text:
Ο Πειραιάς () είναι πόλη, τμήμα του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Αθηνών-Πειραιώς, «η τρίτη πόλη της Ελλάδας μετά την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη» με δική της περιφερειακή αστική ζώνη, και έδρα του σημαντικότερου λιμανιού της Ελλάδας. Ο Δήμος Πειραιά, έχει σύμφωνα με την Απογραφή του 2011 έκταση 10,9 τ. χμ. και πληθυσμό 163.688 κατοίκους (γεγονός που τον καθιστά πέμπτο μεγαλύτερο Δήμο της χώρας μετά την εφαρμογή του προγράμματος Καλλικράτης).
 Η ευρύτερη περιοχή του Πειραιά συγκροτεί την Περιφερειακή Ενότητα Πειραιώς, η οποία συνίσταται από τον ομώνυμο δήμο και τέσσερις ακόμη δήμους (Νίκαιας-Αγίου Ιωάννη Ρέντη, Κορυδαλλού, Κερατσινίου-Δραπετσώνας και Περάματος), με συνολικό πληθυσμό 448.997 κατοίκους και έκταση 50,4 τ.χμ. Καταλαμβάνει το νοτιοδυτικό τμήμα της Περιφέρειας Πρωτευούσης.
 Το κέντρο του Πειραιά απέχει περίπου 10 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, της οποίας αποτελεί ιστορικό επίνειο.
 Ο Πειραιάς στη σύγχρονη εποχή είναι σημαντικό βιομηχανικό και εμπορικό κέντρο της χώρας, αποτελώντας το μεγαλύτερο σε επιβατική κίνηση λιμένα της Ευρώπης, συνδέοντας ακτοπλοϊκά την πρωτεύουσα με τα νησιά του Αιγαίου και αποτελώντας ένα σημαντικό προορισμό για κρουαζιερόπλοια εντός της Μεσογείου.
 Ιστορία
 Ο Πειραιάς σύμφωνα με τον Στράβωνα αλλά και σύγχρονες γεωλογικές μελέτες ήταν κάποτε νησί το οποίο ενώθηκε με την Αττική μετά τις αποθέσεις του Κηφισού αλλά και άλλων ρεμάτων της περιοχής.
 Κατά τον Σουίδα υπήρξε κατά την τεταρτογενή περίοδο της ιστορίας νησί ενώ η πρωτοελλαδική ζωή στην περιοχή εμφανίζεται γύρω στο 3000 π.Χ. Η περιοχή του Πειραιά φαίνεται να κατοικείται ήδη από τη νεολιθική περίοδο. Αργότερα το πέμπτο αιώνα π.Χ. η περιοχή επιλέχθηκε ως το νέο λιμάνι της αθηναϊκής πόλης-κράτους αντικαθιστώντας σταδιακά τον παλαιό λιμένα της Αθήνας το Φάληρο, ανακηρύχθηκε σε δήμο, αποτελώντας συγκεκριμένα έναν από τους δήμους του άστεως της αρχαίας Αθήνας, ξεκινώντας την οικοδόμηση των οχυρώσεων των τριών λιμένων και του οικισμού. Τα Μακρά Τείχη συνέδεσαν τον Πειραιά με την Αθήνα μέσω ενός διαδρόμου που διέτρεχε την πεδιάδα, από το Επίνειο ως την περιτοίχιση του Άστεως. Η πόλη οργανώθηκε με βάση το σχέδιο του Ιππόδαμου. Έφτασε στο μεγαλύτερο σημείο ακμής στην κλασική περίοδο. Με την κατάκτηση της Αθήνας από τους Ρωμαίους ακολούθησε μια μακρά περίοδος παρακμής όπου ο Πειραιάς ερημώθηκε κατά καιρούς, φτάνοντας μέχρι τον 19ο αιώνα και την μεταφορά της πρωτεύουσας του νεοσύστατου τότε ελληνικού κράτους στην Αθήνα το 1834, οπότε η περιοχή επανακατοικήθηκε και ξεκίνησε μια περίοδος ανάπτυξης, με την σταδιακή αύξηση του πληθυσμού της και τον άρτιο πολεοδομικό της σχεδιασμό με βάση το σύστημα που εφάρμοσε ο Ιππόδαμος ο Μιλήσιος στον σχεδιασμό του αρχαίου Πειραιά, που αποτελεί πρότυπο πολεοδομικού σχεδιασμού μέχρι και σήμερα.
 Ο Πειραιάς είχε προταθεί το 1832 από τον Γκούτενζον, αρχιτέκτονα του Λουδοβίκου Α' της Βαυαρίας, για πρωτεύουσα της Ελλάδας η οποία θα επεκτεινόταν σταδιακά προς την Αθήνα, αλλά τελικά έγινε το αντίστροφο αφού επιλέχθηκε η Αθήνα για πρωτεύουσα και ο Πειραιάς αργότερα ενσωματώθηκε στην περιφέρεια πρωτευούσης.
 Άμεσες πηγές για τη μελέτη της ιστορίας και τοπογραφίας του Πειραιά αποτελούν οι διάφορες επιγραφές, ευρήματα αρχαίων τάφων, θεμέλια ναών, νεωσοίκων, κτιρίων και τειχών και αρχαίων λιμενικών έργων, σε συνδυασμό πάντα με τις περικοπές αρχαίων συγγραφέων που αναφέρονται στον Πειραιά, σπουδαιότεροι των οποίων ήταν οι: Θουκυδίδης, Ξενοφών, Αριστοτέλης, Πλούταρχος, Ισοκράτης, Πλάτων, Λυκούργος, Δημοσθένης, Ηρόδοτος και Πολυδεύκης. Ο αρχαιότερος όμως αυτών ο Διόδωρος ο περιηγητής (4ος αιώνας π.Χ.) ήταν αυτός που πρώτος συνέγραψε για την Αττική, τον οποίον και ακολούθησε ο Ηλιόδωρος που συνέγραψε έργο εκ 15 βιβλίων για τα μνημεία της Αθήνας.
 Όνομα
 Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα τα ονόματα που έλαβε κατά καιρούς είναι κατά σειρά:
 «Πειραιεύς» (αρχαίοι χρόνοι και τελευταία επίσημη ονομασία).
 «Πειραιάς» (Στέφανος ο Βυζάντιος και σύγχρονη δημοτική).
 «Πειραίας», «Περαίας», ή «Περαιάς», (κατά δημώδεις ονομασίες). Επίσης σε κείμενα του προηγούμενου αιώνα απαντώνται: «Πιραιάς», ή «Πιρεάς», ακόμη και «Πειρεάς», «Πειρέας», «Πιρέας» και «Περέας» ή «Περεάς». Σε όλες τις περιπτώσεις που τονίζονταν στη λήγουσα λάμβανε περισπωμένη.
 «Λιμήν του Πειραιώς» ή απλώς «Λιμήν» (αρχαίοι χρόνοι - τελευταία αρχαιολογική άποψη).
 «Κάνθαρος» ή «Λιμήν Κανθάρου» (αρχαίοι χρόνοι).
 «Κωφός λιμήν» (μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο - τελευταία αρχαιολογική άποψη).
 «Λιμήν Αθηνών».
 «Athenarum portus» την Ρωμαϊκή περίοδο. «Porto dei Setine», «Portus de Sithines» ή απλώς «Sithines» κατά τον Μεσαίωνα.
 «Λιμήν Λέοντος» ή γνωστότερα «Πόρτο Λεόνε» (Porto Leone), που είναι και η διεθνής ονομασία του στους ναυτικούς χάρτες. Κατ' αντιστοιχίαν «Ασλάν λιμάνι» (Λιμάνι του λέοντος στην τουρκική γλώσσα) πριν και κατά το 1821. Από την εποχή του πολέμου κατά των Μακεδόνων, τότε που οι Πειραιώτες με αρχηγό τον Αθηναίο στρατηγό Λεωσθένη έπεσαν στην μάχη για να σώσουν το κύρος της Αθήνας, στήθηκε ως κενοτάφιο στην οδό προς την Αθήνα ένα μεγάλου μεγέθους μαρμάρινο λιοντάρι παρόμοιο με αυτά της Χαιρώνειας και της Αμφίπολης, που αποτελούσε το ομιλούν σύμβολο των Πειραιωτών και του αρχηγού τους, ο οποίος έδειξε σθένος λιονταριού (Λεωσθένης). Το μαρμάρινο λιοντάρι μετακινήθηκε από την αρχική του θέση πιθανότατα κατά την ρωμαϊκή Εποχή και μεταφέρθηκε κοντά στον σημερινό Τινάνειο κήπο. Τον 14ο ως τον 17ο αιώνα στον ακατοίκητο Πειραιά δέσποζε η μορφή του από την είσοδο του λιμανιού και ήταν το πρώτο πράγμα που έβλεπαν οι ταξιδιώτες όταν έφταναν στο λιμάνι. Έτσι το λιμάνι χαρακτηρίστηκε στους ναυτικούς χάρτες ως "πόρτο Λιόν" ή "πόρτο Λεόνε". Σήμερα υπάρχει εκεί ένα ακριβές αντίγραφό του, δημιούργημα του γλύπτη Γεωργίου Μέγκουλα, μιας και το πρωτότυπο είχε κλαπεί το 1688 από τον Φραντσέσκο Μοροζίνι (Francesco Morosini) και βρίσκεται στη Βενετία.
 Η διπλογραφία "πόρτο Λιόν" ή "πόρτο Λεόνε" και «Πόρτο Δράκο» (Porto Draco) ή «Πόρτο Δρακόνε» (Porto Dracone) επί Καταλανών, κατ' αντιστοιχία «Εζντέρ λιμάνι» (Λιμάνι του δράκου στην τουρκική γλώσσα) επί Τουρκοκρατίας οφειλόταν στο γεγονός ότι ιδιοκτήτης όλης της έκτασης του λιμανιού ήταν κάποιος Αθηναίος από τον 16ο αιώνα με το επώνυμο Δράκος. Έτσι δόθηκε η αφορμή ώστε στην λαϊκή αντίληψη το μαρμάρινο λιοντάρι να θεωρηθεί "δράκος".
 «Πόρτο της Αθήνας» (Μελέτιος, 17ος αιώνας).
 Κατά τον 19ο αιώνα ο Πειραιάς αναφέρθηκε και ως Μαγχεστρία ή Μαγεστρία (δηλαδή Μάντσεστερ) της Ανατολής, εξαιτίας των λιμενικών και σιδηροδρομικών του εγκαταστάσεων.
 Ετυμολογία
 Πολλοί αρχαίοι συγγραφείς προκειμένου να ενισχύσουν το νησιωτικό χαρακτήρα του Πειραιά ετυμολογούν τη λέξη «Πειραιεύς» εκ του «περαιεύς» (με εναλλαγή του ε σε ει). Πειραιεύς σημαίνει ο πορθμεύς (περαιόω = περνώ αντίκρυ), δηλαδή αυτός που αναλαμβάνει διαπόρθμευση από τη Φαληρική ακτή στην απέναντι όχθη της νήσου του Πειραιά. Κατά τους Δραγάτση Ι. και Χατζή Α. το όνομα από προσηγορικό μεταβλήθηκε αργότερα σε τοπωνυμικό, (συνδυάζοντας το φαρμακώ (φάρμακο - φαρμακεύς) και βάπτω (βαφή - βαφεύς). Έτσι ο Πειραιάς δηλώνει επάγγελμα όπως τα τοπωνύμια Πέραμα, Γαλατάς κ.λπ. Στην αρχαία ελληνική «πορθμεύς» λεγόταν όχι μόνο πειραιεύς αλλά και πειραιός (Σ. Βυζάντιος). Στην ετυμολογία αυτή συμφωνούν και οι J. Schmidt και K. Wahrman (1929). Τέλος η άποψη αυτή ενισχύεται από την ονομασία Πειραιός που λεγόταν επίσης ο λιμένας της αρχαίας Κορίνθου που σήμαινε επίσης πορθμεύς.
 Κατ' άλλους η ονομασία Πειραιεύς παράγεται από το «πέραν» (εις την αντιπέραν) επειδή στην αρχαιότητα μεσολαβούσε τόπος ελώδης, (το λεγόμενο «αλίπεδον»), όπως επίσης λέγονταν ομοίως οι αντιτακτές όχθες π.χ.:
 Περαία Παλαιστίνης, πέραν του Ιορδάνη ποταμού.
 Περαία, έναντι Τενέδου και Μυσίας.
 Περαία Κορίνθου (σημερινή Περαχώρα).
 Περαία Συρίας, της οποίας οι κάτοικοι λέγονταν Πειραιείς.
 Περαία Σμύρνης (προάστιο της Σμύρνης).
 Κατόπιν των παραπάνω ο Α. Χατζής υποστηρίζει ότι και στη σημερινή διάλεκτο οι ονομασίες Περεάς, ή Περαιάς και Περέας ή Περαίας δεν αποτελούν βαρβαρισμό παραπέμποντας στο λεξικό Pape-Benseler στη λέξη Πειραιεύς.
 Σύγχρονος Πειραιάς
 Αξιοθέατα & Μουσεία
 Σηράγγιο ή Σηραγγείο ή Σπηλιά του Παρασκευά: Φυσικό σπήλαιο με υπόγειο κατασκεύασματα μέσα σε βράχους που βρίσκεται πίσω από την πλαζ "Βοτσαλάκια". Το σπήλαιο αυτό λέγεται πως ήταν ιερό, πιθανολογείται ότι ήταν αφιερωμένο στον τοπικό ήρωα Σήραγγο και πως αργότερα χρησιμοποιήθηκε επίσης και ως «Ασκληπιείο» και ως «Πορφυρείο» και ως λουτρώνας (Βαλλανείο), ενώ έχει πολλά υπόγεια διαμερίσματα.
 Σπηλιά της Αρετούσας, στο λόφο της Καστέλλας.
 Νησίδα Κουμουνδούρου, μεταξύ Μικρολίμανου και λιμένα Ζέας (πρώην Πασαλιμάνι).
 Ναυτικό Μουσείο Ελλάδος: Συνολικής επιφάνειας περίπου 1850 τ.μ. Βρίσκεται στην περιοχή της Φρεαττύδας στην Ακτή Θεμιστοκλέους. Αποτελεί το μεγαλύτερο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος και παρουσιάζει την ιστορία και την εξέλιξη του Ναυτικού των Ελλήνων από την προϊστορική εποχή ως τις μέρες μας.
 Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά: Συνολικής επιφάνειας 1394 τ.μ. Βρίσκεται στην περιοχή μεταξύ Τερψιθέας και Πασαλιμανιού. Παρουσιάζει πλήρη εικόνα της ιστορίας της πόλης από την αρχαιότητα έως τις μέρες μας, φιλοξενώντας σημαντικότατα ιστορικά εκθέματα.
 Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη: Το νέο κτίριο του Ιδρύματος βρίσκεται από το 2009 στη συμβολή των οδών 2ας Μεραρχίας 36 & Ακτής Μουτσοπούλου. Το κτίριο είναι γνωστό ως Μέγαρο Στρίγκου, όπου στεγαζόταν το παράρτημα του Γαλλικού Ινστιτούτου στον Πειραιά. Το Ίδρυμα εξελίσσεται διαρκώς και κατέχει εξέχουσα και ρυθμιστική παρουσία στην πνευματική ζωή του τόπου μας με σκοπό του την προαγωγή του ελληνικού πολιτισμού, των ελληνικών γραμμάτων και της ιστορικής και ναυτικής έρευνας.
 Μουσείο Ηλεκτρικών Σιδηροδρόμων: Βρίσκεται εντός του σιδηροδρομικού σταθμού του Πειραιά στο λιμάνι.
 Μουσείο Ζωγραφικής και Σκηνογραφίας Πάνου Αραβαντινού: Βρίσκεται εντός του Δημοτικού Θεάτρου.
 Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά: Στην Πινακοθήκη υπάρχουν σημαντικά έργα των Μαλέα, Βολανάκη, Λύτρα, Λαζαρή, Βυζαντίου, Γεραλή, Κοκότση κ.ά., ενώ υπάρχει και μεγάλη συλλογή 80 γλυπτών του Καστριώτη.
 Σημαντικά κτήρια
 Οικία Πατσιάδου (1894-1895) στην Πλατεία Αλεξάνδρας, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ.
 Οικία Σπυρίδωνος Μεταξά (1899) στη Βασιλέως Γεωργίου Α' και Γρηγορίου Λαμπράκη, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ.
 Οικία Φραντζή (1880), στην Μπουμπουλίνας και Κουντουριώτου.
 Μέγαρο στη Λεωφόρο Ηρώων Πολυτεχνείου 48 (1930 περίπου), έργο του αρχιτέκτονα Βασίλειου Τσαγρή.
 "Μέγαρο Κανέττη", στη Λεωφόρο Ηρώων Πολυτεχνείου & Σωτήρος Διός.
 Θέατρα του δήμου
 Δημοτικό Θέατρο
 Το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και κτίστηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα και καθηγητή του Ε.Μ. Πολυτεχνείου Ιωάννη Λαζαρίμου, ενώ η ανέγερσή του διήρκεσε από το 1884 έως το 1895 και είχε διαστάσεις 34 Χ 45 μ. Στο Δημοτικό Θέατρο εμφανίστηκαν κατά καιρούς οι γνωστότεροι ελληνικοί θίασοι, το Εθνικό Θέατρο Ελλάδας, η Εθνική Λυρική Σκηνή κ.ά. Για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα σε διάφορους βοηθητικούς χώρους του φιλοξενήθηκαν η Δημοτική Βιβλιοθήκη Πειραιά καθώς και η Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά.
 Βεάκειο Θέατρο
 Το Βεάκειο Δημοτικό Θέατρο, πρώην Σκυλίτσειο, βρίσκεται στον λόφο της Καστέλλας (Προφήτη Ηλία) και έχει την μορφή αρχαίου θεάτρου.
 Το Βεάκειο κατασκευάστηκε και άρχισε να λειτουργεί το 1969 επί δημαρχίας Αριστείδη-Αλέξανδρου Σκυλίτση, του παππού του οποίου Αριστείδη Σκυλίτση του Πρεσβύτερου (επίσης δημάρχου Πειραιά) έφερε το όνομα. Το 1976 μετονομάστηκε σε "Βεάκειο" προς τιμήν του μεγάλου ηθοποιού Αιμίλιου Βεάκη, ο οποίος είχε γεννηθεί στον Πειραιά. Το θέατρο έχει χωρητικότητα περίπου 2000 θεατών και οργανώνονται σε αυτό πολλές παραστάσεις και πολιτιστικές εκδηλώσεις κατά τους θερινούς μήνες.
 Μενάνδρειο Θέατρο
 Το Μενάνδρειο Δημοτικό Θέατρο (πρώην Δελφινάριο) είναι λυόμενου τύπου θερινό θέατρο, σε μορφή αρχαίου θεάτρου, σε αντιγραφή του αντίστοιχου που υπήρχε στον άλλοτε Βασιλικό και σήμερα Εθνικό Κήπο. Βρίσκεται στη περιοχή του Νέου Φαλήρου, κοντά στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας. Σ' αυτό παρουσιάζονται κυρίως «επιθεωρήσεις» από μεγάλους θιάσους τους θερινούς μήνες και είναι χωρητικότητας 1.000 ατόμων.
 Άλλα θέατρα
 Μέχρι και τη δεκαετία του 1970 στον Πειραιά λειτουργούσαν επίσης το "Αρχαίο Θέατρο" όπου έδινε παραστάσεις η Δόρα Στράτου, το "Πειραϊκό θέατρο" του δήμου Πειραιά (θερινό) που είχε ανακατασκευασθεί επίσης από τον Σκυλίτση και που αργότερα κατεδαφίστηκε και στη θέση του δημιουργήθηκε μικρό πάρκο (έναντι του ΥΕΝ), το θέατρο Παλλάς (χειμερινό), το θέατρο Πειραϊκού Συνδέσμου (χειμερινό), το Χριστιανικό θέατρο της Ζωής (επίσης χειμερινό), καθώς και άλλες θεατρικές σκηνές μεγάλων εκπαιδευτηρίων (Πλάτωνα, Γαλλικής Σχολής κ.λ.π.) και κάποιων κινηματογράφων (π.χ. Αττικόν, Ολύμπιον κλπ.)
 Εκκλησίες
 Στον Πειραιά υπάρχει σημαντικός αριθμός ιερών ναών, οι μεγαλύτεροι από τους οποίους είναι:
 Ο καθεδρικός ναός της Αγίας Τριάδος
 Ο Ι.Ν. του Αγίου Σπυρίδωνος ([πολιούχος) ιστορικός ναός
 Ο Ι.Ν. Αγίου Νικολάου
 Ο Ι.Ν. Αγίου Βασιλείου
 Ο Ι.Ν. Ευαγγελίστριας
 Ο Ι.Ν. Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης
 Ο Ι.Ν. Αγίου Διονυσίου
 Ο Ι.Ν. Αγίου Νείλου
 Ο Ι.Ν. Αγίας Σοφίας
 Ο Ι.Ν. Αγίας Παρασκευής
 ΜΜΕ
 Στον Πειραιά εδρεύουν και στεγάζονται ο εθνικής εμβέλειας τηλεοπτικός σταθμός ΣΚΑΪ, οι ραδιοφωνικοί σταθμοί του ομίλου ΣΚΑΪ 100.3 και BwinΣΠΟΡ FM 94.6 (με στούντιο στο Μοσχάτο), η Πειραϊκή Εκκλησία της Ιεράς Μητρόπολης Πειραιώς, το Κανάλι Ένα 90,4 του Δήμου Πειραιά καθώς και οι τοπικές εφημερίδες Εν Πειραιεί, Δημοτικό Μέλλον, Τα Νέα του Σαρωνικού, Νέος Λόγος, Κοινωνική και άλλες.
 Αξίζει να επισημανθεί πως το πρώτο ελληνικό μη κρατικό κανάλι στην Ελλάδα αλλά και το πρώτο συνδρομητικό κανάλι αργότερα ήταν το κανάλι του Δήμου Πειραιά μεταδίδοντας από τον λόφο του Προφήτη Ηλία με τον διακριτικό τίτλο TV Plus.
 Εκπαιδευτικά Ιδρύματα
 Στον ευρύτερο Πειραιά λειτουργούν:
 146 Δημόσια Νηπιαγωγεία
 146 Δημόσια Δημοτικά
 62 Δημόσια Γυμνάσια
 58 Δημόσια Λύκεια
 2 Πανεπιστημιακά Ιδρύματα
 Στο Δήμο Πειραιά λειτουργούν:
 54 Δημόσια Νηπιαγωγεία
 60 Δημόσια Δημοτικά από τα οποία ένα Πειραματικό (Ράλλειος Δημοτικό)
 22 Δημόσια Γυμνάσια εκ των οποίων ένα Πρότυπο, ένα Πειραματικό και ένα Εσπερινό
 22 Δημόσια Λύκεια (Η Ράλλειος που είναι από τα ελάχιστα σχολεία θηλέων της Ελλάδας) από τα οποία 1 εσπερινό, 1 πειραματικό (το Ζάννειο) και 1 πρότυπο (η Ιωνίδειος που είναι το δεύτερο σχολικό κτήριο που χτίστηκε στο νεότερο Πειραιά το 1845-47 με δωρεά του Κωνσταντίνου Ιωνίδη και βρισκόταν στο χώρο που στεγάζεται το σημερινό σχολείο «Ιωνίδειος Σχολή»)
 1 Ναυτικό Λύκειο
 1 Μουσικό Γυμνάσιο/Λύκειο
 1 Αθλητικό Λύκειο
 2 Ειδικά Εργαστήρια Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης
 7 Επαγγελματικά Λύκεια από τα οποία 1 εσπερινό
 2 Επαγγελματικές Σχολές
 2 Πανεπιστημιακά Ιδρύματα, το Πανεπιστήμιο Πειραιώς και η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων
 Αθλητισμός
 Δημοφιλέστεροι αθλητικοί σύλλογοι του δήμου Πειραιά είναι ο Ολυμπιακός Σύνδεσμος Φιλάθλων Πειραιώς και ο Εθνικός Όμιλος Φιλάθλων Πειραιώς-Φαλήρου, ενώ άλλοι γνωστοί και ιστορικοί σύλλογοι είναι ο Ποδοσφαιρικός Αθλητικός Όμιλος Ατρόμητος Πειραιώς, ο Δωδεκανησιακός Αθλητικός Όμιλος Αργοναύτης Πειραιώς, ο Πειραϊκός Σύνδεσμος και ο Όμιλος Ερετών.
 Από τους υπόλοιπους δήμους του Πειραιά δημοφιλέστεροι αθλητικοί σύλλογοι είναι ο Αθλητικός Όμιλος Προοδευτική Νεολαία και ο Αθλητικός Όμιλος Ιωνικός Νίκαιας, ενώ άλλοι γνωστοί σύλλογοι είναι μεταξύ άλλων ο Α.Ο. Χαλκηδών, ο Α.Π.Ο. Κερατσίνι, ο Α.Π.Ο. Περαμαϊκός, ο Α.Π.Σ.Ε. Αμφιάλη, ο Γ.Ν.Ο. Άρης Νίκαιας, ο Α.Ο. Φάρος Κερατσινίου κ.ά.
 Μεταφορές
 Ναυτιλιακές μεταφορές
 Το λιμάνι του Πειραιά είναι το μεγαλύτερο της Ελλάδας και της Μεσογείου, έχει τέσσερις τερματικούς σταθμούς. Ο πρώτος είναι ο επιβατικός, ο οποίος δέχεται πλοία και καράβια από την Κρήτη, το Αιγαίο Πέλαγος, και τον Αργοσαρωνικό αλλά και κρουαζιερόπλοια από άλλες χώρες όπως η Κύπρος και το Ισραήλ. Το 2007, ο επιβατικός τερματικός είχε συνολικά 21.522.917 επιβάτες. Ο δεύτερος, είναι ο τερματικός για αυτοκίνητα και άλλα οχήματα, ο οποίος το 2007 είχε 612.840 αυτοκίνητα, 260.605 φορτηγά και 9.920 λεωφορεία. Ο τρίτος, είναι ο εμπορικός τερματικός, στον οποίο εμπορικά πλοία μεταφέρουν εμπορεύματα από και προς τον Πειραιά. Έχει χωρητικότητα 900.000 τετραγωνικά μέτρα και έχει δύο προβλήτες ενώ υπάρχει και μια τρίτη υπό κατασκευή. Ο τέταρτος είναι ο τερματικός για φορτίο ο οποίος έχει χωρητικότητα 180.000 τετραγωνικά μέτρα και ετήσιο φορτίο 25.000.000 τόνους. Το 2008 απασχολούσε προσωπικό 1.681 ατόμων.
 Αστικές μεταφορές
 Η πόλη εξυπηρετείται συγκοινωνιακά από λεωφορεία/τρόλεϊ, τη γραμμή 1 του μετρό, τον προαστιακό, το τραμ Αθήνας, το υπεραστικό ΚΤΕΛ και από την γραμμή 3 του μετρό.
 ΟΣΕ
 Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Πειραιά είναι η αφετηρία της γραμμής Πειραιά-Θεσσαλονίκης και των γραμμών 1 και 2 του Προαστιακού της Αθήνας, οι οποίες ενώνουν τον Πειραιά με τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος» και το Κιάτο στην Πελοπόννησο αντίστοιχα. Διαθέτει μία πλευρική αποβάθρα και δύο αποβάθρες μορφής νησίδας. Στην παλαιότερή του μορφή διέθετε και μηχανοστάσιο, το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα.
 Μετρό και Τραμ
 Ο σταθμός του μετρό στον Πειραιά, επί της πλατείας Οδησσού, αποτελεί σήμερα τερματικό σταθμό της γραμμή του ηλεκτρικού, στο μετρό της Αθήνας. Στις 10 Οκτωβρίου 2022 γίνεται η σύνδεση μεταξύ του σταθμού και με την Γραμμή 3 του μετρό μέσω της υπό κατασκευή επέκτασης Νίκαια - Δημοτικό Θέατρο.
 Η επέκταση του τραμ προς τον Πειραιά άρχισε να κατασκευάζεται το 2013 βάσει της σχετικής σύμβασης η οποία υπογράφτηκε στις 14 Ιανουαρίου 2013 ανάμεσα στην Αττικό Μετρό Α.Ε. και την ανάδοχο εταιρεία Θεμέλη Α.Ε. και είχε ύψος 1,5 εκ. ευρώ. Το έργο ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2021, κατά τον οποίο το τραμ ξεκίνησε τα πρώτα του δρομολόγια μετά από αρκετές καθυστερήσεις.Η γραμμή του τραμ στον Πειραιά είναι μονής τροχιάς, δηλαδή τα τραμ διέρχονται από κάθε στάση προς μία μόνο κατεύθυνση.
 Λεωφορεία και τρόλεϊ
 Στον Πειραιά καταλήγουν και ξεκινούν διάφορες λεωφορειακές γραμμές αλλά και γραμμές τρόλεϊ. Το δίκτυο των αστικών λεωφορείων καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του συγκοινωνιακού έργου στο πολεοδομικό συγκρότημα Αθηνών - Πειραιώς. Με 280 γραμμές, εξυπηρετούνται μετακινήσεις από τα προάστια προς τα κέντρα του Πειραιά και της Αθήνας και αντίστροφα, μετακίνηση από και προς σταθμούς του Μετρό, σύνδεση με τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών και πλήθος ακόμα μετακινήσεων. Τα τρόλεϊ, παρομοίως συνδέουν τον Πειραιά με την κεντρική Αθήνα καθώς και τις ενδιάμεσες περιοχές. Το δίκτυο εκμεταλλεύεται η Ο.ΣΥ. Α.Ε.
 Οδικές μεταφορές
 Λόγω της γεωμορφολογίας του Πειραιά και τη στενή είσοδο στη χερσόνησο, δεν υπάρχει έντονο εθνικό οδικό δίκτυο. 2 κύριες οδικές αρτηρίες συνδέουν την πόλη με τις υπόλοιπες περιοχές της Αττικής: Η οδός Πειραιώς και ο Κόμβος Λεωφόρου Ποσειδώνος / Αυτοκινητόδρομος 1 (Αθήνα - Θεσσαλονίκη - Εύζωνοι). Ξεκινάει από τα σύνορα του Πειραιά με το Παλαιό Φάληρο, κατευθύνεται προς την Αθήνα και αργότερα προς τη Λαμία και τη Θεσσαλονίκη.
 Εκτός από τον αυτοκινητόδρομο ΠΑΘΕ, από τον Πειραιά περνάνε και δύο εθνικές οδοί. Η πρώτη είναι η εθνική οδός 56, που συνδέει τον Πειραιά με την Αθήνα. Η δεύτερη είναι η εθνική οδός 56α, η οποία συνδέει τον Πειραιά με το Κερατσίνι και τον Σκαραμαγκά στα δυτικά και το Παλαιό Φάληρο στα ανατολικά.
 Κλίμα
 Το κλίμα του Πειραιά είναι θερμό ημίξηρο (το μοναδικό τέτοιο κλίμα στην Ελλάδα σύμφωνα με τον κλιματικό άτλαντα της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας) κατά την Κλιματική ταξινόμηση Κέππεν. Ταυτόχρονα ο Πειραιάς είναι η θερμότερη περιοχή ετησίως στην Ηπειρωτική Ευρώπη για τη περίοδο 1981-2010. Τα κύρια χαρακτηριστικά της περιοχής είναι ο καθαρός ουρανός στην μεγαλύτερη διάρκεια του έτους, τα μεγάλα σε διάρκεια φθινόπωρα και τα ζεστά και ξηρά καλοκαίρια. Οι χιονοπτώσεις το χειμώνα είναι πολύ σπάνιες και όποτε συμβαίνουν είναι συνήθως ασθενείς ενώ οι μεγάλες βροχοπτώσεις κυμαίνονται από τα τέλη Σεπτεμβρίου έως και τα τέλη Απριλίου.
 Αδελφοποιημένες Πόλεις
 Η πόλη του Πειραιά έχει αδελφοποιηθεί με τις παρακάτω πόλεις:
 Αγία Πετρούπολη, - 1965
 Μασσαλία, - 1984
 Γούστερ, Μασαχουσέτη,
 Οστράβα,
 Βαλτιμόρη,
 Γκαλάτσι, - 1985
 Βάρνα,
 Σαγκάη, - 1985
 Ροσάριο,
 Προξενικές Αρχές
 Στον Πειραιά υφίστανται τα ακόλουθα Προξενεία χωρών:
 Λιβερία
 Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες
 Πρόσωπα
 Πέτρος Ομηρίδης Σκυλίτσης (1784-1872), μέλος της Φιλικής Εταιρείας και δήμαρχος Πειραιά
 Ιωάννης Α. Μιαούλης (1850-1913), στρατιωτικός
 Αλέξανδρος Πάλλης (1851-1935), λογοτέχνης και μεταφραστής
 Θεόδωρος Βελλιανίτης (1863-1935), δημοσιογράφος, φιλόλογος και πολιτικός
 Αθανάσιος Ν. Μιαούλης (1868-1936), στρατιωτικός και πολιτικός
 Ευάγγελος Δαμάσκος (1874-1929), ηθοποιός
 Μιχαήλ Ρινόπουλος (1881-1959), πολιτικός, δήμαρχος Πειραιά
 Αλέξανδρος Χριστόφης (1882-1953), ζωγράφος
 Αιμίλιος Βεάκης (1884-1951), ηθοποιός
 Δημήτρης Πικιώνης (1887-1968), αρχιτέκτονας, καθηγητής του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου
 Μιχάλης Οικονόμου (1888-1933), ζωγράφος
 Ευάγγελος Παπανούτσος (1900-1982), παιδαγωγός, ακαδημαϊκός και πολιτικός
 Γιάννης Ανδριανόπουλος (1900-1952), αθλητής
 Γεώργιος Ανδριανόπουλος (1903-1980), αθλητής και πολιτικός, δήμαρχος Πειραιά
 Ματθαίος Παπαθεοδούλου (1903-1943), ζωγράφος
 Φίλιππος Κουράντης (1904-1952), ποδοσφαιριστής
 Ντίνος Ανδριανόπουλος (1905-1962), αθλητής
 Μιχάλης Λεκκός (1905-1970), ποδοσφαιριστής
 Εμμανουήλ Κριαράς (1906-2014), φιλόλογος
 Αριστείδης Σκυλίτσης (1908-2006), δήμαρχος Πειραιά κατά την περίοδο της Χούντας
 Βασίλης Ανδριανόπουλος (1908-1989), αθλητής
 Γιάννης Τσαρούχης (1910-1989), ζωγράφος
 Βαγγέλης Χέλμης (1910-1980), ποδοσφαιριστής
 Λεωνίδας Ανδριανόπουλος (1911-2011), αθλητής
 Γιάννης Χέλμης (1912-1981), ποδοσφαιριστής
 Σπύρος Κοντούλης (1915-1944), ποδοσφαιριστής
 Δέσπω Διαμαντίδου (1916-2004), ηθοποιός
 Μάριος Πλωρίτης (1919-2006), κριτικός, μεταφραστής και συγγραφέας
 Διονύσης Μινάρδος (1922-1992), ποδοσφαιριστής
 Γιάννης Παπασπύρου (1922-2010), Δήμαρχος Πειραιά, Υπουργός, Πρόεδρος Ομίλου Ερετών
 Νίκος Ζαχαρίου (1923-2007) βαθύφωνος
 Νίκος Βασταρδής (1924-2012), ηθοποιός
 Αλέξης Πάρνης (1924), λογοτέχνης
 Θανάσης Βέγγος (1926-2011), ηθοποιός και σκηνοθέτης
 Ανδρέας Μουράτης (1926-2000), ποδοσφαιριστής
 Νίκος Λεκατσάς (1926), ποδοσφαιριστής
 Ιωάννης Ρωμανίδης (1927-2001), θεολόγος
 Στάθης Μανταλόζης (1929-1993), ποδοσφαιριστής
 Αρχιεπίσκοπος Τιράνων Αναστάσιος (1929)
 Γέροντας Νεκτάριος Βιτάλης (1931-2018), μοναχός
 Κώστας Μουρσελάς (1932-2017), συγγραφέας
 Μέλπω Ζαρόκωστα (1933), ηθοποιός
 Κωστούλα Μητροπούλου (1933-2004), συγγραφέας
 Δημήτρης Παπαμιχαήλ (1934-2004), ηθοποιός
 Μίμης Κουγιουμτζής (1936-2003), σκηνοθέτης
 Ανδρέας Μπάρκουλης (1936-2016), ηθοποιός
 Κώστας Σημίτης (1936), οικονομολόγος και πολιτικός, πρωθυπουργός της Ελλάδας
 Γιάννης Καλαμίτσης (1939-2013), συγγραφέας, στιχουργός και παραγωγός ραδιοφώνου
 Μάρθα Καραγιάννη (1939-2022), ηθοποιός
 Έλλη Φωτίου (1940), ηθοποιός
 Τόλης Βοσκόπουλος (1940-2021), τραγουδιστής και ηθοποιός
 Δούκισσα (1941-2010), τραγουδίστρια
 Τόνια Μαρκετάκη (1942-1994), σκηνοθέτης
 Σωτήρης Παπαπολίτης (1942), πολιτικός
 Κώστας Καστανάς (1943), ηθοποιός
 Γιώργης Μασσαβέτας (1944), δημοσιογράφος
 Ανδρέας Ανδριανόπουλος (1946), πολιτικός επιστήμονας και πολιτικός
 Στέλιος Βαμβακάρης (1947-2019), μουσικός, συνθέτης και τραγουδιστής
 Γιώργος Χρονάς (1948), συγγραφέας και ποιητής
 Γιώργος Νταλάρας (1949), τραγουδιστής
 Μαλβίνα Κάραλη (1952-2002), δημοσιογράφος και συγγραφέας
 Γιάννης Κυράστας (1952-2004), ποδοσφαιριστής και προπονητής
 Τάκης Σπετσιώτης (1954), σκηνοθέτης και συγγραφέας
 Σπύρος Παπαδόπουλος (1955), ηθοποιός
 Ελευθερία Αρβανιτάκη (1957), τραγουδίστρια
 Γιώργος Κιμούλης (1956), ηθοποιός, σκηνοθέτης και μεταφραστής
 Παντελής Θαλασσινός (1958), μουσικοσυνθέτης και τραγουδιστής
 Πέτρος Μαντούβαλος (1959), πολιτικός
 Αντώνης Μιτζέλος (1961), Συνθέτης συγγραφέας και βιρτουόζος κιθαριστής
 Λουκία Ρικάκη (1961-2011), σκηνοθέτης
 Μάκης Δελαπόρτας (1962), ηθοποιός και συγγραφέας
 Λένα Αλκαίου (1965), τραγουδίστρια
 Μαντώ (1966), τραγουδίστρια
 Υρώ Λούπη (1971), ηθοποιός
 Γρηγόρης Γεωργάτος (1972), ποδοσφαιριστής
 Γεωργία Δρόσου, πρώτη αναπληρωματική Σταρ Ελλάς και δεύτερη Μις Ιντερνάσιοναλ 1992
 Σάσα Μανέτα, τηλεπαρουσιάστρια, στιχουργός
 Βίκυ Μιχαλονάκου, δημοσιογράφος
 Παραπομπές
 Προτεινόμενη βιβλιογραφία
 Αγγελόπουλος Γ., Στατιστική Πειραιώς, Εν Αθήναις 1852.
 Αγγελόπουλος Ηλίας Ιω., Περί Πειραιώς και των λιμένων αυτού κατά τους αρχαίους χρόνους, Εν Αθήναις 1898.
 Αγριαντώνη Χριστίνα, Οι απαρχές της εκβιομηχάνισης στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα, Ιστορικό Αρχείο, Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα 1986.
 Αξαρλής Νίκος, Δημοτικό Θέατρο, Πειραιάς, θέατρο και πόλη, Οδός Πανός, Αθήνα 2001.
 Δημακόπουλος Ιορδάνης, "Ο Ιω. Λαζαρίμος και το Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά" Πανελλήνιο Συνέδριο, Νεοκλασική πόλη και αρχιτεκτονική. Πρακτικά Α.Π.Θ., Σπουδαστήριο Ιστορίας Αρχιτεκτονικής, Θεσσαλονίκη 2-4 Δεκεμβρίου 1983, σελ. 110-127.
 Ζουμπουλίδης Κ., Ιστορία και εξέλιξις του λιμένος Πειραιώς, Αθήναι 1932.
 Hirschon Renee, Κληρονόμοι της Μικρασιατικής καταστροφής. Η κοινωνική ζωή των μικρασιατών προσφύγων στον Πειραιά, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2004.
 Καμπούρογλου Παντολέων, Ιστορία του Πειραιώς, από του 1833-1882 έτους. Γενική κατάστασις - κίνησις εμπορίου - ναυτιλία - βιομηχανία. Εν Αθήναις, 1883, εκ του τυπογραφείου "Ο Ασμοδαίος" Γ. Σταυριανού.
 Κοτέα Μ., Η βιομηχανική ζώνη του Πειραιά 1860-1890, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα 1997.
 Κουτελάκης Χ., Φώσκολου Αμ., Πειραιάς και συνοικισμοί, (μαρτυρίες και γεγονότα), Εστία, Αθήνα 1991.
 Κουτελάκης Χ., Το Πόρτο Λεόνε, ο λέων του Πειραιώς, η απαγωγή του στη Βενετία και τα προβλήματα που σχετίζονται με το μνημείο και τη χρονολόγησή του, Πειραιάς 2000, έκδοση Ελληνογαλλικής Σχολής Πειραιά «Ο Άγιος Παύλος».
 Λεοντίδου Λίλα, Πόλεις της σιωπής, εργατικός εποικισμός της Αθήνας και του Πειραιά, 1909-1940, Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ, Αθήνα 1989.
 Μαίστρου Ελ. Μαυροκορδάτου, Δημ., Μαχαίρας, Γ., Μπελαβίλας, Ν., Παπαστεφανάκη, Λ. Πολύζος, Γ., Ανώνυμη Ελληνική Εταιρεία Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων (1909-1993), Λιπάσματα Δραπετσώνας, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Αθήνα 2007.
 Μαλικούτη Σταματίνα, Πειραιάς 1834-1912, Λειτουργική συγκρότηση και πολεοδομική εξέλιξη, ΠΙΟΠ, Αθήνα 2004.
 Μαλικούτη Σταματίνα, Σταϊνχάουερ Γεώργιος, Τσοκόπουλος Βάσιας, Πειραιάς, Κέντρο ναυτιλίας και πολιτισμού, Έφεσος, Αθήνα 2000.
 Μελετόπουλος Ι., Πειραϊκά, Αθήναι 1946.
 Μέλιος Νίκος, Μπαφούνη Ευαγγελία, Νέο Φάληρο, φωτογραφικό οδοιπορικό, Νέο Φάληρο 1998.
 Μπέλσης Κωνσταντίνος, ΖΑΝΝΕΙΟ 1956-1986. Ένα ιστορικό σχολείο του Πειραιά "αποκαλύπτεται". (Έρευνα βασισμένη σε αδημοσίευτο αρχειακό υλικό), Παπαζήση, Αθήνα 2016.
 Ντόριζας Νικόλας, Τα κτίρια του Πειραιά κατά τον 19ο αιώνα, Αθήνα 1997.
 Συναρέλλη Μαρία, Δρόμοι και λιμάνια στην Ελλάδα, 1830-1880, Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα Ε.Τ.Β.Α., Αθήνα 1989.
 Sorocos Eustache, P., La morphologie sociale du Piree a travers son evolution, Centre National des Researches Sociales, Athenes 1985.
 Τσοκόπουλος Βάσιας, Πειραιάς, 1835-1870, Εισαγωγή στην Ιστορία του Ελληνικού Μάντσεστερ, Εταιρεία της Οικονομικής και Κοινωνικής Εταιρείας της Ελλάδας, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1984.
 Χατζημανωλάκης Γιάννης Ε., Το λιμάνι του Πειραιά στη διαδρομή των αιώνων, Δ' έκδοση, Πειραιάς 1996.
 Φωτογραφικό Υλικό
 Εξωτερικοί σύνδεσμοι
 Ιστοσελίδα Δήμου Πειραιά
 Ψηφιακή Στρατηγική Δήμου Πειραιά 2018-2024
 Λιμένες της Ελλάδας


type: wikipedia

text:
Suomen kunnat ovat Suomen paikallishallinnon yksiköitä. Suomen vuoden 2000 perustuslain (121 §) mukaan ”Suomi jakaantuu kuntiin, joiden hallinnon tulee perustua kunnan asukkaiden itsehallintoon”.
 Valtio valvoo kuntien toimintaa aluehallintovirastojen kautta. Kuntien oma edunvalvontajärjestö on Suomen Kuntaliitto.
 Kuntalain 4 §:n mukaan ”kunta voi käyttää nimitystä kaupunki, kun se katsoo täyttävänsä kaupunkimaiselle yhdyskunnalle asetettavat vaatimukset”. Aiemmin kaupunkioikeudet myönsi hallitsija, ja kaupunkiasemalla on ollut juridista merkitystä.
 Vuonna 2021 Suomessa on 309 kuntaa.
 Luettelo kunnista
 Luetteloita Suomen kunnista löytyy seuraavista artikkeleista
 Luettelo Suomen kunnista
 Luettelo Suomen kunnista väkiluvun mukaan
 Luettelo Suomen kunnista pinta-alan mukaan
 Luettelo Suomen kunnista väestötiheyden mukaan
 Luettelo Suomen kunnista perustamisvuoden mukaan
 Luettelo Suomen kaupungeista
 Luettelo Suomen kauppaloista
 Luettelo Suomen entisistä kunnista
 Luettelo Suomen kunnista vuonna 2008
 Kuntien tehtävät
 Kunnan rooleja suomalaisessa yhteiskunnassa on olla palveluiden tuottaja, elinvoiman kehittäjä, paikallisen itsehallinnon toteuttaja ja identiteetin luoja.
 Kuntalain (1995) 2 §:n mukaan:
 Valtionvarainministeriön selvityksen mukaan kunnilla on 535 pakollista tehtävää (esimerkiksi solariumlaitteiden valvonta) ja tehtävien hoitamiseen on 935 velvoitetta. Vuonna 2014 hallitus päätti vähentää kuntien tehtäviä ja velvoitteita miljardin euron edestä, mutta tulos oli vaatimaton, esimerkiksi sosiaali- ja terveysministeriön vähennyslistan vaikutus olisi korkeintaan vain 60 miljoonaa euroa, vaikka sen hallinnonala kuluttaa kuntien menoista puolet. Samaan aikaan valtio on säätänyt kunnille yhä uusia tehtäviä.
 Suomen Yrittäjien mukaan vuoteen 1990 verrattuna lakisääteisten tehtävien määrä on kaksinkertaistunut (535). SY:n varatoimitusjohtajan mukaan liiallinen säätely häiritsee yritystoimintaa ja häiritsee välttämätöntä palvelujen ulkoistamista.
 Kuntien pakollisia palveluja ovat esimerkiksi päivähoito, perusopetus, terveydenhuolto, sosiaalihuolto ja vanhustenhuolto. Lisäksi muun muassa kirjasto- ja tietopalvelut, lastensuojelu, vammaisten- ja päihdehuolto sekä toimeentulotuki kuuluvat kuntien tehtäviin. Teknisellä puolella kunnan tulee huolehtia paloturvallisuudesta, teiden ja katujen ylläpidosta, väestönsuojelusta ja kaavoituksesta. Vesi-, jäte- ja energiahuolto ovat perinteisesti olleet kuntien omia palveluita, mutta nykyisin myös yksityiset yritykset ovat tulleet toimintaan.
 Kuntien vapaaehtoisia palveluita ovat esimerkiksi toisen asteen koulutus ja elinkeinopolitiikka.
 Kotikunta
 Suomessa vakituisesti asuvat ovat jonkin kunnan (kotikunta) jäseniä. Kotikuntaa ei voi vapaasti valita, vaan se määräytyy vakituisen asuinpaikan mukaan tiettyjen sääntöjen perusteella.
 Kuntien määrä
 Vuonna 2021 Suomessa on 309 kuntaa.
 Vuosien 1900–2015 välisenä aikana Suomen kuntamäärä kasvoi vuoteen 1941 eli Pohjaslahden perustamiseen asti, jolloin maassa oli 603 kuntaa. Alueluovutusten myötä 45 kuntaa lakkautettiin vuonna 1945 ja vuonna 1946 lakkautettiin vielä kymmenen kuntaa lisää. Vuonna 1948 perustettiin kaksi uutta kuntaa (Imatran ja Paraisten kauppalat), vuonna 1951 myös kaksi uutta kuntaa (Järvenpään ja Karhulan kauppalat) ja vuonna 1957 vielä yksi uusi kunta (Kemijärven kauppala). Lisäksi lakkautettiin joitakin kuntia, mutta kuntien lukumäärä pysyi noin 550 kunnassa 1960-luvun puoliväliin asti. Tämän jälkeen ei ole perustettu uusia kuntia, vaan kuntien määrä on joko vähentynyt tai pysynyt ennallaan. Kuntien määrä väheni paljon etenkin kunnallisvaalien jälkeisinä vuosina 1969 (–15 kuntaa), 1973 (–29) ja 1977 (–11). Vuosina 1978–2002 ei toteutettu paljon kuntaliitoksia, mutta tämän jälkeen kuntien määrän väheneminen jatkui. Kuntien määrä väheni paljon etenkin vuosina 2005 (–12), 2007 (–15), 2009 (–67) ja 2013 (–16). Näistä vain vuonna 2007 ei ollut uuden kunnallisvaalikauden alkua.
 Eri kuntamuotojen osalta Suomessa oli pitkään 38 kaupunkia, joista kolme (Käkisalmi, Sortavala ja Viipuri) jäi luovutetuille alueille. Kaupunkien määrä alkoi kasvaa vuonna 1960, jolloin perustettiin kuusi uutta kaupunkia. Erityisen paljon uusia kaupunkeja syntyi vuonna 1977, jolloin yhtä lukuun ottamatta kaikki 21 kauppalaa muutettiin kaupungeiksi. Myös vuosi 1986 on merkittävä, sillä silloin 10 kuntaa muuttui kaupungeiksi. Kaupunkien määrä oli suurimmillaan vuosina 2005 ja 2006, jolloin Suomessa oli 114 kaupunkia. Vuonna 2007 lakkautettiin yksi kaupunki (Suolahti) ja vuonna 2009 kuusi kaupunkia (Anjalankoski, Joutseno, Jämsänkoski, Karjaa, Tammisaari ja Kuusankoski).
 Kauppaloiden lukumäärä kasvoi nopeammin: itsenäistymisen aikaan vuonna 1917 kauppaloita oli vain 4 kappaletta (Ikaalinen, Nurmes, Salo ja Vammala), vuonna 1927 niitä oli 16 kappaletta ja vuonna 1937 jo 27 kappaletta. Luovutetuille alueille jäi kaksi kauppalaa (Koivisto ja Lahdenpohja), mutta vuonna 1957 kauppaloita oli kuitenkin 32 kappaletta. Vuonna 1960 kauppaloiden määrä väheni kuudella. Tämän jälkeen kauppaloiden määrä kasvoi uudelleen vuoteen 1968, jolloin Suomessa oli 30 kauppalaa. Muutama uusi kauppala perustettiin vielä 1970-luvun alkupuolella, mutta muutoin kauppaloiden määrä väheni ja vuodesta 1977 lähtien Suomessa ei enää ole ollut kauppaloita.
 Maalaiskuntien lukumäärä oli vuonna 1937 yhteensä 537 kappaletta, josta se alueluovutusten jälkeen laski 487 maalaiskuntaan vuonna 1947. Maalaiskuntien (myöhemmin muiden kuntien) määrä väheni niiden muuttuessa kaupungeiksi ja kauppaloiksi sekä kuntaliitosten myötä. Vuonna 2012 Suomessa oli 228 kuntaa, jotka eivät olleet kaupunkeja.
 Kuntamuodot
 Nykyään Suomessa on vain yksi kuntamuoto. Vuoteen 1977 asti Suomessa oli kolme eri kuntamuotoa: maalaiskunta, kauppala ja kaupunki. Kaupungeilla ja kauppaloilla oli joitakin tehtäviä, joita maalaiskunnilla ei ollut. Lisäksi maalaiskuntien alueella saattoi olla rajoitettua itsehallinto-oikeutta nauttivia, vain tiettyjä hallintotehtäviä hoitavia erityiskuntia, joita olivat taajaväkiset yhdyskunnat ja epäitsenäiset kauppalat. Vuoden 1976 kunnallislain mukaan kauppalat muutettiin kaupungeiksi vuonna 1977. Siitä lähtien Suomessa on ollut vain yksi kuntamuoto, ja kaikilla kunnilla nimityksestä (kaupunki tai kunta) riippumatta samat tehtävät ja velvollisuudet. Vuodesta 1995 lähtien mikä tahansa kunta on halutessaan saanut käyttää itsestään nimitystä kaupunki. Nimityksellä ei kuitenkaan ole mitään juridista merkitystä.
 Aiemmin kunnat ryhmiteltiin 70 seutukuntaan, mutta niistä luovuttiin virallisena aluejakona vuoden 2014 alussa.
 Kuntakoko
 Kunnista 16 sijaitsee Ahvenanmaalla, jossa kuntakoko on manner-Suomea pienempi. Ahvenanmaalla kunnan voivat muodostaa pienet saaret tai saariryhmät. Ahvenanmaalla ei ole tehty vielä ainuttakaan kuntaliitosta. Kunnat eroavat merkittävästi toisistaan väkiluvultaan ja pinta-alaltaan. Eniten asukkaita on Helsingissä ja vähiten Sottungalla (Manner-Suomen kunnista Luhangassa). Pinta-alaltaan pienin kunta on Kauniainen ja suurin kunta on Inari.
 Kuntien määrän vähentäminen edelleen kuntaliitoksilla on ollut esillä poliittisessa keskustelussa, sillä etenkin pienten kuntien mahdollisuudet järjestää lakisääteiset palvelut ovat viime vuosina vaikeutuneet. Keskiväkiluvun perusteella Suomessa on nykyisin vähän kuntia moneen Euroopan maahan verrattuna. Ruotsiin ja Tanskaan verrattuna kuntia on edelleen paljon (kuitenkin vähemmän kuin Norjassa), ja niillä on lisäksi paljon tehtäviä. Joidenkin näkökantojen mukaan kuntien määrän vähentämisen katsotaan parantavan hallinnon tehokkuutta.
 Kuntien hallinto
 Kunnanvaltuusto
 Kunnassa ylintä päätösvaltaa käyttää neljän vuoden välein yleisillä vaaleilla valittava kunnanvaltuusto. Kaupungeissa kunnallislain mukaisista kunnanvaltuustoista käytetään nimeä kaupunginvaltuusto. Kunnanvaltuustoissa istui vuoden 2021 alussa yhteensä 8 859 kunnanvaltuutettua. Vuonna 2021 puolueista Suomen Keskustalla oli eniten paikkoja valtuustoissa.
 Valtuusto päättää esimerkiksi kunnan taloudesta, kaavoituksesta ja virastojensa toiminnasta. Valtuusto hyväksyy vuosittain talousarvion (ja tarvittaessa lisätalousarvion). Taloudelliseen valtaan kuuluvat myös päätökset määrärahoista, takaussitoumuksista, rahastojen perustamisesta ja kunnallisista maksuista.
 Kunnan maankäytöstä valtuusto päättää kaavoituksella. Eräs valtuuston tehtävä on päättää kuntasuunnitelmasta vähintään viideksi vuodeksi eteenpäin. Suunnitelma on kunnan hallinnon, talouden, maankäytön ja muiden olojen kehittämistä, ja se tarkistetaan määräajoin.
 Kunnan hallinnon järjestämiseen kuuluu muun muassa erilaisten ohje- ja johtosääntöjen antaminen, kuten virastojen toiminnan ja tehtävien määrittely. Ohjesääntö vaatii aina asianomaisen valtion viranomaisen vahvistuksen, johtosääntö ei. Vuonna 2003 voimaan astunut järjestyslaki on korvannut kuntien omat järjestyssäännöt.
 Kunnanhallitus
 Valtuuston ohella kunnanhallitus on tärkeä toimielin kunnan hallinnossa. Kunnanhallitus huolehtii kunnan hallinnosta sekä valtuuston päätösten toimeenpanosta. Kunnanhallituksen tehtävä on valvoa kunnan etuja sekä tehdä sopimuksia ja muita oikeustoimia kunnan puolesta. Kunnanvaltuusto voi tehdä päätöksiä vain kunnanhallituksen valmistelun pohjalta.
 Kunnanhallituksen alaisena työskentelee kunnanjohtaja ja mahdolliset apulaiskunnanjohtajat. Heidän tehtävänsä on johtaa kunnan hallintoa. Johtosäännön nojalla kunnanhallituksessa voi olla asioiden valmisteluja ja muita tehtäviä varten jaostoja. Kunnanhallitus voi asettaa myös toimikuntia tilapäisiä tai pysyväisluontoisia tehtäviä varten.
 Lautakunnat ja johtokunnat
 Hallintotehtäviä varten kunnissa on kunnanhallituksen valvonnan alaisia lautakuntia ja johtokuntia. Aiemmin lakisääteisiä lautakuntia oli yli 20, mutta nykyisen kuntalain mukaan ainoa pakollinen lautakunta on hallinnon ja talouden tarkastamisesta vastaava tarkastuslautakunta. Vapaaehtoisia lautakuntia ovat esimerkiksi kulttuuri-, urheilu- ja matkailulautakunnat. Monissa kunnissa lautakuntien lukumäärä on alle kymmenen. Johtokuntien asettaminen on kuntien harkittavissa, ja joissakin kunnissa niistä on luovuttu.
 Kuntatalous
 Kunnallistalouden dosentti Heikki Helinin mukaan valtio on ajanjaksolla 1993–2008 heikentänyt kuntien veropohjaa tuloveronkevennyksillä ja yhteisöveron tuottoa supistamalla. Veropohjan kaventaminen on tarkoittanut kuntien itsehallinnon heikentymistä: mitä enemmän kunta on riippuvainen valtionosuuksista, sitä heikompaa on kunnan itsehallinto.
 Helinin mukaan kuntien verotulot eivät heijasta kunnassa asuvien henkilöiden ja yhteisöjen veronmaksukyvyn kehitystä. Kuntaliitokset eivät Helinin mukaan tuo kuntatalouteen uutta rahaa. Liitosten myötä tilastot hieman kaunistuvat kun syömävelkaisia kuntia liittyy suurempiin kuntiin. Valtio on sälyttänyt kunnille velvoitteita mutta ei ole antanut kunnille rahaa.
 Kunnan tulot
 Kuntien talouden perustana toimii niiden verotusoikeus. Noin kaksi kolmasosaa kuntien rahoituksesta perustuu kunnallisveroon ja kiinteistöveroon sekä erilaisiin kuntalaisilta perittäviin maksuihin. Loput tulot muodostuvat valtionosuuksista. 1990- ja 2000-luvulla valtio on toteuttanut pienituloisten veronalennuksia korottamalla kunnallisverovähennystä, mutta samanaikaisesti kunnat ovat nostaneet veroprosenttiaan.
 1990-luvulta valtio on maksanut 1/2–2/3 kunnille määräämistään uusista velvoitteista, mikä on johtanut kunnallisverojen nousuun. Tämä on aiheuttanut monille kunnille talousvaikeuksia. Näiden ja muiden syiden takia aiheutuneeseen rahapulaan valtio myöntää tarvittaessa harkinnanvaraista avustusta tarvittaessa. Joissakin kunnissa kuntatalouden tila on niin heikko, että nämä kunnat ovat niin sanottuja kriisikuntia.
 Menot
 Kuntien ja kuntayhtymien menot ovat 42 miljardia euroa vuodessa. Menoista noin 50 % rahoitetaan veroilla, alle 30 % toimintatuloilla ja maksuilla, alle 20 % valtionosuuksilla ja loput lainoilla.
 Kunnissa työskenteli 510 000 ihmistä vuonna 2010, 77 % julkisen sektorin henkilöstöstä. Kuntien tuottavuus on alentunut prosentilla vuodessa vuosina 2000 - 2008. Elinkeinoelämän keskusliiton mielestä valtionosuusjärjestelmä tarjoaa valtion avoimen piikin, joka lannistaa pitämästä kuntatyöntekijöiden palkankorotuksia maltillisina.
 Kunnallisen lainsäädännön kehitys
 Autonomian aika
 Lainsäädännössä jako kaupunkeihin ja maaseutuun muodostui jo varhain, sillä kaupunkeja koski oma erikoislainsäädäntönsä keskiajalta lähtien. Vuoden 1734 lakiin saakka muun muassa rikoslaki ja kauppaoikeus olivat maalla ja kaupungissa erilaisia. Kaupunkeihin paikallinen itsehallinto raateineen ja maistraatteineen tuli Italiasta Saksan kautta.
 Kunnallishallinto perustettiin Suomeen asetuksella kunnallishallinnosta maalla 6. helmikuuta 1865. Säädyille vuonna 1863 tehdyn esityksen pohjana oli hiljattain annettu Ruotsin kunnallisasetus. Kunnat muodostettiin seurakuntajaon perusteella. Kaupunkeja koskien 8. joulukuuta 1873 annettiin asetus kaupunkien kunnallishallituksesta. Kunnallishallintoon siirtymisessä oli 10 vuoden määräaika, joka päättyi vuonna 1875.
 Maalaiskuntien osalta kuntajaon pohjana olivat evankelis-luterilaiset seurakunnat ja kappeliseurakunnat. Joissain tapauksissa myös seurakunnalle alisteisista kappelikunnista muodostettiin itsenäisiä kuntia. Rukoushuonekunnan, kappeliseurakunnan tai itsenäisen seurakunnan muodostuminen riippui alueen asukkaiden tahdosta ja kyvystä rakentaa itselleen rukoushuone, kappeli tai kirkko ja maksaa papiston apulaisen, kappalaisen tai kirkkoherran palkka. Vähävaraisilla ja harvaanasutuilla alueilla kuntien pinta-ala muodostui suureksi, kun taas tiheämmin asutuilla ja vauraammilla alueilla kuntia oli enemmän ja ne olivat kooltaan pienempiä.
 Maalaiskunnat erosivat monin tavoin kaupungeista. Kaupungeissa esimerkiksi maistraatin ja poliisin toimintamenot maksettiin kaupungin varoista, kun taas maaseudulla vastaava hallinto ylläpidettiin valtion varoin kihlakunnissa. Vastuu maistraatin ylläpidosta siirtyi kaupungeissa valtiolle vasta vuonna 1965, muutama vuosi ensimmäisten uusien kaupunkien perustamisen jälkeen. Tällöin kynnys kaupungiksi muuttumiseen aleni ja ero suuren teollistuneen maalaiskunnan ja pienen kaupungin välillä pieneni.
 Itsenäisyyden aika
 Suomen itsenäistyttyä säädettiin vuosina 1917–1919 kuntalait ja perustuslait, jotka määrittelivät yleiset, yhtäläiset, salaiset ja suhteelliset vaalit myös kunnallishallinnon perustaksi. Aikaisemmin äänioikeus oli riippunut veronmaksukyvystä. Valtiollisissa vaaleissa vastaava uudistus oli toteutunut säätyvaltiopäivien lakkauttamiseen ja eduskunnan perustamiseen vuoden 1906 ensimmäisissä eduskuntavaaleissa.
 Vuonna 1925 kuntajaotus säädettiin riippumattomaksi evankelis-luterilaisten seurakuntien alueista tai muista ulkoisista jaoista. Kuntien ja seurakuntien lukumäärä maassa tulivat näin riippumattomiksi toisistaan. Myöhemmin kirkkolaissa seurakuntajaotuksen pohjaksi on säädetty kuntajaotus. Koska kunnat osoittautuivat pieniksi joidenkin tehtäviensä suorittamiseksi, virallistettiin kuntien muodostamien yhteisöjen, kuntayhtymien muodostaminen, hallinto ja purkaminen lakiin 1932. Kuntayhtymiä on nykyään erityisesti terveydenhoidossa ja ammattikoulutuksessa.
 Vuonna 1949 kunnallislaki uudistettiin ja kuntia koskevaa lainsäädäntöä yhtenäistettiin. Kaikkiin kuntatyyppeihin tuli pakolliseksi viraksi kunnanjohtaja. Vuonna 1970 perustettiin Kunnallinen työmarkkinalaitos palkkauksen yhtenäistämiseksi. Hyvinvointiyhteiskunnan mukana kunnat saivat valtiolta lisää tehtäviä ja valtionapuja.
 Vuoden 1977 uudessa kunnallislaissa kaupunkien, kauppaloiden ja maalaiskuntien väliset juridiset erot poistettiin lähes kokonaan. Ennen vuotta 1977 kaupungin- tai kauppalanoikeudet saaneet kunnat erosivat vielä vuoden 1995 kuntalaissa lainsäädännöllisesti muista kunnista, mutta hyvin vähän. Kuntasuunnittelu tuli uudessa laissa pakolliseksi.
 Vuonna 1989 alkoi vapaakuntakokeilu. Vuonna 1993 puolestaan luovuttiin kuntien menoja vastaavien valtionapujen tarkasta määrittelemisestä. Tämän myötä kunnat voivat käyttää laskennallisin perustein saamansa jako-osuudet vapaan harkintansa mukaan, mutta lakisääteiset velvoitteet tulee kuitenkin täyttää. Tämä uudistus auttoi saneeraamaan kuntataloutta laman olosuhteissa ilman suoranaisia valtiovarainministeriön ohjeita. Vuonna 1995 säädettiin uusi kuntalaki, joka lisäsi kuntien autonomiaa.
 Kainuun hallintokokeilussa tavoitteena oli siirtää kahdeksan Kainuun kunnan- ja kaupunginvaltuustojen valtaa maakuntavaltuustolle palveluiden tuottamisen tehostamiseksi.
 Kuntien aluerakenne
 Useimmiten kunta koostuu yhdestä tai useammasta taajamasta ja niitä ympäröivästä maaseudusta. Useimmilla kunnilla on jokin selvästi muista erottuva keskustaajama ja pienempiä sivukyliä. Maaseutuvoittoisen pienehkön kunnan keskustaajamasta, jossa on kunnan pääkirkko on usein käytetty nimitystä kirkonkylä (lyhennetään "kk."). Monissa rautatien varrella olevissa kunnissa rautatieaseman ympärille on syntynyt toinen keskus, jota kutsutaan monesti asemaksi tai asemanseuduksi (lyhennetään "as.").
 Katso myös
 Luettelo Suomen kunnista
 Luettelo Suomen kuntanumeroista
 Luettelo Suomen kuntaliitoksista
 Luettelo Suomen kaupungeista perustamisvuoden mukaan
 Luettelo Suomen kuntamuutoksista
 Suomen kunnanvaakunat
 Tilastollinen kuntaryhmitys
 Lähteet
 Ojakoski, Matti; Peltonen, Matti, Putus-Hilasvuori, Titta ja Ukkonen, Jari: Uusi ihmisen yhteiskunta. WSOY
 Maanmittauslaitos
 Viitteet
 Aiheesta muualla
 Kansalliskirjaston Doria-palvelu: Suomen kuntarajakartat 1935, 1947 ja 1960
 Kunnallisalan kehittämissäätiö
 Seulonnan keskeiset artikkelit


type: caselaw

jurisdiction: EU

text:
 30.4.2011
 LV
 Eiropas Savienības Oficiālais Vēstnesis
 C 130/15
 Prasība, kas celta 2011. gada 16. februārī — Apollo Tyres/ITSB — Endurance Technologies (“ENDURACE”)
 (Lieta T-109/11)
 2011/C 130/28
 Valoda, kādā sagatavots prasības pieteikums — angļu
 Lietas dalībnieki
 Prasītāja: Apollo Tyres AG (Baden, Šveice) (pārstāvis — S. Szilvasi, lawyer)
 Atbildētājs: Iekšējā tirgus saskaņošanas birojs (preču zīmes, paraugi un modeļi)
 Otra procesa ITSB Apelāciju padomē dalībniece: Endurance Technologies Pvt Ltd (Aurangabad, Indija)
 Prasītājas prasījumi:
 —
 atcelt Iekšējā tirgus saskaņošanas biroja (preču zīmes, paraugi un modeļi) Apelāciju pirmās padomes 2010. gada 25. novembra lēmumu lietā R 625/2010-1;
 —
 piespriest otrai procesa ITSB Apelāciju padomē dalībniecei atlīdzināt tiesāšanās izdevumus.
 Pamati un galvenie argumenti
 Kopienas preču zīmes reģistrācijas pieteikuma iesniedzēja: prasītāja
 Attiecīgā Kopienas preču zīme: vārdiska preču zīme “ENDURACE” attiecībā uz precēm, kas ietilpst 12. klasē, un pakalpojumiem, kas ietilpst 35. un 37. klasē–Kopienas preču zīmes reģistrācijas pieteikums Nr. 6419824
 Iebildumu procesā pretstatītās preču zīmes vai apzīmējuma īpašniece: otra procesa ITSB Apelāciju padomē dalībniece
 Pretstatītā preču zīme vai apzīmējums: Kopienas preču zīmes reģistrācija Nr. 5819149 grafiskai preču zīmei “ENDURACE” un krāsainam dizainam attiecībā uz precēm, kas ietilpst 12. klasē
 Iebildumu nodaļas lēmums: Kopienas preču zīmes reģistrācijas pieteikumu daļēji noraidīt
 Apelāciju padomes lēmums: apelācijas sūdzības iesniedzējas apelāciju noraidīt un daļēji apmierināt iebildumu iesniedzēja pieteikumu, kas iesniegts saskaņā ar 8.panta 3. punktu Komisijas Regulā, ar ko paredz Iekšējā tirgus saskaņošanas biroja Apelācijas padomes procesuālos noteikumus (1), un līdz ar to daļēji noraidīt Kopienas preču zīmes reģistrācijas pieteikumu
 Izvirzītie pamati: Padomes Regulas Nr. 207/2009 8.panta 1. punkta b) apakšpunkta pārkāpums, jo Apelāciju padome esot kļūdaini atzinusi, ka pastāvēja sajaukšanas iespēja
 (1) Komisijas 1996. gada 5. februāra Regula (EK) Nr. 216/96, ar ko paredz Iekšējā tirgus saskaņošanas biroja (preču zīmes, paraugi un modeļi) Apelācijas padomes procesuālos noteikumus, ar grozījumiem, kas paredzēti Komisijas 2004. gada 6. decembra Regulā (EK) Nr. 2082/2004.