"re bona lenaneo le bjalo ka philara ya boikgafo bjo bogolo bja bosetšhaba ka botlalo, bja go hlamela baswa menyetla.

"sibona leli cebo njenge nsika eyodwa ewumzamo ka zwelonke obanzi nodidiyelwe ukuze kudalwe amathuba kubantu abasha.


nkosi o hlohleletša bao ba ratago go ka ba boramaphoto go tla go kgatha tema le go ithuta tše dintši ka go sesa mo ma photong.

unkosi ukhuthaze abanye abahu huluzi abasafufusa ukuba beze bazoba yingxenye yalo mkhankaso futhi bafunde kabanzi ngokuhuhuluza emagagasini.


vukuzenzele unnamed ge o se na wili yeo e lego molaong, o ka se kgone go laola gore ke mang yo a tla abe lwago dithoto tša gago ge o hlokofala.

vukuzenzele unnamed uma ungenayo incwadi yefa eqinisekisiwe, angeke ube namandla okulawula ukuthi ngu bani ozozuza amafa ezimpahla zakho uma ushona.


karabo: batho bao ba nago le malwetši a go se fole ba ko tsing ye kgolo ya go babja kudu ge ba fefetšwe ke covid19 .

impendulo: abantu abanezifo ezingamahlala khona basengozini enkulu yokuguliswa kanzima yicovid19 .


ke toro yeo setšhaba se se feditšego mengwaga ye 25 ya go feta se e lwela gore e phethege," go boletše mopresidente moletlong wa neelano.

kungumbono walo mphakathi osekuphele iminyaka engama25 be lwela ukuwubona ufezeka," kusho umongameli emci mbini wokunikezelwa kwa lo mhlaba.


ga o hloke meriana go hlwekiša ngwana ka teng ka ge maswi a letswele a hlwekile gomme ebile a kgona go šireletša teng ga ngwana.

angeke udinge muthi ukuthi usihlanzisise njengoba ubusi lwebele luhlanzekile nje, futhi luvala ingaphakathi lesisu, lusivikele emagciwaneni.


ditiragalo tše di ama kudu afrika borwa ka gore naga ye ya borena e šetše e na le pula ya ngwaga ka ngwaga ya go se kgotsofatše, ya dimililitara (ml) tše 450 ge e bapetšwa le kelo ya pula lefaseng, 860ml.

lo mthelela uzwela kakhulu eningizimu afrika ngoba izwe lethu libhekene nokuntuleka kwezimvula, esezehle nga mamililitha (ml) angama450 ngonyaka, uma kuqhathaniswa nesilinganiso somhlaba esinga ma860 ml.


"tiragalo ye nngwe le ye nngwe ke masetlapelo.


molefe o ile moletlong wo wa difoka ka phupu gola bilbao, spain, ebile o bolela gore e be e le letšatši la tlhohleletšo la go boledišana le baapei ba bangwe.

umolefe uhambele umcimbi wokunikezwa kwemiklomelo ngonhla ngulana ebilbao, espain, futhi uthi kwakungusuku olukhuthazayo kakhulu lokuxoxa nezinye izingcwe ti zabapheki.


bommagobana bao ba nantšhago ba swanetše go nantšha masea a bona kgafetšakgafetša ge go fiša kudu.

omama abasancelisa kufanele ukuthi bancelise izinsana zabo kaningana uma kushisa kakhulu.


"dika tše di bonagala ma felong a mabedi goba go feta – ka gae, sekolong, ge a na le bagwera goba ba meloko goba ge ba dira mešongwana ye mengwe – gomme tšeo di šitiša ditiro tša setšhabeng, tša mošomong goba tša sekolong.

"lezi zimpawu ezivame uku bonakala ezindaweni ezimbili noma ngaphezulunjengasekhaya, esikoleni, uma ena bangani noma izihlobo noma kwezinye nje izindawo ka ntifuthi kuyaye kuphazamise ukuhlala nabantu, nokwenza umsebenzi wesikole neminye imisebenzi nje.


"ka morago ga marema tlou, ke ile ka ya yunibesithi gomme ka ge moo e le ga mme ga a mpone, ke be ke nwa bjala kudu.

"ngesikhathi sengiqedile umatikuletsheni, ngaya enyuvesi futhi inkululeko eyeza nokungahlali na bazali yabe ichaza ukuthi ngingaphuza utshwala noma kangaki uma nje ngifuna.


pego ye ga e akaretše dintlha tša dinyakišišo tše di tšwelago pele ka ga dipelaelo tše di amogetšwego ke siu ka morago ga letšatši la mafelelo leo le bego le beetšwe pego ya mafelelo.

umbiko awufaki phakathi imininingwane yophenyo olusaqhubeka lwezinsolo ezitholwe isiu emva ko mnqamulajuqu owawubekelwe umbiko wokugcina.


mopresidente o rile mmušo o tla tsebagatša sekhwama sa kadimišo ya mašeleng go thuša dikgwebo tše nnyane go tsoga.

umongameli uthe uhulumeni wethule uhlelo oluqinisekisiwe lwemalimboleko olusha ukuze lusize amabhizinisi ukuthi avuseleleke.


ga go na yoo a swanetšego go batamela dimetara tše tharo kgauswi le wena.

akekho namunye okufanele ukuba asondele kuwe ukwedlula amamitha amathathu.


"ka maswabi, bahlankedi ba 21 go tšwa kgorong ya rena ba ile ba golegwa ka ditiragalo tša go amana le go tsongwa ga ditšhukudu ka 2017," tona molewa a realo.

"kuyadumaza ukuthi, abasebenzi bethu abangama21 baboshelwa ukuzibandaka nya nokuzingelwa kobhejane ngowezi2017," kusho ungqongqoshe umolewa.


tshepedišo ye telelelega go le bjalo, tlhaelelo ya ditlabela tša motheo tše bjalo ka legora, ditanka tša meetse le motlagase e bolela gore o thomile fela go šomiša naga ye ka 2016. mosadi yo wa mengwaga ye 49 o gopola ka moo a bego a šomiša tshepedišo ya nyakišišo ya google go dira dinyakišišo ka ga bolemi.

ngonyaka wezi2014, emva kwesikhashana nje eqale ibhizinisi lezinkukhu, wathenga amahektha ama bili omhlaba ebenoni, egauteng, ngenhloso yokwakha izindlu zokuqashisa.


gape e romela molaetša go bao ba tšwelago pele go dikadika gore durban ke lefelo leo ba ka le kgethago ge re e tla go peeletšo," gwa bolela molekgotlaphethiši (mec)wa tlhabollo ya eko nomi, boeti le merero ya tikologo sihle zikalala ka nakong ya ge go tsebaga tšwa polante ye semmušo.

kuthu mela nomlayezo kulabo abalokhu bengabaza ukuthi idurban iyindawo ekahle ngokuphathelene nokutshalwa kwezimali," kusho ungqongqoshe wesifundazwe wokuthuthu kiswa kwezomnotho, ezokuvakasha nezindaba zemvelo usihle zikalala ngesikhathi sokwethulwa kwemboni.


disenthara tše ke karolo ye bohlokwa ya go hlohleletša ikonomi ya go kgathalelana.

lezi zikhungo ziyingxenye ebalulekile yomnotho wezokunakekela.


diphetho tšeo – tšeo di akaretšago go tswalelwa ga naga ka bophara, gape le go tswalelwa ga mellwane – di bontšhitše di šoma gabotse go dira gore bolwetši bjo bo phatlalale ka go nanya.

lezo zinyathelo – okubandakanya ukuvalwa kwezwe jikelele nokuvalwa kwemingcele – okubonise ukuthi kuyasebenza ngempela ukubambezela ukubhebhetheka kwesifo.


godimo ga dikhemikhale tše 250, tše 69 di tsebega ka go hlola kankere.

uegbe uthi ukubhema ugwayi kukhiqiza amakhemikhali angaphezulu kwezi7 000; kanti angama250 ala makhemikhali aseqinisekiswe njenganobungozi emzimbeni womuntu.


se se ile sa hlatsela go ba sephetho sa hlohleletšo, kudu ka ge a godišitše dipudi le dikgomo tša palo ya go bonagala.

lokhu kutshengisa ukuba isinqumo esihle kakhulu, njengoba esekhulise izimbuzi nezinkomo eziningi.


pego ya kotara e bontšha dikatlego tše dingwe tše mmalwa tše bohlokwa, gammogo le dikarolo tšeo mošomo wa go tsenelela o thomilego.

ngozibandlela kulo nyaka siyathemba ukuthi sizophothula ukucozulwa kweziphehlimandla kanye nezigaba zokuthunyelwa kukagesi zakwaeskom.


batho ba go feta milione o tee ba holegile thwii.

bangaphezu kwesigidi esisodwa abantu abazuze ngqo.


ke ka lebaka leo re bitšago lenaneo le gore ke la tlhohleletšo, gobane ikonomi ka moka e a holega gotee le setšhaba.

yingakho siyibiza ngokuthi isikhuthazo, ngenxa yokuthi umnotho wonkana uyazuza kanjalo nomphakathi.


"ke thabile kudu ge sekolo se se thopile sefoka," gwa bolela seyanokeng sejake, yo a nago le sebaka sa mengwaga ye 24 e le hlogo ya sekolo sa phoraemari sa thabang.

imiklomelo ibungaza izinhlelo zezikole zokudla ngokubheka inhlanzeko kanye nokuphepha kwazo, ukudla okunomsoco, izivande zokudla kanye nokufundiswa ngokudla okunomsoco.


"ke ile ka ya go dira kgopelo ya kadimo ya tšhelete ya nako ye kopana ka ge ke be ke nyaka go thiba mo le mola ka morago ga go fokotšwa mošomong ka phupu 2020. eupša ke ile ka makala ge ke botšwa gore ba ka se kgone go nthuša.

"ngangiyofuna imalimboleko yesikhashana njengoba ngangifuna ukuhlanganisa impilo emva kokudilizwa emsebenzini ngonhlangulana wangowezi2020.


"ge re se no thopa tokologo ka 1994, re kwešišitše gore tokelo ya go bouta ke ye nngwe ya dikarolo tša ntwa ya rena ya go lwela seriti sa motho.

ngesikhathi sizuza inkululeko yethu ngowe1994, sakuqonda ukuthi ilungelo lokuvota laliyingxenye yomzabalazo wethu wokubuyiswa kwesithunzi somuntu.


se se tla akaretša go boledišana le makala a ditšhelete go dira gore ditirelo tša ditšhelete di fihlelelege le go rekega go basadi.

lokhu kuzobandakanya ukuxoxisana nomkhakha wezezimali ukwenza ukuthi izinsiza zezimali abesifazane bafinyelele kuzona futhi zingabizi.


leuba la coronavirus ga se la fedišwa ka nageng ya rena goba lefaseng ka bophara.

ubhubhane lwegciwane lecorona alukapheli, kungaba ezweni lethu noma emhlabeni jikelele.


ngwageng wo o tlago, e tla ba e le mengwaga ye masomepedi go tloga mola molao wa maatlafatšo ya bathobaso ekonoming ye e akaretšago mang le mang (bbbee) – wo o hlomilwego ke lekgotla le – o fetišwago.

ngonyaka ozayo, kuzobe kuyiminyakashumi emibili selokhu umthetho woku thuthukisa umnotho waba ntu abamnyama (ibbbee) – okuyiwona owasungula umkhandlu – waphasiswa.


mabitsela, go tšwa modi molle ka limpopo, o dirile kgopelo ya kadimo ya tšhelete pankeng ka diba tsela 2020, eupša a botšwa gore o na le dikoloto tše dintši gomme ba ka se kgone go mo thuša.

umabitsela, odabuka endaweni yasemodimolle elimpopo, wafaka isicelo semalimboleko ebhange ngolwezi kowezi2020, kodwa watshelwa ukuthi ungene shi ezikweletini ngokwedlulele futhi aka fanelekile yimalimboleko.


ngwana o swanetše a be ka tlase ga mengwaga e 18. moamogedi wa mphiwafela o swanetše a be mohlokomedi wa ngwa na wa tšatši ka tšatši gomme ebile ngwana o swanetše a dule le yena.

umntwana kufanele abe ngaphansi kweminyaka eyi18.


mo matšatšing, dibekeng le dikgweding tše tlago, re swanetše gore ka pejana re lebiše šedi ya rena pholong.

ezinsukwini, emavikini nasezinyangeni ezizayo, kumele ngokuphuthumayo sibhekane nemizamo yethu yokululama.


ge re bea se gabonolo, re šomiša tšhelete ye ntši kudu go feta yeo re e hwetšago.

ngokusobala, sichitha imali eningi ukudlula le esiyitho layo.


ge re tšwela pele ka matsapa a go maatlafatša bokgoni bja mmušo le go aga leswa dihlongwa tšeo di bego di fokoditšwe maatla ke ditiro tša go goga mmušo ka nko, re ithuta tše ntši ka seo sars e se fihleletšego mo nakong ye kopana kudu.

wakheke kahle kakhulu ngokuthi 'umqoqintela' ungomunye wamathuluzi asebenza kahle kakhulu ukuqeda inkohlakalo.


se se bitšwa dithunthwane tša go se tsebege.

lokhu kubizwa ngokuthi iidiopathic epilepsy.


ka leano la rena la diintasteri le lesolo la dipeeletšo re lokolla makala a bohlokwa a kgolo ya ekonomi.

ngokusebenza ngamasu ethu ezimboni nomkhankaso wo tshalomali sivula izindawo ezibalulekile zokukhula.


o ka hloka go hwetša tumelelo go baagišane ba gago, le go bontšha ditse bišo gore o tsebiše setšhaba, ge eba ba ka nyaka go ganana le seo.

ungase udinge ukuthola imvume kubanikazi bemizi owakhe lene nayo, nokufaka izaziso zokwazisa umphakathi, uma kwenzeka ufuna ukufaka iziphikiso.


dikhamphani di tla swanelwa ke go ba mahlahla taolong ya ditsela le ditshepetšo tša go netefatša gore di kgona go ikemela gape le gore di ba le letseno, moo tšhireletšo ya mešomo e lego nepo ya tšona ya pele.

njengohulumeni, izinqumo ezinamandla ekusetshenzi sweni kwemali kahulumeni kumele zenziwe futhi ziqali swe ukusebenza kulo nyaka.


go šetše dikgwedi tše mmalwa pele ga ge ngwaga o fela gomme woza matrics e tla fa baithuti thekgo ye ba e hlokago gore ba itokišetše ditlhahlobo tša mafelelong a ngwaga," a realo.

zincane kakhulu izinyanga ezisele manje ngaphambi kokuba kuphele lo nyaka futhi iwoza matrics izonika abafundi ukwesekwa abakudingayo ukuze balungiselele ukuvivinywa kwabo kokuphela konyaka," kusho yena.


kgato ya 3: dintlha tša modiradikgopelo le dipoelo tša marematlou di tla kgonthišišwa le go romelwa go dihlongwa tša thuto ya godimo ka kgonagalo ya kamogelo le go bulelwa sekgoba sa go tsenywa thutong.

isigaba 3: imininingwane eqondene nomfakisicelo kanye nemiphumela kamatikuletsheni kuzoqinisekiswa futhi kudluliselwe esikhungweni semfundo ephakeme nokuqeqesha ngokuzenzakalela ukuze mhlawumbe umfundi abhaliswe noma afakwe esikhungweni.


tšona ke tše: kgonthiša gore go na le ditshepedišo tše di latelwago tša ka mehla tša go ithuta, go robala le go kopana le batho.

lezi zindlela zibandakanya: qinisekisa ukuthi kunenqubo eqondile yokufunda, ukulala kanye nokuchitha isikhathi nabanye abantu.


o swanetše go kgetha motho yo a tla abago thoto ya gago (mosepediši).

kumele ukhethe umuntu ozophatha ifa lakho (uma bi wefa).


ditlhaselo tša basadi di tlwa elegile e lego se se hlobaetša mofokeng kudu.

okwesibili kwaba ukungenelela kwamaphoyisa aqapha kuja ntshi wesitimela abona ngesikhathi utshepo ehlasela owadlwengula udadewabo.


go ba le mmele o mogolo le gona go kotsi gore covid19 e ka mpefala.

ukukhuluphala ngokweqile nakho kunobungozi bezimpawu ezibucayi zecovid19.


gomme re swanetše go dumela gore ka matšatši le dibeke tšeo di latetšego, kabo ya thekgo go badudi ba naga ya rena bao ba lego kotsing kudu e ile ya nanya go feta ka fao go nyakegago ka gona, gomme le go palelwa go ile gwa hlaga.

kumele sikuvume ukuthi ezinsukwini nasemavikini alandelile, ukwesekwa kwezakhamuzi zakule lizwe lakithi ezikhungatheke kakhulu kuhambe kancane kunalokho obekudingeka, futhi sekuvuleke igebe.


ditiragalo tše di bontšha gape ka moo batho ba bangwe ba ikemišeditšego go re aroganya, le ka moo re swanetšego go dira tšohle go ba ganetša.

lezi zigameko futhi zibonisa ukuthi abanye abantu bazimisele kanjani ukudala uqhekeko phakathi kwethu, nokuthi sikudinga kanjani ukwenza konke okuse mandleni ethu ukunga bavumeli.


o swanetše go ja o le tee; o be le malepola le dibjana tšeo di šomišwago ke wena o le tee; o be le phapoši ya gago ya go hlapela o le tee, ge go kgonega; gomme o kgonthiše gore ga o kopane le mang goba mang ka lapeng.

kumele udle wedwa; usebenzise izinto zakho zokudla kanye nezitsha; usebenzise igumbi lokugezela lakho wedwa, lapho kungenzeka khona; futhi uqinisekise ukuthi akekho othintana naye emndenini.


se se ka se fokotše fela ditshenyagelo le go kaonafatša bokgoni bja maemakepe a rena, eupša se tla hlola mešomo ye mefsa mo tshepetšong.

lokhu ngeke kwe hlise kuphela amanani kanye nokuthuthukisa ukuncintisa na kulabo abathumela impa hla kwamanye amazwe, ko dwa kuzophinde kusungule nenqubo yezinkulungwa ne zamathuba emisebenzi emisha.


gape go bile le kgatelopele mo go lokišeng mananeokgoparara a bohlokwa a go thekga port of durban.

kube nenqubekela phambili enkulu ekulungiseni ingqalasizinda esemqoka eyesekela ichweba lase thekwini.


go lokiša go se lekalekane mo e swanetše go ba karolo ya go aga ekonomi yeo e akaretšago batho ka moka le go kaonafatša maemo a go phela a maafrika borwa ka moka.

ukulungisa lezi zindawo ezimapeketwane kumele kube yingxenye yomsebenzi wethu wokwakha umnotho obandakanya wonke umuntu kanye nokuthuthukisa isimo senhlalo sabo bonke abantu baseningizimu afrika.


ukuze ubhalisele ukuqeqeshwa, vakashela ku: www.


go sa le bjalo, poloko ya gagwe e be e le keteko ya di kgopolo tše a bego a di emela.

ngesikhathi esifanayo, umngcwabo wakhe wabungaza ubugugu ayebumele.


mohlokomedi wa ma thomo o letetšwe gore a begele ba sassa gore ngwana ga a sa le ka tlase ga tlhokomelo ya gagwe, gomme mohlokomedi yo moswa o swanetše a tle a tlo dira dikgopelo tša go amogela mphiwafela," letsa tsi a tlaleletša ka go realo.

umnakekeli wokuqala kulindeleke ukuthi abikele usassa ukuthi umntwana akasanakekelwa nguyena, bese umnakekeli omusha naye kufanele eze azofaka isicelo sokuthola isibonelelo," kwengeza uletsatsi.


mmušo o sa tšwa go phatlalatša phetošo yeo e šišintšwego go tloša senyakwa sa laesense ya go hlotla mohla gase gomme o hlohleletša gore go be le peeletšo e kgolo ka diprotšeke tše kgolo go oketša maatla a mohlagase ka lebelo.

uhulumeni kamuvanje ushicilele isethulo esi hlongozwayo sokususa isilinganiso somkhawulo wokukhishwa kwemvume yezikhungo eziphehla ugesi futhi wagqugquzela utshalomali kwimiklamo emikhulu, neyokuphehla ugesi ukuze kuzokwengezwa ngokushesha umthamo wogesi omusha kwisizinda sogesi sikazwelonke.


go tloga go le nyanyeng kudu gore thekgo ya tlaleletšo e a nyakega go baithuti gomme re tla tšwela pele go fana ka yona.

sekucace kwathi bha manje ukuthi ukwesekwa ngokwengeziwe kuyadingeka kulaba bafundi futhi sizoqhubeka sikuhlinzeke lokho.


bohle bao ba dumelago go tekatekano, toka le ditokelo tša batho, ga go ka moo ba ka se angwego le go befedišwa ke bohloko bja lenyatšo leo le laetšwago mapalestina; ka lebaka la gore bo swana le bjo re bo kwelego.

kubo bonke labo abakholelwa ekulinganeni, ubulungiswa kanye nama lungelo abantu, ngeke sikwazi kodwa ukushu kunyiswa futhi sithukutheliswe ngempela, ngubuhlungu nokuphoxeka okwe nziwa kubantu base palestine; ngoba nakhu ku nanelwa okwethu.


lekgotla la ditona tša thuto le ipileditše go baithuti ka moka le batswadi go šomiša ditšhanele tše.

umkhandlu wongqongqoshe bezemfundo unxenxa bonke abafundi kanye nabazali ukuba basisebenzise lesi sizindalwazi.


dika tša temošo ya go hloka meetse mmelengtše dingwe tša dika tša mathomo tša go hloka meetse mmeleng di akaretša: go ikwa o swere ke lenyora le modukologo.

izinkomba ezixwayisa ngokuphelelwa ngamanzi emzimbeniezinye zezinkomba ezisheshe zivele ezixwayisa ngokuphelelwa ngamanzi emzimbeni zibandakanya: ukuzizwa wonyiwe kanye nesiyezi.


molaodi wa nsnp wa kgoro, neo rakwena, o rile 20 619 ya dikolo di apea le go aba dijo tša sekolong go barutwana ba ka bago.

umqondisi wensnp kulo mnyango, uneo rakwena, uthe izikole eziyizi20 619 zipheka futhi ziphakele abafundi abalinganiselwa kuzi9 032 622 ezweni nsu ku zonke.


bontši bja meetse a naga ye a tšwa dupuleng, eupša ka palo moka ye e kgonthišišitšwego ya dipula tšeo di lego fase ga 40% ge di bapetšwa le palomoka ya ngwaga ka ngwaga ya lefase ka bophara, naga ye e fela e angwa gampe ke komelelo.

amanzi amaningi ezwe aqhamuka emvuleni, kodwa ngesilinganiso semvula esingama40% esingaphansi kwesilinganiso sonyaka somhlaba, leli lizwe lihlale lihlaselwa isomiso.


cach e kgokaganya baithuti le dibaka tša go ithuta silusapho nyanda bafsa bao ba sego ba hlwa ba hwetša dikgoba ka dihlongweng tša thuto ya godimo ba ka kgopela thušo go lefelo la go thuša barutwana bao ba hlaetšwego ke dikgoba ditheong tša thuto ya godingwana (cach).

icach ixhumanisa abafundi namathuba okufunda silusapho nyanda intsha engakazitholi izikhala zokufunda ezikhungweni ze mfundo ephakeme ingaxhumana nohlelo lwesizinda sokuhlungwa kwezicelo zokufunda (icach) ukuze ithole usizo.


lesolo le le sa bonwa bjalo ka lesolo la go ruta batho go bala le go ngwala leo le ilego la atlega kudu ka historing ya lehono.

namanje usathathwa njengomkhankaso oyimpumelelo kakhulu kunayo yonke emlandweni wesimanje.


batho ba bantši bao ba sa lwalego kudu ba tla thoma go kaonafala morago ga beke go tloga nakong yeo ba thomilego go bona maswao a mathomo ka yona, eupša go bohlokwa go lekola maswao a gago gabotse.

abantu abaningi abanokugula okuncane bayaye bazithole beqala ukuzizwa kangconywana emva kweviki lezi zimpawu zokuqala, kodwa kubalulekile ukuthi uqaphelisise izimpawu zakho.


kgoro e holofela gore se se tla tlaleletša go kaonafatšeng boleng bja go ithuta le go ruta tshepetšong ya thuto ya motheo ya dinaga magaeng.

umnyango uyethemba ukuthi lokhu kuzolekelela ekuphuculeni izinga lokufu nda nokufundisa ohlelweni lwemfundo eyisisekelo ezi ndaweni zasemakhaya.


go thabiša kudu gore bae teledipele ba setšo ba kopane go thekga leano le e bile ba nyaka go thušana le mebušo metseng ya bona go netefatša gore leano le le a atlega.

bafuna ukuvala ukwahluka na kwedolobha – namakhaya ekufinyeleleni kwezinsiza zikahulumeni kanye nezinsi za zomkhakha ozimele.


ba taolo ba na le maano a go hlohleletša gape a go kgahliša a go atološa mafelo ka moka a mahlano a boemakepe.

abaphathi bazimisele futhi banezinhlelo ezinhle zoku nweba wonke amachweba amahlanu endawo.


ka mo go pego ya mora gorago, afrika borwa e bile maemong a bo 32 go dinaga tše 180. pego ye e hlaloša seemo sa tokologo ya bogaši ka afrika borwa bjalo ka bjo bo "tiišeleditšwego gomme bo le kotsing".

okukhathazayo ukuthi inkululeko yabezindaba yehlile ngesikhathi sobhubhane lwecovid19 , ne mikhawulo ehlukahlukene ebekiwe okubukeka engathi isetshenziselwe ukunqanda imisebenzi yabezindaba e zindaweni eziningi.


moento wo mongwe le wo mongwe woo o šomišwago ka afrika borwa wa lenaneo la moento wa mašabašaba o swanetše go fetišwa ke bolaodi bja afrika borwa bja tekolo ya ditšweletšwa tša maphelo.

umgomo ioxford universityastrazeneca usuvele ugunyaziwe kakade ngabalawuli abehlukahlukene emhlabeni jikelele futhi usuqalile ukukhishwa unikezwe abantu kwamanye amazwe.


ge re bea se ka seemong sa rena, dinaga tša brics di bopilwe ke tekano ya 41% ya setšhaba sa lefase ebile di tsenya letsogo ka 24% ya palo moka ya letseno la lefase ka bophara le tekano ye e ka bago 16% ya kgwebišano ya lefase ka bophara.

uma ungabhekisisa, ama zwe ebrics aqukethe mhla wumbe ama41% enanibantu lomhlaba futhi anama24% egdp yomhlaba wonke kanye nengxenye ye16% yohwebo lomhlaba.


madulo le maeto a difofane a ka mo nageng, ntle le maeto a kgwebo ao a tlo dumelelwago ka dikgato ka matšatšikgwedi ao a tlo tsebagatšwago.

imisebenzi yomnotho enobungozi obuphezulu ayivumelekileimisebenzi enobungozi obuphezulu izoqhubeka nokungavumeleki.


projeke ye, yeo e etilwego pele ke ba south african national road agency soc limited (sanral), e netefatša gore baipereki ba bjalo ka jijana ga ba holege feela empa ba hlolela le batho ba bangwe mešomo.

umklamo lo, oqhutshwa phambili yisouth african national road agency soc limited (isanral), uqinisekisa ukuthi osomabhizinisi abafana noji jana abazuzi nje kuphela kodwa nabo basungula amathuba emisebenzi kwabanye abantu.


le tla aga gape bokgoni bja dikgoro go kgalema bahlankedi bao ba hwetšwago molato wa mai tshwaro a mabe.

luzophinde lunike amandla iminyango ukuthi iqondise izigwegwe izikhulu zikahu lumeni ezilahlwe ngamacala okungaziphathi kahle.


ke hlohleletša maafrika borwa ka moka go itlwaetša tšhomišo ya didirišwa tša maleba tša thibelo.

ngigqugquzela bonke abantu baseningizimu afrika ukuzihlomulisa bona ngolwazi olufanele lokuzivikela.


bjalo ka karolo ya lenaneo le, dithutwana tša tlaleletšo ka ga dithuto tše bohlokwa tše tshela tša marematlou di gašwa go sabc, dstv le go openview (channel 122) letšatši le lengwe le le lengwe mo dibekeng tše 12, go thoma ka iri ya seswai mesong go fihla ka iri ya lesome mesong le ka iri ya pele mosegare go fihla ka iri ya boraro mathapama.

njengengxenye yohlelo, ukufundwa kwezifundo ezisilele emuva ezifundweni eziyisithupha nokuyizo eziyisisekelo kuzosakazwa emoyeni nsuku zonke isikhathi esingangamaviki ayi12 ez inkundleni zokusakaza isabc, idstv kanye nakuopenview (kwishaneli 122) , kusuka ngehora lesi8 kuya kwihora lesi10 ekuseni kuphinde kuqhubeke futhi ngehora loku1 kuya ngehora lesi3 ntambama.


mo dibekeng tše mmalwa tšeo di fetilego, re itemogetše diswantšho tšeo di bego di kweša bohloko tša batho bao ba lego kgakanegong ba baka diphuthelwana tša dijo mafelong ao di bego di abja gona le ditšhupetšo tšeo di bego di dirwa ke setšhaba kgahlanong le tlhaelelo ya dijo.

emavikini ambalwa edlule, sesibhekane nezithombe eziletha usizi zabantu abahluphekile bebanga izijumbana zokudla ezikhungweni zokunikezela ngokudla kanye nemibhikisho yemiphakathi ngokuswelakala kokudla.


baswa ba tla hwetša tlhahlo ka mabokgoni a ditšitale gomme dikgwebo tše beng ba tšona e lego baswa di tla hwetša thekgo gore di gole le gore di thwale.

abantu abasha bazothola ukuqeqeshelwa amakhono ezobuchwepheshe futhi amabhizinisi abantu abasha azothola uxhaso lokuwakhulisa nokuqasha.


go fa mohlala, go rekišwa ga bjala nakong ya go tswalelwa ga naga go fokoditšwe goba go ileditšwe ka ditikologong tše ntšinyana, ebile go gongwe di dirwa ke mebušo ya selegae, go swana le dikarolo tše dingwe tša mexico , hong kong le greenland , tšeo kgweding yeo e fetilego di tlilego ka kiletšo ya thekišo ya bjala nakong ya go tswalelwa ga naga go fokotša phetetšo gape le ‘go thibela dikgaruru kgahlanong le basadi le bana.’go bile le ditšhišinyo tše ntši tša setšhaba mabapi le sephetho sa mmušo sa go oketša kiletšo ya thekišo ya motšoko ge go tsenwa legatong la bone.

isibonelo, ukudayiswa kotshwala ngesikhathi sokuvalwa kwezwe kunemikhawulo ethile noma kumisiwe ezindaweni eziningi ngohulumeni bendawo, kubandakanya imexico , ihong kong kanye negreenland , ngenyanga edlule eyabeka ukuvalwa ukudayiswa kotshwala ngesikhathi sokuvalwa kwezwe ukunciphisa ukusuleleka kodwa futhi ‘nokwehlisa udlame olubhekiswe kwabesifazane nezingane.’sekube nemibono eminingi yomphakathi ngesinqumo sikahulumeni sokwelula ukuvinjelwa kokudayiswa kwemikhiqizo yogwayi esigabeni sesine.


le ge go le bjale, go utolla bolwetši bjo ka pela go bohlokwa," a realo.

kodwake, ukuhlonzwa kusenesikha thi kungumongo," kusho yena.


ge kgorotsheko e fana ka taelo ya tšhireletšo e swanetše gore ka lona lebaka leo e laele gore go fanwe ka taelo ya go golega mosenyi, yeo e fegilwego, gomme taelo yeo e swanetše go fiwa tirelo ya maphodisa ya afrika borwa (saps).

okubalulekile, uma inkantolo idedela umuntu obekwe icala lodlame lwasekhaya ngebheyili ongenayo incwadi yokuvikelwa anikezwe yona, inkantolo kumele ikhiphe eyodwa ngemuva kokwenza uphenyo.


e nyaka nako, bopelotelele, thekgo ka dinako tšohle le go e hlabolla ntle le go taboša go tloga ge e sa thoma go fihla ge e ikema ka boyona.

kuthatha isikhathi, isineke, ukwese kwa okungaguquguquki kanye nokunakekelwa ku sukela ebuntwaneni kuya ebudaleni.


re swanetše go tšwelapele go dira ka fao re ka kgonang ka gona, bjalo ka mmušo, lefapha la praebete le mekgatlo ya go hlabolla setšhaba, go thekga tlhalefišo ya bomapimpana.

kumele siqhubeke senze konke okusemandleni, njengohulumeni, umkhakha ozimele kanye nezinhlangano ezithuthukisayo, ukweseka ukuthuthukiswa kwaba ntwana.


gabjale go tloga go le molaleng gore tsela yeo e šomago bokaone gore setšhaba se kgone go bea bolwetši bjo ka fase ga taolo ke gore batho ka moka setšhabeng ba itulele ka magaeng a bona le gore ba katologane ka bobona bonyane tekano ya dibeke tše mmalwa.

amanye amazwe athatha lesi nqumo esifanayo ayaphumelela kakhulu ekulawuleni ukusabalala kwesifo kunalawo mazwe enza kancane ukubhekana nalesi sifo.


tshepetšo ya dikgokagano le tshedimošo ya mmušo (gcis) le digify africa di sa tšwa go swara wekešopo ya inthaneteng le media monitoring africa (mma) le lekgotla la difilimi le diphatlalatšo (fpb) go ruta bana, barutiši, batswadi le setšhaba mabapi le ka fao ba ka rwalago maitemogelo mabapi le inthanete.

uphiko lohlelo lukahulumeni lwezokuxhumana nokudluliswa kolwazi (igcis) kanye nedigify africa kamuva nje basingathe isithangami kuinthanethi nemedia monitoring africa (imma) kanye nefilm and publication board (ifpb) ukufundisa abantwana, othisha, abazali kanye nomphakathi indlela yokuziphatha kuinthanethi.


batho ba bantši ba go ba le coronavirus ga ba laetše dika tša bolwetši ebile le bona ba kaba ba sa tsebe gore ba fetetšwe.

abantu abaningi abahaqwe igciwane lecorona abanazo izimpawu futhi kungenzeka bangazi nakwazi ukuthi ba sulelekile.


go ya ka tonakgolo, mabaka ao a latelago le ona a gakatša seemo:■ taolompe diofising tše di ngwe.

ngokukangqongqoshe, lezi zinto ezilandelayo zenza inkinga ibe yimbi kakhulu: ■ ukungengameli ngendlela efanele kwamanye amahhovisi ■ ukungasetshenziswa ngendlela efanele kwabasebenzi.


seloane o bolela gore psc e fa dikgoro tša mmušo matšatši a 60 go nyakišiša le go tswalela molato woo.

useloane uthi ipsc inika iminyango kahulumeni izi nsuku ezingama60 ukuthi iphenye futhi ivale icala.


magato a a thušitše batho ba rena kudu nakong yeo ba bego ba hloka thušo.

lezi zinyathelo zibasize kakhulu abantu bakithi ngesikhathi bezidinga kakhulu.


afrika borwa e leboga babegabosenyi vukuzenzele unnamed mo mengwageng ye meraro go tloga mola khomišene ya dinyakišišo tša go gogwa ga mmušo ka nko e thomago mošomo wa yona, re kwele bokgole bjoo badirabobe ba ditiro tša bomenetša ba bo fihlilego go khutiša ditirompe tša bona.

iningizimu afrika yethulela isigqoko izingede vukuzenzele unnamed esikhathini esinga ngeminyaka emitha thu ikhomishana yokuphenya ngokuqhwa gwa kombuso yaqala umsebenzi wayo, sizwile ngokujula kwezenzo za babhebhezeli benkohlaka lo ukuthi zihambe kanga kanani ukuze bafihle ububi babo.


"barutwana ba hloka go gopotšwa nako le nako gore maitapišo le boikgafo bja bona di a lemogwa gape di a lebogwa, ka gona seo se oketša boitshepo bja bona.

"abafundi badinga ukuhlale bekhunjuzwa njalonje ukuthi imizamo yabo nokuzinikela kwabo kuyabonakala futhi kuyabongeka, lokho kuzokhuphula ukuzithemba kwabo.


yo mongwe wa dikanagelo tša go atlega tša qasa ke carol khoza, yoo a ilego a amega kotsing ya sefatanaga mengwaga ye mebedi ya go feta.

ababambiqhaza bathola uchungechunge oluphelele lwe zifundo zokushayela, kuze kube sebekulungele ukuhlolwa.


ntwa kgahlanong le bolwetši bja coronavirus (covid19) ka afrika borwa e matlafaditšwe ke sethušagohema sa mathomo seo se dirilwego ka mo nageng.

umshini wokuphefumula ebizwa ngecontinuous positive airway pressure (icpap) usiza iziguli ezinezimpawu zecovid19 ezilingene zikwazi ukuphefumula kalula ngokuzihlinzeka ngomfutho olingene womoyampilo ozosiza ukugcina imigudu yomoya ivulekile.


ke gopola gape le bana ba bangwe ba bantši, bjalo ka nathlia pienaar wa mengwaga ye 6 yoo a ilego a bolawa nakong ya dintwa tša digo ngwane tša dinokwane go la cape flats.

singacabanga nenqwaba yezingane, ezi njengonathlia pienaar obene minyaka engu6 ubudala, kanti yena uye washona emuva kokuhlangabezana nemvula yezi nhlamvu ebeziqhamuka macala onke empini yezigebengu ecape flats.


"ge go ka ba maleba, karolo efe goba efe ya naga e ka bušetšwa maemong a bone goba a bohlano ge go phatlalala ga bolwetši go sa laolege go sa kgathale magato a rena le ge go nale le kotsi ya gore dinolofatši tša rena tša maphelo di ka tlalelwa," a realo.

"uma ngabe kunesidingo kungenzeka ukuthi, noma yiyiphi ingxenye yezwe ibuyele esigabeni sokuqapha sesine noma sesihlanu uma ngabe ukubhebhetheka kwegciwane kungathibeki ngisho sekunge nelelwa futhi kunobungozi bokukhungatheka kwezi khungo zethu zezempilo," kusho yena.


se se thuša go šireletša dihlatse gore di se kwešwe bohloko, go thibela dititelego tše di sa kwagalego le go boloka ditshenyegelo ka ditshepedišong tša tsheko.

lokhu kusiza ukuvikela ufakazi ekulimaleni, kunqanda ukubambezeleka okungenasidingo futhi konga izindleko zokuqulwa kwecala.


re lokiša maemo a ditšhelete tša rena tša setšhaba ka nepo ya gore kgolo ye e akaretšago bohle le tlhomo ya mešomo di kgonagale.

silungisa izimali zikahulu meni wethu ukwenza uku khula okubandakanya wonke umuntu kanye nokudala ama thuba emisebenzi kwenzeke.


ka mosegamanye 2020, mopresidente ramaphosa o ile a dumelela gore siu e dire dinyakišišo.

ngontulikazi ngowezi2020, umongameli uramaphosa wagunyaza uphenyo lwesiu.


fa ke tšohle tše go hlokega go gore o di tsebe gore o thome b&b ya gago.

nakhu konke okumele ukwa zi ngokuziqalela eyakho ib&b.


go aloga ga baoki ba diphoofolo ba mathomo ba afrika borwa allison cooper go ba yo mongwe wa dialoga tša booki bja diphoofolo tša mathomo ke toro ye e phethegago go modudi wa randburg phumelela mthimkhulu (21), yo a bego a rata diphoofolo kudu go tloga e sa le ngwana.

abahlengikazi bezilwane bokuqala baseningizimu afrika bathweswa iziqu.


sekolo sa gagwe se na le barutwana ba e ka bago ba 387 go tloga mephatong ya r go ya go ya 7 bao ba ingwa dišitšgo lenyaga.

isikole sakhe sinabafu ndi ababhalisile kulo nyaka abalinganiselwa kuma387 kusuka ebangeni r kuya kwelesi7.


dipalopalo tša 2018 ka senthara ya dinyakišišo ya pew di bontšha gore maafrika borwa ba hlohloletšwa kudu go tšea dikgato ka ditaba tšeo di ba amago kudu, go swana le tlhokomelo ya maphelo, thuto, tokollo ya polelo le bomenetša.

inhlolovo yangowe2018 eyenziwa ipew research center ibonisa ukuthi abantu baseningizimu afrika bazimisele ukuthatha isinyathelo sezepolitiki ngezindaba ezibaphethe kabi kakhulu, njengosizo lwezempilo, ezemfundo, ukukhuluma ngokukhululeka kanye nenkohlakalo.


maseke ga se wa swanela go gogelwa tlase ge o bolela, o gohlola goba o ethimola.

izifonyo zobuso akufanele zehliswe lapho umuntu ekhuluma, ekhwehlela noma ethimula.


izindlela zokudla nokulala ezingajwayelekile.


go kaonafatša tšhireletšo ya dijo ya setšhaba sa gaborena go bohlokwa ge go etla kgotlelelong ya lepheko le mmogo le mapheko a mangwe a ka moso.

ukuthuthukisa ukutholakala kokudla kuleli lizwe kubaluleke kakhulu ekumelaneni nalokhu nokushaqeka okuzayo.


sa bobedi ebile tharollo ye tlilego ka maphodisa a ditimela bao ba bonego tlhaselo ya mafelelo ya mofokeng go monna wo a katilego sesi a gagwe.

wayeka ukuba yingane enokuthula waphenduka umuntu omusha onolaka.


obamela lebelo leo le beilwego le melao ka moka ya tsela.

bambelela kwisivinini esibekiwe futhi uqa phele yonke imithetho yomgwaqo.


kgatišo le diswantšho tšeo di pharilwego inthaneteng tša seo se bitšwago moletlo wa ‘dipene fase’ mo lefelong leo bošegong bjoo di bontšha bafsa bao ba ketekago ba swere mabotlelo a bjala.

amavidiyo nezithombe zalo mcimbi obizwa 'ngepens down' (okusho idili lokubungaza ukuphothulwa kwezivivinyo zesigamu sonyaka) endaweni yesigameko ngalobo busuku ezifakwe kuinthanethi ziveza abantu abasha abancane bezitika ngobumnandi bephethe amabhodlela otshwala.


le ge e le gore go phulega ga diphetelo tšeo tša moragorago di be di se kaalo, mmušo o ile wa nanoga wa phethagatša gape dikiletšo tša go tswalelwa ga naga.

yize ukuqubuka kwegciwane kwakamuva kwaba nezigameko ezimba lwa, uhulumeni waphinde wabeka imikhawulo yoku valwa kwezwe ngokupha zima kweso.


ka go tsebišwa ga seemo sa masetlapelo sa bosetšhaba le go tswalela naga ka bophara re tsene seemong seo re sego ra ka ra ba ka go sona mo nakong ye e fetilego.

ngokumemezela isimo sikazwelonke senhlekelele nokubeka kokuvalwa kwezwe kulolonke lakuleli besizwa amanzi ngobhoko.


moreromogolo wa go neelana ka dihekthara tše tša naga ke go fetoša ponego ya temo ka go tšweletša bafsa ba balemi.

inhloso enkulu yokudedela lezi ziqephu zomhlaba ngukuguqula isimo sezolimo ngokukhulisa isizukulwane esisha sabalimi.


mohlala wa se ke tšhomišanommogo magareng ga ditimela tša merwalo tša transnet le saps go lwantšhana le bohodu bja mananeokgoparara le go senywa ga megala ya mohlagase ka boomo.

isibonelo, ukusebenzisana phakathi kukatransnet freight rail kanye nesaps ukuqeda ukwebiwa kwengqalasizinda kanye nokucekelwa phansi kojantshi bezitimela.


mo dibekeng tše šupa tša go latela, go bile le dihlohlo tša semolao go tšwa go batho ba mmalwa, mekgatlo ya sedumedi, mekgatlo ya dipolotiki, mekgatlo ye e sego ya mmušo (dingo) le go mekgatlo ya kgwebo kgahlanong le kgato ye tee goba go feta ya dinyakwa tša go dula ka gae yeo e bego e sa ba thabiše.

emavikini ayisikhombisa alandela, sekube nezinselele zomthetho ezibuya kubantu abaningi, izinhlangano zezenkolo, amaqembu epolitiki, amangos nasezinhlanganweni zamabhizinisi ezilwisa isinyathelo noma eziningi zokuhlinzekwa kokuvalwa kwezwe abebengathokozile ngazo.


ka moo o ka fokotšago letšhogo tlhapane o re go na le ditsela tše mmalwa tšeo batswadi le barutwana ba ka fokotšago letšhogo.

"ulinciphisa kanjani ixhalautlhapane uthi kunezindlela ezehlukene abazali nabafundi abanganciphisa ngazo ixhala.


batho ba bangwe ba bantši, ka malapeng le ka ditšhabeng tša bakgathatema, ba kwele khuetšo ya tlhohleletšo.

abanye abantu abaningi, emindenini nasemiphakathini yababambiqhaza, bawuzwile umthelela walesi sikhuthazi.


o dirile boipiletšo go di kgwebo tše dinnyane gore di bapale karolo ya tšona ka ge di na le mothopo o mogolo wa thwalo gomme a re dikgwebo tše dikgolo di kase kgone go thwala baswa bao ba lekane go di le tee.

ucele abamabhizinisi ase mancane ukuba nabo badlale eyabo indima njengoba bena bantu abaningi ababaqashayo waphinde wathi amabhizinisi amakhulu akakwazi ukumu matha intsha eyanele wodwa.


mo ngwageng wo o fetilego, sars e phethile ditekodišišo tša mekgwa ya bophelo tšeo di feleleditšego ka gore go kgoboketše tšhelete ye nngwe ye e ka bago r474 milione.

usars uveza obala labo ababalekela ukukhokha intela, abazuza ezenzweni zobugebengu, kanye nalabo ababandakanyeka kwizenzo zenkohlakalo.


lezi zakhamizi zaseningizimu afrika zisikhombisa indlela.


ba statistics south africa ba laeditše gore go bile le phokotšego ya tlhokego ya mešomo ka kotareng ya bobedi ya 2021. dipalopalo tša bona di bontšhitše gore – e lego seo se lego bohlokwa – palo ya batho bao ba šomago e oketšegile go tloga go dimilione tše 14.5 ka kotareng ya bone ya 2021 go ya go dimilione tše 15.5 ka kotareng ya bobedi ya 2022. ye ke koketšego ya go kgahliša ya mešomo yeo e lego gore e a hlokwa nakong ya seripa sa mathomo sa ngwaga wo.

ezezibalo eningizimu afrika ziqophe ukwehla kwe zinga labantu abangasebenzi kwikota yesibili yowezi2021.


gore re kgone go fenya taba ya go se lekalekane ge go etla kgokaganong, tsošološo e tla abela malapa ao a itopelago tša fase kgokagano ya lebelo ya inthanete, ka mokgwa wa go a lefelela karolo ye nngwe ya inthanete le go oketša wifi ya mahala setšhabeng.

ukunqoba ukwahlukana kwezedijithali, lo mzamo uzohlinzeka ngesivinini sokusebenza kweinthanethi, esingabizi kakhulu kuma khaya anemalingeniso enca ne ngokusebenzisa uxhaso olusha lwezokuxhumana nokufakwa kwewifi yamahhala emphakathini.


diphetho tša rena di ithekgile ka bohlatse bjoo bo bonalago, tshedimošo go tšwa go tša mahlale le ikonomi gape le ka fao go šongwago ka gona maemong a boditšhabatšhaba.

ukucabangela kwethu kususelwa ebufakazini obuqanda ikhanda, ulwazi lwesayensi nomnotho kanye nokusebenza okuhamba phambili kwamazwe ngamazwe.


"ke leboga menyetla le menyako tšeo di tlogo bulela rena baoki gore re tšwetšepele dithuto le go ba ditsebi ka gare ga mošomo wa rena, seo se bego se le boima go se dira mo nakong ya go feta," a bolela.

"ngiyabonga ngamathuba kanye neminyango ezosivulekela ukuze siqhubeke nezifundo zethu futhi sibe ngongoti emkhakheni wethu, okwakunzima ukukwenza phambilini.


ke bona lesedi e ra ‘ke bona seetša’ ge e fetolelwa go tšwa go setswana.

umusho othi ke bona lesedi uhunyushelwe ususelwa olimini lwesetswana nochaza ukuthi ‘ngiyakubona ukukhanya’.


go tlaleletša se, nedeljkovic re go thwetšwe batho ba go feta 40 000 e sego thwii go šomišwa ditirelong tša khamphani ye ka afrika borwa.

milan nedeljkovic, uthe bali nganiselwa ezinkulungwaneni ezine abantu abaqashwe ngqo kule nkampani yakwabmw, lokhu kubandakanya ukuthi kubaphathi abahlanu abane abakuleli.


bjalo ka tlhohleletšo ya tlaleletšo go dikgwebo tše dinnyane tša go thwala baswa ba mengwaga ya magareng ya 18 le 29, dikgwebo di tlo lebana le tlhohleletšo ya motšhelo wa thwalo ya go lekana r1 000 ka kgwedi.

umhuhiso owengeziwe kwabamabhizinisi asemanca ne, labo abaqasha abantu abasha abaneminyaka yobu dala ephakathi kweyi18 kuya kwengama29, bazofaneleka izaphulelo zentela zokuqa sha ezilingana ner1 000 nge nyanga.


"pherekgong ke kgwedi ye boima go batho ba bantši, gomme ba bangwe ba tšea dikarata tša khretiti goba ba tšea diloune.

"umasingana inyanga enzi ma kubantu abaningi, abanye basebenzisa amakhadi ezi kweleti noma baboleke ima li.


tvep e magareng a sehlopha sa mathomo sa mekgatlo yeo e lwantšhago gbvf, go amogela thekgo ya ditšhelete.

itvep yayiphakathi kweqoqo lokuqala lezinhlangano ezilwisana negbvf, ezathola uxhasomali.


go bile gape le palo e ntšhi ya dikotsi tša tsela tšeo di hlotšwego ke baotledi ba dilori tša go rwala merwalo bao ba sa hlokomelego ge ba feta moo tsela e tepogago ka pejana.

ingxenye ethintekayo kun3 eminyakeni eyedlule ibibhekene nesi minyaminya sezimoto, ikakhulukazi ngezikhathi zamahora amatasatasa ngenxa yokuthi iningi lamaloli athwala impahla asuka ezibukweni lasethekwini asebenzisa umgwaqo onguthelawayeka oya egauteng kanye nezinye izifundazwe eziphakathi nezwe.


o sokološe go fihlela o go lekana bokaone.


efoga go šomiša mogala wa gago ge o otlela.

kugweme ukusebenzi sa umakhalekhukhwini ngesikhathi ushayela.


lenaneo le thuša gape ka phedišo ya bohloki mo me tseng ka go hlola mešomo. "

uhlelo luphinde lusize ukuqeda ubub ha emi phakathini ngokudala ama thuba omsebenzi.


boradiintasteri ba bathobaso ba tša dikhemikhale ba ka foreisetata ba hloma mešomo more matshediso khamphani ya tikolo go ya go dira dikhe mikhale e thuša go lwantšha tlhokego ya mešo mo ka go hloma mešomo ye e ka bago ye 70 ya go ya go ile ka harrismith ka foreisetata.

osozimboni abamnyama abenza amakhemikhali basefreyistata badala amathuba emisebenzi more matshediso inkampani yendawo eyenza amakhemikhali isiza ukulwa nokwentuleka kwemisebenzi ngokudala imi sebenzi ezinzile engama70 eharrismith efreyistata.


ke bafsa bao ba itirelago bokamoso bja bona gomme ba dira seo ba na le ba malapa a bona.

bangabantu abasha abaphemba indlela yabo futhi baletha nemindeni yabo.


meento ya covid19 : dipotšišo tša gago di a arabiwa allison cooper ka ge bjale lena neo la moento la bolwetši bja coronavirus (covid19) la afrika borwa le phe thagatšwa ka botlalo, vuk’uzenzele e hwedi tše tshedimošo go tšwa go kgoro ya maphelo ya bo setšhaba go arabela setšha ba dipotšišo tše di tlwaele gilego ka ga moento.

imigomo yecovid19 : imibuzo yakho iphenduliwe allison cooper ngokuqhubeka ngokuphelele kohlelo lokugo ma lwesifo segciwane lecorona eningizimu afrika (icovid19), iphephandaba ivuk’uze nzele lithole ulwazi olu vela emnyangweni we zempilo kazwelonke ukuphendula imibuzo ejwayelekile emphaka thini mayelana nomgomo.


mengwageng ye meraro ye e fetilego, re tšere dikgato tše mmalwa tše bohlokwa go lwantšha bomenemene le go thopša ga mmušo.

eminyakeni emithathu eyedlule, siye sathatha izinyathelo eziningana ezibalulekile ukulwisana nenkohlakalo kanye nokuqhwagwa kombuso.


le ge re se ra hlwa re tseba lebaka la polao ya gagwe, e be e le hlatse ye bohlokwa ka gare ga dinyakišišo tša siu tša thekgo ya didirišwa tša tšhireletšo ya batho ka gare ga kgoro.

ngesikhathi singakazi kahle hle imbangela yokubulawa kwakhe, wayengufakazi oqavile wophenyo lwesiu mayelana nokuthengwa kwezinsiza zokuzivikela kulo mnyango.


"o rile di sgb di na le mošomo wo mogolo wa go thekga dikgahlego tša bakgathatema ka moka go thekga maikemišetšo a go swana a go fihlelela dipoelo tše botse thutong tšeo di arabelago dinyakwa tša setšhaba le tlhabollo ya ikonomi.

"amasgb anendima enku lu okumele ayidlale eku qinisekiseni ukuthi izidingo zabo bonke ababambiqhaza ziyahambelana, ngenhloso yokufezekisa injongo efanayo yokuzuza imiphumela yezemfundo emihle, ezo kwazi ukubhekelela izidi ngo zomphakathi kanye ne ntuthuko yezomnotho.


e boletše le ka tlhokego ya pholisi ya ikonomi yeo e dirago gore ikonomi e be ya demokrasi gomme ebile e hlola menyetla ya mešomo yeo e lego ya moputso woo o kgonago go phediša batho ka afrika borwa.

ukhuluma ngesidingo senqubomgomo yezomnotho eyenza umnotho wentando yeningi labantu futhi udale namathuba omsebenzi akhiqizayo ngamaholo aphilisayo kubo bonke abantu baseningizimu afrika.


lenaneo la tlhohleletšo ya mešomo ya mopresidente gape le thekgile mekgwa ya boiphedišo ya nako ye telele.

uhlelo lukamongameli lokusungula amathuba emisebenzi luphinde lweseka ukusimamisa izindlela zokuziphilisa.


ke ka lebaka la magato a boima ao mmušo wa china o ilego wa a tšea ka nepo ya go laola bolwetši bjo ka toropokgolong ya wuhan, fao e lego gore batho ka moka ba gaborena ba kgonnego go boela gae ba sa fetelwa ebile ba phetše gabotse.

kwakungenxa yezinqumo ezinkulu ezathathwa nguhulumeni wasechina ukunqanda ukusabalala kwesifo edolobheni lasewuhan, okwenza ukuthi abantu baseningizimu afrika bakwazi ukubuya bengathelelekanga futhi benempilo.


ke hlohleletšwa ke go nyaka ga bakgathatema ka moka go tsenela ditherišano tše di tsene letšego tšeo di ikemišeditšego go hwetša tharollo.

ngiyathinteka kakhulu ngokuzimisela kwazo zonke izinhlangano ukuzibandakanya ezingxo xweni ezibalulekile ezihlose ukuthola isisombululo.


bafsa ba ba na le boitshepo, boikemo ebile ba phadima ka maikemišetšo.

laba bantu abasha bagcwele ukuzethemba futhi banezifiso ezinkulu.


"dikhamphani di swanetše go thuša gape ka go lota mehlala ya bao ba kopanego le bao ba fetetšwego ke bolwetši bjo ge diteko di laetša gore bašomi ba nale bolwetši.

"kumele ziphinde zisize ngokuthungatha labo asebehlangane nalowo osehaqwe yileli gciwane.


lebantšha lehlakore la maleba la maseke le sefahlego sa gago, gomme o netefatše gore o khupetša nko le molomo gabotse.

gqoka isifonyo kahle uhlangothi olufanele lubheke ebusweni bakho, futhi uqiniseke ukuthi semboza ikhala nomlomo wakho kahle.4.


ge o sa ingwadiše o ka se dumelelwe go kgetha ka 2019. bakgethi bao ba ingwadišitšego, bao tshedimošo ya diaterese tša bona e sego gona lenaneong la bakgethi, ba ka fana ka tshedimošo yeo ge ba ingwadiša setišing sa bona sa dikgetho.

uma ungabhalisanga, angeke uze uvunyelwe ukuthi uvote ngowezi2019.


kgoro ya saense ya bongaka bja diphoofolo ya up e tla thuša hwseta ka masolo a yona a papatšo, go thekga pasari ka tšhelete le go thwala.

iphini likangqongqoshe wezemfundo ephakeme, ezesayeni namasu amasha, ubuti manamela, uyamukele imifundaze.


moo dikgoro di uto llago bomenetša le mahumo ao a sa hlalošegego, melato e tla išwa go tirelo ya mapho disa a afrika borwa.

lapho iminyango ithola inkohlakalo kanye nomcebo ongachazeki uphumaphi, lawo macala azodluliselwa kwabophiko lwamaphoyisa eningizimu afrika.


institute ya bosetšhaba ya malwetši a go fetela e na le dikarabo tšeo o di hlokago.

isikhungo se zifo ezithathelanayo kuzwelonke sinezimpendulo ozidingayo.


nrso e hlomilwe ke molao wa pala mente ka 2007. retšistara ye ke rekote ya maina a bao ba bonwego molato wa bosenyi bja thobalano kgahlanong le bana le batho ba go ba le bogolofadi bja monagano.

inrso yasungulwa ngomthetho wephalamende ngowezi2007.


"ga o noši," go re bjalo setsebi sa menagano sa setšhaba zanele ludziya go tšwa bookelong bja stikland ka kapa bodikela.

"aninodwa kulokho," kusho ungcweti wezokusebenza kwengqondo emphakathini uzanele ludziya wasesibhedlela istikland esisentshonalanga kapa.


ga go na yo a sa tsebego gore bakgopedi bao ba nago le mohuta ofe goba ofe wa letseno ga ba na maswanedi a go amogela mphiwafela wo.

akekho ongazi ukuthi labo abafaka izicelo abanemali abayitho layo engxenye abafanelekile ukuthola lesi sibonelelo.


"ga se re lebale magato a go amogwa, go utswetšwa naga le go khudušwa ka kgapeletšo ao badudi ba setšhaba se le ditšhaba tše ntši go kgabaganya naga ba kilego ba itemogela ona.

"asikakhohlwa ngokuphu cwa komhlaba, ukuntsho ntshwa komhlaba kanye nokususwa ngendluzula kwabantu balo mphakathi futhi miningi imiphakathi ezweni lonkana ebekezelele lokhu.


re leboga baoki ba rena allison cooper baoki ba naga, mmogo le bašomi ba bangwe ba kalafo, ba beile maphe lo a bona kotsing go thuša ba bangwe nakong ya le uba la bolwetši bja coronavirus (covid19).

sibonga abahlengikazi bethu allison cooper abahlengikazi bezwe lakithi, ngokunjalo na banye abasebenzi be zokwelapha, baye babeka izimpi lo zabo engcupheni ukuze basize abanye abantu ngalesi sikhathi sobhubhane lwesifo segciwane lecorona (icovid19).


lekala le tla lekola go dirwa ga ditlhakišo tša ka moo bašomi ba mmušo ba phelago ka gona.

lolu phiko luzoqapha ukuqhutshwa kwenqubo yokuhlolwa kwendlela yo kuphila yabasebenzi bakahu lumeni.


ke tloga ke kwešiša gabotse dipelaelo tšeo bontši bja batho ba gaborena ba nago le tšona mabapi le ka fao melawana ye e tshwenyanago le go gatakela ditokelo tša bona.

ngiyazi ukuthi kunzima kanjani lokhu futhi ngiyakuqonda ukukhathazeka abantu bakithi abaningi abanako ngokuthi le mithethonqubo igxambukela futhi ibeka imikhawulo kumalungelo abo.


go ya ka letsatsi, modudi yo mongwe le yo mongwe wa saruri ka afrika borwa, modudi yoo a filwego madulo a saruri goba mofaladi yoo a ngwadišitšwego gomme a hlokomela ngwana, e ka ba ngwana e le wa gagwe wa madi goba e se wa gagwe wa madi, a ka dira dikgopelo tša mphiwafela wa bana, gomme a ka dira seo ge feela a fihlelela dinyakwa tšeo di hlaloswago ka mo tlase: ngwana le mohlokomedi ba swanetše ba dule ka afrika borwa saruri.

ngokusho kukaletsatsi, noma yisiphi isakhamuzi saseningizimu afrika, ohlala ngokuphelele noma owokufika onamaphepha onakekela umntwana, noma ngabe loyo mntwana uzalwa nguyena noma cha, angafaka isicelo sesibonelelo somntwana, uma nje efanelekile ngokwemiba ndela ebekiwe ngezansi: umntwana kanye nomna kekeli kufanele bahlale eningizimu afrika ngokuphelele.


dikeletšo ke tše go go thuša:bea dinepo tša ditšhelete lebelela taolo ya gago ya ditšhele ya 2019 gomme o beye dinepo tše difsa tša 2020. lefa dikoloto tša gago ka moka – bea tšhelete ye nngwe le ye nngwe ya tlaleletšo le diponase le koketšo ya mogolo gore o fediše dikoloto, ka ge go lefa dikoloto ka pela go tla go bolokela tšhelete ye ntšhi ya tswalo.

nawa amanye amacebo angakusiza kakhulu ekuhleleni:hlela izifiso zakho zezimali, buyekeza indlela obuphatha ngayo imali onyakeni wezi2019 bese uhlela izifiso ezintsha zonyaka wezi2020.


kimontlepopelo ke seemo sa tšhoganyetšo sa bongaka allison cooper basadi bao ba ilego ba itemogela kimontlepopelo ba tloga ba lemoga gabotse tlalelo yeo e hlolwago ke seo, ka baka la dipoelo tše kgonthišišago se go tšwa ditekong tša mohlapologo le tša madi.

ukukhulelwa okungekho esibelethweni (ectopic pregnancy) kuyisimo esiphuthumayo sezempilo allison cooper abesifazane ase beke behlelwa wumsho phi wokukhulelwa okungekho esibelethweni babazi kahle kamhlophe ubuhlungu benhliziyo obubangelwa yilokhu, emva kokutholaumphumela wokuhlolwa komchamo kanye negazi okukhombisa lolu hlobo lokukhulelwa.


nsfas e arabela 40% ya palo ya baithuti bao ba sa ithutela mangwalo a bona a mathomo diyunibesithing le 70% ya dikholetšeng tša tvet.

"kulo nyaka wokufunda esikuwo, unsfas usuxhase abafundi abangaphezulu kwezi700 000, abayizi248 242 babo basemakolishi angamatvet kanti abanye abayizi481 339 abasemanyu vesi (abafundi abaneminini ngwane yokuthi babhalisile).


go aba ditirelo tša mmušo ka bokgoni go hloka gore bahlankedi ba go sepetša dikgoro ka moka tša mmušo ba hlahlwe mešomong ka dipeakanyetšo tše maleba tša theosemolao.

ukuqeqesheka emsebenzini kahulumeni kubandakanya ukuqeqeshwa kwabasebenzi kuzo zonke izinhlaka zika hulumeni ngokuhlinzeka imithetho efanele.


batho ba bangwe ba šišintše gore re kgethe e tee gareng ga tšona; ka go le lengwe, mmušo woo o hlabollago, woo o ralokago karolo e bohlokwa ka mpshafatšong ya ikonomi le leago, le, ka go le lengwe, go katološa lekala la poraefete leo le hlohleletšago kgolo le mešomo.

abanye abantu baphakamise ukuthi kufanele sikhethe phakathi, ngakolunye uhlangothi, umbuso othuthukayo odlala indima esemqoka ekuguqulweni kwezomnotho kanye nezenhlalakahle, ngakolunye uhlangothi, umkhakha ozimele, onomdlandla oqhuba ukukhula nokuqashwa.


mo tabeng ye, thušo yeo re e hlokago ke ya go bušwa ke mothomošweu.

lapha isisombululo sizotho lakala ngokuthi siqhubeke nokuholwa isandla somuntu omhlophe.


kgopolo ya moswahla (ds) ke bolwetši ba go amana le di agammele bjo bo tšwelelago nakong ya pelego.

idown syndrome (ids) iyingxenye yokuphazamiseka kumachromosome okuqubuka ngesikhathi ukhulelwa.


mošomo wo ka moka o tiišetšwa ke nepišo ye maatla go diphetošo tšeo tša ikonomi tšeo di tlogo nepiša kudukudu godimo ga kgolo.

wonke lo msebenzi uqiniswa ngokugxila okukhulu kuzinguquko zomnotho ezizoba nokugxila okukhulu ekukhuleni.


go tloga mola bothata bjo bo thomago, batho ba bantši ba phethagaditše tokelo ya bona ya go leba dikgorotshekong.

selokhu kwaqala lolu sizi, abantu abaningi basebenzise ilungelo labo lokuya ezinkantolo.


ka ntle ga go ba kgau swikgauswi le kereke ya st george’s cathedral le pala mente, seo se kopanyago ditiragalo tše tše pedi ke gore ye nngwe le ye nngwe e re gopotša seo se re kopanyago bjalo ka maafrika borwa: temokrasi ya rena.

ngaphandle kokusondelana kwesonto ist george’s cathedral kanye nephalamende, okuhlanganisa le micimbi emibili ukuthi ngamunye umcimbi usikhumbuza okusihlanganisayo njengabantu baseningizimu afrika: intando yeningi labantu yethu.


"avis e kwešišitše dinyakwa tše, gape ya bona le mohola wa go kgola kgwebo ya yona, ka ge e hiriša dinamelwa tša go laolwa ka letsogo.

iqasa yahla ngana nenkampani eqashisa izimoto iavis ukuze baxox isane ngokufundisa abantu abakhubazekile ukushayela izimoto ezilungiselelwe bona.


go molaleng gore mošomo o mongwe o montši o sa swanetše go dirwa ka nepo ya go rarolla mathata a mantši ao dikgwebo tša bathobaso di itemogelago ona.

kucace bha ukuthi usemuningi umsebenzi okumele wenziwe ukubhekana nezinselele amabhizinisi abamnyama abhekana nazo.


mebušo ya profentshe le ya mmasepala e be e šomišana kudu le dikgoro tša bosetšhaba le dientšentshi go kgontšha batho go agaleswa maphelo a a bona le go bušetša ikonomi ya mafelo ao maemong.

ohulumeni bomasipala kanye nabesifundazwe bebesebenzisana ngokusondelana neminyango kazwelonke kanye namaejensi ukuze abantu bakwazi ukwakha izimpilo zabo kabusha futhi bavuselele imisebenzi yezomnotho yasendaweni.


ka go amega tshepetšong ya dikgetho, batswadi ba netefatša gore sekolo se šoma dikgahlegong tša bana ba bona.

ngokubamba iqhaza enqu bweni yokhetho, abazali ba qinisekisa ukuthi isikole senza lokhu okuphumelelisa intshisekelo yezingane zabo ngendlela ephuma phambili.


gabotse, ditshenyegelo tša go lefa sekoloto mo lebakeng le ke lekala leo le golago ka lebelo kudu la tshenyegelo.

eqinisweni, izindleko zesikweletu zi yizindleko ezikhula ngesivi nini esikhulu.


mananeo a a dira dipeeletšothwii ka diikonoming tša selegae, ka go fihlelela mafelo ao a ihlokelago pele, ka go thekga dikgwebopotlana tša selegae, gomme go tloga moo ya tsena ka ikonoming ye kgolo.

lezi zinhlelo zitshala ngqo izimali eminothweni yase khaya, zifinyelela ezindawe ni ezihlwempu kuqala, ze seka amabhizinisi asekhaya amancane bese ziqhubeke njalo ukusuka lapho ngobubanzi bomnotho.


molaodimogolo wa sehlophatšhomo se sa dingaka mokholonele fezeka mabona, yo e lego mooki wa profeše nale, o boletše gore o swarišana mošomo wa ka bookelong le maloko a sehlopha se.

induna ephethe ithimba lomsebenzi wezokwelashwa ufezeka mabona, ongumhle ngikazi oneziqu, uthi usebenza kanye namanye amalungu ethimba.


ditaba tše akaretšagoditaba tše akaretšagoo ka ikgokaganya le molaodi/mokgokaganyi wa o ka ikgokaganya le molaodi/mokgokaganyi wa boitokišetšo go kgorotsheko ka profenseng ya boitokišetšo go kgorotsheko ka profenseng ya geno ka go letšetša goba go romela emeile go geno ka go letšetša goba go romela emeile go dintlha tša kgokagano tša ka mo fase:dintlha tša kgokagano tša ka mo fase: kapa bohlabela (grahamstown) kapa bohlabela (grahamstown) – pumla nomfemele 041 502 5443 – pnomfemele@justice.

okuqukethweungaxhumana nomphathi wenkantolo/umxhumaungaxhumana nomphathi wenkantolo/umxhumanisi ngqo esifundazweni sakho ngokufonela nisi ngqo esifundazweni sakho ngokufonela noma uthumele iimeyili kule mininingwane noma uthumele iimeyili kule mininingwane yokuxhumana engezansi:yokuxhumana engezansi: mpumalanga kapa (egrahamstown)mpumalanga kapa (egrahamstown) – upumla nomfe mele 041 502 5443 – pnomfemele@justice.


go fihlelela boikemo bja ditšhelete ke nepo ya go kgahliša, eupša ga se batho ba bantši bao ba tsebago moo ba swanetšego go thoma gona.

ukuthola inkululeko kwezezimali kuyiphupho noma ubani angalifisa, kodwake bayingcosana abantu abanolwazi ukuthi bangaqala kuphi.


tšona di fehla mohlagase, di laola maemakepe, di aga ditsela ebile di aba meetse ao ikonomi e a hlokago gore e kgone go šoma.

kusukela kwafika intando yeningi labantu, lawa masoe anyuse izinga lokufinyelela kwezidingongqangi kwabampofu.


mohola wo mogolo go bohle ba aparago maseke wo ke go fokotša bontši bja coronavirus (covid19) yeo e gohlolwago ke bao e ba fetetšego, gomme seo se napa se fokotša go phatlalala ga gona ka marothinyana a ge motho a gohlola.

inzuzo enkulu ngokuthi abantu bonke bagqoke izifonyo zobuso ukunciphisa inani legciwane lecorona (covid19) elisatshalaliswa ngokukhwehlela yilabo asebethelelekile ngokunciphisa ukusabalala kwalo ngamathonsana.


re nyaka maafrika borwa ka moka go ba karolo ya maitapišo a a setšhaba.

sifuna bonke abantu baseningizimu afrika babe yingxenye yalo mzamo kazwelonke.


mo nakong ye e sa tšwago go feta, mokgatlo wa babegi ba ditaba bao ba hlokago mollwane o gatišitše se ngwalwa sa dipalopalo sa tokologo ya bogaši lefaseng sa 2021, e lego seo se elago seemo sa bolokologi bja tša kgašo go ralala le lefase ka bophara.

kamuva nje, inhlangano ireporters without borders ishicilele inkomba yenkululeko yabezindaba yomhlaba yangowezi2021, okuyinkombandlela yesimo senkululeko yabezindaba emhlabeni jikelele.


molao wo o sentše kudu le go amoga dimilione tša batho naga ya bomakgolokhukhu ba bona.

lo mthetho waqhubeka na ngaphezu kokuphuca izigidi zabantu umhlaba wokhokho babo.


mmogo re ka fenya covid19 vukuzenzele unnamed ka beke ya mathomo yeo e feletšego ka botlalo ya tswalelo ya naga ka bophara go lwantšha leuba la coronavi rus leo le hlasetšego lefase, re ile ra leboga ditaba tše botse tšeo di re tlišeditšego lethabo le tshepho mo nakong ye ye boima yeo re se nago le bonnete ka ga yona.

ngokubambisana singayinqoba icovid19 vukuzenzele unnamed evikini lokuqala lokuvalwa kwezwe ngenhloso yokulwa nobhubhane lwegciwane lwecorona oseludale umonakalo emhlabeni, sizithokozele izindabaezinhle ezisilethele injabulo nethemba kulesi sikhathi esinzima nesindathabuzekayo.


re reta kgotlelelo ya mofsa yo mongwe le yo mongwe yo a kgathago tema ya gagwe go aga le go hlabolla naga ye.

sethulela isigqoko ukuqina kwawo wonke umuntu omusha odlala indima yakhe ekwakheni nasekuthuthukiseni leli lizwe.


lenaneo le ke karolo ya go keteka kgwedi ya boeti moo mmasepala o kgethilego di hlopha tše tshelela go tšwa lekheišeneng la thembalethu le la pacaltsdorp go ba be nggae ba baeng ba moše wa mawatle ka dijo tša maemo a godimo le boithabišo.

leli su liyingxenye yoku gubha inyanga yezokuvaka sha lapho umasipala eqoke amathimba ayisithupha aselokishini lasethemba lethu nasepacaltsdorp uku ba amukele abavakashi baphesheya kwezilwandle ngesidlo esihamba nazo zonke izibiliboco kanye nezikaqedisizungu.


enwa meetse a mantši – a tla thuša go ntšha nikhotine mmeleng wa gago.

● phuza kakhulu amanzi – lokhu kuzokusiza ukuthi ukhiphe inicotine emzi mbeni wakho.


o tlaleletša ka gore go bohlokwa gore mohlokomedi wa ngwana, e lego yena a hlokomelago ngwana tšatši ka tšatši, e be moamogelatšhelete yoo a ngwadišitšwego.

uphinde wathi kubaluleke kakhulu ukuthi umnakekeli womntwana, okunguyena ngempela onakekela umntwana nsuku zonke, kube nguyena obhaliswe ukuthola le mali ngokusemthethweni.


palo ya go lekana 80% ya bana bao ba angwago ke bolwetši bja ds ba belegwa ke bommagobana ba ka fase ga mengwaga ye 35, le ge ba sadi ba mengwaga ya go feta 35 e le bona bao ba bonwago ba le kotsing ye kgolo ya go ba le bana ba go belegwa ka ds.

babalelwa kumaphesenti angama80 abantwana abane sifo seds abazalwa ngabazali abaneminyaka engama35, ngaphandle kwalokho abesi fazane abathola abantwana beneminyaka engama35 basengcupheni yokuthi abantwana babo babe neds.


ditiragalo tšeo di sego molaong tša go amana le go tsongwa ga ditšhukudu le go gweba ka manaka a tšona go hola fela sehlophana se sennyane sa basenyi.

ukuzingelwa kobhejane sekwaziswe njengengozi yezokuphepha ezweni, enga ba nomthelela kuamanani ezivakashi ezivakashela izwe, futhi uhulumeni usememezele ukuthi kuwubugebengu obuse qhulwini kuzwelonke.


"ditiragalong tša kimontle popelo, lee leo le nontšhi tšwego le gola dithong tša mmele tša ka teng.

"ekukhulelweni okungekho esibelethweni, iqanda elivundile lizinamathelisa kwezinye izingxenye zomzimba.


ka moka ga bona ba ka mebasepaleng go ralala diprofense tše senyane bjalo ka karolo ya lenaneo le.

bonke basingethwe omasipala kuzo zonke izifundazwe eziyisishiyagalolunye nje ngengxenye yohlelo.


"go na le meento le dihlare go alafa monkeypox.

"ikhona imigomo kanye nezindlela zokwelapha isifo semonkeypox.


lehono, ka dinageng tše di hlabologago, bontši bja bana bao ba nago le kankere ba ka alafša ka katlego ye kgolo, gomme bao ba ka bago gare ga 50% go fihla go 60% ba ka fodišwa.

ijwayele ukuhlasela izitho zomzimba, ibukeka ngokuhlukile ngaphansi kwesibonakhulu futhi iyaye ihambisane kahle nemithi yokwelapha, kusho useegers.


tšhutišo ye e diretšwe go amanya tlhalefišo ya bomapimpana le lenaneothuto la dithuto tše dumeletšwego dikolong kamoka le go aba tlhahlo, thuto le tlhabollo go bašomedi disenthareng tša ecd go potologa naga.

lokhu kwenziwa ukuze kuzo xhunywa ukuthuthukiswa komntwana ezifundweni zesikole ezihlelekile kanye nokuqeqesha, ukufundisa kanye nokuthuthukisa abasebenzi ezikhungweni zeecd kulolonke ilizwe.


omningi walo msebenzi uyaqhubeka nokwenzeka.


yena o tšwa botshabelo gola foreisetata ebile kgwebo ya gagwe ya go bitšwa victory body and nail studio e gola ka lebelo la mmutla ebile e goketša batho go tšwa mafelong ka moka bao ba gorogago gore ba tle ba go thakge.

ibhizinisi lakhe, elisebo tshabelo efreyistata, ivictory body and nail studio , likhula ngamandla futhi liheha abantu abaqhamuka ezindaweni ezahlukene abazela ukuzo mfanyazwa umzimba kanye nokucwalwa.


"intaseteri e beeleditše r780 milione go hlola me baraka ya dikonteraka tše 50 tša bathobaso bao ba golago le go dira gore bao ba rome lago nama ya kgogo ka ntle ga naga ba hlole mešomo nageng.

ukwesekwa kwabali mi umphathijikelele wesa pa uizaak breitenbach uthi imboni itshale izigi di ngezigidi ekwesekeleni abalimi abansundu kanye nokukhulisa ukukhiqizwa kokufuywa kwezinkukhu ngamaphesenti ayi5.


goya ka best, vulekamali e thekga kamego ye tšwago mekgatlong ye ikadilego setšhabeng le setšhaba ka kaka retšo ditshepedišong tša teka nyetšokabo ebile e kgontšha badudi go ba le ditherišano tše nago le tsebo ka gare mabapi le dipholisi tša mmušo.

ngokusho kukabest, ivulekamali yeseka ukubanda kanyeka komphakathi ezinhlelweni zesabelomali futhi wenza izakhamuzi zikwazi ukuba nezingxoxo ezinolwazi neziphusile mayelana nezinqubomgomo zikahulumeni.


za kapa bodikelakapa bodikela – gary titus – 021 487 7287/ 021 421 7287 gvtitus@npa.

za ntshonalanga kapantshonalanga kapa – ugary titus – 021 487 7287/ 021 421 7287 gvtitus@npa.


mofihli teleki wa khomišene o re wo mongwe wa mešomo ya cge ke go thuša batšwasehlabelo go bula melato ya kgorotsheko.

owalekhomishana umo fihli teleki uthi indima edla lwa yicge wukuthi isize izisulu ukuba zivule amacala enkantolo.


maharaj yo a thomilego go šoma protšekeng ye ka phato 2016, yoo nakong ya go feta a bego a dira tselanathoko le moakanyetšo wa tšeometriki kua port elizabeth go sa nral centre of excellence, o rile o šetše a ithutile dithuto tše bohlokwa go tloga mola a hudugelago lebowa.

umaharaj oqale kulo mse benzi ngoncwaba 2016, futhi phambilini obenza amadizayini ezindlela zoku hamba ngezinyawo onqenqe meni lomgwaqo kanye nawe jiyomethri ebhayi esanral centre of excellence, uthi usefunde lukhulu njengoba esefudukele esifundazweni sakwazulu natali.


maitapišo a rena a go aga ditšhaba tše di kopanego a gakantšhwa ke bohwa bja mmušo wa kgatelelo le go se lekalekane mo go tšwelago pele.

imizamo yethu yokwakha imiphakathi ehlangene ithunazwa ifa lohlelo lobandlu lulo kanye nokungalingani okulokhu kuqhubeka.


mashego o feditše mare matlou ka 2016 e le moithuti wa go šoma bokaonekaone ka mphatong wa gagwe, eupša o be a hloka tšhelete ya go lefela dithuto tša gagwe.

umashego uphothule umatikuletsheni wakhe ngonyaka wezi2016 futhi wabashaya bonke emakha nda abafundi ayefunda nabo ekilasini lakhe, kodwa wabe enganakho okungamusiza ukuthi akhokhele izifundo zakhe.


seo bommagobana bao ba nago le hiv gomme ba nyantshago ba swanetsego go se tseba vukuzenzele unnamed ge afrika borwa e tla be e dira segopotšo sa letšatši la lefase la aids ka la 1 manthole, kgoro ya maphelo ka kwazulunatal e eleditše bommagobana bao ba nago le hiv gore ba fepe masea a bona ka go a nyantšha feela tekano ya dikgwedi tše tshela.

okumele kwaziwe ngomama abanehiv abancelisayo vukuzenzele unnamed njengoba ini ngizimu afrika izobe ikhu mbula usuku lomhla ba lwesifo sengculazi mhla lu1 kuzibandlela, umnyango wezempilo kwazulunatali weluleke omama abane gciwane lehiv ukuthi bacabange ngokuncelisa abantwana babo ibele kuphela izinyanga eziyisithupha.


balemi ba go lemela go iphediša ba the kgilwe go oketša tšweletšo, le dithoto tša tikologo tše bjalo ka dinoka le mehlaka di a tsošološitšwe le go tlho komelwa.

abalimi abalimela ukudayisela ukuziphilisa baxhaswa ukuze bandise imikhiqizo yabo, futhi kwavuselelwa futhi kwalungiswa imifula namaxhaphozi.


ka go gana go dumelela dikgaruru kgahlanong le basadi le bana, ka go se be karolo ya tšona le go bega ditiro tšeo, o bontšha mohlala wo mobotse go banna ba geno, kudu go banna ba bafsa le bašemane.

ngokunqaba ukuvuna udlame olubhekiswe kwabesifazane nezingane, ngokungabi yingxenye yalo kanye nokubika lezi zenzo, uyisibonelo kwamanye amadoda, ikakhulukazi kumadoda asemancane nabafana.


ka maitapišo a phegelelo le go šoma ka maatla, o ka fenya mathata a," a realo.

ngokubelesela nokuzimise la, ungazinqoba lezi zithiyo," kusho yena.


bjalo ka mmušo wa bosetšhaba, wa profense le wa selegae re swanela ke go arabela go maipiletšo a ditšhaba tše le a ditšhaba tše dingwe ka go aga mafelo a boithabišo a mantši, dinolofatši, mananeo, diprotšeke tša bafsa ba rena mo dileteng tšeo go se nago hlabologo mo profenseng yeo.

njengoba kwenzeke lo mshophi, umphakathi usukuvezile ukuthi azikho izinkundla zemidlalo, imitapo yolwazi yomphakathi noma izikhungo zabantu abasha escenery park.


ba laetša diphošo tše kgolo ka lehlakoreng la bahlankedi ba tšhupamatlotlo le go palelwa go latela melao le melawana ya dithendara ya go laola theko ya dithoto le ditirelo.

abonisa igebe elikhulu phakathi kwezikhulu eziziphendulelayo kanye nokuhluleka ukulandela imithetho nemithethonqubo ephethe ukuthengwa kwempahla nokukhishwa kwezinko ntileka.


se se ra gore tekano ye e ka bago 38% ya palomoka ya ditshepišo tša dipeeletšo – goba r290 pilione – go fihla mo lebakeng le e tsene ka ekonoming.

lo khu kusho ukuthi cishe ama38% esamba sezi bophezelo zotshalomali – noma izigidigidi ezinga mar290 – kuze kube yimanje zingene emno thweni.


ba nyaka go bona mehutahuta ya dihlongwa tša ditšhelete, dihlongwa tša ditšhelete tšeo di hlabollago, babeeletši bao ba thekgago dikgwebopotlana, difeme tša diekhwiti tša phraebete gammogo le dipanka tša kgwebo tšeo di fanago ka sekoloto ebile di iteka lesego ka go thekga bafsa bao ba lego bahlomi ba dikgwebo.

wathi bangathanda ukubona izikhungo zezimali, izikhungo zemali yentuthuko, abatshalizimali abahlinzeka ngengqalabhizinisi, izinkampani zezabelomasheya ezizimele kanye namabhange okuhweba ahluka hlukene bebolekisa ngemali kubantu abasha abangosomabhizinisi futhi bethatha amashansi ngokubaxhasa kanye nokusebenzisana nabo.


tše ntši tša diyunion e tša bašomi le tšona di fana ka tshedimošo ya coronavirus go maloko a tšona mola bengmešomo ba le gare ka masolo a temošo.

iningi lezinyunyana zethu lihlinzeka ngolwazi ngegciwane lecorona kumalungu azo futhi abase benzi baqhuba imikhankaso yokuqwashisa.


ge bagaši ba ditaba ba dumela go šomišwa goba gore dintlo tša bona tša bogaši di šomišwa go lwa dintwa tša dipolotiki goba go hwetša dintlha legatong la dikgahlego tša bona, seriti sa bona se theogela fase.

uma izintatheli zivuma ukuthi zona noma izizindakusebenza zazo zisetshe nziselwe izimpi zepolitiki noma ukuziphindiselela e sikhundleni sokwenza lokhu okufanele, ukwethembeka kwazo kuyathunazeka.


■ go hloka bokgoni bja go šomiša bašomedi gabotse.

■ ukungabikho kohlelo loku bhuka ukubonwa komuntu othile.


re swanetše go tlwaela seemo ebile re swanetše go ntšha mahlo dinameng.

kumele sivumelane nesimo futhi sidinga ukuthi siqaphelisise.


le ge go le bjalo, ke bothata bjo bogolo, gomme re bona bona se ka megala yeo e oketšegago tšatši ka tšatši yeo re e amogelago," go re’alo cassey chambers, molaodi wa ditshepetšo wa sadag.

noma kunjalo, kuseyinkinga yangempela, futhi lokhu kubonakala ngezingcingo ezandayo zansuku zonke esizitholayo," kusho ucassey chambers, ongumqondisi wokusebenza kwesadag.


go šireletša bangongoregi kgahlanong le go tlaišwa go tšwela pele, kgoro tsheko e ka fana ka tsebišo ya tlhokomedišišo ya polokego yeo e tlago nyaka gore leloko la saps le dule le kgokagana kgafetšakgafetša le mongongoregi ka ntle le gore motho yo a mo tlaišago a tsebe.

umthetho manje usuvikela ngokusobala abantu abadala kuzo zonke izinhlobo zodlame lwasekhaya, futhi uvumela abamangali ukuthi bafake izicelo zokuvikelwa ngobuchwepheshe beinthanethi, ubongele isikhathi kanye nezindleko zokuhamba.


dikeletšo tše di ka dirago gore o dule o bolokegile mo sehleng sa matswalo a morena dale hes sehla sa matswalo a morena ke nako ya lethabo.

amasu okukugcina uphephile ngale si sikhathi samaholide kakhisimusi dale hes isikhathi samaholide kakhisimusi isikhathi senjabulo.


re reta mmušo wa selegae wa kapa bohlabela ka go thuša malapa ao a amegilego, gammogo le avbob yeo e ikannego go thuša malapa ka tša poloko.

siyawuncoma uhulumeni wesifundazwe sasempumalanga kapa ngokusiza imindeni esemanzini, kanye noavbob ngokwethembisa ukusiza imindeni ngemingcwabo.


go hlola taolo ya maemakepe a setšhaba bjalo ka tlaleletšo ya transnet ka boto ya yona, gare ga tše dingwe, e ra gore matlotlo ao a dirilwego ke maemakepe a ka šomišwago go fetoša didirišwa tša kgale le go mpshafatša le go katološa maemakepe a rena, e lego mošomo wo o ditelegile ka sebaka sa go feta mengwaga ye lesome.

ukusungulwa kwabalawuli bezamachweba kuzwelonke njengenkampani ephethwe yitransnet nebhodi layo kuzothi, phakathi kokunye, kusho ukuthi imali etholwe ngamachweba ingasetshe nziswa ukushintsha imishini emidala nokuthuthukisa kanye nokwandisa ama chweba ethu, okungumse benzi osubambezeleke isikhathi esingaphezu kwe minyaka eyishumi.


ge batšwasehlabelo ba palelwa ke go fihlelela toka ka dikgorotshekong tša dikgaruru tša ka malapeng, cge e ka ba emela, ya ba emela ka semolao.

umangabe izisulu ziyaku sokolela ukuthola ubulungi swa ezinkantolo ezibheke lele udlame lwasekhaya, icge ingakwazi ukuzikhu lumela, ngokuhlinzeka ngo kumelwa kwezomthetho.


"ka kakaretšo, batho bao ba nago le bolwetši bja swikiri go na le kgonagalo ye kgolo ya go itemogela maswao ao a mpefetšego kudu le go hlakahlakana ga bolwetši ge ba ka fetelwa ke baerase ye.

"ngokuvamile, abantu abanesifo sikashukela yibona abasemathubeni amaningi okuthi bahlangabezane nezimpawu ezibucayi kanye nobunzima uma besuleleke ngegciwane lecorona.


se sengwe sa tše ke go ithuta go otlela senamelwa.

okunye kwalawa mathuba ukufunda ukushayela imo to.


ge e ba o kgetha go nyantšha, netefatša gore o fepa ngwana ka go mo nyantšha feela tekano ya dikgwedi tše tshela tša mathomo.

uma ukhetha ukunce lisa ibele, qinisekisa ukuthi umuncelisa ibele kuphela isikhathi esiyizinyanga eziyisithupha.


dikgaruru tša ka malapeng bjale di hlalošwa bjalo ka tšeo di akaretšago le tša bao ba tshephišanego lenyalo, baratani, bao ba lego ka maratong a setšo, le dikamano tšeo di bonwago e le tša marato, tša thobalano goba tša bong tšeo di ka tšeago lebaka lefe goba lefe.

udlame lwasekhaya manje seluchazwa ukuze luvikele labo abathembisene umshado, abajolayo, ubudlelwano bamasiko, abathandanayo, ubudlelwano bocansi osebuqhubeke noma isikhathi esingakanani.


tirelo ye ke ye nngwe ya maitekelo a mehutahuta ao a tsebagaditšwego ke mmušo go šoma ka bošoro bja gbv .

lo msebenzi ungezinye zezinyathelo eziza nohulumeni ukubhekana nesihlava esihambisana negbv .


hwetša thušo ya bongaka ka yona nako yeo ge o bona efe goba efe ya dika tše: go ikwa o gakanegile goba ge polelo ya gago e thoma go nanya le go se kwagale.

uma ngabe unalezi zimpawu thola usizo lokwelashwa ngokuphuthuma: ukuzizwa uphithene noma inkulumo yakho iqala ukunensa futhi ingacaci.


bogošigadi bja balobedu bo lemogilwe semmušo ka hlakola 2016 ka mo rago ga dinyakišišo tša go dirwa ke khomišene ya dipelaelo tša boetapele bja setšo le dikleime (ctldc) ka ga maemo a balobedu, go ya ka dikleime tše di rometšwego ctldc.

isihlalo sendlovukazi ya balobedu saqala ukwaziwa ngokusemthethweni ngonda sa wezi2016 emva kokuba ikhomishani yezicelo nezi ngxabano zobuholi benda buko (ictldc) iqhube ucwaningo odabeni lwaba lobedu, njengokwezicelo ezalethwa phambi kwect ldc.


wo mongwe wa melao e meswa yeo mopresidente ramaphosa a bego a bolela ka yona ke molaophetošwa wa tša bosenyi le merero yeo e amanago le bjona woo o šireletšago batho bao ba lego kotsing ya go ka tlaišwa gape.

owodwa wemithetho emisha umongameli uramaphosa abekhuluma ngawo umthetho ochitshiyelwe wobugebengu kanye nezindaba ezihlobene nawo ovikela abantu ababuthakathaka ekubeni yizisulu kabili.


e thuša bao ba nyakago go fihlelela dithuto tša yunibesithi, tša dikholetšhe tša thuto le tlhahlo tša sethekniki le tša matsogo tša godingwana (tvet) le bao ba nyakago go fihlelela dibaka tša tlhabollo ya mabokgoni.

lolu hlelo lusiza labo bafundi abafuna intuba yokuthola izikhala zokungena enyuvesi, emakolishi ezemfundo kanye nokuqeqeshwa kwezobuchwepheshe bemisebenzi yezandla (amatvet) kanye namathuba okuthuthukiswa kwamakhono.


ee, mošomo o montšhi o sa dutše o hloka go dirwa ge eba re nyaka go fokotša tlhokego ya mešomo ka nageng ya rena ka palo ya go bonala.

kunjalo, kuningi okusa mele kwenziwe uma sifuna ukwenza umehluko obona kalayo kwizinga eliphezulu lokweswelakala kwemise benzi ezweni lethu.


efoga go ba motšwasehla belo wa go utswiwa ga batho silusapho nyanda bjalo ka ge palo ya melato yeo e begilwego ya go utswiwa ga batho e golela godimo, go bohlo kwa gore o tšee magato a go netefatša gore o bolokegile.

gwema ukuba yisisulu sokushushumbiswa kwabantu silusapho nyanda njengoba isibalo sezigameko ezibikiwe zoku shushumbiswa kwaba ntu senyuka, kuba luleke kakhulu ukuthi uthathe izinyathelo zokuqinisekisa ukuphepha kwakho.


mabapi le se, dipoledišano di ile tša swarwa mabapi le go hlama makala a semmušo a brics ka nepo ya go abe lana mekgwa ya ditiro tše kaone, tsebo le bokgoni, go akaretšwa go šomiša makala a theknolotši ya methopo wa phatlalatša.

mayelana nalokhuke, kwabanjwa izingxoxo ngo kusungulwa kwezinkundla ezisemthethweni zebrics zokwabelana ngendlela yokusebenza, ulwazi kanye nobuchwepheshe, kuba ndakanya ukusetshenziswa kwezinkundla zobuchwe pheshe ezivuleleke kuwona wonke umuntu.


go boa gae ga bona go kgontšhitšwe ke batho ba bantši kudu bao ba šomilego go feta tekano go dira gore go bušetšwa ga bona gae go atlege.

ukubuya kwabo ekhaya kwenzeke ngenxa yabantu abaningi abazinikele ngezindlela eziningi ukwenza ukuthi ukulandwa kwabo kube yimpumelelo.


maemo a e tla dula e le a nako ye kopana.šedi ya rena bjale e swanetše go lebišwa tlholong ya tikologo ya go kgontšha dikgwebo go kokotlela, le go kgolo ya ekonomi ya go hlola mešomo le go goketša dipeeletšo.

manje kumele sigxile ekwakheni indawo ezovumela ukululama kwamabhi zinisi, kanye nokukhula komnotho okuzoqhubezela ukusungulwa kwamathuba emisebenzi futhi ihehe utsha lomali.


mohlankedi wa dikgokaga no wa wof lebogang maseko o hlalošitše gore lenaneo le le nepišitše bafsa ebile le thwala bagolofadi go šoma ka dikantorong tša lona tša diprofense.

ulebogang maseko wezokuxhumana kwiwof uthi lolu hlelo luqondiswe kubantu abasha futhi luqasha abantu abaphila nokukhubazeka uku ze basebenze ezizindeni zalo ezisezifundazweni.


le ge go le bjalo ke mothopo wa rena mo ntweng ye kgolo ya go fenya leuba la coronavirus.

kodwa ibe kuyiyona nto esinayo kulo mzuzu esikuwo wokuzabalazela ukunqoba ubhubhane lwegciwane lecorona.


wuhan, toropokgolo ya batho ba dimilione tše 11 ka pro fenseng ya hubei, e bile le batho bao ba feteditšwego ba go feta ba 50 000. gabjale, ka morago ga dikgwedi tša go feta tše pedi ka morago ga magato a boima a go tswalelela batho mo, profense ye ebile le diphetetšo tše diswa tša ka fase ga tše 20 mo dibekeng tše pedi tša go feta.

iwuhan, idolobha elihlala abantu abayizigidi eziyi11 esifundazweni sasehubei, libe nabantu abangaphezu kwezi50 000 abasuleleke ngegciwane lecorona .


re aga setšhaba seo se hlokomelago bana vukuzenzele unnamed go na le seema seo se tlwaelegilego ditšong tša se afrika seo se rego ngwa na o godišwa ke setšha ba.

sakha isizwe esinakekela izingane vukuzenzele unnamed kunesaga esijwaye lekile emasikweni abantu abaningi baseafrika esithi ingane yami ingane yakho.


bana ba swanetše go tseba gore ke eng seo se amogelegago le seo se sa amogelegego netefatša gore ba a tseba gore goreng melao e hlokega le gore go tla ba le ditlamorago ge e robilwe.

izingane zidinga ukwazi ukuthi yini eyemukelekile kanye nengemukelekile qinisekisa ukuthi ziyazi ukuthi kungani kudingeka imithetho nokuthi uzojeziswa uma uyephula.


ke thabile ge ke hweditše sebaka se," a realo.

kuyangithoko zisa ukuthi ngathola leli thu ba," kusho unyawo.


le thuša balemiši ba baswa, ba ditšweletšwa tša go lekana lapa fela, ba go itšhomela le ba go dira kgwebo.

ngenxa yenkuthazo nosi zo oluvela kuhlelo lokwe sekwa nokuthuthukiswa kwabalimi okwamenza wathola isibonelelo sohle lo oluphelele lokwesekwa kwezolimo (icasp) ngowe zi2015, wakwazi ukubeka isisekelo esiqinile futhi wa chuma njengomlimi.


"ke be ke se na kgahlego ya go kgoga – go kgoga ga se gwa nkgoketša go fihla ge ke le ka go mphato wa marematlou fao sehlopha sa bašemane bao ke bego ke fela ke dula le bona ba thoma go ntshola gore nna ga se ka hlalefa ka ge ke sa kgoge."

"ngangingakaze neze ngaba nentshisekelo yoku bhema ugwayi – wawuyi nto engathi shu lapha kimi ngaphambi kokuba ngifike ebangeni likamatikuletsheni futhi lapho iqembu labafana engangiphila nalo lalilokhu lingigcona ngezinkulumo ezinengayo zokuthi a ngikho ezintweni ngo ba ngingabhemi."


tokomane ya " ready to govern" e be e na le ponelopele ya mmušo wa demokrasi woo o nago le maikarabelo a go kgokaganya, go rulaganya le go hlahla tlhabollo ya ikonomi gore e be yeo e phelago e gola ka tšhomišano le mekgatlo ya diyunione, dikgwebo le makala a mangwe a setšhaba.

umqulu othi ‘ready to govern’ wawuhlose umbuso wentando yeningi labantu onesibopho esikhulu ‘sokuxhumanisa, ukuhlela kanye nokuqondisa ukuthuthukiswa komnotho ukuze kuthuthukiswe umnotho ogcinekayo’ ngokubambisana nenhlangano yezinyunyana zabasebenzi, amabhizinisi kanye nezinye izinhlaka zomphakathi.


balemelaboiphedišo ba ka godimo ga 140 000 ba amogetše dibaotšha tša thušo ya tšweletšo go ba thuša go thoma le go oketša tšweletšo ka morago ga go tsenwa bogare ke covid19.

abalimi abasafufusa abayizi140 000 bathola amavawusha emikhi qizo azobasiza ukuphinde baqale kanye nokukhulisa imikhiqizo yabo emva kokuphazamiseka ngenxa yecovid19.


moriana wa go e thibela ga sešo o eba gona.


basadi ba afrika borwa ba tennwe ke ditiro tša go nanya tšeo di sa phethagatšego ye nngwe ya ditokelo tše bohlokwa go tšona ka moka – go phela ka tokologo o hloka letšhogo.

abesifazane baseningizimu afrika sebekhathele izinyathelo ezingayi ndawo ezingaxazululi ngisho nelu ngelo elibaluleke kakhulu kunawo wonke ukuphila ngokukhululeka ngaphandle kokwesaba.


lekala la dihawks le thomile mošomo le lebotho la npa la dinyakišišo melatong ye tšwago khomišeneng ya dinyakišišo tša go gogwa ga mmušo ka nko.

uphiko lwezokuphenywa kwamacala abekwe eqhulwi ni, elaziwa ngokuthi oklebe, likwazile ukufeza umsebenzi obekade luzibekele wona onyakeni wezimali owedlule, okuholele ekuboshweni nasekugwetshweni, ukushaqwa kwempahla, imiyalelo yokuvimba nokudliwa kwempahla yenani lezigidi zamarandi.


batho bao ba nago le khomphuthara efela ba se na inthanete ba ka kgopela cd yeo e nago le dipuku ka moka, yeo ba tla e romelwago.

lezi zikhungo azitholakali kuwo wonke amadolobha kanye namakhaya, kodwa zitholakala ezindaweni lapho kunesibalo esiningi kakhulu sabantu ababhalisile kanti lokho kuchaza ukuthi ukubekwa kwesikhungo endaweni kungashintshashintsha unyaka nonyaka.


ke bohloko le lenyatšo leo le ilego la laetšwa lapa la gešo le malapa a mangwe a mantši a afrika borwa.

kwakubuhlungu futhi kuyimpoxo eyayibhekene nomndeni wami, kanye neningi lemindeni yabantu baseningizimu afrika.


se se laetša phihlelelo e kgolo ka maitekelong a rena a go mpshafatša seemo sa mohlagase ka nageng, e lego sona senyakwasegolo go kgolo ya ikonomi le go goketša dipeeletšo.

lokhu kuyingqophamlando emi zamweni yethu yokuguqula ezamandla zakuleli lizwe, okuyinto ebaluleke kakhulu eyisidingo sokukhuliswa komnotho kanye nokuheha utshalomali.


go fihla ka wo motsotso go lebeletšwe bolwetši bjo, dinaga tše dingwe di bile le diphetetšo tše ntši go feta rena.

kulesi sigaba sokudlondlobala kobhubhane, amanye amazwe abe nenani labasulelekile eliphezulu ukwedlula thina.


pego e lemoga gape gore go bile le tlhatlogo ya ditšhošetšo tša bagaši ba ditaba kudukudu ba basadi go kgašo ya setšhaba ka 2020. tšhošetšo ya mohuta woo ga e amogelege le gatee, ebile e tloga e le kotsi kudu ge e lebišwa go bagaši ba ditaba ba basadi gomme e fela e sepela mmogo le ditšhošetšo tša dikgaruru tša thobalano.

lokhu kubandakanya izijeziso zomthetho ngokuthwebula izithombe zezinto ezibalulekile zikazwelonke noma ukubika ngezindaba ezibandakanya ezokuvike lwa kombuso.


go kwešiša bolwetši bja go hwa dithunthwane le gore gobaneng motho a idibala gantšhi ga go hlalose lebaka la gore se se diragaletšeng go ngwana wa gago.

ukuqondisisa isithuthwane kanye nokuthi kungani ukudlikiza komzimba kwenzeka kungekuchazele ukuthi kungani lokhu kwenzeka enganeni yakho.


geza izandla zakho macala onke, phakathi neminwe kanye naphansi kwezinzipho.


ge monna o tee a ka kgoboketša banna ba babedi gomme boraro bja bona ba ikana go se tsoge ba phaile mosadi theto ka kgang, ba ka se tsoge ba bethile mosadi gomme ba rwešana maikarabelo a boikano bjo, re ka thoma go lwantšha ka nnete dikgaruru tša go hlolwa ke bong mo nageng ya rena.

uma indoda nendoda ingahlangana namadoda amabili bese bobathathu bafunge ukungaphinde badlwengule umuntu wesifazane, ukungaphinde babeke isandla umuntu wesifazane futhi baziphendulele kulesi sifungo, singaqala ukulwa ngempela negbv ezweni lethu.


go amega ga ikonomigo tsongwa ga ditšhukudu go sego molaong le go gweba ka diphoofolo tša naga go ama gampe tlhabollo ya ikonomi ya naga le tlholego ya mešomo, go balwa le tlhabollo ya ikonomi ya diphedi tša go fapafapana yeo e akaretšago le sektara ya tša boeti.

umthelela kwezomnothoukuzingelwa kobhejane kanye nokushushumbiswa kwezi lwane kunomthelela omubi ekuthuthukisweni komnotho wezwe kanye nasekudalweni kwamathuba omsebenzi, okuhlanganisa ukuthuthukiswa komnotho onhlobonhlobo wezemvelo ohlanganisa no mkhakha wezokuvakasha.


kabinete e sa tšwa go goeletša seemo sa masetlapelo sa bosetšhaba bjalo ka karabelo go mafula.

ikhabhinethi kamuva libeke isimo senhlekelele kuzwelonke njengendlela yokubhekana nezikhukhula.


go ihlokomela bathong ba go roba melao ya thobalano sphelele ngubane lekola retšistara ya bosetšhaba ya basenyi ba thobalano(nrso) go hwetša lesedi la gore batho ba o nyakago go ba thwala mošomong wa go hlokomela bana le batho ba go ba le bogolofadi bja monagano ba na le melato goba aowa.

qaphela izephulamthetho zocansi sphelele ngubane bheka irejista likazwelonke lezephulamthetho zocansi ngaphambi kokuqasha abasebenzi abazonakekela abantwana kanye nalabo abakhubazeke ngokwengqondo.


bašomi ba bantši ba mmušo le bona ba boetše mešomong goya ka dipeakanyetšo tša molao wa tša maphelo le polokego mešomong le goya ka fao ba hlahlilwego ke kgoro ya tirelo le taolo ya setšhaba, ka tšhomišano le dikgoro tše dingwe tša mmušo ka moka.

abasebenzi bakahulumeni a baningi babuyelile emsebenzini ngokuhambisana nemibande la ehambisana nokusebenza komthetho wezempilo kanye nokuphepha emsebenzini, nangokuholwa ngumnyango wezemisebenzi kahulumeni kanye nokuphathwa kwayo ngokusebenzisana neminye iminyango kahulumeni.


malobanyana re sa tšwa go dira mošomo wa go katela mobu wa matlapana wo o tswakilwego ka sekgomaretši, gomme ga bjale re thomile ka go dira bitumen treated base (btb) le go dira ditlhahlobo go mešomo ka moka ye e di rwago ke rakontraka," a realo.

kamuva nje sesiqale nokwenza umsebe nzi wokwakha umgwaqo ngetiyela, ngakhoke sisebe nzisa ibtb siphinde sihlole wonke umsebenzi owenziwa yinkampani eyakhayo," ku sho udladla.


ka go amogela molaotheo wo, re tiišeleditše boikgafo bja rena setšhabeng seo se theilwego godimo ga mehola ya demokrasi, toka setšhabeng le ditokelo tša botho.

ekwamukeleni lo mthethosisekelo, saqinisekisa ukuzinikela kwethu emphakathini onesisekelo sentando yeningi labantu, ubulungiswa kwezenhlalo kanye namalungelo abantu.


bokaone ke go ba le ditekanyetšo go efoga go šomiša tšhelete go feta yeo o nago le yona," gwa bolela ramalho.

okugcono enza uhlu lwezinto ofuna ukuyi sebenzisa kuzo imali yakho ukuze ugweme ukusebenzisa imali ngendlela engafanele," ngokusho kukaramalho.


go lwela go aga afrika borwa ye e laetšago tlhompho go ditokelo tša botho vukuzenzele unnamed ka la 12 lewedi 1977, stephen bantu biko o ile a hlokofala a le kgolegong ya pretoria central.

umzabalazo wokubuyisa ubuntu eningizimu afrika vukuzenzele unnamed mhla ziyi12 kumandulo 1977, ustephen bantu wafela ezandleni zamaphoyisa ejele lasepitoli.


bolwetši bja legionnaires ke mohuta wo šoro wa nyumonia.

isifo selegionnaires siyinyumoniya ebucayi kakhulu.


mošomo wo re lebanego le wona ke go šoma mmogo go tloša bao ba se nago mohola le maitshwaro a mabotse, le go phošolla kgopolo ye e fošagetšego ya gore ka moka bao ba thwetšwego ka mmušong ba itebeletše ba le tee goba ba na le bomenetša.

umsebenzi osasimele ukuthi sisebenze ngokubambisana sivundulule labo abangenzi njalo, bese silungisa lo mqondo wokuthi bonke labo abasebenza kuhulumeni ba ngogombela kwesabo noma banenkohlakalo.


vuk: manyalo a setšo a ka ba le mathata afe?

vuk: ngeziphi izinkinga ezi ngase zivele emshadweni wesintu?


gabjale go na le bohlatse bjoo bo tšwelelago bja gore baerase ye e ka kgona le go fofa moyeng mo mafelong ao a tletšego batho ba bantšhi, ao a tswalegilego goba ao ka go ona moya o sa sepelego botse.

kufanele siqhubeke nokuhlanza zonke izindawo ezisobala ezindaweni ezisetshenziswa abantu abaningi.


re swanetše re emiše go phatlalatša ditaba tšeo e sego tša nnete ebile le tšeo di sa netefatšwago, kudu mararankoding a leago.

enye yezingozi ezinkulu kulesi sikhathi ukungazi nokuba nolwazi olungelona iqiniso.


go tsenela lenaneo la tšhireletšo ya dihlatse ke boithaopo, gomme saps goba npa e ka se gapeletše hlatse go dira bjalo.

ukuba ngaphansi kohle lo lokuvikelwa kofakazi ukwenza ngokuthanda kwakho, futhi akekho namunye phakathi kwe saps noma inpa onga phoqa ufakazi ukuthi enze kanjalo.


tlhako ye e dumeletšwe ke kabinete ka dibatsela ngwaga wa go feta ebile ditherišano tšeo di beakantšwego ka tshwanelo le mafapha a go fapafapana a setšhaba di gare di tšwetšwapele.

uhlaka lwagunyazwa yi khabhinethi ngolwezi ngo nyaka owedlule futhi izi ngxoxo ezihlelekile nemikha kha yomphakathi eyehluka hlukene ziyaqhubeka njenga manje.


"tše dingwe tša mabokgoni a bohlokwa ao mooki a swanetšego go a laetša ke tlhokomelo ya molwetši, go boledišana le molwetši, go thuša dingaka tša diphoofolo ka ditshepedišo, le se sengwe le se sengwe seo se tlago thuša gore sepetlele sa diphoofolo se šome botse.

"amanye amakhono abalulekile abahlengikazi wukubonisa ukunakekelwa kweziguli, ukuxoxisana namaklayenti, ukusiza odokotela bezilwane ngezinqubo zokwelapha, kanye nanoma yini ezosiza isibhedlela sezilwane sisebenze ngokusezingeni eliphambili.


lesolo le le hlametšwe go phethagatša phetogo le go dira seabe sekaleng, go fapana le mananeo ao a arogantšwego ao a bilego le seabe se senyane.

lolu hlelo lwenzelwe ukuletha uguquko futhi lwenze nomthelela omkhulu, ngokungafani nezinhlelo eziyinhlakanhlaka ezinomthelela omncane.


molaophetošwa o moswa wa bosenyi (wa melato ya thobalano le merero ye e amanago le yona) o dira gore tlaišo ya tša thobalano le tlaišo ya bao ba sego ba itekanela monaganong e be bosenyi, ebile o hlagiša gore melato ya tša thoba lano kgahlanong le bao ba sego ba itekanela monaganong e swanetše go ngwalwa ka go retšistara ya bosetšhaba ya basenyi ba tša thobalano (nrso).

umthetho ochitshiyelwe omusha wobugebengu (amacala ezocansi kanye namacala ahlobene nawo) uyakwenqabela ukuxhashazwa ngokocansi futhi nokuheha ngenhloso yocansi abantu abaphila nokukhubazeka ngokwengqondo, futhi uhlinzeka ngokuthi amacala ocansi abhekiswe kubantu abaphila nokukhubazeka ngokwengqondo kumele aqoshwe kurejista kazwelonke yabahlukumezi bocansi (inrso).


mosepediši wa dikepekgogi o tanya šedi allison cooper bjalo ka mosepediši wa dikepekgogi wa transnet lindiwe mdletshe (30) o laola dikepe tše maatla tšeo di thušago mesepelo ya dikepe mo bo emakepeng bja durban.

umshayeli wezikebhe ushisa izikhotha allison cooper njengomshayeli wezikebhe wakwa transnet ulindile mdletshe (oneminyaka yobudala engama30) uye na oshayela izikebhe ezina mandla ezisetshenzise lwa ukulekelela ukuhamba kwemikhumbi echwebe ni lasedurban.


go se hlapologe gantši go swana le ka matšatši a mangwe.

ukuchama izikhathi ezimbalwa kunalezo ezijwa yelekile.


ge kgorotsheko e dumela gore mongongoregi o kotsing ye e ka hlagago mo nakong ye e sa fetšego pelo e ka fana ka taelo ya tšhireletšo ka bjako ka ntle le go swanela ke go fa moarabi tsebišo ya kgorotsheko ya go tla go ika rabela ka tshekong go kwa lehlakore la gagwe pele e ka ntšha taelo ya yona.

silukhulumile udaba lokuhlukunyezwa kwabesifazane kanye nezingane naphezu kokuba, besafake isicelo somyalelo wokuvikelwa.


dinako tša kgašo di hwetšagala go dišetule tša mananeoa thelebišene le go wepsaete ya woza matrics gowozamatrics.co.za .

izikhathi zokubuka ziyatholakala kwimihlahlandlela kamabonakude kanye nakuwebhusayithi yewoza matrics ethi: wozamatrics.co.za .


ditirišano le lekala la prae bete di bohlokwa go tliša peeletšo ye mpsha, theknolotši le bokgoni go tshepedišo ya boemakepe le go mpshafatša didirišwa le infrastraktšha.

ukusebenzisana nomkhakha ozimele kubalulekile ukuze kuhehe utshalomali olusha, ezobuchwepheshe kanye nongcweti kwezokusebe nza kwechweba futhi noku thuthukisa izinsizakusebenza kanye nengqalasizinda uku thi kuhambisane nesimanje manje.


"bothata bjo bongwe ke gore barutwana ba rena bao ba lego kgatong ya motheo ba rutwa dithuto ka moka ka isizulu gomme ge ba gatela pele kgatong ya magareng ba swanetše go fetola go rutwa dithuto tša bona ka moka ka english, gomme se e ba tlhohlo e kgolo go bona go ka itlwaetša."

"enye inkinga uku thi abafundi bethu abasezi ngeni eliyisisekelo bafundi swa zonke izifundo ngesizu lu kuthi uma sebeqhubekela ezingeni elimaphakathi ku fanele bashintshe benze ini ngi lezifundo ngesingisi, nga khoke kuba inselelo enkulu uma sekufanele bashintshe.


re katološa lekgetho la mošomo la go thwala baswa le go lebelela diphetogo tše dingwe tša melawana go kgontšha dikgwebo tše nnyane go thwala batho ba bantšhi.

sandisa isikhuthazo sentela yokuqasha futhi sibheka ezinye izinguquko zomthetho ukuze kube lula kumabhizinisi amancane ukuqasha abantu abaningi.


bašomi ba lekala leo e sego la semmušo le bona ba ile ba amega kudu.

abantu abasebenza emikha kheni engahlelekile nabo bakhahlamezeka kakhulu.


ge bana ba mengwaga ya ka fase ga ye mehlano ba tšhologa, ba tšwelapele go hlatša ebile ba lapa, hwetša thušo ya bongaka ka yona nako yeo.

uma izingane ezingaphansi kweminyaka emihlanu zikhipha indle emanzi, zihlanza futhi zihlala zikhathele, thola usizo lokwelashwa ngokuphuthuma.


bjalo ka setšhaba, a re tšweleng pele go šoma mmogo go netefatša gore re gatela pele.

njengesizwe, asiqhubeke sisebenze ngokubambisana ukuqinisekisa ukuthi siqhubekela phambili.


go tiišetšwa ke batho ba go se tsebege go bobegaditaba bja leago le melaetša ya sehlopha yeo e dirago ditatofatšo tša go tšhoša le go ipiletša gore batho ba ipušeletše.

ziqalwe ngabantu abangaziwa ezinkundleni zokuxhumana nasekuthumeleni imiyalezo kumaqembu ehlukene benza izinsongo futhi befuna noku ziphindiselela.


ge ngwadišo ya gago e phethilwe, o ka dira kgopelo go sekhwama sa kimollo ya dikoloto.

2. uma usuqedile ukubhalisa, usungafaka isicelo esikhwameni sosizo lwe zikweletu oluqondiswe emabhizinisini amancane secovid19 .


ba tla tseba gore bosenyi ga bo hole ka selo.

bazofunda ukuthi ubugebengu abubuyiseli.


o ikgantšha ka se e lego sona gomme ga a dumelele dikgopolotee tše dimpe go mo iša fase.

uyazigqaja ngebala lakhe ngokungavumeli ezinkoleloze zilawule impilo yakhe.


ka baka la maitekelo a a mohlakanelwa, re bona mošomo o gatela pele diprofenseng tša go swana le mpumalanga le limpopo tšeo e bego e le hlobaboroko ye kgolo ka seemo sa tšona sa go se laolege ka baka la ge dimetale tšeo di utswitšwego di ile tša išwa mebarakeng ya mešikašika ka dinageng tša mošola.

esinye isibonelo sokusebenzisana siphakathi kwezokuvikela ezimayini, ezokuvikela ezizimele kanye nesaps ukulwa nokwebiwa kwensimbi eyigugu.


taolo ya bohlweki e swanetše go matlafatšwa makaleng ka moka.

inhlanzeko kumele iqinisekiswe kuyo yonke imikhakha.


go se nameletše lekgetho la dilo tše dingwe tše rekišwago go dirile gore go tsentšhiwe mošomong go imolla malapa a ditseno tša tlase, ao a dirišago bogolo bja ditseno go dithoto tša ka lapeng.

inhloso yokuthi kube nesi gaba sempahla engakhokhe lwa intela yokuthenga wu kusiza imindeni ehola imali encane, esebenzisa ingxenye enkulu yomholo ukuthenga impahla yasendlini.


batho ba bangwe ba tšweleditše matshwenyego a gore se se tla tšeela mmušo maatla goba sa fokotša mohola wa disoe.

abanye abantu bazwakalise ukukhathazeka ukuthi lokhu kuzonciphisa ukubaluleka noma kwehlise ubugugu balamasoe.


go seketša meetse ka tšhengwaneng dula o nošetša dimela tša gago mesong goba mathapama, ge dithemphereitšha di fodile.

abantu abahlala ezi ndaweni zasemakhaya kufanele baqaphele ukuthi abasebenzisi umfula kanye nodonga ukuzi khulula.


ka sefatanageng, netefatša gore bana ba bofiwa mapanta ka mehla.

emotweni, qikelela ukuthi abantwana abancane bafase amabhande.


go beakanya go ba benggae, dihlopha di tsenetše dikopa no tša tlhahlo yeo e amanago le boeti le go apea.

njengengxenye yokulungi selela ukubungaza lokhu, amathimba abehambele ukuqeqeshwa okuhlobene nezokuvakasha nokupheka.


go ya ka dithulaganyo tše, go tla nyakega gore dikhamphani di hlome magato a go hlohleletša tlhweko le a go katoga batho ba bangwe gotee le dinolofatši tša gona; go tla nyakega gore dikhamphani di lekole bašomi ge ba fihla mešomong tšatši ka tšatši, bao ba ka bego ba fetetšwe ba tswalelwe ba le noši le go dira dipeakanyo tša gore ba dirwe diteko.

ngokwalezi zinhlelo, izinkampani kufanele zihlinzeke izibulalimagciwane kanye nokuziqhele lanisa nabantu; kumele zixilonge abasebenzi nsuku zonke uma befika, zigo nqise labo asebesulelekile ngaleli gciwane futhi zenze izinhlelo zokuba bahlolwe.


ntle le dikgorotsheko tša rena, diinstitušene tša rena tša mmušo tšeo di thekgago temokrasi ya molaotheo di gona go kaonafatša ditokelo tša badudi ba rena, go no swana le mekgatlo ye e hlokometšego diphošo tša mekgatlo ya phethagatšo ya molao.

ngaphandle kwezinkantolo zethu, umvikeli womphakathi kanye nekhomishana eyengamele amalungelo omphakathi waseningizimu afrika bakhona ukubeka phambili amalungelo ezakhamuzi, kanjalo nezinhlangano ezijutshwe ngokubhekelela amaejensi ezomthetho.


gothwe maitshwaro a a go tlontlollwa ga batho a hlohleletšwa ke poifo ya go fetelwa ke bolwetši le go hloka kwešišo.

kuthiwa lokhu kunameka ngesihlava kudalwa wukwesaba ukutheleleka ngegciwane nokungaqondi.


lehono ka mo afrika borwa thuto ya go tšea botse ke tokelo ya motheo.

eningizimu afrika namuhla, imfundo engcono iyilungelo elihamba phambili.


rasetimamollo wa moswa, vuyiseka arendse (26), ke karolo ya crew juliet, elego sehlopha sa mathomo sa borasetimamollo ba basadi feela sa go lwa le mello ya mašokeng.

amandla nokuzimisela kwakhe ukuba azakhele igama emkhakheni wezicishamlilo, ngokuvamile obuswa abesilisa, kumenza abe yisibonelo esihle kubo bonke abesifazane.


lefelo la kopanyomešomo mathomong le ile la hlongwa ka maikgafo a go nyakišiša bomenetša bja mabapi le dithendara tše di amanago le covid .

ifusion centre yayi sungulwe ngenhloso yokuphenya inkohlakalo ekuthengweni kwempa hla yecovid19 .


bjale go tšwa go rena go o thekga gore ba o phethagatše.

manje ususemahlombe ethu umthwalo wokubasekela nokubalekelela abantu abasha ukuze nabo bafinyelele kweyabo impokophelo.


coronavirus ga se ya ba fela le seabe se segolo go maphelo le go iphedišeng ga batho, e fetošitše gape le toka ya setšhaba lefaseng ka bophara.

igciwane lecorona aligcinanga nje ngokuthinta kanzima izimpilo zabantu kanye nokuphila, liphinde lanyakazisa ukuphila emhlabeni jikelele.


ke šomiša mmotedi wa go tšwa mašakeng a dikgomo," a realo.

ungaleka, owayenguthi sha, uthi waba nothando lwezolimo ngesikhathi esasebenza njengothisha egcilima primary.


wona a akaretša: ge ngwana a dula a le tee a sa kopane le ba bangwe.

lezi zimpawu zibandakanya: umntwana uyazihlangula futhi abe inkomo edla yodwa.


mahlatse o thomile go ithaopa polaseng ya kgauswi ya pepere ye tala mafelelong a beke le mai khutšong a dikolo a na le mengwaga ye 15 go thuša mmagwe yo a bego a sa šome go fepa ba lapa.

umahlatse waqala ukuvo lontiya epulazini lasendaweni elikhiqiza ophepha abaluhlaza njalo ngezimpelasonto noma kuvalwe izikole eneminyaka eyi15, futhi ezama ukusiza umama wakhe owayengase benzi ukuthi abe nokuya ngasethunjini.


ka dithuto tšeo ke di kgethilego, nkabe ke saka ka kgona go lefela dikgwedi tše tshela, ke sa bolele ka ngwaga o tee wa dithuto," a hlaloša mashego.

ngokomkha kha engiwukhethile, bengi ngeke ngikwazi ukukhokhela ngisho imali yokufunda izi nyanga eziyisithupha, ngi ngasakubali okonyaka owo dwake nje lowo," kuchaza yena.


bjalo ka karolo ya maitekelo a rena a bosetšhaba, lefapha la tša maphelo le tla tšwela pele ka lesolo leo le tseneletšego la go kwalakwatša temošo ka ga thibelo, phetetšo le dika tša phetetšo.

njengengxenye yemizamo kazwelonke umnyango wezempilo uzoqhubeka nomkhankaso omkhulu oqhubekayo wokuqwashisa ngokuvikela, ukusatshalaliswa kanye nezimpawu zokutheleleka.


"go ntšha dimpa fao go sego gwa bolokega gape go ka feletša go tlišeditše basadi bao, bana, balelapa le badudi mathata a ditšhelete," a tlaleletša bjalo.

"ukukhipha isisu ngokungemthetho kungaholela futhi emiphumeleni engemihle kwezenhlalomnotho kwabesifazane, izingane, imindeni kanye nemiphakathi," engeza.


e swanetše go ba banna mo maemong a taolo mo lenaneong la rena la thuto, e ka ba dihlogo tša dikolo, barutiši goba bafahloši, bao ba swanetšego go dira gore dikolo le mafelo a thuto ya godimo di bolokege go barutwana le baithuti ba basadi, gomme ba se šomiše maemo a bona a taolo bošaedi go nyaka thobalano.

kumele kube ngamadoda asezikhundleni zokuphatha kwezemfundo, kungaba othishanhloko bezikole, othisha noma abafundisa ezikhungweni eziphakeme, okumele benze izikole nezikhungo zemfundo ephakeme ziphephe kubafundi nezitshudeni zesifazane, futhi angalokothi, nanini na asebenzise amandla ezikhundla zawo ukufuna ngodli ukwenzelelwa ngocansi.


go tla tšwa go rena ka moka go netefatša gore ditiro tša mohuta wo ga di dumelelwe go ipušeletša.

futhi kukithi sonke ukuqinisekisa ukuthi le mikhuba ayiphindi yenzeke futhi.


ga se fela phošo, eupša gape ke seo se ka se tšwetšwego pele go ya go ile, gore di kgwebo di tšwele pele go ba le bolaodi le beng ba dikgwebo bao bontši bja bona e lego bathobašweu goba banna.

hhayi nje ukuthi kuyiphutha kuphela, kodwa futhi akusimeme, ukuthi amabhizinisi agcine izikhundla zabaphathi nezobunikazi kungezabamhlophe noma amadoda.


le ge go le bjalo, gore prep e šome ka tshwanelo, e swanetše e nwewe tšatši le lengwe le le lengwe [nakong yeo]," mabaso a netefatša ka go realo.

kufanele futhi isetshe nziswe kanye nezinye izindlela zokuzivikela, ezifana nejazi lowezifazane nejazi lomkhwe nyana, ngoba iprep ayimu vikeli umuntu kwezinye izifo ezithathelana ngocansi futhi ayivikeli ukukhulelwa.