State aid — Belgium — Aid C 15/2002 (ex E 1/2000) — Coordination centres ("centres de coordination") — Invitation to submit comments pursuant to Article 88(2) of the EC Treaty (Text with EEA relevance)
Date: 2002-06-20
Institutions: European Commission
Subjects: Belgium, State aid, business management, control of State aid, corporation tax, multinational enterprise, tax system

C 147/2

EN

Official Journal of the European Communities

20.6.2002

STATE AID — BELGIUM

Aid C 15/2002 (ex E 1/2000) — Coordination centres (‘centres de coordination’)

Invitation to submit comments pursuant to Article 88(2) of the EC Treaty

(2002/C 147/02)

(Text with EEA relevance)

By means of the letter dated 27 February 2002, reproduced in the authentic language on the pages
following this summary, the Commission notified Belgium of its decision to initiate the procedure laid
down in Article 88(2) of the EC Treaty concerning the abovementioned measure.

Interested parties may submit their comments on the measures in respect of which the Commission is
initiating the procedure within one month of the date of publication of this summary and the following
letter, to:

European Commission
Directorate-General for Competition
State Aid Registry
B-1049 Brussels
Fax (32-2) 296 12 42.

These comments will be communicated to Belgium. Confidential treatment of the identity of the interested
party submitting the comments may be requested in writing, stating the reasons for the request.

SUMMARY

Procedures

reviewing the scheme,
in the light of

In 1984, the Commission took the view that the tax scheme
for coordination centres did not constitute aid within the
meaning of Article 92(1) of the EC Treaty (now Article 87(1)
the Commission then
EC). After
its communication on the
considered that,
application of State aid rules to measures relating to direct
business taxation, the scheme constituted incompatible State
aid. On 11 July 2001, the Commission proposed appropriate
measures to Belgium aimed, in particular, at putting an end to
the various tax exemptions and reductions in the taxable base
enjoyed by coordination centres. The Belgian authorities chal-
the proposed
lenged both the substance and procedure of
appropriate measures and did not officially accept
them
within the prescribed period. The Commission has therefore
investigation procedure under
decided to initiate the formal
Article 19(2) of Council Regulation (EC) No 659/1999.

Description of
Commission is initiating the procedure

the measure in respect of which the

The legislation on coordination centres is based on Royal
Decree No 187 of 30 December 1982. This tax scheme,
amended on several occasions (1), has been applied in its
form since 1 January 1993. The administrative
present
commentary on this measure
contained in Circular
is
CI.RH.421/439.244 of 29 November 1993. The status of coor-
dination centre is granted by administrative approval. A coor-

(1) Law of 11 April 1983, Law of 27 December 1984, Royal Decree of
20 December 1984, Law of 4 August 1986, Royal Decree of
3 November 1986, Law of 23 October 1991, Law of 28
December 1992.

dination centre must be part of a multinational group (busi-
nesses in at least four countries), having own capital of BEF 1
billion and an annual consolidated turnover of BEF 10 billion.
Only certain activities are authorised (2). Firms in the financial
sector
the
scheme. Lastly, coordination centres must employ at least the
equivalent of ten full-time staff in Belgium by the end of their
first two years in business.

insurance) do not qualify for

(credit, banking,

costs,

and operating

By way of derogation from the ordinary tax system, the taxable
income of approved coordination centres is,
in principle,
assessed at a flat rate and corresponds to a percentage of
expenditure
costs,
financial charges and corporation tax. The flat-rate percentage
of profits must be fixed on a case-by-case basis according to
the activities effectively pursued by the centre. Where there are
no objective criteria to determine the percentage of profits to
be taken into account, the rate is set at 8 %. The profits of
coordination centres are
standard rate of
corporation tax.

excluding

taxed at

staff

the

Coordination centres are also exempt from property tax on
buildings they use for business purposes. In addition, no regis-
tration duty is due on contributions made to coordination
interest and
centres and capital
royalties are in principle exempt from withholding tax where
they are paid or allocated by coordination centres.
Income
received by such centres from their cash deposits are also
exempt from withholding tax.

increases. Lastly, dividends,

(2) All activities of an ancillary or preparatory nature for members of
information-gathering, centralisation of
centralisation of

the group (advertising,
administrative
accounts, financial transactions, etc.).

and data-processing activities,

20.6.2002

EN

Official Journal of the European Communities

C 147/3

On 1 January 1993 an annual tax on coordination centres was
introduced, amounting to BEF 400 000 per full-time member
of
staff employed by coordination centres, but with a
maximum of BEF 4 000 000.

The approval is valid for 10 years and is renewable.

Assessment of the measure

the tax scheme for coor-
The Commission considers that
dination centres constitutes an aid scheme as it meets the
four criteria of Article 87(1) of the EC Treaty:

— Exemption from taxes confers an advantage as it relieves
the group's members of some of
the charges that are
normally borne by their budgets. The same is true of the
flat-rate method used which reduces the profit subject to
corporation tax since it excludes staff costs and financial
charges. The application of a single margin rate may also
confer an advantage.

— Exemption from taxes and the reduction in the tax base
resulting from the flat-rate method used lead either directly,
or by deferring the payment of tax, to a reduction in State
resources.

— Trade between Member States is affected since the coor-
dination centres operate on behalf of multinational
groups and the transactions they engage in, especially
financial operations, are the subject of
intense intra-
Community trade. The tax advantages enjoyed by the
centres may well strengthen the competitive position of
the centres or their group in transactions on the financial
markets (e.g. issues of medium-term notes or loans), irres-
pective of the economies of scale achieved due to the size
the transactions of the coor-
of
dination centres ultimately benefit members of
that
group, which are in direct competition with other firms
on the Community market.

In addition,

the firms.

— The measure is selective or specific as it favours only firms
belonging to large groups in terms of own capital and
turnover and having a presence in at least four countries.
These criteria do not appear to be justified in relation to the
nature or structure of the Belgian tax system.

None of the exemptions provided for in Article 87(2) and (3)
appear to apply in this case. The Commission accordingly has
doubts whether the tax scheme for coordination centres is
compatible with the common market.

TEXT OF THE LETTER

‘Met dit schrijven stelt de Commissie België ervan in kennis, dat
zij na onderzoek van de door uw autoriteiten verstrekte inlich-
tingen en gezien het
feit dat België de bij brief SG(2001)
D/289723 van 11 juli 2001 voorgestelde dienstige maatregelen
niet aanvaardt, heeft besloten de procedure van artikel 88, lid
2, van het EG-Verdrag in te leiden.

In 1997 heeft de Raad Ecofin een Gedragscode inzake de be-
lastingregeling voor ondernemingen (3) vastgesteld om een
einde te maken aan de schadelijke praktijken op dit gebied.
Naar aanleiding van de verbintenis die in deze gedragscode
was aangegaan, heeft de Commissie in 1998 een Mededeling
over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen
van de staten op maatregelen op het gebied van de directe
belastingen op ondernemingen (4) bekendgemaakt, waarin zij
opnieuw verklaarde vastbesloten te zijn deze regels strikt en
volgens het beginsel van gelijkheid van behandeling toe te
passen. De onderhavige procedure past in het kader van deze
mededeling.

1. VOORGESCHIEDENIS

1. Op grond van het Koninklijk Besluit nr. 187 van 30 de-
cember 1982 (hierna te noemen „KB nr. 187”) werden de
coördinatiecentra die ten behoeve van de ondernemingen
van een concern een aantal administratieve, voorberei-
dende of hulptaken alsmede bepaalde werkzaamheden op
het gebied van financiële centralisatie zouden verrichten,
gedurende tien jaar vrijgesteld van de vennootschapsbelas-
ting.

2. Op 3 februari 1983 deelde de Commissie de Belgische
regering mee dat de maatregelen waarin dit koninklijk
lid 1, van het
besluit voorzag, vielen onder artikel 92,
EG-Verdrag (thans artikel 87, lid 1, EG-Verdrag), verzocht
zij haar derhalve deze fiscale regeling aan te melden uit
hoofde van artikel 93, lid 2 (thans artikel 88, lid 3, EG-
Verdrag) van het EG-Verdrag en de toepassing ervan on-
verwijld op te schorten.

3. Bij brief van 3 april 1984 stelde de Belgische regering de
Commissie in kennis van een wetsontwerp waarbij de be-
staande belastingregeling werd gewijzigd doordat de belas-
tingvrijstelling werd vervangen door een stelsel waarbij de
inkomsten van de coördinatiecentra forfaitair werden vast-
gesteld (steunregeling nr. 99/84). Op 2 mei 1984 besloot
de Commissie dat de regeling, ten gevolge van de wijzi-
gingen die de Belgische regering voornemens was erin aan
te brengen, geen steunelement in de zin van artikel 92, lid
1, EG-Verdrag (thans artikel 87, lid 1) meer bevatte. De
Belgische regering werd van dit besluit in kennis gesteld bij
brief SG(84) D/6421 van 16 mei 1984.

(3) PB C 2 van 6.1.1998, blz. 2.
(4) PB C 384 van 10.12.1998.

C 147/4

EN

Official Journal of the European Communities

20.6.2002

4. De door de Belgische regering feitelijk ingevoerde wijzigin-
gen waren evenwel niet in overeenstemming met het bij de
Commissie ingediende wetsontwerp. De wet houdende fis-
cale bepalingen van 27 december 1984 voorzag immers
in de vervanging van de bij KB nr. 187 ingestelde
wel
fiscale vrijstellingsregeling door een regeling waarbij de
belastbare inkomsten van het coördinatiecentrum forfaitair
worden vastgesteld, maar krachtens artikel 39 van ge-
noemde wet werd de fiscale vrijstellingsregeling verlengd
voor de coördinatiecentra die vóór de inwerkingtreding
van de wet waren erkend, behalve indien deze aan de
nieuwe bepalingen wensten te worden onderworpen. Dit
kwam erop neer dat deze centra konden kiezen tussen de
beide regelingen, in tegenstelling tot wat de Belgische re-
gering had aangekondigd. Derhalve leidde de Commissie
op 12 december 1985 de procedure van artikel 93, lid 2,
van het EG-Verdrag (thans artikel 88, lid 2, EG-Verdrag) in
ten aanzien van:

— de toepassing van de bij KB nr. 187 ingestelde fiscale
vrijstellingsregeling voor de coördinatiecentra, ondanks
het verzoek van de Commissie aan de Belgische rege-
ring om de toepassing van deze regeling op te schor-
ten;

— de door artikel 47 van de wet van 27 december 1984
tot wijziging van deze regeling mogelijk gemaakte
handhaving van de mogelijkheid voor de coördinatie-
centra die vóór deze datum waren erkend, om van de
bij KB nr. 187 ingestelde regeling te blijven profiteren.

5. Naar aanleiding van de mededeling door de Belgische re-
gering van de tekst van de wet van 4 augustus 1986,
krachtens artikel 44 waarvan de bij wet van 27 december
1984 ingestelde fiscale regeling verplicht moest worden
uitgebreid tot alle coördinatiecentra en de fiscale vrijstel-
lingsregeling derhalve definitief werd afgeschaft, sloot de
Commissie de procedure op grond van de overweging dat
de maatregel geen steunelement meer bevatte, en deelde zij
haar besluit aan de Belgische regering mee bij brief SG(87)
D/3027 van 9 maart 1987.

6. Op 1 december 1997 nam de Raad een resolutie aan
betreffende een Gedragscode inzake de belastingregeling
voor ondernemingen (5), waarmee werd voorzien in de
behoefte aan op Europees niveau gecoördineerde acties
om een einde te maken aan schadelijke belastingconcur-
rentie.

7. Op 11 november 1998 hechtte de Commissie haar goed-
keuring aan een Mededeling over de toepassing van de
regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maat-
regelen op het gebied van de directe belastingen op onder-
nemingen (6) (hierna te noemen „de Mededeling”), waarin
zij verklaarde voornemens te zijn alle in de lidstaten gel-
dende belastingregelingen (opnieuw) te onderzoeken.

8. In het kader hiervan verzocht de Commissie bij brief
D/50716 van 12 februari 1999 de Belgische autoriteiten
haar inlichtingen te verstrekken over de coördinatiecentra.
Het antwoord van de Belgische regering werd ontvangen
bij brief van 15 maart 1999.

9. Bij brief D/53864 van 17 juli 2000 deelden de diensten
van de Commissie de Belgische autoriteiten mee dat de

belastingregeling van de coördinatiecentra thans in het
licht van voornoemde mededeling staatssteun als bedoeld
in artikel 87,
lid 1, van het EG-Verdrag scheen te zijn.
Teneinde overeenkomstig artikel 17, lid 2, van de proce-
dureverordening nr. 659/99 (EG) van de Raad van 22
maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor
de toepassing van artikel 88 van het EG-Verdrag (hierna
te noemen „procedureverordening”) de samenwerkingspro-
cedure in te leiden, verzochten de diensten van de Com-
missie de Belgische autoriteiten binnen een termijn van
een maand vanaf de datum van verzending van de brief
hun opmerkingen te maken.

10. Per fax van 28 juli 2000 verzochten de Belgische autori-
teiten om een langere termijn tot 1 oktober om hun op-
merkingen te maken. Bij brief D/54161 van 2 augustus
2000 verlengden de diensten van de Commissie de termijn
met 15 werkdagen vanaf 17 augustus 2000.

11. Bij brief van 6 september 2000 betwistte de Belgische
regering de geldigheid van de brief van de diensten van
de Commissie waarin de belastingregeling werd aange-
merkt als bestaande steun en bedrijfssteun. De Belgische
regering verzocht de Commissie als college een uitspraak
te doen en een voorlopige conclusie te trekken alvorens de
samenwerkingsprocedure zou worden ingeleid. Hoewel de
Commissie haar standpunt had onderbouwd in haar brie-
ven D/54919 van 28 september 2000 en D/51054 van 13
maart 2001, verklaarden de Belgische autoriteiten bij brie-
ven van 14 december 2000 en 19 september 2001 het
hiermee nog steeds oneens te zijn (zie punt 15 hieronder).

12. Op 11 juli 2001 stelde de Commissie aan België de vol-
gende dienstige maatregelen voor (7): „Het koninklijk be-
sluit nr. 187 betreffende de oprichting van de „coördinatie-
centra” (zoals herhaaldelijk gewijzigd) en het rondschrijven
CI.RH. 421/43.244 van 29 november 1993 moeten wor-
den gewijzigd in die zin dat:

— geen belastingvrijstelling wordt verleend, met name
met betrekking tot de onroerende voorheffing, de roe-
rende voorheffing en het evenredige registratierecht bij
kapitaalinbreng;

— in de belastbare grondslag alle kosten (met name de
financiële kosten en de personeelskosten) worden be-
grepen;

— en de winst niet meer wordt gelijkgesteld aan één vast
percentage van de bedrijfskosten en per geval wordt
vastgesteld op grond van de bijzondere kenmerken
van de verrichte transacties;

— de Belgische autoriteiten moeten vóór 30 november
2001 een officiële verklaring betreffende de opneming
van de noodzakelijke maatregelen in de belastingwet-
geving bekendmaken;

— in afwachting van de tenuitvoerlegging van de boven-
genoemde wijzigingen moeten de Belgische autoriteiten
zich ertoe verbinden om vanaf de datum van aanvaar-
ding van deze dienstige maatregelen geen nieuwe er-
kenningen meer te verlenen krachtens de geldende be-
palingen betreffende de coördinatiecentra”.

(5) Zie voetnoot 3.
(6) Zie voetnoot 4.

(7) Brief SG(2001) D/289723.

20.6.2002

EN

Official Journal of the European Communities

C 147/5

13. Bovengenoemde dienstige maatregelen behelsden ook op
voorlopige basis dat de coördinatiecentra die vóór de da-
tum van aanvaarding van de genoemde dienstige maat-
regelen waren erkend, tot 31 december 2005 konden blij-
ven profiteren van de bovengenoemde belastingregeling.

14. De Belgische autoriteiten hadden twee maanden de tijd om
zich uit te spreken over de inhoud van de dienstige maat-
regelen, dus tot 12 september 2001. Bij brief van 31 juli
2001 verzochten de Belgische autoriteiten om een verleng-
ing van deze termijn tot januari 2002. Bij brief D/53433
verlengde de Commissie de termijn tot 28 september
2001.

15. Bij brief van 19 september 2001 formuleerden de Belgi-
sche autoriteiten opmerkingen over de kwalificatie als be-
staande steun, de gebruikte procedure en de inhoud van de
voorgestelde dienstige maatregelen en deelden zij de Com-
missie mee dat deze opmerkingen noch een aanvaarding,
noch een weigering van deze dienstige maatregelen vorm-
den. De Belgische autoriteiten zijn namelijk van mening
dat de in artikel 17 van de procedureverordening bedoelde
samenwerkingsfase pas is ingegaan toen het College van
commissarissen op 11 juli zijn besluit nam.

16. Bij ontstentenis van een uitdrukkelijke aanvaarding van
deze maatregelen binnen de gestelde termijn en gezien
de door de Belgische autoriteiten in hun bovengenoemde
brief van 19 september geformuleerde opmerkingen, be-
sloot de Commissie overeenkomstig artikel 19, lid 2, van
de bovengenoemde procedureverordening de in artikel 4,
lid 4, ervan bedoelde procedure in te leiden.

2. BESCHRIJVING VAN DE BELASTINGREGELING VAN DE
COÖRDINATIECENTRA VAN MULTINATIONALE ONDER-
NEMINGEN IN BELGIË

17. De wetgeving betreffende de coördinatiecentra vindt haar
oorsprong in het KB nr. 187 van 30 december 1982. Deze
belastingregeling, zoals herhaaldelijk gewijzigd (8),
is in
haar huidige vorm van toepassing sinds 1 januari 1993.
Een algemene toelichting erop van de belastingadministra-
tie is te vinden in het rondschrijven CI.RH.421/439.244
van 29 november 1993.

18. Een coördinatiecentrum komt voor de regeling in aanmer-
king na erkenning bij koninklijk besluit. Het coördinatie-
centrum moet deel uitmaken van een concern met een
multinationaal karakter (9), dat beschikt over kapitaal en
reserves ten bedrage van ten minste één miljard frank en
een jaaromzet maakt waarvan het geconsolideerde bedrag
gelijk is aan of groter is dan 10 miljard frank. Slechts

bepaalde voorbereidende, hulp- of centralisatiewerkzaam-
heden zijn toegestaan (10). Ondernemingen van de financi-
ële sector (kredietverlening, banken, verzekeringen) komen
niet voor deze regeling in aanmerking. Ten slotte moeten
de coördinatiecentra, zodra zij twee jaar werkzaam zijn
geweest, in België ten minste het equivalent van tien vol-
tijdse werknemers in dienst hebben.

19. In afwijking van de algemene belastingregeling wordt het
belastbare inkomen van de erkende coördinatiecentra in
principe forfaitair vastgesteld en komt het overeen met
een percentage van het bedrag van de uitgaven en de
bedrijfskosten, exclusief personeelskosten, financiële lasten
en vennootschapsbelasting. Het forfaitaire winstpercentage
moet in elk specifiek geval worden vastgesteld met inacht-
neming van de werkelijk door het centrum uitgeoefende
werkzaamheden.
Indien het centrum zelf bepaalde ver-
leende diensten factureert tegen een prijs die overeenkomt
met het bedrag van de kosten vermeerderd met een winst-
marge, kan het percentage van die winstmarge daarvoor
worden gebruikt mits het niet abnormaal is. Wanneer er
geen objectieve criteria bestaan om het in aanmerking te
nemen winstpercentage te bepalen, moet dit in principe
worden vastgesteld op 8 %.

20. De belastbare winst van het coördinatiecentrum mag ech-
ter niet lager zijn dan het totaal van de uitgaven of lasten
die niet aftrekbaar zijn als beroepskosten („niet in aanmer-
king komende uitgaven”) en de abnormale voordelen of de
voordelen zonder tegenprestatie die door de leden van het
concern aan het centrum worden verleend.

21. De winst van de coördinatiecentra wordt belast tegen het

normale tarief van de vennootschapsbelasting.

22. De coördinatiecentra zijn ook vrijgesteld van de onroe-
rende voorheffing op de onroerende goederen en de vaste
uitrusting die zij zelf gebruiken voor de uitoefening van
hun beroepswerkzaamheid.

23. Bovendien is het registratierecht van 0,50 % niet verschul-
digd over de kapitaalinbreng in het coördinatiecentrum en
de verhogingen van het maatschappelijk kapitaal.

24. Ten slotte zijn door coördinatiecentra uitgekeerde dividen-
den, rente en royalty's altijd vrijgesteld van de roerende
voorheffing, behalve, in het geval van rente, wanneer de
begunstigde is onderworpen aan de belasting op het inko-
men van natuurlijke personen of de belasting op het in-
komen van rechtspersonen.

25. De inkomsten van de coördinatiecentra uit hun deposito's
van gelden zijn eveneens vrijgesteld van de roerende voor-
heffing.

26. De vrijstelling van de in punt 24 beschreven voorheffing
ging gepaard met de berekening van een fictieve roerende
voorheffing voor de door de centra verrichte uitkeringen.
Deze voorheffing is fictief omdat de ontvangers van de
door de centra uitgekeerde inkomsten het
totaalbedrag
ontvangen zonder dat daarop een voorheffing in minde-
ring wordt gebracht, maar deze wel kunnen aanrekenen op
de te betalen eindbelasting.

(8) Wet van 11 april 1983, wet van 27 december 1984, koninklijk
besluit van 20 december 1984, wet van 4 augustus 1986, konink-
lijk besluit van 3 november 1986, wet van 23 oktober 1991, wet
van 28 december 1992.

(9) Het multinationale karakter wordt bepaald op grond van criteria
zoals vestiging (in de vorm van dochterondernemingen in ten
minste vier landen), in het buitenland gerealiseerde omzet en in
het buitenland geïnvesteerd eigen vermogen.

(10) Reclame,

informatieverstrekking en -verzameling, verzekering en
herverzekering, wetenschappelijk onderzoek, betrekkingen met na-
tionale en internationale autoriteiten, centralisatie van werkzaam-
heden op het gebied van boekhouding, administratie en gegevens-
verwerking, centralisatie van financiële operaties en het dragen van
de risico's uit wisselkoersschommelingen, alsmede alle hulp- of
voorbereidende werkzaamheden voor de ondernemingen van het
concern.

C 147/6

EN

Official Journal of the European Communities

20.6.2002

27. Volgens de Belgische autoriteiten wordt deze fictieve roe-
rende voorheffing niet meer toegekend over de door de
centra uitgekeerde rente uit hoofde van vanaf 24 juli 1991
gesloten overeenkomsten, en evenmin over vanaf dezelfde
datum uitgekeerde dividenden, en ook niet over vanaf 1
januari 1986 betaalde of toegewezen royalty's.

28. Bij de wet van 28 december 1992 werd met ingang van 1
januari 1993 een jaarlijkse belasting op de coördinatiecen-
tra ingevoerd, die werd vastgesteld op 400 000 BEF per
voltijdse werknemer van de coördinatiecentra, maar niet
hoger kan zijn dan 4 000 000 BEF.

29. De belastingregeling waarop dit besluit betrekking heeft, is
van toepassing op de coördinatiecentra met ingang van de
belastingperiode tijdens welke de erkenning werd aange-
vraagd, tot het einde van de belastingperiode die wordt
afgesloten in de loop van het tiende jaar volgend op het
jaar waarin de aanvraag werd ingediend. Volgens de infor-
matie (11) waarover de Commissie beschikt, wordt bij de
verlening van de erkenning voor een dergelijke periode
echter geen rekening gehouden met de maatregelen die
mogelijk zullen moeten worden genomen in het kader
van de werkzaamheden van de door mevrouw Primarolo
voorgezeten werkgroep „Gedragscode inzake de belasting-
regeling voor ondernemingen” van de Raad.

3. BEOORDELING VAN DE MAATREGEL

Opmerking over de procedure

30. Zoals hierboven beschreven (12), betwist België het door de
Commissie aangevoerde karakter van bestaande steun en
de door haar gekozen onderzoekprocedure. België beroept
zich met name op het besluit van de Commissie van 1984
volgens hetwelk de regeling geen steunelement bevatte, en
op de beschikking om het vervolgens ingestelde formele
onderzoek af te sluiten (13), waarmee dit besluit werd be-
vestigd. De Belgische autoriteiten zijn van mening dat het
onder dergelijke omstandigheden aan de Commissie als
college is om de in artikel 17 van de procedureverordening
bedoelde samenwerkingsfase in te leiden. De Belgische au-
toriteiten zijn derhalve van mening dat de samenwerkings-
fase niet geldig is ingegaan door de brief van 17 juli 2000
(zie punt 9) van de diensten van de Commissie, maar
uitsluitend door het op 11 juli 2001 collegiaal genomen
besluit van de Commissie om dienstige maatregelen voor
te stellen.

31. De Commissie kan het niet eens zijn met deze interpretatie
van de procedureverordening. Het is waar dat de Commis-
sie in 1984 had verklaard dat de regeling van de coördi-
natiecentra geen steunelement bevatte. Niettemin blijkt uit
onderstaande analyse dat de regeling, zoals deze thans van
toepassing is, schijnt te voldoen aan alle vereiste criteria
om het steunkarakter vast te stellen. Gezien deze vaststel-
ling is de Commissie van mening dat de belastingregeling
het karakter van een steunmaatregel heeft die op het tijd-
stip van de inleiding van de ten aanzien van staatssteun
vereiste procedure als bestaand moet worden beschouwd.

(11) „European Commission investigates compatibility of Belgian coor-
dination centre tax legislation with European state aid rules”, Prof.
Luc Hinnekens van de Universiteit van Antwerpen,
in EC Tax
Review 2000-4, laatste paragraaf in fine.

(12) Zie de punten 11 en 15.
(13) Zie de punten 4 en 5.

32. In artikel 1, onder b), v), van de procedureverordening
wordt
immers uitdrukkelijk rekening gehouden met de
mogelijkheid dat een maatregel die op het moment van
inwerkingtreding geen steun vormde, vervolgens steun
wordt vanwege de ontwikkeling van de gemeenschappe-
lijke markt.
In een dergelijk geval gaat het volgens de
procedureverordening om bestaande steun, waarop der-
halve de in de artikelen 17 tot en met 19 van deze ver-
ordening beschreven procedure van toepassing is. Dit is
eveneens zo ingeval de Commissie, na aanvankelijk van
mening te zijn geweest dat een bepaalde maatregel geen
steun vormde, haar oordeel wijzigt en van mening is dat
het wel degelijk gaat om steun in de zin van artikel 87 van
het Verdrag.

33. Zelfs indien dit niet het geval zou zijn, is het overigens
toch zo dat de Commissie, net als elke overheid, moet
kunnen overgaan tot de intrekking of wijziging van een
gunstig besluit dat onwettig is. In een dergelijk geval legt
de communautaire jurisprudentie (14) een aantal beperkin-
gen op ten aanzien van de procedure — met name ten
aanzien van de inachtneming van een redelijke termijn in
geval van intrekking met terugwerkende kracht — en ten
aanzien van de grond van de zaak — met name ten aan-
zien van de inachtneming van het eventuele gewettigde
vertrouwen van de belanghebbenden. De procedure voor
het onderzoek van bestaande steun biedt wel degelijk
garanties om aan deze vereisten te voldoen. In de eerste
plaats komt het er niet op neer dat de toepassing van de
regeling met terugwerkende kracht wordt aangevochten.
Voorts heeft de lidstaat in kwestie het recht zich te ver-
dedigen, want hij wordt herhaaldelijk in de gelegenheid
gesteld zijn standpunt uiteen te zetten (verzoek om inlich-
tingen, voorlopige conclusie en verzoek om opmerkingen
te maken, voorstel om dienstige maatregelen te nemen,
eventueel inleiding van de procedure). Ten slotte kan de
Commissie in voorkomend geval rekening houden met de
noodzaak het gewettigde vertrouwen van de lidstaat en de
belanghebbende ondernemingen in aanmerking te nemen
bij de formulering van de dienstige maatregelen die zij
voorstelt, of bij een eventuele eindbeschikking.

34. De Commissie merkt op dat het schrijven van 17 juli 2000
geen formeel en definitief standpunt inhield, maar een
eerste stap in het kader van een lange procedure vormde.
Het heeft trouwens aan zijn doel beantwoord, want het
heeft de Belgische autoriteiten in staat gesteld hun opmer-
kingen te maken alvorens de Commissie dienstige maat-
regelen voorstelde. Ten slotte zijn het verzoek om inlich-
tingen en de uitnodiging om opmerkingen te maken, zoals
bedoeld in artikel 17 van de procedureverordening, van
dezelfde aard als andere voorafgaande stappen waarin de
verordening in ander verband voorziet (bijvoorbeeld ver-
zoeken om informatie en aanmaningen overeenkomstig
artikel 5 en artikel 10, verzoeken om opmerkingen te
maken overeenkomstig artikel 11) welke volgens een con-
stante praktijk waartegen de lidstaten geen bezwaar heb-
ben, door de diensten van de Commissie worden onder-
nomen. Het schrijven in kwestie behoefde derhalve niet
door het college van leden van de Commissie te worden
goedgekeurd.

(14) Zie met name de arresten van 20 juni 1991, Cargill/Commissie
(C-248/89 en C-365/89, Jurispr. blz. I-2987 en blz. I-3045) en van
17 april 1997; de Compte/Parlement
Jurispr. blz.
I-1999).

(C-90/95 P,

20.6.2002

EN

Official Journal of the European Communities

C 147/7

Steunkarakter van de maatregelen: toepasselijkheid van
artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

35. Op grond van de regeling van de coördinatiecentra is vrij-
stelling mogelijk van bepaalde belastingen, voorheffingen
of rechten (de roerende en de onroerende voorheffing, het
registratierecht op de inbreng van kapitaal, enz.). Boven-
dien vermindert de gebruikte forfaitaire methode de belast-
bare winst waarover de vennootschapsbelasting wordt ge-
heven, voorzover volgens deze methode de personeelskos-
ten en de financiële lasten zijn uitgesloten.

36. Zoals hierboven uiteengezet,

is de Commissie in dit sta-
dium van mening dat de regeling van de coördinatiecentra
een steunregeling in de zin van artikel 87, lid 1, van het
EG-Verdrag is, want zij voldoet aan alle vier de onder-
staande criteria.

37. In de eerste plaats moet de maatregel een voordeel ople-
veren waardoor de lasten worden verlicht die ondernemin-
gen normaliter moeten dragen.

38. De onroerende voorheffing en het evenredige registratie-
recht op kapitaalinbreng vormen lasten die ondernemingen
normaliter moeten dragen. De vrijstelling van deze belas-
tingen levert de coördinatiecentra of de multinationale on-
dernemingen waarvan zij deel uitmaken, een voordeel op.
De door de Belgische autoriteiten ingeroepen omstandig-
heid dat weinig centra eigenaar zijn van de onroerende
goederen die zij gebruiken, volstaat niet om de afwezig-
heid van een voordeel aan te tonen. Voorts zij vermeld dat
de Commissie in haar tot België gerichte beschikking (15)
SG(2000) D/108799 van 28 november 2000 reeds van
mening was dat aan ondernemingen verleende vrijstellin-
gen van de onroerende voorheffing en het evenredige re-
gistratierecht op kapitaalinbreng staatssteun kunnen vor-
men.

39. De in de punten 24 en 25 beschreven vrijstellingen van de
roerende voorheffing worden in afwijking van de gewone
belastingregeling toegekend omdat de inkomsten door een
coördinatiecentrum worden ontvangen of omdat zij door
een coördinatiecentrum worden uitgekeerd. Deze vrijstel-
lingen leveren de begunstigden van deze roerende ont-
vangsten een direct financieel voordeel op omdat zij de
belasting later betalen en dus langer over dit bedrag kun-
nen beschikken. In alle gevallen waarin de roerende voor-
heffing de definitieve belasting ten laste van de begunstigde
van de ontvangsten vormt, leidt de vrijstelling tot het to-
tale ontbreken van belastingheffing.

40. In het geval van door het centrum ontvangen rente op
deposito's van gelden komt het voordeel rechtstreeks aan
het coördinatiecentrum ten goede. In het geval van door
het centrum uitgekeerde inkomsten komt de vrijstelling in
de eerste plaats ten goede aan de begunstigden van deze
inkomsten (leninggevers, aandeelhouders,
Indien er
geen discriminatie tussen deze begunstigden bestaat, is er
geen steunelement op dit niveau. Deze begunstigden kun-
nen echter uitsluitend van het voordeel van de vrijstelling
profiteren door hun kapitaal in een coördinatiecentrum te

. . .).

(15) N 226/2000 regionale steunregeling van de wet van 30 december

1970.

beleggen. De vrijstellingen van de roerende voorheffing
verlenen de coördinatiecentra derhalve een bevoorrechte
positie op de financiële markten doordat zij de beleggers
gunstiger voorwaarden kunnen bieden.

is waar dat

41. De Belgische autoriteiten voeren aan dat de vrijstelling van
de Belgische roerende voorheffing moet worden be-
schouwd als een onderdeel van het algemene Belgische
belastingstelsel. Het
in vrijstellingen wordt
voorzien door het Wetboek van de inkomstenbelastingen
en het besluit tot uitvoering daarvan ten gunste van „pro-
fessionele beleggers” (16), alsmede door de internationale
verdragen ter voorkoming van dubbele belastingheffing.
De belastingregeling van de coördinatiecentra gaat echter
verder dan de genoemde vrijstellingen zonder dat dit ge-
rechtvaardigd lijkt door de aard of de opzet van het Bel-
gische belastingstelsel. In afwijking van de algemene belas-
tingregeling zouden de inkomsten die door coördinatiecen-
tra worden uitgekeerd aan vennootschappen die zijn ge-
vestigd buiten de Europese Unie in een land waarmee
België geen verdrag ter voorkoming van dubbele belasting
heeft gesloten, bijvoorbeeld zijn vrijgesteld.

42. De Belgische regering merkt op dat de afschaffing van de
voorheffingen door de Commissie wordt bepleit en dat de
regeling van de coördinatiecentra in die richting gaat. Dit
argument verwijst naar de algemene context van de har-
monisatie, terwijl het onderzoek van de regeling van de
coördinatiecentra moet worden gezien in de context van
het algemene belastingrecht dat thans in België wordt toe-
gepast. Het Belgische algemene recht berust steeds op het
principe van de inhouding van een voorheffing op roe-
rende inkomsten.

43. De toekenning van een fictieve roerende voorheffing vormt
eveneens een voordeel voor de ontvanger van de door een
coördinatiecentrum uitgekeerde roerende inkomsten. Het
in punt 26 beschreven mechanisme heeft immers tot ge-
volg dat alle door een coördinatiecentrum uitgekeerde roe-
rende inkomsten een belastingvoordeel genieten ten op-
zichte van dezelfde inkomsten uit een andere bron. Er is
derhalve sprake van een verlichting van de fiscale lasten
die wordt verkregen door middel van belegging in een
coördinatiecentrum. Het stelsel van de fictieve roerende
voorheffing verschaft de coördinatiecentra derhalve een
bevoorrechte positie op de kapitaalmarkt doordat ze daar
gunstiger voorwaarden kunnen bieden.

44. Weliswaar is het tarief van de fictieve roerende voorheffing
bij de wet van 23 oktober 1991 tot nul verlaagd, maar het
kan altijd bij koninklijk besluit weer worden verhoogd en
het zou derhalve in de toekomst nieuwe voordelen kunnen
opleveren. Anderzijds kunnen de coördinatiecentra wel-
iswaar in principe geen lening (of een ander gelijkwaardig
financieringsinstrument) uitgeven met een looptijd van
meer dan een jaar, maar er blijken afwijkingen mogelijk
te zijn. Vóór 24 juli 1991 gesloten leningovereenkomsten
(zie punt 26) met een looptijd van meer dan een jaar
zouden derhalve in theorie nog steeds recht kunnen geven
op de fictieve roerende voorheffing.

(16) Inwoners van het koninkrijk die zijn onderworpen aan de Belgi-
sche belasting op het inkomen van natuurlijke personen die roe-
rende goederen welke inkomsten opleveren, voor de uitoefening
van hun beroepswerkzaamheid gebruiken, alsmede in België geves-
tigde vennootschappen en Belgische vestigingen van buitenlandse
ondernemingen.

C 147/8

EN

Official Journal of the European Communities

20.6.2002

45. Zoals wordt opgemerkt in punt 9 van de Mededeling over
de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen
van de staten op maatregelen op het gebied van de directe
belastingen op ondernemingen, kan het voordeel worden
verleend door een verlichting van de fiscale lasten, met
name in de vorm van een vermindering van de belastbare
grondslag. Doordat de regeling van de coördinatiecentra
voorziet in de uitsluiting van de financiële kosten en de
personeelskosten bij de berekening van de belastbare winst
door middel van de forfaitaire methode, zal het verkregen
resultaat bijgevolg in het algemeen lager zijn dan het door
middel van de klassieke methode verkregen resultaat. Het
voordeel zal groter zijn indien de financiële kosten en de
personeelskosten een belangrijk deel van de totale kosten
van het centrum vertegenwoordigen. Er is derhalve reden
om te denken dat de uitsluiting van de financiële kosten en
de personeelskosten bij de berekening van de belastbare
winst een voordeel kan opleveren aan de coördinatiecentra
of de multinationale ondernemingen waarvan zij deel uit-
maken.

46. Het gebruik van een alternatieve methode (17) van belas-
tingheffing, in dit geval een waarderingsmethode van het
type „cost plus (18)”, kan gerechtvaardigd zijn, met name in
het kader van commerciële betrekkingen binnen het con-
cern om er zeker van te zijn dat deze betrekkingen volgens
het principe van volledige concurrentie verlopen. In dit
stadium schijnt het dat dit doel niet wordt nagestreefd.
De Commissie constateert dat de vaststelling van het per-
centage wordt overgelaten aan het oordeel van de admini-
stratie, die bij gebrek aan objectieve elementen of om
redenen van administratieve vereenvoudiging het
tarief
van 8 % kan toepassen. Wij hebben hier dus te maken
met een door de administratie naar eigen goeddunken
vast te stellen marge en dit kan derhalve de coördinatie-
centra — of sommige daarvan — voordelen opleveren
voorzover het vastgestelde percentage niet noodzakelijker-
wijs de aard van het geheel van de verrichte transacties
weerspiegelt. Het voordeel zal des te groter zijn naarmate
de beschouwde transacties een hoge toegevoegde waarde
boven de 8 % genereren. In deze zin kan de toepassing van
één enkel percentage voor alle werkzaamheden van het
centrum ook een voordeel vormen voor de coördinatie-
centra of de multinationale concerns waarvan zij deel uit-
maken. Bovendien schijnt het dat in de Belgische regeling
in kwestie niet wordt bepaald dat de belastingadministratie,
indien nodig, het toegepaste percentage geregeld herziet
om ervoor te zorgen dat de winstmarge de ontwikkeling
van de commerciële voorwaarden waarmee de onder-
neming wordt geconfronteerd, weerspiegelt.

47. In het kader van commerciële betrekkingen tussen niet-
zelfstandige economische actoren heeft de belastingadmi-
nistratie gegronde redenen om alternatieve methoden van
belastingheffing toe te passen om te voorkomen dat be-
paalde transacties onverschuldigde voordelen of liberalitei-

(17) Met betrekking tot het gebruik van alternatieve methoden van
belastingheffing wordt verwezen naar punt 27 van de Mededeling
van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende
steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied
van de directe belastingen op ondernemingen (PB C 384 van
10.12.1998).

(18) D.w.z. vaststelling van het belastbare resultaat op basis van de door
de onderneming gedragen kosten, waaraan vervolgens op forfai-
taire wijze de winstmarge wordt toegevoegd.

ten verhullen uitsluitend om aan belastingheffing te ont-
snappen. Bovendien kan de belastingbetaler dankzij een
dergelijke methode tevoren weten voor welk bedrag hij
zal worden aangeslagen, zodat elke betwisting met de be-
lastingadministratie wordt vermeden. Het gebruik van der-
gelijke methoden moet echter normaliter ten doel hebben
te komen tot een belastingheffing die vergelijkbaar is met
die welke zou zijn verkregen in geval van commerciële
betrekkingen tussen twee zelfstandige actoren door middel
van de klassieke methode waarbij de belastbare winst
wordt verkregen door het verschil
te berekenen tussen
de resultaten en de lasten van de onderneming. In dit geval
blijkt uit de momenteel beschikbare informatie dat deze
doelstelling niet zou worden nagestreefd in het kader
van de regeling van de coördinatiecentra.

48. Volgens de Belgische autoriteiten garandeert de in punt 20
hierboven beschreven alternatieve grondslag een vergelijk-
bare belastingheffing. Volgens de algemene belastingrege-
ling worden de niet in aanmerking komende uitgaven toe-
gevoegd aan de tijdens het boekjaar gerealiseerde (in de
reserve opgenomen of uitgekeerde) winst en worden zij
niet als alternatieve grondslag beschouwd. Uitsluitend de
ter kennis van de belastingadministratie gebrachte abnor-
male voordelen en voordelen zonder tegenprestatie die aan
het coördinatiecentrum worden verleend, worden toege-
voegd aan de winst en in hoeverre deze voordelen abnor-
maal zijn of zonder tegenprestatie worden verleend, wordt
beoordeeld in de context van de „cost plus”-methode,
waarover de Commissie nu juist twijfel koestert. Volgens
de informatie waarover de Commissie thans beschikt,
schijnt deze maatregel
te zijn ingevoerd om misbruik
van het stelsel te voorkomen en niet om de vaststelling
van een gelijkwaardige grondslag te garanderen.

49. De Belgische autoriteiten voeren ook aan dat het voordeel
dat zou voortvloeien uit het feit dat de personeelskosten
niet in aanmerking worden genomen in de grondslag voor
de berekening van de cost plus, ruimschoots zou worden
gecompenseerd door de in punt 28 hierboven beschreven
jaarlijkse belasting op de coördinatiecentra. Dit argument
wordt echter niet gestaafd door cijfermateriaal. Bovendien
kan deze jaarlijkse belasting niet hoger zijn dan 4 miljoen
BEF (99 157,40 EUR), waardoor deze compensatie zou
verminderen naarmate het coördinatiecentrum meer per-
soneel in dienst heeft.

50. De Belgische autoriteiten voeren aan dat de uitsluiting van
de financiële kosten uit de grondslag van de cost plus
voortvloeit uit de toepassing naar analogie van de OESO-
regels betreffende de betrekkingen tussen een zetel van de
leiding en de verschillende vestigingen van het concern, en
met name artikel 7, lid 3, van het OESO-modelverdrag tot
vermijding van dubbele inkomsten- en vermogensbelas-
ting. Aldus zijn volgens de Belgische autoriteiten de uit-
gaven voor de leiding en de vaste kosten voor het beheer
niet aftrekbaar uit hoofde van de zetel van de leiding, maar
uit hoofde van de verschillende vestigingen van de onder-
neming ten behoeve waarvan de uitgaven zijn verricht. De
Commissie denkt deze interpretatie van artikel 7, lid 3, van
het OESO-modelverdrag niet te kunnen onderschrijven, en
evenmin de toepassing ervan naar analogie bij de vaststel-
ling van de belastbare grondslag van de coördinatiecentra
volgens de door de Belgische autoriteiten voorgestelde
„cost plus”-methode.

20.6.2002

EN

Official Journal of the European Communities

C 147/9

51. Ten eerste heeft artikel 7, lid 3, betrekking op de verdeling
van de kosten voor de leiding tussen de hoofdzetel van een
onderneming en haar verschillende vaste vestigingen. Het
lijkt niet te kunnen worden toegepast in het kader van de
coördinatiecentra, aangezien deze niet gemachtigd zijn om
op te treden als zetels van de leiding.

52. Voorts zij opgemerkt dat artikel 7, lid 3, uitsluitend han-
delt over de vaststelling van de belastbare grondslag van
een vaste vestiging, terwijl de coördinatiecentra gevestigd
kunnen zijn en hun werkzaamheden kunnen verrichten in
deze rechtsvorm of
in die van een vennootschap naar
Belgisch recht.

53. Bovendien onafgezien van de juridische vorm waaronder
de
coördinatiecentra hun werkzaamheden verrichten,
schijnt de door de Belgische autoriteiten voorgestelde toe-
passing naar analogie van artikel 7, lid 3, geen steek te
houden. De „cost plus”-methode heeft ten doel om met
inachtneming van uitsluitend de uitgaven van een onder-
neming te komen tot een belastbare grondslag die ver-
gelijkbaar is met de werkelijke winst van die onderneming,
en is gebaseerd op het vermoeden dat alle aldus verrichte
uitgaven winst kunnen genereren. De toepassing naar ana-
logie van artikel 7, lid 3, suggereert derhalve in feite dat
alle aan een vaste vestiging toe te wijzen uitgaven die
worden verricht voor de door deze vestiging nagestreefde
doeleinden, in aanmerking moeten worden genomen bij de
vaststelling van haar belastbare inkomen en derhalve in de
„cost plus”-grondslag moeten worden begrepen.
In deze
context is het bijzonder belangrijk op te merken dat de
coördinatiecentra uitdrukkelijk zijn gemachtigd om finan-
ciële diensten te verlenen en dat het om deze reden bij-
financiële kosten zullen
zonder waarschijnlijk is dat zij
maken voor de werkzaamheden die zij verrichten. Deze
kosten kunnen aldus een belangrijk deel van alle door de
coördinatiecentra gedragen bedrijfskosten vormen. Om
deze reden kan de uitsluiting van deze kosten uit de „cost
plus”-grondslag in bepaalde omstandigheden een belastbare
grondslag opleveren die veel minder hoog is dan die welke
zou voortvloeien uit de toepassing van het beginsel van
toewijzing van de winst aan elke afzonderlijke entiteit en
uit een berekening van de belastbare grondslag volgens de
klassieke methode.

54. In het licht van het bovenstaande is de Commissie van
mening dat de regeling in kwestie voordelen kan opleveren
aan de coördinatiecentra of de concerns waartoe zij beho-
ren.

55. In de tweede plaats moet het voordeel met staatsmiddelen
worden bekostigd. De vrijstelling van bepaalde belastingen
of voorheffingen en de vermindering van de belastbare
grondslag ten gevolge van het feit dat de financiële lasten
en de personeelslasten niet in aanmerking worden geno-
men, alsmede de toepassing van een vast percentage om de
belastbare winst vast te stellen, schijnen in dit geval direct
of doordat de betaling van de belasting wordt uitgesteld,
tot een vermindering van de staatsmiddelen te leiden.

56. De maatregel in kwestie moet in de derde plaats de me-
dedinging en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongun-
stig beïnvloeden. Dit criterium lijkt meteen vervuld aange-
zien de coördinatiecentra hun diensten verlenen binnen
concerns met een multinationaal karakter (19). De door

deze centra verrichte operaties, en met name de financie-
ringsoperaties, zijn reeds het voorwerp van intense handel
tussen lidstaten. In dit opzicht denkt de Commissie het
argument van de Belgische autoriteiten dat de centra hun
werkzaamheden uitsluitend ten gunste van de leden van
hun concern uitoefenen en derhalve onmogelijk kunnen
concurreren met zelfstandige actoren op de financiële
markten, niet te kunnen aanvaarden. De centra verrichten
immers wel degelijk operaties op de financiële markten
(bijvoorbeeld uitgiften van kasbons en leningen) en zouden
daar een versterkte positie kunnen hebben ongeacht de
schaalvoordelen in verband met de omvang van de onder-
nemingen waartoe zij behoren.

57. Bovendien komen de door de coördinatiecentra verrichte
operaties uiteindelijk ten goede aan ondernemingen van
hetzelfde concern en, over het geheel genomen, aan de
concerns waartoe de centra behoren. Deze ondernemingen
en deze concerns zijn werkzaam in talrijke sectoren van de
economie, waar zij direct met andere ondernemingen con-
curreren. De aan het coördinatiecentrum toegekende belas-
tingvoordelen zouden de concurrentiepositie van de onder-
nemingen van het concern en van het concern zelf op de
internationale markten kunnen versterken, daar derhalve
de concurrentie kunnen verstoren en het handelsverkeer
tussen de lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden. Immers,
volgens de jurisprudentie van het Hof (20) en zoals opge-
merkt in punt 11 van bovengenoemde mededeling, „op
grond van het enkele feit dat de steun de positie van
deze onderneming ten opzichte van andere concurrerende
ondernemingen in het intracommunautaire handelsverkeer
versterkt, kan worden aangenomen dat dit handelsverkeer
ongunstig is beïnvloed”.

58. Ten slotte moet de maatregel selectief of specifiek zijn
door begunstiging van bepaalde ondernemingen of be-
paalde producties.

59. De afwezigheid van sectorale of regionale specificiteit,
waarop de Belgische autoriteiten zich beroepen, wordt
door de Commissie niet betwist. Evenwel, zoals in punt
20 van de mededeling wordt opgemerkt: „sommige belas-
tingvoordelen gelden soms uitsluitend voor bepaalde vor-
men van ondernemingen, bepaalde functies van onder-
nemingen (binnen een groep verleende diensten, bemidde-
ling of coördinatie) of bepaalde soorten producties. Indien
dergelijke belastingvoordelen bepaalde ondernemingen of
bepaalde producties begunstigen, kunnen zij staatssteun in
de zin van artikel 92, lid 1, (thans artikel 87, lid 1) zijn”.

60. Voorzover de fiscale bepalingen in kwestie uitsluitend be-
trekking hebben op de coördinatiecentra van multinatio-
nale concerns die bovendien voldoen aan bepaalde voor-
waarden inzake omzet en geïnvesteerd eigen vermogen,
zijn zij niet van toepassing op:

— ondernemingen die andere functies uitoefenen dan die

waarnaar in het KB nr. 187 wordt verwezen;

— concerns van ondernemingen die uitsluitend op het
Belgische nationale grondgebied zijn gevestigd of
meer in het algemeen niet voldoen aan de multinatio-
naliteitscriteria (21);

(20) Arrest van het Hof van 17 september 1980, Philip Morris, zaak

730.79.

(19) Zie voetnoot 7 voor de definitie van het multinationale karakter.

(21) Zie voetnoot 7 voor de definitie van het multinationale karakter.

C 147/10

EN

Official Journal of the European Communities

20.6.2002

— concerns van ondernemingen met een multinationaal
karakter, die echter niet voldoen aan de criteria inzake
geïnvesteerd eigen vermogen en gerealiseerde omzet;

verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt
in het licht van de afwijkingen waarin de leden 2 en 3
van artikel 87, van het EG-Verdrag voorzien.

— ondernemingen van de financiële sector.

61. De Belgische autoriteiten voeren aan dat de door de Com-
missie gewraakte specificiteit ongeveer dezelfde is als die
van de bij de „moeder-dochter”-Richtlijn 90/435/EG (of bij
het voorstel voor een richtlijn „rente-royalty's”) vereiste
belastingregeling. Dit blijkt echter niet het geval te zijn:
de in deze beide teksten vastgestelde specificiteitscriteria
verschillen van die welke vereist zijn om van de regeling
van de coördinatiecentra te profiteren.

62. Hoewel sommige werkzaamheden (met name verzekering
en herverzekering) worden geacht in aanmerking te komen
om de erkenning te verkrijgen, schijnt het bovendien dat
in de praktijk geen enkel centrum toestemming heeft om
ze uit te oefenen. Deze informatie schijnt er derhalve op te
wijzen dat de administratie over een aanzienlijke ma-
nœuvreerruimte beschikt bij de toekenning van de voor-
delen van de regeling.

63. Derhalve blijkt dat de regeling van de coördinatiecentra
bepaalde ondernemingen kan begunstigen door hen de
genoemde belastingvoordelen op selectieve wijze te ver-
lenen.

64. Niettemin, zoals in punt 23 van de bovengenoemde me-
dedeling wordt opgemerkt, „het feit dat sommige maat-
regelen differentieel van aard zijn, betekent niet noodzake-
lijk dat zij als
steunmaatregelen moeten worden be-
schouwd”. Sommige maatregelen die steunmaatregelen lij-
ken te zijn, kunnen immers gerechtvaardigd blijken gezien
de aard en de opzet van het stelsel. De mededeling ver-
volgt: „Het is echter de taak van de lidstaat een dergelijke
rechtvaardiging aan te voeren”.
In dit geval hebben de
Belgische autoriteiten argumenten aangevoerd om het be-
staan van de coördinatiecentra economisch te rechtvaardi-
gen en om het principe van het gebruik van een forfaitaire
berekeningsmethode van het type cost plus te rechtvaardi-
gen, maar dat is op zich niet waar het de Commissie thans
om gaat. Daarentegen hebben de Belgische autoriteiten
geen enkel argument aangevoerd dat, gezien de aard of
de opzet van het Belgische belastingstelsel, een rechtvaar-
diging kan zijn van de uitsluitend voor de bedoelde coör-
dinatiecentra geldende vrijstelling van sommige belastingen
en voorheffingen, alsmede van de belangrijke vermindering
van de belastinggrondslag die gepaard gaat met de cost
plus-methode welke juist
in het geval van de regeling
van de coördinatiecentra wordt gebruikt.

65. Bij wijze van conclusie is de Commissie in dit stadium van
mening dat alle elementen van het begrip staatssteun zijn
verenigd en dat de belastingregeling in kwestie kan leiden
tot concurrentieverstoringen op het gebied van zowel de
specifieke werkzaamheden van de coördinatiecentra als de
werkzaamheden die worden uitgeoefend door de concerns
waartoe zij behoren.

Onderzoek van de verenigbaarheid

66. Voorzover de voor de coördinatiecentra geldende belas-
tingregeling staatssteun in de zin van artikel 87,
lid 1,
van het EG-Verdrag schijnt te vormen, dient te worden
overgegaan tot een eerste beoordeling van de eventuele

67. De afwijkingen van artikel 87, lid 2, zijn in dit geval niet

van toepassing.

68. Het is niet mogelijk zich te beroepen op de afwijking van
artikel 87, lid 3, onder a), op grond waarvan steunmaat-
regelen ter bevordering van de economische ontwikkeling
van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of
waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst, kun-
nen worden toegestaan, aangezien de maatregelen niet re-
gionaal beperkt zijn. Hetzelfde geldt voor de afwijking van
artikel 87, lid 3, onder c), op grond waarvan steunmaat-
regelen voor de ontwikkeling van bepaalde regionale eco-
nomieën kunnen worden toegestaan.

69. De regeling van de coördinatiecentra hoort evenmin thuis
in de categorie van projecten van gemeenschappelijk Euro-
lid 3,
pees belang die voor de afwijking van artikel 87,
onder b), in aanmerking komen, en aangezien de regeling
niet ten doel heeft de cultuur en de instandhouding van
het culturele erfgoed te bevorderen, valt zij niet onder de
afwijking van artikel 87, lid 3, onder d).

70. Ten slotte dient te worden onderzocht of de regeling in
kwestie in aanmerking kan komen voor de afwijking van
artikel 87, lid 3, onder c), op grond waarvan steunmaat-
regelen zijn toegestaan die de ontwikkeling van bepaalde
vormen van economische bedrijvigheid vergemakkelijken,
mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaats-
vindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het
gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

71. De Belgische autoriteiten zijn van mening dat de regeling
van de coördinatiecentra is verbonden met investeringen
en de schepping van arbeidsplaatsen. De vestiging van een
coördinatiecentrum zou volgens de Belgische autoriteiten
een investering in mensen, financiële middelen, materiaal
en onroerende goederen vormen. Eén van de voorwaarden
voor de erkenning van de centra is bovendien dat het
centrum na afloop van de eerste twee jaar waarin het
zijn werkzaamheden uitoefent, ten minste het equivalent
van tien voltijdse werknemers in dienst heeft.

72. De Commissie constateert dat de Belgische autoriteiten
geen elementen hebben verstrekt aan de hand waarvan
kan worden vastgesteld dat de investeringen van de centra
overeenkomen met voor steun in aanmerking komende
initiële investeringen zoals omschreven in de punten 4.4
en 4.5 van de richtsnoeren inzake regionale steunmaat-
regelen (22). Voor grote ondernemingen, de categorie waar-
toe de coördinatiecentra behoren, is investeringssteun ove-
rigens uitsluitend toegestaan in de regio's die vallen onder
de afwijkingen van artikel 87, lid 3, onder a) en c). Met
betrekking tot de schepping van arbeidsplaatsen staat in de
richtsnoeren betreffende werkgelegenheidssteun (23) dat het
steunniveau niet hoger mag zijn dan noodzakelijk om de
schepping van arbeidsplaatsen te stimuleren. In dit geval
constateert de Commissie dat het bedrag van de uit de
regeling van de coördinatiecentra voortvloeiende belasting-
voordelen afhankelijk is van het volume van de door het
centrum gegenereerde activiteit en niet van het aantal ge-
schapen arbeidsplaatsen.

(22) PB C 74 van 10.3.1998.
(23) PB C 334 van 12.12.1995.

20.6.2002

EN

Official Journal of the European Communities

C 147/11

73. Aangezien de in het kader van voornoemde regeling toe-
gekende belastingvoordelen niet zijn verbonden met inves-
teringen, werkgelegenheidschepping of specifieke projec-
ten, schijnen zij uitsluitend permanente lastenverlichtingen
te vormen en zouden zij derhalve als bedrijfssteun kunnen
worden aangemerkt. Bedrijfssteun is in principe verboden.
In punt 4.15 van de richtsnoeren inzake regionale steun-
maatregelen wordt bepaald dat dergelijke steun evenwel bij
uitzondering onder bepaalde voorwaarden mag worden
toegestaan in die regio's die onder de afwijking van artikel
87,
lid 3, onder a), vallen. Aangezien België niet onder
deze afwijking valt, kunnen de steunmaatregelen in kwestie
de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt,
zodanig veranderen dat het gemeenschappelijk belang
wordt geschaad, en vallen zij derhalve niet onder de af-
wijking van artikel 87, lid 3, onder c).

74. De regeling in kwestie lijkt op het eerste gezicht niet te
vallen onder een van de afwijkingen van artikel 87 van het
EG-Verdrag. De Commissie betwijfelt derhalve of de belas-
tingregeling van de coördinatiecentra verenigbaar is met de
gemeenschappelijke markt.

75. Bovendien vraagt de Commissie zich eveneens af of de
vrijstelling van het registratierecht die de coördinatiecentra
genieten, verenigbaar is met de bepalingen van Richtlijn
69/335/EEG van de Raad van 17 juli 1969 betreffende de
indirecte belastingen op het bijeenbrengen van kapitaal (24),
en met name met artikel 7.

76. Gelet op de bovenstaande overwegingen verzoekt de Com-
missie België in het kader van de procedure van artikel 88,
lid 2, van het EG-Verdrag binnen een maand vanaf de
datum van ontvangst van dit schrijven zijn opmerkingen
te maken en alle dienstige inlichtingen te verstrekken voor
de beoordeling van de steunmaatregel. De Commissie zou
met name gaarne willen weten hoeveel coördinatiecentra
op de datum van dit schrijven erkend waren, met voor elk
van de centra de datum van de laatste nog geldige erken-
ning of verlenging. De Commissie wenst eveneens te be-
schikken over een afschrift van de laatste tien koninklijke
besluiten tot vaststelling van de erkenning van een coör-
dinatiecentrum of de verlenging van een dergelijke erken-
ning, alsmede een afschrift van de begeleidende brieven die
tegelijkertijd met de genoemde koninklijke besluiten aan de
begunstigden werden toegezonden. Alle inlichtingen in
kwestie kunnen op een zodanige wijze worden mee-
gedeeld, dat de begunstigden niet kunnen worden geïden-
tificeerd. Zij verzoekt de autoriteiten onverwijld een af-
schrift van deze brief aan de potentiële begunstigden van
de steunmaatregel te doen toekomen.

(24) PB L 249 van 3.10.1969, blz. 25 (gerectificeerd in PB L 269 van
28.10.1969, blz. 12 (69/335/EEG)), gewijzigd bij de Richtlijnen
van de Raad 73/79/EEG (PB L 103 van 18.4.1973, blz. 13),
74/553/EEG (PB L 303 van 13.11.1974, blz. 9), 85/303/EEG (PB
L 156 van 15.6.1985, blz. 23), de Akte betreffende de toetreding
van Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-
Brittannië en Noord-Ierland (PB L 73 van 27.3.1972, blz. 14)
(aangepast bij het besluit van de Raad van 1 januari 1973) (PB L
2 van 1.1.1973, blz. 1), de Akte betreffende de toetreding van
Griekenland (PB L 291 van 19.11.1979, blz. 17), de Akte betref-
fende de toetreding van Spanje en Portugal
(PB L 302 van
15.11.1985, blz. 23), de Akte betreffende de toetreding van Oos-
tenrijk, Finland en Zweden (PB C 241 van 29.8.1994, blz. 21)
(aangepast bij Besluit 95/1/EG, Euratom, EGKS van de Raad) (PB
L 1 van 1.1.1995, blz. 1).

77. De Commissie verzoekt België en de belanghebbenden te-
vens opmerkingen te maken en alle dienstige informatie te
verstrekken om vast te stellen of er bij de begunstigden
van de regeling een gewettigd vertrouwen bestaat dat het
noodzakelijk maakt in overgangsmaatregelen te voorzien.’.

la Commission a l'honneur d'informer la
‘Par la présente,
Belgique qu'après avoir examiné les informations fournies par
vos autorités, et en l'absence d'acceptation des mesures utiles
proposées par lettre SG(2001) D/289723 du 11 juillet 2001,
elle a décidé d'ouvrir la procédure prévue à l'article 88, para-
graphe 2, du traité CE.

En 1997, le Conseil Ecofin adoptait un code de conduite sur la
fiscalité directe des entreprises (3) afin de mettre fin aux prati-
ques dommageables en la matière. Suite à l'engagement pris
dans ce code, la Commission publiait en 1998 une communi-
cation relative à l'application des règles en matière d'aides d'État
aux mesures relevant de la fiscalité directe des entreprises (4)
réaffirmant sa détermination d'appliquer ces règles avec rigueur
et dans le respect du principe d'égalité de traitement. La
présente procédure s'inscrit dans le cadre de cette communica-
tion.

1. HISTORIQUE

1. L'arrêté royal no 187 du 30 décembre 1982 (ci-après
dénommé «A.R. no 187») prévoyait l'exonération fiscale,
pour une durée de dix ans, de l'impôt sur les bénéfices
des centres de coordination qui assureraient au profit des
entreprises du groupe un certain nombre de tâches admi-
nistratives, préparatoires ou auxiliaires ainsi que certaines
activités de centralisation financière.

2. Le 3 février 1983, la Commission a informé le gouverne-
ment belge que les interventions prévues par cet arrêté
royal relevaient de l'application de l'article 92, paragraphe
1, du traité CE (devenu article 87, paragraphe 1, du traité
CE), lui a demandé, en conséquence, de notifier ce régime
fiscal au titre de l'article 93, paragraphe 3 (devenu article
88, paragraphe 3, du traité CE et de surseoir sans délai à
son application.

3. Par lettre du 3 avril 1984, le gouvernement belge a notifié
à la Commission un projet de loi qui avait pour effet de
modifier le régime fiscal existant en remplaçant l'exonéra-
tion fiscale par un système de détermination forfaitaire des
revenus des centres de coordination (régime d'aide no
99/84). Le 2 mai 1984, la Commission a décidé qu'à la
suite des modifications que le gouvernement belge proje-
tait ainsi d'apporter au régime, celui-ci ne contenait plus
d'élément d'aide au sens de l'article 92, paragraphe 1, du
traité CE (devenu article 87, paragraphe 1). Le gouverne-
ment belge a été informé de cette décision par lettre
SG(84) D/6421 du 16 mai 1984.

(3) JO C 2 du 6.1.1998, p. 2.
(4) JO C 384 du 10.12.1998.

C 147/12

EN

Official Journal of the European Communities

20.6.2002

4. Les modifications introduites dans les faits par le gouver-
nement belge n'ont cependant pas respecté le projet de loi
présenté à la Commission. En effet,
la «loi portant des
dispositions fiscales» du 27 décembre 1984 prévoyait
certes le remplacement du système d'exonération fiscale
institué par l'A.R. no 187 par un système de détermination
forfaitaire des revenus imposables du centre de coordina-
tion, mais l'article 39 de ladite loi reconnaissait la prolon-
gation du régime fiscal de l'exonération aux centres de
coordination agréés avant son entrée en vigueur, sauf si
ceux-ci désiraient être soumis aux dispositions nouvelles.
Ceci revenait à laisser à ces centres le choix entre les deux
régimes, contrairement à ce qu'avait annoncé le gouverne-
ment belge. Par conséquent,
la
la procédure prévue par l'article
Commission a ouvert
93, paragraphe 2, du traité CEE (devenu article 88, para-
graphe 2, du traité CE) à l'égard:

le 12 décembre 1985,

— de la mise en application du régime d'exonération
fiscale pour les centres de coordination prévu par
l'A.R. no 187 en dépit de la demande faite par la
Commission au gouvernement belge de surseoir à la
mise en application de ce régime,

— du maintien, prévu par l'article 47 de la loi du 27
décembre 1984 qui modifie ce régime, de la possibilité
pour les centres de coordination agréés avant cette date
de continuer à bénéficier du régime prévu par l'A.R. no
187.

5. Suite à la communication par le gouvernement belge du
texte de la loi du 4 août 1986, dont l'article 44 prévoyait
l'extension obligatoire à tous les centres de coordination
du régime fiscal prévu par loi du 27 décembre 1984, et
par voie de conséquence la suppression définitive du
régime de l'exonération fiscale. La Commission, considé-
rant que la mesure ne contenait plus d'élément d'aide, a
clos la procédure et communiqué sa décision au gouver-
nement belge par lettre SG(87) D/3027 du 9 mars 1987.

6. Le 1er décembre 1997, le Conseil a adopté une résolution
relative à un code de conduite dans le domaine de la
fiscalité des entreprises (5), répondant ainsi à la nécessité
d'actions, coordonnées au niveau européen, pour mettre
fin à la concurrence fiscale dommageable.

7. Le 11 novembre 1998,

la Commission a adopté une
communication sur l'application des règles en matière
d'aides d'État aux mesures relevant de la fiscalité directe
des entreprises (6) (ci-après dénommée «la communication»)
dans laquelle elle indiquait son intention d'examiner ou de
réexaminer tous les régimes fiscaux en vigueur dans les
États membres.

8. Dans cette optique, la Commission a, par lettre D/50716
du 12 février 1999, demandé aux autorités belges de lui
fournir des renseignements sur les centres de coordination.
La réponse du gouvernement belge a été reçue par lettre
du 15 mars 1999.

9. Par lettre D/53864 du 17 juillet 2000, les services de la
informé les autorités belges qu'à la
Commission ont
lumière de la communication précitée,
le régime fiscal
des centres de coordination semblait désormais constituer
une aide d'État visée par l'article 87, paragraphe 1, du
traité CE. En vue d'entamer la procédure de coopération,

conformément à l'article 17, paragraphe 2, du règlement
de procédure (CE) no 659/99 du Conseil du 22 mars 1999
portant sur les modalités d'application de l'article 88 CE
(ci-après dénommé «règlement de procédure»), les services
invité les autorités belges à
de la Commission ont
présenter leurs observations dans un délai d'un mois à
compter de la date d'envoi de la lettre.

10. Par télécopie datée du 28 juillet 2000, les autorités belges
ont sollicité un délai supplémentaire jusqu'au 1er octobre
en vue de présenter leurs observations. Les services de la
Commission ont, par lettre D/54161 datée du 2 août 2000
accordé un délai supplémentaire de 15 jours ouvrables à
compter du 17 août 2000.

11. Par lettre du 6 septembre 2000, le gouvernement belge a
contesté la validité de la lettre des services de la Commis-
sion qualifiant le régime fiscal d'aide existante et d'aide au
fonctionnement. Le gouvernement belge demandait que la
Commission, en tant que collège, se prononce et rende une
conclusion préliminaire avant que ne soit engagée la
procédure de coopération. Bien que la Commission ait
argumenté
lettres D/54919 du 28
septembre 2000 et D/51054 du 13 mars 2001, les auto-
rités belges ont maintenu leur désaccord par lettres du 14
décembre 2000 et du 19 septembre 2001 (voir point 15
ci-dessous).

sa position par

12. Le 11 juillet 2001,

la Commission a proposé (7) à la

Belgique les mesures utiles suivantes:

«L'arrêté royal no 187 relatif à la création des «centres de
coordination» (tel que modifié à plusieurs reprises) et la
circulaire CI.RH. 421/43.244 du 29 novembre 1993
devront être modifiés afin que:

— aucune exonération d'impôts, notamment en ce qui
concerne le précompte immobilier, le précompte mobi-
lier, et le droit proportionnel d'enregistrement sur les
apports, ne soit octroyée,

— la base imposable prenne en compte l'ensemble des
coûts (frais financiers, coûts de personnel notamment)
supportés,

— et que le bénéfice ne corresponde plus à un pourcen-
tage fixe unique des frais de fonctionnement et qu'il
soit, dans tous les cas de figure, fixé au cas par cas en
fonction des caractéristiques particulières des opéra-
tions réalisées,

— les autorités belges publieront, d'ici

le 30 novembre
2001, une déclaration officielle concernant l'introduc-
tion des mesures nécessaires dans la législation fiscale,

— dans l'attente de la mise en œuvre des modifications
précitées,
les autorités belges s'engagent à ne plus
octroyer de nouvel agrément en vertu des dispositions
en vigueur concernant les centres de coordination, et
ce à partir de la date d'acceptation des présentes
mesures utiles.»

13. Les mesures utiles précitées prévoyaient également, à titre
transitoire, que les centres de coordination agréés avant la
date d'acceptation desdites mesures utiles puissent conti-
nuer à bénéficier du régime fiscal précité jusqu'au 31
décembre 2005.

(5) Voir note 3 de bas de page.
(6) Voir note 4 de bas de page.

(7) Lettre SG(2001) D/289723.

20.6.2002

EN

Official Journal of the European Communities

C 147/13

14. Les autorités belges disposaient d'un délai de deux mois
pour se prononcer sur le contenu des mesures utiles, soit
jusqu'au 12 septembre 2001. Par lettre du 31 juillet 2001,
les autorités belges ont sollicité un délai supplémentaire
la
jusqu'au mois de janvier 2002. Par lettre D/53433,
Commission a prolongé le délai
jusqu'au 28 septembre
2001.

15. Par lettre du 19 septembre 2001, les autorités belges ont
formulé des commentaires sur la qualification d'aide exis-
tante, la procédure utilisée et le contenu des mesures utiles
proposées tout en informant
la Commission que ces
commentaires ne constituaient ni une acceptation, ni un
refus de ces mesures utiles. Les autorités belges considè-
rent, en effet, que la phase de coopération prévue à l'article
17 du règlement de procédure n'a été initiée qu'en raison
de la décision prise le 11 juillet par le collège des Commis-
saires.

16. En l'absence d'acceptation expresse de ces mesures dans le
délai imparti, et au regard des observations formulées par
les autorités belges dans
lettre précitée du 19
septembre,
la Commission a décidé, conformément à
l'article 19, paragraphe 2, du règlement de procédure
précité, d'ouvrir la procédure prévue en son article 4,
paragraphe 4.

leur

2. DESCRIPTION DU RÉGIME FISCAL DES CENTRES DE
COORDINATION D'ENTREPRISES MULTINATIONALES EN
BELGIQUE

17. La législation sur les centres de coordination trouve son
origine dans l'A.R. no 187 du 30 décembre 1982. Ce
régime fiscal tel que modifié à plusieurs reprises (8) est
applicable dans sa forme actuelle depuis le 1er
janvier
1993 et a fait
l'objet d'un commentaire général de la
part de l'administration fiscale contenu dans la circulaire
CI.RH.421/439.244 du 29 novembre 1993.

18. Le bénéfice du régime est accordé par voie d'agrément par
arrêté royal. Le centre de coordination doit faire partie
d'un groupe ayant un caractère multinational (9), disposant
d'un capital et de réserves dont le montant atteint ou
excède un milliard de francs et
réalisant un chiffre
d'affaires annuel dont
le montant consolidé atteint ou
excède dix milliards de francs. Seules certaines activités
préparatoires, auxiliaires ou de centralisation sont autori-
sées (10). Les
(crédit,
assurance)
banque,
ce
coordination doivent
régime. Enfin,
les
l'équivalent de dix
employer en Belgique au moins

exclues du bénéfice de

sont
centres de

entreprises du secteur

financier

(8) Loi du 11 avril 1983, loi du 27 décembre 1984, arrêté royal du 20
décembre 1984, loi du 4 août 1986, arrêté royal du 3 novembre
1986, loi du 23 octobre 1991, loi du 28 décembre 1992.

(9) Le caractère multinational est défini sur base de critères d'implan-
tation (sous la forme de filiales dans 4 pays au moins), de chiffre
d'affaire réalisé et de fonds propres investis à l'étranger.

recherche scientifique,

(10) Publicité, fourniture et rassemblement d'informations, assurance et
relations avec les autorités
réassurance,
nationales et internationales, centralisation des activités dans les
domaines de la comptabilité, de l'administration et de l'informa-
tique, centralisation des opérations financières et prise en charge
des risques résultant de la fluctuation des cours de change, de
même que toutes les activités qui ont un caractère auxiliaire ou
préparatoire pour les sociétés du groupe.

personnes à temps plein au terme des deux premières
années de leur activité.

19. Par dérogation au régime fiscal commun, le revenu impo-
sable des centres de coordination agréés est, en principe,
déterminé forfaitairement et correspond à un pourcentage
du montant des dépenses et frais de fonctionnement, à
l'exclusion des frais de personnel, des charges financières
et de l'impôt des sociétés. Le pourcentage forfaitaire de
bénéfices doit être fixé, dans chaque cas particulier,
compte tenu des activités
le
centre. Si
le centre facture lui-même certains services
rendus à un prix correspondant au montant des frais
majoré d'une marge bénéficiaire, le pourcentage de celle-ci
peut être retenu pour autant qu'il ne soit pas anormal.
Lorsqu'il n'existe pas de critères objectifs pour déterminer
le pourcentage de bénéfices à prendre en considération,
celui-ci doit, en principe, être fixé à 8 %.

réellement exercées par

20. Le bénéfice imposable du centre de coordination ne peut
cependant être inférieur au total des dépenses ou charges
non déductibles au titre de frais professionnels («dépenses
non admises») et des avantages anormaux ou bénévoles
consentis au centre par les membres du groupe.

21. Le bénéfice des centres de coordination est imposé au taux

normal de l'impôt des sociétés.

22. Les centres de coordination sont également exonérés du
précompte immobilier sur les immeubles et l'équipement
fixe qu'ils utilisent eux-mêmes pour l'exercice de leur acti-
vité professionnelle.

23. En outre, le droit d'enregistrement de 0,50 % n'est pas dû
les
sur les apports faits au centre de coordination et
augmentations du capital statutaire.

24. Enfin, les dividendes, intérêts et redevances attribués par
des centres de coordination sont toujours exonérés du
précompte mobilier sauf, dans le cas des intérêts, lorsque
le bénéficiaire est assujetti à l'impôt des personnes physi-
ques (IPP) ou à l'impôt des personnes morales (IPM).

25. Les revenus perçus par les centres de coordination sur
sont également exonérés de

leurs dépôts en argent
précompte mobilier.

26. L'exonération du précompte décrite au point 24 ci-dessus
s'accompagnait du calcul d'un précompte mobilier fictif
pour
centres. Ce
les
précompte
les destinataires des
revenus versés par les centres reçoivent le montant total
sans qu'un précompte en soit déduit mais peuvent
l'imputer sur l'impôt final à payer.

versements
est

fictif parce que

effectués par

les

C 147/14

EN

Official Journal of the European Communities

20.6.2002

27. Selon les autorités belges, l'octroi de ce précompte mobi-
lier fictif n'est plus accordé sur les intérêts payés par les
centres en raison de conventions conclues à partir du 24
juillet 1991, ni sur les dividendes distribués à partir de la
même date, ni sur les redevances payées ou attribuées à
partir du 1er janvier 1986.

28. La loi du 28 décembre 1992 a instauré, à partir du 1er
janvier 1993, une taxe annuelle sur les centres de coor-
dination fixée à 400 000 BEF par membre du personnel
occupé à temps plein par les centres de coordination, mais
qui ne peut excéder 4 000 000 de BEF.

29. Le régime fiscal qui fait l'objet de la présente décision est
applicable aux centres de coordination à partir de la
période imposable au cours de laquelle la demande d'agré-
ment a été introduite jusqu'à l'expiration de la période
imposable clôturée au cours de la dixième année qui suit
celle de l'introduction de la demande. Toutefois, selon les
informations (11) dont dispose la Commission, la durée des
agréments serait accordée sans préjudice des mesures qui
pourraient devoir être prises dans le cadre des travaux du
groupe «code de conduite sur la fiscalité des entreprises» du
Conseil.

3. APPRÉCIATION DE LA MESURE

Remarque sur la procédure

30. Comme décrit plus haut (12), la Belgique conteste le carac-
tère d'aide existante avancé par la Commission et la procé-
dure d'examen choisie par cette dernière. La Belgique
s'appuie notamment sur la décision de la Commission en
1984 qui déclarait que le régime ne contenait pas
d'élément d'aide et sur la décision de clôture de l'examen
formel (13) effectué par la suite qui confirmait cette déci-
sion. Dans de telles circonstances, les autorités belges esti-
ment qu'il revient à la Commission réunie en collège
d'initier la phase de coopération prévue à l'article 17 du
règlement de procédure. Les autorités belges considèrent
dès lors que la phase de coopération n'a pas été valable-
ment initiée en raison de la lettre du 17 juillet 2000 (voir
point 9 ci-dessus) envoyée par les services de la Commis-
sion mais uniquement en raison la décision de la Commis-
sion prise collégialement le 11 juillet 2001 de proposer
des mesures utiles.

31. La Commission ne peut se rallier à cette interprétation du
règlement de procédure. Certes, en 1984, la Commission
avait déclaré que le régime des centres de coordination ne
l'analyse qui
contenait pas d'élément d'aide. Néanmoins,
suit montre
qu'en application
régime,
le
aujourd'hui, semble remplir tous les critères nécessaires
la
pour établir le caractère d'aide. Devant ce constat,
Commission est d'avis que le régime fiscal revêt le carac-
tère d'une aide qui, au moment d'entamer la procédure

que

tel

(11) «European Commission investigates compatibility of Belgian coor-
dination centre tax legislation with European state aid rules», Prof.
Luc Hinnekens de l'Université d'Anvers, in EC Tax Review 2000-4,
dernier paragraphe in fine.

(12) Voir points 11 et 15.
(13) Voir points 4 et 5.

nécessaire en matière d'aides d'État, doit être considérée
comme existante.

32. En effet, le règlement de procédure envisage expressément,
en son article 1er, point b), v), la possibilité qu'une mesure
qui ne constituait pas une aide au moment de sa mise en
vigueur devienne une aide par la suite en raison de l'évolu-
tion du marché commun. Dans un tel cas, le règlement de
s'agit d'une aide existante, à
procédure indique qu'il
laquelle s'applique donc la procédure décrite aux articles
17 à 19 du même règlement.
Il en va de même dans
l'hypothèse où la Commission, après avoir initialement
considéré qu'une certaine mesure ne constituait pas une
aide, modifie son appréciation et estime qu'il s'agit bien
d'une aide au sens de l'article 87 du traité.

33. Par ailleurs, même si tel n'était pas le cas, il n'en reste pas
moins que la Commission, comme toute autorité publique,
doit être en mesure de procéder au retrait ou à la modi-
fication d'un acte favorable qui est entaché d'une illégalité.
En pareil cas, la jurisprudence communautaire (14) impose
certaines contraintes quant à la procédure — notamment
quant au respect d'un délai raisonnable en cas de retrait
rétroactif — et quant au fond — notamment quant à la
prise en compte de l'éventuelle confiance légitime des inté-
ressés. Or,
la procédure prévue pour l'examen des aides
existantes comporte des garanties permettant de répondre
à ces exigences. D'abord, elle n'aboutit pas à remettre en
cause rétroactivement l'application du régime. Ensuite, elle
assure à l'État membre concerné le droit de la défense en
lui permettant de faire valoir son point de vue à plusieurs
reprises (demande de renseignements, conclusion prélimi-
naire et invitation à présenter des observations, proposi-
tion de mesures utiles, éventuellement ouverture de la
procédure). Enfin,
le cas échéant,
tenir compte de la nécessité de respecter la confiance légi-
time de l'État membre et des entreprises intéressées lors de
la formulation de la proposition de mesures utiles ou lors
d'une éventuelle décision finale.

la Commission peut,

34. Quant à la lettre du 17 juillet 2000,

la Commission
observe qu'elle ne représentait pas une prise de position
formelle et définitive, mais une première démarche dans le
cadre d'une longue procédure. Elle a par ailleurs rempli sa
fonction, puisqu'elle a permis aux autorités belges de
présenter leurs observations avant que la Commission ne
propose des mesures utiles. Enfin, la demande de rensei-
gnements et l'invitation à présenter des observations visées
à l'article 17 du règlement de procédure ont une nature
analogue à celle d'autres démarches préalables prévues par
le
exemple,
demandes de renseignements et rappels prévus à l'article 5
et à l'article 10,
invitations à présenter des observations
prévues à l'article 11) qui, selon une pratique constante et
non contestée par les États membres, sont effectuées par
les services de la Commission. Dès lors, la lettre en cause
ne devait pas être approuvée par le collège des membres
de la Commission.

règlement dans d'autres

contextes

(par

(14) Voir en particulier arrêts du 20 juin 1991, Cargill contre Commis-
sion (C-248/89 et C-365/89, Rec. p. I-2987 et p. I-3045) et du
17 avril 1997, de Compte contre Parlement
(C-90/95 P, Rec.
p. I-1999).

20.6.2002

EN

Official Journal of the European Communities

C 147/15

Caractère d'aide des mesures; applicabilité de l'article 87,
paragraphe 1, du traité CE

35. Le régime des centres de coordination permet l'exonération
de certains impôts, précomptes ou taxes (précompte mobi-
lier et immobilier, droit d'enregistrement des apports, etc.).
En outre, la méthode forfaitaire employée réduit le béné-
fice imposable à l'impôt des sociétés, dans la mesure où
elle exclut les frais de personnel et les charges financières.

36. Comme évoqué ci-dessus, la Commission considère, à ce
stade, que le régime de centres de coordination est un
régime d'aide au sens de l'article 87, paragraphe 1, du
traité CE, car il satisfait cumulativement aux quatre critères
développés ci-après.

37. En premier lieu, la mesure doit procurer un avantage qui
allège les charges qui grèvent normalement le budget des
entreprises.

38. Le précompte immobilier et le droit proportionnel d'enre-
gistrement sur les apports constituent des charges qui
grèvent normalement le budget des entreprises. L'exonéra-
tion de ces taxes procure un avantage aux centres de
coordination ou aux entreprises multinationales dont ils
invoquée par les autorités
font partie. La circonstance,
belges, que peu de centres
seraient propriétaires des
immeubles qu'ils utilisent ne suffit pas à démontrer
l'absence d'avantage. Il convient par ailleurs de mentionner
que dans sa décision (15) SG(2000) D/108799 du 28
novembre 2000 adressée à la Belgique, la Commission a
déjà estimé, que des exonérations de précompte immobi-
lier et de droit proportionnel d'apport accordées à des
entreprises peuvent constituer des aides d'État.

39. Les exonérations de précompte mobilier décrites aux para-
graphes 24 et 25 sont accordées, par dérogation au régime
fiscal commun, soit parce que les revenus sont perçus par
un centre de coordination, soit parce qu'ils sont attribués
par un centre de coordination. Ces exonérations procurent
un avantage financier direct aux bénéficiaires de ces
revenus mobiliers puisqu'ils paient
l'impôt plus tard et
peuvent donc disposer de ce montant plus longtemps.
En outre, dans tous les cas où le précompte mobilier
constitue l'impôt définitif à charge du bénéficiaire des
revenus,
l'exonération aboutit à l'absence totale de taxa-
tion.

40. Dans le cas des intérêts perçus par le centre sur les dépôts
d'argent, l'avantage profite directement au centre de coor-
dination. Dans le cas des revenus distribués par le centre,
l'exonération profite, en premier lieu, aux bénéficiaires de
ces revenus (prêteurs, actionnaires,
. . .). S'il n'y a pas de
discrimination entre ces investisseurs, il n'y a pas d'élément
d'aide à ce niveau. Par contre, ces bénéficiaires ne peuvent
profiter de l'avantage de l'exonération qu'en investissant
leur capital dans un centre de coordination. Les exonéra-
tions de précompte mobilier placent donc les centres de

(15) N 226/2000 régime d'aide à finalité régionale de la loi du 30

décembre 1970.

coordination dans une position privilégiée sur les marchés
financiers leur permettant d'y offrir des conditions plus
favorables aux investisseurs.

être

(. . .) doit

41. Les autorités belges font valoir que «l'exonération du
précompte mobilier belge
considérée
comme faisant partie du régime fiscal commun belge».
Des exonérations sont, certes, prévues par le code des
impôts sur les revenus et son arrêté d'exécution au profit
des «investisseurs professionnels» (16) ainsi que par
les
conventions internationales préventives de la double impo-
sition. Le régime fiscal des centres de coordination va
toutefois au-delà des exonérations invoquées et ce, sans
justification apparente au regard de la nature ou de
l'économie du système fiscal belge. Par dérogation au
régime fiscal commun,
les revenus distribués par des
centres de coordination à des sociétés non-résidentes,
établies hors de l'Union européenne dans un pays avec
la Belgique n'aurait pas conclu de convention
lequel
préventive de double imposition seraient par exemple
exonérés.

42. Le gouvernement belge fait remarquer que l'abolition des
précomptes est préconisée par la Commission et que le
régime des centres de coordination va dans ce sens. Cet
argument fait référence au contexte général de l'harmoni-
sation alors que l'examen du régime des centres de coor-
dination doit prendre place dans le contexte du droit fiscal
commun actuellement appliqué en Belgique. Or, le droit
commun belge repose toujours sur
le principe de la
retenue d'un précompte sur les revenus mobiliers.

43. L'octroi d'un précompte mobilier fictif constitue également
un avantage pour le bénéficiaire des revenus mobiliers
distribués par un centre de coordination. En effet, le méca-
nisme décrit au point 26 ci-dessus a pour conséquence que
tout revenu mobilier versé par un centre de coordination
jouit d'un avantage fiscal par rapport au même revenu
provenant d'une autre source. Il s'agit donc d'un allège-
ment des charges fiscales obtenu par le biais de l'investis-
sement dans un centre de coordination. Le système du
précompte mobilier fictif place donc les centres de coor-
dination dans une position privilégiée sur le marché des
capitaux leur permettant d'y offrir des conditions plus
favorables.

44. Le taux de précompte mobilier fictif a certes été ramené à
zéro par la loi du 23 octobre 1991, mais peut toujours
être majoré par arrêté royal et pourrait donc conférer, à
l'avenir, de nouveaux avantages. D'autre part, si les centres
de coordination ne peuvent en principe pas émettre
d'emprunt (ou autre instrument de financement équivalent)
à plus d'un an, il apparaît que des dérogations sont possi-
bles. Des conventions d'emprunt conclues avant
le 24
juillet 1991 (voir le point 26 ci-dessus) pour une durée
supérieure
théoriquement
toujours donner droit au précompte mobilier fictif.

à un an pourraient donc

(16) Habitants du Royaume assujettis à l'impôt belge des personnes
physiques ayant affecté
les biens mobiliers générateurs des
revenus à l'exercice de leur activité professionnelle ainsi que les
sociétés résidentes et les établissements belges d'entreprises étran-
gères.

C 147/16

EN

Official Journal of the European Communities

20.6.2002

45. Comme le souligne le point 9 de la communication sur
l'application des
règles en matière d'aides d'État aux
mesures relevant de la fiscalité directe des entreprises,
l'avantage peut être procuré par une réduction de la
charge fiscale prenant notamment la forme d'une réduc-
tion de l'assiette imposable. Le régime des centres de coor-
dination prévoyant une exclusion des frais financiers et des
frais de personnel lors du calcul du bénéfice imposable au
moyen de la méthode forfaitaire,
le résultat obtenu sera
par conséquent généralement plus faible que celui obtenu
au moyen de la méthode classique. L'avantage procuré sera
d'autant plus grand si les frais financiers et les coûts de
personnel représentent une part
importante des coûts
totaux du centre. Il y a donc lieu de penser que l'exclusion
des frais financiers et de personnel lors du calcul du béné-
fice imposable est susceptible de procurer un avantage aux
centres de coordination ou aux entreprises multinationales
dont ils font partie.

46. Le recours à une méthode alternative (17) d'imposition, en
l'occurrence une méthode d'évaluation du type «cost
plus (18)», comme celle prévue en l'espèce, peut être justi-
fiée, notamment dans le cadre de relations commerciales
intra-groupe afin de s'assurer que ces dernières sont effec-
tuées selon le principe de pleine concurrence. À ce stade, il
semble que cet objectif ne soit pas poursuivi. En l'occur-
rence,
la Commission constate que la détermination du
pourcentage est laissée à l'appréciation de l'administration
qui peut, en l'absence d'éléments objectifs ou pour des
raisons de simplification administrative, appliquer le taux
de 8 %. Cela introduit une marge discrétionnaire de l'admi-
nistration, et est donc susceptible de conférer des avan-
tages aux centres de coordination — ou à certains
d'entre eux — dans la mesure où le pourcentage retenu
ne reflète pas forcément la nature de l'ensemble des trans-
actions réalisées. L'avantage sera d'autant plus grand que
les transactions considérées génèrent une valeur ajoutée
importante, au delà des 8 %. En ce sens, le recours à un
pourcentage unique pour toutes les activités du centre peut
également constituer un avantage pour les centres de coor-
dination ou pour les groupes multinationaux dont ils font
partie. De plus, il semble que le régime belge en question
ne prévoie pas que l'administration fiscale révise régulière-
ment, si nécessaire, le pourcentage appliqué pour assurer
que la marge bénéficiaire reflète l'évolution des conditions
commerciales auxquelles l'entreprise est confrontée.

47. Dans le cadre de relations commerciales entre agents
économiques non indépendants,
l'administration fiscale
est fondée à appliquer des méthodes alternatives d'imposi-
tion afin d'éviter que certaines transactions ne cachent des
avantages
le seul but
d'échapper à une imposition. En outre, ce type de
méthode permet au contribuable de connaître à l'avance
le montant de son imposition et d'éviter toute contestation
le recours à de
avec l'administration fiscale. Toutefois,
telles méthodes doit normalement avoir pour objectif

libéralités dans

indus ou des

une imposition comparable à celle qui aurait pu être
obtenue entre deux opérateurs indépendants au moyen
de la méthode classique où le bénéfice imposable est
obtenu par différence entre les résultats et les charges de
l'entreprise. En l'espèce, il ressort des informations actuel-
lement disponibles, que cet objectif ne serait pas poursuivi
dans le cadre du régime des centres de coordination.

48. Selon les autorités belges,

la base alternative décrite au
point 20 ci-dessus garantit une imposition comparable.
En ce qui concerne les dépenses non admises, le régime
fiscal commun prévoit qu'elles sont ajoutées aux bénéfices
(mis en réserve ou distribués) réalisés au cours de l'exercice
et non considérées comme base alternative. Quant à l'ajout
des avantages anormaux et bénévoles consentis au centre
de coordination, il se limite à ceux portés à la connais-
sance de l'administration fiscale et le caractère anormal ou
bénévole est apprécié dans le contexte de la méthode de
cost plus sur laquelle les doutes de la Commission sont
précisément exprimés. Selon les informations actuellement
en possession de la Commission, cette mesure semble
avoir été mise en place dans le but d'éviter une utilisation
abusive du système et non de garantir la détermination
d'une base équivalente.

49. Les autorités belges développent également l'argument que
l'avantage qui découlerait de la non prise en compte des
frais de personnel dans la base de calcul du cost plus serait
largement compensé par la taxe annuelle sur les centres de
coordination décrite au point 28 ci-dessus. Cet argument
n'a toutefois pas été étayé par des données chiffrées. Par
ailleurs, la taxe à charge d'un centre de coordination ne
peut excéder 4 000 000 de BEF (99 157,40 euros), ce qui
réduirait la compensation invoquée d'autant plus que le
personnel employé augmente.

50. En ce qui concerne l'exclusion des frais financiers de la
les autorités belges font valoir que
base du cost plus,
cette dernière découle de l'application par analogie des
règles de l'OCDE régissant les relations entre un siège de
direction et les différents établissements de ce groupe, et
notamment l'article 7, paragraphe 3 du modèle OCDE de
la fortune.
convention fiscale concernant
Ainsi, selon les autorités belges, les dépenses de direction
et les frais généraux d'administration ne sont pas déducti-
bles dans le chef du siège de direction, mais bien dans
en
celui des différents
l'entreprise
faveur desquels
effectuées. La
Commission ne croit pas pouvoir souscrire à cette inter-
prétation de l'article 7, paragraphe 3 du modèle OCDE et à
son application par analogie dans la détermination de la
base imposable des centres de coordination selon la
méthode cost plus proposée par les autorités belges.

établissements de
été

les dépenses ont

le revenu et

(17) En ce qui concerne l'utilisation de méthodes alternatives d'imposi-
tion, voir le point 27 de la Communication de la Commission sur
l'application des règles en matière d'aides d'État aux mesures rele-
vant de la fiscalité directe des entreprises
(JO C 384 du
10.12.1998).

(18) C'est à dire détermination du résultat imposable sur la base des
coûts supportés par l'entreprise auxquels on ajoute ensuite de
façon forfaitaire la marge bénéficiaire.

51. D'abord, l'article 7, paragraphe 3 porte sur la répartition
des frais liés aux activités de direction entre le siège prin-
cipal d'une entreprise et
ses différents établissements
stables. Il ne semble pas pouvoir être appliqué dans le
cadre des centres de coordination dès lors que ceux-ci ne
sont pas autorisés à opérer en tant que sièges de direction.

20.6.2002

EN

Official Journal of the European Communities

C 147/17

52. Ensuite, il est opportun de noter que l'article 7, paragraphe
3 traite uniquement la question de la détermination de la
base imposable d'un établissement stable tandis que les
centres de coordination peuvent être établis et effectuer
leurs opérations sous cette forme juridique ou sous celle
d'une société de droit belge.

53. De plus,

indépendamment de la forme juridique sous
laquelle les centres de coordination effectuent leurs opéra-
tions, l'application par analogie de l'article 7, paragraphe 3
proposée par les autorités belges ne semble pas pertinente.
L'objectif de la méthode cost plus est d'arriver, en tenant
compte exclusivement des dépenses d'une entreprise, à une
base imposable comparable aux profits réels de cette entre-
prise et se fonde sur
la présomption que toutes les
dépenses ainsi exposées sont de nature à générer des
profits. En conséquence,
l'application par analogie de
l'article 7, paragraphe 3 suggère en fait que toutes les
dépenses à attribuer à un établissement stable, exposées
aux fins poursuivies par cet établissement, doivent être
prises en compte dans la détermination de son revenu
imposable et donc être inclues dans la base cost plus.
important de
Dans ce contexte il est particulièrement
noter que les centres de coordination sont expressément
autorisés à rendre des services financiers et pour cette
raison ils sont particulièrement susceptibles de s'exposer
à des frais financiers aux fins des opérations qu'ils réalisent.
Ces frais peuvent ainsi constituer une partie importante de
l'ensemble des frais d'opérations supportés par les centres
de coordination. Pour cette raison leur exclusion de la base
cost plus peut dans certaines circonstances aboutir à une
base imposable sensiblement moins élevée que celle qui
résulterait de l'application du principe d'attribution des
profits par entités distinctes et d'un calcul de la base impo-
sable selon la méthode classique.

54. À la lumière de ce qui précède, la Commission considère
que le régime en question est susceptible de conférer des
avantages aux centres de coordination ou aux groupes
auxquels ceux-ci appartiennent.

55. En second lieu, l'avantage doit être octroyé au moyen de
il semble que
ressources de l'État. Dans le cas présent,
l'exonération de certains impôts ou précomptes et
la
réduction de l'assiette imposable résultant de la non prise
en compte des charges financières et du personnel, ainsi
que l'application d'un pourcentage fixe en vue de déter-
miner le bénéfice imposable, entraînent, directement ou en
différant
le paiement de l'impôt, une diminution des
ressources de l'État.

56. La mesure en cause doit, en troisième lieu, affecter la
concurrence et les échanges entre les États membres. Ce
critère apparaît d'emblée rempli dans la mesure où les
centres de coordination prestent leurs services à l'intérieur
de groupes ayant un caractère multinational (19). Les opéra-
tions effectuées par ces centres, et notamment les opéra-
tions de financement, sont déjà l'objet d'un commerce
intra-communautaire intense. À cet égard, la Commission
ne croit pas pouvoir accepter l'argument des autorités
belges selon lequel les activités exercées par les centres le

sont exclusivement au profit des membres de leur groupe
et ne sauraient par conséquent être en concurrence avec
les activités financières exercées par des opérateurs indé-
pendants sur les marchés financiers. En effet, les centres
effectuent des opérations sur les marchés financiers (émis-
sions de bons de caisse, d'emprunts par exemple) et pour-
raient y avoir une position renforcée et ce, indépendam-
ment des économies d'échelle liées à la taille des entre-
prises auxquels ils appartiennent.

57. En outre, les opérations réalisées par les centres de coor-
dination profitent in fine à des sociétés du même groupe et,
globalement, aux groupes auxquels les centres appartien-
nent. Or, ces sociétés et ces groupes sont actifs dans de
nombreux secteurs de l'économie, où ils sont en concur-
rence directe avec d'autres entreprises. Les avantages
fiscaux octroyés au centre de coordination pourraient
renforcer la position concurrentielle des entreprises du
groupe et du groupe lui-même sur les marchés internatio-
naux, donc y introduire une distorsion de concurrence et
affecter les échanges intra-communautaires. En effet, selon
la jurisprudence de la Cour (20) et comme souligné au
point 11 de la communication précitée, «le simple fait
que l'aide renforce la position de cette entreprise par
rapport à d'autres
les
échanges intra-communautaires permet de considérer que
ces échanges ont été affectés».

concurrentes dans

entreprises

58. Enfin, la mesure doit être sélective ou spécifique en favo-
risant certaines entreprises ou certaines productions.

59. L'absence de spécificité sectorielle ou régionale, invoquée
par les autorités belges, n'est pas mise en question par la
Commission. Toutefois, comme le souligne le point 20 de
la Communication: «certains avantages fiscaux sont parfois
limités à certaines formes d'entreprises, à certaines de leurs
intermédiation ou coor-
fonctions (services intra-groupe,
dination) ou à certains types de productions. Dès lors
qu'ils favorisent certaines entreprises ou certaines produc-
tions,
ils sont susceptibles de constituer des aides d'État
visées par l'article 92, paragraphe 1, (devenu article 87,
paragraphe 1, du traité CE)».

60. Dans la mesure où les dispositions fiscales en cause ne
concernent que les centres de coordination de groupes
multinationaux répondant en outre à certaines conditions
en termes de chiffres d'affaires et de fonds propres investis,
elles ne s'appliquent pas:

— aux entreprises exerçant d'autres fonctions que celles

autorisées par l'A.R no 187,

— aux groupes d'entreprises seulement établis sur le terri-
toire national belge ou plus généralement ne remplis-
sant pas les critères de multinationalité (21),

— aux groupes d'entreprises à caractère multinational
mais ne répondant pas aux critères de fonds propres
investis et de chiffre d'affaires réalisé,

(20) Arrêt de la Cour dans
17 septembre 1980.

l'affaire 730.79, Philip Morris, du

(19) Définition du caractère multinational; voir note 7 de bas de page.

(21) Définition du caractère multinational: Cf. note 7 (pied de page).

C 147/18

EN

Official Journal of the European Communities

20.6.2002

— aux entreprises du secteur financier.

compatibilité à la lumière des dérogations prévues aux
paragraphes 2 et 3 de l'article 87, du traité CE.

61. Les autorités belges avancent que la spécificité mise en
cause par la Commission «est sensiblement la même que
celle du régime fiscal requis par la directive «mère-filiale»
90/435/CE» (ou par la proposition de directive «intérêts-
redevances»). Or,
les
critères de spécificité retenus dans ces deux textes sont
différents de ceux exigés pour bénéficier du régime des
centres de coordination.

il apparaît que ce n'est pas le cas:

62. En outre, bien que certaines activités (assurance et réassu-
rance notamment) soient considérées éligibles pour obtenir
l'agrément, il semble qu'en pratique, aucun centre ne soit
autorisé à les exercer. Sur base de ces informations,
il
semble donc qu'une marge de manœuvre importante soit
laissée à l'administration dans l'octroi du bénéfice du
régime.

63. Par conséquent, il apparaît que le régime des centres de
coordination est susceptible de favoriser certaines entre-
prises en leur conférant les avantages fiscaux évoqués de
manière sélective.

faire

forcément

64. Néanmoins, comme le souligne le point 23 de la commu-
«la nature différentielle de certaines
nication précitée,
mesures ne doit pas
considérer
les
comme des aides d'État». Certaines mesures apparaissant
comme des aides peuvent en effet s'avérer justifiées au
regard de la nature et de l'économie du système. La
communication poursuit: «Il appartient toutefois à l'État
membre de fournir une telle justification». Dans le cas
présent, les autorités belges ont fourni des arguments justi-
fiant économiquement l'existence de centres de coordina-
tion et justifiant le principe de l'utilisation d'une méthode
de calcul forfaitaire de type cost plus, ce qui n'est pas, en
soi, l'objet des interrogations présentes de la Commission.
En revanche, aucun argument n'a été fourni par les auto-
rités belges qui puisse justifier, par la nature ou l'économie
du système fiscal belge, l'exonération, dans le chef des seuls
centres de coordination visés, de certains
impôts et
précomptes ainsi que la réduction considérable de la
base imposable liée à la méthode cost plus utilisée dans
le cas précis du régime des centres de coordination.

65. En conclusion, à ce stade, la Commission considère que
tous les éléments constitutifs de la notion d'aide d'État sont
réunis et que le régime fiscal en cause est susceptible
d'entraîner des distorsions de concurrence tant pour ce
qui est des activités spécifiques des centres de coordination
qu'en ce qui concerne les activités exercées par les groupes
auxquels elles appartiennent.

Examen de la compatibilité

66. Dans la mesure où le régime fiscal applicable aux centres
de coordination semble constituer une aide d'État au sens
de l'article 87, paragraphe 1, du traité CE, il y a lieu de
son éventuelle
porter une première appréciation sur

67. Les dérogations prévues à l'article 87, paragraphe 2 ne

sont pas d'application en l'espèce.

68. La dérogation prévue à l'article 87, paragraphe 3, point a)
qui prévoit la possibilité d'autoriser des aides destinées à
favoriser le développement économique de régions dans
lesquelles le niveau de vie est anormalement bas ou dans
lesquelles sévit un grave sous-emploi, ne saurait être invo-
quée du fait que les mesures ne sont pas limitées régiona-
lement. Il en va de même pour la dérogation prévue à
l'article 87, paragraphe 3, point c), qui autorise les aides
visant le développement de certaines régions.

69. De même, le régime des centres de coordination ne saurait
rentrer dans la catégorie des projets d'intérêt européen
commun éligibles à la dérogation prévue à l'article 87,
paragraphe 3, point b), et dans la mesure où il ne vise
pas à promouvoir la culture et la conservation du patri-
moine, il ne saurait bénéficier de la dérogation prévue à
l'article 87, paragraphe 3, point d).

70. Enfin, il convient d'examiner si le régime en question est
susceptible de bénéficier de la dérogation prévue à l'article
87, paragraphe 3, point c) qui autorise les aides facilitant
le développement de certaines activités pour autant que les
conditions des échanges ne soient pas altérées dans une
mesure contraire à l'intérêt commun.

71. Les autorités belges estiment que le régime des centres de
coordination est lié à la réalisation d'investissements et à la
création d'emplois. L'installation d'un centre de coordina-
tion constituerait, selon les autorités belges, un investisse-
ment humain, financier, matériel et immobilier. En outre,
une des conditions de l'agrément des centres est l'occupa-
tion à temps plein de l'équivalent d'au moins dix travail-
leurs à temps plein à l'expiration des deux premières
années d'activité du centre de coordination.

72. La Commission constate qu'en ce qui concerne les inves-
tissements réalisés par les centres, les autorités belges n'ont
fourni d'éléments permettant de vérifier que ces
pas
derniers correspondaient à des investissements initiaux
éligibles tels que définis aux points 4.4 et 4.5 des lignes
directrices concernant les aides à finalité régionale (22). Les
aides à l'investissement ne sont par ailleurs autorisés en ce
qui concerne les grandes entreprises, catégorie à laquelle
appartiennent les centres de coordination, que dans les
régions éligibles aux dérogations prévues à l'article 87,
paragraphe 3, points a) et c). Enfin, en ce qui concerne
les créations d'emplois, les lignes directrices concernant les
aides à l'emploi (23) disposent que le niveau de l'aide ne
doit pas dépasser ce qui est nécessaire pour inciter à la
création d'emploi. En l'espèce, la Commission constate que
les montant des avantages fiscaux procurés par le régime
des centres de coordination dépend du volume d'activité
généré par le centre et non du nombre d'emplois créés.

(22) JO C 74 du 10.3.1998.
(23) JO C 334 du 12.12.1995.

20.6.2002

EN

Official Journal of the European Communities

C 147/19

interdites. Par exception,

73. Les avantages fiscaux accordés dans le cadre du régime
précité n'étant pas liés à la réalisation d'investissements, à
la création d'emplois ou de projets spécifiques ils semblent
constituer uniquement des allégements de charges continus
et pourraient, par conséquent, être qualifiés d'aides au
fonctionnement. Les aides au fonctionnement sont, en
principe,
le point 4.15 des
lignes directrices concernant les aides à finalité régionale
précise que des aides de ce type peuvent cependant être
octroyées, sous certaines conditions, dans les régions béné-
ficiant de la dérogation de l'article 87, paragraphe 3, point
a). La Belgique ne bénéficiant pas de cette dérogation, les
aides en question sont susceptibles d'altérer les échanges
dans une mesure contraire à l'intérêt commun, et ne
sauraient par conséquent bénéficier de la dérogation
prévue à l'article 87, paragraphe 3, point c).

74. Le régime en question ne semble pouvoir a priori bénéficier
d'aucune des dérogations prévues à l'article 87 du traité
CE. En conséquence,
la Commission exprime ses doutes
quant à la compatibilité du régime fiscal des centres de
coordination avec le marché commun.

frappant les rassemblements de capitaux (24) et notamment
avec son article 7.

76. Compte tenu des considérations qui précèdent, la Commis-
sion invite la Belgique, dans le cadre de la procédure de
l'article 88, paragraphe 2, du traité CE, à présenter ses
observations et à fournir toute information utile pour
l'évaluation de la mesure dans un délai d'un mois à
compter de la date de réception de la présente. La
Commission souhaiterait notamment connaître le nombre
des centres de coordination agréés à la date de cette lettre,
et pour chacun d'eux la date du dernier agrément ou
renouvellement en cours de validité. La Commission
désire également disposer d'une copie des dix derniers
arrêtés royaux constatant l'agrément d'un centre de coor-
dination ou le renouvellement d'un tel agrément, ainsi
qu'une copie des lettres de couverture adressées aux béné-
ficiaires en même temps que lesdits arrêtés. Toutes les
informations en question peuvent être transmises selon
des modalités qui n'identifient pas les bénéficiaires. Elle
invite vos autorités à transmettre immédiatement une
copie de cette lettre aux bénéficiaires potentiels de l'aide.

75. En outre, en ce qui concerne l'exemption du droit d'enre-
gistrement dont bénéficient les centres de coordination, la
Commission s'interroge également sur sa compatibilité
avec les dispositions de la directive 69/335/CEE du
Conseil, du 17 juillet 1969, concernant les impôts indirects

77. La Commission invite également la Belgique et les tiers
intéressés à présenter des observations et à fournir tout
élément utile pour déterminer s'il existe, pour les bénéfi-
ciaires du régime, une confiance légitime de nature à
imposer la prévision de mesures transitoires.’

(24) JO L 249 du 3. octobre 1969, p. 25 [rectificatif, JO L 269 du
28.10.1969, p. 12 (69/335/CEE)] modifiée par
la directive
73/79/CEE du Conseil (JO L 103 du 18.4.1973, p. 13); la directive
74/553/CEE du Conseil (JO L 303 du 13.11.1974, p. 9); la direc-
tive 85/303/CEE du Conseil (JO L 156 du 15.6.1985, p. 23); l'acte
d'adhésion du Danemark, de l'Irlande et du Royaume-Uni de
Grande-Bretagne et d'Irlande du Nord (JO L 73 du 27.3.1972,
p. 14) (adapté par la décision du Conseil du 1er
janvier 1973)
(JO L 2 du 1.1.1973, p. 1) l'Acte d'adhésion de la Grèce (JO L
291 du 19.11.1979, p. 17), l'acte d'adhésion de l'Espagne et du
Portugal
(JO L 302 du 15.11.1985, p. 23); acte d'adhésion de
l'Autriche, de la Finlande et de la Suède (JO C 241 du 29.8.1994,
p. 21) (adapté par la décision 95/1/CE, Euratom, CECA du Conseil)
(JO L 1 du 1.1.1995, p. 1).