State aid — Greece — Invitation to submit comments pursuant to Article 88(2) of the EC Treaty concerning State aid C 39/03 (ex NN 119/02) — Greece — Financial support for air carriers following the damage sustained from 11 to 14 September 2001 (Text with EEA relevance)
Date: 2003-08-23
Institutions: European Commission
Subjects: Greece, State aid, air transport, control of State aid, transport company

23.8.2003

EN

Official Journal of the European Union

C 199/3

STATE AID — GREECE

Invitation to submit comments pursuant to Article 88(2) of the EC Treaty concerning State aid
C 39/03 (ex NN 119/02) — Greece — Financial support for air carriers following the damage
sustained from 11 to 14 September 2001

(2003/C 199/03)

(Text with EEA relevance)

Interested parties may submit their comments on the measures in respect of which the Commission is
initiating the procedure within one month of the date of publication of this summary and the following
letter, to:

European Commission
Directorate-General for Energy and Transport
Directorate A — Unit A4
DM 28 5/55
B-1049 Brussels
Fax (32-2) 296 41 04.

These comments will be communicated to Greece. Confidential treatment of the identity of the interested
parties submitting the comments may be requested in writing, stating the reasons for the request.

SUMMARY

1. Procedure

In accordance with Article 88(3) of the EC Treaty, in a letter to
the European Commission dated 24 September 2002,
registered on 26 September 2002 (TREN(2002) A/66844),
the Greek Transport Minister set out the details of a scheme
to compensate for losses in the airline industry following the
attacks of 11 September 2001. Prior to this notification, there
had been an exchange of letters between the Greek authorities
and DG TREN between December 2001 and July 2002.

Having been implemented before its formal approval by the
Commission, this aid scheme was registered as non-notified aid
under the number NN 119/02.

2. Brief description of the measure

As a result of the terrorist attacks in the United States on 11
September 2001, some airspace was closed for several days,
notably that of the United States. During this period, airlines
had to cancel flights using the airspace concerned. They also
suffered losses owing to disruption of other traffic and the fact
that some passengers were unable to complete their journeys.

For Greece, the scheme, which is the subject of this decision,
gave Greek companies the following compensation terms:

— it covers the period from 11 to 15 or even 16 September

2001,

— it is intended to cover not only operating losses sustained
by the companies as a result of the closure of airspace, in
attacks of 11
particular US airspace,
September, but also the loss of income sustained on all
other networks,

following the

— this would be as part of total payments in the region of

EUR 5 million.

3. Assessment of the aid

The compensation paid by Greece constitutes State aid because
it uses State funds, gives an advantage to certain air carriers,
affects trade between Member States and is likely to affect
competition.

Under Article 87(2)(b) of the EC Treaty ‘aid to make good the
damage caused by natural disasters or exceptional occurrences’
is compatible with the common market. In its communication
the
of 10 October 2001,
events of 11 September 2001 could be described as exceptional
occurrences within the meaning of this Article.

the Commission considered that

The Commission has doubts as to the compatibility of the
measure notified with the policy it established in its communi-
cation of 10 October 2001 because, even if the scheme is not
discriminatory,

C 199/4

EN

Official Journal of the European Union

23.8.2003

— the period covered by the notification exceeds the four days
accepted by the Commission, and therefore concerns a
period during which air traffic was no longer interrupted;
in addition, Greece did not provide enough detail to allow,
if appropriate, a partially favourable decision to be taken
for the period ending on 14 September,

— the eligible losses relate to compensation covering all the
networks of
the companies concerned, and not, as the
Commission accepted in its previous decisions cited in
the draft
those affected
to the Member State,
directly by the closure of airspace, either in respect of
cancelled flights or passengers travelling to or from these
destinations.

letter

The Commission therefore has serious reservations as to the
nature of
these measures and their compatibility with the
provisions of the EC Treaty relating to State aid.

In accordance with Article 14 of Council Regulation (EC) No
659/1999, all unlawful and incompatible aid can be recovered
from the recipient.

TEXT OF LETTER

‘Με την παρούσα επιστολή, η Επιτροπή λαµβάνει την τιµή να πλη-
ροφορήσει την Ελλάδα ότι, αφού εξέτασε τις πληροφορίες που τής
διαβίβασαν οι ελληνικές αρχές σχετικά µε το συγκεκριµένο µέτρο,
αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο
88, παράγραφος 2, της συνθήκης ΕΚ.

1. ∆ιαδικασία

1. Στο πλαίσιο του άρθρου 88 § 3 της συνθήκης ΕΚ, το Υπουρ-
γείο Μεταφορών της Ελλάδας µε επιστολή του που φέρει
ηµεροµηνία 24 Σεπτεµβρίου 2002, η οποία καταχωρίσθηκε
στις 26 Σεπτεµβρίου 2002 µε τον αριθµό TREN(2002)
A/66844, διευκρίνισε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το µηχανισµό
αποζηµίωσης για τις ζηµίες που προκλήθηκαν στον τοµέα των
αεροµεταφορών λόγω των επιθέσεων της 11ης Σεπτεµβρίου
2001.

2. Το καθεστώς αυτό, το οποίο τέθηκε σε εφαρµογή πριν ακόµη
εγκριθεί επίσηµα από την Επιτροπή, καταχωρίσθηκε ως µη
κοινοποιηµένη ενίσχυση µε τον αριθµό NN 119/02. Για το
σηµείο αυτό οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέστειλαν στις 28
Οκτωβρίου 2002 επιστολή [TREN(2002) D/17401] για την
οποία εκδόθηκε βεβαίωση παραλαβής.

χώρος των Ηνωµένων Πολιτειών έκλεισε εντελώς από τις 11
έως τις 14 Σεπτεµβρίου 2001 και άρχισε να ανοίγει πάλι
σταδιακά και µόνον από τις 15 Σεπτεµβρίου 2001. Παρόµοια
µέτρα αναγκάσθηκαν να λάβουν και άλλες χώρες για ολό-
κληρη την επικράτειά τους ή µέρος αυτής.

4. Λόγω του γεγονότος αυτού και κατά την αρχική περίοδο, οι
αεροπορικές εταιρείες υποχρεώθηκαν να µαταιώσουν τις πτή-
σεις τους που διέρχονταν από τους αντίστοιχους εναέριους
χώρους. Υπέστησαν επίσης ζηµίες εξαιτίας των διαταραχών
που δηµιουργήθηκαν στην υπόλοιπη κυκλοφορία ή επειδή
δεν ήταν σε θέση να ολοκληρώσουν την µετακίνηση ορισµένων
επιβατών.

5. Λόγω της έκτασης και του αιφνίδιου χαρακτήρα των γεγονό-
των, όπως και λόγω του κόστους που προκλήθηκε στις αερο-
πορικές εταιρείες, τα κράτη µέλη αναγκάσθηκαν να εξετάσουν
το ενδεχόµενο ενός έκτακτου καθεστώτος αποζηµίωσης.

Καθεστώς που έθεσε σε εφαρµογή η Ελλάδα

6. Πριν την επίσηµη κοινοποίηση της Ελλάδας που προαναφέρ-
θηκε πραγµατοποιήθηκε ανταλλαγή επιστολών µεταξύ Ελλάδας
και υπηρεσιών της Επιτροπής:

— στις 20 ∆εκεµβρίου 2001, το Υπουργείο Μεταφορών της
Ελλάδας, µε επιστολή του που καταχωρίσθηκε στις 27
∆εκεµβρίου 2001 µε τον αριθµό TREN(2001) A/73092,
πληροφορούσε την Επιτροπή ότι η Ελλάδα είχε την πρό-
θεση να καταβάλει στις αεροπορικές εταιρείες ποσό που
δεν θα υπερέβαινε τα 2 δις δρχ. (ήτοι ± 5,9 εκατ. EUR)
ως αποζηµίωσή τους για το κόστος που υπέστησαν λόγω
των τροµοκρατικών επιθέσεων· οι ελληνικές αρχές διευκρί-
νισαν ότι οι νοµικές πράξεις στις οποίες βασίζεται το καθε-
στώς αυτό θα διαβιβάζονταν αργότερα στην Επιτροπή·

— στις 17 Μαΐου 2002, το Υπουργείο Μεταφορών της Ελλά-
δας, µε επιστολή του που καταχωρίσθηκε την ίδια ηµέρα
µε τον αριθµό TREN(2002) A/58915, διαβίβασε στην
Επιτροπή το κείµενο του νόµου 2992/2002, το άρθρο
45, παράγραφος 16 του οποίου επέτρεπε την αποζηµίωση
βάσει του ελληνικού δικαίου·

— στις 11 Ιουλίου 2002, οι υπηρεσίες της Επιτροπής µε
[TREN(2002) D/11594] διευκρίνισαν
επιστολή τους
στις ελληνικές αρχές ότι οι πληροφορίες που είχαν διαβι-
βάσει µέχρι τότε δεν ήταν δυνατόν να επέχουν θέση επί-
σηµης κοινοποίησης, έθεταν το ερώτηµα εάν οι ελληνικές
αρχές εµµένουν στην πρόθεσή τους να θέσουν σε εφαρ-
µογή το καθεστώς και, εάν ναι, ζήτησαν τα στοιχεία µε
βάση τα οποία η Επιτροπή θα µπορούσε να εξετάσει το
καθεστώς·

— στις 24 Σεπτεµβρίου 2002 οι ελληνικές αρχές µε την
επιστολή τους που αναφέρεται στο σηµείο 1 παρείχαν
τις εν λόγω πληροφορίες.

2. Περιγραφή της ενίσχυσης

Πλαίσιο

3. Εξαιτίας των τροµοκρατικών επιθέσεων της 11ης Σεπτεµβρίου
2001 στις Ηνωµένες Πολιτείες, έκλεισαν επί αρκετές ηµέρες
ορισµένα τµήµατα του εναέριου χώρου. Μάλιστα ο εναέριος

7. Η κοινοποίηση, η οποία αποτελεί το αντικείµενο της παρούσας
απόφασης, προβλέπει αποζηµίωση των αεροπορικών εταιρειών
για τις ζηµίες που υπέστησαν κατά την περίοδο από τις 11
έως τις 15 Σεπτεµβρίου 2001· εκ των πραγµάτων το καθε-
στώς που κοινοποιήθηκε προβλέπει επίσης αποζηµίωση για το
κόστος που προκλήθηκε στις 16 Σεπτεµβρίου 2001.

23.8.2003

EN

Official Journal of the European Union

C 199/5

8. Οι ελληνικές αρχές, υποστηρίζοντας την κοινοποίησή τους,
έκριναν ότι το κλείσιµο του εναερίου χώρου των Ηνωµένων
Πολιτειών είχε άµεση επίπτωση στις αεροπορικές εταιρείες
πέραν της 14ης Σεπτεµβρίου 2001, καθόσον µια πτήση της
Ολυµπιακής Αεροπορίας στις 16 Σεπτεµβρίου µε προορισµό
τη Νέα Υόρκη µαταιώθηκε προληπτικά ελλείψει διαθέσιµων
πληροφοριών για τη δυνατότητα προσγείωσης του αεροσκά-
φους στη Νέα Υόρκη. Έτσι η αποζηµίωση κάλυπτε και το
κόστος για τη 15η Σεπτεµβρίου 2001.

9. Οι επιλέξιµες αεροπορικές εταιρείες είναι αεροµεταφορείς που
διαθέτουν άδεια εκµετάλλευσης αεροµεταφορέα, την οποία
έχουν εκδώσει οι ελληνικές αρχές βάσει του κανονισµού
2407/92 του Συµβουλίου.

10. Οι ελληνικές αρχές διευκρίνισαν ότι συµβουλεύθηκαν όλες τις
επιλέξιµες αεροπορικές εταιρείες· αφού κλήθηκαν µε επιστολές
των τοπικών αρχών στις 24 Οκτωβρίου και στις 5 ∆εκεµβρίου
2001 όλες οι ελληνικές αεροπορικές εταιρείες να υποβάλουν
αίτηση αποζηµίωσης, τρεις µόνον από αυτές υπέβαλαν τελικά
αίτηση. Μια από αυτές, η Axon Airlines, έπαυσε τις δραστη-
ριότητές της στις 3 ∆εκεµβρίου 2001, δηλαδή πριν την κατα-
βολή των αποζηµιώσεων τον Ιούλιο του 2002· έτσι η Ελλάδα
αποφάσισε να µην καταβάλει την αποζηµίωση στην εταιρεία
αυτή διότι στόχος της αποζηµίωσης ήταν να επιτραπεί στις
εταιρείες να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους χωρίς να
θιγούν υπέρµετρα από το κόστος που υπέστησαν εξαιτίας
των επιθέσεων. Οι υπόλοιπες εταιρείες στις οποίες καταβλήθη-
καν οι αποζηµιώσεις είναι η Ολυµπιακή Αεροπορία, αναφερό-
µενη στο εξής ως ΟΑ, και η Aegean Cronus, αναφερόµενη
στο εξής ως AC.

11. Τα ποσά που καταβλήθηκαν στις συγκεκριµένες εταιρείες ήταν
αντίστοιχα ύψους [. . .] EUR για την ΟΑ και [. . .] EUR για
την AC, ήτοι συνολικού ύψους 4 968 154 EUR και κοινο-
ποιήθηκαν στις 24 Σεπτεµβρίου 2002. Τα εν λόγω ποσά
χορηγήθηκαν, σύµφωνα µε το σχετικό νόµο που εκδόθηκε,
από τα ταµεία «ΤΑΣΣ» και «ΤΑΕΑ», τα οποία αποβλέπουν
στην κατασκευή και τον εκσυγχρονισµό των αερολιµένων.

12. Οι ελληνικές αρχές επεσήµαναν ότι οι εταιρείες είχαν λάβει
αντίγραφο των επιστολών των υπηρεσιών της Επιτροπής της
14ης Νοεµβρίου 2001 και ότι αυτό αποτέλεσε τη βάση των
αιτήσεων αποζηµίωσής τους.

13. Η Ελλάδα όρισε ως αποζηµιωτέες τις ζηµίες που υπέστησαν οι
αεροµεταφορείς και σχετίζονται άµεσα µε τα γεγονότα· περι-
λαµβάνουν τις ζηµίες από τα µειωµένα έσοδα από τη µετα-
φορά επιβατών, τις ζηµίες από τα µειωµένα έσοδα από τη
µεταφορά εµπορευµάτων, τις ζηµίες που οφείλονται στην
καταστροφή αποστολών προϊόντων που δεν έφθασαν στον
προορισµό τους, το κόστος που προκλήθηκε από την εκτροπή
των αεροσκαφών και το χρόνο παραµονής τους σε άλλους
αερολιµένες εξαιτίας του κλεισίµατος του εναερίου χώρου,
το κόστος διανυκτέρευσης επιβατών και πληρωµάτων.

14. Οι αποζηµιωτέες ζηµίες δεν περιορίσθηκαν στα δροµολόγια
που θίγηκαν άµεσα από την απόφαση ορισµένων κρατών
µετά τα γεγονότα να κλείσουν µέρος του εναερίου χώρου·
περιελάµβαναν λοιπόν ολόκληρο το δίκτυο των αεροµεταφο-
ρέων και η αποζηµίωση καταβλήθηκε για τις συνολικές ζηµίες
που υπέστησαν σε όλο το δίκτυό τους.

15. Η Ελλάδα κοινοποίησε λεπτοµερείς πληροφορίες για κάθε

δικαιούχο.

Σε ό,τι αφορά την Ολυµπιακή Αεροπορία

16. Η Ελλάδα επεσήµανε στην Επιτροπή ότι η συνολική αποζη-
µίωση ήταν µικρότερη των τεσσάρων τριακοσιοστών εξηκοστών
πέµπτων του κύκλου εργασιών της εταιρείας και ότι αφορούσε
όχι µόνον τις πτήσεις προς τις Ηνωµένες Πολιτείες, τον
Καναδά και το Ισραήλ αλλά ολόκληρο το δίκτυο της εται-
ρείας.

17. Το αποζηµιωθέν κόστος, ήτοι [. . .] δρχ. ([. . .] EUR) κατανέ-

µεται ως εξής:

17.1. Έσοδα συνδεόµενα µε τις απώλειες στη µεταφορά επι-

βατών

Ανέρχονται χονδρικά σε ποσό ύψους [. . .] δρχ. (ήτοι
[. . .] EUR), από το οποίο [. . .] δρχ. ([. . .] EUR) αφο-
ρούν την περίοδο από 11 έως 15 Σεπτεµβρίου 2001·
ποσό [. . .] δρχ. ([. . .] EUR) αντιστοιχεί στις ζηµίες που
υπέστη η εταιρεία στον εναέριο χώρο του Βορείου
Ατλαντικού. Το υπόλοιπο, ήτοι
([. . .]
EUR), αντιστοιχεί στις ζηµίες στο υπόλοιπο δίκτυο
της εταιρείας, δηλαδή ουσιαστικά στο εσωτερικό και
ευρωπαϊκό δίκτυο, όπως επίσης και στο δίκτυό της
στη Μέση Ανατολή, την Αφρική, την Αυστραλία και
την Ασία.

[. . .] δρχ.

Εξάλλου, ποσό ύψους περίπου [. . .] δρχ. ([. . .] EUR)
αντιστοιχεί σε ζηµίες που υπέστη η εταιρεία στις 16
Σεπτεµβρίου 2001 στο δίκτυο του Βορείου Ατλαντι-
κού.

∆ιευκρινίσθηκε ότι το ύψος της αποζηµίωσης υπολογί-
σθηκε κατόπιν σύγκρισης της κυκλοφορίας που είχε
σηµειώσει η εταιρεία στη συγκεκριµένη περίοδο µε εκεί-
νην που είχε σηµειώσει τις αντίστοιχες ηµέρες της προ-
ηγούµενης εβδοµάδας, και κατόπιν διόρθωσης µε τη
διακύµανση που σηµειώθηκε κατά τη διάρκεια της αντί-
στοιχης περιόδου το 2000. Η ζηµία υπολογίσθηκε µε
βάση τη µέση τιµή της περιόδου αυτής για κάθε κατη-
γορία προορισµού.

17.2. Άλλες απώλειες εσόδων και προκληθέντα κόστη

Πρόκειται ουσιαστικά για:

— τις ζηµίες στη µεταφορά εµπορευµάτων: [. . .] δρχ.,

ήτοι [. . .] EUR,

— το κόστος που σχετίζεται µε την καταστροφή προ-

ϊόντων: [. . .] δρχ., ήτοι [. . .] EUR,

— διάφορα έξοδα σχετιζόµενα µε τους συµπληρωµατι-
κούς ελέγχους ασφαλείας: συνολικά [. . .] δρχ., ήτοι
[. . .] EUR,

— το κόστος που σχετίζεται µε τη µαταίωση εκτελού-
µενων πτήσεων, την εκτροπή και την παραµονή
αεροσκαφών στο έδαφος στο εξωτερικό:
[. . .]
δρχ., ήτοι [. . .] EUR,

C 199/6

EN

Official Journal of the European Union

23.8.2003

— το έκτακτο κόστος σύµπτυξης των πτήσεων ή των
«ferry flights» (1): [. . .] δρχ., ήτοι [. . .] EUR,

— το κόστος παραµονής ή υπερωριών: [. . .] δρχ., ήτοι

[. . .] EUR.

σχύσεις για την επανόρθωση ζηµιών που προκαλούνται από
θεοµηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα». Στην ανακοίνωσή της
στις 10 Οκτωβρίου 2001 (3), η Επιτροπή κρίνει ότι τα γεγο-
νότα της 11ης Σεπτεµβρίου 2001 µπορούν να χαρακτηρι-
σθούν έκτακτα γεγονότα υπό την έννοια του άρθρου 87,
παράγραφος 2, στοιχείο β) της συνθήκης.

17.3. Πραγµατοποιηθείσες εκπτώσεις

Αφορούν την εξοικονόµηση καυσίµων ύψους [. . .] δρχ.,
ήτοι [. . .] EUR.

Σε ό,τι αφορά την Aegean Cronus

18. Η Ελλάδα επεσήµανε στην Επιτροπή ότι η συνολική αποζη-
µίωση υπολογίσθηκε µε παρεµφερή τρόπο, είναι όµως κατά
πολύ µικρότερη, διότι η εταιρεία δεν εκτελεί υπερατλαντικές
πτήσεις. Η αποζηµίωση ανέρχεται σε [. . .] δρχ., ήτοι [. . .]
EUR.

3. Αξιολόγηση της ενίσχυσης

Ύπαρξη ενίσχυσης

19. ∆υνάµει του άρθρου 87, παράγραφος 1, της Συνθήκης, εκτός
αντίθετης παρέκκλισης, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό
οποιαδήποτε µορφή από τα κράτη ή µε κρατικούς πόρους
και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισµό
διά της ευνοϊκής µεταχειρίσεως ορισµένων επιχειρήσεων ή ορι-
σµένων κλάδων παραγωγής είναι ασυµβίβαστες µε την κοινή
αγορά.

20. Οι επιχορηγήσεις των αεροπορικών εταιρειών αποτελούν χορή-
γηση κρατικών πόρων προς όφελός τους και εποµένως συνι-
στούν γι' αυτές βέβαιο οικονοµικό πλεονέκτηµα.

21. Το µέτρο αυτό στις αεροµεταφορές είναι εκ φύσεως επιλε-
κτικό. Επιπλέον, ορίσθηκαν ρητά οι δύο αεροπορικές εταιρείες
για τις οποίες προορίζονταν οι ενισχύσεις του καθεστώτος.

22. Μέσα σε µια αγορά αεροµεταφορών η οποία έχει ελευθερωθεί
µε την τρίτη δέσµη µέτρων από την 1η Ιανουαρίου 1993 (2),
οι αεροπορικές εταιρείες ενός κράτους µέλους είναι σε αντα-
γωνισµό µε τις εταιρείες των άλλων κρατών µελών. Πιο συ-
γκεκριµένα, οι δύο αεροπορικές εταιρείες που επελέγησαν για
να λάβουν
ενίσχυση δραστηριοποιούνται στην κοινοτική
αγορά. Οι προβλεπόµενες προς όφελός τους επιχορηγήσεις,
και το πλεονέκτηµα που αποκτούν συνεπεία αυτών, θίγουν
τις συναλλαγές µεταξύ κρατών µελών και µπορούν να θίξουν
τον ανταγωνισµό.

23. Τα µέτρα αυτά, τα οποία συνιστούν κρατική ενίσχυση, είναι
συµβιβάσιµα µε τη Συνθήκη µόνον εφόσον θεωρηθούν συµβι-
βάσιµα µε µια από τις προβλεπόµενες παρεκκλίσεις.

Νοµική βάση για την αξιολόγηση της ενίσχυσης

24. ∆υνάµει του άρθρου 87, παράγραφος 2, στοιχείο β) της
συνθήκης ΕΚ είναι συµβιβάσιµες µε την κοινή αγορά: «οι ενι-

25. Στο σηµείο 35 της ανακοίνωσης, η Επιτροπή εξηγεί τις προ-
ϋποθέσεις που κρίνει αναγκαίες για να θεωρηθεί ότι οι απο-
ζηµιώσεις που συνδέονται µε τα γεγονότα αυτά πληρούν τους
όρους του άρθρου 87, παράγραφος 2, στοιχείο β) της συνθή-
κης:

Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι το άµεσο κόστος από το
κλείσιµο του αµερικανικού εναέριου χώρου την περίοδο
11-14 Σεπτεµβρίου 2001 αποτελεί άµεση συνέπεια των
γεγονότων της 11ης Σεπτεµβρίου 2001. Συνεπώς, µπορεί
να αποτελέσει αντικείµενο αποζηµίωσης από τα κράτη
µέλη, δυνάµει των διατάξεων του άρθρου 87 παράγραφος
2 εδάφιο β) της Συνθήκης, εφόσον πληρούνται οι εξής προ-
ϋποθέσεις:

— η αποζηµίωση χορηγείται χωρίς διακρίσεις σε όλες τις

αεροπορικές εταιρείες του ίδιου κράτους µέλους

— αφορά αποκλειστικά τις δαπάνες της περιόδου 11-14
Σεπτεµβρίου 2001, µετά το κλείσιµο του εναέριου
χώρου που αποφασίστηκε από τις αµερικανικές αρχές

— το ύψος της αποζηµίωσης υπολογίζεται µε ακριβή και
αντικειµενικό τρόπο, συγκρίνοντας την κυκλοφορία που
καταγράφηκε από κάθε αεροπορική εταιρεία στη διάρ-
κεια των τεσσάρων ηµερών µε αυτήν που σηµείωσε η ίδια
εταιρεία στη διάρκεια της προηγούµενης εβδοµάδας,
διορθωµένη σύµφωνα µε την εξέλιξη που σηµειώθηκε
την αντίστοιχη περίοδο του έτους 2000. Το µέγιστο
ύψος της αποζηµίωσης, στο οποίο πρέπει να συνυπολογι-
στούν ιδιαίτερα τόσο οι δαπάνες που προέκυψαν όσο και
αυτές που αποφεύχθηκαν, ισούται µε την απώλεια εσό-
δων που διαπιστώθηκε την εν λόγω περίοδο των τεσσά-
ρων ηµερών. Προφανώς, αυτό το ποσό δεν µπορεί να
υπερβαίνει το τετραπλάσιο του ενός τριακοσιοστού εξη-
κοστού πέµπτου του κύκλου εργασιών της εταιρείας.

Συµβιβάσιµο υπό την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 2,
στοιχείο β)

26. Η Επιτροπή σηµειώνει ότι, ακόµη και εάν ζήτησαν επίσηµα
αποζηµίωση για τις ζηµίες που υπέστησαν µόνον τρεις εται-
ρείες, όλοι οι αεροµεταφορείς, κάτοχοι αδείας δηµοσίων µετα-
φορών που έχει εκδοθεί από το κράτος µέλος, είναι επιλέξιµοι
για το καθεστώς αποζηµίωσης. Ο αποκλεισµός ενός αεροµε-
ταφορέα από αυτούς, της Axon Airlines, µε την αιτιολογία
ότι δεν εκτελούσε πλέον δροµολόγια όταν εστάλησαν οι επι-
στολές κοινοποίησης τού καθεστώτος στις εταιρείες και, πόσο
µάλλον, όταν καταβλήθηκε η ενίσχυση, από τη φύση του δεν
έχει ως αποτέλεσµα την εισαγωγή διακρίσεων από το καθε-
στώς. Το µέτρο καθορίστηκε λοιπόν οπωσδήποτε χωρίς να
εισαχθούν διακρίσεις.

(1) Στην αγγλική γλώσσα στην κοινοποίηση.
(2) Κανονισµοί του Συµβουλίου 2407/92 και 2408/92 (EE L 240 της

24.8.1992).

(3) COM(2001) 574 που διατίθεται στην ιστοσελίδα http://europa.eu.int/

eur-lex/fr/com/cnc/2001/com2001_0574fr01.pdf

23.8.2003

EN

Official Journal of the European Union

C 199/7

27. Οι αποζηµιώσεις που προαναφέρθηκαν αφορούν σε µεγάλο
βαθµό την περίοδο από τις 11 έως τις 14 Σεπτεµβρίου την
οποία όρισε η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της και έλαβε υπόψη
της στις προηγούµενες σχετικές αποφάσεις της· οι αποζηµιώ-
σεις αφορούν ωστόσο και την 15η ή ακόµη και την 16η
Σεπτεµβρίου 2001.

η παράταση της οριοθετηµένης περιόδου (4). Επειδή στις απο-
ζηµιώσεις που αναφέρονται στα σηµεία 17 και 18 προηγου-
µένως δεν υπάρχει διαχωρισµός µεταξύ των ποσών που κατα-
βλήθηκαν για την περίοδο έως τις 14 Σεπτεµβρίου, αφενός και
αφετέρου, εκείνων που καταβλήθηκαν για την 15η Σεπτεµ-
βρίου, η Επιτροπή δεν µπορεί να επιτρέψει σήµερα κανένα
µέρος του καθεστώτος.

28. Όµως, η Επιτροπή αναγνώρισε µεν ήδη στην παράγραφο 35
της ανακοίνωσής της ότι το κλείσιµο του εναερίου χώρου των
Ηνωµένων Πολιτειών από τις 11 έως τις 14 Σεπτεµβρίου είχε
τον χαρακτήρα «έκτακτου γεγονότος» και το συµβιβάσιµο των
αποζηµιώσεων των ζηµιών εξαιτίας του κλεισίµατος αλλά αντί-
θετα δεν αποδέχθηκε να θεωρηθούν συµβιβάσιµες άλλες ζηµίες
που συνδέονταν έµµεσα µε το κλείσιµο του εναερίου χώρου.
Αυτό ισχύει ιδίως για τις ζηµίες που υπέστησαν οι αεροπορι-
κές εταιρείες από το εκ νέου άνοιγµα του εναερίου χώρου στις
15 Σεπτεµβρίου.

29. Η Επιτροπή εξήγησε στην ανακοίνωσή της ότι οι αποζηµιωτέες
ζηµίες πρέπει να είναι «δαπάνες . . . µετά το κλείσιµο του
εναέριου χώρου που αποφασίστηκε . . .». Οι ελληνικές αρχές
όµως πρόσθεσαν συστηµατικά την 15η Σεπτεµβρίου στις 4
ηµέρες που είχε ορίσει η Επιτροπή στην ανακοίνωσή της. Ανα-
φέρουν επίσης στις πληροφορίες που διαβίβασαν ότι, εξαιτίας
της αβεβαιότητας που επικρατούσε σχετικά µε τη δυνατότητα
προσγείωσης, η ΟΑ είχε µαταιώσει προληπτικά από την προ-
ηγούµενη ηµέρα την πτήση της 16ης Σεπτεµβρίου προς Νέα
Υόρκη.

30. Η Επιτροπή διαπιστώνει πάντως ότι η κατάσταση µετά τις 14
Σεπτεµβρίου δεν χαρακτηριζόταν πλέον από διαταραχή της
κυκλοφορίας αλλά από πιο περιορισµένη εκµετάλλευση των
αεροπορικών γραµµών των αντίστοιχων εταιρειών.

31. Έτσι, η Επιτροπή δεν µπορεί να δεχθεί ότι οι έµµεσες συνέπειες
των τροµοκρατικών επιθέσεων της 11ης Σεπτεµβρίου, όπως οι
δυσχέρειες στην εκµετάλλευση των αεροπορικών γραµµών από
τις 15 Σεπτεµβρίου, είναι του αυτού επιπέδου µε τις άµεσες
συνέπειες των γεγονότων, δηλαδή το ολοκληρωτικό κλείσιµο
ορισµένων τµηµάτων του εναερίου χώρου έως τις 14 Σεπτεµ-
βρίου, και άρα την αδυναµία εκµετάλλευσης των αεροπορικών
γραµµών που διέρχονται από τα τµήµατα αυτά του εναερίου
χώρου. Οι έµµεσες συνέπειες των τροµοκρατικών επιθέσεων
έγιναν αισθητές σε πολυάριθµους τοµείς της παγκόσµιας οικο-
νοµίας, και παραµένουν µέχρι σήµερα σηµαντικές, θα είναι δε
κατά το µάλλον ή ήττον παρατεταµένης διάρκειας, αλλά, όπως
σε κάθε άλλη οικονοµική ή πολιτική κρίση, τέτοιες δυσχέρειες,
όσο υπολογίσιµες και εάν είναι, δεν µπορούν να χαρακτηρι-
σθούν έκτακτα γεγονότα.

32. Η Επιτροπή εκφράζει εποµένως σοβαρότατες αµφιβολίες ως
προς το συµβιβάσιµο του καθεστώτος µε τη Συνθήκη, για
το διάστηµα της 15ης και 16ης Σεπτεµβρίου 2001 που περι-
λαµβάνει, µε βάση όχι µόνον την υπέρβαση της περιόδου που
προβλέπεται στο σηµείο 35 της ανακοίνωσής της αλλά επίσης
κυρίως εξαιτίας της έλλειψης έκτακτου γεγονότος και της
µεταβολής στη φύση των αποζηµιωτέων ζηµιών που επιφέρει

33. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής ορίζεται επίσης ως αρχή η
αποζηµίωση των άµεσων συνεπειών από την απόφαση των
αµερικανικών αρχών να κλείσουν τον εναέριο χώρο. Την
αρχή αυτή εφάρµοσε συγκεκριµένα η Επιτροπή στις προηγού-
µενες αποφάσεις της επί του θέµατος, οι οποίες υπενθυµίζο-
νται στο σηµείο 37 στη συνέχεια. Από τις αποζηµιώσεις που
κοινοποιήθηκαν, εκείνη των [. . .] δρχ., ανεξάρτητα από το
πρόβληµα της 15ης Σεπτεµβρίου που αναφέρθηκε στην προ-
ηγούµενη παράγραφο, φαίνεται να είναι σύµφωνη µε τους
τρόπους εφαρµογής που αποφάσισε η Επιτροπή, εάν ληφθεί
υπόψη το κόστος που υπέστησαν οι αεροπορικές εταιρείες σε
άλλους εναέριους χώρους, όπως του Καναδά, και µε την προ-
ϋπόθεση ότι είχαν τους ίδιους περιορισµούς.

34. Στις προηγούµενες αποφάσεις της για κρατικές ενισχύσεις η
Επιτροπή έκρινε επίσης επί του θέµατος ότι, για την αποζη-
µίωση που πρότεινε το εκάστοτε κράτος µέλος, αυτή έπρεπε να
περιορίζεται στις γραµµές ή τα δίκτυα που είχαν θιγεί από το
κλείσιµο του εναερίου χώρου ή από διαταραχές, όπως η αδυ-
ναµία ολοκλήρωσης της µετακίνησης επιβατών, που δηµιουρ-
γήθηκαν σε άλλα δίκτυα. Το µέτρο που κοινοποίησαν οι ελλη-
νικές αρχές φαίνεται ότι προβλέπει επίσης, για τα δίκτυα εκτός
του Βορείου Ατλαντικού, αποζηµίωση ανάλογη της απώλειας
επιβατών που παρατηρήθηκε σε σύγκριση µε την περίοδο από
τις 11 έως τις 15 Σεπτεµβρίου 2001 και µε την προηγούµενη
εβδοµάδα.

35. Η Ελλάδα εκφράζει την άποψη ότι οι τροµοκρατικές επιθέσεις
είχαν σαφείς επιπτώσεις σε όλα τα δίκτυα και ότι για το λόγο
αυτό τις έλαβαν όλες υπόψη στον υπολογισµό της αποζηµίω-
σης.

36. Η Επιτροπή αποδέχθηκε µεν ήδη σε πολλές περιπτώσεις τη
δικαιολόγηση του κόστους εξαιτίας της απώλειας επιβατών
σε πτήσεις ανταπόκρισης, υπενθυµίζει όµως στις ελληνικές
αρχές ότι η δικαιολόγηση του κόστους πρέπει να γίνει µέσα
στο πλαίσιο που προαναφέρθηκε και το οποίο ακολουθήθηκε
στις προηγούµενες αποφάσεις (5). Πρέπει εποµένως να περιορι-
σθεί ουσιαστικά στην απώλεια των επιβατών που ακύρωσαν
όντως την πτήση τους διότι δεν υπήρχε πτήση ανταπόκρισης
από ή προς εναέριο χώρο κλειστό στην κυκλοφορία, και µάλι-
στα εφόσον την πτήση αυτή που µαταιώθηκε έπρεπε να εκτε-
λέσει ελληνική ή άλλη εταιρεία.

(4) Βλ. την τελική αρνητική απόφαση Γαλλία C 42/02 της 11ης ∆εκεµ-
βρίου 2002 σχετικά µε την παράταση πέραν της 14ης Σεπτεµβρίου
2001 των αποζηµιώσεων που είχαν εγκριθεί αρχικά µε την απόφαση
N 806/01: EE L 77 της 24ης Μαρτίου 2003, σ. 61. Βλ. επίσης την εν
µέρει αρνητική τελική απόφαση της 15ης Σεπτεµβρίου για το καθεστώς
που κοινοποίησε η Αυστρία (C 65/02 της 30ής Απριλίου 2003, η
οποία δεν έχει δηµοσιευθεί ακόµη).

(5) Βλ. παρεµφερείς αποφάσεις Γαλλία (N 806/01 της 30ής Ιανουαρίου
2002), Ηνωµένο Βασίλειο (N 854/01 της 12ης Μαρτίου 2002) και
Γερµανία (N 269/02 της 2ας Ιουλίου 2002) που διατίθενται στο ∆ια-
δίκτυο στη διεύθυνση: http://europa.eu.int/comm/secretariat_general/
sgb/state_aids/transports.htm

C 199/8

EN

Official Journal of the European Union

23.8.2003

37. Η Επιτροπή εκφράζει εποµένως σοβαρότατες αµφιβολίες ως
προς το συµβιβάσιµο της γενικευµένης αποζηµίωσης µε τη
Συνθήκη, δεδοµένου ότι δεν υφίσταται η απαραίτητη άµεση
σύνδεση, όπως προβλέπεται στο σηµείο 35 της ανακοίνωσής
της, µεταξύ αποζηµιωτέου κόστους και κλεισίµατος του εναε-
ρίου χώρου.

38. Η Επιτροπή, συνεπεία όλων όσων προαναφέρθηκαν, καταλήγει
ότι υπάρχουν σοβαρές αµφιβολίες σχετικά µε το συµβιβάσιµο
του καθεστώτος που κοινοποιήθηκε µε τη Συνθήκη, όπως
ερµηνεύεται στην ανακοίνωση που προαναφέρθηκε.

39. Οι στρεβλώσεις του ανταγωνισµού που θα µπορούσε να επι-
φέρει η έλλειψη αναλογικότητας µεταξύ αυτής της ενδεχόµε-
νης στρέβλωσης και του επιδιωκόµενου στόχου χρειάζεται να
εξετασθούν πιο διεξοδικά όπως φαίνεται.

4. Απόφαση

40. Με βάση όσα προαναφέρθηκαν, η Επιτροπή εκφράζει σοβαρές
αµφιβολίες ως προς το συµβιβάσιµο των συγκεκριµένων ενι-
σχύσεων µε τους κανόνες της συνθήκης ΕΚ περί κρατικών
ενισχύσεων και ιδίως µε το άρθρο 87, παράγραφος 2, στοιχείο
β) της συνθήκης. ∆υνάµει των άρθρων 10 και 13 του κανονι-
σµού (ΕΚ) αριθ. 659/99 του Συµβουλίου, η Επιτροπή εντέλ-
λεται την Ελλάδα να τής γνωστοποιήσει την απάντησή της
σχετικά µε την κίνηση της διαδικασίας, όπως επίσης να τής
διαβιβάσει, εντός προθεσµίας ενός µηνός από την παραλαβή
της παρούσας, όλα τα έγγραφα, τις πληροφορίες και τα δεδο-
µένα που χρειάζονται για να αξιολογήσει
ίσως ορθότερα το
συµβιβάσιµο των προτεινόµενων µέτρων.

41. Συγκεκριµένα, στο παρόν στάδιο πρόκειται για έγγραφα και

συµπληρωµατικές εξηγήσεις που σχετίζονται µε:

α) το συγκεκριµένο τρόπο µε τον οποίο οι αµερικανικές αρχές
επέβαλαν απαγόρευση πτήσης ή δεν επέτρεψαν πτήσεις στις
ελληνικές αεροπορικές εταιρείες από τις 15 Σεπτεµβρίου
2001·

β) την απόδειξη του έκτακτου χαρακτήρα των περιορισµών
που ζήτησαν οι αρχές αυτές για να επιτραπούν οι πτήσεις
µε προορισµό τις Ηνωµένες Πολιτείες από τις 15 Σεπτεµ-
βρίου 2001·

γ) την απόδειξη ότι, για τους προορισµούς εκτός των Ηνω-
µένων Πολιτειών, υπάρχει άµεση σύνδεση µεταξύ των απο-
ζηµιωτέων από την Ελλάδα απωλειών και του κλεισίµατος
ορισµένων τµηµάτων του εναερίου χώρου, άµεση σύνδεση
η οποία, σύµφωνα µε την πρακτική που έχει θεσπίσει η
Επιτροπή στο θέµα αυτό, περιορίζει τις δυνατότητες απο-

ζηµίωσης στις περιπτώσεις των επιβατών σε ανταπόκριση
από ή προς δίκτυα, στα οποία αποδεδειγµένα επιβλήθηκε
περιορισµός διέλευσης·

δ) το συµβιβάσιµο του συνυπολογισµού άλλων ζηµιών στα
έσοδα που σηµειώθηκαν ή άλλου πρόσθετου κόστους
όπως αναφέρονται στο σηµείο 17.2 της απόφασης.

42. Συγκεκριµένα, η Επιτροπή, για να µπορέσει να λάβει ισόρροπη
απόφαση, ζητεί από τις αρχές σας να διευκρινίσουν πλήρως,
για κάθε ποσό αναφερόµενο στα σηµεία 17 και 18 της παρού-
σας απόφασης:

— την αντιστοιχία τους προς το κόστος που σηµειώθηκε στον
εναέριο χώρο του Βορείου Ατλαντικού κατά τη διάρκεια
της περιόδου από 11 έως 14 Σεπτεµβρίου και µόνον·

— την αντιστοιχία τους προς το κόστος που σηµειώθηκε στη
µεταφορά επιβατών σε ανταπόκριση από ή προς υπερατλα-
ντικές πτήσεις ή προς άλλο κόστος συνδεόµενο µε το
κλείσιµο αυτού του εναερίου χώρου κατά την
ίδια
περίοδο.

43. Εάν η Ελλάδα δεν δώσει σχετική απάντηση, η Επιτροπή θα
λάβει απόφαση µε βάση τα στοιχεία που διαθέτει. Η Επιτροπή
καλεί τις αρχές σας να διαβιβάσουν αµέσως αντίγραφο της
παρούσας επιστολής στους δυνητικούς δικαιούχους της ενί-
σχυσης.

44. Η Επιτροπή επιφυλάσσεται να ζητήσει περαιτέρω στοιχεία µετά

την ανάλυση των ανωτέρω πληροφοριών.

45. Η Επιτροπή υπενθυµίζει στην Ελλάδα το ανασταλτικό αποτέ-
λεσµα του άρθρου 88, παράγραφος 3, της συνθήκης ΕΚ και
παραπέµπει στο άρθρο 14 του κανονισµού (ΕΚ) αριθ. 659/99
του Συµβουλίου, το οποίο προβλέπει ότι κάθε µέτρο που
συνιστά παράνοµη και ασυµβίβαστη κρατική ενίσχυση µπορεί
να ανακτηθεί από το δικαιούχο της.

46. Με την παρούσα, η Επιτροπή γνωστοποιεί στην Ελλάδα ότι θα
ενηµερώσει τα ενδιαφερόµενα µέρη για τη δηµοσίευση της
παρούσας επιστολής και της περίληψής της στην Επίσηµη
Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θα ενηµερώσει επίσης
τα ενδιαφερόµενα µέρη στις χώρες ΕZΕΣ που έχουν υπογράψει
τη συµφωνία ΕΟΧ µε δηµοσίευση της ανακοίνωσης στο συ-
µπλήρωµα ΕΟΧ της Επίσηµης Εφηµερίδας, καθώς επίσης θα
ενηµερώσει την εποπτεύουσα αρχή της ΕZΕΣ αποστέλλοντάς
της αντίγραφο της παρούσας. Όλα τα ενδιαφερόµενα µέρη
που προαναφέρθηκαν θα κληθούν να υποβάλουν τις παρατη-
ρήσεις τους εντός προθεσµίας ενός µηνός από την ηµεροµηνία
της δηµοσίευσης αυτής.’