type: contracts

jurisdiction: EU

text:
 30.7.2015
 RO
 Jurnalul Oficial al Uniunii Europene
 L 202/96
 DECIZIA NR. 208/2014 A COMITETULUI MIXT AL SEE
 din 30 septembrie 2014
 de modificare a anexei XX (Mediul) la Acordul privind SEE [2015/1276]
 COMITETUL MIXT AL SEE,
 având în vedere Acordul privind Spațiul Economic European („Acordul privind SEE”), în special articolul 98,
 întrucât:
 (1)
 Directiva 2009/128/CE a Parlamentului European și a Consiliului din 21 octombrie 2009 de stabilire a unui cadru de acțiune comunitară în vederea utilizării durabile a pesticidelor (1), astfel cum a fost rectificată în JO L 161, 29.6.2010, p. 11, trebuie încorporată în Acordul privind SEE.
 (2)
 Prin urmare, anexa XX la Acordul privind SEE ar trebui modificată în consecință,
 ADOPTĂ PREZENTA DECIZIE:
 Articolul 1
 În anexa XX la Acordul privind SEE, după punctul 1k (Directiva 2003/35/CE a Parlamentului European și a Consiliului) se inserează următorul text:
 „1l.
 32009 L 0128: Directiva 2009/128/CE a Parlamentului European și a Consiliului din 21 octombrie 2009 de stabilire a unui cadru de acțiune comunitară în vederea utilizării durabile a pesticidelor (JO L 309, 24.11.2009, p. 71), astfel cum a fost rectificată în JO L 161, 29.6.2010, p. 11.
 În sensul prezentului acord, dispozițiile directivei se citesc cu următoarea adaptare:
 În ceea ce privește Norvegia, cuvintele «26 noiembrie 2012» din articolul 4 alineatul (2) se înlocuiesc cu cuvintele «1 ianuarie 2016».”
 Articolul 2
 Textele Directivei 2009/128/CE în limbile islandeză și norvegiană, care urmează să fie publicate în suplimentul SEE la Jurnalul Oficial al Uniunii Europene, sunt autentice.
 Articolul 3
 Prezenta decizie intră în vigoare la 1 octombrie 2014, cu condiția să se fi efectuat toate notificările prevăzute la articolul 103 alineatul (1) din Acordul privind SEE (2) sau la data intrării în vigoare a Deciziei nr. 203/2014 a Comitetului mixt al SEE din 30 septembrie 2014 (3), dacă această dată este ulterioară primei.
 Articolul 4
 Prezenta decizie se publică în secțiunea SEE și în suplimentul SEE ale Jurnalului Oficial al Uniunii Europene.
 Adoptată la Bruxelles, 30 septembrie 2014.
 Pentru Comitetul mixt al SEE
 Președintele
 Kurt JÄGER
 (1) JO L 309, 24.11.2009, p. 71.
 (2) Au fost semnalate obligații constituționale.
 (3) A se vedea pagina 57 din prezentul Jurnal Oficial.


type: other

text:
ECLI:NL:GHARL:2019:9247 Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 200.228.137/01 en 200.228.124/01, 29-10-2019, Civiel recht :: Jure.nl
 Uitspraak ECLI:NL:GHARL:2019:9247
 Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 200.228.137/01 en 200.228.124/01
 200.228.137/01 en 200.228.124/01
 PS-Updates.nl 2019-1267
 Gevoegde zaak. Slachtoffer fietsongeval spreekt de ouders van een minderjarige aan. Geschil over toedracht van het ongeval. Het hof acht de door het slachtoffer geschetste gang van zaken voorshands bewezen. De ouders van de minderjarige mogen tegenbewijs leveren.
 De ouders hebben een assurantietussenpersoon in vrijwaring opgeroepen en verwijten hem zijn zorgplicht te hebben geschonden door geen aansprakelijkheidsverzekering ten behoeve van hen af te sluiten. De assurantietussenpersoon doet een geslaagd beroep op schending van de klachtplicht.
 zaaknummer gerechtshof 200.228.137/01 en 200.228.124/01
 (zaaknummer rechtbank Noord-Nederland C/18/159861)
 arrest van 29 oktober 2019
 in de zaak met zaaknummer 200.228.137/01 van:
 wonende te Duitsland,
 advocaat: mr. R.F. Ronday, kantoorhoudend te Mijdrecht,
 [geïntimeerde1] ,
 advocaat: mr. J.B. Berduszek, kantoorhoudend te Zwolle,
 en in de zaak met zaaknummer 200.228.124/01 van:
 [geïntimeerde2] handelend onder de naam De Financiële Vis,
 advocaat: mr. H.J. Delhaas, kantoorhoudend te Amsterdam.
 Naar aanleiding van het tussenarrest van 19 maart 2019 heeft op 8 oktober 2019 een comparitie van partijen plaatsgevonden. Een kopie van het proces-verbaal dat daarvan is opgemaakt, is aan het dossier toegevoegd. Hierna hebben partijen arrest gevraagd en heeft het hof beslist dat vandaag arrest wordt gewezen.
 Het hof gaat in hoger beroep in beide zaken uit van de volgende feiten.
 Op 27 augustus 2012 heeft [geïntimeerde1] , geboren op 14 december 1960, rijdend op haar fiets, een aanrijding gehad met de op dat moment negen jaar oude [D] , dochter van [appellanten] c.s. Het ongeval vond plaats op de secundaire weg die parallel loopt aan de [a-straat] te [A] , ter hoogte van huisnummer [000] .
 Na het ongeval heeft [geïntimeerde1] zich onder medische behandeling laten stellen in het St. Lucas ziekenhuis te Winschoten, waar breuken in de linkerschouder en linker bovenarm en een gebroken rib zijn gediagnosticeerd. [geïntimeerde1] is geopereerd. Zij ervaart momenteel bewegingsbeperkingen aan haar linkerschouder en staat in verband hiermee tot op heden onder behandeling van een fysiotherapeut en een chiropractor. [geïntimeerde1] heeft verklaringen overgelegd van haar (toenmalig) fysiotherapeut en manueel therapeut, waaruit blijkt dat de schouder van [geïntimeerde1] goed is hersteld, maar dat sprake is van krachtsverlies en een blijvende beperking van de functionaliteit van 15%.
 [geïntimeerde1] heeft [appellanten] c.s., als wettelijk vertegenwoordigers van [D] op 4 september 2012 aansprakelijk gesteld voor de door haar geleden en te lijden materiele en immateriële schade als gevolg van het ongeval.
 [appellanten] c.s. hadden op het moment van het ongeval geen aansprakelijkheidsverzekering.
 Op 9 januari 2014 en 24 februari 2014 heeft bij de rechtbank Noord-Nederland in Groningen een voorlopig getuigenverhoor plaatsgevonden over de toedracht van het ongeval. Tijdens dit verhoor zijn verklaringen afgelegd door [geïntimeerde1] , de echtgenoot van [geïntimeerde1] , [appellanten] , de zus en zwager van [geïntimeerde1] en de werkgevers van [geïntimeerde1] . Op deze verklaringen komt het hof hierna nog terug.
 [geïntimeerde2] is werkzaam als assurantietussenpersoon. Hij heeft een eenmansbedrijf onder de naam De Financiële Vis.
 [geïntimeerde2] heeft met ingang van 23 juli 2012 voor [appellante] een autoverzekering afgesloten. Op of omstreeks 24 juli 2012 heeft [geïntimeerde2] [appellante] een Alles onder 1 dak polisblad toegezonden. Op dit polisblad wordt het volgende vermeld:
 Verkeer 47,03
 Wonen Niet verzekerd
 Aansprakelijkheid en recht Niet verzekerd
 Ongevallen Niet verzekerd
 Vrije Tijd Niet verzekerd
 Uitvaart Niet verzekerd
 Dienstverlening Niet verzekerd
 Op of omstreeks 5 september 2012 heeft [geïntimeerde2] [appellante] een gewijzigd Alles onder 1 dak polisblad toegezonden, waarop het volgende is vermeld:
 Wonen 29,22
 Aansprakelijkheid en recht 4,11
 De advocaat van [appellanten] c.s. heeft [geïntimeerde2] op 15 oktober 2015 geschreven dat [appellanten] c.s. met het onderbrengen van al hun verzekeringen bij [geïntimeerde2] er vanuit zijn gegaan dat [geïntimeerde2] een aansprakelijkheidsverzekering voor het gezin heeft afgesloten en dat, nu dit niet het geval blijkt te zijn, sprake is van een verzuim aan de zijde van [geïntimeerde2] , doordat hij niet met de vereiste zorgvuldigheid heeft gehandeld. [appellanten] c.s. hebben [geïntimeerde2] in deze brief aansprakelijk gesteld voor de door hen geleden en te lijden schade.
 3 De vorderingen en de beslissing van de rechtbankin de zaak tussen [appellanten] c.s. en [geïntimeerde1] (zaaknummer 200.228.137/01)
 [geïntimeerde1] heeft een verklaring voor recht gevorderd dat [appellanten] c.s. hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de door [geïntimeerde1] ten gevolge van het ongeval geleden en te lijden materiële en immateriële schade. Verder heeft [geïntimeerde1] gevorderd [appellanten] c.s. hoofdelijk te veroordelen tot betaling van al door haar geleden schade ter hoogte van € 31.000,-, te vermeerderen met rente, en voor recht te verklaren dat toekomstige materiële en immateriële schade nader zal worden opgemaakt bij staat en vereffend volgens de wet. Tot slot heeft [geïntimeerde1] een proceskostenveroordeling van [appellanten] c.s. gevorderd.
 De rechtbank heeft de vorderingen van [geïntimeerde1] toegewezen, met dien verstande dat [appellanten] c.s. voor wat betreft de door [geïntimeerde1] al geleden schade zijn veroordeeld tot betaling van een bedrag van € 27.605,98. in de zaak tussen [appellanten] c.s. en [geïntimeerde2] (zaaknummer 200.228.124/01)
 [appellanten] c.s. hebben, nadat zij [geïntimeerde2] in vrijwaring hebben opgeroepen, gevorderd dat [geïntimeerde2] wordt veroordeeld aan [appellanten] c.s. alles te betalen waartoe [appellanten] c.s. in de hoofdzaak mochten worden veroordeeld, inclusief de proceskosten, met veroordeling van [geïntimeerde2] in de kosten van de vrijwaring.
 De rechtbank heeft de vordering van [appellanten] c.s. afgewezen door het beroep van [geïntimeerde2] op schending van de (in artikel 6:89 BW geregelde ) klachtplicht te honoreren. [appellanten] c.s. zijn veroordeeld in de kosten van het geding.
 4 De beoordeling in hoger beroepin de zaak tussen [appellanten] c.s. en [geïntimeerde1] (zaaknummer 200.228.137/01)
 [appellanten] c.s. hebben acht grieven ingesteld tegen het vonnis van de rechtbank. Deze grieven richten zich in de kern tegen de door de rechtbank vastgestelde toedracht van het ongeval, de waardering van het getuigenbewijs die daaraan vooraf is gegaan en het passeren van het bewijsaanbod dat door [appellanten] c.s. was gedaan. Verder stellen [appellanten] c.s. dat sprake is van eigen schuld aan de zijde van [geïntimeerde1] . Tot slot stellen [appellanten] c.s. de begroting van de schade op het gebied van huishoudelijke hulp en smartengeld aan de orde en betwisten zij de aannemelijkheid van toekomstige schade. Het hof zal de grieven thematisch bespreken.de toedracht van het ongeval (grief 1, 3 en 4)
 Partijen verschillen van mening over de toedracht van het ongeval dat zich op 27 augustus 2012 heeft voorgedaan. [geïntimeerde1] stelt dat zij over de paralelweg langs de [a-straat] fietste en dat [D] vanaf de oprit van een woning plotseling de weg op kwam gefietst, waardoor een aanrijding onvermijdelijk was. [appellanten] c.s. stellen dat [geïntimeerde1] al fietsend [D] van achteren heeft aangereden terwijl zij met de fiets aan de hand over de paralelweg liep.
 Op grond van artikel 150 Rv rust op [geïntimeerde1] de bewijslast met betrekking tot de door haar gestelde toedracht van het ongeval en daarmee het gestelde onrechtmatig handelen van [D] . [geïntimeerde1] heeft in dit kader verwezen naar diverse getuigenverklaringen die tijdens het voorlopig getuigenverhoor zijn afgelegd.
 Het hof onderschrijft wat de rechtbank ten aanzien van deze getuigenverklaringen in rechtsoverweging 4.3 van haar vonnis heeft overwogen. Deze overweging komt op het volgende neer. De stelling van [geïntimeerde1] dat [D] , komende vanaf de oprit, plotseling de paralelweg is opgefietst en een aanrijding met haar heeft veroorzaakt, vindt steun in de verklaring van [geïntimeerde1] . Daaraan komt op grond van artikel 164 lid 2 Rv beperkte bewijskracht toe. Een door een partijgetuige afgelegde verklaring kan enkel in haar voordeel werken indien deze wordt ondersteund door voldoende sterk steunbewijs. Dat is het geval: de verklaringen van [geïntimeerde1] worden ondersteund door de verklaring van haar echtgenoot, die bij het ongeval aanwezig was. Zowel [geïntimeerde1] als haar echtgenoot verklaren namelijk dat [D] , komende vanaf een oprit de paralelweg is opgereden waar zij met de fietsende [geïntimeerde1] in aanraking is gekomen. Er is sprake van zodanig sterk en op essentiële punten betreffend steunbewijs, dat de verklaringen van [geïntimeerde1] en haar echtgenoot geloofwaardig moeten worden geacht. Uit de verklaringen van [E] en [F] , zwager en zus van [geïntimeerde1] , blijkt dat [appellant] zich enkele dagen na het ongeval aan hen als “de vader van de dader” heeft gepresenteerd. Uit verklaringen van [G] en [H] (beiden werkgever van [geïntimeerde1] ), blijkt dat [appellant] tijdens zijn bezoek aan de supermarkt aan hen heeft meegedeeld dat zijn dochter [D] komende vanaf de oprit [geïntimeerde1] heeft aangereden en dat hij zijn excuses aan hen heeft gemaakt voor het feit dat [D] [geïntimeerde1] (medewerkster van de supermarkt) “in de Ziektewet heeft gereden”.
 In het licht van deze verklaringen acht het hof voorshands bewezen dat [D] komende van de oprit de rijbaan is opgereden waar zij de aanrijding met [geïntimeerde1] – die zij voorrang had moeten verlenen – heeft veroorzaakt. De verklaring van [appellant] dat [D] met haar fiets aan de hand over het fietspad liep en werd aangereden door [geïntimeerde1] kan hier niet aan afdoen. Deze verklaring is in strijd met de andere verklaringen en wordt nergens anders door bevestigd.
 [appellanten] c.s. hebben in hoger beroep een aanbod tot het leveren van (nader) tegenbewijs gedaan, onder andere door het horen van [D] . Het hof zal [appellanten] c.s. toelaten tot het leveren van dat tegenbewijs. Voor zover [appellanten] c.s. echter nogmaals [appellant] als getuige zouden willen horen, passeert het hof het bewijsaanbod. [appellant] heeft ter gelegenheid van het voorlopig getuigenverhoor op 24 februari 2014 al een verklaring ter zake van hetzelfde bewijsthema afgelegd en [appellanten] c.s. hebben niet nader toegelicht waarom zij [appellant] opnieuw zouden willen doen horen (HR 12 september 2003, ECLI:NL:HR:2003:AF7677 en HR
 19 januari 2007, ELCI:NL:HR:2007:AZ3178). Verder stelt het hof vast dat [appellanten] c.s. ter gelegenheid van de comparitie in hoger beroep te kennen hebben gegeven de heer [I] , die volgens [appellanten] c.s. de aanrijding vanaf de oprit van [appellanten] c.s. heeft gezien, niet langer als getuige te willen laten horen.
 De verdere beoordeling van de zaak tussen [appellanten] c.s. en [geïntimeerde1] zal worden aangehouden in afwachting van deze bewijslevering. in de zaak tussen [appellanten] c.s. en [geïntimeerde2] (zaaknummer 200.228.124/01):
 Het geschil tussen [appellanten] c.s. en [geïntimeerde2] komt in de kern op het volgende neer. [appellanten] c.s. hebben [geïntimeerde2] omstreeks 23 juli 2012 opdracht gegeven een verzekering af te sluiten. Volgens [geïntimeerde2] ging het daarbij slechts om het afsluiten van een autoverzekering. [appellanten] c.s. stellen echter dat zij al hun verzekeringen bij [geïntimeerde2] onder hebben gebracht, althans onder hebben willen brengen, en dat [geïntimeerde2] een zogenaamde ‘alles onder 1 dak’ polis voor hen heeft afgesloten. [appellanten] c.s. stellen dat zij er in dat kader op mochten vertrouwen dat [geïntimeerde2] ook een aansprakelijkheidsverzekering voor het gezin zou afsluiten. Omdat [geïntimeerde2] dit heeft nagelaten, heeft hij volgens [appellanten] c.s. verzuimd te voldoen aan de op hem rustende zorgplicht een bij de persoonlijke situatie van [appellanten] c.s. passende verzekering te adviseren en af te sluiten.
 Het meest verstrekkende verweer van [geïntimeerde2] houdt in dat [appellanten] c.s. te laat hebben geklaagd (artikel 6:89 BW). Dit verweer is door de rechtbank gehonoreerd, waarna de vordering van [appellanten] c.s. is afgewezen. Tegen dat oordeel richt zich de (enige) grief van [appellanten] c.s. in hoger beroep.
 Het hof is, met de rechtbank, van oordeel dat [appellanten] c.s. te laat hebben geklaagd. Het hof overweegt daartoe het volgende. Het antwoord op de vraag of [appellanten] c.s. tijdig hebben geklaagd is afhankelijk van alle omstandigheden van het geval (HR 23 november 2007, ECLI:NL:HR:2007:BB3733 en HR 8 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY4600). Daartoe behoren onder meer de aard en inhoud van de rechtsverhouding, de aard en inhoud van de betrokken prestatie en de aard van het gestelde gebrek. Op grond van artikel 6:89 BW gaat de klachttermijn pas lopen op het moment dat [appellanten] c.s. deze schending van de op [geïntimeerde2] rustende verplichting redelijkerwijs had moeten ontdekken. [appellanten] c.s. dienen te stellen, en zo nodig te bewijzen, wanneer zij hebben geklaagd.
 Vaststaat dat [appellanten] c.s. op 4 september 2012 aansprakelijk zijn gesteld voor de door [geïntimeerde1] geleden en te lijden schade als gevolg van het ongeval op 27 augustus 2012. Eveneens staat vast dat [appellanten] c.s. zich kort na het ongeval, omstreeks 3 september 2012, tot [geïntimeerde2] hebben gewend, waarna [geïntimeerde2] op 4 september 2012 een aansprakelijkheidsverzekering voor [appellanten] c.s. en hun gezin heeft afgesloten. Hieruit volgt dat [appellanten] c.s. omstreeks 3 september 2012 op de hoogte zijn geraakt van het feit dat zij niet over een aansprakelijkheidsverzekering beschikten, waardoor op dat moment de klachttermijn is gaan lopen.
 [appellanten] c.s. stellen in hoger beroep dat uit het feit dat omstreeks 3 september 2012 contact tussen [appellant] en [geïntimeerde2] heeft plaatsgevonden en [geïntimeerde2] daarna alsnog een aansprakelijkheidsverzekering ten behoeve van [appellanten] c.s. heeft afgesloten, volgt dat [appellant] [geïntimeerde2] direct mondeling en telefonisch een verwijt heeft gemaakt en dus tijdig heeft geklaagd. [geïntimeerde2] heeft dat gemotiveerd betwist. Volgens [geïntimeerde2] heeft [appellant] kort na het ongeval inderdaad contact met hem opgenomen en gevraagd een aansprakelijkheidsverzekering af te sluiten. Uit de contacten die [geïntimeerde2] in die periode met [appellant] heeft gehad, is hem echter op geen enkele wijze gebleken dat [appellant] hem op één of andere wijze iets verweet. Dat werd hem eerst duidelijk toen hij op 15 oktober 2015 aansprakelijk werd gesteld.
 Onder deze omstandigheden hebben [appellanten] c.s. naar het oordeel van het hof onvoldoende aannemelijk gemaakt dat [appellant] omstreeks 3 september 2012 bij [geïntimeerde2] heeft geklaagd. Weliswaar staat vast dat partijen rond die datum contact hebben gehad over de aansprakelijkheidsverzekering, maar daaruit kan, anders dan [appellanten] c.s. kennelijk menen, niet worden afgeleid dat [appellant] bij die gelegenheid geklaagd heeft over schending van de zorgplicht door [geïntimeerde2] . Daar komt bij dat [appellant] gedurende het voorlopig getuigenverhoor op 24 februari 2014 heeft verklaard: “Stel nou dat mijn dochtertje of ik aansprakelijk zouden zijn voor de door mevrouw [geïntimeerde1] geleden schade dan ben ik daarvoor verzekerd. Bovendien zou de schade gedekt worden door de alles onder één dak polis van mijn vriendin. Die polis had ze toen ook al.” Deze verklaring verdraagt zich niet met de stelling van [appellanten] c.s. dat zij zich omstreeks 3 september 2012 bij [geïntimeerde2] beklaagd hebben over het ontbreken van een aansprakelijkheidsverzekering. [appellanten] c.s. hebben hun stelling dat zij rond 3 september 2012 hebben geklaagd dan ook onvoldoende onderbouwd, zodat het hof aan bewijslevering op dit punt niet toekomt. Bovendien hebben [appellanten] c.s. ook geen bewijs aangeboden. Gelet hierop gaat het hof ervan uit dat [appellanten] c.s. voor het eerst op 15 oktober 2015, ruim drie jaar nadat zij ermee bekend raakten niet over een aansprakelijkheidsverzekering te beschikken, bij [geïntimeerde2] hebben geklaagd.
 Het hof onderschrijft het oordeel van de rechtbank dat [geïntimeerde2] , vanwege het tijdsverloop vanaf begin september 2012, nadeel heeft geleden omdat hij is geschaad in zijn bewijspositie. Immers is het door het verstrijken van de tijd moeilijk geworden voor [geïntimeerde2] om zich de gang van zaken ten aanzien van de contacten tussen hem en [appellanten] c.s. exact te herinneren. Daarbij is aannemelijk dat [geïntimeerde2] na verloop van meer dan drie jaar sinds het afsluiten van de autoverzekering op 23 juli 2012 niet meer beschikt over daartoe gevoerde e‐mailcorrespondentie en/of whats app-berichten. Hij hoeft daar ook niet meer over te beschikken. De conclusie luidt dan ook dat het beroep op schending van de klachtplicht terecht door de rechtbank is gehonoreerd.
 [geïntimeerde2] heeft er verder terecht op gewezen dat, indien al zou worden aangenomen dat [appellanten] c.s. hadden verzocht al hun verzekeringen bij [geïntimeerde2] onder te brengen, het [appellanten] c.s. kort na 24 juli 2012 duidelijk had moeten zijn dat [geïntimeerde2] de opdracht niet naar behoren had uitgevoerd. Immers ontvingen [appellanten] c.s. op die datum het polisblad van de ‘alles onder 1 dak’ polis, waarop in één oogopslag te zien was dat alleen een autoverzekering was afgesloten (zie rechtsoverweging 2.8), terwijl het op de weg van [appellanten] c.s. had gelegen dit polisblad binnen bekwame tijd te lezen. Omdat [appellanten] c.s. hebben nagelaten kort na ontvangst van het polisblad op 24 juli 2012 contact op te nemen met [geïntimeerde2] ter zake van de in hun ogen onvolledige polis, is ook in zoverre sprake van schending van de klachtplicht (vgl. hof ’s-Hertogenbosch 12 december 2017, ECLI:NL:GHSHE:2017:5504).
 Tot slot overweegt het hof dat, ook indien [appellanten] c.s. wel tijdig zouden hebben geklaagd, hun vordering niet voor toewijzing in aanmerking zou komen. Gelet op de gemotiveerde betwisting van [geïntimeerde2] was het namelijk aan [appellanten] c.s. hun stelling te bewijzen dat de aan [geïntimeerde2] gegeven opdracht meer omvatte dan het afsluiten van een autoverzekering. Dat wordt namelijk afdoende bestreden, en een bewijsaanbod van de zijde van [appellanten] c.s. ligt niet voor. Aan bewijslevering zou het hof dus niet zijn toegekomen.
 De conclusie luidt dat het bestreden vonnis in de zaak tussen [appellanten] c.s. en [geïntimeerde2] bekrachtigd dient te worden. Omdat [appellanten] c.s. ook in hoger beroep in het ongelijk worden gesteld, moeten zij de kosten van deze procedure, te vermeerderen met de gevorderde nakosten, eveneens dragen (tariefgroep II, 2 punten).
 in de zaak tussen [appellanten] c.s. en [geïntimeerde1] (zaaknummer 200.228.137/01)
 Het hof zal [appellanten] c.s. in de gelegenheid stellen het onder rechtsoverweging 4.6 genoemde bewijs te leveren.
 Als [appellanten] c.s. getuigen willen laten horen, zullen die verhoren door mr. H. de Hek in het paleis van justitie aan Wilhelminaplein 1 in Leeuwarden worden afgenomen. Partijen moeten daarbij aanwezig zijn, omdat naar aanleiding van de getuigenverklaringen aan hen ook vragen kunnen worden gesteld. Op 19 november 2019 moeten [appellanten] c.s. het aantal getuigen en de verhinderdata van henzelf, van hun advocaten en van de getuigen opgeven. Daarna zal de dag en het tijdstip van het verhoor worden vastgesteld – ook als opgave van een of meer partijen ontbreekt. De namen en woonplaatsen van de getuigen moeten tenminste een week voor het verhoor aan de wederpartij en de griffier van het hof worden opgegeven.
 Als een partij tijdens het getuigenverhoor nog een proceshandeling wil verrichten of producties in het geding wil brengen, moet hij ervoor zorgen dat het hof en de wederpartij daarvan uiterlijk twee weken voor de dag van de zitting een kopie hebben ontvangen.
 in de zaak tussen [appellanten] c.s. en [geïntimeerde2] (zaaknummer 200.228.124/01)
 Het hof bekrachtigt het vonnis van de rechtbank Noord-Nederland in Groningen van
 veroordeelt [appellanten] c.s. in de kosten van het hoger beroep, tot aan deze uitspraak aan de zijde van [geïntimeerde2] vastgesteld op € 313,- voor verschotten en op € 2.148,- voor salaris overeenkomstig het liquidatietarief;
 veroordeelt [appellanten] c.s. in de nakosten, begroot op € 131,- met bepaling dat dit bedrag zal worden verhoogd met € 68,- in geval [appellanten] c.s. niet binnen veertien dagen na aanschrijving aan deze uitspraak hebben voldaan;
 Dit arrest is gewezen door mr. H. de Hek, mr. M.W. Zandbergen en mr. I. Tubben en is door de rolraadsheer, in tegenwoordigheid van de griffier, in het openbaar uitgesproken op
 ECLI:NL:HR:2003:AF7677, 12-9-2003
 ECLI:NL:GHSHE:2017:5504, 12-12-2017
 Mr. R.F. Ronday
 Mr. J.B. Berduszek


type: wikipedia

text:
La refrigeración en motores de combustión interna es necesaria para disminuir el calor generado por la quema del combustible (superior a 2000 °C) y no transformado en energía mecánica, durante el funcionamiento de estos. La principal función de la refrigeración es mantener todos los componentes dentro del rango de temperaturas de diseño del motor evitando su destrucción por deformación y agarrotamiento.
 Razones para refrigerar el motor
 Durante la combustión, parte de la energía generada no es convertida en energía mecánica y se disipa en forma de calor.Dependiendo del motor, alrededor del 33% de la energía potencial del combustible se transforma en trabajo mecánico, y el resto se transforma en calor que es necesario disipar para evitar comprometer la integridad mecánica del motor.
 El sistema no solo debe limitar la temperatura máxima del motor para evitar daños al mismo, sino también mantener la temperatura óptima de funcionamiento que, dependiendo del diseño del motor, se encuentra en el rango de 80 a 100°C. De su buen funcionamiento depende en buena medida el rendimiento térmico del motor.
 Si el motor trabaja por encima de su temperatura óptima, se corre el riesgo de disminuir la viscosidad del aceite y aumentar el desgaste del motor, se produce un recalentamiento de las piezas y una mayor fricción entre estas. También puede producirse detonaciones al encenderse la mezcla combustible antes de tiempo.
 Si el motor trabaja por debajo de su temperatura óptima, se aumenta el consumo de aceite y el desgaste de las piezas, ya que éstas están diseñadas para dilatarse por efecto del calor a un tamaño determinado, se reduce la potencia por falta de temperatura para una combustión eficiente, se producen incrustaciones de carbón en válvulas, bujías y pistones.
 Sistemas de refrigeración
 Existen diferentes denominaciones que hacen referencia al sistema principal aunque en realidad en todo motor participan, en diferente medida, varios sistemas simultáneamente. Estos serían los principales:
 Por agua (por termosifón o por circulación forzada), por aire (el de la marcha o forzado con ventilador), mixta y por aceite.
 Por agua
 En realidad lo que llamamos refrigeración por agua son los sistemas que usan un líquido diferente del aceite como refrigerante principal. Lo más usual es una mezcla de etilenglicol y agua en diferentes proporciones según la temperatura ambiente.
 Circulación por termosifón
 Su funcionamiento está basado en la diferencia de densidad existente, entre el refrigerante caliente que está en el bloque y la culata, y el agua fría que se encuentra en el radiador. Para esto se requiere poca resistencia a la circulación del refrigerante. El depósito superior debe ser de gran capacidad para evitar que el nivel del líquido en caso de evaporación no descienda por debajo del nivel del orificio de llegada al radiador. Este sistema ya no se utiliza debido a las restricciones de capacidad térmica, posicionamiento y volumen.
 Circulación forzada
 Es casi el más empleado. La circulación del refrigerante, es impulsada a través de una bomba centrífuga, pasa por los cilindros del bloque motor, luego por la válvula, y finalmente por el radiador, donde tiene lugar el enfriamiento. Al circular el refrigerante por el panel del radiador, intercambia el calor con el aire de la marcha, o forzado por un ventilador. El líquido refrigerado regresa al motor donde comienza nuevamente el ciclo. La bomba es accionada generalmente mediante correas y poleas, que, en algunos casos, también hacen girar el ventilador. En los sistemas más modernos, el ventilador es movido por un motor eléctrico comandado por un termocontacto, y entra en funcionamiento solo cuando la temperatura del líquido lo requiere. El sistema consta de un depósito que sirve para almacenar el refrigerante y como eventual vaso de expansión. También es habitual encontrar un circuito paralelo utilizado para la calefacción del vehículo.
 Ventajas e inconvenientes de la refrigeración por agua
 Las ventajas de la refrigeración por agua son: Excelente regulación de la temperatura, refrigeración homogénea, motor más silencioso, menor consumo de energía.
 Las desventajas son: Mayor peso del motor y aumento en su complejidad. Mayor mantenimiento y mayor coste. En caso de perdida de líquido refrigerante se puede destruir el motor si no se detiene a tiempo.
 Elementos constitutivos del sistema de refrigeración por agua
 Radiador
 Situado generalmente en la parte delantera del vehículo, de forma que reciba directamente el paso de aire a través de sus paneles y aletas refrigerantes durante el desplazamiento del mismo y donde se enfría el agua procedente del motor.
 Este elemento está formado por dos depósitos, uno superior y otro inferior, unidos entre sí por una serie de tubos finos rodeados por numerosas aletas de refrigeración, o por una serie de paletas en forma de nidos de abeja que aumentan la superficie radiante de calor. Tanto los tubos y aletas como los paneles se fabrican en aleación ligera generalmente de latón, facilitando, con su mayor conductibilidad térmica, la rápida evacuación de calor a la atmósfera.
 El depósito superior lleva una boca de entrada lateral que se comunica por medio de un manguito de goma con la salida de agua caliente de la culata o tapa de cilindros. En el depósito inferior va instalada la boca de salida del agua refrigerada, unida por otro manguito de goma a la entrada de la bomba.
 Diseños más utilizados
 Nido de abejas: El agua circula por la parte externa, y el aire por el interior de los orificios. Alto costo de fabricación.
 De laminillas: Muy poco utilizado debido a su fragilidad
 De tubos y aletas: El agua circula por el interior de los tubos, estos se encuentran soldados en su periferia con láminas, siendo ambos barridos por la corriente de aire. Es el más utilizado actualmente.
 La tapa del radiador o tapa presostática tiene como función el cierre del tanque superior, y al mismo tiempo limita la presión de trabajo del circuito mediante una válvula, con lo cual se logran circuitos presurizados, aumentando la temperatura de régimen sin que se produzca la ebullición del agua.
 En esta tapa se integra habitualmente la válvula de seguridad mencionada que permite la salida de refrigerante a partir de cierta presión para proteger el circuito y otra que permite la entrada de aire exterior evitando que se produzca el vacío en el circuito en caso de perdidas evitando averías graves en ambos casos.
 Bomba centrífuga
 Se halla instalada en el bloque del motor y es movida directamente por la polea del cigüeñal, a través de una transmisión por correa trapezoidal. Dicha bomba aspira el agua del radiador y la hace circular por el interior del bloque y la culata para refrigerar los cilindros y la cámara de combustión.
 La bomba está formada por una carcasa de aleación ligera o de fundición (en los motores más antiguos), unida al bloque del motor con interposición de una junta de cartón amianto para hacer estanca la unión. En el interior de la misma se mueve una turbina de aletas unida al árbol de mando de la bomba, el cual se apoya sobre la carcasa por medio de uno o dos cojinetes de bolas, con un sello mecánico acoplado al árbol para evitar fugas de agua a través del mismo. En el otro extremo del árbol va montado un cubo al cual se une la polea de mando, y el ventilador.
 Sensor de temperatura
 Es el encargado de medir la temperatura del refrigerante del motor, y según la temperatura del refrigerante así mismo es el funcionamiento del sistema de refrigeración o enfriamiento del motor que actuará en consecuencia para mantener la temperatura estable. El sensor de temperatura es un elemento esencial pues de otra manera no es posible determinar la temperatura del motor y mantenerla regulada en condiciones ideales.
 Mangueras
 El sistema de refrigeración está provisto de dos mangueras de caucho que resisten altas temperaturas y alta presión. La manguera de la parte superior es por donde transita el agua caliente y la ubicada en la parte inferior es por donde circula el agua fría.
 Ventilador
 Adosado generalmente a la polea de la bomba, que activa el paso de aire a través del radiador. El rotor tiene cuatro o seis aspas inclinadas convenientemente para la aspiración del aire y está fabricado en chapa o plástico duro. En muchos diseños el ventilador es movido por un motor eléctrico. Este motor es comandando por un termostato que se encuentra en el bloque de cilindro o en la culata en contacto con el agua, de tal manera que al alcanzar esta una temperatura determinada, cierra el circuito eléctrico poniendo en marcha el motor y el ventilador.
 La válvula termostática cumple la función de limitar el pasaje del agua desde el motor hacia el radiador, en función de la temperatura del mismo. Lo que significa que si la temperatura del motor no supera la temperatura de régimen permanece cerrada, recirculando el agua solamente por el motor, de superar la temperatura de régimen la válvula abre y permite la circulación del agua a través del radiador, cabe destacar que está termovalvula también permite que la bomba realice presión de refrigerante al sistema la cuál es proporcional a la fuerza ejercida según la aceleración lo que permite un buen enfriamiento en zonas cálidas es por eso que eliminarlo no es recomendable porque el motor sin presión de refrigerante no enfría correctamente . Su construcción está basada en elementos deformables en función de la temperatura de régimen.
 Se pueden utilizar termostatos de fuelle o termostatos de cera, los cuales funcionan por el principio de dilatación o contracción a diversas temperaturas, para la apertura o cierre de la válvula. Actualmente se utilizan válvulas con cápsula de resina.
 El líquido refrigerante se utiliza para evitar incrustaciones debido a bicarbonatos y silicatos, el líquido deberá ser agua pura (destilda). A su vez, se agregan inhibidores para evitar el efecto oxidante y también para disminuir el punto de congelación. Para esto último se agrega alcohol o glicerina, llegando a temperaturas de –9 C a –23 C.
 Vaso o depósito de expansión
 Es el sistema más utilizado en los motores actuales. Con este depósito, el radiador no lleva tapón de llenado y se comunica mediante un tubo con un pequeño depósito auxiliar llamado "depósito de expansión". El depósito de expansión contiene líquido refrigerante y recibe a través del tubo de unión con el radiador, los gases procedentes de la evaporación, los cuales al contacto con el líquido se licúan. Cuando se produce el vacío interno, el líquido procedente del depósito de expansión pasa al radiador, con lo cual se restablece el circuito sin perdida de líquido en el mismo por condensación.
 El depósito de expansión cuenta con un tapón, que tiene unas válvulas, que como en el caso anterior, sirven para eliminar la sobrepresión y la depresión que se produce en el radiador y que se transmiten al depósito de expansión.Habitualmente, el depósito de expansión está situado encima del motor debajo del capó y es fácil detectarlo.
 Refrigeración por aire
 En la refrigeración por aire el enfriamiento se obtiene mediante el barrido de los cilindros por la corriente de aire efectuada por el desplazamiento de la máquina (motos y aviones), o forzada mecánicamente. Este sistema es muy utilizado en motores de motocicletas, aviación de baja y alta potencia y turismos de escasa potencia, debido a su menor peso, mayor fiabilidad y/o bajo coste.
 Las ventajas de este sistema son: casi nulo mantenimiento, seguridad al no tener casi partes móviles ni agua, rápido alcance del equilibrio térmico,
 Las desventajas son: motor ruidoso, regulación delicada, tendencia al recalentamiento a bajas velocidades.
 Refrigeración por aceite
 En algunos motores (ej. Suzuki GSX 750) se ha empleado con éxito el propio aceite del motor como elemento refrigerante principal. En estos sistemas se aumenta la cantidad de aceite del cárter motor que se hace circular a través de un radiador de dimensión adecuada antes de pasar a lubricar y refrigerar el motor.
 Referencias
 Bibliografía
 Tecnología de la automoción 2.2 (Mecánica y Electricidad) Aut. Angel Sanz González ed. Edebe/Don Bosco 1981 ISBN 84-236-1551-0
 P V Lamarque, "The design of cooling fins for Motor-cycle Engines", informe de The Automobile Research Committee, Institution of Automobile Engineers Magazine, número de marzo de 1943, y también en "The institution of Automobile Engineers Proceedings, (London)" XXXVII, Session 1942-1943, pags 99-134 y 309-312.
 Julius Mackerle: "Air-cooled Automotive Engines", Charles Griffin y Co. Lda, Londres 1972.
 Anish Gokhale y col: "Optimization of Engine Cooling through Conjugate Heat Transfer Simulation and Analysis of Fins"; SAE Paper 2012-32-0054
 Enlaces externos
 Partes del sistema de refrigeración
 Motores de combustión interna
 Refrigeración