type: other

text:
U-I-99/03
 ECLI:SI:USRS:2004:U.I.99.03
 Odlok o ureditvi plovbe v Občini Tolmin (Primorske novice, Uradne objave, št. 8/01), 5. tč. 1. odst. 9. čl.
 Pobuda za začetek postopka za oceno ustavnosti in zakonitosti 5. točke prvega odstavka 9. člena Odloka o ureditvi plovbe v Občini Tolmin (Primorske novice, Uradne objave, št. 8/01) se zavrže.
 Ustavno sodišče zavrže pobudo, če združenje kot pobudnik ne izkaže pravnega interesa, kajti njegov splošen in abstrakten interes pri uresničevanju pobudnikovega cilja in namena za izkazovanje pravnega interesa ne zadostuje.
 1.2.51.2.2 - Ustavno sodstvo - Vrste vlog - Aktivna legitimacija v postopku pred Ustavnim sodiščem - Pobudnik - Politična stranka, društvo, združenje.
 Člen 25, Zakon o Ustavnem sodišču [ZUstS]
 U-I-99-03.pdf
 U-I-99-03_LM.pdf
 U-I-99/03-11
 Ustavno sodišče je v postopku za preizkus pobude Kajakaške zveze Slovenije, ki jo zastopa predsednik Marko Kryžanowski, na seji dne 2. decembra 2004
 1. Pobudnica izpodbija Odlok o ureditvi plovbe v Občini Tolmin (v nadaljevanju Odlok), ker na pritokih Soče ne dovoljuje plovbe, hydrospeeda in soteskanja. Navaja, da je lokalna skupnost po četrtem odstavku 16. člena Zakona o vodah (Uradni list RS, št. 67/02 - v nadaljevanju ZV-1) pristojna zgolj podrobneje urediti način in pogoje splošne rabe voda, zato je njeno pooblastilo omejeno z namenom in obsegom pooblastila Vladi iz četrtega odstavka 21. člena ZV-1. Izpodbijana določba Odloka naj bi te omejitve ne upoštevala, zato je v neskladju s četrtim odstavkom 16. člena in s četrtim odstavkom 21. člena ZV-1. Tudi v Zakonu o plovbi po celinskih vodah (Uradni list RS, št. 30/02 - v nadaljevanju ZPCV) naj lokalna skupnost ne bi imela zakonskega pooblastila za sporno prepoved plovbe.
 Plovba s čolnom, s hydrospeedom ali soteskanje naj bi bili zato neenako obravnavani v primerjavi s kopanjem ali z ribolovom. Udeležencem prepovedanih dejavnosti naj bi bila kršena pravica do svobode gibanja. Odlok naj bi bil zato v neskladju z drugim odstavkom 14. člena in z določbami 15., 32., 70. ter 73. člena Ustave.
 2. Po 24. členu Zakona o Ustavnem sodišču (Uradni list RS, št. 15/94 - v nadaljevanju ZUstS) mora tisti, ki vloži pobudo za začetek postopka, izkazati svoj pravni interes. Pravni interes za vložitev pobude je podan, če predpis ali splošni akt za izvrševanje javnih pooblastil neposredno posega v pravice, pravne interese oziroma pravni položaj pobudnika. Po ustaljeni ustavnosodni presoji imajo politične stranke, društva, zbornice in združenja pravni interes le za izpodbijanje predpisov, ki neposredno posegajo v njihove pravice, pravne interese ali pravni položaj. Za pobude, ki jih ti subjekti vlagajo v imenu svojih članov in zaradi njihovih interesov, njihov pravni interes ni podan. Izjemoma priznava Ustavno sodišče pravni interes za vložitev pobude tistim združenjem, ki so bila ustanovljena prav z namenom zagotavljanja pravic in interesov tiste skupine oseb, ki se vanj povezujejo, če jim izpodbijani predpis te pravice krati (glej npr. odločbo št. U- I-86/94 z dne 6. 4. 1995, Uradni list RS, št. 86/94 in OdlUS V, 153; odločbo št. U-I-75/96 z dne 14. 11. 1996, Uradni list RS, št. 66/96 in OdlUS V, 154; sklep št. U-I-190/95 z dne 15. 7. 1999, Uradni list RS, št. 59/99 in OdlUS VIII, 95 in sklep št. U-I-31/96 z dne 26. 11. 1998, OdlUS VII, 212). Splošen in abstrakten interes združenja oziroma njegovih članov za ustreznejšo ureditev določenega vprašanja za izkazovanje pravnega interesa ne zadostuje.
 3. Po 1. členu Statuta Kajakaške zveze Slovenije (v nadaljevanju Statut) je pobudnica nacionalna zveza prostovoljno združenih društvenih organizacij, katerih namen je gojiti kajakaški šport v državi. Njen namen in cilj je vzpodbujati množičnost in kvaliteto vseh oblik kajakaškega športa ter tako prispevati k njegovemu vsestranskemu razvoju.
 Vendar s tem pobudnica ne izkazuje, da je ustanovljena prav z namenom zagotavljanja pravic in interesov posamezne skupine oseb, saj je njen cilj in namen doseči le množičnost, kvaliteto in razvoj kajakaškega športa. Na podlagi 6. člena Statuta so njeni člani kajakaška društva in klubi, ki so vpisani v register društev. Pobudnica zato ne izkazuje, da izpodbijana določba Odloka neposredno posega v njene pravice in interese. Njen splošen in abstrakten interes pri uresničevanju njenega cilja in namena za izkazovanje pravnega interesa ne zadostuje. Ker pobudnica pravnega interesa ni izkazala, je Ustavno sodišče njeno pobudo zavrglo.
 4. Ustavno sodišče je sprejelo ta sklep na podlagi 25. člena ZUstS v sestavi: predsednik dr. Janez Čebulj ter sodnice in sodniki dr. Zvonko Fišer, Lojze Janko, mag. Marija Krisper Kramberger, Milojka Modrijan, dr. Ciril Ribičič, dr. Mirjam Škrk, Jože Tratnik in dr. Dragica Wedam Lukić. Sklep je sprejelo z osmimi glasovi proti enemu. Proti je glasoval sodnik Ribičič, ki je dal odklonilno ločeno mnenje.
 Odklonilno ločeno mnenje sodnika dr. Ribičiča
 1. V tem ločenem mnenju pojasnjujem razloge, zaradi katerih sem glasoval proti zavrženju Pobude za začetek postopka za oceno ustavnosti in zakonitosti 5. točke prvega odstavka 9. člena Odloka o ureditvi plovbe v Občini Tolmin. V zadevni pobudi zatrjuje Kajakaška zveza Slovenije neustavnost občinskega odloka v tistem delu, ki se nanaša na prepoved plovbe na vseh pritokih reke Soče, pri čemer je še posebej problematična prepoved plovbe na reki Idrijci. Kajakaška zveza Slovenije ocenjuje, da izpodbijani Odlok posega v njene pravice, pravne interese in pravni položaj. To še zlasti velja za prepoved plovbe na reki Idrijci, ki je pomembna za kajakaški šport (bila je rezervna lokacija za tekmovanja v spustu, kadar je reka Soča preveč narasla, in lokacija za izbirna tekmovanja za izbor državne reprezentance v spustu).
 Pobudnica opozarja, da so omejitve, za katere se je odločila Občina Tolmin, hujše, kot bi jih v okviru svojih pooblastil lahko predpisala Vlada RS. Po njenem mnenju so take omejitve lahko utemeljene z razlogi varnosti plovbe in varstva okolja, ne pa zaradi varovanja koristi ribištva in kopanja.
 2. Ustavno sodišče je že dvakrat presojalo podobni pobudi Kajakaške zveze Slovenije, ki so se nanašale na prepoved plovbe na drugih rekah, in sicer v zadevah št. U-I-4/92 (28. maja 1992) in U-I-3/92 (18. junija 1992). V obeh primerih pobudi nista bili sprejeti, k njima pa je odklonilni ločeni mnenji oblikoval sodnik Matevž Krivic. V svojih ločenih mnenjih se je sodnik Krivic zavzel za sprejem pobud, ker po njegovi oceni nista očitno neutemeljeni. Tokrat se je Ustavno sodišče odločilo za zavrženje ustavne pobude, ker naj Kajakaška zveza Slovenije ne bi imela pravnega interesa. "Njen splošen in abstrakten interes pri uresničevanju njenega cilja in namena za izkazovanje pravnega interesa ne zadostuje." Kajakaška zveza Slovenije, ki je po svojem Statutu združenje kajakaških društev in klubov, naj ne bi izkazala, da je ustanovljena prav z namenom zagotavljanja pravic in interesov posamezne skupine oseb, saj je njen cilj in namen doseči le množičnost, kvaliteto in razvoj kajakaškega športa. S takšno odločitvijo se ne morem strinjati.
 3. Praksa Ustavnega sodišča glede priznavanja pravnega interesa raznim organizacijam, društvom in združenjem precej niha od obdobja do obdobja, od primera do primera. Pri tem je bolj ali manj ustaljeno stališče Ustavnega sodišča, da praviloma društvo ali združenje nima pravnega interesa za sprožanje pobud, ki zadevajo njegove člane. Izjeme so primeri, v katerih je društvo ali združenje ustanovljeno ravno zaradi varovanja ustavnih pravic, na katere se nanaša pobuda za presojo ustavnosti. Pri tem je po moji oceni najbolj problematično in najmanj argumentirano ravno razlikovanje med društvi in združenji, ustanovljenimi za varovanje posamične pravice ali ožje skupine pravic in drugimi, ki se od prvih razlikujejo le po tem, da so ustanovljena za nekoliko širši krog pravic in skupnih interesov. To razlikovanje se pokaže kot problematično tudi v primeru Kajakaške zveze Slovenije, ki je ustanovljena v zvezi z relativno ozkim krogom potreb in interesov njenih članov.
 4. Člen 162 Ustave določa: "Vsakdo lahko da pobudo za začetek postopka, če izkaže svoj pravni interes." Na prvi pogled je očitno, da je Ustava določila široko podlago za vlaganje pobud za presojo skladnosti predpisov z Ustavo, ne da bi natančneje opredelila, kdaj se šteje, da je pravni interes izkazan. To ureja Zakon o Ustavnem sodišču, sprejet 1994. leta, ki v drugem odstavku 24. člena določa, kdaj je pravni interes za vložitev pobude podan: Pravni interes je podan, če predpis, katerega oceno pobudnik predlaga, neposredno posega v njegove pravice, pravne interese oziroma pravni položaj. Te določbe, ki konkretizirajo ustavno ureditev pravnega interesa, ne bi smeli razlagati tako, da bi preveč omejevale dostop do Ustavnega sodišča. Restriktivna razlaga dostopa do Ustavnega sodišča bi bila namreč v neposrednem nasprotju z ustavno določbo o tem, da lahko da pobudo za začetek postopka vsakdo, ki izkaže svoj pravni interes. Ta ustavna določba namreč ne vsebuje samo obveznosti pobudnika, da mora izkazati svoj pravni interes, ampak daje poseben poudarek na širino subjektov, ki so lahko nosilci pobude s tem, ko določa, da lahko vloži pobudo "vsakdo". Čeprav je res, da je prvi dve pobudi Kajakaške zveze obravnavalo Ustavno sodišče še pred sprejemom Zakona o Ustavnem sodišču, je vendarle vprašanje, ali zakon sploh sme tako pomembno zoževati z Ustavo določene pogoje za vlaganje pobud na Ustavno sodišče, da neka kategorija pobudnikov zaradi njegovega sprejema izgubi možnost dostopa do ustavnosodne presoje. Po mojem mnenju bi moralo Ustavno sodišče zakon razlagati Ustavi prijazno in v korist z Ustavo določeni možnosti vložitve pobude za presojo predpisov. Čeprav se zavedam in vsakodnevno občutim negativne posledice prevelikega pripada zadev, sem prepričan, da odločanje o ožjem ali širšem dostopu do Ustavnega sodišča ni in ne sme biti odvisno od Ustavnega sodišča samega, temveč predvsem od volje zakonodajalca in v slovenskem primeru celo predvsem od volje ustavodajalca. Po mojem mnenju obstojijo meje razlage, ki so še posebej občutljive, ko gre za zoževanje pravic, urejenih z Ustavo. Če tega ne upoštevamo, bo v končni konsekvenci slej ko prej uveljavljena praksa, ki bo besedico "vsakdo" iz 162. člena Ustave razlagala tako, kot da v njej piše "nihče".
 5. Proti zavrženju pobude Kajakaške zveze Slovenije govori več razlogov. Kajakaška zveza Slovenije je organizacija, ki si prizadeva za razvoj kajakaškega športa, zato ni nobenega dvoma, da njo, kajakaške klube in člane neposredno prizadenejo prepovedi plovbe na rekah, ki so primerne za kajakaški šport.
 Pri tem Kajakaška zveza ni nekakšna birokratska struktura, odtujena od kajakašev in kajakaških klubov, ki bi si prizadevala za stvari, ki niso istočasno v interesu njenih članov, kajakašev. Kajakaška zveza se sama neposredno ukvarja s kajakaškimi prireditvami. Edino Kajakaška zveza je doslej izvajala mednarodna kajakaška tekmovanja na slovenskih rekah (svetovna in evropska prvenstva, svetovni in evropski pokal).
 Za zadevni primer je zlasti pomembno, da je bila Kajakaška zveza Slovenije neposredno organizatorica izbirnih kajakaških tekmovanj v spustu na reki Idrijci, tako da prepoved plovbe po tej reki neposredno in konkretno posega v njeno dejavnost.
 Poleg tega so funkcionarji Kajakaške zveze Slovenije (med njimi predsednik Marko Kryžanowski in generalni sekretar Jakob Marušič, ki pri zadevni pobudi nastopata v njenem imenu) tudi sami kajakaši. Vsak član Kajakaške zveze Slovenije ima kot kajakaš neposreden pravni interes za izpodbijanje predpisov, ki prepovedujejo plovbo na tistih rekah, ki so za kajakaštvo primerne, toliko bolj tisti od njih, ki je izvoljen, da predstavlja njihove skupne interese.
 6. Kolikor bi Ustavno sodišče priznalo, da Kajakaška zveza Slovenije izpolnjuje procesne predpostavke za vložitev pobude, bi se moralo spustiti v meritorno presojo njene pobude. Osebno se v tem primeru ne bi strinjal z zavrnitvijo pobude kot očitno neutemeljene, temveč bi se zavzel za sprejem le-te.
 Preden bi o njen dokončno odločilo, bi moralo Ustavno sodišče presoditi vsaj nekatera od v nadaljevanju navedenih vprašanj.
 Dejstvo, da je občina, v nasprotju z zatrjevanjem v pobudi, pristojna za prepoved in omejevanje plovbe na rekah s svojega območja, še ne pomeni, da sporni občinski odlok lahko prestane preizkus ustavnosti. Prepoved plovbe po takšni reki, kot je na primer Idrijca, izredno hudo poseže v pravice in interese kajakaških klubov, Kajakaške zveze Slovenije in vseh njihovih članov. Pobudnica govori v zvezi s tem o kršitvi temeljne pravice svobode gibanja, ki je zagotovljena z Ustavo. Seveda je lahko upravičeno, da prihaja do omejitev in celo prepovedi, ki so vsestransko utemeljene z razlogi varnosti (plovbe), varovanja okolja, zagotavljanja pitne vode in podobno. Kljub temu velja opozoriti na posebnosti kajakaštva, za katerega so nevarnost plovbe ter naravne in druge ovire pri njej izziv, če že ne pogoj za uspešnost, in ne razlog za prepoved.
 7. Manj prepričljive od prepovedi in omejitev, povezanih z varnostjo plovbe in varstvom okolja, so tiste, do katerih prihaja zaradi izvajanja drugih dejavnosti, za katere občina ne predpisuje nobenih omejitev. V konkretnem primeru gre za ribištvo in kopanje. Omejitev je toliko bolj vprašljiva zato, ker na celi vrsti rek v Sloveniji sočasno potekajo kajakaštvo, ribištvo, kopanje in druge aktivnosti, ki se medsebojno ne izključujejo. Kot posebno primeren način omejitev, ki v manjši meri, kot prepoved, posegajo v kajakaško dejavnost, velja omeniti ureditev plovbe na reki Soči, kjer je občina Tolmin s sezonskimi in dnevnimi časovnimi omejitvami preprečila negativen vpliv kajakaštva na ribištvo (plovba na reki Soči je dovoljena od 15. 4. do 31. 10. v času med 9. in 18. uro, s čimer so ribolovu pridržane najprimernejše jutranje in večerne ure).
 8. V že omenjenem ločenem mnenju (U-I-3/92) opozarja sodnik Krivic, da bi veljalo v primeru kolizije z zakonom določenih pravic različnih subjektov (kajakaši, ribiči, kopalci) ravnati podobno, kot takrat, ko gre za kolizijo ustavnih pravic. S tega vidika je potrebno presoditi, ali in v katerih primerih je nujna in s tem dopustna omejitev in celo prepoved kajakaštva na določenih vodotokih. Kadar takšna omejitev oz. prepoved ni v skladu z načelom sorazmernosti, je seveda nesprejemljiva kot arbitrarna oziroma šikanozna do kajakaštva.
 9. Vprašljivost prepovedi kajakaštva na Idrijci je mogoče ilustrirati s hipotetičnim primerom, da bi neka občina prepovedala planinstvo na delu svojega območja, na primer tako, da bi se bilo mogoče na vrh neke planine povzpeti le prek ozemlja drugih občin. Na primer, da bi do takšne prepovedi prišlo na zahtevo lokalnih lovcev in gobarjev. Pri tem ni odveč opozoriti, da planinstvo poteka pogosto prek zemljišč in gozdov, ki so v zasebni lasti in niso javno dobro[1], kot to velja za reke. Tudi posegi z označevanjem planinskih poti so lahko bolj občutljivi, kot jih poznajo pri rekreativnem kajakaštvu. Sodobna kajakaška tehnika namreč omogoča, da se kajakaši sploh ne dotaknejo rečnega dna, ne ob vstopu in izstopu z reke, in ne v primeru, če se kajak prevrne (eskimotiranje), kar usodno zmanjšuje možnosti za to, da bi povzročili škodo ribištvu ali okolju.
 10. V zadevnem primeru je težko razumljivo, da dve občini (Idrija, Cerkno) plovbe po Idrijci ne prepovedujeta, čeprav obe podpirata razvoj ribištva, samo Občina Tolmin jo prepoveduje. Enako in bolj je vprašljivo, da se je Občina Tolmin zaradi varovanja interesov ribištva v primeru Soče odločila za milejši in blažji poseg (časovne omejitve), v primeru Idrijce pa za absolutno prepoved. Tega z razlogi skrbi za varnost plovbe in varstvo okolja, ni mogoče prepričljivo utemeljiti, zato gre bržkone za neutemeljeno privilegiranje ene dejavnosti (kajakaštvo) na račun druge (ribištvo).
 11. Iz teh razlogov nisem mogel glasovati za zavrženje pobude, niti ne bi mogel glasovati za njen nesprejem kot očitno neutemeljene. Šele podrobnejša analiza navedenih argumentov bi pokazala, ali ni Občina Tolmin s prepovedjo plovbe po reki Idrijci ravnala arbitrarno in v neskladju z načelom sorazmernosti omejila kajakaštvo na Idrijci, ki je za to dejavnost primerna.
 [1]Bistvena značilnost naravnega javnega dobra po veljavni pravni ureditvi je v tem, da naj bi bile na njem "dostopnost in gibanje pod enakimi pogoji omogočene vsem". Prim. dr. Janez Čebulj, Komentar Ustave RS, (ur. dr. L. Šturm), FDŠ, Ljubljana 2002, s. 689.
 US24214


type: wikipedia

text:
O Condado Portucalense (868 - 1143) foi um condado que surge ao longo do processo de reconquista da península ibérica pelos cristãos e que é dissolvido com a assinatura do Tratado de Zamora. Deste nome provém o atual Portugal, pois durante a Alta Idade Média a atual Região Norte portuguesa foi denominada como Condado Portucalense, para diferenciá-la do Reino da Galiza. Houve, no actual território de Portugal, ao longo do processo de reconquista, dois governos denominados de Condado Portucalense ou Condado de Portucale. Em documentos coevos, o território denominava-se Portugália, sendo o condado fundado por Vímara Peres em 868, após a presúria aos mouros de Portucale (o Porto). A partir de finais do e com Gonçalo Mendes, os condes portugueses passaram a usar o título de duques, o que poderia indicar maior importância e maior extensão territorial.
 A província portugalense que correspondia sensivelmente ao Entre-Douro-e-Minho tinha inicialmente o Porto como capital, mas dada a revelia e poder dos condes de Portugal, agora duques, que ingeriam na monarquia leonesa, um deles acabou por ser regente do reino entre 999 e 1008. O condado, embora gozando de autonomia significativa, era vassalo do reino de Leão.
 O Condado Portucalense reemergiu, em 1096 pela mão de Henrique de Borgonha como oferta do rei Afonso VI de Leão pelo auxílio na Reconquista de terras aos mouros, a quem deveria prestar vassalagem, tendo também recebido a mão de sua filha, a infanta D. Teresa de Leão. A "Terra de Portugal" foi concedida como dote hereditário de D.Teresa. Este último condado era maior em extensão e abarcava também os territórios do antigo condado de Coimbra, suprimido em 1091, partes de Trás-os-Montes e ainda do sul da Galiza, a diocese de Tui. De notar que Condado é um termo genérico para designar o território português, já que os seus chefes eram alternativamente intitulados comite (conde), dux (duque), princeps (príncipe) e até regina (rainha).
 Fundação do condado
 A reocupação e possível reconstrução ou fortificação de Portucale verificou-se após a presúria de Vímara Peres, em 868, vivendo, a partir de então, um próspero período da sua história: daí partiu toda a acção de reorganização, bem sucedida, e nalguns casos de repovoamento, para além dos limites da antiga diocese nela sediada, quer ao norte do rio Ave, quer ao sul do rio Douro. Por esta altura, o território designava-se de Terra Portugalense ou Portugalia. Desta forma, o antigo burgo de Portucale deu o nome a um novo estado ibérico.
 Paulo Merêa refere a existência de documentos comprovadamente encontrados na província de Ourense, na Galiza, nos quais surge a referência expressa a terras situadas em Portugal, ou seja, ao sul do rio Lima, e que então pertenciam, e vieram ainda a pertencer durante algum tempo, no âmbito da organização eclesiástica de Tui, repovoada durante o reinado de .
 Apenas dez anos decorridos sobre a reconquista definitiva de Portucale tivesse sido tomada a cidade de Coimbra e erigida em condado independente às mãos de Hermenegildo Guterres em 878; a sua posição de charneira entre os mundos cristão e muçulmano permitiu uma vivência de maior paz no Entre-Douro-e-Minho, se bem que a região era alvo de incursões normandas regulares. As campanhas do Almançor, em finais do , porém, fizeram recuar a linha de fronteira de novo até ao Douro e o condado de Coimbra é suprimido. Na segunda metade do , reconstituiu-se ao sul o condado de Coimbra, que incluía ainda as terras de Lamego, Viseu e Feira, sendo entregue ao conde ou alvazil Sesnando Davides, que conquistara definitivamente a cidade em 1064. Este condado viria mais tarde a ser incorporado no Portucalense.
 Em 1065, o Condado Portucalense e a Galiza fizeram parte do território atribuído por ao seu filho mais novo . No entanto, ele lutava por controlar o conde Nuno Mendes. Com a sua vitória em 1071, na Batalha de Pedroso, entre a cidade de Braga e o rio Cávado, onde derrota Nuno Mendes, Garcia passa a intitular-se "Rei de Portugal e Galiza" (GARCIA REX PORTUGALLIAE ET GALLECIAE), o Condado Portucalense é extinto dado que os herdeiros naturais, Loba Nunes e Sesnando Davides, filha e genro do conde, que tinham o direito de herdar o título, vêem boa parte dos bens confiscados por Garcia II.
 Pouco depois, em 1071, os seus irmãos e tomaram o reino de Portugal e Galiza, expulsando Garcia. Na primavera seguinte, Sancho, por sua vez, expulsou Afonso, voltando a juntar os três reinos, o de Leão, o de Portugal e Galiza e o de Castela. Sancho aparece identificado como rei num documento português de 1072. Com o assassinato de Sancho, mais tarde, no mesmo ano, D. Afonso VI sucedeu na coroa de Leão, que abrangia os três reinos.
 Portucale
 A povoação que deu origem ao nome do condado, localizava-se junto à foz do rio Douro e tinha o nome de Portus Cale. O rei visigodo Leovigildo e seus sucessores cunharam moeda com a legenda Portucale. Forma que passou a Portugale em documentos do para o VIII. O topónimo que significa "Porto de Cale", que se julga ser um nome híbrido formado por um termo latino (Portus, "porto") e outro grego (καλός, transl. kalós, "belo"), donde qualquer coisa como "Porto Belo". Outra explicação é de que o nome derivaria dos povos de cultura castreja que habitariam a área de Cale nos tempos pré-romanos - os galaicos. Uma explicação alternativa é a de que o nome deriva da deusa venerada pela tribo e que poderia historicamente relacionar-se com a palavra Cailleach (definida como "deusa ancestral"), na Irlanda, numa invasão celta proveniente da Galécia e que teria nesses primórdios invadido a actual Irlanda. Uma outra teoria afirma que a palavra cale ou cala, seria celta e significava "porto", uma "enseada" ou "abrigo", e implicava a existência de um porto celta mais antigo. Ainda outra teoria propõe que Cale deriva de Caladunum.
 No , as "Histórias de Salústio" referem uma "Cales civitas" localizada na Galécia; Cale teria também sido conquistada por Perpena; no , no "Itinerário de Antonino", fala-se de uma povoação chamada de Cale ou Calem; no , Idácio de Chaves escreve sobre um "Portucale castrum".
 Embora a existência da povoação na foz do Douro durante o período romano se encontre confirmada, o mesmo não acontece para a sua localização exacta; o Paroquial Suévico de São Martinho de Dume, estudado pelo cónego Pierre David após a sua identificação pelo também cónego Avelino de Jesus da Costa, um dos nomes mais importantes da diplomacia portuguesa, refere-se, séculos depois, a um povoado que designava como Portucale Castrum Antiquum, na margem esquerda, e outro, o Portucale Castrum Novum, na direita.
 Aquando do domínio dos suevos, Portucale foi palco de vários acontecimentos, contando-se entre eles o aprisionamento de Requiário durante a invasão dos visigodos comandados por Teodorico II (457), a revolta do seu governador Agiulfo, que pretendia ser aclamado rei e foi executado, e a última batalha (585) de Andeca, último rei suevo, vencido por Leovigildo.
 Quando da invasão muçulmana da península Ibérica, Portucale era já, desde a segunda metade do , a sede da diocese Portucalense, e tendo por metropolita o bispo de Braga. Após a invasão, a diocese não sobreviveu, tendo sido apenas restaurada após a reconquista do Porto, em 868.
 Condes de Portucale
 Foram condes da (nem sempre em linha recta, mas recorrendo às vezes à sucessão cognática):
 Casa de Borgonha
 A ambição de Afonso VI de Leão reconstituiu novamente a unidade dos Estados paternos e, quando Garcia acabou por morrer, depois de preso, em 1091, os territórios na sua posse passaram para as mãos de Raimundo de Borgonha, casado com D. Urraca. A esta altura, o vigor das investidas Almorávidas recomendava a distribuição dos poderes militares, para melhor reforçar o território: um comando na zona central, entregue ao próprio rei Afonso VI, outro, não oficial, exercido por El Cid em Valência, e o terceiro a ocidente, entregue a Raimundo; este último não conseguiu defender eficazmente a linha do Tejo — tendo já perdido Lisboa, que fora cedida aos Leoneses pelo rei taifa de Badajoz, juntamente com Santarém, que estava também prestes a cair nas mãos dos Almorávidas — e essa será uma das razões que atribuem alguns historiadores modernos à decisão tomada por Afonso VI de reforçar ainda mais a defesa militar ocidental, dividindo em duas a zona atribuída inicialmente a Raimundo, entregando a mais exposta a Henrique de Borgonha.
 O conde D. Henrique, apoiado pelos interesses políticos clunicenses, introduz-se ambiciosamente na política do Reino, conquistando poder junto das cortes. Vendo-se na condição de subordinados ao rei, os condes ou governadores tinham amplos poderes administrativos, judiciais e militares, e o seu pensamento orientava-se, naturalmente, para a aquisição de uma completa autonomia quando, no caso português, as condições lhe eram propícias.
 A fim de aumentar a população e valorizar o seu território, D. Henrique deu foral e fez vila (fundou uma povoação nova) em várias terras, entre elas Guimarães, na qual fez vila de burgueses, atraindo ali, com várias regalias, muitos francos seus compatriotas.
 Em Guimarães fixou D. Henrique a sua habitação, em paços próprios, dentro do castelo que ali fora edificado no século anterior. Falecido o conde D. Henrique (1112), passa a viúva deste, Teresa de Leão, a governar o condado durante a menoridade do seu filho Afonso Henriques.
 Em virtude do reconhecimento pelo , D. Teresa começa a intitular-se rainha em 1116-1117, mas os conflitos com o alto clero e sobretudo a intimidade com Fernão Peres, fidalgo galego a quem entregara o governo dos distritos do Porto e Coimbra, trouxeram-lhe a revolta dos Portucalenses e do próprio filho, sistematicamente afastados, por estranhos, da gerência dos negócios públicos.
 Aos catorze anos de idade (1125), o jovem Afonso Henriques arma-se a si próprio cavaleiro — segundo o costume dos reis — tornando-se assim guerreiro independente. Em 1128, trava-se a Batalha de São Mamede (Guimarães) entre os partidários do infante Afonso e os de sua mãe. Esta é vencida, D. Afonso Henriques toma as rédeas do condado e dá o primeiro e firme passo para a constituição do reino de Portugal.
 Lutando contra os cristãos do Reino de Leão e Castela e os muçulmanos, Afonso Henriques conseguiu uma importante vitória contra os mouros na Batalha de Ourique, em 1139. Passou a intitular-se "rei dos Portugueses" a partir de 1140, e com o Tratado de Zamora de 1143 veria o seu poder legitimado. A Independência de Portugal inicia-se com a sua primeira dinastia, sendo coroado D. Afonso I.
 Ver também
 Tratado de Zamora
 Independência de Portugal
 Condado de Coimbra
 Bibliografia
 Ligações externas
 De Condado Portucalense a Reino de Portugal, A Alma e Gente - Tesouros da Sé de Braga (Extrato de Programa), por José Hermano Saraiva, RTP/ Videofono, 2006
 Estados e territórios fundados em 868
 1143 em Portugal