala kwezingane ezisencane ezingakavumeleki ukuphuza utshwala.


potšišo: naa batho bao ba nago le malwetši a go se fole, a go swana le kgatelelo ya madi a magolo, ba ka entelwa?

umbuzo: ngakube kufa nele abantu abanezifo ezinga mahlalakhona, njengomfutho wegazi ophakeme, ukuthi bagome?


go ya ka ngaka marlin mccay, ngaka ya malwetši a go fapana yo a šomelago florida ka west rand, selo sa mathomo seo o swanetšego go se dira ge o dirilwe diteko gomme go hweditšwe o na le covid19 ke go fokotša lebelo la go phatlalala ga diphetelo.

umarlin mccay, ongudokotela ogxile eflorida esewest rand, uthi uma usuhlonzwe njengonecovid19 into yokuqa la okufanele uyenze ukuthi wehlise amathuba okuthiibhebhetheke.


go phuhlama ga ikonomi gape go bolela gore letseno la motšhelo le lona le theogile kudu.

ukuphazamiseka komnotho futhi kuchaza ukuthi imali yentela yehle ngokubonakalayo.


ge sepetlele se se lokile go amogela balwetši, se tla kgona go ba le mepete ye 4 000. metšhene ya go thuša go hema afrika borwa, ka thušo go tšwa go mebušo ye e fapafapanego, dikhamphani le ditheo, e kgonne go kgoboketša dippe tše ntši, dikabo tše dingwe tša kalafo le metšhene ya go thuša go hema.

izibhedlela zesikhashana empumalanga kapaempumalanga kapa, isibhedlela sesikhashana esinemibhede eyi1 000 sakhiwelwe enkundleni yezemidlalo inelson mandela bay stadium .


bo ama ditšhaba ka moka gomme batho ba lapišitšwe ke go phela ka letšhogo la go tšhaba dikebekwa.

buthinta yonke imiphakathi futhi nabantu kuyezwakala ukuthi sebekhathele ukuphila ngokusaba izigebengu.


afrika borwa e na le histori yeo e ikgantšhago ka yona ya maitshwaro a mabotse a go se be le semorafe le tšhomišano ya batho ba go šoma.

iningizimu afrika inomlando ozigqajayo onemigomo engacwasi ngokobuhlanga kanye nobumbano lwabase benzi.


re swanetše go aga ekonomi ye bohlokwa ya go fapana le yeo re bego re na le yona yeo, gare ga dilo tše dingwe, e kaonafatšago maemo a bohlokwa a basadi.

kumele sakhe isisekelo somnotho owehlukile, phakathi kwezinye zezinto, ozothuthukisa isimo sabesifazane.


ditekanyetšo tša go fokotša sekoloto sa mmušo nkabe di šitšitše dikgonagalo tša kgolo ya ekonomi ya rena go tšwela pele le go fokodiša bokgoni bja mmušo bja go hlohleletša go kgatha tema ka ekonoming le go fihlelela dinyakwa tša batho.

isabelomali esincishiswe ngokukhuphula intela be sizofiphalisa amathemba ethu okukhula futhi sintenga ntengise ikhono lombuso loku fukula umsebenzi womno tho nokuhlangabezana nezidingo zabantu.


twatši ye ga e tsebe lefelo goba mellwane, e fetetše bana le bagolo, gomme e golela pele ka go swana ka dinageng tšeo di hlabologilego le tšeo di hlabologago.

lolu bhubhane alukhethe ndawo namngcele, seluhlasele abancane nabadala, lukhuphuka ngamandla emazweni athuthukile nasathuthuka.


"ka tsela ye, cge e dira pego ya tekolo le go dira mošomo wa yona wa tekolo ya melato le go lekola dintlha tša bohlokwa, go swana le maitshwaro a go se amogelege a mohlankedi wa tshepedišo, go hloriša bao ba phologilego lekga la bobedi le dipotšišo tša boramolao/mmamolao tšeo di se nago le taba le maikutlo a batšwasehlabelo," gwa hlaloša teleki.

"kulesi simo, icge ila ndela ukubhekwa kafushane kwecala iwatching brief futhi ibhekisise nomsebenzi owe nziwa ngamacala egbv kanti futhi iphinde ihlaziye izingqinamba ezingumgo godla, ezifana nokungabi nazwelo kuziphathimandla eziphethe icala, ukuphinde kuhlukumezeke kabili kwa labo abasindile kanye noku ngabi nazwelo uma ku phoswa imibuzo," kuchaza uteleki.


gomme go bohlokwa gore tswalelo ye ya naga le magato a mangwe a tšhoganyetšo a latelwe kudu le gore a phethagatšwe ka fao go swanago.

njengoba inani eliphelele lezigameko eziqinisekisiwe zecovid19 emhlabeni jikelele linyuke laya ngaphezu kwezi700 000 nenani lasebeshonile lidlula izi33 000, singafunda isifundo kula mazwe.


morwa wa ka o bile le go ﬁ ša ga mmele matšatši a mararo, eupša o ile a fola ka pela kudu ge a se na go fenya maswao a gagwe," a realo.

indodana yami yabanjwa imfiva izinsuku ezintathu, kodwa iye yalulama ngokuphuthuma emva kokunqoba lezi zimpawu zakhe," kusho yena.


go lwa le gbvf mmušo o tla tšwela pele gape go matlafatša ntwa kgahlanong le tlaišo ya bong le polao ya basadi (gbvf) ngwageng wo ka go phethagatša leano la bosetšhaba la ditharollo go gbvf.

ukulwisana negbvf uhulumeni uzophinde asebenze ngokuzikhandla ukulwisana nodlame olubhekiswe kwabobulili obuthile kanye nokubulawa kwabesifazane (igbvf) kulo nyaka, ngokuqaliswa ngokusemthethweni kweqhingasu lohlelo lukazwelonke mayelana negbvf.


molawana wo mongwe le wo mongwe woo re tlilego ka wona o lekotšwe ka tlhokomelo.

wonke umthethonqubo esiwubekile ucatshangisiswe kanzulu.


7. ge o apola maseke, bofolla mahuto, gomme o phuthe maseke ka tlhokomelo, o o hlanole, o o sware ka dithapo/direkere gomme o o lokele ka sedirišweng seo eleng gore se šoma feela go hlatswetša maseke.

lapho ususikhumula, qaqa izintambo, bese usonga ngokucophelela isifonyo kusuka ngaphakathi kuya ngaphandle, usibambe ngezintambo /ngelastiki bese usifaka esitsheni esenzelwe ukuwasha isifonyo esenziwe ngendwangu.8.


mananeo a mešomo ya setšhaba gape a na le khuetšo ye botse ye e lebanego mo go ditšhaba gobane a hlola mošomo go dira setho.

izinhlelo zemisebenzi yomphakathi nazo zibe negalelo elihle emiphakathini ngoba zisungule umsebenzi owenza kahle.


kliniki ya kgauswi le wena e ka go thuša ka tlhokomelo ya baimana ebile mošomedi wa tlhokomelo ya maphelo o tla go thuša go hlama thulaganyo yeo e loketšego wena le lesea la gago.

umtholampilo wangakini uzokusiza ngonakekelo lokhulelwe futhi umsebenzi wezempilo uzokusiza ukuthi uthuthukise uhlelo olulungele wena kanye nomntwana wakho.


go fetola thuto ya godimo amukelani chauke tikologo ya thuto ya godimo ya afrika borwa e a fetoga, ka thuto ya godimo e sa fihlele lege fela eupša e amantšwe kudu go fihlelela dinyakwa tša intasteri.

ukuguqula imfundo ephakeme amukelani chauke isimo semfundo ephakeme eningizimu afrika siyashintsha, njengoba imfundo ephakeme seyingeve nje ifinyeleleka kodwa seyiqondene kangco no ukuze ihlangabezane nezidingo zomnotho.


ge, ka morago ga matšatši a 30, bothata bja gago bo tšwela pele go se rarollwe, o ka romela ngongorego ya gago go maditsela," gwa hlaloša ramabulana.

uma, emva kwezinsuku ezingama30, izinkinga zakho zilokhu zingaxazululwa, ungathumela isikhalazo kumlamuli," kuchaza urama bulana.


afrika borwa e fenya hiv le aids vukuzenzele unnamed ge re tšwela pele ka maitekelo a rena a go tliša masetlapelo a leuba la kokwanahloko ya khorona ka tlase ga taolo, re ka se kgone go hlokomologa dihlotlo tše dingwe tša maphelo a setšhaba tšeo naga ya gaborena e lebaganego natšo.

iningizimu afrika inqoba isandulela ngculazi (ihiv) kanye nengculazi (iaids) vukuzenzele unnamed njengoba siqhubeka nezinyathelo zethu zokulawula ubhubhane lwegciwane lecorona olukhahlamezayo, singeze neze sazishaya indiva ezinye izingqinamba zempilo yomphakathi ezibhekene nezwe lethu.


go tšea sephetho gore go tlo latelwa tirišo efe ya bodumedi mo sekolong.

ukuthatha isinqumo ngenqubomgomo yolimi lwesikole.


"re tla kgokaganya lefelo lefe goba lefe la palo ya godimo ya diphetelo le ditirelo tša go dira diteko, dinolofatši tša go ipeela thoko, dinolofatši tša go itswalelela o le noši, dikalafo, mepete ya maokelo le go lota mehlala ya bao ba kopanego le bao ba fetetšwego ke bolwetši.

"sizoxhumanisa isizinda segciwane ngasinye nezinsizakalo zokuhlolela leli gciwane, izindawo zokuhlala wedwana, izindawo zokugonqa zalabo asebehaqekile, ukwelashwa, imibhede yasesibhedlela kanye nokuthungatha labo abake bahlangana nalowo ogulayo.