type: wikipedia

text:
Valgas apriņķis () ir viens no 15 Igaunijas apriņķiem. Apriņķis robežojas ar Viljandi un Tartu apriņķiem ziemeļos, Pelvas un Veru apriņķiem austrumos, kā arī ar Latviju dienvidos. Apriņķī atrodas Otepē augstiene. Valgas apriņķa administratīvais centrs ir Valga, kas ir Latvijas-Igaunijas robežpilsēta. Tas ir otrs mazākais Igaunijas apriņķis (pēc Hījumā).
 Valgas apriņķis atrodas Igaunijas dienvidu daļā, saimnieciski-ģeogrāfiski un reģionāli-politiski tas ietilpst Igaunijas Dienvidaustrumu reģionā (kopā ar Pelvas un Veru apriņķiem). Kā vēsture, tā dabas reljefa īpatnības to arī pieskaita pie Dienvidu Igaunijas reģiona (kopā ar Pelvas, Veru, Viljandi, Tartu un Jegevas apriņķiem). Apriņķa kopējā platība ir 2043,53 kvadrātkilometri (2046,49 km2 Vertsjervu/ Vircezeru ieskaitot), iedzīvotāju skaits — 28 669 cilvēku (2018. gada 1. janvārī), tas plešas no ziemeļiem uz dienvidiem 65 km un no austrumiem uz rietumiem — 59 km. Valgas apriņķis ir 12. vietā Igaunijā pēc iedzīvotāju skaita un 14. vietā pēc platības.
 Apriņķa centrs, Valga, ir 267 km attālumā no Tallinas, 86 km no Tartu, 88 km no Viljandi, 73 km no Veru, 96 km no Pelvas, 141 km no Pērnavas un 264 km no Narvas. Līdz Rīgai ir 157 km.
 Valgas apriņķis ziemeļrietumos robežojas ar Viljandi, ziemeļos ar Tartu,
 austrumos un dienvidaustrumos ar Pelvas un Veru apriņķiem, dienvidos un dienvidrietumos tas robežojas ar Latvijas Republiku (102,4 km).
 Vēsture
 Viduslaiki
 Pirmās liecības par apriņķa vēsturi atrodamas 13. gadsimta Latviešu Indriķa hronikā. Vēsturnieki par tālaika Tālavas - Ugaunijas robežu piedāvā Sedas upi, kura dienvidos no Valkas plūst caur Sedas tīreļa ziemeļdaļu un ietek Burtnieku ezerā. Lielais Sedas tīrelis, plašās pļavas un meži Sedas upes augštecē droši vien savulaik bija vēl plašāki un nepieejamāki un tādējādi robežai kā radīti.
 Senā etnogrāfiskā letgaļu-ugauņu robeža bija citāda. Domājams, Ērģemes apkārtnē dzīvoja ugauņu ciltis, un etnogrāfiskā robeža gāja no Sedas upes avotiem pa mežiem līdz Gaujas tālākam ziemeļu līkumam un tālāk pa upi. Nav izslēgts, ka Kāgjervas ezera apkārtne un Valka tolaik piederējusi latgaļiem.
 Pēc Livonijas krusta kariem Livonijas ordenis pēc 1334. gada Ērģemes pilsnovadā uzcēla Lugažu pili (Lude) pie senā lielceļa, kas veda no Tērbatas uz Ērģemi. Pie Livonijas ordeņa valsts, Rīgas arhibīskapijas un Tērbatas bīskapijas robežas izveidojās Valkas miests, kurā notika Livonijas landtāgi. To šķērsoja nozīmīgākie ceļi no ziemeļiem, dienvidiem un austrumiem, un līdz ar to Valka ieguva lielu stratēģisku nozīmi.
 Jaunie laiki
 1783. gada 3. jūlijā Krievijas impērijas ķeizariene Katrīna II Baltijas provincēs ieveda jaunu administratīvo sadalījumu un no Rīgas un Cēsu apriņķiem nodibināja Valkas apriņķi (līdz tam Valkas pilsēta piederēja pie Rīgas apriņķa). Tālaika Valkas apriņķī bija 11 pagasti, no kuriem 9 pilnībā atradās Latvijas teritorijā, un tikai 2 – Lugaži (, ) un Ērģeme (, ), daļēji atradās Igaunijas teritorijā. Par jauno apriņķa centru attīstījās Valkas pilsēta, kura pilsētas tiesības saņēmusi jau 1584. gadā no Polijas-Lietuvas kopvalsts valdnieka Stefana Batorija.
 1789. gadā Valkā dzīvoja 891 cilvēks. Tajā atradās Valkas Svētā Jāņa baznīca un 1783.-1786. gadā celtā apriņķa iestāžu ēka.
 Apriņķa izveidošana
 1919. gada 31. janvārī 7,5 km uz ziemeļiem no Valkas pie Liellugažiem notika kauja pie Paju, pēc kuras Igaunijas armija ieņēma Valku.
 1919. gada 12. februārī Igaunijas Republikas valdība izdeva lēmumu par Valgas apriņķa izveidošanu Igaunijas brīvības cīņu laikā iegūtajā teritorijā. Valgas un daļēji arī Ērģemes apkaimē dzīvoja kā latvieši, tā igauņi, un trūka konkrētas etniskās robežas. Valgas pilsētā igauņu un latviešu skaits bija aptuveni vienāds.
 1919. gada 19. aprīlī par Valgas apriņķa padomes priekšsēdētāju kļuva Juhans Kurvits. Šajā amatā viņš bija līdz 1921. gada jūlijam, kad amatu pārņēma Augusts Silds.
 Balstoties uz šķīrējtiesas spriedumu, 1920. gada 19. oktobrī Rīgā parakstīja Latvijas un Igaunijas līgumu par Latvijas-Igaunijas robežas noteikšanu un pieņēma instrukciju jauktajai robežkomisijai. Igaunijai ieguva lielāko daļu no Valkas pilsētas, kā arī Liellugažu un Cores (Sooru) pagastus ar Liellugažu (:et:Paju mõis), Cores, Lāču (:et:Laatsi mõis), Kāpostiņu (:et:Kapsta mõis), Ozolu (:et:Oosoli mõis), Pidriķa (:et:Vidriku mõis) muižām.
 1921. gada 11. februārī Igaunijas valdība noteica Valgas apriņķa teritoriju un platību. No Veru apriņķa Valgas apriņķim pievienoja Kāgjerves, Karulas, Lānemetsa un Tahevas pagastus, no Tartu apriņķa Tellistes, Lātres, Sangastes, Kēni un Kuigatsi pagastus, bet no Vīlandes apriņķa Jigevestes, Patkilas, Koorkilas, Tāgeperas, Lēbiku, Helmes, Lēves un Hummuli pagastus. Vēlāk apriņķī veica administratīvi teritoriālas izmaiņas. 1921. gadā no Patkilas pagasta atdalīja Holdres pagastu un Tervas ciematu, gadu vēlāk Paju pagasta Purakilu pievienoja Valgas pilsētai, 1924. gadā Paju pagastu pievienoja Sooru pagastam, 1926. gada 2. jūlijā Terva ieguva pilsētas tiesības. No 1920. gadu otrās puses līdz 1939. gadam Valgas apriņķī bija kopumā 19 pagastu.
 1939. gada administratīvā reforma apvienoja daudzus mazus pagastus dzīvotspējīgākās pašvaldībās, apriņķī palika desmit pašvaldības: Helme, Hummuli, Kāgjerve, Karula, Kuigatsi, Pedrala, Sangaste, Taheva, Telliste, Vaokila.
 Otrais pasaules karš un okupācija
 Pēc Igaunijas okupācijas Valgas apriņķa padomes priekšsēdētājs Verdi Velners (Värdi Vellner) bija spiests atkāpties no amata 1940. gada 8. jūlijā.
 1950. gadā Valgas apriņķi sadalīja Valgas, Tervas un Otepē rajonos, kurus 1952. gadā iekļāva Tartu apgabalā.
 1959. gadā iesākās mazo rajonu likvidēšana. Pazuda Antslas, Otepē un Tervas rajoni. Valgas rajonam pievienoja Tervas pilsētu un Hābsāres, Helmes, Koorkilas, Menistes, Rīdajas un Tāgeperas ciema padomes. Toties Otepē pilsētu, Otepē un Pihajervi ciema padomes pievienoja Elvas rajonam. Bet 1961. gadā Meniste pārgāja Veru rajona sastāvā.
 Nākamajā gadā Valgas rajonam pievienoja Otepē pilsētu un Ākres, Otepē un Paluperas ciema padomes. Gadu vēlāk pievienoja daļu no Pelvas rajona un 1966. gadā Valtinas apkārtni no Veru rajona.
 1989. gada decembrī Valgas rajona izpildkomitejas priekšsēdētājs Uno Heins (Uno Hein) kļuva par pirmo Valgas apriņķa padomes priekšsēdētāju. 1990. gada 22. februārī Valgas rajona tautas deputātu padomes izpildkomiteju reorganizēja par Valgas apriņķa valdi.
 Pēc neatkarības atgūšanas
 1999. gada 1. janvārī Valgas apriņķī bija trīs pilsētas: Valga, Terva un Otepē. Otepē pilsētu apvienoja ar pagastu. Kopumā bija 11 pagasti/pašvaldības: Helme, Hummuli, Karula, Palupera, Puka, Pedrala, Otepē, Sangaste, Taheva, Telliste un Eru.
 Apriņķa simbolika
 Ģerbonis
 Valgas apriņķa ģerbonis ir diagonāli šķelts vairogs. Augšējā zilajā pusē ir četras piecstaru sudraba zvaigznes (četri vēsturiski apriņķi, kas veido tagadējo apriņķi), apakšējais sudraba lauks ir tukšs. Ģerboņa zilā nokrāsa atbilst 285 ° C starptautiskajā PANTONE krāsu tabulā.
 Karogs
 Apriņķu karogi ir balti zaļi, ar ģerboņiem, baltā krāsā ir karoga augšējā mala un tās centrā ir novietots attiecīgā apriņķa ģerbonis. Karoga platuma un garuma attiecība ir 7:11, karoga standartizmērs: 1050x1650 mm.
 Administratīvais iedalījums
 Pēc 2017. gada teritoriālās reformas apriņķī ir 3 pašvaldības - Otepē pagasts, Tervas pagasts un Valgas pagasts.
 Pilsētas
 Otepē
 Terva
 Valga
 Daba
 Reljefs
 Valgas apriņķa reljefs ir ļoti daudzveidīgs. Apriņķa rietumu daļa atrodas Sakalas augstienes dienvidaustrumos. Tur dominē viļņotā morēnu ainava ar pauguriem un uzkalniem. Ziemeļos ainavu raksturo sīkie ziemeļu-dienvidu virziena drumlini un zemākajā, mitrākajā daļā noras un meži. Tervas-Helmes apkārtne ir līdzenāka, ja neskaita Ehnes pieteku ielejas (Tikstes senleja). Daudzviet šeit ielejās redzami pamatieža — smilšakmens atsegumi. Šajā blīvi apdzīvotajā teritorijā mijas aramzeme ar pļavām, ieplaku ezeri ar meža puduriem. Tālāk uz dienvidiem, netālu no Hummuli un Tāgeperas, ir pauguraināka ainava. Valgas apriņķa dienvidos, kur tas robežojas ar Latvijas Republiku, ir plaši smilšaini meži, virsāji un purvi. Apriņķa centrālo daļu ziemeļu-dienvidu virzienā šķērso Mazās Emajegi ieleja, kas turpinās kā Valgas ieplaka. Tur lielā mērā dominē kalnainā morēnu ainava, ko šķērso seklas upju nogulšņu ielejas. Dominējošā ir Mazās Emajegi ieleja, kurai pie Tellistes pievienojas Pedeles senleja. Valgas ieplakas centrā ir stipri pārpurvojusies Korva paliene. Lielas lauksaimniecības platības ir Sangastes un Lātres apkārtnē.
 Apriņķa reljefa mainīgākā un augstākā daļa ir Otepē apkaimē. Augstākās virsotnes ir Kūtsemegi/ Kuutsemägi kalns (217 m), Mēgastes kalns (214 m) un Harimegi (212 m). Otepē apkārtnē dominē pauguraina morēnu ainava ar uzkalniem un daudziem ezeriem, no kuriem pazīstamākais ir Pihajerve/Svētezers. Uzkalnu augstuma atšķirības ir samērā nelielas, taču reljefs ir izteikti mainīgs. Uz dienvidaustrumiem no Valgas ieplakas paliek Karulas pauguraine. Sevišķi reljefa ir pauguraines austrumu daļa. Karulas apkārtne ir ezeriem bagāta. Pazīstamākais no tiem ir Karulas Pikkjerve augstienes ziemeļos.
 Apriņķa dienvidos atrodas Harglas ieplaka — neliela līdzena teritorija starp morēnu pakalniem. Savdabīga daba ir Gaujas un Melnupes ielejās un ap Aheru ezeru.
 Apriņķa mežu platība ir gandrīz 114,000 ha, kas ir 56,7% no apriņķa kopplatības. Galvenās koku sugas ir priede un egle. Meži bagāti pļavām, virsājiem, palienes pļavām un purviem. Purvu kopējā platība ir 7900 ha. Lielākie purvi ir Rubina, Korva un Lagesoo.
 Ezeri un upes
 Apriņķis ir ezeriem bagāts. Sevišķi daudz ezeru ir Otepē augstienē, Karulas paugurainē un Ehne upes baseinā. Apriņķī ir aptuveni 180 vismaz vienu hektāru lieli ezeri ar kopējo platību 17 km2. Lielākais ezers ir Pihajervs/ Svētezers (286 ha), kam seko Aheru ezers (234 ha). Apriņķī ietilpst arī Vertsjerva dienvidu daļa 300 hektāru platībā. Lielākā daļa ezeru ir salīdzinoši sekli, ar ne vairāk kā 10 m dziļumu. Dziļākie apriņķa ezeri ir Udsu (30,2 m — Igaunijā trešais pēc dziļuma) un Peta ezers (25 m), tie abi atrodas Koorkilas ezeru senlejā. Apriņķī ir četras oficiālās pludmales — Tervā Rīska un Vanameisa ezeri, Pihajerve (Svētezers) Otepē un Pedeles upe Valgā.
 Zivju fauna ezeros ir samērā svārstīga, jo mazākajos, seklākajos ezeros dažkārt ziemās iet bojā skābekļa prasīgās sugas — sīgas, plauži, zandarti un citi.
 Par vienu hektāru lielāku mākslīgo ūdenskrātuvju ir 30, ar kopējo platību aptuveni 100 ha. No tām vispārējā izmantošanā ir 20. Lielākais aizsprosta ezers ir Puide uz Jeku upes (platība 11,5 ha).
 Apriņķa pazīstamākā upe ir Mazā Emajegi, kas iztek no Pihajerva (Svētezera) un ietek Vertsjervā, visā garumā plūstot pa Valgas apriņķi. Nozīmīgas upes ir arī Mazās Emajegi lielākā pieteka Pedele, Ehne un tās lielākā pieteka Jeku. Apriņķi dienvidaustrumos šķērso Melnupe.
 Dabas aizsardzība
 Aptuveni 20% no Valgas apriņķa teritorijas ietilpst dabas liegumos. Lielākie dabas aizsardzības objekti ir Otepē dabas parks, Karulas nacionālais parks un Gaujas-Melnupes ainavu parks. Dažādo aizsargājamo teritoriju, tostarp nacionālo parku, dabas rezervātu, ainavu parku un to apakštipu, piemēram, parku, noru, dendrāriju, ir kopumā 60. Lielākais ir Otepē dabas parks, kurš pēc teritorijas (22 430 ha) ir lielākais dabas aizsardzības objekts Igaunijā. Aizsargājamo teritoriju, kur ietilpst arī atsevišķu biotopu aizsardzības zonas, kopējā platība ir 43 431 ha.
 Kā atsevišķi objekti tiek aizsargāti 28 dižkoki un 5 laukakmeņi. Augstākais aizsardzībā esošais koks ir Tsūras egle, kurai pieder arī Igaunijas rekords apkārtmērā. Egles augstums ir 29 metri, un tās stumbra apkārtmērs ir 4,32 metri. Lielākais apkārtmērs ir Pihajerve (Svētezera) Kara ozolam — 6,98 metri. Valgas apriņķī atrodas Dienvidigaunijas lielākais laukakmens — Helgi akmens, ar apkārtmēru 30,2 metri un virszemes tilpumu 61 kubikmetru.
 Ģeoloģija
 Apriņķa pamatieži ir devona smilšakmeņi, tie ir ar salīdzinoši augstu porainību, bagāti ar vizlu un vāji cementēti. Lielākajā daļā apriņķa teritorijas izplatīti vidējā devona perioda Burtnieku noslāņojuma gaišo krāsu smilšakmeņi, kas mijas ar māla un kaļķiežu slāņiem. Apriņķa ziemeļu daļā šaurā sloksnē atsegti vidējā devona Arukilas slāņa smilšakmeņi, kuros mijas aleirolīta, mālu un dolomītu starpslāņi.
 Pamatiežus klāj kvartāra nogulšņu komplekss (glaciālie, limnoglaciālie un fluvioglaciālie nogulumi). Apriņķa ziemeļu un centrālajā daļā dominē morēna. Izkaisīti grants un smilts nogulumi, smilts-mālu nogulumi un purvi. Augsnes ģeoloģiskā uzbūve ir sarežģīta (slāņa biezums svārstās no 10-100 m un vairāk). Gruntsūdens atrodas 0-10 m dziļumā, paugurainā apkaimē arī dziļāk. Apriņķim ir galvenokārt labi ģeotehniskie rādītāji, bet būvdarbus varētu apgrūtināt reljefs.
 Tautsaimniecība
 Valgas apriņķis ir galvenokārt lauksaimniecības un rūpniecības apriņķis, kurā atrodas arī Igaunijas pazīstamākais atpūtas un sporta centrs Otepē. 2013. gadā vidējā bruto darba samaksa apriņķī bija 729 € (salīdzinoši — tā paša gada Igaunijas vidējais rādītājs bija 949 €).
 Uzņēmējdarbība
 2013. gada 31. decembrī Valgas apriņķī bija pavisam 2717 uzņēmumi (tai skaitā 930 pašnodarbinātās personas un 1787 uzņēmumi), 677 bezpeļņas organizācijas un 23 fondi. Lielākais vidējais apgrozījums bija koksnes un koka izstrādājumu ražotnēs, celtniecībā, pārtikas rūpniecībā, zemkopībā, lopkopībā un vairumtirdzniecībā. Ievērojamā vietā bija tūrisms (galvenokārt Otepē un tās apkārtnē). Ražojumu un pakalpojumu eksports (142,5 miljoni € 2013. gadā) bija ievērojami lielāks nekā imports (81 miljons €).
 Lauksaimniecība un lopkopība
 2014. gadā Valgas apriņķa lauksaimniecības kultūru platība kopumā bija 24 123 ha, no kuriem 13 554 ha bija graudaugu, 1236 ha pākšaugu, 2838 ha rapša, 93 ha kartupeļu un 38 ha dārzeņu. 2013. gada beigās lauksaimniecības kopraža bija 40662 t graudu, 2256 t pākšaugu, 7184 s rapša sēklu, 1228 t kartupeļu un 190 t dārzeņu.
 2013. gadā Valgas apriņķī bija aptuveni 24 700 lauksaimniecības dzīvnieku, ieskaitot 12 100 liellopus (no tiem 3700 piena govis), 1200 cūkas, 7700 aitas un kazas. Lopkopības kopprodukts bija 1233 t gaļas un 28 585 t piena.
 Veselības aizsardzība un aprūpe
 Valgas apriņķī stacionāro veselības aprūpi sniedz Valgas slimnīca, Otepē veselības centrs un Tervas veselības centrs. Otepē un Tervas veselības centri specializējušies aprūpē, Valgas slimnīcā ir pieejami arī ārstu-speciālistu pakalpojumi. Visi trīs stacionārie pacientu aprūpes centri sniedz arī dažādus ambulatoriskās medicīnas pakalpojumus. Lai nodrošinātu vispārējo medicīnisko palīdzību apriņķa iedzīvotājiem, ir atvērti 17 ģimenes ārstu saraksti, t. i. 15 ģimenes ārsti, 2 ārsti-aizvietotāji, 2 ārsta palīgi un 19 medmāsas. Vislielākais pacientu saraksts ir Tervas pilsētas, Helmes un Pedralas pašvaldību ģimenes ārstei Merike Ausmēss. Šajā sarakstā ir iekļauti 2500 pacienti. Apriņķa sešu ģimenes ārstu sarakstos ir vairāk 2000 pacientu. Apriņķa īsākais saraksts ir Tellistes un Eru pašvaldību ģimenes ārstam — tajā iekļauti 681 pacienti. Līdz 2012. gada beigām veselības aprūpi pārraudzīja apriņķa domes priekšsēdētājs, bet sakarā ar izmaiņām likumdošanā, no 2013. gada 1. janvāri veselības aizsardzības ir pārgājusi Veselības amata kompetencē un atbildībā.
 Valgas apriņķī kopumā ir 13 iestādes, kuras sniedz sociālās aprūpes pakalpojumus, no tām lielākā ir Hellenurmes muiža ar 390 vietām. Četras no šīm iestādēm ir reģistrētas kā bezpeļņas sabiedrības, trīs kā fondi, divas kā akciju sabiedrības un viena kā sabiedrība ar ierobežotu atbildību. Pārējās nav juridiskas personas. 2014. gadā apriņķis varēja nodrošināt stacionāru aprūpi 981 cilvēkiem, 818 vietas bija aizņemtas. Mājas pakalpojumus sniedza 27 sociālās aprūpes darbinieki un 294 aizgādņi.
 Tūrisms
 Valgas apriņķī kopumā ir 69 muižas un pilis, slavenākās no tām ir Sangastes pils un Tāgeperas pils (atzīta par labāko vietu kāzām Igaunijā 2007-2013). Otepē pilsēta ir Valgas apriņķa pazīstamākais un apmeklētākais tūrisma galamērķis. Sākot no 1996. gada, ik ziemu no 21. decembra līdz 20. martam tā tiek iecelta ziemas galvaspilsētas godā. Otepē apkārtne ievērojama ar Igaunijas daudzveidīgākajām treniņnometnēm un ziemas sporta pasākumu vietām. Pēc nakšņošanas viesu skaita Valgas apriņķis ierindojas ceturtajā vietā Igaunijā (paliekot aiz Harju, Sāremā un Pērnavas apriņķiem). 2013. gadā Valgas apriņķī bija 77 naktsmītnes, kuras kopumā piedāvāja 826 numurus ar 2149 gultām (izmantoti tikai statistikai pakļautie dati).
 Visvairāk apmeklētie apriņķa pasākumi ir Rally Estonia un Valgas militārās vēstures festivāls (2013. gada Dienvidigaunijas labākais tūrisma pasākums), visvairāk apmeklētie objekti bija Kūtsemē Atpūtas centrs un Tehvandi Sporta komplekss.
 Tervas apkārtne
 Tūrisma objekti — Atbrīvošanās kara piemineklis un Tervas ģimnāzijas parks, Rīskas un Vanameiza ezeru atpūtas zonas, Tikstes senleja, Tervas Tantsumegi (Dejukalns).
 Helmes apkārtnē: Barklaja de Tolli mauzolejs, Helmes pilsdrupas, Helmes alas, Helmes novadpētniecības muzejs, Helmes svētavots, Igaunijas klavieru meistaru ražoto klavieru kolekcija Helmes muižā, ģenerālmajoru Jāņa Sootsa (Jaan Soots) un Aleksandra Jāksona (Aleksander Jaakson) piemiņas akmeņi, Matsa Erdella kapliča Tāgeperas kapsētā.
 Pedralas apkārtnē: Mazās Emajegi ieteka Vircezerā Pikasilla atpūtas zonā, Henrika Visnapū /Henrik Visnapuu/ un Johana Paula dzimtās vietas. Hummuli apkārtnē: Koorkilas alas, Koorkilas Valgezers, Udsu ezers (trešais dziļākais Igaunijā), priede no Ziemeļu kara laikiem, tūkstoš gadu vecie kapi, Hummuli kaujas vieta.
 Otepē apkārtne
 Otepē pilskalns, Mazais Munameģis, Aptiekāra kalns, Pihajerve ezers (Svētezers), Otepē Marijas luterāņu baznīca, piemineklis Atbrīvošanās karā kritušajiem, Tehvandi sporta centrs, Mardi dzirnavu dambis, Pihajerves ozols.
 Paluperas apkārtnē: Paluperas un Hellenurmes muižu kompleksi un parki, Hellenurmes ūdensdzirnavu atpūtas komplekss, Midendorfu dzimtas kapi.
 Pukas apkārtnē: Kuigatsi muižas parks un ēkas Kuigatsi ciemā, Pukas dižkoki, Komsi birztala, Ākres muižas ēkas un parks Ākres ciematā, Pukas mazpilsētas centrs (bankas ēka no 1920. gadiem, dzelzceļa stacija, aptieka), Vooremegi kalns, Kuigatsi / Pukas pilskalns, Ristimegi kalns Kehri ciemā.
 Sangastes apkārtnē: Sangastes pils un pils parks, Sangastes baznīca, Sangastes kapi, Sangastes pilskalns, Harimegi kalns, Augusta Gailīša (August Gailit) dzimtā vieta.
 Valgas apkārtne
 Valgas Brīvības piemineklis, Valgas rātsnams, Jāņa baznīca, skulptūra "Nipernaadi", piemiņas plāksne Stefanam Batorijam, piemiņas plāksne Johannesam Mertsonam, Alfrēda Neilanda — pirmā igauņu olimpiskā čempiona piemiņas plāksne, Valgas dzelzceļa stacijas ēka.
 Karulas apkārtnē: Karulas un Kāgjerves muižas, Karulas baznīca, Pikjerves ainavu parks.
 Tahevas apkārtnē: sentēvu kulta koki Kallikila ciemā, Upurpriede Harglā, Upurakmens un Upurpriede Tsirgumēl, Tellingumē lapene, Tahevas muižas komplekss ar parku, Aheru ezers, Oore priedes, Mustajegi-Gaujas ainavu parks.
 Telliste apkārtnē: Paju muiža, Paju kaujas piemineklis.
 Eru apkārtnē: Lotas muiža Lotas ciematā, dzejnieka Fridriha Kūlbarsa dzimtā vieta Unikila ciemā, veterinārijas zinātnieka Elmara Rootsi dzimtā vieta Prīpalu ciemā, gleznotāja Kristjana Tedera dzimtā vieta Prīpalu ciemā, Unikilas alas Unikilā.
 Valgas apriņķa kultūras dzīve
 Literatūra
 No Valgas apriņķa nākuši daudzi ievērojami Igaunijas literāti. Galvenokārt viņu dzīve un daiļrade ir saistīta ar Valgas apriņķi 20. gadsimtā. Slavenākā Valgas apriņķa literāte ir Alas ciematā dzimusī Hella Vuolijoki (1886-1954), kuras pasaulslavenās lugas bija rakstītas somu valodā un par dzīvi Somijā. Vuolijoki agrīnajos darbos bija daudz stāstīts par Valgas apriņķi.
 Helmē dzimis dzejnieks, dramaturgs un literatūrkritiķis Henriks Visnapū (Heinrich Visnapuu). Viņš bija viens no literārās kustības „Siuru” aktīvākajiem biedriem. „Siuru” dibinātāja un vadītāja Augusta Gailīša (1891-1960) romāna Toomas Nipernādi darbība gan nav faktiski saistīta ar autora dzimšanas vietu, bet galvenajam varonim bija prototips Valgas apriņķī. Gailīts pats dzimis Kuiksillā, netālu no Sangastes muižas. Jaunībā viņu ģimene vairākkārtīgi pārcēlusies Valgas apriņķa robežās: no Sangastes uz Lātres muižu, un tad 1906. gadā uz Tsirgulīnas ciematu.
 Herta Laipaike (Herta Laipaik, 1921-2008) dzimusi Hummuli Kaprani lauku sētā. Vairākos viņas darbos iekļauti Helmes draudzes tautas ticējumi vai to sižeti sakņojas Helmes vēsturē. Laipaikas romāna „Pelēkie gulbji” (1986) darbība risinās Tervas mazpilsētā un Valgā. Viens no slavenākajiem igauņu novelistiem Matss Trāts (Mats Traat, 1936) ir dzimis Palupera pagasta Mēma ciemā un Valgas apriņķis ir attēlots daudzos viņa darbos. Viņa noveļu varoņi dažkārt runā Otepē izloksnē.
 Mūsdienu igauņu zinātniskās fantastikas populārākais autors ir Indreks Hargla (1970) nāk no Harglas. Par savu rakstnieka vārdu viņš izvēlējies dzimtās vietas vārdu „Hargla”. Harglas kriminālromānu sērija par farmaceitu Melhioru ir izcils Igaunijas mūsdienu zinātniskās fantastikas meistardarbs.
 Mehisa Heinsāra (Mehis Heinsaar, 1973) noveļu „Tikšanās Tāgeperā” un „1969” darbība risinās Tāgeperā.
 Igauņu folklorists un valodnieks, viens no pirmā atmodas laika dižgariem Jakobs Hurts (Jakob Hurt, 1839-1907) no 1872. līdz 1880. gadam strādāja skolotāja amatā Otepē. Par Hurta dzīvi Otepē ir rakstījusi somu-zviedru rakstniece Estera Stālberga (Ester Ståhlberg, 1870-1950) vēsturiskajā romānā „Uz uzlecošās saules pusi”.
 Mūzika un skatuves māksla
 Seriāla "Kättemaksukontor" („Atriebības birojs”) aktrise Adēle Sepa (Adeele Sepp) nāk no Tervas pilsētas.
 Dūdu meistars un tautas mūzikas skolotājs Ants Tauls (dz. 1950) ir dzimis Tervā. Kopš 1995. gada viņš ir pasniedzējs Viljandes Kultūras akadēmijas Tautas mūzikas fakultātē. Viņš ir nodibinājis ģimenes ansambli „Torupill” („Dūdas”, 1995), kurš uzstājies daudzās valstīs. Valgā dzimis trompetists Abi Zeiders (1920-1999), kurš spēlēja džeza un estrādes orķestros un bija Igaunijas Televīzijas un Igaunijas Radio estrādes orķestra koncertmeistars. Pazīstamais diriģents Pēteris Lilje (1950-1993), dzimis Valgā, un šeit arī mācījies mūzikas skolā. Lilje bija nacionālā operas teātra „Estonia” koncertmeistars un diriģents, kā arī Nacionālā simfoniskā orķestra un Oulu pilsētas orķestra galvenais diriģents. Kā viesdiriģents uzstājies ar vairākiem simfoniskajiem orķestriem daudzās pasaules valstīs.
 Madis Keivs (Madis Kõiv, 1929-2014) bērnībā dzīvoja Tervā un Valgā. Viņš bija pedagogs un pētnieks. Rakstīja lugas, prozu un drāmas, un nodarbojās ar glezniecību. Viņš bija trīskāršs Tuglasa romānu konkursa uzvarētājs un Igaunijas Ģerboņa ordeņa kavalieris (IV klase).
 No apriņķī dzimušajiem un augušajiem aktieriem plašākai auditorijai vispazīstamākais ir Holdrē dzimušais Lembits Ēlmē (Lembit Eelmäe, 1927-2009), kura slavenākā loma bija Jurka Jāņa Toominga uzvedumā "Ellesgala jaunais Nelabais". Aktrise Meta Lutsa (1905-1958) dzimusi Rīdaja pagastā. Lutsas skatuves dzīve iesākās teātrī "Endla", pēc tam viņa strādāja Nacionālajā operā „Estonia” un Tallinas Drāmas teātrī. Aktrise Anne Vēsāre (Anne Veesaar) dzimusi 1957. gadā Valgā. Vēsāre strādājusi Rakveres un "Vanalinnastuudio" teātros. Viena no viņas pazīstamākajām lomām ir televīzijas seriālā "Ōnne 13"/”Laimes iela 13”. No jaunākiem aktieriem var atzīmēt Tervā dzimušo "Ugala" teātra aktrisi un režisori Adēli Sepu (Adeele Sepp, 1989). Viņa spēlējusi arī televīzijas seriālos, no kuriem kā pazīstamākais minams „Kättemaksukontor” („Atriebības birojs”). No Tervas nāk arī teātra "Ugala" aktieris Ārne Soro (Aarne Soro). Pikasilla ciemā ir dzimusi Lea Tormis (dz. 1932), pazīstama teātra zinātniece un kritiķe.
 Sports
 Valgas apriņķa sporta dzīvē dominējošas ir slēpošana un svarcelšana. No Valgas apriņķa nāk igauņu pirmais olimpiskais čempions svarcēlājs Alfrēds Neilands (Alfred Neuland). 1895. gadā Valgā dzimušais Neilands izcīnīja zelta medaļu Antverpenes olimpiskajās spēlēs 1920. gadā. 1924. gadā Neilands pievienoja savai kolekcijai Parīzes Olimpisko spēļu sudrabu. Valgas soļotājs Bruno Junks (Bruno Junk) ieguva divas bronzas medaļas olimpiskajās spēlēs: 1952. gadā Helsinkos un 1956. gadā Melburnā.
 Otepē, bijušajā Pihajerves pagastā dzimušais Augusts Englass izcīnīja pasaules čempiona titulu grieķu-romiešu cīņā 1953. gadā un brīvajā cīņā 1954. gadā. No Valkas puses cēlies četrkārtīgais olimpisko spēļu dalībnieks Pāvels Loskutovs, viņa labākais sasniegums ir Eiropas meistarsacīkšu sudraba medaļa vīriešu maratonā 2002. gadā.
 Valgā ir uzstādīti trīs Igaunijas rekordi vieglatlētikā, no tiem pazīstamākais ir Andrusa Vernika (Andrus Värnik) šķēpa mešanas rekords 87,83 m, uzstādīts 2003. gada 19. augustā. Kā izcili sasniegumi atzīmējami arī Anu Tēsāres (Anu Teesaare) rekords sieviešu desmitcīņā - 6411 punkti (2004. gada 5. septembrī) un Jekaterinas Jutkinas 5 kilometru soļošanas rekords - 24.07 (2004. gada 7. jūnijā). Bumbu spēlēs vienīgo Igaunijas meistarsacīkšu zelta medaļu ir izcīnījusi vīriešu rokasbumbas komanda „Valga Maret-Sport” 1992. gadā. Pašreiz Valgas komandas spēlē kā basketbola, tā rokasbumbas Igaunijas meistarsacīkstēs.
 No Valgas nāk vairāki pazīstami sporta treneri. Reins Ahuns (Rein Ahun) ir trenējis vieglatlētikas talantu Mertu Izraēlu (Märt Israel) un pašlaik ASV NFL līgā spēlējošo Margus Hunti. Viens no vislabākajiem igauņu rokasbumbas spēlētājiem Kaupo Palmars savus treniņus iesāka 1985. gadā Valgā. Divreiz par Igaunijas labāko rokasbumbas spēlētāju izvēlētā Palmara pirmie instruktori bija Ebba Lēkene (Ebba Lõokene) un Ilo Meri (Ülo Meri).
 Valgas apriņķī atrodas slavenā ziemas sporta un slēpošanas pilsēta Otepē, kurā tiek organizēti distanču slēpošanas Pasaules kausa posmi. Pirmais no tiem notika 1999. gadā, bet no 2003. līdz 2012. gadam Pasaules kausa posmi notika katru gadu. „Audentese” Sporta ģimnāzijas Otepē filiālē ir ieguvušas izglītību daudzas Igaunijas sporta slavenības, piemēram, riteņbraucēji Reins Tāramē (Rein Taaramäe), Tanels Kangers (Tanel Kanger) un Rene Mandri, un distanču slēpotāji Aivars Rehemā (Aivar Rehemaa) un Algo Karps (Algo Karp).
 Apriņķa pazīstamākie ziemas sportisti ir trīskārtējais olimpisko spēļu dalībnieks slēpotājs Elmo Kassins (Elmo Kassin) no Valgas, slēpotājs Keins Einaste (Kein Einaste) no Sangastes, biatlonists Kalju Ojaste no Otepē un Helēna Novikova (Helen Novikov) (ragaviņas) no Tervas. Bijušais Kāgjerves pagasts devis ievērojamo sporta pedagogu un divu olimpisko spēļu Igaunijas slēpotāju komandas vadītāju Kārelu Zilmeru (Kaarel Zilmer).
 Valgas apriņķa sporta dzīvi koordinē Valgas apriņķa sporta asociācija, dibināta 1995. gada 30. novembrī. Sporta asociācijas valdes priekšsēdētājs ir Tīts Kattai (Tiit Kattai).
 Masu informācijas līdzekļi
 Valgā atrodas trīs reizes nedēļā iznākošās apriņķa avīzes „Valgamaalane” redakcija. Laikraksts kopā ar „Pärnu Postimees”, „Sakala”, „Virumaa Teataja” un „Järva Teataja” pieder mediju korporācijai „AS Ühinenud Ajalehed”.
 Tervas pilsētas, Helmes un Pedrala pašvaldību notikumus atspoguļo reizi mēnesī iznākošā avīze „Helme Kihelkonnaleht”. Otepē pašvaldība kopā ar Paluperas, Pukas un Sangastes pašvaldībām izdod kopīgu reģionālo laikrakstu „Otepää Teataja”, ko publicē divas reizes mēnesī.
 Valgas pilsētā atrodas vienīgā pastāvīgā apriņķa radiostacija „Ruut FM”.
 Ievērojamākie novadnieki
 Jānis Cimze, pedagogs un mūziķis, no 1849. līdz 1881. gadam Valkas Cimzes semināra vadītājs.
 Konrāds Megi (Konrad Mägi), gleznotājs un pedagogs, dzimis Hellenurmes pagastā.
 Ilmi Parmasto, mikoloģe, dzimusi Valgā.
 Tīts Kebins (Tiit Käbin), jurists un politiķis.
 Tīts Vehi (Tiit Vähi), politiķis un uzņēmējs, dzimis Kāgjervē, pabeidzis Valgas 1. vidusskolu, strādāja Valgas autotransporta bāzē un bija tās direktors 1976-1989.
 Pauls Varuls (Paul Varul), jurists un valstsvīrs.
 Urmass Otts, televīzijas žurnālists, dzimis un audzis Otepē.
 Jaunatne un izglītība
 2013./2014. mācību gadā apriņķī bija 23 izglītības iestādes. No tām 20 pašvaldību, divas valsts skolas un viena privātā skola. 7 ģimnāzijas un vidusskolas (viena no tām tālmācības ģimnāzija), un 13 pamatskolas ir pašvaldības skolas. Valsts skolas ir „Jaanikese” skola un Valgas profesionālās izglītības centrs. Apriņķa vienīgā privātskola ir „Audentese” Sporta ģimnāzijas filiāle Otepē.
 Valgas apriņķa lielākās skolas (pēc audzēkņu skaita) ir Valgas pamatskola, Tervas ģimnāzija, Valgas profesionālās izglītības centrs, Valgas pamatskola (Valga Priimetsa kool) un Otepē ģimnāzija.
 Pēc Igaunijas izglītības sistēmas datiem Valgas apriņķī ir septiņi interešu centri: Valgas mūzikas skola, Tervas mūzikas skola, Otepē mūzikas skola, Pukas mākslas skola, Valgas Kultūras un interešu centrs, Valgas apriņķa Jauniešu tehnikas centrs un Valgas Ukrainas svētdienas skola „Kalōna”.
 2014. gadā skolās kopumā mācījās 3700 skolēnu un strādāja 481 pedagogs (ieskaitot skolu vadību). Skolās strādā arī dažādi speciālisti: pulciņu vadītāji, sabiedrisko attiecību vadītāji, logopēdi, psihologi, sociālpedagogi un pedagogi bērniem ar īpašām vajadzībām. 2014. „Gada skolotājas” titulu izpelnījās Valgas „Jaanikese” skolas skolotāja Elena Sļusatčuka.
 Fakti par Valgas apriņķi
 Pirmais Igaunijas zili-melni-baltais karogs iesvētīts Valgas apriņķa Otepē baznīcā 1884. gadā.
 Pirmais Valgas igauņu tautības pilsētas galva bija Johaness Mertsons (Johannes Märtson 1902-1917).
 Pirmais (zināmais) olimpisko spēļu dalībnieks no Valgas apriņķa bija Hermanis Lerhenbaums (Hermann Lerchenbaum) no Sangastes (viņš bija ASV admiralitātes airētāju komandā 1896. gada Atēnu Olimpiskajās spēlēs, bet vētras dēļ sacensības tika atceltas).
 Pirmais igauņu tautības olimpiskais čempions nācis no Valgas – Alfrēds Neilands, kas ieguva zelta medaļu svarcelšanā Antverpenes Olimpiskajās spēlēs 1920. gadā, sudraba medaļu Parīzes Olimpiskajās spēlēs 1924. gadā.
 Pirmais igauņu tautības veterinārijas zinātnieks Kārlis Sarals (Karl Saral) nācis no Valgas apriņķa Kuigatsi pagasta.
 Pirmais igauņu tautības muižnieks bija Matss Erdells - Patkilas muižas nomnieks un Roobes muižas hipotekārs.
 Pirmā igauņu tautības ģimnāzijas direktore Marta Perna (Marta Pärna) bija Valgas Meiteņu ģimnāzijas vadītāja.
 Pasaulē pirmo dzejniekam Frīdriham Šilleram veltīto pieminekli uzcēla 1805. gadā Helmes pilsdrupās, pie Helmes muižas (nav saglabājies, restaurē).
 Domājams, ka pirmais igauņu tautības arhitekts Georgs Hellats (Georg Hellat) dzimis Valgas apriņķī. 1911. gadā viņš projektēja Valkas saviesīgās biedrības „Seda” („Säde”) jūgendstila ēku (tagad muzeja ēka Valgā).
 Pirmais igauņu iznīcinātāju pilots Jānis Mahlapū (Jaan Mahlapuu) nāca no Valgas.
 Pirmo igauņu ģimnāziju atvēra Valgā (Valgas Igauņu ģimnāzija 1912. gadā).
 Galerija
 Atsauces
 Ārējās saites
 Valgas apriņķis
 Igaunijas apriņķi


text:
Gliniszcze (; ) – wieś na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie dokszyckim, w sielsowiecie Krypule.
 Historia
 W czasach zaborów w guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego.
 W dwudziestoleciu międzywojennym wieś leżała w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie duniłowickim, od 1926 w powiecie dziśnieńskim, w gminie Parafianów.
 Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tu 155 osób, wszystkie były wyznania prawosławnego i zadeklarowały białoruską przynależność narodową. Było tu 25 budynków mieszkalnych. W 1931 w 29 domach zamieszkiwały 174 osoby.
 Wierni należeli do parafii prawosławnej w Hnieździłowie. Miejscowość podlegała pod Sąd Grodzki w Dokszycach i Okręgowy w Wilnie; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Parafianowie.
 Uwagi
 Przypisy
 Wsie w rejonie dokszyckim


type: caselaw

jurisdiction: EU

text:
 21.3.2009
 CS
 Úřední věstník Evropské unie
 C 69/19
 Kasační opravný prostředek podaný dne 16. prosince 2008 společností Powerserv Personalservice GmbH, dříve Manpower Personalservice GmbH proti rozsudku Soudu prvního stupně (pátého senátu) vydanému dne 15. října 2008 ve věci T-405/05, Powerserv Personalservice GmbH v. Úřad pro harmonizaci na vnitřním trhu (ochranné známky a vzory)
 (Věc C-553/08 P)
 (2009/C 69/35)
 Jednací jazyk: němčina
 Účastníci řízení
 Účastnice řízení podávající kasační opravný prostředek: Powerserv Personalservice GmbH, dříve Manpower Personalservice GmbH (zástupkyně: B. Kuchar, advokátka)
 Další účastníci řízení: Úřad pro harmonizaci na vnitřním trhu (ochranné známky a vzory), Manpower Inc.
 Návrhová žádání účastnice řízení podávající kasační opravný prostředek
 —
 zrušit napadený rozsudek Soudu prvního stupně ze dne 15. října 2008, T-405/05 a prohlásit ochrannou známku CTM 76059 pro všechny výrobky a služby za neplatnou;
 —
 zrušit rozsudek Soudu prvního stupně ze dne 15. října 2008 v rozsahu, v němž se týká důkazu nabyté rozlišovací způsobilosti ochranné známky CTM 76059, který nebyl proveden a věc vrátit;
 —
 v každém případě určit, že Úřad pro harmonizaci na vnitřním trhu a majitelka ochranné známky CTM ponesou vlastní náklady řízení a nahradí náklady řízení vzniklé navrhovatelce v řízení před odvolacím senátem OHIM, Soudem prvního stupně a Soudním dvorem.
 Důvody kasačního opravného prostředku a hlavní argumenty
 Tento kasační opravný prostředek směřuje proti rozsudku Soudu prvního stupně, kterým byla zamítnuta žaloba podaná navrhovatelkou na zrušení rozhodnutí čtvrtého odvolacího senátu Úřadu pro harmonizaci na vnitřním trhu (dále jen „OHIM“) ze dne 22. července 2005 o prohlášení ochranné známky Společenství „MANPOWER“ za neplatnou. Soud rozhodl, že ochranná známka Společenství „MANPOWER“ pro výrobky a služby je popisná pouze ve Spojeném království, Irsku, Německu a Rakousku a potvrdil rozhodnutí odvolacího senátu, podle kterého dotyčná ochranná známka v členským státech, v nichž je popisná, nabyla jejím používáním rozlišovací způsobilost.
 Jako důvody kasačního opravného prostředku je uplatněno porušení čl. 51 odst. 1 písm. a) a čl. 51 odst. 2 ve spojení s čl. 7 odst. 1 písm. c) a čl. 7 odst. 3 nařízení Rady (ES) č. 40/94 ze dne 20. prosince 1993 o ochranné známce Společenství.
 Na rozdíl od názoru Soudu je označení „MANPOWER“ – jak bylo odvolacím senátem OHIM správně posouzeno – popisné rovněž v Nizozemsku, Švédsku, Dánsku a ve Finsku, jakož i ve všech ostatních členských státech, které byly členy Společenství před 1. květnem 2004. Posoudil-li by Soud skutečnost, že podle statistiky Evropské komise 47 % dotyčných osob ve Společenství mluví anglicky, musel by dospět k závěru, že slovní ochranná známka „MANPOWER“ je popisná kromě v Německu a Rakousku i v dalších státech EU, zejména v Nizozemsku, Švédsku, Finsku a Dánsku. Rovněž pokud jde o další státy, které byly členy Společenství před 1. květnem 2004, Soud neuznal, že podstatná část obyvatelstva má na základě povinného školního vzdělání v každém z těchto členských států dostatečně znalosti anglického jazyka, aby pochopila základní slovo, jako jsou slova „MAN“ a „POWER“, podle jejich smyslu a tím rovněž slovo „MANPOWER“ jako popisné s ohledem na výrobky a služby majitelky ochranné známky. Soud nejen neodůvodňuje, z jakého důvodu by se obyvatelstvu mimo Spojené království a Irsko neměla uznat základní znalost anglického jazyka, avšak dostává se i do rozporu s dosavadní judikaturou, podle které rovněž veškerému obyvatelstvu mimo Spojené království a Irsko jsou přiznány určité základní znalosti anglického jazyka v souvislosti s vnímáním ochranné známky.
 V souvislosti s důkazem rozlišovací způsobilosti nabyté používáním se dopustil Soud právního omylu v rozsahu, v němž rozšířil relevantní veřejnost ve srovnání s rozhodnutím odvolacího senátu, aniž by znovu přezkoumal předložené důkazy o nabyté rozlišovací způsobilosti. I kdyby se přijal názor Soudu, že důkaz proslulosti je třeba předložit pouze s ohledem na Spojené království, Irsko, Německo a Rakousko, měl s ohledem na rozšířenou relevantní veřejnost zrušit rozhodnutí odvolacího senátu v tomto bodě a vrátit věc odvolacímu senátu. Soud rovněž nesprávně potvrdil názor odvolacího senátu ohledně „účinku přelévání“ případné proslulosti dotčené slovní ochranné známky ze Spojeného království na Irsko, ačkoli nelze vycházet z „účinku přelévání“ proslulosti ochranné známky ani z jednoho členského státu na jiný, ani z výrobku nebo služby na jiný výrobek či službu.


text:
 10.3.2007
 CS
 Úřední věstník Evropské unie
 C 56/3
 Rozsudek Soudního dvora (prvního senátu) ze dne 25. ledna 2007 – Salzgitter Mannesmann GmbH, původně Mannesmannröhren-Werke GmbH v. Komise Evropských společenství
 (Věc C-411/04 P) (1)
 (Kasační opravný prostředek - Hospodářská soutěž - Kartelová dohoda - Trh s bezešvými ocelovými trubkami - Spravedlivý proces - Důkazy anonymního původu - Pokuta - Spolupráce - Rovné zacházení)
 (2007/C 56/05)
 Jednací jazyk: němčina
 Účastníci řízení
 Účastnice řízení podávající kasační opravný prostředek (navrhovatelka): Salzgitter Mannesmann GmbH, původně Mannesmannröhren-Werke GmbH (zástupci: M. Klusmann a F. Wiemer, Rechtsanwälte)
 Další účastnice řízení: Komise Evropských společenství (zástupci: A. Whelan a H. Gading, zmocněnci, H.-J. Freund, Rechtsanwalt)
 Předmět věci
 Kasační opravný prostředek podaný proti rozsudku Soudu prvního stupně (druhého senátu) ze dne 8. července 2004, Mannensmannröhren-Werke v. Komise (T-44/00), v rozsahu, v němž zamítl žalobu na neplatnost proti rozhodnutí Komise 2003/382/ES ze dne 8. prosince 1999, v řízení podle článku 81 Smlouvy o ES (Věc IV-1/35.860.B – bezešvé ocelové trubky) (Úř. věst. L 140, s. 1) – Právo na spravedlivý proces – Nesprávné použití článku 81 ES – Zásada rovného zacházení.
 Výrok
 1)
 Kasační opravný prostředek se zamítá.
 2)
 Společnosti Salzgitter Mannesmann GmbH se ukládá náhrada nákladů řízení.
 (1) Úř. věst. C 273, 6.11.2004.


type: contracts

text:
 Avviż Legali Importanti
 |
 21999A1019(01)
 Official Journal L 269 , 19/10/1999 P. 0018 - 0028
 Ftehim ta' koperazzjonibejn il-Komunità Ewropea u r-Renju tal-KambodjaIL-KUNSILL TA' L-UNJONI EWROPEA,min-naħa l-waħda, uIL-GVERN TAR-RENJU TAL-KAMBODJA,min-naħa l-oħra,minn issa "l quddiem magħrufa bħala" il-Partijiet,JILQGĦU ż-żieda fil-kummerċ u l-koperazzjoni li saret bejn il-Komunità Ewropea, minn issa ‘l quddiem magħrufa bħala "l-Komunità", u r-Renju tal-Kambodja, minn issa’ l quddiem magħrufa bħala "l-Kambodja";JIRRIKONOXXU r-relazzjonijiet u r-rabtiet eċċellenti ta' ħbiberija u ta' koperazzjoni bejn il-Komunità u l-Kambodja;JERĠGĦU JAFFERMAW l-importanza li jkomplu jsaħħu r-rabtiet bejn il-Komunità u l-Kambodja;JIRRIKONOXXU l-importanza li l-Partijiet jagħtu lill-prinċipji tal-Liġi tal-Ġnus Magħquda, lid-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem, lid-Dikjarazzjoni ta' Vjenna tal-1993 u l-pjan ta’azzjoni tal-Konferenza Dinjija dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, lid-Dikjarazzjoni ta' Kopenħagen tal-1995 dwar l-Iżvilupp Soċjali u l-pjan assoċjat ta' azzjoni, u lid-Dikjarazzjoni ta' Beġing tal-1995 u l-pjan ta' azzjoni tar-Raba’ Konferenza Dinjija tan-Nisa;JIRRIKONOXXU r-rieda komuna li jikkonsolidaw, ikabbru u jiddiversifikaw ir-relazzjonijiet bejn il-Partijiet fl-oqsma ta' interess komuni fuq bażi ta' ugwaljanza, mingħajr diskriminazzjoni, għal benefiċċju komuni u reċiproċità;JIRRIKONOXU x-xewqa li l-Partijiet joħolqu kondizzjonijiet favorevoli għall-iżvilupp ta' kummerċ u investiment bejn il-Komunità u l-Kambodja, u l-ħtieġa li jżommu mal-prinċipji ta' kummerċ internazzjonali, bil-għan li jippromwovu liberaliżżazzjoni ta' kummerċ b'mod stabbli, trasparenti u bla diskriminazzjoni;JIKKUNSIDRAW il-ħtieġa li jappoġġaw il-proċessi preżenti ta' riforma ekonomika sabiex jiggarantixxu t-transizzjoni għal suq ekonomiku, b'attenzjoni xierqa għall-importanza ta' żvilupp soċjali li għandu jmur id f’id ma’ l-iżvilupp ekonomiku u l-impenn komuni li jirrispettaw id-drittijiet soċjali;JIKKUNSIDRAW il-ħtieġa li jappoġġaw l-isforzi tal-Gvern tal-Kambodja sabiex itejbu l-kondizzjonijiet tas-setturi l-aktar foqra u l-aktar żvantaġġati tal-popolazzjoni, b'enfażi speċjali fuq l-istatus tan-nisa;JIKKUNSIDRAW l-importanza mogħtija mill-Partijiet għall-ħarsien ta' l-ambjent fuq il-livelli kollha u t-tmexxija sostenibbli tar-riżorsi naturali, wara li jikkunsidraw il-konnessjonijiet bejn l-ambjent u l-iżvilupp;IDDEĊIDEW LI JIKKONKLUDU dan il-Ftehim u għal dan il-għan innominaw bħala l-Plenipotenzjari tagħhom:IL-KUNSILL TA' L-UNJONI EWROPEA:Hans Van MIERLOId-Deputat Prim Ministru u l-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin ta' l-Olanda,President-in-Kariga tal-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea,Manuel MARINViċi-President tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej,IL-GVERN IRJALI TAL-KAMBODJA:KEAT CHHONMinistru tal-Istat,Ministru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzi,LI, wara li skambjaw il-pjeni poteri tagħhom, li nstabu li kienu korretti u fil-forma dovuta,FTIEHMU KIF ĠEJ:Artikolu 1Il-bażiIr-rispett lejn il-prinċipji demokratiċi u d-drittijiet fondamentali tal-bniedem imwaqqfa bid-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem jispira l-politika interna u internazzjonali tal-Komunità u tal-Kambodja u jikkostitwixxi element essenzjali ta' dan il-Ftehim.Artikolu 2GħanijietL-għanijiet ewlenin ta' dan il-Ftehim huma li jipprovdu qafas sabiex tkompli tinbena l-koperazzjoni bejn il-Partijiet, fl-oqsma rispettivi tagħhom ta' liġijiet, bl-iskop illi:(a) jagħtu lil xulxin trattament prefenzali nazzjonali għall-kummerċ fil-merkanzija fl-oqsma kollha li jaqgħu speċifikament taħt dan il-Ftehim, ħlief rigward il-vantaġġi mogħtija minn kull Parti fil-kuntest tal-unjoni doganali jew settur ta' kummerċ ħieles, arranġamenti ta' kummerċ ma’ pajjiżi ġirien jew obbligi speċifiċi taħt ftehim ta' komoditajiet internazzjonali;(b) li jippromwovu u jintensifikaw il-kummerċ bejn il-Partijiet u jinkoraġġixxu l-espansjoni stabbli tal-koperazzjoni ekonomikament sostenibbli, skond il-prinċipji ta' ugwaljanza u vantaġġi komuni;(ċ) li jsaħħu l-koperazzjoni fl-oqsma relatati mill-qrib mal-progress ekonomiku u li jibbenefikaw liż-żewġ Partijiet;(d) li jikkontribwixxu għall-isforzi tal-Kambodja sabiex itejbu l-kwalità tal-ħajja u l-livell ta' l-għixien ta' l-aktar setturi foqra tal-popolazzjoni tagħha, flimkien ma’ miżuri għar-rikostruzzjoni tal-pajjiż;(e) li jinkoraġġixxu l-ħolqien ta' impiegi kemm fil-Komunità u fil-Kambodja, bi prijorità tingħata lill-programmi u l-ħidmiet li jistgħu jkollhom effett favorevoli f'dan ir-rispett. Il-Partijiet ukoll ipartu l-opinjonijiet u l-informazzjoni dwar l-inizzjattivi rispettivi tagħhom f'dan il-qasam, jħaffu u jiddiversifikaw il-konnessjonijiet ekonomiċi tagħhom u jwaqqfu kondizzjonijiet li jwasslu għall-ħolqien ta' impiegi;(f) li jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex iħarsu l-ambjent u jħaddmu r-riżorsi naturali b'mod sostenibbli.Artikolu 3Koperazzjoni dwar żviluppIl-Komunità tirrikonoxxi l-ħtieġa tal-Kambodja għal assistenza għall-iżvilupp u lesta tħaffef il-koperazzjoni tagħha sabiex tikkontribwixxi għall-isforzi stess ta' dak il-pajjiż sabiex tikseb żvilupp ekonomikament sostenibbli u progress soċjali għan-nies tagħha bi proġetti u programmi konkreti skond il-prijoritajiet imniżżla fir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 443/92 tal-25 ta' Frar 1992 dwar l-assistenza finanzjarja u teknika lil, u koperazzjoni ekonomika ma’, il-pajjiżi fl-Asja u l-Amerika Latina li qegħdin jiżviluppaw.Skond ir-Regolament hawn fuq imsemmi, l-assistenza tkun immirata l-aktar lejn ir-riabilitazzjoni u r-rikostruzzjoni tal-pajjiż u fuq is-sezzjonijiet l-aktar fqar tal-popolazzjoni. Fil-koperazzjoni, għandha tingħata prijorità lil skemi li mmirati li jnaqqsu l-faqar, u b’ mod partikolari dawk li x'aktarx joħolqu l-impiegi, ikabbru l-iżvilupp mill-livell ta' għeruq u jippromwovu r-rwol tan-nisa fl-iżvilupp. Il-Partijiet jinkoraġġixxu wkoll l-adozzjoni ta' miżuri xierqa sabiex jipprevenu u jikkombattu l-AIDS u jieħdu l-passi meħtieġa sabiex ikabbru l-iżvilupp u l-edukazzjoni dwar l-AIDS mill-għeruq u l-kapaċità operattiva tas-servizzi tas-saħħa.Il-koperazzjoni bejn il-Partijiet tindirizza wkoll il-problema tad-droga biex tinkoraġġixxi u ssaħħaħ it-taħriġ, l-edukazzjoni, servizzi tas-saħħa u r-riabilitazzjoni ta' min għandu l-vizzju tad-droga.Il-Partijiet jgħarfu l-importanza ta' l-iżvilupp tar-riżorsi umani, żvilupp soċjali, titjib fil-kondizzjonijiet ta' l-għixien u tax-xogħol, l-iżvilupp tas-snajja u l-ħarsien tas-sezzjonijiet l-aktar dgħajfa tal-popolazzjoni. Ir-riżorsi umani u l-iżvilupp soċjali għandhom ikunu parti integrali mill-koperazzjoni ekonomika u ta' żvilupp. Għandha għalhekk tingħata konsiderazzjoni xierqa lill-għanijiet ta' taħriġ li jindirizzaw il-ħtiġijiet istituzzjonali u l-attivitajiet speċifiċi ta' taħriġ vokazzjonali mmirati sabiex jissaħħew is-snajja’ tal-ħaddiema lokali.Minħabba l-kontribuzzjoni kbira għall-programm ta' tneħħija ta' mini fil-Kambodja, il-Komunità, fl-impennji futuri tagħha, tkompli tikkonċentra fuq il-prijoritajiet miftiehma bejniethom sabiex tiżgura li l-assistenza tkun effettiva u dewwiema.Il-koperazzjoni tal-Komunità fl-oqsma kollha tagħha tkun konċentrata fuq il-prijoritajiet miftehma bejniethom sabiex tiżgura li l-assistenza tkun effettiva u dewwiema. L-attivitajiet ta' koperazzjoni ta' żvilupp ikunu kompatibbli ma’ l-istrateġiji ta' l-iżvilupp segwiti taħt il-patroċinju ta' l-istituzzjonijiet tal-Ftehim tal-Bretton Woods.Artikolu 4Koperazzjoni Kummerċjali1. Il-Partijiet jikkonfermaw id-determinazzjoni tagħhom:(a) illi jieħdu l-miżuri kollha xierqa sabiex joħolqu kondizzjonijiet favorevoli għal kummerċ bejniethom;(b) illi jagħmlu l-aħjar tagħhom sabiex itejbu l-istruttura tal-kummerċ tagħhom biex ikomplu jiddiversifikawha aktar;(ċ) illi jaħdmu għat-tneħħija ta' ostakoli tal-kummerċ, u lejn miżuri li jtejbu t-trasparenza, b’ mod partikolari bit-tneħħija fi żmien opportun ta' ostakoli li mhumiex tariffi, skond ix-xogħol li sar f'dan ir-rigward minn korpi internazzjonali oħra filwaqt li jiżguraw li tiġi mħarsa sew data personali.2. Fir-relazzjonijiet kummerċjali tagħhom, il-Partijiet jagħtu t-trattament l-aktar favorevoli lil xulxin fl-affarijiet kollha rigward:(a) dazji doganali u piżijiet ta' kull xorta, inklużi l-proċeduri ta' ġbir tagħhom;(b) ir-regolamenti, proċeduri u formalitajiet li jirregolaw ir-rilaxx mid-dwana, it-transitu, il-ħażna u t-trasbord;(ċ) taxxi u spejjeż oħra interni msejsa diretti jew indiretti fuq merkanzija impurtata jew esportata;(d) formalitajiet amministrattivi għal ħruġ ta' liċenzi ta' importazzjoni u esportazzjoni.3. Fid-diversi oqsma tal-ġurisdizzjoni rispettiva tagħhom, il-Partijiet jintrabtu:(a) illi jfittxu metodi li jistabbilixxu koperazzjoni fil-qasam tat-trasport marittimu li jwassal għall-aċċess tas-suq fuq bażi kummerċjali u mhux diskriminatorju, wara li jikkunsidraw ix-xogħol magħmul f'dan ir-rigward minn korpi internazzjonali oħra;(b) li jtejbu l-koperazzjoni tad-dwana bejn l-awtoritajiet rispettivi tagħhom, speċjalment dwar it-taħriġ vokazzjonali, is-simplifikazzjoni u l-armonija tal-proċeduri tad-dwana u l-assistenza amministrattiva f'materji ta' frodi ta' dwana;(ċ) li jpartu informazzjoni dwar opportunitajiet vantaġġużi għal xulxin, b’ mod partikolari fil-qasam tat-turiżmu u koperazzjoni dwar materji statistiċi.4. Il-paragrafi 2 u 3(a) ma japplikawx għal:(a) vantaġġi mogħtija minn kull Parti lil Stati li huma membri sħab f'għaqda doganali jew f'żona ta' kummerċ ħieles;(b) vantaġġi mogħtija minn wieħed mill-Partijiet lil pajjiżi ġirien bl-iskop li jiffaċilitaw kummerċ fuq il-fruntiera;(ċ) miżuri li waħda mill-Partijiet tista’ tieħu biex tilqa’ l-obbligi taħt ftehim internazzjonali ta' komoditajiet.5. Il-Kambodja ttejjeb il-kondizzjonijiet għall-ħarsien u l-eżekuzzjoni adegwati u effettivi għad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, industrijali u kummerċjali skond l-ogħla livelli internazzjonali. Għal dan il-għan, il-Kambodja taċċetta l-konvenzjonijiet internazzjonali relevanti fuq il-proprjetà intellettwali, industrijali u kummerċjali [1] li għalissa għadha ma tagħmilx parti minnhom. Tista’ tkun mistennija assistenza teknika sabiex tippermetti lill-Kambodja li taqdi l-obbligi hawn fuq imsemmija.6. Fl-oqsma rispettivi tagħhom ta' ġurisdizzjoni u sakemm ir-regoli u r-regolamenti tagħhom jippermettu, il-Partijiet jaqblu li jikkonsultaw lil xulxin dwar il-mistoqsijiet, il-problemi jew it-tilwim kollha li jistgħu jinqalgħu rigward il-kummerċ.Artikolu 5Koperazzjoni dwar l-ambjentIl-Partijiet jirrikonoxxu li l-mod li jtejbu l-ħarsien ta' l-ambjent hu li jdaħħlu liġijiet xierqa dwar l-ambjent, jimplimentawhom effettivament u jintegrawhom f'oqsma oħra politiċi.L-għan ewlieni tal-koperazzjoni ta' l-ambjent huwa li jissaħħu l-prospetti ta' tkabbir ekonomiku sostenibbli u żvilupp soċjali billi tingħata prijorità għolja fuq ir-rispett lejn l-ambjent naturali inkluż:(a) li jsir abbozz ta' politika effettiva ta' ħarsien ta' l-ambjent li jinvolvi miżuri leġislattivi xierqa u r-riżorsi meħtieġa sabiex jimplimentawhom. Implimentazzjoni korretta ta' dawn il-miżuri tkun essenzali biex tgħin fit-twaqqif ta' attivitajiet li jinvolvu l-qtugħ illegali tas-siġar. Din il-politika tkopri wkoll taħriġ, bini ta' kapaċità u trasferiment ta' teknoloġija xierqa ta' l-ambjent;(b) koperazzjoni fl-iżvilupp ta' riżorsi ta' enerġija sostenibbli u ma tniġġisx, kif ukoll soluzzjonijiet għal problemi ta' tniġġis urban u industrijali;(ċ) li jieqfu minn attivitajiet li jagħmlu l-ħsara lill-ambjent, speċjalment f'reġjuni li għandhom ekosistemi dgħajfa, filwaqt li jiżviluppaw it-turiżmu bħala għajn sostenibbli ta' dħul;(d) stima ta' l-impatt fuq l-ambjent, li huwa element importanti fit-tħejjija u l-implimentazzjoni ta' xi proġett ta' rikostruzzjoni jew żvilupp;(e) koperazzjoni mill-qrib sabiex jintlaħqu l-għanijiet tal-ftehim ta' l-ambjent li għalihom iż-żewġ Partijiet huma firmatarji;(f) prijorità u inizjattivi partikolari għall-konservazzjoni tal-foresti eżistenti ewlenin u għall-iżvilupp sostenibbli ta' riżorsi ta' foresti ġodda.Artikolu 6Koperazzjoni EkonomikaFil-limiti ta' l-oqsma rispettivi tagħhom ta' ġurisdizzjoni u r-riżorsi finanzjari disponibbli, il-Partijiet jintrabtu li jkabbru l-koperazzjoni ekonomika għall-vantaġġ komuni.Din il-koperazzjoni tkun immirata sabiex:(a) jiżviluppaw l-ambjent ekonomiku fil-Kambodja billi jiffaċilitaw l-aċċess għat-tagħrif u t-teknoloġija tal-Komunità;(b) jiffaċilitaw il-kuntatti bejn l-operaturi ekonomiċi u jieħdu miżuri oħra sabiex jippromwovu il-kummerċ;(ċ) jinkoraġġixxu, skond il-liġijiet, ir-regoli u l-politika tagħhom, programmi ta' investiment fis-settur pubbliku u f'dak privat sabiex isaħħu l-koperazzjoni ekonomika, inkluża l-koperazzjoni bejn l-intrapriżi, trasferimenti teknoloġiċi, liċenzi u sottokuntratti;(d) jiffaċilitaw l-iskambju ta' l-informazzjoni u l-adozzjoni ta' inizjattivi, ikabbru l-koperazzjoni fil-politika ta' l-intrapriża, b’ mod partikolari rigward it-titjib fl-ambjent kummerċjali u l-inkoraġġiment ta' kuntatti aktar mill-viċin;(e) jerġgħu isaħħu l-ftehim komuni dwar l-ambjenti ekonomiċi rispettivi tal-Partijiet bħala bażi ta' koperazzjoni effettiva.Fl-oqsma fuq imsemmija, l-għanijiet prinċipali jkunu:- li jassistu l-Kambodja fl-isforzi tagħha li tirristruttura l-ekonomija tagħha billi jinħolqu l-kondizzjonijiet għall-ħarsien ekonomiku u klima kummerċjali xierqa;- li jinkoraġġixxu sinerġiji bejn is-setturi ekonomiċi rispettivi tal-Partijiet, u b'mod partikolari s-setturi privati tagħhom;- fl-oqsma rispettivi tal-Partijiet tal-ġurisdizzjoni, u skond il-liġijiet, ir-regoli u l-politika tagħhom, li jistabbilixxu klima li twassal għall-investiment privat billi jitjiebu l-kondizzjonijiet tat-trasferiment ta' kapital u, fejn xieraq, billi jappoġġaw il-konklużjoni tal-ftehim bejn l-Istati Membri tal-Komunità u l-Kambodja dwar il-promozzjoni u l-ħarsien ta' l-investiment.Il-Partijiet flimkien jistabbilixxu, għall-vantaġġ komuni, is-setturi u l-prijoritajiet tal-programmi u l-attivitajiet tal-koperazzjoni ekonomika.Artikolu 7AgrikolturaIl-Partijiet jintrabtu, fi spirtu ta' ftehim, li jikkoperaw fis-settur agrikolu u jeżaminaw:(a) l-iskop li jiżviluppaw il-kummerċ fil-prodotti ta' l-agrikoltura;(b) miżuri sanitari, fitosanitari u ambjentali, u r-riżultati tagħhom, flimkien ma’ l-assistenza sabiex jevitaw ostakoli għall-kummerċ, wara li jikkunsidraw il-liġijiet tal-Partijiet;(ċ) il-possibiltà li jassistu l-Gvern tal-Kambodja fl-isforzi tiegħu sabiex jiddiversifika l-esportazzjoni fl-agrikoltura.Artikolu 8EnerġijaIl-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza kbira tas-settur ta' l-enerġija fl-iżvilupp ekonomiku u soċjali u lesti jħaffu l-kompetizzjoni permezz ta' djalogu fil-qasam tal-politika ta' l-enerġija. Dan id-djalogu jagħti l-attenzjoni dovuta lill-għan ewlieni, jiġifieri li jiżgura l-iżvilupp sostenibbli tar-riżorsi ta' l-enerġija tal-Kambodja.Artikolu 9Koperazzjoni ReġjonaliIl-koperazzjoni bejn il-Partijiet tista’ testendi għal attivitajiet taħt ftehim ta' koperazzjoni jew integrazzjoni ma’ pajjiżi oħra ta' l-istess reġjun, sakemm l-attivitajiet imsemmija huma skond dawk il-ftehim.Mingħajr ma jitħalla barra ebda settur, tista’ tingħata konsiderazzjoni speċjali lill-attivitajiet li ġejjin:(a) assistenza teknika (is-servizzi ta' konsulenti barranin, taħriġ ta' staff tekniku f'ċerti aspetti prattiċi ta' integrazzjoni);(b) promozzjoni ta' kummerċ bejn ir-reġjuni;(ċ) appoġġ għal istituzzjonijiet, proġetti u inizzjattivi reġjonali li għalihom huma responsabbli l-organizzazzjonijiet reġjonali;(d) studji rigward konnessjonijiet reġjonali, ta' trasport u ta' komunikazzjoni.Artikolu 10Xjenza u teknoloġijaIl-Partijiet, skond il-politika rispettiva tagħhom, fl-interess komuni u skond il-qasam rispettiv tagħhom ta' ġurisdizzjoni, jistgħu jippromwovu koperazzjoni xjentifika u teknoloġika.Il-koperazzjoni tinvolvi:- l-iskambju ta' informazzjoni u esperjenza fuq livell reġjonali (Ewropa-ix-Xlokk ta' l-Asja), speċjalment dwar l-implimentazzjoni ta' politika u programmi,- il-promozzjoni ta' konnessjonijiet dewwiema bejn il-komunitajiet xjentifiċi tal-Partijiet,- it-tħaffif ta' attivitajiet immirati lejn il-promozzjoni ta' l-innovazzjoni fl-industrija, inklużi t-trasferimenti teknoloġiċi.Il-koperazzjoni tista’ tinvolvi:- l-implimentrazzjoni konġunta ta' proġetti ta' riċerki reġjonali (l-Ewropa-ix-Xlokk ta' l-Asja) fl-oqsma ta' l-interess komuni, li jiffaċilita, fejn ikun il-każ, l-involviment attiv ta' l-intrapriżi,- l-iskambju ta' xjenzati sabiex jippromwovu t-tħejjija ta' proġetti ta' riċerka u taħriġ ta' livell għoli,- laqgħat xjentifiki konġunti sabiex ikabbru l-iskambji ta' l-informazzjoni u interazzjoni u jidentifikaw flimkien oqsma ta' riċerka,- it-tqassim tar-riżultati u l-iżvilupp tal-konnessjonijiet bejn is-setturi pubbliċi u privati,- stima ta' l-attivitajiet ikkonċernati.L-istituzzjonijiet ta' edukazzjoni ogħla, iċ-ċentri u l-industriji ta' riċerka tal-Partijiet ikollhom parti xierqa f'din il-koperazzjoni.Artikolu 11Prekursuri ta' drogi kimiċi u ħasil ta' flusSkond l-oqsma rispettivi tagħhom tal-ġurisdizzjoni u l-liġijiet applikabbli, u wara li jikkunsidraw ix-xogħol magħmul mill-korpi internazzjonali rilevanti, il-Partijiet jaqblu li jikkoperaw sabiex jżommu milli jinfirxu l-prekursuri ta' drogi kimiċi u jaqblu fuq il-ħtieġa li jagħmlu dak kollu li hu fis-setgħa tagħhom sabiex jipprevenu l-ħasil ta' flus.Il-Partijiet jikkunsidraw ukoll miżuri speċjali kontra t-tkabbir, il-produzzjoni u t-traffikar tad-drogi, narkotiċi u sostanzi psikotropiċi, u miżuri li jipprojbixxu u jnaqqsu l-abbuż tad-droga.Din il-koperazzjoni tista’ tinkludi:- miżuri li jippromwovu forom oħra ta' żvilupp ekonomiku;- l-iskambju ta' l-informazzjoni rilevanti, basta illi tiġi mħarsa kif suppost data personali.Artikolu 12Infrastruttura fiżikaIl-Partijiet jirrikonoxxu li l-istat preżenti ta' l-infrastruttura fisika tal-Kambodja tikkostitwixxi ostakolu serju għall-investiment privat u għall-iżvilupp ekonomiku in ġenerali. Il-Partijiet għalhekk jaqblu li jinkoraġġixxu programmi speċifiċi għar-riabilitazzjoni, r-rikostruzzjoni u l-iżvilupp ta' l-infrastruttura tal-Kambodja, inkluż it-trasport.Artikolu 13Informazzjoni, komunikazzjoni u kulturaIl-Partijiet, fl-oqsma rispettivi tagħhom tal-ġurisdizzjoni, u minħabba l-politika tagħhom u fl-interess komuni, jikkooperaw fl-oqsma ta' l-informazzjoni, il-komunikazzjoni u l-kultura sabiex itejbu l-ftehim bejniethom u jsaħħu l-konnessjonijiet eżistenti ta' bejniethom. Minħabba l-importanza taċ-ċiviltà antika tal-Khmer u l-wirt tagħha, jista’ jingħata wkoll appoġġ xieraq għall-promozzjoni ta' inizjattivi ġodda fl-oqsma li ġejjin:(a) studji preparatorji u assistenza teknika għall-konservazzjoni tal-wirt kulturali, l-aktar għal skopijiet ta' turiżmu;(b) koperazzjoni fil-qasam tad-dokumentazzjoni tal-mezzi ta' telekomunikazzjoni u awdjoviżivi;(ċ) l-organizzazzjoni ta' avvenimenti u skambji sabiex itejbu l-ftehim kulturali.Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza ta' koperazzjoni fil-qasam tat-telekomunikazzjonijiet, is-soċjetà ta' l-informazzjoni u l-multimedia. Din il-koperazzjoni tista’ tinkludi l-iskambju ta' l-informazzjoni dwar ir-regolamenti u l-politika rispettivi tal-Partijiet, komunikazzjonijiet mobbli, inkluża l-promozzjoni tas-Sistemi tas-Satellita tan-Navigazzjoni Globali (GNSS), is-soċjetà ta' l-informazzjoni, teknoloġiji tat-telekomunikazzjonijiet tal-multimedia, networks u applikazzjonijiet telematiċi (e.g. trasport, saħħa, edukazzjoni u ambjent).Artikolu 14Aspetti istituzzjonali1. Il-Partijiet jaqblu li jistabbilixxu Kumitat Konġunt, li x-xogħol tiegħu huwa:(a) li jiggarantixxi illi Ftehim u d-djalogu bejn il-Partijiet jimxu sew u jiġu implimentati b’ mod korrett;(b) li jagħmel ir-rakkomandazzjonijiet adattati sabiex jippromwovu l-għanijiet ta' dan il-Ftehim;(ċ) li jwaqqaf prijoritajiet għall-ħidmiet potenzali sabiex jilħqu l-għanijiet ta' dan il-Ftehim.2. Il-Kumitat Konġunt ikun magħmul minn rappreżentanti ta' kariga għolja suffiċjenti taż-żewġ Partijiet. Normalment jiltaqgħu sena iva u sena le, darba f'Phnom Penh u darba fi Brussel, f'data miftehma bejniethom. Laqgħat straordinari jistgħu wkoll isiru bi ftehim bejn il-Partijiet.3. Il-Kumitat Konġunt jista’ jwaqqaf gruppi taħtu speċjalizzati sabiex jassistuh fil-qadi tal-ħidma tiegħu u li jikkordinaw il-formulazzjoni u l-implimentazzjoni tal-proġetti u l-programmi ta' taħt dan il-Ftehim.4. L-aġenda tal-laqgħat tal-Kumitat Konġunt tkun stabbilita bi ftehim bejn il-Partijiet.5. Il-Partijiet jaqblu illi l-Kumitat Konġunt ikollu l-ħidma li jiżgura illi kull ftehim ta' setturi konkluż jkun qed jiffunzjonaw sew jew li jista’ jiġi konkluż, bejn il-Komunità u l-Kambodja.6. L-istrutturi ta' organizzazzjoni u r-regoli ta' proċedura tal-Kumitat Konġunt ikunu stabbiliti mill-Partijiet.Artikolu 15Żviluppi futuri1. Il-Partijiet jistgħu, bil-kunsens ta' xulxin u skond l-oqsma rispettivi tal-ġurisdizzjoni tagħhom, jestendu dan il-Ftehim sabiex ikabbru l-koperazzjoni u jżidu magħha permezz ta' ftehim fuq setturi jew attivitajiet speċifiċi.2. Skond il-qafas ta' dan il-Ftehim, kwalunkwe mill-Partijiet jista’ jagħmel suġġerimenti sabiex jkabbar l-iskop tal-koperazzjoni, wara li jikkunsidra l-esperjenza li akkwista fl-applikazzjoni tagħha.Artikolu 16Ftehim ieħorMingħajr preġudizzju għad-disposizzjoniet rilevanti tat-Trattati li jistabbilixxu l-Komunitajiet Ewropej, la dan il-Ftehim u lanqas kull azzjoni meħuda taħtu bl-ebda mod ma jeffettwa s-setgħat ta' l-Istati Membri ta' l-Unjoni Ewropea milli jagħmlu attivitajiet bilaterali mal-Kambodja fil-qafas ta' koperazzjoni ekonomika jew jikkonkludu, meta xieraq, ftehim ġdid ta' koperazzjoni ekonomika mal-Kambodja.Artikolu 17FaċilitajietSabiex jiffaċilitaw il-koperazzjoni taħt dan il-Ftehim, l-awtoritajiet tal-Kambodja jagħtu lill-uffiċċjali u l-esperti tal-Komunità l-garanziji u l-faċilitajiet meħtieġa għall-qadi ta' dmirijiethom. Id-disposizzjoniet dettaljati jkunu mniżżla fi skambju separat ta' ittri.Artikolu 18Applikazzjoni territorjaliDan il-Ftehim għandu jgħodd, minn naħa waħda, għat-territorji fejn it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea huwa applikat u skond il-kondizzjonijiet mniżżla f'dak it-Trattat u, min- naħa l-oħra, għat-territorju tal-Kambodja.Artikolu 19Il-Ftehim mhux eżegwitJekk waħda mill-Partijiet taħseb li l-Parti l-oħra naqset milli twettaq obbligu skond dan il-Ftehim, tista’ tieħu l-miżuri li hemm bżonn. Qabel ma tagħmel hekk, ħlief f'każijiet ta' urġenza speċjali, trid tipprovdi lill-Kumitat Konġunt bl-informazzjoni kollha rilevanti għal eżami sħiħ tas-sitwazzjoni bil-ħsieb li tinstab soluzzjoni aċċettabbli għall-Partijiet.Sabiex jintgħażlu l-miżuri, għandha tingħata prijorità lil dawk li lanqas ifixklu l-funzjoni ta' dan il-Ftehim. Dawn il-miżuri jkunu avżati minnufiħ lill-Kumitat Konġunt u jkunu soġġetti għal konsultazzjonijiet f'dak il-Kumitat Konġunt, jekk il-Parti l-oħra titlob hekk.Artikolu 20L-AnnessiL-Anness I u II ta' dan il-Ftehim jiffurmaw parti integrali minnu.Artikolu 21Dħul fis-seħħ u tiġdid1. Dan il-Ftehim jidħol fis-seħħ fl-ewwel ġurnata tax-xahar ta' wara d-data minn meta l-Partijiet javżaw lil xulxin li jkunu tlestew il-proċeduri meħtieġa għal dan il-għan.2. Dan il-Ftehim jiġi konkluż wara perjodu ta' ħames snin. Ikun imġedded awtomatikament minn sena għal sena sakemm waħda mill-Partijiet ma tiddenunzjahx sitt xhur qabel id-data minn meta jiskadi.Artikolu 22Testi awtentiċiDan il-Ftehim huwa mħejji f'żewġ kopji f'dawn il-lingwi: Daniż, Olandiż, Ingliż, Finlandiż, Franċiż, Ġermaniż, Grieg, Taljan, Portugiż, Spanjol, Svediż u Khmer, kull test huwa awtentiku indaqs.Magħmul fil-Lussemburgu, fid-29 ta' April 1997.Għall-Komunità Ewropea+++++ TIFF +++++Għar-Renju tal-Kambodja+++++ TIFF +++++[1] Ara paġna 17 ta' dan il-Ġurnal Uffiċjali.--------------------------------------------------L-ANNESS IId-Dikjarazzjoni Konġunta dwar l-Artikolu 19 - Il-Ftehim ma jkunx eżegwit(a) Il-Partijiet jaqblu, li għall-iskopijiet ta' interpretazzjoni u applikazzjoni prattika ta' dan il-Ftehim, li t-termini "każijiet ta' urġenza speċjali" fl-Artikolu 19 tal-Ftehim ifissru każijiet ta' ksur materjali fil-Ftehim minn waħda mill-Partijiet. Ksur materjali tal-Ftehim jikkonsisti minn- ċaħda tal-Ftehim mhix sanzjonata mir-regoli ġenerali tal-liġi internazzjonali,- vjolazzjoni tal-elementi essenzali tal-Ftehim imniżżla fl-Artikolu 1.(b) Il-Partijiet jaqblu li "l-miżuri li hemm bżonn" imsemmija fl-Artikolu 19 huma miżuri meħuda skond il-liġi internazzjonali. Jekk Parti tieħu miżuri f'każ ta' urġenza speċjali kif hemm imniżżel fl-Artikolu 19, il-Parti l-oħra tista' tagħmel użu mill-proċeduri rigward ftehim ta' tilwim.--------------------------------------------------L-ANNESS IIDikjarazzjoni Konġunta dwar il-Proprjetà Intellettwali, Industrijali u KummerċjaliIl-Partijiet jaqblu għall-iskopijiet tal-Ftehim li "proprjeta intellettwali, industrijali u kummerċjali" tinkludi b'mod partikolari l-protezzjoni ta' copyright u d-drittijiet relatati, ittri patenti, disinnji industrijali, software, marki u trademarks, topografiji ta' ċirkwiti integrati, indikazzjoni ġeografika, kif ukoll ħarsien kontra kompetizzjoni parzjali u l-ħarsien ta' informazzjoni mhux żvelata.--------------------------------------------------Dikjarazzjoni Konġunta dwar ir-ri-ammissjoni taċ-ċittadiniIl-Komunità Ewropea tirrikonoxxi l-importanza li l-Istati Membri tagħha tagħti lit-twaqqif ta' koperazzjoni effettiva ma’ pajjiż terzi sabiex jiffaċilitaw ir-ri-ammissjoni minn din ta' l-aħħar ta' dawk iċ-ċittadini tagħha li jkunu residenti bla permess fit-territorju ta' Stat Membru.Ir-Renju tal-Kambodja jintrabat li jiffinalizza l-ftehim ta' ri-ammissjoni ma’ dawk l-Istati Membri li jitolbuha.--------------------------------------------------Skambju ta' ittrifuq it-trasport marittimuA. Ittra mill-Komunitàil-Lussemburgu, id-29 t'April 1997Sinjur,Rigward l-ostakoli tal-kummerċ li jistgħu jinħolqu għall-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha jew ir-Renju tal-Kambodja b’ riżultat ta' l-operazzjoni tat-trasport bil-baħar, ġie miftiehem li għandhom jinstabu soluzzjonijiet sodisfaċenti komuni b'attenzjoni għall-prinċipju ta' kompetizzjoni ħielsa u imparzjali fuq bażi kummerċjali u mhux diskriminatorja.Inkun obbligat jekk inti tikkonferma li l-Gvern tiegħek jaqbel ma’ dak li għadu kif intqal.Jekk jogħġbok, Sinjur, aċċetta l-assigurazzjoni ta' l-ogħla konsiderazzjoni tiegħi.F'isem il-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea+++++ TIFF +++++B. Ittra mill-Kambodjail-Lussemburgu, id-29 ta'April 1997Sinjur,Għandi l-unur ngħarrfek li rċievejt l-ittra tiegħek iddatata llum, li taqra hekk:"Rigward l-ostakoli tal-kummerċ li jistgħu jinħolqu għall-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha jew ir-Renju tal-Kambodja b'riżultat ta' l-operazzjoni tat-trasport bil-baħar, ġie miftiehem li għandhom jinstabu soluzzjonijiet sodisfaċenti għat-tnejn b'attenzjoni għall-prinċipju ta' kompetizzjoni ħielsa u imparzjali fuq bażi kummerċjali u mhux diskriminatorja.Inkun obbligat jekk inti tikkonferma li l-Gvern tiegħek jaqbel ma’ dak li għadu kif intqal."Nista’ nikkonferma li l-Gvern tiegħi jaqbel mal-kontenut ta' l-ittra tiegħek.Jekk jogħġbok, Sinjur, aċċetta l-assigurazzjoni ta' l-ogħla konsiderazzjoni tiegħi.Għar-Renju tal-Kambodja+++++ TIFF +++++--------------------------------------------------Tagħrif dwar id-dħul fis-seħħ tal-Ftehim ta' Koperazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u r-Renju tal-KambodjaIl-Ftehim ta' Koperazzjoni konkluż bejn il-Komunità Ewropea u r-Renju tal-Kambodja [1] għandu jidħol fis-seħħ fl-1 ta' Novembru 1999, notifikazzjoni tal-kompletezza tal-proċeduri msemmija fl-ewwel paragrafu ta' l-Artikolu 21 tal-Ftehim ingħatat mir-Renju tal-Kambodja fit-13 ta' Lulju 1999 u mill-Komunità Ewropea fl-4 ta' Ottubru 1999.[1] Ara paġna 17 ta' dan il-Ġurnal Uffiċjali.--------------------------------------------------


text:
 30.6.2011
 BG
 Официален вестник на Европейския съюз
 L 171/1
 РЕШЕНИЕ НА СЪВМЕСТНИЯ КОМИТЕТ НА ЕИП
 No 7/2011
 от 1 април 2011 година
 за изменение на приложение IV (Енергетика) към Споразумението за ЕИП
 СЪВМЕСТНИЯТ КОМИТЕТ НА ЕИП,
 като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, изменено с Протокола за адаптиране на Споразумението за Европейското икономическо пространство, наричано по-нататък „Споразумението“, и по-специално член 98 от него,
 като има предвид, че:
 (1)
 Приложение IV към Споразумението беше изменено с Решение на Съвместния комитет на ЕИП No 2/2011 от 11 февруари 2011 г. (1)
 (2)
 Регламент (ЕС) No 774/2010 на Комисията от 2 септември 2010 г. за формулиране на указания относно компенсациите между операторите на електропреносни системи при трансграничен пренос на електроенергия и за общ регулаторен подход за таксуване на преноса (2) следва да бъде включен в Споразумението,
 РЕШИ:
 Член 1
 След точка 39 (Регламент (ЕО) No 643/2009 на Комисията) от приложение IV към Споразумението се вмъква следното:
 „40.
 32010 R 0774: Регламент (ЕС) No 774/2010 на Комисията от 2 септември 2010 г. за формулиране на указания относно компенсациите между операторите на електропреносни системи при трансграничен пренос на електроенергия и за общ регулаторен подход за таксуване на преноса (ОВ L 233, 3.9.2010 г., стр. 1).
 За целите на настоящото Споразумение разпоредбите на този регламент се четат със следните адаптации:
 а)
 В член 3 се добавя следното:
 „За държавите, които са членки на ЕАСТ срокът на регламента изтича, когато Регламент (ЕС) No 838/2010 влезе в сила в Споразумението за ЕИП.“
 б)
 първото изречение на точка 3 от част Б от приложението се заменя със следното:
 „Стойността на средногодишните такси за пренос, заплащани от производителите, следва да бъде в рамките на интервала от 0 до 0,5 EUR/MWh, с изключение на таксите, прилагани в Дания, Швеция, Финландия, Норвегия, Румъния, Ирландия, Великобритания и Северна Ирландия.“
 в)
 второто изречение на точка 3 от част Б от приложението се заменя със следното:
 „Стойността на средногодишните такси за пренос, заплащани от производителите в Дания, Швеция, Финландия и Норвегия, следва да бъде в рамките на интервала от 0 до 1,2 EUR/MWh.“ “
 Член 2
 Текстовете на Регламент (ЕС) No 774/2010 на исландски и норвежки език, които ще бъдат публикувани в притурката за ЕИП към Официален вестник на Европейския съюз, са автентични.
 Член 3
 Настоящото решение влиза в сила на 2 април 2011 г., при условие че всички нотификации, предвидени в член 103, параграф 1 от Споразумението, са внесени в Съвместния комитет на ЕИП (3).
 Член 4
 Настоящото решение се публикува в раздела за ЕИП и в притурката за ЕИП към Официален вестник на Европейския съюз.
 Съставено в Брюксел на 1 април 2011 година.
 За Съвместния комитет на ЕИП
 Изпълняващ длъжността председател
 Gianluca GRIPPA
 (1) ОВ L 93, 7.4.2011 г., стр. 31.
 (2) ОВ L 233, 3.9.2010 г., стр. 1.
 (3) Без отбелязани конституционни изисквания.


text:
Il-fdalijiet tal-Kastell ta' Spiš (bis-Slovakk: Spišský hrad; bl-Ungeriż: Szepesi vár; bil-Pollakk: Zamek Spiski; bil-Ġermaniż: Zipser Burg) fil-Lvant tas-Slovakkja jiffurmaw wieħed mill-ikbar kastelli fl-Ewropa Ċentrali. Il-kastell jinsab fuq għolja 'l fuq mir-raħal ta' Spišské Podhradie u l-villaġġ ta' Žehra, fir-reġjun magħruf bħala Spiš (bl-Ungeriż: Szepes, bil-Ġermaniż: Zips, bil-Pollakk: Spisz, bil-Latin: Scepusium). Fl-1993 ġie inkluż fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO flimkien ma' komponenti oħra bħall-Kunvent ta' Spiš. Bħala erja (41,426 m2) il-kastell huwa wieħed mill-ikbar fl-Ewropa. Jiġi amministrat mill-Mużew ta' Spiš f'Levoča, li huwa parti mill-Mużew Nazzjonali tas-Slovakkja.
 Storja
 Oriġini
 Il-Kastell ta' Spiš inbena fis-seklu 12 fuq is-sit ta' kastell preċedenti. Kien ċentru politiku, amministrattiv, ekonomiku u kulturali tal-Kontea ta' Szepes fir-Renju tal-Ungerija. Qabel l-1464, is-sjieda tiegħu kienet f'idejn ir-rejiet tal-Ungerija, sa żmien ir-Re Matthias Corvinus, imbagħad sal-1528 is-sjieda tiegħu għaddiet għand il-familja Zápolya, il-familja Thurzó (1531–1635), il-familja Csáky (1638–1945), u mill-1945 għand l-istat taċ-Ċekoslovakkja u mbagħad għand is-Slovakkja.
 Oriġinarjament kien kastell Rumanesk tal-ġebel imdawwar bil-fortifikazzjonijiet. Sat-tieni nofs tas-seklu 13 inbnew palazz Rumanesk ta' żewġ sulari u bażilika Rumaneska-Gotika. Fis-seklu 14 inbena t-tieni insedjament 'il barra mill-fortifikazzjonijiet tal-kastell, u ż-żona tal-kastell b'hekk irdoppjat. Il-kastell ġie rikostruwit għalkollox fis-seklu 15; is-swar tal-kastell ġew mgħollija u nbena t-tielet insedjament 'il barra mill-fortifikazzjonijiet. Għall-ħabta tal-1470 żdiedet kappella Gotika wkoll. Il-familja Zápolya wettqet trasformazzjonijiet Gotiċi li permezz tagħhom il-parti ta' fuq tal-kastell saret residenza komda għall-familja, tipika tar-residenzi Rinaxximentali aħħarin tas-sekli 16 u 17.
 Deklin u rikostruzzjoni
 L-aħħar sidien tal-Kastell ta' Spiš, il-familja Csáky, abbandunaw il-kastell fil-bidu tas-seklu 18 peress li kkunsidrawh bħala post mhux komdu biex tgħix fih. Huma minflok marru jgħixu fil-kastelli/palazzi l-ġodda li nbnew fil-villaġġ fil-qrib ta' Hodkovce ħdejn Žehra u Spišský Hrhov.
 Fl-1780, il-kastell inqered bin-nirien. Il-kawża tan-nirien mhijiex magħrufa, iżda hemm xi teoriji kif dan seta' ġara. Waħda minnhom hi li l-familja Csáky qabbdet in-nar apposta biex tnaqqax it-taxxi addizzjonali li dak iż-żmien kienu japplikaw għall-binjiet imsaqqfa. Teorija oħra hi li l-kastell intlaqat minn xi sajjetta, u ħa n-nar. It-tielet teorija hi li xi suldati fil-kastell kienu qed jipproduċu xarba alkoħolika u bi żball il-kastell ħa n-nar. Kienet x'kienet il-verità, wara n-nirien, il-kastell ma baqax okkupat iktar u ġie mitluq.
 Il-kastell ġie parzjalment rikostruwit fit-tieni nofs tas-seklu 20, u saret riċerka arkeoloġika estensiva fuq is-sit. Is-sezzjonijiet rikostruwiti jospitaw il-wirjiet tal-Mużew ta' Spiš, li huwa responsabbli għall-ġestjoni tal-kastell, kif ukoll artefatti bħal apparati tat-tortura li qabel kienu jintużaw fil-kastell.
 Sit ta' Wirt Dinji
 Il-Kastell ta' Spiš huwa parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bit-titlu "Levoča, il-Kastell ta' Spiš u l-monumenti kulturali assoċjati" li ġie ddeżinjat fl-1993. Inizjalment is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kien jinkludi biss il-Kastell ta' Spiš iżda mbagħad ġie estiż fl-2009 biex jinkludi l-komponenti l-oħra inkluż il-Kunvent ta' Spiš.
 Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju tal-għażla wieħed tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
 Referenzi
 Slovakkja
 Kastelli
 Siti ta' Wirt Dinji


type: other

text:
1 VK 26 MAANANTAI TIISTAI TORSTAI Ruispuuro Kaurainen pannuleipä *juusto *marjasose Grahamsämpylä *kalkkunaleikkele Neljän viljan puuro pala Mango-broilerikastike L,G *tumma riisi *lämmin kasvis *salaatti Jauheliha-makaronilaatikko L Lihakeitto M,G *leipä *juusto Pinaattiohukaiset M, puolukkasurvos, perunasose Tomaattinen lohikastike L,G, pasta KASVISRUOKA Mango-quornkastike L,G Soija-makaronilaatikko L Hernesosekeitto L,G Sienikastike L Hedelmäsalaatti M, G *teeleipä Mansikka-ananasrahka VL Aurinkoinen pannukakku *puolukkahillo Kaurainen vadelmapäärynävälipala L Pehmeä leipä *sulatejuusto
 2 VK 27 MAANANTAI 4.7. TIISTAI TORSTAI Vehnäpuuro Sämpyläruudut *juusto Uunimunakas *marjasose Mannapuuro luomusuurimoista *mansikkakiisseli Jauhelihakeitto M,G *ruisleipä *juusto Kalamureke L,G, peruna, kermaviilikastike Broilerikeitto M,G *ruisleipä *ruohosipulilevite Kirjolohi-pastapaistos L Broileripyörykät M, currykastike, peruna KASVISRUOKA Keltainen kasviskeitto L,G Kasvismureke L,G Peruna-purjokeitto linsseillä L,G Kasvispastapaistos L Kasvispyörykät M,G Kirsikkarahka Kaura-mansikkavispipuuro Jauhelihapiiras L Ruisrouheleipä *kananmuna Kaurapehmoviipale *leikkele
 3 VK 28 MAANANTAI TIISTAI TORSTAI Ruispuuro *marjasose Pehmeä leipä *sulatejuusto pala Grahamsämpylät *juusto Mannapuuro luomusuurimoista *herukkakiisseli Kalkkuna-juureskeitto M,G *leipä Kalapuikot M, pinaattiperunasose Kasvispyttipannu M,G Nakkikastike M, perunat Makaronilaatikko M KASVISRUOKA Juureskeitto L,G Bataatti-juurespihvi L,G Soija-nakkikastike M Soija-makaronilaatikko M Kirsikkajogurtti L,G Mustaherukka-vispipuuro Ruisleipä *makkaraleikkele *kurkku *kaakao Aurinkoinen pannukakku ja hillo Mansikkakiisseli *leipä
 4 VK 29 MAANANTAI TIISTAI TORSTAI Pannuleipä *juusto *tomaatti Vadelmaluomukaurapuuro Sämpyläruudut *kalkkunaleikkele Ohrapuuro *mehukeitto Bolognesekastike M, kierrepasta *salaatti *lämpimät kasvikset Broileripastapaistos L Kesäkeitto L,G *riisipiirakka *juusto Kalanuggetit M,G perunasose Nakkikeitto M,G *juusto *pehmeä leipä KASVISRUOKA Soijabolognese M Kasvispastapaistos L Porkkananappi M,G Parsakaali-purjoperunasosekeitto L,G Maitokiisseli ja marjakimara Suklaamannapuuro Pannukakku ja marjahillo Mansikkakiisseli *pehmeä leipä Ruisruudut *sulatejuusto
 5 VK 30 MAANANTAI TIISTAI TORSTAI Vehnäpuuro Uunimunakas Mannapuuro luomusuurimoista *mehukeitto Ruispuuro Ruislimppu *juusto Hedelmäinen broilerikastike M, riisi *lämmin kasvis *salaatti Jauheliha-juureskeitto M,G *ruisleipä *juusto Kinkkukiusaus L,G Lihapyörykät, ruskeakastike, perunamuusi Kirkas kalakeitto M, G *ruisleipä *juusto KASVISRUOKA Hedelmäinen quornkastike M,G Bataattisosekeitto L,G Kasviskiusaus L,G Kasvis-papukroketit M,G Sienan kasviskeitto L, G Mango-piimäjuoma ja teeleivät Mansikka-omenapuuro M Ruisleipä *leikkele Hedelmäinen jogurttihyve VL Maitokiisseli *Pehmeä leipä
 6 VK 31 MAANANTAI 1.8. TIISTAI TORSTAI Sämpyläruudut *juusto Ohrapuuro *marjakeitto Vehnäpuuro Pehmeä leipä *juusto Stroganoff L, perunat *lämpimät kasvikset *salaatti Kirjolohipastapaistos L Purjo-perunasosekeitto L,G *ruisleipä *raejuusto-munavoi Broileripyörykät M perunasose Jauheliharisotto KASVISRUOKA Kasvisstroganoff L Kasvis-pastapaistos L Kasvispyörykät Kasvisrisotto M,G Pannuleipä *juusto Mansikkakiisseli *pehmeä leipä Uunimunakas Vadelma-piimäjuoma *pehmeä leipä Ruisruudut *kalkkunaleikkele
 7 VK 32 MAANANTAI 8.8. TIISTAI TORSTAI Ruispuuro Pannuleipä *aamupalajuusto *mehukeitto Rieskat *kalkkunaleikkele pala Neljän viljan puuro *marjakiisseli Kiinalainen broilerikastike M,G, riisi *lämmin kasvis *salaatti Makaronilaatikko L Hernekeitto M,G *leipä *juusto Kasvispihvit M, perunasose Tomaattinen lohikastike L,G *pasta KASVISRUOKA Kiinalainen quornkastike M,G Soija-makaronilaatikko L Kasvis-hernekeitto M,G Italialainen kasviskastike L,G Hedelmäsalaatti *teeleipä Kirsikkarahka Aurinkoinen pannukakku *puolukkahillo Hedelmäkiisseli *kauraviipaleet Vehnäleipä *juusto
 8 VK 33 MAANANTAI TIISTAI TORSTAI Ohrapuuro Sämpyläruudut *Juusto Uunimunakas *tuoreannos Vehnäpuuro *marjasose Mannapuuro luomusuurimoista *mehukeitto Possunsuikalekastike M, peruna *raaste *lämpimät kasvikset Kalkkunakeitto M,G *ruisleipä *juusto Uunimakkara L,G perunasose Kalakeitto M,G *ruisleipä *juusto Lihapullat tomaattikastikkeessa *minispagetti *Mustikkasmoothie KASVISRUOKA Linssikastike L,G Kasvissosekeitto L,G Falafelpyörykät M Sienan kasviskeitto L,G Kasvispyörykät tomaattikastikkeessa M Ruisleipä *leikkele Syyssadon marjapuuro M Marjarahka L,G Jauhelihapiirakka Luonnonjogurtti *omenasose *hapankorppu
 9 VK 34 MAANANTAI TIISTAI TORSTAI Ruispuuro Pannuleipä *juusto pala Sämpylät *sulatejuusto Neljän viljan puuro *mustikkakiisseli Hovibroilerikastike L,G riisi *lämpimät kasvikset *raaste Kalapuikot M, kermaviilikastike, perunat Kasvissosekeitto L,G *ruisrouheleipä *juusto Kinkkukiusaus L,G *lämmin kasvis *salaatti Perinteinen jauhelihakastike M, peruna KASVISRUOKA Hovikasviskastike L,G Bataatti-juurespihvi L,G Kasviskiusaus L Soijabolognese M Mango-piimäjuoma *pehmeä leipä Mustikkavispipuuro Patonki *kurkku *makkaraleikkele *kaakao Omenakiisseli *ruisruudut Pannukakku ja hillo
 Koulut vk
 07.01.2019-11.01.2019 2 07.01.2019 08.01.2019 09.01.2019 10.01.2019 11.01.2019 Tuhti jauhelihakeitto L, G Kasvis-linssilasagne L Chili-broilerikastike L,G Kirjolohikiusaus L, G Lihapyörykät M Hedelmä M,