State aid — Greece — Extension of procedure for State aid No C 16/2004 (ex CP 71/2002 and CP 133/2005) — Alleged State aid from Greece to Hellenic Shipyards SA — Invitation to submit comments pursuant to Article 88(2) of the EC Treaty   (Text with EEA relevance)
Date: 2006-09-30
Institutions: European Commission
Subjects: Greece, State aid, aid for restructuring, control of State aid, exchange of information, investment aid, loan, public bank, shipbuilding

C 236/40

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

STATE AID — GREECE

Extension of procedure for State aid No C 16/2004 (ex CP 71/2002 and CP 133/2005)

Alleged State aid from Greece to Hellenic Shipyards SA

Invitation to submit comments pursuant to Article 88(2) of the EC Treaty

(2006/C 236/06)

(Text with EEA relevance)

By means of the letter dated 4.7.2006 reproduced in the authentic language on the pages following this
summary,
its decision to extend the procedure laid down in
Article 88(2) of the EC Treaty concerning the abovementioned measures.

the Commission notified Greece of

Interested parties may submit their comments measure in respect of which the Commission is initiating
the procedure within one month of the date of publication of this summary and the following letter, to:

European Commission
Directorate-General for Competition
State aid Greffe
SPA 3, 6/5
B-1049 Brussels
Fax No: (32-2) 296 12 42

These comments will be communicated to Greece. Confidential treatment of the identity of the interested
party submitting the comments may be requested in writing, stating the reasons for the request.

TEXT OF SUMMARY

PROCEDURE

By decision C(2004)1359 of 20 April 2004 (1), the Commission initiated the procedure laid down in
Article 88(2) of the Treaty with respect to the amendments made to the investment plan partly financed by
an investment aid to Hellenic Shipyards S.A. (hereinafter ‘HSY’) that the Commission authorized on 15 July
1997 in case N 401/1997. The Commission Decision of 20 April 2004 also referred to several loans and
guarantees given to HSY by the state-owned bank ETVA and to the failure of the Greek authorities to
provide yearly reports.

With regard to the measures which are the subject of this Decision, as from 2002, the Commission
received several letters from a complainant alleging various further State aid measures in favour of HSY.
The Greek authorities provided several information letters on these allegations.

DESCRIPTION

HSY is one of the largest shipyards of the eastern Mediterranean and the largest Greek shipyard. In
September 1985, the State-owned Hellenic Bank of Industrial Development (hereinafter ‘ETVA’) bought the
nearly bankrupt company. Since then, HSY has benefited from State support at several occasions and has
been the subject of a number of State aid decisions by the Commission. In May 2002, HSY was acquired
by a consortium constituted of HDW and Ferrostaal (hereinafter ‘HDW/Ferrostaal’).

ASSESSMENT

(1) At this stage, the Commission has doubts on the respect by Greece of the conditions set in its Deci-
sions of 15 July 1997 (in case N 401/1997) and of 5 June 2002 (in case N 513/2001) as regards
respectively:

— the EUR 160 million restructuring aid authorised by the Commission in 1997;

— the EUR 29,5 million closure aid authorised by the Commission in 2002.

(1) OJ C 202, 10.8.2004, p. 3.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/41

(2) In addition, the Commission has doubts regarding the State aid nature and compatibility of the

following measures which have not been notified by Greece:

— Capital injection of EUR 25,6 million by the Greek State or by ETVA in 1996-1997;

— Share capital increases in the context of the Investment Plan in 1998-2000;

— State counter-guarantees on the securities provided by ETVA for OSE's deposit of EUR 29,4 million
and for ISAP's deposit of EUR 9,4 million in relation with railway contracts from 1997 onwards;

— Deferment/rescheduling of obligations and write-off of penalties owed to OSE and ISAP in relation

with railway contracts from 1997 onwards;

— Loan granted by ETVA to HSY in relation with the contract between HSY and Strinzis Lines from

1999 onwards for the construction of two freight/passenger ferries;

— ETVA guarantees as security for Strinzis Lines' deposit of EUR 6,6 million in relation with the
contract between HSY and Strinzis Lines from 1999 onwards for the construction of two freight/
passenger ferries;

— State guarantee securing a EUR 29,3 million loan granted by ETVA in 2000;

— Loans granted to HSY from public sources;

— Cross subsidization between HSY's military and civil activities;

— Indemnifying clause granted by the Greek State to HDW/Ferrostaal against the liability to repay

unlawful aid received by HSY and possibly against other liabilities.

(3) In view of the doubts mentioned above, the Commission has decided to extend the procedure laid
down in Article 88(2) of the EC Treaty Treaty in case C 16/2004 concerning the abovementioned
measures.

(4) Eventually, the Commission considers that the following measures do not constitute State aid or are

covered by Article 296 of the EC Treaty:

— State guarantee securing a EUR 44 million loan granted by ETVA in 2001 in relation to orders

from the Hellenic Navy;

— Excess financing granted to HSY between 2000 and 2002 through the award of new defence

contracts and/or their amendment;

— Deferment/rescheduling in 2002 of obligations and write-off of penalties under existing defence

contracts;

— Waiver of the requirement to submit bank guarantees/implicit State guarantee for tenders for

defence contracts;

— Assets under defence contracts with the Hellenic Navy which are recorded in Hellenic Shipyards'

published annual accounts from 2001 onwards;

— State guarantee securing EUR 96,8 million advance payments by the Hellenic Navy in 2002;

— Greek Government's waiver of the minimum equity capital requirements under Greek company

law with regard to the level of Hellenic Shipyards' equity capital from 1999 to 2005;

— Waiver by OSE and ISAP of the requirement of the provision of bank guarantees by HSY in relation

with railway contracts from 1997 onwards;

— Operating aid of EUR 8,3 million in connection with the contracts between HSY and Strinzis Lines

from 1999 onwards for the construction of two freight/passenger ferries;

— Alleged State guarantee of EUR 92,8 million in 2003;

— Privatisation process and price for HSY below market price in the context of the sale of HSY to

HDW/Ferrostaal;

— Loan from Bank of Piraeus to HDW/Ferrostaal to finance HSY's share capital increase in the context

of the sale of HSY to HDW/Ferrostaal.

C 236/42

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

‘Η Επιτροπή επιθυµεί να ενηµερώσει την Ελλάδα ότι αποφάσισε να επεκτείνει τη διαδικασία που καθορίζεται στο
άρθρο 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ για ορισµένα θέµατα που αφορούν την προαναφερθείσα υπόθεση.

TEXT OF LETTER

1. ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ

(1) Με την απόφαση C(2004)1359 της 20ής Απριλίου 2004 (2), η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία που καθορί-
ζεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης σχετικά µε τις τροποποιήσεις που πραγµατοποιήθηκαν
στο επενδυτικό σχέδιο που χρηµατοδοτήθηκε εν µέρει µε επενδυτική ενίσχυση προς τα Ελληνικά Ναυπηγεία
ΑΕ (εφεξής ΕΝΑΕ) που ενέκρινε η Επιτροπή στις 15 Ιουλίου 1997 στην υπόθεση N 401/1997 (3). Η
απόφαση της Επιτροπής της 20ής Απριλίου 2004 αναφερόταν επίσης και σε διάφορα δάνεια και εγγυήσεις
που χορηγήθηκαν στην ΕΝΑΕ από την κρατική τράπεζα ΕΤΒΑ και στο ότι οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν
τις προβλεπόµενες ετήσιες εκθέσεις.

(2) Σχετικά µε τα µέτρα που αποτελούν αντικείµενο αυτής της απόφασης, η Επιτροπή έλαβε επιστολές από
καταγγέλλοντα που επιθυµεί να διατηρήσει την ανωνυµία του µε ηµεροµηνίες 23 Μαΐου 2002, 28 Μαΐου
2002, 14 Αυγούστου 2002, 24 Απριλίου 2003, 3 Φεβρουαρίου 2004, 4 Μαρτίου 2004, 30 Ιουνίου
2004, 23 ∆εκεµβρίου 2004, 3 Ιανουαρίου 2005, 23 Φεβρουαρίου 2005, 4 Μαρτίου 2005, 8 Απριλίου
2005, 27 Απριλίου 2005, 24 Μαΐου 2005, 10 Ιουνίου 2005, 15 Ιουλίου 2005, 28 Ιουλίου 2005, 13
Σεπτεµβρίου 2005, 16 Σεπτεµβρίου 2005, 21 Οκτωβρίου 2005, 12 ∆εκεµβρίου 2005, 23 ∆εκεµβρίου
2005, 6 Ιανουαρίου 2006, 10 Ιανουαρίου 2006, 12 Ιανουαρίου 2006, 18 Ιανουαρίου 2006, 23
Ιανουαρίου 2006, 3 Φεβρουαρίου 2006, 9 Φεβρουαρίου 2006, 23 Μαρτίου 2006, 28 Μαρτίου 2006,
6 Απριλίου 2006, 20 Απριλίου 2006, 24 Μαΐου 2006 και 2 Ιουνίου 2006. Η Επιτροπή απέστειλε επισ-
τολές στον καταγγέλλοντα στις 27 Ιουνίου 2002, 22 Ιουλίου 2004 και 12 Αυγούστου 2005.

(3) Οι εν λόγω καταγγελίες καταχωρήθηκαν υπό τους αριθµούς CP 71/2002 και CP 133/2005. Η Επιτροπή
ζήτησε από την Ελλάδα πληροφορίες µε επιστολές της 30ής Ιανουαρίου 2003, της 30ής Ιουλίου 2004,
της 2ας Μαΐου 2005, της 24ης Μαΐου 2005, της 24ης Μαρτίου 2006, της 24ης Μαΐου 2006 και της
29ης Μαΐου 2006.

(4) Η Ελλάδα απάντησε µε επιστολές της 31ης Μαρτίου 2003, της 21ης Οκτωβρίου 2004, της 17ης
∆εκεµβρίου 2004, της 20ής Ιουνίου 2005, της 25ης Απριλίου 2006, της 30ής Μαΐου 2006 και της 1ης
Ιουνίου 2006.

(5) Η Επιτροπή συναντήθηκε µε τις ελληνικές αρχές στις 22 Μαρτίου 2006 και µε την ευκαιρία αυτή τις ελλη-
νικές αρχές συνόδευαν εκπρόσωποι της ΕΝΑΕ και της Τράπεζας Πειραιώς που υπέβαλαν στην Επιτροπή
ορισµένα συµπληρωµατικά έγγραφα. Η Επιτροπή συνάντησε τον καταγγέλλοντα στις 10 Ιανουαρίου 2003,
14 Ιανουαρίου 2005, 10 Μαρτίου 2005, 20 Μαΐου 2005, 19 Οκτωβρίου 2005, 8 Νοεµβρίου 2005 και
23 Μαρτίου 2006, και την Thyssen Krupp Marine στις 21 Μαρτίου 2006.

(6) Η επέκταση της διαδικασίας στην υπόθεση C 16/2004 πραγµατοποιείται µε την επιφύλαξη οποιασδήποτε
άλλης υπάρχουσας ή µελλοντικής διαδικασίας κρατικής ενίσχυσης προς την ΕΝΑΕ, ιδιαίτερα τη διαδικασία
C 40/2002 (βλέπε παρακάτω παράγραφο 11).

2. Ο ∆ΙΚΑΙΟΥΧΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣ-

ΧΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΤΟΥ ΧΟΡΗΓΗΘΗΚΑΝ

(7) Η ΕΝΑΕ είναι ένα από τα µεγαλύτερα ναυπηγεία της Ανατολικής Μεσογείου και το µεγαλύτερο ελληνικό
ναυπηγείο (4). Οι εγκαταστάσεις των ναυπηγείων βρίσκονται στο Σκαραµαγκά, στα δυτικά της Αθήνας,
στην Αττική (5). Η ΕΝΑΕ ιδρύθηκε το 1939 από το Ελληνικό Πολεµικό Ναυτικό και αγοράστηκαν το
1957 από τον όµιλο εταιρειών του κυρίου Νιάρχου. Το Σεπτέµβριο του 1985, η κρατική Ελληνική
Τράπεζα Βιοµηχανικής Ανάπτυξης (εφεξής ΕΤΒΑ) αγόρασε την σχεδόν πτωχευµένη εταιρεία που είχε
διακόψει τις δραστηριότητές της από τον Απρίλιο του 1985 (αλλά που επαναδραστηριοποιήθηκε µετά την
πώληση). Αυτό αποτέλεσε το ξεκίνηµα µιας µακράς διαδικασίας αναδιάρθρωσης που διάρκεσε τα τελευταία
είκοσι χρόνια (και πιθανόν δεν έχει ακόµη ολοκληρωθεί) µε σηµαντική κρατική στήριξη και συνεπώς
ορισµένες έρευνες της Επιτροπής και αποφάσεις σχετικά µε ελέγχους για τη χορήγηση κρατικών ενισχύ-
σεων.

(8) Η Ελλάδα πέτυχε το 1990 ειδική διάταξη από το Συµβούλιο στην 7η οδηγία (6) που επιτρέπει λειτουργικές
ενισχύσεις για αναδιάρθρωση πριν από την ιδιωτικοποίηση διάφορων ναυπηγείων. Αντίθετα µε τα άλλα
τρία ναυπηγεία, η Ελλάδα µπορούσε επίσης να διατηρήσει το 51 % της ΕΝΑΕ για λόγους εθνικής άµυνας

(2) ΕΕ C 202 της 10.8.2004, σ. 3.
(3) Βλέπε παρακάτω παράγραφο 9.
(4) Βλέπε ιστότοπο των ΕΝΑΕ: http://www.hellenic-shipyards.gr
(5) Τα ναυπηγεία είναι εγκατεστηµένα σε επιλέξιµη περιοχή µε την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο α) της

(6) Οδηγία 90/684/ΕΟΚ του Συµβουλίου της 21.12.1990 σχετικά µε τις ενισχύσεις στις ναυπηγικές εργασίες, ΕΕ L 380 της

31.12.1990, σ. 27· οι διατάξεις που αφορούν την Ελλάδα βρίσκονται στο άρθρο 10.

συνθήκης ΕΚ.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/43

και να ιδιωτικοποιήσει µόνο το 49 %. Βάσει των παραπάνω, η Επιτροπή ενέκρινε στις 23 ∆εκεµβρίου
1992 (7) διαγραφή χρεών 129 εκατ. ευρώ (ισοδύναµο) µε στόχο την αναδιάρθρωση της ΕΝΑΕ. Απαραίτητη
προϋπόθεση ήταν η ΕΝΑΕ, να διακόψει τις δραστηριότητες για εµπορικά πλοία (όχι το ναυπηγικό τµήµα,
που θα παρέµενε εταιρεία υπό κρατικό έλεγχο) ως τις 31 Μαρτίου 1993. Ωστόσο, οι προϋποθέσεις της
απόφασης του 1992 δεν τηρήθηκαν: η Ελλάδα ζήτησε το 1993 παράταση της προθεσµίας και δεν
εφάρµοσε την υποχρέωση για το κλείσιµο εγκαταστάσεων. Η Επιτροπή κίνησε συνεπώς στις 10 Μαρτίου
1994 διαδικασία για κατάχρηση της εγκριθείσας ενίσχυσης (8). Τελικά, το 1995, οι ελληνικές αρχές ενηµέ-
ρωσαν την Επιτροπή ότι το 49 % των µετοχών των ναυπηγείων πωλήθηκε στους εργαζόµενους ώστε να
τηρηθεί η προϋπόθεση ιδιωτικοποίησης που περιλάµβανε η απόφαση του 1992 (9). Εντωµεταξύ, το ύψος
των χρεών αυξανόταν και η αναδιάρθρωση δεν είχε πραγµατοποιηθεί. Συνεπώς, η Επιτροπή παρέτεινε στις
8 Ιανουαρίου 1997 τη διαδικασία που κίνησε στην υπόθεση C 10/1994 (10).

(9) Στις 15 Ιουλίου 1997, η Επιτροπή ενέκρινε ενίσχυση προς την ΕΝΑΕ µε δύο χωριστές αποφάσεις:

— η Επιτροπή περάτωσε τη διαδικασία που κίνησε το 1994 στην υπόθεση C 10/1994 εγκρίνοντας τη
διαγραφή χρεών (ισοδύναµου) ύψους 160 εκατ. ευρώ µε τον κανονισµό του Συµβουλίου 1013/97 (11)
που εγκρίθηκε προκειµένου να επιτραπεί η ενίσχυση ορισµένων ναυπηγείων περιλαµβανοµένης και της
ΕΝΑΕ. Η απόφαση αυτή προέβλεπε ορισµένους όρους: 1) όχι άλλη ενίσχυση αναδιάρθρωσης, 2)
εφαρµογή ενός επιχειρηµατικού σχεδίου που θα περιλάµβανε αναδιάρθρωση της απασχόλησης και επεν-
δυτικό πρόγραµµα (12)·

— στην υπόθεση N 401/1997 (13), µετά από κοινοποίηση των ελληνικών αρχών στις 20 Ιουνίου 1997, η
Επιτροπή ενέκρινε άµεση επιδότηση (ισοδύναµου) 22,9 εκατ. ευρώ για επενδυτικό σχέδιο 45,8 εκατ.
ευρώ µε στόχο την αναδιάρθρωση των ναυπηγείων “στο τέλος του επιχειρηµατικού σχεδίου, το έτος
2000”, βάσει της 7ης οδηγίας.

(10) Τον Μάιο του 2002, µετά από διαπραγµατεύσεις που κράτησαν περισσότερο από ένα έτος, η ΕΝΑΕ
πωλήθηκε από την ΕΤΒΑ και τους εργαζόµενους σε κοινοπραξία που αποτελούσαν η HDW και η Ferros-
taal (14) (εφεξής HDW/Ferrostaal). Η ThyssenKrupp Werften GmbH (εφεξής ThyssenKrupp) εξαγόρασε
την HDW τον Ιανουάριο του 2005 (15) και απέκτησε τις µετοχές της Ferrostaal στην ΕΝΑΕ το Νοέµβριο
2005 (16). Συνεπώς, από τα τέλη του 2005, η ThyssenKrupp είναι ιδιοκτήτρια και ελέγχει την ΕΝΑΕ κατά
100 %.

(11) Στις 5 Ιουνίου 2002, η Επιτροπή ενέκρινε µία απόφαση µε δύο σκέλη σχετικά µε διάφορα µέτρα που
κοινοποίησε η Ελλάδα το 2001 (κοινοποίηση που καταχωρήθηκε µε τον αριθµό N 513/01) (17), για
ενισχύσεις που θα χορηγούνταν στην ΕΝΑΕ βάσει νόµου που εγκρίθηκε το 2001. Πιο συγκεκριµένα, η
Επιτροπή αποφάσισε να εγκρίνει διάφορες µορφές κινήτρων που ενθάρρυναν εργαζόµενους να παραιτηθούν
εθελοντικά από την ΕΝΑΕ και να κινήσει στην υπόθεση C 40/2002 την επίσηµη διαδικασία έρευνας που
καθορίζεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ σχετικά: 1) µε την καταβολή από το κράτος
µέρους του εφάπαξ κόστους για την εθελούσια έξοδο των εργαζοµένων της ΕΝΑΕ 2) τη µεταφορά µέρους
των αποθεµατικών του ισολογισµού χωρίς την καταβολή του προβλεπόµενου φόρου 10 %. Η τελική
απόφαση που ελήφθη στις 20 Οκτωβρίου 2004 (18) συµπέρανε ότι τα δύο αυτά µέτρα αποτελούσαν µη
συµβιβάσιµες κρατικές ενισχύσεις που έπρεπε να ανακτηθούν.

(7) ΕΕ C 88 της 30.3.1993, σ. 6.
(8) ΕΕ C 138 της 20.5.1994, σ. 2.
(9) ΕΕ C 68 της 6.3.1996, σ. 4.
(10) ΕΕ C 80 της 13.3.1997, σ. 8.
(11) Κανονισµός αριθ. 1013/97 του Συµβουλίου της 2ας Ιουνίου 1997 για την ενίσχυση ορισµένων ναυπηγείων που τελούν

υπό αναδιάρθρωση, ΕΕ L 148 της 6.6.1997, σ. 1.

(12) ΕΕ C 306 της 8.10.1997, σ. 5.
(13) ΕΕ C 47 της 12.2.1998, σ. 3. Το σχέδιο προέβλεπε µείωση του προσωπικού, βελτίωση της ασφάλειας και των συνθηκών
εργασίας, βελτίωση της προστασίας του περιβάλλοντος και αντικατάσταση και/ή επισκευή διαφόρων εξοπλισµών. Το σχέδιο
έπρεπε να χρηµατοδοτηθεί κατά 50 % από επιχορήγηση ύψους 22,9 εκατ. ευρώ της ελληνικής κυβέρνησης, 13,7 εκατ.
ευρώ από τραπεζικά δάνεια µε τους συνήθεις όρους της αγοράς χωρίς κρατικές εγγυήσεις και 9,2 εκατ. ευρώ αύξηση του
µετοχικού κεφαλαίου κατ' αναλογία των µετοχών (ΕΤΒΑ: 51 %, εργαζόµενοι: 49 %). Πρόκειται για την υπόθεση για την
οποία η Επιτροπή κίνησε επίσηµη διαδικασία έρευνας για κατάχρηση ενίσχυσης στις 20 Απριλίου 2004 στην υπόθεση C
16/2004.

(14) Εγκρίθηκε από την Επιτροπή βάσει της απόφασης συγχώνευσης M.2772 της 25.4.2002, ΕΕ C 143 της 15.6.2002, σ. 7.
(15) Εγκρίθηκε από την Επιτροπή βάσει της απόφασης συγχώνευσης M.3596 της 10.12.2004, ΕΕ C 103 της 29.4.2006,

(16) Εγκρίθηκε από την Επιτροπή βάσει της απόφασης συγχώνευσης M.3932 της 10.11.2005, ΕΕ C 287 της 18.11.2005,

σ. 30.

σ. 5.

(17) ΕΕ C 186 της 6.8.2002, σ. 5. Στην ίδια απόφαση, ωστόσο, η Επιτροπή ενέκρινε, βάσει του κανονισµού για τα ναυπηγεία
του 1998, ενίσχυση κλεισίµατος 29,5 εκατ. ευρώ ώστε να ενθαρρύνει 800 περίπου εργαζόµενους να παραιτηθούν
εθελοντικά από την ΕΝΑΕ. Σε αντιστάθµιση, η ΕΝΑΕ όφειλε να µειώσει την ετήσια επισκευαστική της ικανότητα και να µην
αυξήσει την παραγωγική ικανότητα στον µη στρατιωτικό τοµέα για τα επόµενα δέκα έτη, ώστε να αποκλειστεί αύξηση της
παραγωγικής ικανότητας µε τη µεταφορά παραγωγικής ικανότητας από την επισκευή στην κατασκευή πλοίων.

(18) ΕΕ L 75 της 22.3.2005, σ. 44.

C 236/44

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

(12) Σχετικά µε την οικονοµική κατάσταση της ΕΝΑΕ, ορισµένα στοιχεία δείχνουν ότι επιδεινώθηκε περαιτέρω
µετά το 1997, δηλαδή µετά τις αποφάσεις της Επιτροπής που ενέκριναν την κρατική ενίσχυση προς την
εταιρεία και ενώ έπρεπε να είχε εφαρµοστεί το σχέδιο αναδιάρθρωσης. Σε κάθε µία από τις ετήσιες εκθέσεις
της ΕΝΑΕ από το 1999 ως τουλάχιστον το 2004, επισηµαινόταν ότι λόγω του επιπέδου των συσσω-
ρευµένων ζηµιών, το διοικητικό συµβούλιο της ΕΝΑΕ υποχρεωνόταν να συγκαλέσει γενική συνέλευση
εντός προθεσµίας έξι µηνών από το τέλος του οικονοµικού έτους, που θα αποφάσιζε τη διάλυση της εται-
ρείας ή την έγκριση άλλου µέτρου. Επιπλέον, από το 2001, τα ίδια κεφάλαια της ΕΝΑΕ ήταν µικρότερο
από το ένα δέκατο του µετοχικού της κεφαλαίου γεγονός που, σύµφωνα µε το άρθρο 48 παράγραφος 1
στοιχείο γ) του νόµου 2190/1920 έπρεπε να προκαλέσει την ανάκληση της άδειας της εταιρείας. Με
επιστολή της 25ης Ιουνίου 2004, οι αρµόδιες ελληνικές αρχές ζήτησαν από την ΕΝΑΕ να αυξήσει το µετο-
χικό της κεφάλαιο στο ελάχιστο επίπεδο που απαιτείται από την ελληνική νοµοθεσία εντός δύο µηνών.

(13) Λαµβανοµένων υπόψη των παραπάνω και των στοιχείων που παρουσιάζονται στον πίνακα 1, η Επιτροπή
θεωρεί ότι παρά τα δύο µέτρα κρατικής ενίσχυσης που εγκρίθηκαν το 1997, η ΕΝΑΕ παρέµεινε προ-
βληµατική επιχείρηση µε την έννοια των κοινοτικών κατευθυντηρίων γραµµών όσον αφορά τις κρατικές
ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληµατικών επιχειρήσεων (19) καθόλη τη διάρκεια της
περιόδου που καλύπτεται από την παρούσα έρευνα. Το συµπέρασµα αυτό αναφέρεται ήδη στην απόφαση
της Επιτροπής της 20ής Απριλίου 2004 για την κίνηση της επίσηµης διαδικασίας έρευνας στην υπόθεση
C 16/2004.

Πίνακας 1: Στοιχεία για τον κύκλο εργασιών, τα κέρδη και τα ίδια κεφάλαια της ΕΝΑΕ από το
1997 ως το 2005

Σε εκατ. ευρώ

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003 (1)

2004

2005

Μετοχικό κεφάλαιο

Κύκλος εργασιών

Κέρδη

Ίδια κεφάλαια

86

74

7

82

91

83

1

88

92

30

95

59

65

55

106

89

– 36

– 42

– 21

– 115

106

112

– 1

121

130

121

198

– 45

– 71

54

17

– 4

– 78

– 83

– 111

– 182

(1) Το οικονοµικό έτος 2003 ήταν από την 1.1.2003 ως τις 30.9.2003.

3. ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ Η ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟ-
ΦΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΥΠΕΒΑΛΑΝ ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ

(14) Οι πολυάριθµες εικαζόµενες παράνοµες ενισχύσεις που περιλαµβάνει η καταγγελία και για τις οποίες η
Επιτροπή ζήτησε από τις ελληνικές αρχές τη γνώµη τους και συµπληρωµατικές πληροφορίες µπορούν να
συνοψιστούν ως εξής στα 18 επόµενα υποκεφάλαια

3.1. Μέτρο 1: Κρατική εγγύηση για την εξασφάλιση δανείου 44 εκατ. ευρώ που χορήγησε η ΕΤΒΑ

το 2001 για παραγγελίες του Ελληνικού Πολεµικού Ναυτικού

(15) Σύµφωνα µε την καταγγελία, η ΕΝΑΕ, έλαβε το 2001 κρατική εγγύηση για δάνειο 44 εκατ. ευρώ της

ΕΤΒΑ.

(16) Οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι σκοπός του δανείου ήταν να πληρωθούν τιµολόγια σχετικά µε παραγ-
γελίες του Ελληνικού Πολεµικού Ναυτικού και ότι το δάνειο κατατέθηκε σε ειδικό λογαριασµό του οποίου
οι αναλήψεις ελέγχονταν ώστε να ελέγχεται η χρήση των συγκεκριµένων πόρων. Επιπλέον, οι ελληνικές
αρχές υπογράµµισαν ότι για τα συµβόλαια της ΕΝΑΕ µε το Υπουργείο Εθνικής Άµυνας, ισχύει το άρθρο
296 της συνθήκης ΕΚ.

3.2. Μέτρο 2: Συµπληρωµατική χρηµατοδότηση που χορηγήθηκε στην ΕΝΑΕ µεταξύ του 2000 και
του 2002 µέσω της ανάθεσης νέων αµυντικών συµβάσεων ή/και της τροποποίησής τους

(17) Η καταγγελία υποστηρίζει ότι το 2000 και το 2002, το ελληνικό κράτος ανέθεσε στην ΕΝΑΕ ορισµένες
υπερτιµολογηµένες στρατιωτικές συµβάσεις ή/και τροποποίησε ορισµένες στρατιωτικές συµβάσεις των
οποίων η διαπραγµάτευση είχε ολοκληρωθεί προηγουµένως ώστε να αυξήσει την τιµή τους. Ο συνολικός
προϋπολογισµός των εν λόγω συµβάσεων ανερχόταν σε περίπου 2,7 δισεκατ. ευρώ. Σύµφωνα µε την
καταγγελία, η συµπληρωµατική χρηµατοδότηση βάσει των συγκεκριµένων συµβάσεων αποτελεί κρατική
ενίσχυση προς την ΕΝΑΕ, το ύψος της οποίας ωστόσο δεν έχει καθοριστεί.

(19) ΕΕ C 244 της 1.10.2004, σ. 2 και ΕΕ C 288 της 9.10.1999, σ. 2.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/45

(18) Οι ελληνικές αρχές ανέφεραν καταρχάς ότι οι συµβάσεις µε το Πολεµικό Ναυτικό δεν περιείχαν προτιµη-
σιακούς όρους για την ΕΝΑΕ και ότι είχε εφαρµοστεί η υφιστάµενη εθνική νοµοθεσία για τον στρατιωτικό
εξοπλισµό (προεδρικό διάταγµα 284/89). Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν επίσης ότι οι εν λόγω συµβάσεις
εµπίπτουν στο πεδίο του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ.

3.3. Μέτρο 3: Αναβολή/αναδιάρθρωση υποχρεώσεων το 2002 και διαγραφή ποινικών ρητρών

βάσει των υπαρχουσών συµβάσεων εθνικής άµυνας

(19) Ο καταγγέλλων υποστηρίζει ότι η ΕΝΑΕ επωφελήθηκε από τη διαγραφή των ποινικών ρητρών για αµυ-
ντικές συµβάσεις στο πλαίσιο της ιδιωτικοποίησής της. Υποστηρίζει ότι οι εν λόγω ποινικές ρήτρες
ανέρχονται σε 36,7 εκατ. ευρώ.

(20) Οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι, σχετικά µε τις συµβάσεις για τις πυραυλακάτους, δεν διαγράφτηκαν οι
συµβατικές ρήτρες της ΕΝΑΕ. Αντίθετα, υπάρχουν διαδικασίες σε εξέλιξη για την εφαρµογή των συγκε-
κριµένων ρητρών. Επίσης, δεν υπήρξε συµφωνία για την τροποποίηση των χρονοδιαγραµµάτων παράδοσης.
∆εν διαγράφτηκαν ούτε οι ρήτρες για τις συµβάσεις των υποβρυχίων, και το σχετικό πρόγραµµα προχωρεί.
Η ίδια απάντηση, όπως και προηγουµένως, ισχύει για την εφαρµογή του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ για
συµβάσεις µεταξύ της ΕΝΑΕ και του Υπουργείου Εθνικής Άµυνας.

3.4. Μέτρο 4: Άρση της υποχρέωσης υποβολής τραπεζικών εγγυήσεων/σιωπηρή κρατική εγγύηση

για προκηρύξεις που αφορούν αµυντικές συµβάσεις

(21) Ο καταγγέλλων υποστηρίζει ότι το 1999 το Πολεµικό Ναυτικό εξαίρεσε την ΕΝΑΕ από την υποχρέωση
υποβολής τραπεζικών εγγυήσεων προκειµένου να της ανατεθεί, ή να γίνει δεκτή σε διαγωνισµούς για αµυ-
ντικές συµβάσεις. Το ύψος της εικαζόµενης ενίσχυσης δεν έχει καθοριστεί.

(22) Οι ελληνικές αρχές αµφισβήτησαν την πραγµατικότητα της συγκεκριµένης καταγγελίας. Επιπλέον, ισχύει η
ίδια παραπάνω απάντηση σχετικά µε την εφαρµογή του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ για συµβάσεις
µεταξύ της ΕΝΑΕ και του Υπουργείου Εθνικής Άµυνας.

3.5. Μέτρο 5: Πόροι από αµυντικές συµβάσεις µε το Πολεµικό Ναυτικό που καταγράφονται
στους δηµοσιευµένους ετήσιους ισολογισµούς των Ελληνικών Ναυπηγείων µετά το 2001

(23) Σύµφωνα µε την καταγγελία, η ΕΝΑΕ κατέγραψε στους ετήσιους ισολογισµούς της για το 2001, το 2002
και το 2003 ως έσοδα συνολικό ποσό 54 εκατ. ευρώ που δαπανήθηκαν από την HDW/Ferrostaal για την
κατασκευή εγκαταστάσεων στους χώρους της ΕΝΑΕ. Η κατασκευή της εν λόγω εγκατάστασης αφορούσε τη
σύµβαση κατασκευής υποβρυχίων µεταξύ του Πολεµικού Ναυτικού και της HDW/Ferrostaal. Η καταγ-
γελία υποστηρίζει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές έπρεπε να θεωρηθούν ιδιοκτησία του Πολεµικού Ναυτικού,
δηλαδή του ελληνικού κράτους. Επιπλέον, η καταγραφή του συγκεκριµένου ποσού στους λογαριασµούς
της ΕΝΑΕ βελτιώνει, ως µη όφειλε, τα οικονοµικά αποτελέσµατά της και συνεπώς προσφέρει πλεονέκτηµα
στην επιχείρηση.

(24) Οι ελληνικές αρχές αµφισβήτησαν την πραγµατικότητα της συγκεκριµένης καταγγελίας. Επιπλέον, ισχύει η
ίδια παραπάνω απάντηση σχετικά µε την εφαρµογή του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ για συµβάσεις
µεταξύ της ΕΝΑΕ και του Υπουργείου Εθνικής Άµυνας.

3.6. Μέτρο 6: Κρατική εγγύηση για προκαταβολές 96,8 εκατ. ευρώ του Πολεµικού Ναυτικού το

2002 και µετά

(25) Σύµφωνα µε την καταγγελία, χορηγήθηκε κρατική εγγύηση στην ΕΤΒΑ ώστε να χορηγήσει τραπεζική
εγγύηση στο Πολεµικό Ναυτικό, ως ασφάλεια, για προκαταβολές στην ΕΝΑΕ, έως ποσού 96,8 εκατ. ευρώ.

(26) Οι ελληνικές αρχές αµφισβήτησαν τη συγκεκριµένη καταγγελία. Επιπλέον,

ισχύει η ίδια παραπάνω
απάντηση σχετικά µε την εφαρµογή του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ για συµβάσεις µεταξύ της ΕΝΑΕ
και του Υπουργείου Εθνικής Άµυνας.

3.7. Μέτρο 7: Εικαζόµενη κατάχρηση ενίσχυσης 160 εκατ. ευρώ που ενέκρινε η Επιτροπή το 1997

(27) Όπως εξηγήθηκε στην παράγραφο 8 της παρούσας απόφασης, τον Ιούλιο του 1997, η Επιτροπή ενέκρινε
δύο διαφορετικά µέτρα ενίσχυσης υπέρ της ΕΝΑΕ: επενδυτική ενίσχυση 22,9 εκατ. ευρώ και διαγραφή
χρεών 160 εκατ. ευρώ. Όπως εξηγήθηκε στην παράγραφο 1, στις 20 Απριλίου 2004, η Επιτροπή κίνησε
επίσηµη διαδικασία έρευνας σχετικά µε επενδυτική ενίσχυση 22,9 εκατ. ευρώ (20) επειδή αµφέβαλλε αν το

(20) Βλέπε υποσηµείωση 13.

C 236/46

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

ελληνικό κράτος είχε εφαρµόσει το επενδυτικό σχέδιο όπως υποβλήθηκε αρχικά στην Επιτροπή. H
Επιτροπή πρόβαλε επίσης τις αµφιβολίες της για το αν η ΕΝΑΕ έλαβε ενίσχυση µε τη µορφή δανείων από
την ΕΤΒΑ ή κρατικής εγγύησης.

(28) Η καταγγελία υποστηρίζει ότι η έγκριση της διαγραφής χρεών 160 εκατ. ευρώ (21) είχε εγκριθεί υπό τον
όρο ότι 1) της εφαρµογής του σχεδίου αναδιάρθρωσης που περιλαµβάνει το επενδυτικό σχέδιο και τη
βιοµηχανική αναδιάρθρωση και 2) δεν θα χορηγηθεί άλλη ενίσχυση αναδιάρθρωσης στην ΕΝΑΕ. Σύµφωνα
µε την καταγγελία, οι δύο αυτοί όροι δεν τηρήθηκαν και συνεπώς η Επιτροπή πρέπει να συµπεράνει ότι
έγινε κατάχρηση στις εγκριθείσας κρατικής ενίσχυσης.

(29) Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι δεν χορηγήθηκε άλλη ενίσχυση στην ΕΝΑΕ από το ελληνικό κράτος
µετά το 1997. Επιπλέον, η αδυναµία της ΕΝΑΕ να καταστεί κερδοφόρα εντός της προθεσµίας που είχε
θέση η Επιτροπή οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι το επενδυτικό σχέδιο ήταν υπερβολικά αισιόδοξο
αρχικά και δεν έλαβε υπόψη αρνητικούς παράγοντες, και, σε κάθε περίπτωση το γεγονός αυτό δεν αναιρεί
το ότι το σχέδιο εφαρµόστηκε πραγµατικά.

(30) Γενικότερα, οι ελληνικές αρχές θεωρούν ότι η τελική απόφαση της Επιτροπής για την ενίσχυση του επενδυ-
τικού προγράµµατος της ΕΝΑΕ δεν επηρεάζει την εγκυρότητα της απόφασης για τη διαγραφή των χρεών
της εταιρείας, αφού τηρήθηκαν όλοι οι χωριστοί όροι που επιβλήθηκαν όταν εγκρίθηκε η διαγραφή.
Συνεπώς, οποιαδήποτε προσπάθεια να συνδεθούν οι δύο µορφές ενίσχυσης είναι αντίθετη τόσο µε το
γράµµα των αποφάσεων έγκρισης της Επιτροπής όσο και µε το σκοπό τους.

(31) Τέλος, κατά τις ελληνικές αρχές, η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη το γεγονός ότι η ΕΝΑΕ ήταν ιδιωτική
επιχείρηση από το Μάιο του 2002 και µέλος της ThyssenKrupp Marine Systems από τον Ιανουάριο του
2005. Η ΕΝΑΕ τετραπλασίασε τον κύκλο εργασιών της σε σχέση µε το 2001 και η επιχείρηση δείχνει να
αναπτύσσεται µε πιθανότητα να παρουσιάσει µελλοντικά κέρδη.

3.8. Μέτρο 8: Εικαζόµενη κατάχρηση ενίσχυσης για κλείσιµο εγκαταστάσεων 29,5 εκατ. ευρώ που

ενέκρινε η Επιτροπή το 2002

(32) Όπως περιγράφεται στην παράγραφο 11, η Επιτροπή αποφάσισε στις 5 Ιουνίου 2002 να κινήσει επίσηµη
διαδικασία έρευνας για ορισµένα µέτρα βάσει του ελληνικού νόµου 2941/2001 και να εγκρίνει ορισµένα
άλλα µέτρα βάσει του ίδιου νόµου. Ειδικότερα, η Επιτροπή ενέκρινε ενίσχυση 29,5 εκατ. ευρώ για την
εθελούσια έξοδο εργαζοµένων από τα ναυπηγεία (22). Η Επιτροπή συµπέρανε ότι το εν λόγω µέτρο αποτε-
λούσε συµβιβάσιµη ενίσχυση για το κλείσιµο εγκαταστάσεων µε την έννοια του άρθρου 4 του κανονισµού
αριθ. 1540/98 (23) και δέχτηκε σε αντιστάθµιση µείωση της παραγωγικής ικανότητας των ναυπηγείων για
τον τοµέα επισκευής πλοίων σε 420 000 ανθρωποώρες, περιλαµβανόµενων και των υπεργολαβιών.

(33) Κατά την καταγγελία η ΕΝΑΕ παραβίασε το ανώτατο ετήσιο όριο των 420 000 ανθρωποωρών για την

επισκευή µη στρατιωτικών πλοίων ήδη από το 2003.

(34) Επιπλέον, σύµφωνα µε τις πληροφορίες που περιλαµβάνει η καταγγελία η ΕΝΑΕ ενοικιάζει τις εγκατα-
στάσεις της σε εξωτερικούς αναδόχους ή πλοιοκτήτες ώστε να πραγµατοποιήσουν επισκευές πλοίων µε
δικούς τους εργαζόµενους.

(35) Παρά την υποχρέωση που αναφέρεται στην προαναφερθείσα απόφαση της Επιτροπής, οι ελληνικές αρχές
δεν υπέβαλαν εξαµηνιαίες εκθέσεις για τις δραστηριότητες κατασκευής και επισκευής πλοίων της ΕΝΑΕ.

(36) Επιπλέον, όταν υποβλήθηκε σχετικό αίτηµα από την Επιτροπή, οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν αντικρουόµενες
και συγκεχυµένες πληροφορίες. Ειδικότερα, ο υπολογισµός των ελληνικών αρχών δεν λάµβανε υπόψη τη
δραστηριότητα των υπεργολάβων.

3.9. Μέτρο 9: Εισφορά κεφαλαίου ύψους 25,6 εκατ. ευρώ από το ελληνικό κράτος ή την ΕΤΒΑ

(1996-1997)

(37) Με επιστολή της 21ης Μαρτίου 2002, το ελληνικό κράτος ενηµέρωσε την Επιτροπή ότι µεταξύ του 1996
και του 1997, χορήγησε 25,6 εκατ. ευρώ στην ΕΝΑΕ σε αντιστάθµιση για το κόστος µείωσης του προσω-
πικού της κατά 1000 περίπου άτοµα. Το ποσό αυτό καταγράφηκε στους οικονοµικούς λογαριασµούς της
ΕΝΑΕ µε την ένδειξη “ποσά για την αύξηση του µετοχικού κεφαλαίου”.

(38) Η Επιτροπή εξέφρασε αµφιβολίες για το αν το συγκεκριµένο µέτρο αποτελούσε µη κοινοποιηθείσα κρατική
ενίσχυση στην απόφασή της στις 5 Ιουνίου 2002 για την υπόθεση C 40/2002 (πρώην N 513/2001,
βλέπε παράγραφο 11 αλλά δεν έλαβε ποτέ τελική απόφαση για το συµβιβάσιµο του µέτρου µε την κοινή
αγορά.

(21) Βλέπε υποσηµείωση 12.
(22) ΕΕ C 186 της 6.8.2002, σ. 5.
(23) ΕΕ L 202 της 18.7.1998, σ. 1.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/47

(39) Ο καταγγέλλων έθιξε επίσης το ίδιο θέµα.

(40) Σε επιστολή µε ηµεροµηνία 25 Απριλίου 2006, το ελληνικό κράτος υπέβαλε νέες πληροφορίες στην
Επιτροπή αναφέροντας ότι η εισφορά κεφαλαίου ύψους 25,6 εκατ. ευρώ χορηγήθηκε από την ΕΤΒΑ (και
όχι από το ελληνικό κράτος, όπως είχε ειπωθεί προηγουµένως) και κάλυπτε το κόστος της εθελούσιας
εξόδου 882 εργαζοµένων. Σύµφωνα µε το έγγραφο αυτό, το σχέδιο εθελούσιας εξόδου απέβλεπε στη
µείωση του λειτουργικού κόστους της ΕΝΑΕ και αποτελούσε τµήµα του προγράµµατος αναδιάρθρωσής
της, όπως είχε εγκριθεί από την Επιτροπή. Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι η ΕΤΒΑ ενήργησε ως
ιδιώτης επενδυτής δεδοµένου ότι το συγκεκριµένο κόστος αποτελούσε τµήµα του προγράµµατος αναδιάρ-
θρωσης της εταιρείας µε στόχο τη βελτίωση της βιωσιµότητας και της ανταγωνιστικότητάς της

3.10. Μέτρο 10: Αυξήσεις µετοχικού κεφαλαίου στο πλαίσιο του επενδυτικού σχεδίου

(1998-2000)

(41) Για τη χρηµατοδότηση του επενδυτικού σχεδίου της ΕΝΑΕ, πραγµατοποιήθηκαν τρεις αυξήσεις µετοχικού
κεφαλαίου το 1998, 1999 και το 2000, συνολικού ύψους 8,7 εκατ. ευρώ. Οι εν λόγω αυξήσεις κεφα-
λαίου χρηµατοδοτήθηκαν από την ΕΤΒΑ και τους εργαζόµενους στην ΕΝΑΕ, κατ' αναλογία των µετοχών
που διέθεταν στην ΕΝΑΕ. Το 2001, το ελληνικό κράτος επανακατέβαλε στους εργαζόµενους ποσό που
αντιστοιχούσε ακριβώς στη χρηµατοδότηση των αυξήσεων του µετοχικού κεφαλαίου,
έναντι των
δικαιωµάτων τους από το 49 % των εσόδων από την πώληση της ΕΝΑΕ. Η καταγγελία υποστηρίζει ότι οι
επενδύσεις αυτές αποτελούν κρατική ενίσχυση προς την ΕΝΑΕ.

(42) Οι ελληνικές αρχές υπογραµµίζουν ότι οι συγκεκριµένες αυξήσεις µετοχικού κεφαλαίου που χρηµατο-
δοτήθηκαν από τους µετόχους της ΕΝΑΕ κατ' αναλογία των µετοχών που κατείχαν στην επιχείρηση αποτε-
λούσαν µέρος της χρηµατοδότησης του επενδυτικού σχεδίου όπως καθορίστηκε από την Επιτροπή για την
έγκριση της επενδυτικής ενίσχυσης το 1997 και εγκρίθηκε από ελληνική απόφαση. Το ελληνικό κράτος
υπογράµµισε ότι η ΕΤΒΑ συµµετείχε στις εν λόγω αυξήσεις του µετοχικού κεφαλαίου της ΕΝΑΕ λόγω του
µεριδίου που κατείχε στην επιχείρηση το οποίο ανερχόταν σε 51 % την εποχή εκείνη.

(43) Οι ελληνικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι εργαζόµενοι/µέτοχοι χρηµατοδότησαν επίσης αναλογικά µε την
κατοχή µετοχών της ΕΝΑΕ τις ίδιες πράξεις. Συνεπώς, οι εργαζόµενοι και η ΕΤΒΑ κάλυψαν µε δικά τους
µέσα την αύξηση του µετοχικού κεφαλαίου της ΕΝΑΕ. Έτσι, ο επενδυτικός κίνδυνος που ανέλαβαν η ΕΤΒΑ
και οι εργαζόµενοι ήταν ο ίδιος εκείνη την εποχή που έλαβε χώρα η επένδυση. Το γεγονός ότι το ελληνικό
κράτος κατέβαλε ex post στους εργαζόµενους της συνεισφορά τους δεν επηρεάζει τον κίνδυνο που είχαν
αναλάβει τότε και το γεγονός ότι η ΕΤΒΑ ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής.

3.11. Μέτρο 11: Άρση από την ελληνική κυβέρνηση των απαιτήσεων για τα ελάχιστα ίδια
κεφάλαια βάσει της ελληνικής εταιρικής νοµοθεσίας σε σχέση µε το επίπεδο των ιδίων
κεφαλαίων της ΕΝΑΕ (1999-2005)

(44) Σύµφωνα µε την καταγγελία, ήδη από το 1999, σύµφωνα µε την ελληνική εταιρική νοµοθεσία έπρεπε να
λυθεί η εταιρεία ΕΝΑΕ δεδοµένου ότι είχε ήδη απωλέσει το µισό των ιδίων κεφαλαίων της εκείνης της
εποχής (24). Η καταγγελία ανέφερε ότι οι ελληνικές αρχές κίνησαν τις διαδικασίες προκειµένου να εφαρ-
µοστούν οι απαιτήσεις της ελληνικής εταιρικής νοµοθεσίας για τα ελάχιστα ίδια κεφάλαια σε σχέση µε την
ΕΝΑΕ οι οποίες όµως δεν οδήγησαν ποτέ στην ανάκληση της άδειας λειτουργίας των ΕΝΑΕ.

3.12. Μέτρο 12: Μέτρα σε σχέση µε τις συµβάσεις σιδηροδρόµων (1997 και εφεξής)

(45) Ο ΟΣΕ και ο ΗΣΑΠ είναι αντίστοιχα ο Οργανισµός Σιδηροδρόµων Ελλάδος και ο Ηλεκτρικός Σιδηρό-
δροµος Αθηνών-Πειραιώς. Το 1997, ανέθεσαν ορισµένες συµβάσεις για την προµήθεια τροχαίου υλικού
ενόψει των Ολυµπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004 σε διάφορες κοινοπραξίες στις οποίες συµµετείχε
πάντα η ΕΝΑΕ. Σύµφωνα µε τις διαθέσιµες πληροφορίες, οι εν λόγω συµβάσεις ήταν συνολικής αξίας άνω
των 580 εκατ. ευρώ και το µερίδιο της ΕΝΑΕ εκτιµάται σε περίπου 152 εκατ. ευρώ. Ο εξοπλισµός έπρεπε
να παραδοθεί από το 2001 έως το 2004.

3.12.1. Μέτρο 12 (α): Άρση από τον ΟΣΕ και τον ΗΣΑΠ της υποχρέωσης παροχής τραπεζικών εγγυή-

σεων από την ΕΝΑΕ

(46) Σύµφωνα µε την καταγγελία, η ΕΝΑΕ εξαιρέθηκε από την υποχρέωση υποβολής τραπεζικών εγγυήσεων
στον ΟΣΕ και τον ΗΣΑΠ προκειµένου να διασφαλιστούν η καλή εκτέλεση των συµβάσεων για τροχαίο
υλικό και οι προκαταβολές βάσει των συµβάσεων αυτών. Το ποσό που εξοικονοµήθηκε από την ΕΝΑΕ,
είναι σύµφωνα µε την καταγγελία ύψους 3 εκατ. ευρώ.

(24) Βλέπε παράγραφο 13 και πίνακα 1.

C 236/48

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

(47) Οι ελληνικές αρχές αρνήθηκαν επανειληµµένα τη σχετική καταγγελία όταν ερωτήθηκαν από την Επιτροπή.

3.12.2. Μέτρο 12 (β): Κρατική αντεγγύηση για τις εγγυήσεις που χορήγησε η ΕΤΒΑ προς εξασφάλιση
κατάθεσης του ΟΣΕ ύψους 29,4 εκατ. ευρώ και κατάθεσης του ΗΣΑΠ ύψους 9,4 εκατ. ευρώ

(48) Σύµφωνα µε την καταγγελία, οι κρατικές εγγυήσεις χρησιµοποιήθηκαν για να διασφαλίσουν τραπεζικές
εγγυήσεις που είχαν χορηγηθεί στην ΕΝΑΕ ως εξασφαλίσεις έναντι του ΟΣΕ και του ΗΣΑΠ για προκατα-
βολές. Η καταγγελία υποστηρίζει επίσης ότι µπορεί να έχει χορηγηθεί και άλλη κρατική εγγύηση αργότερα
ώστε να διασφαλίσει εγγύηση της ΕΤΒΑ για άλλη προκαταβολή του ΟΣΕ.

(49) Σύµφωνα µε τις ελληνικές αρχές, η ΕΤΒΑ έλαβε το 1999 κρατική εγγύηση προκειµένου να καλυφθούν οι
ασφάλειες που είχε δώσει στον ΟΣΕ και τον ΗΣΑΠ για να καλύψει τις καταθέσεις τους και για τη
διασφάλιση της καλής εκτέλεσης των συµβάσεων τροχαίου υλικού. Το συνολικό ποσό που καλυπτόταν από
τις κρατικές εγγυήσεις ανερχόταν σε περίπου 38,8 εκατ. ευρώ.

3.12.3. Μέτρο 12 (γ): Αναβολή/αναδιάταξη υποχρεώσεων και διαγραφή ποινικών ρητρών προς τον

ΟΣΕ και τον ΗΣΑΠ

(50) Σύµφωνα µε την καταγγελία, η ΕΝΑΕ δεν ήταν σε θέση να τηρήσει τις υποχρεώσεις της βάσει των όρων
των συµβάσεων τροχαίου υλικού. Το Μάρτιο του 2003, έγινε αναδιαπραγµάτευση ορισµένων συµβάσεων.
Βάσει των διαθέσιµων πληροφοριών, σε ορισµένες περιπτώσεις, συµφωνήθηκε νέο χρονοδιάγραµµα παραδό-
σεων. Επιπλέον, αναβλήθηκε η εφαρµογή ποινικών ρητρών και τόκων υπερηµερίας ως τις νέες προθεσµίες
παράδοσης του αντίστοιχου τροχαίου υλικού, σύµφωνα µε το νέο χρονοδιάγραµµα.

(51) Σε ό,τι αφορά τις ποινικές ρήτρες, οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν πληροφορίες, περιλαµβανοµένων και επισ-
τολών του ΟΣΕ και του ΗΣΑΠ, σύµφωνα µε τις οποίες οι ποινικές ρήτρες δεν αναβλήθηκαν ή διαγράφηκαν
αλλά, αντίθετα, ενεργοποιήθηκαν από τις δύο δηµόσιες υπηρεσίες µεταφορών. Ακόµη, οι ελληνικές αρχές
υπογραµµίζουν ότι οι συµβάσεις αυτές υπογράφηκαν µεταξύ των ΟΣΕ/ΗΣΑΠ και διαφόρων κοινοπραξιών
στις οποίες συµµετείχε η ΕΝΑΕ µαζί µε διάφορες άλλες εταιρείες, π.χ. ξένες εταιρείες όπως η Siemens και
η Bombardier. Συνεπώς, δεν υπήρχε δυνατότητα διαφορετικής µεταχείρισης της ΕΝΑΕ.

3.13. Μέτρο 13: Μέτρα σε σχέση µε τη σύµβαση µεταξύ της ΕΝΑΕ και της “Γραµµές Στρίντζη

ΑΝΕ” από το 1999 για την κατασκευή δύο οχηµαταγωγών πλοίων

3.13.1. Μέτρο 13(α): ∆άνειο που χορηγήθηκε από την ΕΤΒΑ στην ΕΝΑΕ για την κατασκευή των

πλοίων

(52) Σύµφωνα µε την καταγγελία, το 1999, η ΕΤΒΑ χορήγησε στην ΕΝΑΕ δάνειο συνολικού ύψους 49,7 εκατ.
ευρώ για τη χρηµατοδότηση µέρους της κατασκευής δύο οχηµαταγωγών πλοίων που είχε παραγγείλει η
“Γραµµές Στρίντζη ΑΝΕ” (εφεξής Στρίντζης). Σύµφωνα µε τη διαχειριστική έκθεση της ΕΝΑΕ για το 2001,
χρειαζόταν συµπληρωµατική χρηµατοδότηση περίπου 33 εκατ. ευρώ για την κάλυψη του 90 % της τιµής
πώλησης των πλοίων, που δεν χορηγήθηκε ποτέ.

(53) Σε ό,τι αφορά την αξία της ασφάλειας του δανείου, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι η σύσταση προτιµη-
σιακής ναυτικής υποθήκης αποτελούσε κοινή πρακτική στα ναυτιλιακά δάνεια και συνεπώς θα ήταν
απολύτως αποδεκτή για οποιαδήποτε τράπεζα. Οι ελληνικές αρχές εξήγησαν ότι αυτή η µορφή ασφάλειας
συµπληρωνόταν συνήθως µε την εκχώρηση του δικαιώµατος από την ασφαλιστική κάλυψη, κάτι που
συνέβη και στην περίπτωση αυτή. Επιπλέον, για τη χορήγηση του δανείου, µια πρόσθετη ασφάλεια ήταν η
εκχώρηση του κόστους της σύµβασης ναυπήγησης στην ΕΤΒΑ, κάτι που επίσης αποτελεί κοινή πρακτική
στη ναυτιλιακή χρηµατοδότηση. Τέλος, το δάνειο αποπληρώθηκε στην ΕΤΒΑ το 2004. Οι ελληνικές αρχές
υποστηρίζουν ότι η εκχώρηση υποθήκης και ασφαλιστικής κάλυψης σε πιστωτικό ίδρυµα εξασφαλίζει
πλήρως αυτό το τελευταίο. Συνεπώς, σε µια οικονοµία ανοιχτής αγοράς, οποιοδήποτε πιστωτικό ίδρυµα θα
είχε χορηγήσει ένα τέτοιο δάνειο. Οι ελληνικές αρχές θεωρούν ότι δεδοµένου ότι η ΕΤΒΑ ήταν ο µέτοχος
πλειοψηφίας της ΕΝΑΕ και διόριζε επίσης τους διευθυντές των ναυπηγείων, η χρηµατοδοτική στήριξή της
υπέρ της ΕΝΑΕ θα έπρεπε να αντιµετωπιστεί και στο πλαίσιο του προφανούς συµφέροντος της ΕΤΒΑ να
διαχειριστεί τις επιχειρηµατικές δραστηριότητες των θυγατρικών της. Ωστόσο, ανεξάρτητα από τη σχέση
µητρικής/θυγατρικής εταιρείας, οι ελληνικές αρχές επέµειναν στο ότι η δανειοδότηση έγινε σύµφωνα µε
τους ισχύοντες όρους στην αγορά. Σε κάθε περίπτωση, οι ελληνικές αρχές θεώρησαν ότι η χορήγηση του
δανείου καθώς και η αναδιαπραγµάτευσή του αποτελούσαν πράξη µεταξύ ιδιωτών (ιδιωτικής τράπεζας και
του πελάτη της) και συνεπώς δεν ενέπιπτε στη δικαιοδοσία της Επιτροπής.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/49

Πίνακας 2: Όροι για τη χορήγηση του δανείου 49,7 εκατ. ευρώ από την ΕΤΒΑ, σύµφωνα µε τις
ελληνικές αρχές

∆ιάρκεια:

Επιτόκιο:

Εξόφληση:

Ασφάλεια:

(*) Εµπιστευτική πληροφορία

[…] (*)

[…]

[…]

[…]

3.13.2. Μέτρο 13(β): Εγγυήσεις της ΕΤΒΑ προς διασφάλιση της κατάθεσης 6,6 εκατ. ευρώ της

Στρίντζης

(54) Σύµφωνα µε την καταγγελία, το 1999, η ΕΝΑΕ χρησιµοποίησε δύο εγγυήσεις της ΕΤΒΑ προς διασφάλιση

καταθέσεων της Στρίντζης ύψους 6,6 εκατ. ευρώ.

(55) Σύµφωνα µε τις ελληνικές αρχές, οι εγγυήσεις είχαν ακυρωθεί στις 2 Ιουλίου 2002, ηµεροµηνία λήξης της
σύµβασης ναυπήγησης. Οι ελληνικές αρχές υποστηρίζουν ότι η λήξη της σύµβασης και η επιστροφή των
εν λόγω εγγυητικών επιστολών αποτελούν απόδειξη της δανειοληπτικής ικανότητας της ΕΝΑΕ.

3.13.3. Μέτρο 13(γ): Λειτουργική ενίσχυση 8,3 εκατ. ευρώ για τις συµβάσεις µε τη Στρίντζης

(56) Σύµφωνα µε την καταγγελία, χορηγήθηκε λειτουργική ενίσχυση 8,3 εκατ. ευρώ στην ΕΝΑΕ το 1999 για

τις συµβάσεις µε την Στρίντζης.

(57) Οι ελληνικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι χορηγήθηκε 9 % του συµβατικού κόστους των οχηµαταγωγών
(περίπου 8 εκατ. ευρώ) στην ΕΝΑΕ µε υπουργική πράξη του 2000 και µέσω δύο αποφάσεων του Γενικού
Γραµµατέα Ανάπτυξης του 2001. Ωστόσο, δεδοµένου ότι δεν ολοκληρώθηκε η κατασκευή των πλοίων, η
ΕΝΑΕ δεν έλαβε ποτέ τα σχετικά ποσά. Οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν επίσης αποδείξεις για την ανάκληση
των αποφάσεων έγκρισης, όπως δηµοσιεύθηκαν στην Εφηµερίδα της Κυβερνήσεως της 15ης ∆εκεµβρίου
2005.

3.14. Μέτρο 14: Κρατική εγγύηση για δάνειο 29,3 εκατ. ευρώ που χορήγησε η ΕΤΒΑ το 2000

(58) Η καταγγελία ενηµέρωνε την Επιτροπή ότι χορηγήθηκε κρατική εγγύηση στην ΕΝΑΕ προκειµένου να

διασφαλιστεί δάνειο 29,3 ευρώ που χορήγησε η ΕΤΒΑ το 2000.

(59) Οι ελληνικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η ΕΝΑΕ έλαβε το 2000 δάνειο 29,3 εκατ. ευρώ από την ΕΤΒΑ µε
κρατική εγγύηση για την επισκευή των ζηµιών που προκλήθηκαν από το σεισµό του 1999. Η προµήθεια
της εγγύησης καθορίστηκε στο 1 %.

Πίνακας 3: Όροι του δανείου της ΕΤΒΑ ύψους 29,3 εκατ. ευρώ

29 347 029,61 ευρώ

[…]

[…]

[…]

[…]

[…]

[…]

[…]

Ποσό:

Επιτόκιο:

∆ιάρκεια:

Περίοδος χάρητος:

Αποπληρωµή:

Τόκοι υπερηµερίας:

Πληρωµή τόκων:

Ασφάλεια:

(60) Οι ελληνικές αρχές υποστηρίζουν ότι το δάνειο χορηγήθηκε µε όρους της αγοράς.

C 236/50

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

3.15. Μέτρο 15: Εικαζόµενη κρατική εγγύηση 92,8 εκατ. ευρώ το 2003

(61) Η καταγγελία υπέβαλε στην Επιτροπή άρθρο εφηµερίδας σύµφωνα µε το οποίο οι εγγυήσεις που χορήγησε

το ελληνικό κράτος (ή η ΕΤΒΑ) στην ΕΝΑΕ ανέρχονταν σε περίπου 93 εκατ. ευρώ το 2003.

(62) Οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή τον κατάλογο όλων των εγγυήσεων που χορήγησε το κράτος
ή δηµόσια πιστωτικά ιδρύµατα στην ΕΝΑΕ. Σύµφωνα µε τις συγκεκριµένες πληροφορίες, εκτός από τις
εγγυήσεις που αξιολογήθηκαν στην παρούσα απόφαση και στην απόφαση της Επιτροπής της 20ής
Απριλίου 2004 για την κίνηση της επίσηµης διαδικασίας έρευνας στην υπόθεση C 16/2004, η ΕΝΑΕ δεν
έλαβε άλλες εγγυήσεις από δηµόσιες οντότητες.

3.16. Μέτρο 16: ∆άνεια που χορηγήθηκαν στην ΕΝΑΕ από κρατικούς πόρους

(63) Η καταγγελία ανέφερε ότι µεταξύ του 1997 και του 2002, το συνολικό ύψος των χρεών της ΕΝΑΕ αυξα-
νόταν σταθερά. ∆εδοµένου ότι η οικονοµική κατάσταση της ΕΝΑΕ επιδεινωνόταν, εικάζεται ότι η ΕΝΑΕ
µπορεί να έλαβε χρηµατοδότηση από δηµόσιους οργανισµούς που δεν ενήργησαν ως επενδυτές της
αγοράς στις συγκεκριµένες πράξεις.

Πίνακας 4: Επίπεδο χρεών της ΕΝΑΕ από το 1997 ως το 2002

Σε εκατ. ευρώ

Χρέη ΕΝΑΕ

1997

9,2

1998

4,5

1999

30,8

2000

51,4

2001

38,2

2002

86,1

(64) Σε διάφορες περιστάσεις, οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή καταλόγους όλων των δανείων που
χορήγησαν οι ίδιες ή δηµόσια πιστωτικά ιδρύµατα στην ΕΝΑΕ. Σύµφωνα µε τις πληροφορίες αυτές, εκτός
από τις χρηµατοδοτήσεις που αξιολογούνται σε άλλα τµήµατα της παρούσας απόφασης ή στην απόφαση
της Επιτροπής της 20ής Απριλίου 2004 για την κίνηση επίσηµης διαδικασίας έρευνας στην υπόθεση
C 16/2004, χορηγήθηκαν στην ΕΝΑΕ:
— Πιστωτική γραµµή 5 000 000 δολαρίων ΗΠΑ από την ΕΤΒΑ, που εγκρίθηκε στις 27 Ιανουαρίου

1998, για την κάλυψη των αναγκών της ΕΝΑΕ σε κεφάλαιο κίνησης. […].

— Πιστωτική γραµµή 10 000 000 δολαρίων ΗΠΑ από την ΕΤΒΑ, που εγκρίθηκε στις 15 Οκτωβρίου

1997, για την κάλυψη των αναγκών της ΕΝΑΕ σε κεφάλαιο κίνησης. […].

— Πιστωτική γραµµή 1 997 940 000 δραχµών από την ΕΤΒΑ, που εγκρίθηκε στις 25 Ιουλίου 1997, για

την κάλυψη των αναγκών της ΕΝΑΕ σε κεφάλαιο κίνησης. […].

3.17. Μέτρο 17: Εικαζόµενη διεπιδότηση µεταξύ των στρατιωτικών και µη στρατιωτικών δραστη-

ριοτήτων της ΕΝΑΕ

(65) Σύµφωνα µε την καταγγελία, η έλλειψη χωριστών λογαριασµών στις οικονοµικές καταστάσεις της ΕΝΑΕ
καθιστά αδύνατο να διακριθούν η µη στρατιωτική από τη στρατιωτική παραγωγή. Συνεπώς, οποιοδήποτε
πλεονέκτηµα παρέχεται για στρατιωτική παραγωγή µπορεί να βελτιώσει την κατάσταση των εγκαταστάσεων
και να επηρεάσει τους όρους του ανταγωνισµού σχετικά µε προϊόντα που δεν προορίζονται για καθαρή
στρατιωτική χρήση. Έτσι, η εξαίρεση του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ για την εφαρµογή των κανόνων
σχετικά µε τις κρατικές ενισχύσεις σε στρατιωτικά προϊόντα δεν ισχύει.

(66) Ειδικότερα, η καταγγελία αναφέρει ότι σε ορισµένες περιπτώσεις, η χρήση στρατιωτικών πόρων από την
ΕΝΑΕ για τη χρηµατοδότηση των µη στρατιωτικών δραστηριοτήτων της αποδεικνύεται από γραπτά
τεκµήρια. Το πρώτο παράδειγµα αποτελεί η διαχειριστική έκθεση της ΕΝΑΕ το 2001 στην οποία αναφέ-
ρεται ότι “ποσό ως 81,3 εκατ. ευρώ ελήφθη ως προκαταβολή για αµυντικές δραστηριότητες, αλλά
χρησιµοποιήθηκε κυρίως για άλλες δραστηριότητες και λειτουργικά κόστη της εταιρείας.” Το δεύτερο
παράδειγµα που αναφέρει η καταγγελία είναι οι πληροφορίες που περιλαµβάνει η αγωγή αποζηµίωσης της
HDW/Ferrostaal που κατατέθηκε την 1η Ιουνίου 2004 στο Ελληνικό Πρωτοδικείο κατά της Τράπεζας
Πειραιώς, µε την οποία ζητεί αντιστάθµιση για τις εικαζόµενες ζηµίες της ΕΝΑΕ που απορρέουν από τις
συµβάσεις της µε το Πολεµικό Ναυτικό για την κατασκευή πυραυλακάτων, στην οποία αναφέρεται ότι
τουλάχιστον τµήµα των πόρων (που εκτιµάται από την προσφυγή ότι υπερβαίνουν τα 40 εκατ. ευρώ) που
χορηγήθηκαν στην ΕΝΑΕ για την κατασκευή πυραυλακάτων το 1999 χρησιµοποιήθηκε για άλλους
σκοπούς.

(67) Οι ελληνικές αρχές προέβησαν σε αντικρουόµενα σχόλια σχετικά µε τις εικασίες αυτές: πρώτον, ανέφεραν
ότι οι καταγγελίες ήταν υπερβολικά συγκεχυµένες ώστε να συζητηθούν και ο τρόπος µε τον οποίο τα
έσοδα από τις συµβάσεις χρηµατοδοτούν τις δραστηριότητες της εταιρείας δεν µπορεί να αποτελέσει αντι-
κείµενο έρευνας για τα σχετικά γεγονότα αλλά και τη νοµική πλευρά τους. Αργότερα, δεν σχολίασαν

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/51

καθόλου τις σχετικές παρατηρήσεις τρίτου µέρους που τους υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας
C 16/2004. Τέλος, ανέφεραν ότι η επιχείρηση είχε διπλή δραστηριότητα (στρατιωτική και εµπορική) αλλά
αποτελεί µια ενιαία λειτουργική και οικονοµική οντότητα. Για το λόγο αυτό, δεν µπορεί να αποκλειστεί ότι
µια δραστηριότητα µπορεί να στηρίζει και µια άλλη σε ό,τι αφορά τις υποχρεώσεις. Οι ελληνικές αρχές
αρνήθηκαν ωστόσο οποιαδήποτε πιθανή διεπιδότηση, εκτός αν γίνεται αναφορά σε προτιµησιακή ανάθεση
αµυντικών συµβάσεων στην ΕΝΑΕ, σηµείο το οποίο οι εν λόγω αρχές θεωρούν ότι σχολίασαν επαρκώς
κατά το παρελθόν. Το συµπέρασµα είναι ότι οι ελληνικές αρχές θεωρούν ότι δεν έχουν ευθύνη για τον
τρόπο µε τον οποίο η ΕΝΑΕ οργανώνει εσωτερικά τις δραστηριότητες και τις λειτουργικές ανάγκες της.

3.18. Μέτρο 18: Κρατική ενίσχυση στο πλαίσιο της πώλησης της ΕΝΑΕ στην HDW/Ferrostaal

3.18.1. Μέτρο 18 (α): ∆ιαδικασία ιδιωτικοποίησης και τιµή για την ΕΝΑΕ κάτω από την τιµή της

αγοράς

(68) Σύµφωνα µε την καταγγελία, χορηγήθηκε κρατική ενίσχυση στην ΕΝΑΕ ή/και την HDW/Ferrostaal στο
πλαίσιο της πώλησης της ΕΝΑΕ στην εν λόγω εταιρεία. Κατά την καταγγελία, στην πώληση της ΕΝΑΕ δεν
τηρήθηκαν οι αρχές που καθορίζονται στο σηµείο 403 της XXIIIης Έκθεσης για την Πολιτική Ανταγω-
νισµού της Επιτροπής του 1993 που απέκλειε τις ενισχύσεις στο πλαίσιο της πώλησης κρατικών περιου-
σιακών στοιχείων (στο εξής “αρχές για τις ιδιωτικοποιήσεις”). Έτσι, η ΕΝΑΕ πωλήθηκε σε τιµή κάτω από
εκείνη της αγοράς.

(69) Ειδικότερα, η καταγγελία υποστηρίζει ότι η αγοραία τιµή της ΕΝΑΕ ήταν σηµαντικά υψηλότερη από τα
6,1 εκατ. ευρώ που κατέβαλε η HDW/Ferrostaal. Η καταγγελία προβάλλει δύο επιχειρήµατα για να
στηρίξει την άποψη αυτή: πρώτον, η τιµή που πρόσφερε για τις µετοχές της ΕΝΑΕ ένας άλλος υποψήφιος,
τα Ναυπηγεία Ελευσίνας(εφεξής ΝΕ) ήταν […].

Προσφορές
(σε ευρώ)

Τιµή για τις µετοχές

Σκοπούµενη αύξηση κεφαλαίου

“Συνολικό τίµηµα”

Μέγιστη απορρόφηση ζηµιών

Πίνακας 5: Σύνοψη των προσφορών

ΝΕ

HDW/Ferrostaal
Αρχική προσφορά

HDW/Ferrostaal
Τελική συµφωνία

Μετρητά: […]

Μεταβίβαση
γηπέδων: […]

[…]

[…]

[…]

[…]

[…]

[…]

[…]

[…]

[…]

(70) ∆εύτερον, η καταγγελία υποστηρίζει ότι βάσει του άρθρου 6 παράγραφος 3 του νόµου 2941/2001, το
ελληνικό κράτος κατέβαλε 4,3 εκατ. ευρώ στους εργαζόµενους της ΕΝΑΕ έναντι της εκχώρησης των
δικαιωµάτων τους από το 49 % των εσόδων από την πώληση της ΕΝΑΕ, γεγονός που σηµαίνει ότι το
100 % της αξίας της ΕΝΑΕ εκτιµήθηκε ότι αξίζει 8,8 εκατ. ευρώ.

(71) Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι οι δεσµευτικές προσφορές για την ΕΝΑΕ έπρεπε να τηρούν τους
όρους που συνοψίζονται στον Πίνακας ώστε να προστατευθούν τα ελληνικά αµυντικά συµφέροντα.
Πράγµατι, έπρεπε να διασφαλιστεί ότι τα υπό ιδιωτικοποίηση ναυπηγεία θα µπορούσαν να εκτελέσουν τις
παραγγελίες του Πολεµικού Ναυτικού. Ειδικότερα, οι ελληνικές αρχές αναφέρθηκαν στο σχέδιο κατασκευής
και συντήρησης υποβρυχίων, η διάρκεια του οποίου ήταν 10 έτη.

Πίνακας 6: Όροι που έπρεπε να πληρούν οι δεσµευτικές προσφορές για την ΕΝΑΕ

(α) διατήρηση ελάχιστου αριθµού 1 400 θέσεων εργασίας για τουλάχιστον έξι έτη·
(β) συνέχιση των ναυπηγικών και επισκευαστικών δραστηριοτήτων ως κυρίων δραστηριοτήτων της

ΕΝΑΕ για τουλάχιστον 10 έτη·

(γ) το “συνολικό τίµηµα” πρέπει να έχει την ακόλουθη διάρθρωση:

— ένα τρίτο του τιµήµατος έπρεπε να αφορά την αγορά του 100 % των µετοχών της ΕΝΑΕ·
— τα δύο τρίτα του τιµήµατος έπρεπε να τοποθετηθεί στην ΕΝΑΕ µέσω αύξησης του µετοχικού

της κεφαλαίου πριν από τη µεταβίβαση των µετοχών.

C 236/52

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

(72) Εξάλλου, οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι η προσφορά της ΝΕ δεν προέβλεπε την καταβολή µετρητών
100 % για την αγορά των µετοχών, αντίθετα µε ότι προέβλεπαν τα έγγραφα του διαγωνισµού για την ιδιω-
τικοποίηση της ΕΝΑΕ. Ακόµη, οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι η “µεταβίβαση γηπέδου” που πρόσφερε
η ΝΕ για τη χρηµατοδότηση µέρους της τιµής πώλησης είχε εκτιµηθεί µε µη αντικειµενικό τρόπο. Τέλος, οι
ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι η προσφορά της ΝΕ περιλάµβανε ορισµένους όρους, ενώ η HDW/Ferrostaal
συµφώνησε τελικά να αποσύρει όλους τους όρους που περιλάµβανε η αρχική της προσφορά.

3.18.2. Μέτρο 18 (β): ∆άνειο της Τράπεζας Πειραιώς στην HDW/Ferrostaal για τη χρηµατοδότηση της

αύξησης του µετοχικού κεφαλαίου της ΕΝΑΕ

(73) Βάσει της Συµφωνίας Αγοράς Μετοχών (ΣΑΜ) της ΕΝΑΕ της 11ης Οκτωβρίου 2001, η HDW/Ferrostaal

ανέλαβε να αυξήσει το µετοχικό κεφάλαιο της ΕΝΑΕ κατά […].

(74) Η καταγγελία υποστηρίζει ότι δόθηκε κρατική εγγύηση προς διασφάλιση του δανείου που χορήγησε η
Τράπεζα Πειραιώς στην HDW/Ferrostaal ώστε να χρηµατοδοτήσει την προαναφερθείσα αύξηση του µετο-
χικού κεφαλαίου της ΕΝΑΕ.

(75) Οι ελληνικές αρχές ενηµέρωσαν την Επιτροπή ότι το προαναφερθέν δάνειο δεν χορηγήθηκε ποτέ, και ότι

δεν υπήρξε ποτέ τέτοια κρατική εγγύηση.

3.18.3. Μέτρο 18 (γ): Ρήτρα αποζηµίωσης που χορήγησε το ελληνικό κράτος στην HDW/Ferrostaal
έναντι της περίπτωσης επιστροφής παράνοµης ενίσχυσης που έλαβε η ΕΝΑΕ και κατά πάσα
πιθανότητα και άλλων οφειλών.

(76) Σύµφωνα µε την καταγγελία, το 2002, το ελληνικό κράτος χορήγησε στην HDW/Ferrostaal ρήτρα απο-
ζηµίωσης έναντι της περίπτωσης επιστροφής παράνοµης ενίσχυσης που έλαβε η ΕΝΑΕ και κατά πάσα πιθα-
νότητα και άλλων οφειλώνµέσω ενός “µηχανισµού δύο στόχων”. Ο εν λόγω µηχανισµός δύο στόχων περι-
λαµβάνει εγγύηση της ΕΤΒΑ στην HDW/Ferrostaal έναντι της υποχρέωσης επιστροφής παράνοµης
ενίσχυσης που έλαβε η ΕΝΑΕ και αντεγγύηση του ελληνικού κράτους στην Τράπεζα Πειραιώς (που
απέκτησε ποσοστό πλειοψηφίας του µετοχικού κεφαλαίου της ΕΤΒΑ µερικούς µήνες πριν την ολοκλήρωση
της πώλησης της ΕΝΑΕ στην HDW/Ferrostaal).

(77) Ακριβέστερα, οι πληροφορίες που περιλαµβάνει η καταγγελία δείχνουν ότι ο µηχανισµός δηµιουργήθηκε

ως εξής:

— Η ρήτρα 1.2 της συµφωνίας αγοράς µετοχών της ΕΝΑΕ µε ηµεροµηνία 11 Οκτωβρίου 2001 ανέφερε
ότι στην περίπτωση που δεν εγκριθούν από την ΕΕ παρούσες και παρελθούσες επιχορηγήσεις που
χορηγήθηκαν στην ΕΝΑΕ πριν από τη σύναψη της σύµβασης, θα συµφωνηθεί εγγύηση µεταξύ της
HDW/Ferrostaal και των πωλητών (ΕΤΒΑ και ένωση των εργαζοµένων της ΕΝΑΕ) έναντι της υπο-
χρέωσης επιστροφής παράνοµης ενίσχυσης που έχει χορηγηθεί στην ΕΝΑΕ. Εκείνη τη χρονική στιγµή η
ΕΤΒΑ τελούσε ακόµη υπό κρατικό έλεγχο.

— Η πώληση της ΕΤΒΑ στην Τράπεζα Πειραιώς ολοκληρώθηκε το Μάρτιο του 2002, πριν από την
πώληση της ΕΝΑΕ. Στην τελική ΣΑΜ της ΕΤΒΑ, το ελληνικό κράτος ανέλαβε να αποζηµιώσει την
Τράπεζα Πειραιώς έναντι οποιασδήποτε πιθανής υποχρέωσης θα προέκυπτε για την ΕΤΒΑ από απόφαση
της Επιτροπής που να ζητεί την ανάκτηση παράνοµης ενίσχυσης από την ΕΝΑΕ όσον αφορά ενδεχό-
µενες επιπτώσεις σε σχέση µε το µερίδιο της ΕΤΒΑ στην ΕΝΑΕ.

— Στις 31 Μαΐου 2002, για να ολοκληρωθεί η πώληση της ΕΝΑΕ, η ΕΤΒΑ πρόσθεσε στη ΣΑΜ της
ΕΝΑΕ µια ρήτρα αποζηµίωσης υπέρ της HDW/Ferrostaal, έναντι της περίπτωσης επιστροφής
παράνοµης ενίσχυσης που να έχει χορηγηθεί στην ΕΝΑΕ.

(78) Οι ελληνικές αρχές αρνήθηκαν τη συγκεκριµένη καταγγελία αναφέροντας ότι η ΕΝΑΕ δεν είχε σύµβαση µε
την ελληνική κυβέρνηση, την ΕΤΒΑ ή τους σηµερινούς µετόχους και ότι δεν υπήρχε κρατική εγγύηση,
εγγύηση της ΕΤΒΑ ή των µετόχων της ΕΝΑΕ για την αποζηµίωση της ΕΝΑΕ από οποιονδήποτε από τους
προαναφερθέντες στην περίπτωση που της εζητείτο να επιστρέψει ή εστερείτο από οποιοδήποτε ποσό
θεωρείτο παράνοµη κρατική ενίσχυση. Οι ελληνικές αρχές πρόσθεσαν ότι το Μάιο του 2002, όταν
εντάχθηκε η προσθήκη στη ΣΑΜ της ΕΝΑΕ, δεν ήταν πλέον κύριοι µέτοχοι της ΕΤΒΑ, αφού το 57,8 %
της τράπεζας είχε µεταβιβαστεί στην Τράπεζα Πειραιώς στις 21 Μαρτίου 2002.

(79) Οι ελληνικές αρχές υποστηρίζουν ότι η εν λόγω ρήτρα αποσκοπούσε µόνο στο να διευκολύνει την πώληση
της ΕΝΑΕ. Κατά τον ίδιο τρόπο, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι η “αντεγγύηση” για τη ρήτρα απο-
ζηµίωσης που προστέθηκε το Μάρτιο του 2002 στη ΣΑΜ της ΕΤΒΑ εξυπηρετούσε τον ίδιο σκοπό.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/53

4. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΠΟΥ ΥΠΕΒΑΛΑΝ ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

(80) Το άρθρο 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ προβλέπει ότι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε
µορφή από τα κράτη ή µε κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισµό
δια της ευνοϊκής µεταχειρίσεως ορισµένων επιχειρήσεων ή ορισµένων κλάδων παραγωγής είναι ασυµβίβα-
στες µε την κοινή αγορά, κατά το µέτρο που επηρεάζουν τις µεταξύ κρατών µελών συναλλαγές. Το άρθρο
87 παράγραφος 2 και 3 καθορίζει τις περιπτώσεις που οι ενισχύσεις αυτές συµβιβάζονται µε την κοινή
αγορά. Κάθε µέτρο που περιγράφηκε στα προηγούµενα κεφάλαια πρέπει να αξιολογηθεί ώστε να εξεταστεί
αν αποτελεί κρατική ενίσχυση, και αν ναι, αν συµβιβάζεται µε την κοινή αγορά.

(81) Πρέπει να σηµειωθεί ότι το άρθρο 296 παράγραφος 1 στοιχείο β) της συνθήκης ΕΚ προβλέπει ότι: “Κάθε
κράτος µέλος δύναται να λαµβάνει τα µέτρα που θεωρεί αναγκαία για την προστασία ουσιωδών συµφε-
ρόντων της ασφαλείας του, που αφορούν την παραγωγή ή εµπορία όπλων, πυροµαχικών και πολεµικού
υλικού· τα µέτρα αυτά δεν πρέπει να αλλοιώνουν τους όρους του ανταγωνισµού εντός της κοινής αγοράς
σχετικά µε τα προϊόντα που δεν προορίζονται για στρατιωτικούς ειδικά σκοπούς.”

(82) Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι ορισµένα από τα παραπάνω µέτρα ήταν απαραίτητα για την προστασία
των αµυντικών τους συµφερόντων και καλύπτονται από το άρθρο 296 της συνθήκης ΕΚ. Ωστόσο, η
Επιτροπή επισηµαίνει ότι το πεδίο του άρθρου 296 πρέπει να ερµηνευθεί στενά και ότι εναπόκειται στο
κράτος µέλος να αποδείξει ότι η παραγωγή που επωφελείται από το πλεονέκτηµα συνδέεται άµεσα µε
συµφέροντα εθνικής ασφάλειας και ότι το µέτρο είναι αναγκαίο για να προστατέψει τα συµφέροντα αυτά.
Με άλλα λόγια, το κράτος µέλος πρέπει να αποδείξει ότι η εξαίρεση από τη γενική απαγόρευση των
κρατικών ενισχύσεων δεν υπερβαίνει τα όρια που καθορίζονται στο άρθρο 296 της συνθήκης ΕΚ.

(83) Συνεπώς η Επιτροπή υπογραµµίζει ότι αν, για κάποιο µέτρο κινείται µε την παρούσα απόφαση η διαδικασία
του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ, παρά το γεγονός ότι οι ελληνικές αρχές έχουν επικα-
λεστεί την εν λόγω διάταξη, αυτό γίνεται στο βαθµό που η Επιτροπή δεν θεωρεί — στο παρόν στάδιο —
ότι διαθέτει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες ώστε να συµπεράνει ότι η συγκεκριµένη επίκληση των ελλη-
νικών αρχών είναι δικαιολογηµένη.

4.1. Εξαίρεση βάσει του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ για τα µέτρα 1 έως 6

(84) Η Επιτροπή σηµειώνει ότι το ελληνικό κράτος, ως προς τα µέτρα 1 έως 6, πρώτον αµφισβητεί την πραγµα-
τικότητα των περισσοτέρων από τις εν λόγω καταγγελίες, που περιγράφηκαν ως µέτρα 1 έως 6 (βλέπε
σηµεία 3.1 έως 3.6) και, δεύτερον, υποστηρίζει ότι τα µέτρα αυτά καλύπτονται από την εξαίρεση του
προαναφερθέντος άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ.

(85) Η Επιτροπή σηµειώνει ότι ορισµένες από τις καταγγελίες αυτές δεν στηρίζονται σε πειστικά τεκµήρια (π.χ.
µέτρα 2 για πλεονάζουσα χρηµατοδότηση, 4 για την άρση των τραπεζικών εγγυήσεων, 5 για περιουσιακά
στοιχεία στους λογαριασµούς της ΕΝΑΕ και 6 για κρατική εγγύηση προς διασφάλιση προκαταβολών).
Επιπλέον, όπως αναφέρεται στην προηγούµενη παράγραφο, για ορισµένες από τις καταγγελίες αυτές, οι
ελληνικές αρχές υποστηρίζουν ότι δεν είναι ακριβείς. Ακόµη, για το µέτρο 5 δεν είναι σαφές αν το µέτρο
οφείλεται στο ελληνικό κράτος (αντί της HDW/Ferrostaal). Τέλος, όπως εξηγείται στη συνέχεια η
Επιτροπή θεωρεί ότι τα εν λόγω έξι µέτρα πρέπει να εξεταστούν βάσει του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ.

(86) Ενώ οι ελληνικές αρχές υποστηρίζουν ότι για τις συµβάσεις µεταξύ της ΕΝΑΕ και του Υπουργείου Άµυνας
ισχύει το άρθρο 296 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή επιθυµεί να υπογραµµίσει ότι όπως αναφέρεται στην
παράγραφο 82, το άρθρο 296 της συνθήκης ΕΚ, ως εξαίρεσή της, πρέπει να ερµηνευθεί στενά και δεν
εισάγει αυτόµατη εξαίρεση (25).

(87) Τα αµυντικά προϊόντα που εµπίπτουν στο πεδίο του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ ορίζονται σε κατάλογο
που κατάρτισε το Συµβούλιο στις 15 Απριλίου 1958. Βάσει των διαθέσιµων στοιχείων, δηλαδή των στοι-
χείων που υποβλήθηκαν στην καταγγελία και των πληροφοριών που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές, η
Επιτροπή συµπεραίνει ότι τα προαναφερθέντα µέτρα 1 έως 6 αναφέρονται όντως σε τέτοια προϊόντα.

(88) Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι πληρούνται οι περαιτέρω όροι για την εφαρµογή του άρθρου 296 της
συνθήκης ΕΚ. Τα µέτρα αφορούν την παραγωγή ή την εµπορία πολεµικού υλικού και οι ελληνικές αρχές
δήλωσαν ρητά ότι αποβλέπουν στην προστασία ουσιωδών συµφερόντων για την ασφάλεια της Ελλάδας και
ότι είναι απαραίτητα για την προστασία των εν λόγω συµφερόντων Βάσει των στοιχείων που διαθέτει, η
Επιτροπή δεν έχει λόγους για να αµφιβάλλει σχετικά µε τις δηλώσεις των ελληνικών αρχών.

(25) Σχετικές αποφάσεις του Ε∆ σε αρκετές υποθέσεις, όπως 222/84 Johnston, [1986] Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο 1651, παρά-

γραφος 26, ή C 414/97 Επιτροπή v Βασιλείου της Ισπανίας [1999] ECR I-05585.

C 236/54

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

(89) Σε ό,τι αφορά τον τελευταίο όρο, δηλαδή ότι η ενίσχυση δεν πρέπει να αλλοιώνει τους όρους του ανταγω-
νισµού εντός της κοινής αγοράς σχετικά µε τα προϊόντα που δεν προορίζονται για στρατιωτικούς ειδικά
σκοπούς, η Επιτροπή σηµειώνει πως δεν διαθέτει στοιχεία σύµφωνα µε τα οποία να φαίνεται ότι τα µέτρα
αυτά ωφέλησαν τη µη στρατιωτική δραστηριότητα της ΕΝΑΕ.

(90) Βάσει των παραπάνω, η Επιτροπή συµπεραίνει, στο παρόν στάδιο, ότι τα µέτρα 1, 2, 3, 4, 5 και 6 φαίνεται
να εµπίπτουν στο πεδίο του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ και δεν θα ερευνηθούν βάσει της διαδικασίας
που προβλέπεται στο άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ (26).

4.2. Μέτρο 7: Εικαζόµενη κατάχρηση της ενίσχυσης 160 εκατ. ευρώ που ενέκρινε η Επιτροπή

το 1997

(91) Με την απόφαση της Επιτροπής της 15ης Ιουλίου 1997 στην υπόθεση C 10/1994 ολοκληρώθηκε η διαδι-
κασία για την κατάχρηση της ενίσχυσης που εγκρίθηκε στις 23 ∆εκεµβρίου 1992, κάνοντας δεκτό ότι
“τηρήθηκαν οι όροι που καθορίζονται στο άρθρο 10 της οδηγίας και την απόφαση της Επιτροπής του
Οκτωβρίου 1995 για την έγκριση της ενίσχυσης”, εκτός από το ποσό της ενίσχυσης (27). Οι όροι προέ-
βλεπαν πρώτον, ότι η ιδιωτικοποίηση (ή το κλείσιµο των εµπορικών ναυπηγικών δραστηριοτήτων της
ΕΝΑΕ) που σχεδιαζόταν αρχικά αντικαταστάθηκε από την πώληση του 49 % των µετοχών της ΕΝΑΕ σε
ένωση των εργαζοµένων των ναυπηγείων. ∆εύτερον, στις 31 Οκτωβρίου 1995, η Επιτροπή ζήτησε να
υποβληθεί επιχειρηµατικό σχέδιο που να αποδεικνύει τη βιωσιµότητα και την κερδοφορία των ναυπηγείων
το αργότερο στις 11 Ιανουαρίου 1996, όπως και έγινε.

(92) Η απόφαση σηµειώνει περαιτέρω ότι “[…]. Το επιχειρηµατικό σχέδιο αποβλέπει στην αποκατάσταση της
ανταγωνιστικότητας των ναυπηγείων µέσω της υψηλότερης παραγωγικότητας και του εκσυγχρονισµού
τους. […]. Τα βασικά στοιχεία του σχεδίου είναι η αναδιάρθρωση της απασχόλησης και η εφαρµογή
ενός επενδυτικού προγράµµατος. Ο αριθµός των εργαζοµένων πρόκειται να µειωθεί από 2966 σε 2000
και οι εργασίες να οργανωθούν µε περισσότερο ευέλικτο και ορθολογικό τρόπο. Οι επενδύσεις θα
πραγµατοποιηθούν για την αντικατάσταση του παλαιού και µη χρησιµοποιούµενου πλέον εξοπλισµού
από νέο σύγχρονης τεχνολογίας. Αποτέλεσµα των ενεργειών αυτών θα είναι η αύξηση της παραγωγι-
κότητας, η οποία θα επιτρέψει στα ναυπηγεία να ανταγωνίζονται επιτυχώς µε άλλα ναυπηγεία, τόσο σε
εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Επί του παρόντος, το σχέδιο εφαρµόζεται σύµφωνα µε το χρονοδιάγ-
ραµµα στους τοµείς της αναδιοργάνωσης των εργασιών και της διαχείρισης. Το επενδυτικό πρόγραµµα
δεν έχει ακόµα αρχίσει, εξαιτίας του γεγονότος ότι οι υποχρεώσεις των ναυπηγείων µειώνουν την
πιστοληπτική ικανότητα και εµποδίζουν κατά συνέπεια την απόκτηση κεφαλαίων από την αγορά για την
απαιτούµενη χρηµατοδότηση. Μόλις το εν λόγω πρόγραµµα υλοποιηθεί, η τρέχουσα αναδιάρθρωση θα
ολοκληρωθεί και τα ναυπηγεία θα επανακτήσουν τη βιωσιµότητά τους. Τέλος, η Επιτροπή επισηµαίνει
ότι ο (ΕΚ) αριθ. 1013/97 εκδόθηκε από το Συµβούλιο υπό τον όρο να µην διατεθούν περαιτέρω ενισχύ-
σεις λειτουργίας για αναδιάρθρωση στα ναυπηγεία που καλύπτει ο κανονισµός. Ως εκ τούτου, δεν
µπορεί να χορηγηθεί στο µέλλον τέτοια ενίσχυση αναδιάρθρωσης στο ναυπηγείο αυτό. Με βάση τα
ανωτέρω, η Επιτροπή αποφάσισε να περατώσει τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2 [σήµερα
88 παράγραφος 2] επιτρέποντας την ενίσχυση υπό τους όρους που περιγράφονται στην παρούσα
επιστολή. Σε περίπτωση που η Επιτροπή θεωρήσει ότι δεν τηρείται κάποιος από τους όρους αυτούς,
µπορεί να απαιτήσει την κατάργηση ή/και την επιστροφή της ενίσχυσης.”

(93) Ως προς το θέµα αν χορηγήθηκε “ενίσχυση αναδιάρθρωσης” στα ναυπηγεία µετά την απόφαση εκείνη, και
αντίθετα µε τη δήλωση των ελληνικών αρχών ότι “έκτοτε η ΕΝΑΕ δεν έλαβε άλλη ενίσχυση αναδιάρ-
θρωσης από το ελληνικό κράτος”, το ακόλουθο τµήµα της παρούσας απόφασης περιγράφει ένα µεγάλο
αριθµό µέτρων που δεν κοινοποιήθηκαν από τις ελληνικές αρχές και για τα οποία η Επιτροπή αµφιβάλλει

(26) Η Επιτροπή υπενθυµίζει ότι στην προαναφερθείσα απόφαση Fiocchi munizioni, σηµείο 72, το πρωτοδικείο επιβεβαίωσε ότι η
Επιτροπή µπορεί να “αποκλείσει την κίνηση της συνήθους διαδικασίας ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, λόγω της, εκ
πρώτης όψεως, βάσιµης επικλήσεως από το ενδιαφερόµενο κράτος µέλος του άρθρου 296, παράγραφος 1, στοιχείο β), ΕΚ”.
(27) Σχετικά µε το επίπεδο των χρεών προς διαγραφή, αυξήθηκε σηµαντικά λόγω των τόκων υπερηµερίας και των ποινικών
ρητρών από το αρχικό ποσό των 44 δισεκατ. δραχµών [129 εκατ. ευρώ] που ενέκρινε η Επιτροπή το 1992. Τα νέα χρέη
αποτελούσαν µέρος των υποχρεώσεων των ναυπηγείων και η Επιτροπή θεώρησε ότι η ενίσχυση για την κάλυψη νέων χρεών
αποτελούσε νέα ενίσχυση. Στις 8 Ιανουαρίου 1997, στη βάση αυτή, η Επιτροπή αποφάσισε να επεκτείνει την υφιστάµενη
διαδικασία που κάλυπτε το αρχικό ποσό ενίσχυσης 44 δισεκατ. δραχµών στην ΕΝΑΕ ως το συνολικό ποσό για τη διαγραφή
των χρεών τη στιγµή της ιδιωτικοποίησης. Το αποκαλούµενο “συνολικό ποσό” εκτιµήθηκε σε 54,525 δισεκατ. δραχµές,
δηλαδή 10,525 δισεκατ. δραχµές υψηλότερα από το ποσό που εγκρίθηκε αρχικά. Το ποσό των 54,525 δισεκατ. δραχµών
υπολογίστηκε από σύνολο χρεών ύψους 112,6 δισεκατ. δραχµών για το σύνολο των ναυπηγείων, επειδή τα 11,765
δισεκατ. δραχµές αφορούσαν τρέχουσες εργασίες των ναυπηγείων και θα παρέµεναν στους λογαριασµούς και 46,355
δισεκατ. δραχµές [136 εκατ. ευρώ] αντιστοιχούσαν σε πιστώσεις για την κατασκευή πολεµικών σκαφών. Η Επιτροπή δεν
µπορούσε να χορηγήσει τη συγκεκριµένη έγκριση βάσει των διατάξεων της 7ης οδηγίας και εγκρίθηκε ο κανονισµός του
Συµβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1013/97 προκειµένου να επιτραπεί η ενίσχυση µε τη µορφή διαγραφής χρεών σε σχέση µε µη στρα-
τιωτικές εργασίες της ΕΝΑΕ ως υφιστάµενη ενίσχυση στις 31 ∆εκεµβρίου 1991 συν τους τόκους υπερηµερίας και τις
ποινικές ρήτρες ως τις 31 Ιανουαρίου 1996.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/55

αν δεν αποτελούν κρατική ενίσχυση. Για µια εταιρεία όπως η ΕΝΑΕ που, όπως συµπέρανε η Επιτροπή στην
παράγραφο 13, παρέµεινε προβληµατική καθόλη τη διάρκεια της περιόδου που καλύπτεται από την
παρούσα έρευνα, οποιαδήποτε ενίσχυση χορηγήθηκε πρέπει να θεωρηθεί ενίσχυση αναδιάρθρωσης,
σύµφωνα µε τις κατευθυντήριες γραµµές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την
αναδιάρθρωση προβληµατικών επιχειρήσεων (28).

(94) Η Επιτροπή αµφιβάλλει επίσης σχετικά µε την τήρηση του δεύτερου όρου για την έγκριση της διαγραφής
των 160 εκατ. ευρώ το 1997, δηλαδή την εφαρµογή της αναδιάρθρωσης περιλαµβανοµένου και του επεν-
δυτικού σχεδίου. Παρά τις δηλώσεις των ελληνικών αρχών ότι “εφαρµόστηκε το επενδυτικό σχέδιο” (29),
δεν υπάρχει λόγος, στο στάδιο αυτό, να αλλάξει η Επιτροπή την προκαταρκτική αξιολόγηση της απόφασης
της 20ής Απριλίου 2004 σύµφωνα µε την οποία αµφιβάλλει αν το ελληνικό κράτος εφάρµοσε το επενδυ-
τικό σχέδιο (και τη χρηµατοδότησή του) όπως υποβλήθηκε αρχικά στην Επιτροπή και αν, έτσι, τηρήθηκαν
οι όροι για την έγκριση της χορήγησης της επενδυτικής ενίσχυσης.

(95) Θα µπορούσε κανείς να διερωτηθεί αν το επενδυτικό πρόγραµµα που αναφέρεται στην απόφαση για την
υπόθεση C 10/1994 είναι το ίδιο µε εκείνο της απόφασης για την υπόθεση N 401/1997. Ως προς το
σηµείο αυτό, η διατύπωση της απόφασης της 15ης Ιουλίου 1997 στην υπόθεση C 10/1994, δεν αφήνει
αµφιβολία σχετικά µε το γεγονός ότι η Επιτροπή αναφερόταν σε “επιχειρηµατικό σχέδιο” µε δύο κύρια
στοιχεία, δηλαδή “την αναδιάρθρωση της απασχόλησης” και “ένα επενδυτικό πρόγραµµα” και η περιγραφή
του τελευταίου είναι ακριβώς αυτή που αναφέρεται στην απόφαση της Επιτροπής της 15ης Ιουλίου 1997
στην υπόθεση N 401/1997.

(96) Συνεπώς, η Επιτροπή έχει σοβαρές αµφιβολίες για το αν τηρήθηκαν οι δύο όροι που καθορίστηκαν στην
απόφαση της Επιτροπής της 15ης Ιουλίου 1997 στην υπόθεση C 10/1994 για τη συµβατότητα της δια-
γραφής των χρεών.

(97) Το επιχείρηµα που προβάλλουν οι ελληνικές αρχές για το εν λόγω θέµα δεν µπορεί να γίνει δεκτό στο

συγκεκριµένο στάδιο.

(98) Πρώτον, οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι η αδυναµία της ΕΝΑΕ να επιστρέψει στην κερδοφορία εντός
του χρονοδιαγράµµατος που καθόριζε η απόφαση οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι το επενδυτικό σχέδιο
ήταν υπερβολικά αισιόδοξο αρχικά και ότι δεν έλαβε υπόψη αρνητικούς παράγοντες. Βάσει των διαθέσιµων
πληροφοριών, η Επιτροπή θεωρεί ωστόσο ότι το σχέδιο που κοινοποιήθηκε και εγκρίθηκε, δεν εφαρµόστηκε
ποτέ σωστά στην πράξη από το ελληνικό κράτος και την ΕΝΑΕ. Η Ελλάδα θα µπορούσε να έχει κοινο-
ποιήσει αλλαγές στο σχέδιο αν θεωρούσε, αργότερα, ότι θα επέτρεπε στην ΕΝΑΕ να επιστρέψει στη βιωσι-
µότητα και να ζητήσει την έγκριση της Επιτροπής για το τροποποιηµένο σχέδιο. Ωστόσο, το ελληνικό
κράτος δεν έκανε κάτι τέτοιο και συνεπώς δεν µπορεί να θεωρεί ότι το σχέδιο ήταν υπερβολικά αισιόδοξο,
αφού δεν εφαρµόστηκε καν σωστά.

(99) ∆εύτερον, οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι η τελική απόφαση της Επιτροπής για την ενίσχυση σχετικά
µε το επενδυτικό πρόγραµµα της ΕΝΑΕ δεν επηρεάζει την ισχύ της απόφασης για τη διαγραφή των χρεών
της εταιρείας, επειδή τηρήθηκαν οι χωριστοί όροι που επιβλήθηκαν για τη διαγραφή των χρεών σε κάθε
περίπτωση. Συνεπώς, οποιαδήποτε προσπάθεια για τη σύνθεση των δύο µορφών ενίσχυσης θα ήταν
αντίθετη τόσο µε το γράµµα όσο και τον σκοπό των αποφάσεων έγκρισης της Επιτροπής.

(100) Ωστόσο, οι ελληνικές αρχές φαίνεται να µην αντιλήφθηκαν σωστά το σκεπτικό της Επιτροπής: οι δύο
αποφάσεις της 15ης Ιουλίου 1997 είναι ανεξάρτητες και η τήρησή τους από τις ελληνικές αρχές στις
οποίες απευθύνονται πρέπει να αναλυθεί χωριστά. Έτσι, οι όροι που καθορίζονται στις δύο ανεξάρτητες
αυτές αποφάσεις είναι παρόµοιοι σχετικά µε την εφαρµογή του επενδυτικού σχεδίου. Συνεπώς, αν ο
συγκεκριµένος όρος και για τις δύο αποφάσεις δεν τηρήθηκε, η Ελλάδα παραβίασε και τις δύο αποφάσεις.

(101) Τέλος, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι η Επιτροπή έπρεπε να λάβει υπόψη το γεγονός ότι η ΕΝΑΕ είναι
ιδιωτική επιχείρηση από το Μάιο του 2002 και µέλος της ThyssenKrupp Marine Systems, ενός από τους
µεγαλύτερους οµίλους ναυπηγείων της Ευρώπης, από τον Ιανουάριο 2005. Υπογράµµισαν επίσης ότι η
ΕΝΑΕ τετραπλασίασε τον κύκλο εργασιών της σε σχέση µε το 2001, και ότι παρουσίασε σηµαντικές ενδεί-
ξεις ανάπτυξης και µελλοντικής κερδοφορίας.

(102) Η Επιτροπή, ωστόσο, δεν µπορεί να κατανοήσει πώς συνδέονται τα γεγονότα αυτά µε την αξιολόγηση της
τήρησης από την Ελλάδα των όρων που καθορίζονται στην απόφαση της Επιτροπής της 15ης Ιουλίου
1997 στην υπόθεση N 401/1997.

(28) Βλέπε παράγραφο 16 των κατευθυντηρίων γραµµών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρ-
θρωση προβληµατικών επιχειρήσεων (ΕΕ C 244 της 1.10.2004, σ. 2): “Μόλις υπάρξει σχέδιο αναδιάρθρωσης ή εκκαθά-
ρισης για το οποίο ζητήθηκε ενίσχυση και µόλις αυτό εφαρµοστεί, κάθε περαιτέρω ενίσχυση θεωρείται ενίσχυση
αναδιάρθρωσης”.

(29) Επιστολή της 25ης Απριλίου 2006, σηµείο 2.

C 236/56

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

(103) Έτσι, η Επιτροπή αµφιβάλλει αν η Ελλάδα δεν έκανε κατάχρηση, µε την έννοια του άρθρου 1 του κανο-
νισµού του Συµβουλίου 659/1999, της ενίσχυσης 160 εκατ. ευρώ που ενέκρινε η απόφαση της Επιτροπής
της 15ης Ιουλίου 1997.

4.3. Μέτρο 8: Εικαζόµενη κατάχρηση ενίσχυσης 29,5 εκατ. ευρώ που ενέκρινε η Επιτροπή

το 2002

(104) Σχετικά µε το όριο των 420 000 ανθρωποωρών, πληροφορίες από την καταγγελία τις οποίες δεν
αµφισβήτησαν οι ελληνικές αρχές µε πλήρη και πειστική απάντηση, οδηγούν την Επιτροπή σε αµφιβολίες
για το αν η ΕΝΑΕ δεν παραβίασε το όριο επισκευαστικής ικανότητας που επέβαλε η απόφαση της Επι-
τροπής της 5ης Ιουνίου 2002 στην υπόθεση C 40/2002 (πρώην N 513/2001).

(105) Σε ό,τι αφορά το γεγονός ότι η ΕΝΑΕ ενοικιάζει τις εγκαταστάσεις της σε εξωτερικούς αναδόχους ή σε
πλοιοκτήτες οι οποίοι ασκούν επισκευαστικές δραστηριότητες µε δικό τους προσωπικό, η Επιτροπή
σηµειώνει ότι µολονότι η ΕΝΑΕ δεν πραγµατοποιεί η ίδια τις επισκευές, η πρακτική αυτή αντίκειται στην
“γνήσια µείωση της ικανότητας” για τις επισκευαστικές εργασίες στην Ελλάδα, στην οποία απέβλεπε επίσης
η χορήγηση της ενίσχυσης για το κλείσιµο εγκαταστάσεων βάσει του κανονισµού αριθ. 1540/98. Συνεπώς,
η Επιτροπή αµφιβάλλει για το αν η συγκεκριµένη πρακτική δεν αποτελεί κατάχρηση της ενίσχυσης για το
κλείσιµο εγκαταστάσεων 29,5 εκατ. ευρώ.

(106) Τέλος, η Επιτροπή αµφιβάλλει για το αν δεν έγινε κατάχρηση από την Ελλάδα, µε την έννοια του άρθρου
1 του κανονισµού του Συµβουλίου 659/1999, της ενίσχυσης 29,5 εκατ. ευρώ που εγκρίθηκε µε την
απόφαση της 5ης Ιουνίου 2002.

4.4. Μέτρο 9: Εισφορά κεφαλαίου ύψους 25,6 εκατ. ευρώ από το ελληνικό κράτος ή την ΕΤΒΑ

(1996-1997)

4.4.1. Κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ

(107) Εάν, όπως δήλωσαν αρχικά οι ελληνικές αρχές, η εισφορά κεφαλαίου ύψους 25,6 εκατ. ευρώ έχει πραγµα-
τοποιηθεί από το ελληνικό κράτος, το µέτρο συνιστά σαφώς κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου
87 παράγραφος 1 της συνθήκης: η εισφορά κεφαλαίου χρηµατοδοτήθηκε από το κράτος, παρέχει στην
ΕΝΑΕ πλεονέκτηµα έναντι των ανταγωνιστών της που δεν επωφελούνται από το ίδιο µέτρο και, δεδοµένου
ότι η ναυπηγική βιοµηχανία είναι µια αγορά στην οποία υπάρχει ανταγωνισµός σε παγκόσµιο επίπεδο, είναι
πιθανόν να επηρεάζει τις συναλλαγές µεταξύ των κρατών µελών.

(108) Στην επιστολή της 20ής Απριλίου 2006 προς την Επιτροπή, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι η εισφορά
κεφαλαίου ύψους 25,6 εκατ. ευρώ είχε χρηµατοδοτηθεί από την ΕΤΒΑ, αντίθετα µε όλες τις προηγούµενες
δηλώσεις τους.

(109) Ωστόσο, η δήλωση αυτή δεν µεταβάλλει την εκτίµηση της Επιτροπής σχετικά µε το χαρακτήρα κρατικής
ενίσχυσης που αποδίδει στην εν λόγω πράξη. Πράγµατι, µέχρι το 2002, η ΕΤΒΑ ελεγχόταν από το ελλη-
νικό κράτος, αποκλειστικά µέχρι το 1999 και ως κύριος µέτοχος από το 1999 ως το 2002. Συνεπώς, οι
πόροι της συνιστούν κρατικούς πόρους (30). Επιπλέον, η Επιτροπή σηµειώνει ότι το 2003 (31), οι ελληνικές
αρχές είχαν δηλώσει ότι η ΕΤΒΑ δεν ήταν “µια συνήθης εµπορική τράπεζα, αλλά ένα ειδικό αναπτυξιακό
πιστωτικό ίδρυµα που ασκούσε κυρίως δραστηριότητες στον τοµέα των µακροπρόθεσµων πιστώσεων που
διαδραµατίζουν αποφασιστικό ρόλο στην οικονοµική και περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας”. Στο ίδιο
έγγραφο, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι η ΕΤΒΑ δε χρειάστηκε ποτέ να εφαρµόσει τη δεύτερη οδηγία
του Συµβουλίου 89/646/ΕΟΚ σχετικά µε τα πιστωτικά ιδρύµατα (32) δεδοµένου ότι δεν θεωρείτο τράπεζα
κατά την έννοια της οδηγίας αυτής. Αυτό το ιδιαίτερο καθεστώς ενισχύει την υπόθεση ότι η συµπεριφορά
της ΕΤΒΑ κατευθυνόταν από το κράτος. Αυτό επιβεβαιώνεται από το ρόλο που διαδραµάτισε η ΕΤΒΑ επί
σειρά ετών στη χρηµατοδότηση της ΕΝΑΕ, κατά τη διάρκεια µιας περιόδου που η ΕΝΑΕ αντιµετώπιζε
σοβαρές δυσχέρειες χωρίς ενδείξεις βελτίωσης. Συνεπώς, εάν η ΕΤΒΑ προβαίνει σε χρηµατοδοτήσεις (είτε
ως µέτοχος είτε ως δανειοδοτικό ίδρυµα) χωρίς να λαµβάνει υπόψη τους όρους της αγοράς, η συµπε-
ριφορά της συνιστά ευνοϊκή µεταχείριση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.
Έτσι, η Επιτροπή συνάγει ότι οποιαδήποτε πράξη αναλήφθηκε από την ΕΤΒΑ ενδέχεται να αποτελεί κρατική
ενίσχυση, εφόσον πληροί τα δύο σχετικά κριτήρια, δηλαδή τη συµµετοχή κρατικών πόρων για τους
οποίους ευθύνεται το κράτος και τη χορήγηση πλεονεκτήµατος.

(30) Βλέπε απόφαση της 16ης Μαΐου 2002, Γαλλία/Επιτροπή, “Stardust” (C-482/99, Συλλ. σ. I-4397).
(31) Επιστολή της 20ής Νοεµβρίου 2003 στην υπόθεση CP 101/2002.
(32) ∆εύτερη οδηγία 89/646/ΕΟΚ του Συµβουλίου της 15ης ∆εκεµβρίου 1989 για το συντονισµό των νοµοθετικών, κανονισ-
τικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ανάληψη και την άσκηση δραστηριότητας πιστωτικού ιδρύµατος και την
τροποποίηση της οδηγίας 77/780/ΕΟΚ, ΕΕ L 386 της 30.12.1989, σ. 1. Η οδηγία αυτή του Συµβουλίου αντικαταστάθηκε
στις 15.6.2000 από την οδηγία 2000/12/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συµβουλίου της 20ής Μαρτίου
2000 σχετικά µε την ανάληψη και την άσκηση δραστηριότητας πιστωτικών ιδρυµάτων.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/57

(110) Όσον αφορά ιδιαίτερα το µέτρο 9, παραµένει σαφές ότι ακόµη και αν χορηγήθηκε από την ΕΤΒΑ, είχε
επιλεκτικό χαρακτήρα και εφόσον παρείχε οικονοµικό πλεονέκτηµα, στρέβλωνε τον ανταγωνισµό και
επηρέαζε τις συναλλαγές µεταξύ των κρατών µελών. Σχετικά µε το κατά πόσο παρείχε οικονοµικό
πλεονέκτηµα στην ΕΝΑΕ, οι ελληνικές αρχές ισχυρίζονται ότι η ΕΤΒΑ λειτουργούσε ως επενδυτής οικο-
νοµίας της αγοράς. Για να στηρίξει το επιχείρηµα αυτό, το ελληνικό κράτος δήλωσε ότι η εισφορά κεφα-
λαίου χρηµατοδότησε διαρθρωτικό µέτρο το οποίο αποτελούσε µέρος σχεδίου αναδιάρθρωσης που είχε
εγκριθεί από την Επιτροπή και αποσκοπούσε στην αποκατάσταση της βιωσιµότητας και της ανταγωνιστι-
κότητας της ΕΝΑΕ. Ωστόσο, η Επιτροπή σηµειώνει ότι οι ελληνικές αρχές δεν κατόρθωσαν να χορηγήσουν
οποιαδήποτε ποσοτική εκτίµηση της συµπεριφοράς της ΕΤΒΑ (π.χ. ποια ήταν η αναµενόµενη απόδοση της
επένδυσης για την ΕΤΒΑ). Εξάλλου, η Επιτροπή σηµειώνει ότι οι εργαζόµενοι δε συµµετείχαν στη χρηµατο-
δότηση αυτής της εισφοράς κεφαλαίου, πράγµα που µπορεί να υποδηλώνει ότι η επένδυση αυτή δεν ήταν
ελκυστική για ιδιώτες επενδυτές. Επιπλέον, το τελευταίο αυτό σηµείο φαίνεται να παραβιάζει τον ελληνικό
νόµο 2367/1995 που καθορίζει τους κανόνες για τη µερική ιδιωτικοποίηση της ΕΝΑΕ, δεδοµένου ότι
απαιτούσε ιδίως από την ΕΤΒΑ και τους εργαζόµενους να χρηµατοδοτήσουν τυχόν αυξήσεις του µετοχικού
κεφαλαίου στην ΕΝΑΕ αναλογικά µε το ποσοστό της συµµετοχής τους στην ιδιοκτησία της εταιρείας.
Τέλος, η Επιτροπή διερωτάται γιατί το µέτρο 9, δηλαδή η εισφορά κεφαλαίου από ένα και µόνο µέτοχο,
δεν οδήγησε σε µεταβολή της σχέσης ιδιοκτησίας της ΕΝΑΕ µεταξύ των εργαζοµένων και της ΕΤΒΑ,
πράγµα που θα παραβίαζε και πάλι τον ελληνικό νόµο 2367/1995. Η Επιτροπή καταλήγει στο συµπέ-
ρασµα ότι οι ελληνικές αρχές δεν τεκµηρίωσαν πειστικά το επιχείρηµα που επικαλέσθηκαν σχετικά µε την
αρχή του επενδυτή της οικονοµίας της αγοράς.

(111) Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί ότι το µέτρο 9, ανεξάρτητα από το αν χρηµατοδοτήθηκε άµεσα

από το ελληνικό κράτος ή έµµεσα από την ΕΤΒΑ δεν συνιστά κρατική ενίσχυση προς την ΕΝΑΕ.

4.4.2. Συµβατότητα

(112) Το ελληνικό κράτος πρώτα ισχυρίστηκε ότι σκοπός του µέτρου ήταν να αποζηµιώσει την ΕΝΑΕ για το
κόστος µείωσης του προσωπικού και ότι ήταν σύµφωνο µε απόφαση (33) της Επιτροπής του 1997 η οποία
ενέκρινε τη χορήγηση επενδυτικής ενίσχυσης προς την ΕΝΑΕ. Ωστόσο, η Επιτροπή σηµειώνει ότι η
απόφαση αυτή αναφέρει ότι η µείωση του προσωπικού από 2 966 σε 2 000 άτοµα ήταν προϋπόθεση για
την έγκριση της επενδυτικής ενίσχυσης, είναι αλλά δεν επέτρεπε οποιαδήποτε ενίσχυση µε σκοπό τη µείωση
του προσωπικού.

(113) Οι ελληνικές αρχές δεν χορήγησαν στην Επιτροπή οποιεσδήποτε πληροφορίες σχετικά µε την ενδεχόµενη
συµβατότητα του µέτρου αυτού δυνάµει του άρθρου 87 της συνθήκης ΕΚ και, συνεπώς, η Επιτροπή έχει
επιφυλάξεις για το κατά πόσο το µέτρο 9 συµβιβάζεται µε την κοινή αγορά.

4.5. Μέτρο 10: Αυξήσεις του µετοχικού κεφαλαίου στο πλαίσιο του επενδυτικού σχεδίου

(1998-2000)

4.5.1. Κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ

(114) Όπως συµπεραίνεται στην παράγραφο 109, η Επιτροπή στο στάδιο αυτό θεωρεί ότι οποιαδήποτε χρηµατο-
πιστωτική πράξη διενεργήθηκε από την ΕΤΒΑ ενώ βρισκόταν υπό την κυρίαρχη επιρροή του ελληνικού
κράτους (δηλαδή µέχρι το Μάρτιο του 2002) µπορεί να περιλάµβανε κρατικούς πόρους και να οφείλεται
στο κράτος.

(115) Η Επιτροπή θεωρεί ότι το γεγονός ότι η απόφαση της Επιτροπής της 15ης Ιουλίου 1997 στην υπόθεση
N 401/1997 προέβλεπε τη χρηµατοδότηση του επενδυτικού προγράµµατος της ΕΝΑΕ περιλαµβανοµένων
αυτών των αυξήσεων του µετοχικού κεφαλαίου, χωρίς να εκλαµβάνονται ως κρατικές ενισχύσεις, δεν
αποδεικνύει ότι η ΕΤΒΑ ενήργησε ως επενδυτής της αγοράς όταν προέβη στη χρηµατοδότησή τους.
Πράγµατι, διάφορες περιστάσεις (και ιδίως το γεγονός ότι το επενδυτικό πρόγραµµα της ΕΝΑΕ δεν εφαρ-
µόστηκε όπως είχε αρχικά σχεδιαστεί) µετέβαλαν αισθητά τις οικονοµικές προοπτικές της ΕΝΑΕ από το
1997 όταν λήφθηκε η απόφαση της Επιτροπής µέχρι την υλοποίηση των αυξήσεων του µετοχικού κεφα-
λαίου το 1998, 1999 και 2000. Έτσι, η Επιτροπή έχει επιφυλάξεις για το κατά πόσο η ΕΤΒΑ θα
µπορούσε πράγµατι να αναµένει µια ικανοποιητική απόδοση της επένδυσής της και αν ενήργησε ως επεν-
δυτής της οικονοµίας της αγοράς όταν προέβη στην εισφορά κεφαλαίου.

(116) Ως προς το επιχείρηµα των ελληνικών αρχών ότι η συµµετοχή των εργαζοµένων στη χρηµατοδότηση
µπορεί να θεωρηθεί ως απόδειξη ότι η επένδυση ήταν σύµφωνη µε τους όρους της αγοράς, η Επιτροπή
σηµειώνει πρώτα ότι η συµµετοχή των εργαζοµένων στην ΕΝΑΕ δεν µπορεί να εξοµοιωθεί µε την απλή
χρηµατοπιστωτική απόδοση που θα ανέµενε ένας ιδιώτης επενδυτής, δεδοµένου ότι οι εργαζόµενοι είχαν
και άλλα συµφέροντα που λειτουργούσαν ως αντίβαρο όπως π.χ. η διατήρηση των θέσεών τους και η

(33) Βλ. υποσηµείωση 12.

C 236/58

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

συνέχιση της λειτουργίας της ΕΝΑΕ. Επιπλέον, η Επιτροπή αµφιβάλλει εάν πράγµατι εν τέλει κατέβαλαν
οποιοδήποτε αντίτιµο για την απόκτηση του 49 % της ιδιοκτησίας της ΕΝΑΕ από την ΕΤΒΑ το 1995. Εάν
όντως δεν κατέβαλαν αντίτιµο, η συµµετοχή τους στις µεταγενέστερες αυξήσεις του µετοχικού κεφαλαίου
βασιζόταν σε διαφορετική λογική από εκείνη της ΕΤΒΑ: οι εργαζόµενοι επιζητούσαν να εξασφαλίσουν
απόδοση µόνο γι' αυτό το νεοεπενδυόµενο κεφάλαιο, ενώ η ΕΤΒΑ θα έπρεπε να ενδιαφέρεται για επαρκή
απόδοση τόσο για το παλαιό όσο και για το νέο κεφάλαιο. Εν τέλει, το γεγονός ότι η Ελλάδα επέστρεψε
στους εργαζόµενους της εταιρείας τα ποσά που εισέφεραν στην αύξηση του µετοχικού κεφαλαίου το 2001
είναι πιθανό να υποδηλώνει ότι πριν τη µεταφορά οποιωνδήποτε κεφαλαίων στην ΕΝΑΕ βάσει του µέτρου
10, οι εργαζόµενοι ενδέχεται να είχαν συµφωνήσει µε την ΕΤΒΑ /το ελληνικό κράτος ότι θα τους επιστρε-
φόταν οποιοδήποτε κεφάλαιο θα εισέφεραν µεταγενέστερα στην ΕΝΑΕ. Σχετικά µε το θέµα αυτό, µέχρι
στιγµής οι ελληνικές αρχές δεν έχουν κατορθώσει να αιτιολογήσουν για ποιο λόγο το 2001 επέστρεψαν
στους υπαλλήλους ποσό που αντιστοιχούσε ακριβώς στο κεφάλαιο που αυτοί είχαν εισφέρει στην ΕΝΑΕ
τρία, δύο και ένα έτος νωρίτερα. Εάν είναι αληθές ότι υπήρξε µια τέτοια συµφωνία, η επένδυση εκ µέρους
των εργαζοµένων θα ισοδυναµούσε µε επένδυση χωρίς κανέναν κίνδυνο, και συνεπώς δεν θα µπορούσε να
θεωρηθεί ως απόδειξη ότι ο άλλος ιδιοκτήτης (ΕΤΒΑ) ενεργούσε ως επενδυτής οικονοµίας της αγοράς
όταν προέβη στη χρηµατοδότηση του µέτρου 10. Συµπερασµατικά, η Επιτροπή αµφιβάλλει κατά πόσο η
συµµετοχή των εργαζοµένων στην αύξηση του µετοχικού κεφαλαίου θα µπορούσε να θεωρηθεί ως απόδειξη
ότι η ΕΤΒΑ ενήργησε επίσης ως ιδιώτης επενδυτής.

(117) Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί βάσει των παραπάνω ότι η χρηµατοδότηση εκ µέρους της ΕΤΒΑ των
αυξήσεων του µετοχικού κεφαλαίου της ΕΝΑΕ µπορεί να συνεπαγόταν πλεονέκτηµα για τη δικαιούχο
έναντι των ανταγωνιστών της που δεν επωφελήθηκαν από το ίδιο µέτρο. ∆εδοµένου ότι τα ναυπηγεία
αποτελούν παγκόσµια ανταγωνιστική αγορά, ένα τέτοιο µέτρο µπορεί να επηρεάσει το εµπόριο µεταξύ των
κρατών µελών και συνεπώς η Επιτροπή αµφιβάλλει για το αν το µέτρο δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση υπέρ
της ΕΝΑΕ.

4.5.2. Συµβατότητα

(118) Οι ελληνικές αρχές δεν χορήγησαν στην Επιτροπή οποιεσδήποτε πληροφορίες σχετικά µε την ενδεχόµενη
συµβατότητα του µέτρου αυτού και, συνεπώς, η Επιτροπή αµφιβάλλει κατά πόσο το µέτρο αυτό είναι
συµβιβάσιµο µε την κοινή αγορά.

4.6. Μέτρο 11: Άρση από την ελληνική κυβέρνηση των απαιτήσεων για τα ελάχιστα ίδια
κεφάλαια βάσει της ελληνικής εταιρικής νοµοθεσίας σε σχέση µε το επίπεδο των ιδίων κεφα-
λαίων της ΕΝΑΕ (1999-2005)

(119) Σύµφωνα µε την καταγγελία, το ελληνικό κράτος δεν έθεσε σε εφαρµογή από το 1999 έως 2003 την
ελληνική εταιρική νοµοθεσία όταν η αξία των καθαρών περιουσιακών στοιχείων της ΕΝΑΕ ως ποσοστό του
µετοχικού κεφαλαίου της απαιτούσε την αναστολή της δραστηριότητας της εταιρείας.

(120) Η Επιτροπή θεωρεί ότι ακόµη και αν ευσταθεί ο ισχυρισµός αυτός και αν χορηγεί πλεονέκτηµα στην ΕΝΑΕ,
δεν υπάρχουν επαρκώς ισχυρές αποδείξεις ότι το ελληνικό κράτος ή οποιοσδήποτε άλλος φορέας
παραιτήθηκε από οποιουσδήποτε δηµόσιους οικονοµικούς πόρους µε αυτή την ενέργεια. Σε µια τέτοια
περίπτωση, το εικαζόµενο µέτρο δεν περιλαµβάνει κρατική ενίσχυση δεδοµένου ότι δεν χορηγείται από
πόρους του δηµοσίου.

4.7. Μέτρο 12 (α): Άρση από τον OΣΕ και τον ΗΣΑΠ της υποχρέωσης παροχής τραπεζικών

εγγυήσεων από την ΕΝΑΕ

(121) Λαµβάνοντας υπόψη τις πληροφορίες που χορηγήθηκαν από τις ελληνικές αρχές οι οποίες αναφέρουν ότι
δεν χορηγήθηκε ποτέ µια τέτοια απαλλαγή, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν χορηγήθηκε κρατική ενίσχυση στην
ΕΝΑΕ βάσει του µέτρου 12 α).

4.8. Μέτρο 12 (β): Κρατική αντεγγύηση για τις ενισχύσεις που χορήγησε η ΕΤΒΑ προς εξασφά-
λιση κατάθεσης του ΟΣΕ ύψους 29,4 εκατ. και κατάθεσης του ΗΣΑΠ ύψους 9,4 εκατ.

4.8.1. Κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ

(122) Οι ελληνικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι αυτές οι κρατικές εγγυήσεις αφορούσαν την ορθή λειτουργία του
δικτύου µεταφορών στη χώρα και δεν οδηγούσαν σε στρέβλωση του ανταγωνισµού. Ενώ οι ελληνικές
αρχές δεν χορήγησαν αποδείξεις σχετικά µε τη δήλωση αυτή, η Επιτροπή σηµειώνει ότι το µέτρο 12
β) χορηγήθηκε επιλεκτικά στην ΕΝΑΕ (η οποία δεν παρέχει οποιαδήποτε υπηρεσία δηµοσίων µεταφορών).
∆εδοµένου ότι η ΕΝΑΕ δραστηριοποιείται σε ευρωπαϊκή αγορά όπου ασκείται ανταγωνισµός, το µέτρο
αυτό ήταν πιθανό να οδηγήσει σε στρέβλωση του ανταγωνισµού µεταξύ των κρατών µελών. Είναι επίσης
σαφές ότι το µέτρο 12 β) περιελάµβανε κρατικούς πόρους.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/59

(123) Ως προς την έννοια του πλεονεκτήµατος, η Επιτροπή δεν ενηµερώθηκε για τις λεπτοµέρειες αυτών των δύο
κρατικών εγγυήσεων. Λαµβάνοντας υπόψη ότι η ΕΝΑΕ ήταν εταιρεία που αντιµετώπιζε δυσχέρειες την
εποχή που χορηγήθηκαν και ήταν αµφίβολο κατά πόσο η ΕΝΑΕ είχε την τεχνογνωσία και τις τεχνικές
ικανότητες που απαιτούντο για να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο συµβάσεων τροχαίου
υλικού, η Επιτροπή αµφιβάλλει κατά πόσο ένα πιστωτικό ίδρυµα που λειτουργεί υπό κανονικές συνθήκες
µιας οικονοµίας της αγοράς θα είχε χορηγήσει στην ΕΝΑΕ µια τέτοια εγγύηση, ή τουλάχιστον µε
τους ίδιους όρους. Θα πρέπει να υπενθυµιστεί ότι η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της για την εφαρµογή των
άρθρων 87 και 88 της συνθήκης στις κρατικές ενισχύσεις µε τη µορφή εγγυήσεων αναφέρει (34): “Στην
περίπτωση στην οποία, κατά το χρόνο χορήγησης του δανείου, υπάρχουν σοβαρές υπόνοιες ότι ο
οφειλέτης δεν θα είναι σε θέση να εκπληρώσει την υποχρέωσή του, η αξία της εγγύησης µπορεί να φθάνει
µέχρι το ποσό που καλύπτει η εν λόγω εγγύηση”. Έτσι, η Επιτροπή έχει επιφυλάξεις για το κατά πόσο
αυτές οι κρατικές αντεγγυήσεις δεν χορήγησαν πλεονέκτηµα στην ΕΝΑΕ το οποίο δεν θα είχε λάβει από τις
αγορές.

(124) Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί κατά πόσο το µέτρο 12 β) δεν συνιστά κρατική ενίσχυση προς

την ΕΝΑΕ.

4.8.2. Συµβατότητα

(125) Οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι αυτές οι κρατικές εγγυήσεις ήταν συµβιβάσιµες µε την κοινή αγορά
δεδοµένου ότι αφορούσαν την ορθή λειτουργία του δικτύου µεταφορών της χώρας και ενέπιπταν στο
πλαίσιο της παροχής δηµοσίων υπηρεσιών. Κατά την άποψη της Επιτροπής, και όπως επισηµάνθηκε στο
σηµείο (124), το µέτρο θα πρέπει να εκτιµηθεί ως δυνητική ενίσχυση προς την ΕΝΑΕ η οποία δεν παρείχε
οποιεσδήποτε υπηρεσίες δηµοσίων µεταφορών, και, συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι το επιχείρηµα των
ελληνικών αρχών στερείται βάσης. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί κατά πόσον το µέτρο 12 β) είναι
συµβιβάσιµο µε την κοινή αγορά.

4.9. Μέτρο 12(γ): Αναβολή/αναδιάταξη υποχρεώσεων και διαγραφή των ποινικών ρητρών προς

τον ΟΣΕ και τον ΗΣΑΠ

4.9.1. Κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης

(126) Η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι οι πληροφορίες που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές για την απουσία κρατικής
ενίσχυσης είναι πειστικές. Αντίθετα, η αναδιαπραγµάτευση των συµβάσεων το 2002 µπορεί να περιλαµβάνει
την παροχή αδικαιολόγητου πλεονεκτήµατος προς την ΕΝΑΕ.

(127) Πρώτον, δεν είναι σαφές εάν η ΕΝΑΕ κατέβαλε όλες τις ποινικές ρήτρες, τους τόκους υπερηµερίας και
τους τόκους επί των ποινικών ρητρών όπως είχε οριστεί στις αρχικές συµβάσεις µε τον ΟΣΕ και τον
ΗΣΑΠ. Ως προς την πτυχή αυτή, η Επιτροπή σηµειώνει ότι δεν φαινόταν να είχαν καταλογιστεί στην ΕΝΑΕ
οποιεσδήποτε οφειλές πριν το 2002 όταν είχε γίνει η αναδιαπραγµάτευση των συµβάσεων ενώ, σύµφωνα
µε τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές, οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις άρχισαν
να εµφανίζονται ήδη από το 2000. Επιπλέον, οι ελληνικές αρχές δεν χορήγησαν λεπτοµερείς πληροφορίες
σχετικά µε τον υπολογισµό και το ακριβές ποσό των πιθανών ποινικών ρητρών, τόκων υπερηµερίας και
τόκων επί των ποινικών ρητρών βάσει των όρων των αρχικών και των επαναδιαπραγµατευθεισών συµβά-
σεων, των µεριδίων των διαφόρων εταιρειών στις κοινοπραξίες και των λόγων που οδήγησαν τον ΟΣΕ και
τον ΗΣΑΠ να παραιτηθούν όπως φαίνεται από µέρος των απαιτήσεών τους ή να αναβάλουν την διεκδίκησή
τους. Λαµβάνοντας υπόψη τις διαθέσιµες πληροφορίες, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί κατά πόσο η επανα-
διαπραγµάτευση το 2000 των συµβάσεων έγινε σύµφωνα µε τις κοινώς αποδεκτές εµπορικές πρακτικές,
δεδοµένου ότι ο ΟΣΕ και ο ΗΣΑΠ φαίνεται να παραιτήθηκαν εύκολα και χωρίς αντίσταση από τις
απαιτήσείς τους ή ανέβαλαν να ζητήσουν την επιστροφή των ποσών που δικαιούντο βάσει των συµβάσεων
που είχαν υπογραφεί το 1997. ∆εδοµένου ότι ο ΟΣΕ και ο ΗΣΑΠ ήταν επιχειρήσεις κοινής ωφελείας υπό
τον έλεγχο του κράτους, όπως ήταν και η ΕΝΑΕ κατά το χρόνο υπογραφής των συµβάσεων, συνάγεται ότι
έγινε χρήση δηµοσίων πόρων και είναι πιθανό να είχε ευνοηθεί η ΕΝΑΕ.

(128) ∆εύτερον, το συνολικό ποσό που όντως καταβλήθηκε από τη ΕΝΑΕ στις δύο δηµόσιες επιχειρήσεις κοινής
ωφελείας ως ποινικές ρήτρες ή τόκοι υπερηµερίας παραµένει ασαφές µε βάση τις πληροφορίες που
υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές. Όσον αφορά τον ΗΣΑΠ, φαίνεται ότι παρακρατήθηκαν 2,9 εκατ.
ευρώ από τον ΗΣΑΠ από τις πληρωµές του στην ΕΝΑΕ για υλικό που είχε παραδοθεί· ωστόσο δεν
αναφέρθηκε ποτέ καµία ηµεροµηνία. Όσον αφορά τον ΟΣΕ, αναφέρεται ότι κάποια ποσά “παρα-
κρατήθηκαν” από τις πληρωµές του ΟΣΕ ή “απαιτήθηκαν”, αλλά σχετικά µε τις απαιτήσεις (0,93 εκατ.
ευρώ) δεν δόθηκε καµία πληροφορία για την ηµεροµηνία και τον τρόπο της πληρωµής. Επιπλέον, στις 23
Μαρτίου 2006 (µία ηµέρα µετά τη σύσκεψη µεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των ελληνικών
αρχών, της ΕΝΑΕ και της Τράπεζας Πειραιώς), καταλογίστηκε στην ΕΝΑΕ η οφειλή τριών δόσεις συνολικού
ύψους 0,55 εκατ. ευρώ συνολικά ενώ 5,08 εκατ. ευρώ αναφέρθηκε ότι είχαν “συµψηφιστεί” έναντι άλλων
συµβάσεων.

(34) ΕΕ C 71 της 11.3.2000, σ. 14, παράγραφος 3.2.

C 236/60

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

(129) Τέλος, δεν ευσταθεί ο ισχυρισµός ότι η ΕΝΑΕ δεν µπορούσε να τύχει προνοµιακής µεταχείρισης σε αυτές
τις συµβάσεις επειδή ήταν µέλος κοινοπραξιών: τίποτε δεν εµπόδιζε τους άλλους εταίρους των κοινο-
πραξιών να επωφελούνται από τα πλεονεκτήµατα που είχε η ΕΝΑΕ από τη σχέση της προς τους κοινούς
πελάτες τους ΟΣΕ και ΗΣΑΠ µέσω του κράτους και αυτό δεν µειώνει το πλεονέκτηµα που είχε δοθεί στην
ΕΝΑΕ ούτε καθιστά το µέτρο µη επιλεκτικό.

(130) Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί βάσει των παραπάνω ότι δεν έχει πεισθεί ότι η επαναδιαπραγµάτευση το 2002
των συµβάσεων αυτών δεν συνεπαγόταν πλεονέκτηµα για τη δικαιούχο έναντι των ανταγωνιστών της που
δεν επωφελήθηκαν από το ίδιο µέτρο. ∆εδοµένου ότι τα ναυπηγεία αποτελούν παγκόσµια ανταγωνιστική
αγορά, ένα τέτοιο µέτρο µπορεί να επηρεάσει το εµπόριο µεταξύ κρατών µελών και συνεπώς, η Επιτροπή
αµφιβάλλει για το αν το µέτρο δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση υπέρ της ΕΝΑΕ.

4.9.2. Συµβατότητα

(131) Οι ελληνικές αρχές δεν χορήγησαν στην Επιτροπή οποιεσδήποτε πληροφορίες όσον αφορά την ενδεχόµενη
συµβατότητα του µέτρου αυτού και, συνεπώς, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί κατά πόσο το µέτρο αυτό είναι
συµβιβάσιµο µε την κοινή αγορά.

4.10. Μέτρο 13 (α): ∆άνειο που χορηγήθηκε από την ΕΤΒΑ στην ΕΝΑΕ για την κατασκευή των

πλοίων

4.10.1. Κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ

(132) Σύµφωνα µε την παράγραφο 109, η Επιτροπή θεωρεί στο στάδιο αυτό ότι οποιαδήποτε οικονοµική πράξη
διενεργήθηκε από την ΕΤΒΑ όταν ήταν υπό την κυρίαρχη επιρροή του ελληνικού κράτους (δηλαδή µέχρι
τον Μάρτιο του 2002) µπορεί να περιλάµβανε κρατικούς πόρους και ενδέχεται να οφείλεται στο κράτος.

(133) Το µέτρο 13 (α) περιλαµβάνει κρατικούς πόρους, χορηγείται επιλεκτικά στην ΕΝΑΕ και απειλεί να

στρεβλώσει τον ανταγωνισµό και επηρεάζει τις συναλλαγές µεταξύ των κρατών µελών.

(134) Όσον αφορά το δυνητικό πλεονέκτηµα που παρέχεται στην ΕΝΑΕ, οι ελληνικές αρχές δήλωσαν ότι το
δάνειο ύψους 49,7 εκατ. ευρώ ήταν πλήρως εξασφαλισµένο, σύµφωνα µε τις συνήθεις εµπορικές πρακτικές
για τη χρηµατοδότηση του ναυπηγικού τοµέα και ότι η ΕΤΒΑ συµπεριφέρθηκε ως ιδιωτικό πιστωτικό
ίδρυµα όταν το χορήγησε.

(135) Πρώτον, η Επιτροπή σηµειώνει ότι, αντίθετα µε τους ισχυρισµούς των ελληνικών αρχών, µια εφάπαξ εκτα-
µίευση ενός δανείου ύψους 49,7 ευρώ φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση µε την κοινή πρακτική που ισχύει
για τη χρηµατοδότηση του ναυπηγικού τοµέα. Πράγµατι, το δάνειο καταβλήθηκε στο ολόκληρο στην
ΕΝΑΕ το 1999 όταν οι υποθήκες επί των πλοίων που επρόκειτο να ναυπηγηθούν δεν είχαν καµιά αξία. Για
να περιοριστεί ο βαθµός κινδύνου στον οποίο εκτίθενται, τα πιστωτικά ιδρύµατα εν γένει κατανέµουν
χρονικά την εκταµίευση των δανείων αυτής της µορφής. Ακόµη και σ' αυτήν την περίπτωση, σύµφωνα µε
όσα γνωρίζει η Επιτροπή, στο ναυπηγικό τοµέα, η αξία των εξασφαλίσεων που παρέχονται (περιλαµβανό-
µενης της υποθήκης επί των πλοίων που πρόκειται να ναυπηγηθούν) καλύπτει εν µέρει µόνο την αξία της
προχρηµατοδότησης. Αυτό σηµαίνει ότι το δάνειο χρηµατοδότησης της ναυπήγησης δεν εξασφαλίζεται
ποτέ πλήρως και ότι το πιστωτικό ίδρυµα αναλαµβάνει οικονοµικό κίνδυνο έναντι του ναυπηγείου όταν το
χορηγεί. Στην παρούσα υπόθεση, οι ελληνικές αρχές δεν χορήγησαν ποσοτικά στοιχεία που να αποδει-
κνύουν ότι το δάνειο ήταν πλήρως εξασφαλισµένο οποιαδήποτε χρονική στιγµή µέχρι τη λήξη του.

(136) ∆εύτερον, η Επιτροπή επισηµαίνει ότι, σύµφωνα µε την ανακοίνωσή της για τη µέθοδο καθορισµού των
επιτοκίων αναφοράς και προεξόφλησης (35), µπορούν να προστεθούν 400 µονάδες βάσης, ή και µεγαλύ-
τερη προσαύξηση, στο επιτόκιο αναφοράς της Επιτροπής στην περίπτωση επιχείρησης που αντιµετωπίζει
δυσχέρειες. Εντούτοις, ενώ η ΕΝΑΕ ήταν επιχείρηση που αντιµετώπιζε δυσχέρειες όταν χορηγήθηκε το
δάνειο, το επιτόκιο που χρεώθηκε από την ΕΤΒΑ για το δάνειο αυτό ήταν µόλις […] υψηλότερο από το
αντίστοιχο βασικό επιτόκιο (EURIBOR για 3 µήνες).

(137) Τέλος, η Επιτροπή σηµειώνει ότι ο συνδυασµός των µέτρων 13 (α) και 13 (β) δείχνει ότι ένα σηµαντικό
µέρος της χρηµατοδότησης της ναυπήγησης των δύο πλοίων που είχε παραγγείλει η “Στρίντζης” είχε
αναληφθεί από την ΕΤΒΑ.

(138) Λαµβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί κατά πόσο ένας επενδυτής της οικονοµίας
της αγοράς θα είχε αναλάβει το χρηµατοπιστωτικό και λειτουργικό κίνδυνο που θα συνεπαγόταν η χρηµα-
τοδότηση της ΕΝΑΕ µε τη χορήγηση δανείου υπό τέτοιους όρους. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί
ότι το µέτρο 13 (α) δεν συνιστά κρατική ενίσχυση προς την ΕΝΑΕ.

(35) ΕΕ C 273 της 9.9.1997, σ. 3.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/61

(139) Εκτός από τη χορήγηση του ίδιου του δανείου, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί εάν η ΕΝΑΕ δεν επωφελήθηκε
από πρόσθετη κρατική ενίσχυση λόγω της µη καταβολής τόκων το 2001 και µέσω της καθυστερηµένης
επαναδιαπραγµάτευσης του δανείου (που πραγµατοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2002 ενώ το δάνειο έπρεπε
αρχικά να εξοφληθεί µέχρι τον Ιούνιο του 2001).

4.10.2. Συµβατότητα

(140) Οι ελληνικές αρχές δεν χορήγησαν στην Επιτροπή οποιεσδήποτε πληροφορίες όσον αφορά την πιθανή
συµβατότητα του µέτρου 13 α) και, συνεπώς, η Επιτροπή έχει αµφιβολίες για το κατά πόσο το µέτρο αυτό
συµβιβάζεται µε την κοινή αγορά.

4.11. Μέτρο 13(β): Εγγυήσεις της ΕΤΒΑ προς διασφάλιση της κατάθεσης 6,6 εκατ. ευρώ της

“Στρίντζης”

4.11.1. Κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ

(141) Όπως διαπιστώθηκε στην παράγραφο 109, η Επιτροπή θεωρεί στο στάδιο αυτό ότι οποιαδήποτε οικο-
νοµική πράξη πραγµατοποιήθηκε από την ΕΤΒΑ όταν ήταν υπό την κυρίαρχη επιρροή του ελληνικού
κράτους (δηλαδή µέχρι το Μάρτιο του 2002) µπορεί να περιλάµβανε κρατικούς πόρους και να οφειλόταν
στο κράτος.

(142) Η Επιτροπή δεν ενηµερώθηκε σχετικά µε τους όρους αυτών των εγγυήσεων. Εξάλλου, δεν ευσταθεί το
επιχείρηµα που επικαλέστηκαν οι ελληνικές αρχές ότι η επιστροφή αυτών των εγγυήσεων από την ΕΝΑΕ το
2002, µετά την ακύρωση της σύµβασης µε την “ΣΤΡΙΖΤΖΗΣ” αποτελούσε σαφές αποδεικτικό στοιχείο της
πιστοληπτικής ικανότητας της ΕΝΑΕ. Πράγµατι, το γεγονός αυτό ακολούθησε τη χορήγηση του εξεταζό-
µενου µέτρου. Όσον αφορά την πιστοληπτική ικανότητα της ΕΝΑΕ όταν χορηγήθηκε το µέτρο, η Επιτροπή
σηµειώνει ότι, αντίθετα, το ναυπηγείο αντιµετώπιζε σοβαρές οικονοµικές και λειτουργικές δυσχέρειες.
Επίσης, όσον αφορά την αξιολόγηση του κινδύνου, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι στο πλαίσιο της ίδιας
σύµβασης, η ΕΤΒΑ ήταν επίσης πιστωτής της ΕΝΑΕ µέσω του µέτρου 13 α).

(143) Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί βάσει των παραπάνω ότι το µέτρο 13 β) µπορεί να συνεπαγόταν
πλεονέκτηµα για τη δικαιούχο έναντι των ανταγωνιστών της που δεν επωφελήθηκαν από το ίδιο µέτρο.
∆εδοµένου ότι τα ναυπηγεία αποτελούν παγκόσµια ανταγωνιστική αγορά, ένα τέτοιο µέτρο µπορεί να
επηρεάσει το εµπόριο µεταξύ κρατών µελών και συνεπώς η Επιτροπή αµφιβάλλει για το αν το µέτρο δεν
αποτελεί κρατική ενίσχυση υπέρ της ΕΝΑΕ.

4.11.2. Συµβατότητα

(144) Οι ελληνικές αρχές δεν χορήγησαν στην Επιτροπή οποιεσδήποτε πληροφορίες όσον αφορά την πιθανή
συµβατότητα του µέτρου αυτού και συνεπώς η Επιτροπή έχει επιφυλάξεις για το κατά πόσο το µέτρο αυτό
είναι συµβιβάσιµο µε την κοινή αγορά.

4.12. Μέτρο 13(γ): Λειτουργική ενίσχυση 8,3 εκατ. ευρώ για τις συµβάσεις µε τη Στρίντζης

(145) Το ελληνικό κράτος πληροφόρησε την Επιτροπή ότι δεδοµένου ότι τα πλοία δεν παραδόθηκαν ποτέ, η
ενίσχυση δεν καταβλήθηκε και χορήγησαν αποδεικτικά στοιχεία σχετικά µε τις δύο υπουργικές αποφάσεις
που ανακλήθηκαν. Συνεπώς, η Επιτροπή καταλήγει στο συµπέρασµα ότι δεν χορηγήθηκε κρατική ενίσχυση
στην ΕΝΑΕ στο πλαίσιο του µέτρου 13 γ).

4.13. Μέτρο 14: Κρατική εγγύηση για δάνειο ύψους 29,3 εκατ. ευρώ που χορήγησε η ΕΤΒΑ

το 2000

4.13.1. Κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης

(146) Το µέτρο 14 περιλαµβάνει σαφώς κρατικούς πόρους και ευνοεί επιλεκτικά την ΕΝΑΕ, απειλώντας κατά
συνέπεια να στρεβλώσει τον ανταγωνισµό και να επηρεάσει τις συναλλαγές µεταξύ των κρατών µελών. Οι
ελληνικές αρχές πληροφόρησαν την Επιτροπή ότι το δάνειο είχε χορηγηθεί µε βάση τους όρους της
αγοράς. Ωστόσο, λαµβάνοντας υπόψη την οικονοµική κατάσταση της ΕΝΑΕ κατά το χρόνο που
χορηγήθηκε το δάνειο, η Επιτροπή αµφιβάλλει κατά πόσο χωρίς την κρατική εγγύηση, η ΕΝΑΕ θα ήταν σε
θέση να εξεύρει πιστωτικό ίδρυµα διατεθειµένο να της χορηγήσει δάνειο µε οποιουσδήποτε όρους. Η
Επιτροπή σηµειώνει ότι στην παρούσα περίπτωση, θα πρέπει να θεωρηθεί ως ενίσχυση το συνολικό ποσό
του εξασφαλισµένου δανείου που λήφθηκε.

C 236/62

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

4.13.2. Συµβατότητα

(147) Όσον αφορά τη συµβατότητα του µέτρου αυτού βάσει του άρθρου 87 παράγραφος 2 στοιχείο β) όπως
ισχυρίζονται οι ελληνικές αρχές, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ελληνικές αρχές δεν απέδειξαν ότι πληρούνται οι
όροι για την εφαρµογή της διάταξης αυτής, ούτε ότι το ποσό του µέτρου 14 είχε υπολογιστεί για να
αντισταθµίσει την πραγµατική ζηµία που υπέστη η ΕΝΑΕ µετά το σεισµό, ούτε ότι τα κεφάλαια όντως
χρησιµοποιήθηκαν όπως είχε προγραµµατισθεί. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί ότι το µέτρο 14
συµβιβάζεται µε την κοινή αγορά.

4.14. Μέτρο 15: Εικαζόµενη κρατική εγγύηση 92,8 εκατ. ευρώ το 2003

(148) Λαµβάνοντας υπόψη τις πληροφορίες που χορηγήθηκαν από τις ελληνικές αρχές, η Επιτροπή εξέτασε τους
ισχυρισµούς του καταγγέλλοντος στο πλαίσιο του µέτρου 15, και θεωρεί ότι το εν λόγω µέτρο δεν
συνιστά πρόσθετη κρατική ενίσχυση που δεν εµπίπτει στα άλλα µέτρα που καλύπτονται από την παρούσα
απόφαση ή την απόφαση της Επιτροπής της 20ής Απριλίου 2004 για την κίνηση της επίσηµης διαδικασίας
έρευνας στην υπόθεση C 16/2004.

4.15. Μέτρο 16: ∆άνεια που χορηγήθηκαν στην ΕΝΑΕ από κρατικούς πόρους

4.15.1. Κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ

(149) Όπως συνάγεται στην παράγραφο 109, η Επιτροπή θεωρεί στο στάδιο αυτό ότι οποιαδήποτε οικονοµική
πράξη πραγµατοποιήθηκε από την ΕΤΒΑ όταν ήταν υπό την κυρίαρχη επιρροή του ελληνικού κράτους
(δηλαδή µέχρι το Μάρτιο του 2002) µπορεί να περιλάµβανε κρατικούς πόρους και να οφειλόταν στο
κράτος.

(150) Τα τρία δάνεια ύψους 5 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ, 10 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ και 1,997 εκατ. δραχµών από την
ΕΤΒΑ στην ΕΝΑΕ περιλαµβάνουν κρατικούς πόρους και ευνοούν επιλεκτικά την ΕΝΑΕ, απειλώντας,
συνεπώς, να στρεβλώσουν τον ανταγωνισµό και να επηρεάσουν τις συναλλαγές µεταξύ των κρατών µελών.
Λαµβάνοντας υπόψη την οικονοµική κατάσταση της ΕΝΑΕ το χρόνο που χορηγήθηκαν τα δάνεια, η
Επιτροπή αµφιβάλλει εάν η ΕΝΑΕ θα ήταν σε θέση να εξεύρει πιστωτικό ίδρυµα που υπό κανονικές
συνθήκες της αγοράς θα ήταν διατεθειµένο να της χορηγήσει παρόµοιες πιστώσεις.

4.15.2. Συµβατότητα

(151) Οι ελληνικές αρχές δεν χορήγησαν στην Επιτροπή οποιεσδήποτε άλλες πληροφορίες όσον αφορά την
πιθανή συµβατότητα των δανείων που εµπίπτουν στο µέτρο 16. Η Επιτροπή επισηµαίνει ότι το γεγονός ότι
οι πιστώσεις ύψους 10 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ και 1,998 εκατ. δραχµών ήταν εξασφαλισµένες έναντι λογα-
ριασµών εισπρακτέων από το Ελληνικό Ναυτικό δεν σηµαίνει αναγκαστικά ότι εµπίπτουν στο πεδίο εφαρ-
µογής του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν έχει πεισθεί εάν τα τρία αυτά δάνεια
που περιλαµβάνονται στο µέτρο 16 είναι συµβιβάσιµα µε την κοινή αγορά.

4.16. Μέτρο 17: Εικαζόµενη διεπιδότηση µεταξύ των στρατιωτικών και µη στρατιωτικών δραστη-

ριοτήτων της ΕΝΑΕ

4.16.1. Κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης

(152) Όπως προαναφέρθηκε (κεφάλαιο 4.1), σύµφωνα µε το άρθρο 296 της συνθήκης ΕΚ, οι κανόνες περί
κρατικών ενισχύσεων δεν ισχύουν για κρατικά µέτρα “που αφορούν την παραγωγή ή εµπορία όπλων,
πυροµαχικών και πολεµικού υλικού”. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν ερευνά τέτοιου είδους µέτρα υπό την προϋ-
πόθεση ότι δεν αλλοιώνουν “τους όρους του ανταγωνισµού εντός της κοινής αγοράς σχετικά µε τα
προϊόντα που δεν προορίζονται για στρατιωτικούς ειδικά σκοπούς” εφόσον είναι απαραίτητα για την
προστασία των θεµελιωδών συµφερόντων ασφάλειας του κράτους µέλους.

(153) Συνεπώς, θα πρέπει να εξακριβωθεί η ακρίβεια των ισχυρισµών που προβάλλονται στην καταγγελία όσον
αφορά τα δύο παραδείγµατα που υποβλήθηκαν (ποσό ύψους 81,3 εκατ. ευρώ “που λήφθηκε ως προκα-
ταβολή για αµυντικές δραστηριότητες” και ποσό άνω των 40 εκατ. ευρώ από πληρωµές του Ελληνικού
Ναυτικού για τη ναυπήγηση πυραυλακάτων οι οποίες, κατά τους διατυπωθέντες ισχυρισµούς, χρησιµο-
ποιήθηκαν για “άλλες δραστηριότητας”, (βλ. παράγραφο 66), καθώς και την εικαζόµενη διεπιδότηση που
ενδέχεται να έχει προκύψει από την απουσία χωριστών λογαριασµών µεταξύ των στρατιωτικών και µη στρα-
τιωτικών δραστηριοτήτων της ΕΝΑΕ.

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/63

(154) Όσον αφορά τα δύο παραδείγµατα που αναφέρθηκαν, οι ελληνικές αρχές δεν απάντησαν µε επαρκείς
λεπτοµέρειες στους ισχυρισµούς που διατυπώθηκαν έτσι ώστε να δοθεί η δυνατότητα στην Επιτροπή να
απορρίψει εκ πρώτης όψεως αυτούς τους ισχυρισµούς. Οι ελληνικές αρχές δεν αρνήθηκαν ότι η ΕΝΑΕ
ασκούσε δύο είδη δραστηριοτήτων· ισχυρίζονται, ωστόσο, ότι αποτελούσε µια λειτουργική και οικονοµική
οντότητα µε ενιαία κεφαλαιακή βάση και, συνεπώς, υπήρχε η δυνατότητα η µία δραστηριότητα να στηρίζει
την άλλη όσον αφορά τις υποχρεώσεις της εταιρείας.

(155) Η Επιτροπή θεωρεί ότι όταν έγγραφα δηµοσίου χαρακτήρα αναφέρονται ρητά στη χρήση κεφαλαίων που
λήφθηκαν για στρατιωτικές συµβάσεις για “άλλες δραστηριότητες” όπως εκείνες που αναφέρονται στην
καταγγελία, έχει κάθε δικαίωµα να αµφιβάλλει για τον επηρεασµό του ανταγωνισµού στην κοινή αγορά
σχετικά µε µη στρατιωτικά προϊόντα και, κατά συνέπεια, για την τήρηση των κανόνων περί κρατικών ενισχύ-
σεων.

(156) Η Επιτροπή σηµειώνει επίσης ότι χορηγήθηκε επανειληµµένα κάποιου είδους κρατική στήριξη από το ελλη-
νικό κράτος χωρίς να γίνεται διάκριση υπέρ τόσο των στρατιωτικών όσο και των µη στρατιωτικών δραστη-
ριοτήτων της ΕΝΑΕ. Παραδείγµατος χάρη, στην υπόθεση C 40/02 (βλ. παράγραφο 11), το ελληνικό
κράτος κάλυψε το κόστος του προγράµµατος πρόωρης συνταξιοδότησης τόσο για στρατιωτικές όσο και
για µη στρατιωτικές δραστηριότητες, αλλά θεώρησε ότι µόνο µέρος του κόστους αυτού υπαγόταν στους
κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων και, κατά συνέπεια, το κοινοποίησε στην Επιτροπή (36). Σύµφωνα µε το
άρθρο 296 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή δεν έχει αξιολογήσει αυτή την κρατική στήριξη για στρατιωτικές
δραστηριότητες. Εξάλλου, είναι καθήκον της Ελλάδας να εξασφαλίσει την αυστηρή εφαρµογή των κοινο-
τικών κανόνων, περιλαµβανοµένων των κανόνων κρατικών ενισχύσεων. ∆εδοµένου ότι τα στρατιωτικά
προϊόντα µπορούν να εξαιρούνται από τους κοινούς κανόνες όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις του
άρθρου 296, το ελληνικό κράτος θα πρέπει να θεσπίσει ένα µηχανισµό που να εξασφαλίζει ότι η µη στρα-
τιωτική παραγωγή δεν ευνοείται από κρατικό µέτρο υπέρ της στρατιωτικής παραγωγής. Από την άποψη
αυτή, ο πιο κατάλληλος τρόπος θα ήταν η τήρηση χωριστών λογαριασµών για την στρατιωτική και τη µη
στρατιωτική παραγωγή έτσι ώστε να διακρίνονται αυτά τα δύο είδη δραστηριοτήτων που δεν διέπονται από
τις ίδιες νοµοθετικές διατάξεις όσον αφορά τη χρηµατοδότηση εκ µέρους του κράτους (37).

4.16.2. Συµβατότητα

(157) Όσον αφορά την πιθανή συµβατότητα των µέτρων αυτών βάσει του άρθρου 87 της συνθήκης ΕΚ, η
Επιτροπή σηµειώνει ότι οι ελληνικές αρχές δεν παρουσίασαν αποδεικτικά στοιχεία βάσει πραγµατικών περισ-
τατικών ή νοµικά επιχειρήµατα για να αποδείξουν τη συµβατότητά τους, ούτε απέδειξαν κατά τρόπο πεισ-
τικό ότι τα εν λόγω µέτρα ευνοούσαν µόνο τη στρατιωτική παραγωγή της εταιρείας και ότι, συνεπώς,
ενέπιπταν εξολοκλήρου στην παρέκκλιση βάσει του άρθρου 296 της συνθήκης ΕΚ. Αντίθετα, οι διαθέσιµες
πληροφορίες προκαλούν αµφιβολίες στην Επιτροπή.

4.17. Μέτρο 18 (α): ∆ιαδικασία ιδιωτικοποίησης και τιµή για την ΕΝΑΕ κάτω από την τιµή

αγοράς

(158) Όσον αφορά την ίδια τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης η Επιτροπή επισηµαίνει καταρχήν ότι, όπως δηλώνεται
στην απόφαση της 8ης Σεπτεµβρίου 1999 σχετικά µε τις ενισχύσεις που χορήγησε η Γαλλία στην
επιχείρηση Stardust Marine (38), η µη τήρηση των αρχών ιδιωτικοποίησης δεν αποτελεί “εκ των προτέρων
απόδειξη αλλά τεκµήριο ενίσχυσης”.

(159) Επίσης, οι Ελληνικές αρχές ισχυρίζονται ότι στο βαθµό που η Ελλάδα παρέκκλιν από τις αρχές που έχει
καθορίσει η Επιτροπή όσον αφορά τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης και συµπεριέλαβε ειδικές διατάξεις στη
διαδικασία πώλησης της ΕΝΑΕ, αυτό ήταν απαραίτητο προκειµένου να προστατεύσει τα ουσιώδη συµφέ-
ροντά της που είναι επενδυµένα στις στρατιωτικές δραστηριότητες της ΕΝΑΕ. Την εποχή της ιδιωτικο-
ποίησής της, η ΕΝΑΕ είχε αρκετές συµβάσεις µε το Ελληνικό Ναυτικό εν εξελίξει,
ιδιαίτερα για την
κατασκευή και τη συντήρηση υποβρυχίων (η προγραµµατισµένη διάρκεια των οποίων ήταν, σύµφωνα µε τις
πληροφορίες που παράσχαν οι Ελληνικές αρχές, 10 χρόνια). Η εκπλήρωση των συµβάσεων αυτών απαι-
τούσε ότι µετά την ιδιωτικοποίησή της η ΕΝΑΕ θα συνέχιζε τη δραστηριότητά της µε επαρκή παραγωγική
ικανότητα. Για το λόγο αυτό η Ελλάδα ζήτησε από τους υπερθεµατιστές να διατηρήσουν έναν ελάχιστο
αριθµό εργαζοµένων για τουλάχιστον έξι χρόνια και να συνεχίσουν τις δραστηριότητες ναυπήγησης και
επισκευής σκαφών ως βασικές δραστηριότητες της ΕΝΑΕ για τουλάχιστον 10 χρόνια. Όσον αφορά το

(36) Βλ. παραγράφους 32 έως 35 της απόφασης της Επιτροπής της 20ής Οκτωβρίου 2004, ΕΕ L 75 της 22.3.2005, σ. 44.
(37) Για προηγούµενα όσον αφορά την πρακτική της Επιτροπής, βλ. π.χ. την απόφαση της Επιτροπής της 17ης Μαρτίου 1999
για τα µέτρα υπέρ της Lürssen Maritime Beteiligungen GmbH & Co. KG (ΕΕ L 301 της 24.11.1999, σ. 8) και την
απόφαση της Επιτροπής της 7ης ∆εκεµβρίου 2005 για την κίνηση επίσηµης διαδικασίας έρευνας για την κρατική ενίσχυση
προς την ELVO (Ελληνική Βιοµηχανία Οχηµάτων ΑΒΕ) στην υπόθεση C 47/2005 (πρώην NN 86/2005) (ΕΕ C 34 της
10.2.2006, σ. 24). Βλ. επίσης απόφαση του πρωτοδικείου της 30ής Σεπτεµβρίου 2003 στην υπόθεση T-26/01, Fiocchi
Munizioni SpA, σηµείο 63).
(38) EE L 206 της 15.8.2000, σ. 6.

C 236/64

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

γεγονός ότι οι προσφορές έπρεπε να συµπεριλάβουν µια εισαγωγή κεφαλαίου (επιπλέον της τιµής προ-
σφοράς για τις ίδιες τις µετοχές), ήταν και αυτό απαραίτητο για τη συνέχιση των στρατιωτικών δραστη-
ριοτήτων της ΕΝΑΕ. Πράγµατι όπως αναφέρθηκε στο σηµείο 12, όσον αφορά το επίπεδο της καθαρής της
θέσης η ΕΝΑΕ βρισκόταν σε παραβίαση διατάξεων του Ελληνικού εταιρικού δικαίου από το 1999.
Προκειµένου να αποφύγει την ανάκληση της άδειας λειτουργίας της η ΕΝΑΕ έπρεπε να ανορθώσει επει-
γόντως το µετοχικό της κεφάλαιο. Ο όρος αυτός δικαιολογούνταν λοιπόν από το άρθρο 296 της ΣΕΚ,
παρά το γεγονός ότι το ποσό που προέκυπτε από αυτόν […] µπορεί να ήταν ανεπαρκές — ιδίως λόγω
σηµαντικών ζηµιών το 2001 και 2002 — για να επαναφέρει την ΕΝΑΕ σε συµµόρφωση µε το Ελληνικό
εταιρικό δίκαιο.

(160) Το γεγονός ότι καθαρή θέση της ΕΝΑΕ παρέµεινε αρνητική ακόµη και µετά τη νέα εισαγωγή κεφαλαίου
[…] ενισχύει την άποψη ότι η εισαγωγή αυτή δεν ήταν υψηλότερη από όση ήταν απαραίτητη για να
διατηρήσει τις στρατιωτικές δραστηριότητες ναυπήγησης του ναυπηγείου. Αυτό επιβεβαιώνεται περαιτέρω
από το γεγονός ότι η ΕΝΑΕ συνέχιζε να επιδεικνύει ζηµία µετά την εισαγωγή κεφαλαίου, πράγµα που
υποδηλώνει ότι δεν έλαβε ενίσχυση που να ευνοεί ανεπίτρεπτα τις µη στρατιωτικές της δραστηριότητες.
Επίσης, πρέπει να σηµειωθεί ότι το µερίδιο των µη στρατιωτικών δραστηριοτήτων δεν αυξήθηκε µετά την
ιδιωτικοποίηση σε σύγκριση µε την κατάσταση που υπήρχε τα προηγούµενα χρόνια. Αν παρόλα αυτά
κάποιο από τα κεφάλαια που παρασχέθηκαν ωφέλησε πράγµατι τις µη στρατιωτικές δραστηριότητες, η
διάχυση αυτή θα εξετασθεί στα πλαίσια του ερωτήµατος της διεπιδότησης (βλ. παραπάνω µέτρο 17)

(161) Όσον αφορά την επιλογή της προτιµώµενης προσφοράς, η Επιτροπή παρατηρεί καταρχήν ότι, όπως αναφέ-
ρεται στο έγγραφο υποβολής προσφορών για την ιδιωτικοποίηση της ΕΝΑΕ, η επιλογή της προτεινόµενης
προσφοράς βασίστηκε στο “συνολικό τίµηµα” και όχι µόνο στην άµεση τιµή αγοράς. Σύµφωνα µε την
καταγγελία από άποψη “συνολικού τιµήµατος” η προσφορά της ΝΕ υπερβαίνει την τελική δέσµευση της
HDW/Ferrostaal κατά […]. Ωστόσο, οι εν λόγω προσφορές βασίστηκαν σε σύνολο διαφορετικών όρων,
περιείχαν στοιχεία για την εκτίµηση των οποίων δεν υπήρχε απόλυτη βεβαιότητα και ως εκ τούτου είναι
δύσκολο να συγκριθούν µεταξύ τους. Για παράδειγµα, πάνω από […] της προσφοράς της ΝΕ για την τιµή
των µετοχών επρόκειτο να χρηµατοδοτηθεί µέσω της µεταβίβασης ενός γηπέδου η αξία του οποίου
υποστηρίχθηκε από τον υπερθεµατιστή αλλά αµφισβητήθηκε από την Ελλάδα. Επίσης, σύµφωνα µε τις
Ελληνικές αρχές, το έγγραφο της διαδικασίας υποβολής προσφορών ανέφερε σαφώς ότι η τιµή των
µετοχών θα έπρεπε να καταβληθεί σε µετρητά και κατά συνέπεια η προσφορά της ΝΕ δεν πληρούσε τους
όρους που προβέπονταν για την προσφορά.

(162) Όσον αφορά το επιχείρηµα που αναφέρεται στην καταγγελία ότι τα 4.3 εκατ. ευρώ που καταβλήθηκαν από
το Ελληνικό κράτος στους εργαζόµενους της ΕΝΑΕ ως αντάλλαγµα για το ποσοστό τους ύψους 49 % από
την πώληση της ΕΝΑΕ θα πρέπει να εκληφθεί ως ένδειξη της αγοραίας αξίας του ναυπηγείου, η Επιτροπή
καταρχήν επισηµαίνει ότι, όπως υπογραµµίζεται στην ίδια την καταγγελία, το ποσό αυτό αντιστοιχεί
ακριβώς στη συνολική αξία της χρηµατοδότητης της ΕΝΑΕ από τιυς εργαζόµενους για την αύξηση του
µετοχικού της κεφαλαίου (βλ. παράγραφο 41). Επίσης, η Επιτροπή επισηµαίνει ότι έχει αµφιβολίες εάν οι
εργαζόµενοι ολοκλήρωσαν ποτέ την πληρωµή του 49 % της κυριότητας που απέκτησαν από την ΕΤΒΑ το
1997. Τα στοιχεία αυτά οδηγούν την Επιτροπή να συµπεράνει ότι τα 4.3 εκατ. ευρώ που καταβλήθηκαν
από το Ελληνικό κράτος προς τους υπαλλήλους της ΕΝΑΕ αντικατόπτριζαν πολιτικούς και κοινωνικούς
παράγοντες και δε µπορούν να θεωρηθούν ως ένδειξη της αγοραίας αξίας της εταιρίας.

(163) Η εκτίµηση όλων των παραπάνω επιχειρηµάτων και οι διαθέσιµες αυτή τη στιγµή ενδείξεις οδηγούν την
Επιτροπή να συµπεράνει ότι στο βαθµό που οποιαδήποτε κρατική ενίσχυση µπορεί να παραχωρήθηκε προς
την ΕΝΑΕ ή/και προς την HDW/Ferrostaal µέσω της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης, η Ελλάδα νοµιµο-
ποιούνταν να θεωρήσει τη διαδικασία της ιδιωτικοποίησης που επιλέχθηκε ως αναγκαία καταρχήν για την
προστασία των ουσιωδών συµφερόντων ασφάλειάς της όπως προβλέπονται από το άρθρο 296 παράγραφος
1, στοιχείο β) της ΣΕΚ. Η Επιτροπή δε θα κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 σχετικά µε
το µέτρο αυτό καθαυτό. Παρόλα αυτά, στην περίπτωση που οποιοδήποτε από τα κεφάλαια που
παρασχέθηκαν στην ΕΝΑΕ κατά την ιδιωτικοποίηση ωφέλησαν πράγµατι τις µη στρατιωτικές δραστη-
ριότητες θα διερευνηθεί στο πλαίσιο του µέτρου 17 παραπάνω, µε κάθε επιφύλαξη ως προς την ίδια την
ιδιωτικοποίηση.

4.18. Μέτρο 18(β): ∆άνειο της Τράπεζας Πειραιώς στην HDW/Ferrostaal για τη χρηµατοδότηση

της αύξησης του µετοχικού κεφαλαίου της ΕΝΑΕ

(164) Οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν πληροφορίες από τις οποίες προκύπτει ότι δεν έχει χορηγηθεί ούτε δάνειο
ούτε κρατική εγγύηση. Λαµβάνοντας υπόψη την εν λόγω σαφή δήλωση των ελληνικών αρχών και
δεδοµένου ότι στην καταγγελία δεν αναφέρονται πειστικά στοιχεία που να αποδεικνύουν το αντίθετο, η
Επιτροπή συµπεραίνει ότι δεν χορηγήθηκε κρατική ενίσχυση στην ΕΝΑΕ βάσει του µέτρου 18 β).

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/65

4.19. Μέτρο 18 (γ): Ρήτρα αποζηµίωσης που χορήγησε το ελληνικό κράτος στην HDW/Ferrostaal
έναντι της περίπτωσης επιστροφής παράνοµης ενίσχυσης που έλαβε η ΕΝΑΕ και κατά πάσα
πιθανότητα και άλλων οφειλών

4.19.1. Κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ

(165) Από αποδεικτικά στοιχεία που υπέβαλε η ΕΝΑΕ προκύπτει ότι η εγγύηση προσφέρθηκε από πωλητές της
ΕΝΑΕ όταν η ΕΤΒΑ ήταν ακόµη υπό κρατικό έλεγχο. Πριν ολοκληρωθεί η πώληση της ΕΝΑΕ, το 57,8 %
της ΕΤΒΑ είχε πωληθεί στην Τράπεζα Πειραιώς. Σύµφωνα µε δικές της δηλώσεις, η Τράπεζα Πειραιώς δεν
προτίθετο να αναλάβει οποιαδήποτε ευθύνη όσον αφορά το µερίδιο της ΕΤΒΑ στην ΕΝΑΕ. Πράγµατι, η
Τράπεζα Πειραιώς “µετέφερε” µόνο την εγγύηση προς την HDW/Ferrostaal αφού έλαβε από το ελληνικό
κράτος την αντεγγύηση καθώς και σειρά άλλων εγγυήσεων όσον αφορά ενδεχόµενες επιπτώσεις σε σχέση
µε το µερίδιο της ΕΤΒΑ στην ΕΝΑΕ.

(166) Ως εκ τούτου, η Επιτροπή κρίνει ότι οι δύο εγγυήσεις είναι άρρηκτα συνδεδεµένες και συνιστούν ενιαίο
µέσο που χορηγήθηκε από το ελληνικό κράτος στην HDW/Ferrostaal ως εγγύηση έναντι πιθανής υπο-
χρέωσης της ΕΝΑΕ όσον αφορά την επιστροφή παράνοµης κρατικής ενίσχυσης και κατά πάσα πιθανότητα
και άλλων οφειλών.

(167) Για το λόγο αυτό, η Επιτροπή θα εκτιµήσει το χαρακτήρα κρατικής ενίσχυσης της εν λόγω διπλής ρήτρας

αποζηµίωσης.

(168) Πρώτο, όσον αφορά την ύπαρξη κρατικών πόρων, η Επιτροπή παρατηρεί ότι η εν λόγω διπλή ρήτρα απο-
ζηµίωσης χορηγήθηκε από το ελληνικό κράτος και (δυνητικά) προϋποθέτει τη χρήση δηµόσιων πόρων.

(169) ∆εύτερο, όσον αφορά το πλεονέκτηµα υπέρ της ΕΝΑΕ, η Επιτροπή κρίνει ότι ένας ιδιώτης επενδυτής δεν
θα χορηγούσε ποτέ την εν λόγω διπλή ρήτρα αποζηµίωσης στην HDW/Ferrostaal. Η Επιτροπή δεν
αρνείται ότι η αποζηµίωση σε περίπτωση δικαστικής διαφοράς αποτελεί τυποποιηµένο όρο σε µια εµπορική
συµφωνία αγοράς µετοχών και για το λόγο αυτό πρέπει να συµβιβάζεται µε την αρχή του επενδυτή που
ενεργεί σε οικονοµία αγοράς. Ωστόσο, οι δύο εγγυήσεις (από την ΕΤΒΑ στην HDW/Ferrostaal και από το
ελληνικό κράτος στην Τράπεζα Πειραιώς) που αποτελούν τη διπλή ρήτρα αποζηµίωσης δεν περιορίζονται
ιδιαίτερα
ούτε από άποψη διάρκειας ούτε από άποψη ποσού, γεγονός που τις καθιστά ασυνήθεις και
ευνοϊκές για τον αγοραστή. Το γεγονός αυτό δηµιουργεί αµφιβολίες σχετικά µε την παρουσία στοιχείων
κρατικής ενίσχυσης στη διπλή ρήτρα αποζηµίωσης προς όφελος της ΕΝΑΕ.

(170) Επιπλέον, όσον αφορά τη συµβατότητα της πράξης µε την αγορά, η Επιτροπή παρατηρεί ότι το ελληνικό
κράτος γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι οι υποχρεώσεις που κάλυπτε η ρήτρα αποζηµίωσης ήταν πιθανό
να υπερβούν την τιµή που έλαβε µέσω της πώλησης της ΕΝΑΕ. Ένας πωλητής που θα ενεργούσε υπό κανο-
νικές συνθήκες οικονοµίας της αγοράς θα προτιµούσε σε µια τέτοια περίπτωση να εκκαθαρίσει την
επιχείρηση (ή τουλάχιστον το εµπορικό τµήµα της), παρά να την πωλήσει, δεδοµένου ότι η εκκαθάριση
αποτελεί τη λιγότερο δαπανηρή λύση. Πράγµατι, φαίνεται ότι οι υποχρεώσεις που το ελληνικό κράτος
µπορούσε σίγουρα να αναµένει από την εν λόγω συναλλαγή όταν αυτή πραγµατοποιήθηκε, υπερέβαιναν
συνολικά το ποσό των […] που καταβλήθηκε από την HDW/Ferrostaal για µετοχές της ΕΝΑΕ (39). Πρώτο,
οι υπάλληλοι είχαν λάβει από το ελληνικό κράτος 4,3 εκατ. ευρώ για το µερίδιό τους ποσοστού 49 %
στην ΕΝΑΕ, γεγονός που µειώνει την εισπραχθείσα καθαρή τιµή. Επιπλέον, ήταν εύλογο το ελληνικό
κράτος να υποθέσει πιθανή άρνηση της Επιτροπής να εγκρίνει µέρος της κρατικής ενίσχυσης όσον αφορά
τις φορολογικές απαλλαγές βάσει του άρθρου 6.4 του νοµοσχεδίου 2941/2001, που εφαρµόστηκαν το
2001 χωρίς να κοινοποιηθούν στην Επιτροπή. Θα πρέπει να σηµειωθεί από την άποψη αυτή ότι στην
κίνηση της επίσηµης διαδικασίας στις 5 Ιουνίου 2002 (40) στην υπόθεση C 40/2002 αναφέρονται ποσά τα
οποία υπερβαίνουν κατά πολύ το υπόλοιπο ποσό ύψους 1,8 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, το ελληνικό κράτος
γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει την ύπαρξη πολυάριθµων άλλων δυνητικά παράνοµων και ασυµβίβαστων
κρατικών ενισχύσεων, που αποτελούν αντικείµενο της εν λόγω απόφασης και ενδεχοµένως να πρέπει να
επιστραφούν ενεργοποιώντας κατ' αυτόν τον τρόπο τη ρήτρα αποζηµίωσης.

(171) Η Επιτροπή κρίνει ότι η ΕΝΑΕ αποτελεί το δικαιούχο του όλου µηχανισµού. Όπως αποδεικνύεται από τις
προσφορές που υποβλήθηκαν για την πώληση της ΕΝΑΕ, στις οποίες ζητείται κοινοτική έγκριση όλων των
κρατικών ενισχύσεων που έλαβε η ΕΝΑΕ, είναι σαφές ότι χωρίς µια συνολική προστασία κατά της ενδεχό-
µενης υποχρέωσης για επιστροφή παράνοµων ενισχύσεων που έλαβε η ΕΝΑΕ και κατά πάσα πιθανότητα και
άλλων οφειλών κανένας επενδυτής σε συνθήκες οικονοµίας της αγοράς δεν θα είχε αγοράσει την ΕΝΑΕ. Το
ίδιο το ελληνικό κράτος αναγνώρισε ρητά το γεγονός αυτό σε επιστολή της 17ης Μαΐου 2005 (“χωρίς τη
ρήτρα, δεν θα ήταν δυνατή η ολοκλήρωση της πώλησης”). Ως εκ τούτου, δεν αποκλείεται το ενδεχόµενο η
ΕΝΑΕ να είχε κηρύξει πτώχευση σε περίπτωση που θα παρέµενε απώλητη και θα αδυνατούσε να αντιµε-
τωπίσει τις χρηµατοοικονοµικές δυσκολίες της.

(39) ∆εδοµένου ότι η τιµή αυτή πληρώθηκε στην ΕΝΑΕ, η οποία δεν ανήκε κατά 100 % στο ελληνικό κράτος, το ελληνικό

κράτος δεν επωφελήθηκε από το 100 % των εν λόγω πόρων.

(40) Έξι ηµέρες µετά την υπογραφή της προσθήκης στην εγγύηση από την ΕΤΒΑ στην HDW/Ferrostaal για την κάλυψη ασυµβί-
βαστης παράνοµης κρατικής ενίσχυσης υπέρ της ΕΝΑΕ, για την οποία θα ήταν ενδεχοµένως υπόχρεη η HDW/Ferrostaal.

C 236/66

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

(172) Τρίτο, όπως ήδη αναφέρθηκε, η ΕΝΑΕ δραστηριοποιείται σε τοµέα όπου υπάρχει ανταγωνισµός και σηµα-
ντικό εµπόριο µεταξύ των κρατών µελών, µε αποτέλεσµα κάθε πλεονέκτηµα που χορηγείται στην εν λόγω
εταιρεία να στρεβλώνει τον ανταγωνισµό και να επηρεάζει τις συναλλαγές στην κοινή αγορά.

(173) Η Επιτροπή καταλήγει στο συµπέρασµα ότι η εν λόγω διπλή ρήτρα αποζηµίωσης συνιστά κρατική ενίσχυση

υπέρ της ΕΝΑΕ.

4.19.2. Συµβατότητα

(174) Όσον αφορά τη συµβατότητα του εν λόγω µέτρου σύµφωνα µε το άρθρο 87 της συνθήκης ΕΚ, η
Επιτροπή παρατηρεί ότι το ελληνικό κράτος δεν υπέβαλε αποδεικτικά στοιχεία ούτε νοµικά επιχειρήµατα
που να αποδεικνύουν τη συµβατότητά του. Αντίθετα, οι διαθέσιµες πληροφορίες δηµιουργούν στην
Επιτροπή αµφιβολίες για το θέµα αυτό.

4.19.3. Ο µηχανισµός αποζηµίωσης είναι καθαυτός παράνοµος

(175) Πέραν του χαρακτηρισµού του εν λόγω µέτρου ως (παράνοµης και ασυµβίβαστης) κρατικής ενίσχυσης, η
Επιτροπή κρίνει ότι ένα τέτοιο µέτρο µε το οποίο το κράτος επιστρέφει µε το ένα χέρι την παράνοµη
κρατική ενίσχυση που έχει ανακτήσει µε το άλλο, αναιρεί κάθε απόφαση ανάκτησης και κατ' αυτόν τον
τρόπο αδρανοποιεί κάθε εφαρµογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις.

(176) Η µείωση της “πρακτικής αποτελεσµατικότητας” των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις θα συνιστούσε
επίσης παράβαση της υποχρέωσης των κρατών µελών να συνεργάζονται κατά την έννοια του άρθρου 10
της ΕΚ.

4.20. Συµπέρασµα

(177) Η Επιτροπή διατηρεί αµφιβολίες σχετικά µε το εάν η Ελλάδα τήρησε τους όρους που τίθενται στις αποφά-
σεις της 15ης Ιουλίου 1997 (στην υπόθεση C 10/1994) και 5ης Ιουνίου 2002 (στην υπόθεση
N 513/2001) όσον αφορά αντίστοιχα:

— την ενίσχυση αναδιάρθρωσης ύψους 160 εκατ. ευρώ που ενέκρινε η Επιτροπή το 1997 (µέτρο 7)·

— την ενίσχυση για το κλείσιµο εγκαταστάσεων ύψους 9,5 εκατ. ευρώ που ενέκρινε η Επιτροπή το 2002

(µέτρο 8).

(178) Η Επιτροπή διατηρεί αµφιβολίες όσον αφορά το χαρακτήρα κρατικής ενίσχυσης και τη συµβατότητα των

ακόλουθων µέτρων τα οποία δεν έχουν κοινοποιηθεί από την Ελλάδα:

— εισφορά κεφαλαίου ύψους 25,6 εκατ. ευρώ από το ελληνικό κράτος ή την ΕΤΒΑ την περίοδο 1996-

1997 (µέτρο 9)·

— αυξήσεις µετοχικού κεφαλαίου στο πλαίσιο επενδυτικού σχεδίου την περίοδο 1998-2000 (µέτρο 10)·

— κρατικές αντεγγυήσεις στις ασφάλειες που παρείχε η ΕΤΒΑ για κατάθεση του ΟΣΕ ύψους 29,4 εκατ.
ευρώ και για κατάθεση του ΗΣΑΠ ύψους 9,4 εκατ. ευρώ σε σχέση µε σιδηροδροµικές συµβάσεις από
το 1997 και εξής (µέτρο 12 β)·

— παράταση/αναδιαπραγµάτευση υποχρεώσεων και διαγραφή χρεών προς τον ΟΣΕ και τον ΗΣΑΠ σε

σχέση µε σιδηροδροµικές συµβάσεις από το 1997 και εξής [µέτρο 12 γ)]·

— δάνειο που χορήγησε η ΕΤΒΑ στην ΕΝΑΕ σε σχέση µε τη σύµβαση µεταξύ της ΕΝΑΕ και της Στρίντζης

από το 1999 και εξής για τη ναυπήγηση δύο οχηµαταγωγών πλοίων [µέτρο13(α)]·

— εγγυήσεις ΕΤΒΑ ως ασφάλεια της κατάθεσης της Στρίντζης ύψους 6,6 εκατ. ευρώ σε σχέση µε τη
σύµβαση µεταξύ της ΕΝΑΕ και της Στρίντζης από το 1999 και εξής για τη ναυπήγηση δύο οχηµατα-
γωγών πλοίων [µέτρο 13 (β)]·

— κρατική εγγύηση για ασφάλεια δανείου ύψους 29,3 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από την ΕΤΒΑ το

2000 (µέτρο 14)·

— δάνεια που χορηγήθηκαν στην ΕΝΑΕ από δηµόσιες πηγές (µέτρο 16)·

— διεπιδότηση µεταξύ των στρατιωτικών και µη στρατιωτικών δραστηριοτήτων της ΕΝΑΕ (µέτρο 17)·

— ρήτρα αποζηµίωσης που χορηγήθηκε από το ελληνικό κράτος στην HDW/Ferrostaal έναντι της υπο-
χρέωσης επιστροφής παράνοµης ενίσχυσης υπέρ της ΕΝΑΕ και κατά πάσα πιθανότητα και άλλων
οφειλών [µέτρο 18(γ)].

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/67

(179) Η Επιτροπή κρίνει ότι τα ακόλουθα µέτρα δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση ή καλύπτονται από το άρθρο

296 της συνθήκης ΕΚ:

— κρατική εγγύηση για την ασφάλεια δανείου ύψους 44 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από την ΕΤΒΑ το

2001 σε σχέση µε παραγγελίες του ελληνικού ναυτικού (µέτρο 1)·

— πλεονάζουσα χρηµατοδότηση που χορηγήθηκε στην ΕΝΑΕ µεταξύ του 2000 και του 2002 µέσω της

ανάθεσης νέων συµβάσεων αµυντικού χαρακτήρα ή/και τροποποίησής τους (µέτρο 2)·

— παράταση/επαναδιαπραγµάτευση υποχρεώσεων το 2002 και διαγραφή χρεών σύµφωνα µε υφιστάµενες

συµβάσεις αµυντικού χαρακτήρα (µέτρο 3)·

— άρση της υποχρέωσης κατάθεσης τραπεζικών εγγυήσεων/έµµεσης κρατικής εγγύησης όσον αφορά

προσφορές για συµβάσεις αµυντικού χαρακτήρα (µέτρο 4)·

— περιουσιακά στοιχεία βάσει αµυντικών συµβάσεων µε το ελληνικό ναυτικό τα οποία καταχωρούνται

στις δηµοσιευθείσες ετήσιες εκθέσεις της ΕΝΑΕ από το 2001 και εξής (µέτρο 5)·

— κρατική εγγύηση για ασφάλεια προκαταβολών ύψους 96,8 ευρώ από το ελληνικό ναυτικό το 2002

(µέτρο 6)·

— παραίτηση της ελληνικής κυβέρνησης από τις απαιτήσεις ελάχιστων ιδίων κεφαλαίων βάσει της ελλη-
νικής νοµοθεσίας περί εταιρειών όσον αφορά το επίπεδο των ιδίων κεφαλαίων της ΕΝΑΕ από το 1999
έως το 2005 (µέτρο 11)·

— παραίτηση του ΟΣΕ και του ΗΣΑΠ από την υποχρέωση παροχής τραπεζικών εγγυήσεων από την ΕΝΑΕ

σε σχέση µε σιδηροδροµικές συµβάσεις από το 1997 και εξής [µέτρο 12 (α)]·

— λειτουργική ενίσχυση ύψους 8,3 εκατ. ευρώ σε σχέση µε τις συµβάσεις µεταξύ της ΕΝΑΕ και της

Στρίντζης από το 1999 και εξής για τη ναυπήγηση δύο οχηµαταγωγών πλοίων [µέτρο 13 (γ)]·

— εικαζόµενη κρατική εγγύηση ύψους 92,8 εκατ. ευρώ το 2003 (µέτρο 15)·

— διαδικασία ιδιωτικοποίησης και τιµή της ΕΝΑΕ κάτω της αγοραίας στο πλαίσιο της πώλησης της ΕΝΑΕ

στην HDW/Ferrostaal [µέτρο18(α)]·

— δάνειο από την Τράπεζα Πειραιώς προς την HDW/Ferrostaal για τη χρηµατοδότηση αύξησης εται-
ρικού κεφαλαίου της ΕΝΑΕ στο πλαίσιο της πώλησης της ΕΝΑΕ στην HDW/Ferrostaal [µέτρο 18 (β)].

5. ΑΠΟΦΑΣΗ

(180) Λαµβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα, η Επιτροπή αποφασίζει να επεκτείνει τη διαδικασία του άρθρου
88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ που κίνησε στις 20 Απριλίου 2004 στην υπόθεση C 16/2004 όσον
αφορά τα µέτρα που περιγράφονται στην παράγραφο 178, δεδοµένου ότι υπάρχουν αµφιβολίες σχετικά µε
το εάν τα µέτρα αυτά συνιστούν ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της συνθήκης
ΕΚ και εάν συµβιβάζονται µε την κοινή αγορά.

(181) Σύµφωνα µε το άρθρο 16 του κανονισµού 659/1999 του Συµβουλίου για τη θέσπιση λεπτοµερών
κανόνων εφαρµογής του άρθρου 87 της συνθήκης ΕΚ (41), η Επιτροπή µπορεί, σε περιπτώσεις εικαζόµενης
κατάχρησης ενισχύσεων, να κινήσει την επίσηµη διαδικασία έρευνας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή αποφασίζει
να επεκτείνει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ που κίνησε στις 20 Απριλίου
2004 στην υπόθεση C 16/2004 όσον αφορά τα µέτρα που προσδιορίζονται στην παράγραφο 177.

(182) Λαµβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα, η Επιτροπή κρίνει ότι τα µέτρα που προσδιορίζονται στην παρά-
γραφο 179 δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση ή καλύπτονται από το άρθρο 296 της συνθήκης ΕΚ.

(41) EE L 83 της 27.3.1999, σ. 1.

C 236/68

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

(183) Η Επιτροπή καλεί την Ελλάδα να υποβάλει τις παρατηρήσεις της και κάθε πληροφορία που ενδέχεται να
αποδειχθεί χρήσιµη για την εκτίµηση των εξεταζόµενων µέτρων εντός προθεσµίας ενός µήνα από την
ηµεροµηνία παραλαβής της παρούσας επιστολής. Η Επιτροπή απαιτεί από την Ελλάδα σύµφωνα µε το
άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισµού ΕΚ αριθ. 659/1999 (42) του Συµβουλίου να υποβάλει όλες τις
πληροφορίες που θα χρειαστεί η Επιτροπή για να εκτιµήσει τα εξεταζόµενα µέτρα και ιδίως τις ακόλουθες
πληροφορίες:

α) όσον αφορά την εικαζόµενη κατάχρηση της ενίσχυσης για το κλείσιµο εγκαταστάσεων ποσού 29,5

εκατ. ευρώ που ενέκρινε η Επιτροπή το 2002 (µέτρο 8):

— περιγραφή των εγκαταστάσεων επισκευής πλοίων της ΕΝΑΕ·

— ορισµό των κατηγοριών υπαλλήλων της ΕΝΑΕ (µόνιµοι, άµεσα/έµµεσα παραγωγικοί υπάλληλοι,
…) σύµφωνα µε το διαχωρισµό τους από τις ελληνικές αρχές σε παρατηρήσεις που υπέβαλαν στο
παρελθόν·

— αριθµό των εργαζοµένων (συµπεριλαµβανοµένων των υπεργολάβων) που απασχολεί η ΕΝΑΕ
συνολικά και, ειδικά, στον τοµέα επισκευής εµπορικών πλοίων. Οι πληροφορίες αυτές πρέπει να
υποβληθούν για κάθε έτος από το 2001·

— αριθµό των άµεσα παραγωγικών εργατοωρών (συµπεριλαµβανοµένων των εργατοωρών υπερ-
γολάβων που διατήρησε η ΕΝΑΕ), που χρησιµοποιήθηκαν από την ΕΝΑΕ για επισκευές εµπορικών
πλοίων για κάθε έτος από το 2001·

— τα αριθµητικά στοιχεία του ετήσιου κύκλου εργασιών της ΕΝΑΕ στον τοµέα επισκευής εµπορικών
πλοίων από το 2001 (κάνοντας διάκριση µεταξύ του κύκλου εργασιών που προήλθε από τις
εργασίες που εκτέλεσαν εργαζόµενοι προσληφθέντες από την ΕΝΑΕ και αυτού που πραγµατο-
ποιήθηκε από την ενοικίαση των εγκαταστάσεων της ΕΝΑΕ σε αναδόχους ή πλοιοκτήτες που
πραγµατοποιούν οι ίδιοι τις επισκευές των πλοίων τους)·

— πληροφορίες όσον αφορά τις συµβάσεις επισκευής εµπορικών πλοίων που ανατέθηκαν στην ΕΝΑΕ
ιδίως, για κάθε σύµβαση, το όνοµα του πλοίου, το είδος των
από το 2001, αναφέροντας,
εργασιών που εκτελέστηκαν, το σύνολο των εργατοωρών που πραγµατοποιήθηκαν, τον όγκο του
αντικατασταθέντος χάλυβα και το χρονικό διάστηµα·

— πληροφορίες όσον αφορά τις δραστηριότητες επισκευής εµπορικών πλοίων που ολοκληρώθηκαν
εντός των εγκαταστάσεων της ΕΝΑΕ αλλά όχι από την ίδια την ΕΝΑΕ, δηλαδή από εργάτες ή υπερ-
γολάβους που προσέλαβαν οι πλοιοκτήτες από το 2001, αναφέροντας για κάθε έργο το όνοµα
του επισκευασθέντος πλοίου, το είδος των εργασιών που εκτελέστηκαν και το χρονικό διάστηµα·

— λεπτοµέρειες σχετικά µε τον υπολογισµό της τιµής που χρεώνεται στους αναδόχους για τη χρήση

των εγκαταστάσεων της ΕΝΑΕ·

— λεπτοµέρειες σχετικά µε τον υπολογισµό της τιµής που χρεώνει η ΕΝΑΕ για την ενοικίαση των
εγκαταστάσεών της σε εταιρείες εκµετάλλευσης που πραγµατοποιούν τις επισκευές των πλοίων
τους χρησιµοποιώντας είτε δικούς τους υπαλλήλους είτε εργαζόµενους που προσλαµβάνουν οι
ίδιες·

— τον λόγο για τον οποίο οι αριθµοί των άµεσα παραγωγικών εργατοωρών όσον αφορά τις επισκευές
πλοίων για τα έτη 1997-2000 που αναφέρονται στις παρατηρήσεις των ελληνικών αρχών µε
ηµεροµηνία 25.10.2004 στην υπόθεση C 16/2004 διαφέρουν από αυτούς που αναφέρονται στις
παρατηρήσεις τους µε ηµεροµηνία 12.3.2002 στην υπόθεση 513/2001 και µε ηµεροµηνία
17.12.2004 στην υπόθεση CP 71/2002·

β) όσον αφορά την εισφορά κεφαλαίου ύψους 25,6 εκατ. ευρώ από την Ελλάδα ή την ΕΤΒΑ (µέτρο 9)·

— λεπτοµέρειες των χρηµατοδοτικών πράξεων της ΕΤΒΑ·

— κατάλογο των µελών του διοικητικού συµβουλίου, των µετόχων (µε λεπτοµέρειες για την

αντίστοιχη ιδιοκτησία) και το καθεστώς της ΕΤΒΑ για κάθε έτος από το 1997·

— ετήσιες εκθέσεις της ΕΤΒΑ από το 1997 µέχρι το 2002·

— στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι πράγµατι η ΕΤΒΑ χρηµατοδότησε την εισφορά κεφαλαίου

ύψους 25,6 εκατ. ευρώ υπέρ της ΕΝΑΕ·

(42) Κανονισµός (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συµβουλίου της 22ας Μαρτίου 1999 για τη θέσπιση λεπτοµερών κανόνων εφαρ-

µογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (ΕΕ L 83 της 27 Μαρτίου 1999, σ. 5).

30.9.2006

EN

Official Journal of the European Union

C 236/69

— γνώµη του ελληνικού κράτους σχετικά µε το εάν η µονόπλευρη χρηµατοδότηση από την ΕΤΒΑ της
εισφοράς κεφαλαίου ύψους 25,6 εκατ. ευρώ υπέρ της ΕΝΑΕ συνιστούσε παράβαση του ελληνικού
νόµου 2367/1995 που καθορίζει κανόνες για τη µερική ιδιωτικοποίηση της ΕΝΑΕ·

— τους λόγους για τους οποίους το µέτρο 9 δεν οδήγησε σε αλλαγή της ιδιοκτησίας της ΕΝΑΕ από
τους υπαλλήλους και την ΕΤΒΑ και εάν αυτό θα αποτελούσε παράβαση του ελληνικού νόµου
2367/1995·

γ) όσον αφορά τις αυξήσεις µετοχικού κεφαλαίου στο πλαίσιο του επενδυτικού σχεδίου (µέτρο 10)·

— την τιµή για το µερίδιο του 49 % στην ΕΝΑΕ που έπρεπε να πληρώσουν οι υπάλληλοι στην ΕΤΒΑ

το 1997·

— στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η εν λόγω πληρωµή όντως πραγµατοποιήθηκε (ιδίως, σε περίπ-
τωση που η εν λόγω πληρωµή δεν ήταν εφάπαξ, το ελληνικό κράτος θα πρέπει να αναφέρει κατα-
λεπτώς το χρονοδιάγραµµα των πληρωµών, τους τόκους που ενδεχοµένως καταβλήθηκαν και κάθε
ασφάλεια που ενδεχοµένως χορηγήθηκε στην ΕΤΒΑ για τον κίνδυνο µη πληρωµής)·

— την αξιολόγηση που οδήγησε στην πληρωµή από το ελληνικό κράτος του ποσού των 4,3 εκατ.
ευρώ στους υπαλλήλους της ΕΝΑΕ σε αντάλλαγµα του δικαιώµατος τους στο 49 % των εσόδων
από την πώληση της ΕΝΑΕ το 2001·

— τη νοµική πράξη (δηµόσια πράξη ή σύµβαση) στην οποία βασίστηκε η εν λόγω πληρωµή·

δ) όσον αφορά τις κρατικές αντεγγυήσεις στις ασφάλειες που παρείχε η ΕΤΒΑ για την κατάθεση του ΟΣΕ
ύψους 29,4 εκατ. ευρώ και για την κατάθεση του ΗΣΑΠ ύψους 9,4 εκατ. ευρώ σε σχέση µε σιδηρο-
δροµικές συµβάσεις από το 1997 και εξής [µέτρο 12 (β)]:

— τους όρους των εν λόγω αντεγγυήσεων·

— αξιολόγηση βάσει της οποίας καθορίστηκε η προµήθεια αντεγγύησης για κάθε περίπτωση·

— λεπτοµέρειες των ασφαλειών που παρείχε η ΕΤΒΑ για την κατάθεση του ΟΣΕ ύψους 29,4 εκατ.

ευρώ και την κατάθεση του ΗΣΑΠ·

ε) όσον αφορά την παράταση/αναδιαπραγµάτευση υποχρεώσεων και τη διαγραφή οφειλών στον ΟΣΕ και

στον ΗΣΑΠ από ποινικές ρήτρες [µέτρο 12 (γ)]:

— το πρωτότυπο κείµενο όλων των συµβάσεων µε τον ΟΣΕ και τον ΗΣΑΠ·

— τη σύνθεση κάθε κοινοπραξίας (µε το µερίδιο κάθε συµµετέχουσας εταιρείας)·

— τη µέθοδο υπολογισµού των οφειλών από ποινικές ρήτρες, του τόκου υπερηµερίας και των τόκων

στις οφειλές από ποινικές ρήτρες όπως ορίζονται σε κάθε σύµβαση·

— το ακριβές επίπεδο των οφειλών από ποινικές ρήτρες·

— την πραγµατική καταβολή από την ΕΝΑΕ των εν λόγω ποσών, των τόκων υπερηµερίας και των

τόκων στις οφειλές από ποινικές ρήτρες πριν την αναδιαπραγµάτευση των συµβάσεων·

— την τροποποιηµένη µορφή των συµβάσεων µε τον ΟΣΕ και τον ΗΣΑΠ·

— τις νέες προθεσµίες παράδοσης και εάν η ΕΝΑΕ τήρησε τα εν λόγω νέα χρονοδιαγράµµατα·

— τους λόγους για τους οποίους ο ΟΣΕ και ο ΗΣΑΠ παραιτήθηκαν από την παράταση των οφειλών

από ποινικές ρήτρες που καθορίζονται στις αρχικές συµβάσεις·

— τον χρόνο κατά τον οποίο οι οφειλές από ποινικές ρήτρες στον ΗΣΑΠ παρακρατήθηκαν από τις

πληρωµές του ΗΣΑΠ στην ΕΝΑΕ·

— λεπτοµέρειες όσον αφορά τις ποινικές ρήτρες που απαιτήθηκαν (που αναφέρονται στην παράγραφο

128)·

στ) όσον αφορά το µέτρο 13 (α), το δάνειο που χορηγήθηκε από την ΕΤΒΑ στην ΕΝΑΕ για τη ναυπήγηση

των πλοίων:

— λεπτοµέρειες του κόστους ναυπήγησης των δύο πλοίων και της χρηµατοδότησής τους (όπως προ-

βλεπόταν το 1999)·

— για ποιο λόγο το δάνειο καταβλήθηκε ολόκληρο στην αρχή των ναυπηγικών εργασιών και όχι σε

δόσεις µε βάση την πρόοδο των εργασιών·

— αξιολόγηση βάσει της οποία καθορίστηκε το επιτόκιο·

C 236/70

EN

Official Journal of the European Union

30.9.2006

— λόγους που να δικαιολογούν τη µη πληρωµή τόκου το 2001 και λεπτοµέρειες των οφειλών από

ποινικές ρήτρες που ως εκ τούτου έπρεπε ενδεχοµένως να πληρωθούν·

— λόγους που να δικαιολογούν την αναδιαπραγµάτευση του δανείου µόνο τον Ιούλιο του 2002, ενώ
το δάνειο θα έπρεπε να είχε επιστραφεί µέχρι τον Ιούνιο του 2001 σύµφωνα µε τους αρχικούς
όρους·

ζ) όσον αφορά τις εγγυήσεις της ΕΤΒΑ ως ασφάλεια για την κατάθεση της Στρίντζης ύψους 6,6 εκατ.

ευρώ [µέτρο13 (β)]:
— τους όρους των εν λόγω εγγυήσεων·
— λεπτοµέρειες των ποσών που ενδεχοµένως κατέβαλε η ΕΤΒΑ σύµφωνα µε τις εν λόγω εγγυήσεις

µετά την ακύρωση της σύµβασης Στρίντζης·

η) όσον αφορά την κρατική εγγύηση για την ασφάλεια δανείου 29,3 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από

την ΕΤΒΑ το 2000 (µέτρο 14)·
— αξιολόγηση βάσει της οποίας καθορίστηκε η προµήθεια της εγγύησης·

θ) όσον αφορά τα δάνεια που χορηγήθηκαν στην ΕΝΑΕ από δηµόσιες πηγές (µέτρο 16)·

— αξιολόγηση βάσει της οποίας καθορίστηκε το επιτόκιο κάθε δανείου·

ι) όσον αφορά την εικαζόµενη διεπιδότηση µεταξύ της στρατιωτικής και µη στρατιωτικής δραστη-

ριότητας της ΕΝΑΕ (µέτρο 17):
— εργατικό δυναµικό που εµπλέκεται στις στρατιωτικές/εµπορικές δραστηριότητες για την περίοδο

1997-2005 (σε εργατοώρες και σε αριθµό προσωπικού)·

— διαχωρισµό των λογαριασµών κύκλου εργασιών σε στρατιωτικές και εµπορικές δραστηριότητες για

την ίδια περίοδο·

— αριθµό, τύπο και κατηγορία των σκαφών που παράχθηκαν κατά την ίδια περίοδο·

ια) ρήτρα αποζηµίωσης που χορηγήθηκε από το ελληνικό κράτος στην HDW/Ferrostaal έναντι της υπο-
χρέωσης για την επιστροφή παράνοµης ενίσχυσης προς την ΕΝΑΕ και κατά πάσα πιθανότητα και
άλλων οφειλών [µέτρο 18 (γ)]:
— αρχική και τροποποιηµένες συµφωνίες αγοράς µετοχών της ΕΝΑΕ·
— αρχική και τροποποιηµένες συµφωνίες αγοράς µετοχών της ΕΤΒΑ.

(184) Η Επιτροπή καλεί την Ελλάδα να διαβιβάσει αµελλητί αντίγραφο της παρούσας επιστολής στον αποδέκτη

της ενίσχυσης.

(185) Η Επιτροπή υπενθυµίζει στην Ελλάδα ότι το άρθρο 88 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ έχει ανασταλτικό
αποτέλεσµα και παραπέµπει στο άρθρο 14 του κανονισµού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συµβουλίου, το
οποίο ορίζει ότι κάθε αποδέκτης παράνοµης ενίσχυσης ενδέχεται να υποχρεωθεί σε επιστροφή της.
(186) Η Επιτροπή υπενθυµίζει επίσης ότι θα ενηµερώσει τους ενδιαφερόµενους δηµοσιεύοντας την παρούσα
επιστολή και περίληψή της στην Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Επιτροπή θα ενηµερώσει
επίσης τους ενδιαφερόµενους στα κράτη ΕΖΕΣ που έχουν υπογράψει τη συµφωνία ΕΟΧ, δηµοσιεύοντας
ανακοίνωση στο συµπλήρωµα ΕΟΧ της Επίσηµης Εφηµερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και την
Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ µε την αποστολή αντιγράφου της παρούσας επιστολής. Όλοι οι ενδιαφερό-
µενοι θα κληθούν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους εντός ενός µήνα από την ηµεροµηνία της εν λόγω
δηµοσίευσης.’