text:
ippreżentati fl-4 ta’ Marzu 2010 (1)
 Kawżi magħquda C‐316/07, C‐358/07 sa C‐360/07, C‐409/07 u C‐410/07
 [talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill‐Verwaltungsgericht Gießen (il‐Ġermanja)]
 [talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill‐Verwaltungsgericht Stuttgart (il‐Ġermanja)]
 Land Baden‐Württemberg
 Avalon Service‐Online‐Dienste GmbH
 “Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Logħob tal-ażżard – Koerenza tal-politika nazzjonali fil-qasam tal-logħob – Attività ta’ organizzazzjoni ta’ mħatri sportivi suġġetti għal awtorizzazzjoni – Rikonoxximent reċiproku”
 1. Industrija biljunarja, li tirrigwarda attività perikoluża u kulturalment sensittiva. Servizz li, minħabba l-metodi l-ġodda ta’ komunikazzjoni, jaqsam il-fruntieri faċilment. Settur li ma huwiex armonizzat u li dwaru teżisti biss ġurisprudenza każ b’każ.
 2. Dawn l-elementi kollha huma preżenti fis-settur tal-logħob: din hija r-raġuni għalfejn wieħed ma għandux jistagħġeb dwar in-natura ferm kontroversjali tas-settur u l-kunflitti li probabbli se jkompli jiġġenera fil-futur. Il-kwistjonijiet li ser jiġu diskussi hawnhekk huma prova tajba ta’ dan, bħalma huma numru ta’ kwistjonijiet oħra li attwalment qegħdin jiġu ppreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (2).
 3. In-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni sussidjarja f’din il-materja huwa fattur determinanti, li jobbliga lill-qrati jirreferu direttament għat-Trattati. Minkejja żieda sinjifikattiva fil-ġurisprudenza dwar dan is-suġġett fl-aħħar snin, għad ma hemmx bażi ta’ ġurisprudenza suffiċjenti sabiex jiġu deċiżi l-każijiet differenti li ta’ kuljum jitressqu quddiem il-qrati nazzjonali. Huma dawn tal-aħħar li finalment għandhom jeżaminaw, mill-perspettiva Komunitarja, ir-regolamenti li jillimitaw l-aċċess għas-suq tal-logħob fi Stat Membru. Fit-tweġiba tagħha għad-domandi preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja hija obbligata li tindikalhom it-triq li għandhom jieħdu sabiex iwettqu dan il-kompitu diffiċli.
 4. Fil-kawżi kkonċernati f’dan il-każ, il-Verwaltungsgericht Gießen u l-Verwaltungsgericht Stuttgart (qrati amministrattivi, il-Ġermanja) qegħdin jitolbu lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi, fl-ewwel lok, dwar il-kompatibbiltà mad-dritt Komunitarju tal-monopolju fuq l-imħatri sportivi u l-lotteriji li jeżistu fil-Ġermanja, għaliex huma tal-fehma li l-politika nazzjonali li tillimita l-logħob hija nieqsa mill-koerenza. Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddeċiedi dwar il-possibbiltà li jiġi applikat il-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku għall-awtorizzazzjonijiet nazzjonali għall-organizzazzjoni tal-imħatri sportivi.
 A – Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
 5. Attwalment, is-settur tal-logħob tal-ażżard ma huwiex armonizzat fid-dritt tal-Unjoni. Id-Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-12 ta’ Diċembru 2006, dwar is-servizzi fis-suq intern (3) teskludi espressament lil dawn mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha: “[d]in id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal dawn l-attivitajiet: [...] (h) attivitajiet ta’ logħob tal-flus li jinvolvu mħatri ta’ flus f’logħob ta’ fortuna, inklużi l-lotteriji, logħob tal-flus fil-casinos u mħatri” (Artikolu 2(2)).
 6. Minħabba dan in-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni sussidjarja, għandu jsir rikors għal-leġiżlazzjoni primarja, u b’mod partikolari, f’dan il-każ, għall-Artikolu 49 KE, li l-ewwel paragrafu tiegħu jipprojbixxi ir-“restrizzjonijiet fuq il-liberta’ li jiġu provduti servizzi fil-Komunità [...] fir-rigward ta’ ċittadini ta’ Stati Membri li jkunu stabbiliti fi Stat tal-Komunità li ma jkunx dak tal-persuna li lilha jingħataw is-servizzi”.
 7. Fil-Ġermanja, il-kompetenzi fil-qasam tal-logħob huma maqsuma bejn l-Istat Federali u l-Länder. Fil-biċċa l-kbira tal-Länder hemm monopolju reġjonali għall-organizzazzjoni tal-imħatri sportivi u tal-lotteriji, filwaqt li l-operat tal-magni tal-logħob u tal-każinòs jitħalla f’idejn operaturi privati awtorizzati.
 1. Il-Liġi Federali
 8. L-Artikolu 284 tal-Kodiċi Kriminali Ġermaniż (Strafgesetzbuch, iktar ’il quddiem, l-“StGB”) jistipula li:
 “1) Kull persuna li, mingħajr awtorizzazzjoni amministrattiva, torganizza xi logħob tal-ażżard għall-pubbliku jew tipprovdi l-istruttura meħtieġa għal dan il-għan għandha teħel piena ta’ ħabs ta’ mhux iktar minn sentejn jew multa.
 3) Kull persuna li taġixxi fil-każijiet imsemmija fil-paragrafu 1
 1. b’mod professjonali [...]
 tista’ teħel piena ta’ ħabs ta’ bejn tliet xhur u ħames snin.
 9. Huma l-Länder li jistabbilixxu l-kundizzjonijiet għall-għoti tal-awtorizzazzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 284 tal-StGB, bl-eċċezzjoni tal-awtorizzazzjonijiet għall-organizzazzjoni tal-imħatri relatati ma’ tiġrijiet taż-żwiemel uffiċjali u għall-installazzjoni u t-tħaddim tas-slot machines, li jingħataw mil-Länder iżda b’applikazzjoni, rispettivament, tal-kundizzjonijiet stabbiliti mil-liġi dwar l-imħatri fuq it-tiġrijiet u l-lotteriji (Rennwett und Lotteriegesetz, iktar ’il quddiem, ir-“RWLG”), u mill-Kodiċi tal-Kummerċ u tal-Industrija (Gewerbeordnung).
 10. F’dak li jirrigwarda l-awtorizzazzjoni tal-imħatri relatati mat-tiġrijiet taż-żwiemel, l-Artikolu 1 tar-RWLG jipprovdi li:
 “L-assoċjazzjoni li trid topera impriża tal-imħatri reċiproċi inkonnessjoni ma’ tiġrijiet pubbliċi taż-żwiemel jew ma’ tiġrijiet pubbliċi oħrajn relatati maż-żwiemel għandha tkun kisbet l-awtorizzazzjoni għalihom mingħand l-awtoritajiet kompetenti skont id-dritt tal-Land.
 3. L-awtorizzazzjoni tista’ tingħata biss lil dawk l-assoċjazzjonijiet li jiggarantixxu li d-dħul finanzjarju tagħhom jintuża esklużivament għall-iżvilupp tat-trobbija taż-żwiemel fil-Land.”
 11. L-Artikolu 2(1) tar-RWLG jistipula li:
 “Min, għal finijiet kummerċjali, irid jikkonkludi mħatri fuq tiġrijiet pubbliċi taż-żwiemel jew irid jisserva b’intermedjarju għal tali imħatri (bookmakers) għandu jkun kiseb l-awtorizzazzjoni tal-awtoritajiet kompetenti skont id-dritt tal-Land biex jagħmel dan.”
 2. Il-liġi tal-Länder
 a) Il-LottStV
 12. Permezz tat-Trattat dwar il-lotteriji fil-Ġermanja (Staatsvertrag zum Lotteriewesen in Deutschland, iktar ’il quddiem, il-“LottStV”), li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Lulju 2004, il-Länder stabbilixxew qafas uniformi għall-organizzazzjoni, l-operat u l-istabbiliment, bħala negozju, ta’ logħob tal-azzard, bl-eċċezzjoni tal-każinòs.
 13. L-Artikolu 1 tal-LottStV jistabbilixxi l-għanijiet ta’ dan it-test fost il-Länder. Dawn l-għanijiet huma:
 “1. li jidderiġu b’mod ordnat u sorveljat it-tendenza naturali tal-popolazzjoni għal-logħob, u b’mod partikolari li jevitaw li din tinfirex fuq il-logħob tal-ażżard mhux awtorizzat,
 2. li jiġi pprojbit l-inkoraġġiment eċċessiv għal-logħob,
 3. li jiġi eskluż l-isfruttar tat-tendenza għal-logħob għal skopijiet ta’ qliegħ privat jew kummerċjali,
 4. li jiġi żgurat li l-logħob tal-ażżard isir b’mod legali u li l-loġika tiegħu tkun waħda li tinftiehem, u
 5. li jiġi żgurat li parti sostanzjali mid-dħul li jiġi mil-logħob tal-ażżard tintuża għall-promozzjoni tal-għanijiet pubbliċi jew li jibbenefikaw minn status privileġġat ta’ taxxa, skont il-Kodiċi fiskali.”
 14. Skont l-Artikolu 5 tal-LottStV:
 “1. Il-Länder għandhom, fil-kuntest tal-għanijiet previsti fl-Artikolu 1, l-obbligu legali li jiżguraw offerta adegwata ta’ logħob tal-ażżard.
 2. Skont il-liġi, il-Länder jistgħu jinkarigaw ruħhom huma stess minn dan il-kompitu, jew jassenjawh lil persuni ġuridiċi rregolati bid-dritt pubbliku jew inkella lil kumpanniji privati fejn persuni ġuridiċi rregolati bid-dritt pubbliku jkollhom, direttament jew indirettament, sehem determinanti.
 3. Il-persuni msemmija fil-paragrafu 2 huma awtorizzati li jaġixxu, bħala organizzaturi jew eżekuturi [...] biss fil-Land fejn huma jkunu qegħdin iwettqu l-kompiti tagħhom b’mod konformi mal-paragrafu 2. Huma jistgħu jikkummerċjalizzaw jew iqiegħdu fil-kummerċ logħob tal-ażżard f’dak il-Land biss. Huma ma jistgħux jorganizzaw jew iwettqu logħob tal-ażżard f’Land ieħor mingħajr l-awtorizzazzjoni ta’ dan tal-aħħar. Il-kisba ta’ din l-approvazzjoni ma hijiex dritt miksub.
 4. Il-persuni l-oħra li ma jissemmewx fil-paragrafu 2 għandhom biss id-dritt li jorganizzaw lotteriji u raffles skont id-dispożizzjonijiet tat-tielet taqsima.”
 15. L-Artikolu 6 tal-LottStV, li jinsab fit-tielet taqsima, jissuġġetta l-organizzazzjoni pubblika tal-lotteriji mhux koperti bl-Artikolu 5(2) għal awtorizzazzjoni minn qabel u jelenka sensiela ta’ kundizzjonijiet li jridu jkunu sodisfatti sabiex tingħata din l-awtorizzazzjoni. L-Artikolu 7(1) tal-LottStV jeskludi l-possibbiltà li jingħataw dawn l-awtorizzazzjonijiet meta jkun hemm il-possibbiltà li din l-organizzazzjoni ta’ lotteriji, minħabba l-volum ġenerali tal-offerta tal-logħob tal-ażżard eżistenti, tinkoraġġixxi b’mod partikolari din il-passjoni għal-logħob.
 16. Fil-kuntest definit mil-LottStV, kull Land ippromulga l-leġiżlazzjoni tiegħu stess dwar il-logħob tal-ażżard, billi rriżerva għalih l-organizzazzjoni tal-lotteriji u tal-imħatri sportivi, jew billi assenjahom lil kumpanniji privati kkontrollati minnu.
 b) Il-leġiżlazzjoni tal-Land Hessen
 17. Skont l-Artikolu 1(1) tal-liġi li tirregola l-imħatri sportivi, ir-raffles u l-lotteriji kumplimentari Statali f’Hesse (Gesetz über staatliche Sportwetten, Zahlenlotterien und Zusatzlotterien in Hessen), huwa biss il-Land li huwa awtorizzat jorganizza mħatri sportivi fit-territorju tiegħu, bl-eċċezzjoni tal-imħatri relatati mat-tiġrijiet taż-żwiemel (paragrafu 1). Madankollu, il-ġestjoni ta’ dawn l-imħatri u tal-lotteriji tista’ tkun assenjata lil persuna ġuridika rregolata mil-liġi privata (paragrafu 4). In-negozjar għal skopijiet kummerċjali tal-imħatri sportivi u tal-lotteriji jista’ jseħħ biss fil-punti ta’ ġbir awtorizzati (paragrafu 5).
 c) Il-leġiżlazzjoni tal-Land Baden‐Württemberg
 18. Skont l-Artikolu 2 tal-liġi dwar il-lotteriji, l-imħatri u r-raffles Statali fil-Land ta’ Baden‐Württemberg (Gesetz über staatliche Lotterien, Wetten und Ausspielungen), il-Land jorganizza l-Loto, il-Loto sportiv u l-lotterija (paragrafu 1), u jista’ jassenja l-implementazzjoni tal-logħob tal-ażżard organizzat mil-Land lil persuna ġuridika rregolata mil-liġi privata li fiha jkollu, direttament jew indirettament, sehem determinanti (paragrafu 4).
 3. Is-sentenza tal-Bundesverfassungsgericht tat-28 ta’ Marzu 2006
 19. Fit-28 ta’ Marzu 2006, il-Bundesverfassungsgericht (Qorti Kostituzzjonali Federali Ġermaniża) tat sentenza (4) fejn iddikjarat bħala inkompatibbli mad-dritt fundamentali tal-libertà tal-impriża – stabbilit fl-Artikolu 12 tal-Liġi Fundamentali – il-monopolju tal-imħatri sportivi li kien jeżisti fil-Land Bayern, billi l-istruttura ġuridika tiegħu, il-metodi ta’ kummerċjalizzazzjoni tiegħu u l-preżentazzjoni tiegħu ma kellhomx l-iskop li jikkontribwixxu b’mod konsekuttiv u attiv għall-għan li titnaqqas il-passjoni għal-logħob u li tiġi miġġielda d-dipendenza fuqu.
 20. Is-sentenza, li kienet tikkonċerna lil-Land Bayern, tista’ madankollu tiġi estiża għall-monopolji tal-imħatri sportivi li jeżistu f’Länder oħra u li għandhom l-istess karatteristiċi.
 21. Il-Bundesverfassungsgericht ikkonċediet lil-leġiżlaturi kompetenti perijodu tranżitorju li jiskadi fil-31 ta’ Diċembru 2007 sabiex jirristrutturaw il-monopolju kkonċernat sabiex jintroduċu fih koerenza minima bil-għan tal-ġlieda kontra d-dipendenza (5).
 22. Huwa għal dan il-għan li l-Länder adottaw Trattat ġdid, it-Trattat tal-Länder dwar il-logħob tal-ażżard fil-Ġermanja (Staatsvertrag zum Glücksspielwesen in Deutschland), li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2008 (6).
 III – Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
 23. Ir-rikorrenti fis-sitt kawżi prinċipali (7) għandhom postijiet kummerċjali, li jinsabu fil-Länder Hessen u Baden‐Württemberg, li fihom jeżerċitaw attività bħala intermedjarji għal imħatri sportivi (8) f’isem organizzaturi tal-logħob tal-ażżard stabbiliti fi Stati Membri oħra. Dawn l-organizzaturi huma żewġ impriżi Awstrijaċi – Happybet Sportwetten GmbH (9) u web.coin Handelsges. mbH (10) –, impriża bbażata f’Malta – Fa. Tipico Co. Ltd (11) – u żewġ kumpanniji Britanniċi, waħda rreġistrata f’Ġibiltà – Fa. Digibet Ltd (12) – u l-oħra f’Londra – Happy Bet Ltd (13). Dawn il-kumpanniji kollha rċevew l-awtorizzazzjoni mill-awtoritajiet lokali kompetenti tal-post fejn għandhom l-uffiċċju reġistrat tagħhom sabiex jeżerċitaw attività fis-settur tal-imħatri sportivi.
 24. Fl-2005, fl-2006 u fl-2007, l-awtoritajiet kompetenti tal-Länder Hessen u ta’ Baden‐Württemberg (rispettivament il-Landrat Wetterau u r-Regierungspräsidium Karlsruhe) ippromulgaw sensiela ta’ deċiżjonijiet li jipprekludu lir-rikorrenti milli jorganizzaw imħatri sportivi fil-Länder imsemmija.
 25. Dawn id-deċiżjonijiet amministrattivi ġew ikkontestati quddiem il-Verwaltungsgericht Gießen u l-Verwaltungsgericht Stuttgart għaż-żewġ raġunijiet, minn naħa, li l-monopolji fuq l-imħatri sportivi li jeżistu fil-Länder ikkonċernati jiksru l-libertà ta’ stabbiliment (Artikolu 43 KE) u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi (Artikolu 49 KE), u min-naħa l-oħra, li l-impriżi li f’isimhom ir-rikorrenti kienu qed jaġixxu kellhom liċenzji maħruġa minn Stati Membri oħra sabiex jorganizzaw logħob tal-ażżard, u dan kien biżżejjed sabiex jeżerċitaw l-istess attività fil-Ġermanja.
 26. Fid-digrieti tar-rinviju tagħhom, il-Verwaltungsgericht Gießen u l-Verwaltungsgericht Stuttgart jesprimu dubji kbar dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża dwar il-logħob mad-dritt Komunitarju, u jressqu lill-Qorti tal-Ġustizzja s-segwenti domandi preliminari (14) skont l-Artikolu 234 KE:
 “1. L-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-eżistenza ta’ monopolju Statali fir-rigward ta’ ċertu logħob tal-ażżard bħall-imħatri sportivi, meta fl-Istat Membru kkonċernat ma jkunx hemm politika koerenti u sistematika ta’ limitazzjoni tal-logħob tal-ażżard, b’mod partikolari minħabba li l-organizzaturi li jkunu ngħataw liċenzja nazzjonali jinkoraġġixxu l-parteċipazzjoni f’logħob tal-ażżard ieħor – bħal lotteriji nazzjonali u l-logħob fil-każinò – u li barra minn hekk, logħob ieħor li potenzjalment jista’ joħloq riskju ta’ dipendenza tal-istess livell jew ta’ livell ogħla – bħall-imħatri fuq avvenimenti sportivi partikolari (tiġrijiet taż-żwiemel) u s-slot machines – jista’ jiġi offrut minn fornituri ta’ servizzi privati?
 2. L-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-awtorizzazzjonijiet għall-organizzazzjoni ta’ mħatri sportivi li ma humiex limitati għat-territorju nazzjonali korrispondenti u li ngħataw minn korpi pubbliċi tal-Istati Membri kompetenti, jawtorizzaw lid-detentur tal-awtorizzazzjoni kif ukoll lit-terzi inkarigati minnu li joffru u li jimplementaw anki fit-territorju ta’ Stati Membri oħra, u mingħajr awtorizzazzjonijiet nazzjonali addizzjonali, l-offerti inkwistjoni għall-konklużjoni ta’ kuntratti?”
 27. Id-domandi preliminari ġew irreġistrati fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fid-9 ta’ Lulju 2007 (C‐316/07), fit-2 ta’ Awwissu 2007 (C‐358/07, C‐359/07 u C‐360/07), u fit-3 ta’ Settembru 2007 (C‐409/07 u C‐410/07).
 28. Markus Stoß, Kulpa Automatenservice Asperg GmbH, SOBO Sports & Entertainment GmbH, il-Wetteraukreis, u l-Gvernijiet tal-Ġermanja, tal-Belġju, tad-Danimarka, ta’ Spanja, ta’ Franza, tal-Italja, tal-Litwanja, tal-Pajjiżi l-Baxxi, tal-Awstrija, tal-Portugall, tas-Slovenja, tal-Finlandja, u tan-Norveġja, kif ukoll il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub.
 29. Fis-seduta tat-8 ta’ Diċembru 2009, dehru r-rappreżentanti tar-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, tal-Wetteraukreis, tal-Land ta’ Baden‐Württemberg, tal-Gvernijiet tal-Ġermanja, tal-Belġju, tal-Greċja, tal-Italja, tal-Portugall u tan-Norveġja, kif ukoll tal-Kummissjoni sabiex jagħmlu l-osservazzjonijiet orali tagħhom.
 V – Fuq l-ewwel domanda preliminari
 A – Il-prinċipji fundamentali tal-ġurisprudenza fil-qasam tal-logħob
 30. Ir-relazzjoni bejn il-libertajiet Komunitarji u l-politiki differenti dwar il-logħob tal-Istati Membri ġiet ittrattata mill-Qorti tal-Ġustizzja f’ġurisprudenza stabbilita li, sa minn wara s-sentenza Schindler (15), bdiet tiffoka fuq il-possibbiltà li jkunu ġġustifikati miżuri li jirrestrinġu l-libertà li jiġu pprovduti servizzi (Artikolu 49 KE) jew il-libertà ta’ stabbiliment (Artikolu 43 KE) fi ħdan l-Unjoni.
 31. F’dan ir-rigward, din il-ġurisprudenza tagħti każ tan-natura partikolari tal-logħob tal-ażżard, settur li fih ma huwiex possibbli li wieħed jinjora l-“karatteristiċi ta’ ordni morali, reliġjuża jew kulturali” u li jinvolvi “riskji kbar ta’ kriminalità u frodi” u jippromwovi “inċitament għall-infiq li jista’ jkollu konsegwenzi [...] dannużi għall-individwu u għas-socjetà” (16). Wara li kkunsidrat dan l-element, u fin-nuqqas ta’ armonizzazzjoni Komunitarja f’dan il-qasam, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet lill-Istati Membri setgħa diskrezzjonali suffiċjenti sabiex jiddeterminaw, skont l-iskala tal-valuri tagħhom, il-kundizzjonijiet meħtieġa għall-protezzjoni tal-lagħaba kif ukoll, b’mod iktar ġenerali, dawk meħtieġa għall-ħarsien tal-ordni soċjali (17).
 32. B’hekk, il-ġurisprudenza, għalkemm tirrikonoxxi li l-leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi ċertu logħob tal-ażżard (18) jew tillimita l-operat tiegħu għal numru limitat ta’ konċessonarji, pubbliċi jew privati (19) tmur kontra l-libertà li jiġu pprovduti servizzi kemm jekk tkun diskriminatorja u kemm jekk ma tkunx, tippermetti tali restrizzjonijiet meta jkollhom għan ta’ interess ġenerali (20), bħat-tnaqqis tal-opportunitajiet tal-logħob jew il-ġlieda kontra l-frodi u l-kriminalità (21).
 33. L-Istati Membri huma għalhekk liberi li “jiffissaw l-għanijiet tal-politika tagħhom fil-qasam tal-logħob tal-ażżard” u li “jiġi ddefinit bi preċiżjoni l-livell ta’ protezzjoni mfittxija” (22). Madankollu, ma huwiex biżżejjed li jiġu invokati formalment dawn l-għanijiet: sa minn wara s-sentenza Zenatti, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja ssemmi l-ħtieġa li tiġi vverifikata l-koerenza tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni mal-għanijiet allegati kif ukoll il-proporzjonalità tagħha. U minn wara s-sentenza Gambelli et, ukoll iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja teżiġi, iktar fid-dettall, li r-restrizzjonijiet għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi jew għal-libertà ta’ stabbiliment: 1) ikunu applikati mingħajr diskriminazzjoni, 2) ikunu ġustifikati minn raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali, 3) ikunu adegwati sabiex jiżguraw li jintlaħaq dan l-għan u 4) ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq dan l-għan (23).
 34. F’dak li jirrigwarda t-tielet kundizzjoni, għandu jitfakkar li “leġiżlazzjoni nazzjonali tkun adegwata sabiex tiggarantixxi li jintlaħaq l-għan invokat biss jekk verament tirrifletti l-intenzjoni li dan jintlaħaq b’mod koerenti u sistematiku” (24). Konsegwentement, monopolju nazzjonali fis-settur tal-logħob tal-ażżard bħal dak f’din il-kawża jkun konformi mal-Artikoli 43 KE u 49 KE jekk ma jkunx diskriminatorju u jkun proporzjonat u xieraq (koerenti, skont it-terminoloġija użata mill-ġurisprudenza fil-qasam tal-logħob) fir-rigward tal-għan ta’ interess ġenerali mfittex li jiġi invokat bħala ġustifikazzjoni.
 B – Riformulazzjoni tal-ewwel domanda preliminari
 35. Fl-ewwel domanda preliminari tagħhom, il-Verwaltungsgericht Gießen u l-Verwaltungsgericht Stuttgart iqajmu l-kwistjoni tal-inkompatibbiltà eventwali tal-monopolju fuq l-imħatri sportivi u fuq il-lotteriji fil-Ġermanja mal-Artikoli 43 KE u 49 KE, fid-dawl tan-nuqqas preżunt ta’ koerenza li jqisu li jeżisti fil-politika nazzjonali dwar ir-restrizzjoni tal-logħob.
 36. Madankollu, fil-fehma tiegħi, din il-formulazzjoni hija inadegwata minħabba żewġ aspetti.
 37. Fl-ewwel lok, il-mod kif tpoġġiet id-domanda ma huwiex korrett għaliex din tibda minn evalwazzjoni preliminari tal-inadegwatezza tal-leġiżlazzjoni kkonċernata, li tindika bħala sintomi l-inkoraġġiment pubbliku għal parteċipazzjoni fil-logħob taħt monopolju u l-ftuħ għal impriżi privati ta’ logħob ieħor b’riskju ta’ dipendenza x’aktarx ekwivalenti jew superjuri. Skont il-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq, l-invokazzjoni ta’ din l-inkonsistenza hija minnha nfisha biżżejjed sabiex tinvalida ġustifikazzjoni eventwali tar-restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi.
 38. Għaldaqstant, billi l-qrati ta’ Gießen u ta’ Stuttgart jixtiequ jkunu jafu jekk il-konfigurazzjoni tal-monopolju tal-lotteriji u tal-imħatri sportivi tirrispettax it-Trattat, ma hemmx lok li wieħed jikkunsidra bħala premessa n-nuqqas ta’ koerenza tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża dwar il-logħob, iżda tajjeb wieħed jistaqsi jekk iċ-ċirkustanzi indikati (ftuħ parzjali ta’ logħob ieħor u ħafna reklamar) iwasslux għal inkoerenza ta’ dan it-tip, u għaldaqstant jekk joħolqux inkompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni.
 39. Fit-tieni lok, naħseb li din l-analiżi tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża għandha ssir biss fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat relatati mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi (Artikolu 49 KE). Il-libertà ta’ stabbiliment (Artikolu 43 KE) li hija wkoll invokata mill-qrati amministrattivi tal-Ġermanja, ma hijiex rilevanti f’dan il-każ.
 40. Ir-rikorrenti kollha fil-każijiet inkwistjoni huma persuni fiżiċi jew ġuridiċi Ġermaniżi li għandhom l-intenzjoni li jeżerċitaw attività ta’ intermedjarji f’imħatri sportivi f’isem kumpanniji stabbiliti fi Stati Membri oħra, li ma jidhirx li kellhom l-intenzjoni jistabbilixxu ruħhom fil-Ġermanja. Billi ma hijiex inkwistjoni l-libertà ta’ stabbiliment, hija biss il-libertà li jiġu pprovduti servizzi li hija involuta f’dan il-każ.
 41. Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, l-ewwel domanda preliminari għandha tkun magħmula fit-termini li ġejjin jew f’termini paragunabbli:
 “L-Artikolu 49 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-eżistenza ta’ monopolju Statali fir-rigward ta’ ċertu logħob tal-ażżard bħall-imħatri sportivi, jekk l-organizzaturi li jkollhom konċessjonijiet nazzjonali jinkoraġġixxu l-parteċipazzjoni f’dan il-logħob (25) u li, barra minn hekk, il-fornituri ta’ servizzi privati jistgħu joffru logħob li jista’ jkollu riskju ta’ dipendenza ekwivalenti jew superjuri (pereżempju, l-imħatri fuq l-avvenimenti sportivi partikolari bħat-tiġrijiet taż-żwiemel u s-slot machines)? Għandu jitqies li dawn iċ-ċirkustanzi jipprekludu politika fir-rigward tal-logħob li tkun koerenti u sistematika fis-sens tal-ġurisprudenza?”
 42. Permezz ta’ din l-ewwel domanda, il-qrati tar-rinviju jitolbu lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża l-forma u l-kriterji li skonthom għandha ssir evalwazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar il-logħob sabiex din tkun tista’ titqies bħala “koerenti”, billi din il-kwalifika hija meħtieġa sabiex il-leġiżlazzjoni tkun vijabbli għall-finijiet tat-Trattat. Il-qrati tar-rinviju jixtiequ jkunu jafu, b’mod partikolari, jekk din l-evalwazzjoni għandhiex issir globalment, fil-konfront tal-politika tal-logħob b’mod ġenerali, jew inkella għal kull logħba, b’mod individwali, b’tali mod li d-deċiżjonijiet normattivi jew l-atti adottati għal logħba ma jaffettwawx l-evalwazzjoni relatata mal-leġiżlazzjoni li tirrigwarda logħba oħra.
 43. Madankollu, fir-rigward tal-kwantità u tad-diversità tal-argumenti mressqa mill-persuni interessati kollha u mill-awturi tad-domanda prinċipali, inqis li ma huwiex possibbli li tingħata risposta utli għal din id-domanda qabel ma jiġu evalwati t-tliet aspetti tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża kkonċernata f’dan il-każ. Dawn huma: in-natura diskriminatorja jew nondiskriminatorja tagħha (Ċ); l-għan ta’ interess ġenerali mfittex minnha (D); u l-koerenza jew l-adegwatezza tagħha fir-rigward ta’ dan l-għan (E).
 C – In-natura nondiskriminatorja
 44. Skont ġurisprudenza stabbilita, l-Artikolu 49 KE jipprekludi kull diskriminazzjoni eżerċitata fir-rigward ta’ fornitur ta’ servizz, minħabba n-nazzjonalità tiegħu jew minħabba l-fatt li jkun stabbilit fi Stat Membru differenti minn dak fejn issir il-provvista tas-servizz (26).
 45. Fis-settur partikolari tal-logħob tal-ażżard, il-Qorti ddikjarat li liġi nazzjonali li tipprojbixxi lil kull persuna, għajr lill-korp pubbliku awtorizzat, milli joperaw logħob partikolari ma timplikax diskriminazzjoni, meta din il-liġi tkun tapplika mingħajr distinzjoni għall-operaturi kollha kkonċernati f’din l-attività, indipendentement mill-kwalità tagħhom bħala ċittadini tal-Istat Membru inkwistjoni u mill-post fejn huma stabbiliti (27). Wieħed jista’ jikkunsidra li l-monopolji Ġermaniżi fuq l-imħatri għandhom tali natura, peress li jippreġudikaw mingħajr distinzjoni lill-kumpanniji tal-logħob privati kollha, irrispettivament min-nazzjonalità tagħhom u minn jekk humiex stabbiliti jew le fit-territorju Ġermaniż.
 D – L-għan ta’ interess ġenerali
 46. L-istadju li jmiss fl-evalwazzjoni ta’ politika restrittiva dwar il-logħob tal-ażżard huwa li jiġi definit l-għan ta’ interess ġenerali tagħha, billi huwa biss jekk ikun hemm għan ċar li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddetermina jekk il-leġiżlazzjoni inkwistjoni hijiex koerenti ma’ dan l-għan jew le.
 47. Mill-Artikolu 1 tal-LottStV jidher li jirriżulta li, fil-każ tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża, dan l-għan huwa multiplu u jinkludi l-prevenzjoni tal-frodi u tal-inkoraġġiment eċċessiv għal logħob li, skont dak li diġà sostniet il-Qorti tal-Ġustizzja, jikkostitwixxi raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali li jista’, f’ċerti kundizzjonijiet, jillegalizza restrizzjonijiet fuq l-attivitajiet ta’ logħob (28).
 48. L-Artikolu ċċitat iktar ’il fuq tal-LottStV jirreferi wkoll għall-fatt li “jiġi żgurat li parti sostanzjali mid-dħul li jiġi mil-logħob tal-ażżard tintuża għall-promozzjoni ta’ għanijiet pubbliċi jew li jibbenefikaw minn status privileġġat ta’ taxxa, skont il-kodiċi fiskali” (l-Artikolu 1(5) tal-LottStV). Skont il-ġurisprudenza, xejn ma jipprekludi tali skop, jekk l-għan tal-iffinanzjar tal-attivitajiet soċjali, filantropiċi jew ta’ interess ġenerali jkun jikkostitwixxi biss “konsegwenza inċidentali ta’ benefiċċju, u mhux il-ġustifikazzjoni reali tal-politika restrittiva fis-seħħ” (29).
 49. Hija l-qorti nazzjonali li għandha tiddeċiedi jekk dan huwiex il-każ fil-Ġermanja, jew jekk fil-fatt, hekk kif sostnew xi wħud mir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, l-għan li jingħata lok għal dħul finanzjarju jikkostitwixxix l-uniku skop aħħari tal-monopolju inkwistjoni. Madankollu, din il-verifika hija marbuta mill-qrib mat-“test ta’ koerenza” tal-politika dwar il-logħob.
 E – L-evalwazzjoni tan-natura adegwata u proporzjonata tal-leġiżlazzjoni
 50. Ladarba ġew ippreċiżati ż-żewġ punti preċedenti, għandha ssir l-evalwazzjoni msejħa “hypocrisy test” fuq il-miżuri kkontestati (30), li huwa l-qofol tal-ewwel domanda preliminari. Konkretament, din hija evalwazzjoni klassika tan-natura adegwata u proporzjonata tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni, li ssir b’mod konġunt mill-ġurisprudenza fil-qasam tal-logħob.
 51. Il-Verwaltungsgericht Gießen u l-Verwaltungsgericht Stuttgart jinvokaw, fid-digrieti tar-rinviju tagħhom, numru ta’ ċirkustanzi u karatteristiċi tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża li jistgħu jqajmu dubju dwar il-koerenza u l-proporzjonalità tagħha, u għalhekk, dwar il-kompatibbiltà tagħha mat-Trattat.
 52. Madankollu tnejn minn dawn il-fatturi huma ta’ importanza partikolari, billi huma l-uniċi li jinsabu fid-dispożittiv tad-domanda preliminari: fl-ewwel lok, l-iżvilupp ta’ attività promozzjonali intensa sabiex tinkoraġġixxi l-parteċipazzjoni fil-logħob suġġett għal monopolju; u, fit-tieni lok, il-ftuħ għall-operaturi privati ta’ logħob b’riskju ta’ dipendenza superjuri.
 1. Ir-riklamar tal-logħob suġġett għal monopolju
 53. Ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali u l-qrati tar-rinviju jikkunsidraw, fl-ewwel lok, li l-politika tal-logħob fil-Ġermanja hija inkoerenti, peress li l-Istat iwettaq “attività promozzjonali sinifikanti” tas-servizzi tiegħu (imħatri sportivi u lotteriji) (31).
 54. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà esprimiet il-fehma tagħha dwar din il-kwistjoni sensittiva fis-sentenza Gambelli et, billi wissiet lill-awtoritajiet li hemm riskju li jikkontradixxu lilhom infushom meta jippruvaw jevitaw dannu li jirriżulta minn azzjoni li huma jkunu ħeġġew: “safejn l-awtoritajiet ta’ Stat Membru jħajru u jinkoraġixxu lill-konsumaturi sabiex jieħdu sehem fil-lotteriji, fil-logħob ta’ l-ażżard jew fil-logħob ta’ l-imħatri sabiex it-Teżor pubbliku jibbenefika mill-aspett finanzjarju, l-awtoritajiet ta’ dan l-Istat ma jistgħux jinvokaw [...] ħtieġa li jitnaqqsu l-opportunitajiet fejn isir logħob sabiex jiġġustifikaw” miżuri li jirrestrinġu l-libertà li jiġu pprovduti servizzi (32).
 55. Dan l-argument ġie repetut u ppreċiżat fis-sentenza Placanica et, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat il-fatt li, skont il-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione “[i]l-leġiżlatur Taljan iħaddan politika espansiva fis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard bl-iskop li jżid id-dħul fiskali” u għalhekk l-ebda ġustifikazzjoni tal-leġiżlazzjoni Taljana ma’ tista’ toħroġ “mill-oġġettivi tal-limitazzjoni tat-tendenza għal-logħob tal-konsumaturi jew tal-limitazzjoni ta’ l-offerta tal-logħob” (33).
 56. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja introduċiet preċiżazzjoni importanti: wara li fakkret li kemm il-Corte suprema di cassazione kif ukoll il-Gvern Taljan jidentifikaw “bħala l-għan reali tal-leġiżlazzjoni Taljana in kwistjoni [...] dak li jitwaqqaf l-operat ta’ l-attivitajiet tal-logħob tal-ażżard għal finijiet kriminali jew frawdolenti fiċ-ċirkwiti kontrollabbli”, hija sostniet li “[f]’din il-perspettiva, politika ta’ espansjoni kkontrollata fis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard jista’ jkun kompletament koerenti ma’ l-għan li jinġibed il-lagħba li jeżerċitaw attivitajiet ta’ logħob u ta’ l-imħatri klandestini fihom infushom ipprojbiti lejn attivitajiet awtorizzati u rregolati” (34). Madankollu, sabiex jintlaħaq dan il-għan, “l-operaturi awtorizzati għandhom jagħtu alternattiva affidabbli, iżda fl-istess waqt attraenti, għall-attività pprojbita, li fiha nnifisha tkun tista’ timplika l-offerta ta’ firxa estiża ta’ logħob, riklamar ta’ ċertu wesa’ u l-użu ta’ teknika ġdida ta’ distribuzzjoni” (35).
 57. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja appoġġjat l-attività ta’ reklamar magħmula mid-detenturi tad-drittijiet esklużivi fis-settur tal-logħob fl-Italja, billi r-restrizzjoni tal-Artikolu 49 KE kienet intiża sabiex tiġġieled il-kriminalità.
 58. Konsegwentement, is-sentenza Placanica et uriet b’mod inekwivokabbli l-koerenza ta’ leġiżlazzjoni intiża sabiex tipprevjeni mġiba frawdolenti u kriminali f’dan il-qasam, filwaqt li fl-istess ħin tippermetti lill-operatur li jibbenefika mill-monopolju li juża strumenti ta’ reklamar.
 59. Iżda xi ngħidu meta l-iskop tal-leġiżlazzjoni nazzjonali jkun li tiġi miġġielda d-dipendenza tal-logħob u li jitnaqqsu l-opportunitajiet tal-logħob? L-ewwel qari tal-punt 69 tas-sentenza Gambelli et u tal-punt 54 tas-sentenza Placanica et jista’ jagħti x’jifhem li l-ġurisprudenza teskludi kompletament in-natura adattata ta’ regola intiża sabiex tillimita l-aċċess għal logħob tal-ażżard meta l-operatur li jibbenefika minn monopolju jirreklama s-servizzi tiegħu. Madankollu, minn eżami iktar dettaljat tad-deċiżjonijiet iċċitati iktar ’il fuq, jiġu enfasizzati l-miżuri ta’ kawtela jew il-kundizzjonijiet li tat il-Qorti tal-Ġustizzja għal din it-teżi inizjali. Fil-fatt, hija inkludiet ukoll bħala fattur determinanti għall-inkoerenza msemmija iktar ’il fuq il-fatt li l-attività promozzjonali tal-logħob tal-azzard issir “sabiex it-Teżor pubbliku jibbenefika mill-aspett finanzjarju” (36).
 60. Il-Qorti tal-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Kummerċ Ħieles tħaddan l-istess prassi. Fis-sentenza tagħha Ladbrokes vs In-Norveġja, hija użat l-argument tal-kontroll tad-domanda għal-logħob fil-kuntest tal-ġlieda kontra d-dipendenza. Filwaqt li bbażat id-deċiżjoni tagħha fuq is-sentenza Placanica et, hija qieset li huwa xieraq li wieħed jagħmel użu minn miżuri ta’ reklamar sabiex “il-lagħaba jiġu mbiegħda minn logħob vizzjuż ħafna li jiġi offrut bl-internet jew b’mezzi oħra li diffiċli jkunu aboliti” (37).
 61. Is-sempliċi eżerċizzju ta’ attività ta’ reklamar ma huwiex biżżejjed sabiex ma jintlaħaqx l-għan tar-restrizzjoni tal-opportunitajiet ta’ logħob, meta dan ir-reklamar isir b’mod ikkontrollat u jkun verament intiż sabiex jiffoka l-logħob fuq l-offerta regolata u kontrollata, u mhux sabiex iżid id-dħul fiskali li l-Istat Membru jirċievi permezz ta’ din is-sistema. Fil-fehma tiegħi, l-appoġġ lejn l-eżistenza ta’ monopolji jew ta’ organizzaturi b’liċenzja nazzjonali mingħajr ma jkollhom l-opportunità li jippromwovu s-servizzi tagħhom ma huwiex realistiku ħafna. Għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja testendi t-teżi li diġà ressqet fis-sentenza Placanica et għall-għan tar-restrizzjoni tal-opportunitajiet tal-logħob, iżda biss fil-kuntest limitat li għadu kemm ġie definit.
 62. L-istħarriġ ta’ dawn il-kundizzjonijiet huwa f’idejn il-qorti nazzjonali. Madankollu, f’dan il-każ, is-sentenza tal-Bundesverfassungsgericht tat-28 ta’ Marzu 2006 diġà tagħmel evalwazzjoni tal-leġiżlazzjoni u tal-prattiki tas-settur tal-logħob fil-Ġermanja (38).
 63. B’hekk, id-deċiżjoni ċċitata iktar ’il fuq kienet tiddikjara li “l-imħatri organizzati mil-Land Bayern ma huma bl-ebda mod intiżi sabiex jiġġieldu d-dipendenza fuq il-logħob u l-komportamenti ta’ dipendenza fuq il-logħob”; anzi, “l-organizzazzjoni tas-sistema ta’ mħatri sportivi ODDSET evidentement għandha, fost l-oħrajn, għan fiskali” (39). Il-qorti ta’ Karlsruhe kkonstatat din is-sitwazzjoni b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda l-kummerċjalizzazzjoni ta’ ODDSET, li s-sitwazzjoni attwali tagħha, skont din il-qorti, “hija simili għall-kummerċjalizzazzjoni ekonomikament effikaċi ta’ attività rikreattiva li fundamentalment ma tagħmilx ħsara” (40). F’dan is-sens, hija ssemmi l-eżistenza ta’ kampanja ta’ reklamar fuq skala kbira li tippreżenta l-logħob bħala forma ta’ divertiment soċjalment aċċettabbli jew saħansitra pożittiv (41).
 64. Mill-qari tas-sentenza msemmija, jidher inkontestabbli li meta ġraw il-fatti msemmija fil-kawża prinċipali, il-monopolju inkwistjoni ma kienx jissodisfa l-kundizzjonijiet neċessarji sabiex jiġi kkwalifikat bħala koerenti u sistematiku. Skont l-ogħla qorti tal-Ġermanja, ir-reklamar li sar ma kienx moderat biżżejjed, u ma kienx intiż sabiex jillimita l-opportunitajiet ta’ logħob u sabiex jiġġieled kontra d-dipendenza fuq il-logħob, iżda sabiex jikseb dħul fiskali għat-teżor pubbliku.
 65. Ċertament, mill-2006, kien hemm sensiela ta’ bidliet, kemm f’termini ta’ leġiżlazzjoni kif ukoll f’termini ta’ organizzazzjoni. B’dawn il-bidliet, il-Länder riedu jissodisfaw il-kundizzjonijiet tal-Bundesverfassungsgericht. Il-ftehim ġdid tal-Länder dwar il-logħob tal-ażżard fil-Ġermanja, fis-seħħ mill-1 ta’ Jannar 2008, kif ukoll sensiela ta’ miżuri li wħud minnhom jaffettwaw direttament l-attività promozzjonali (42), jindirizzaw dan l-għan. Madankollu, huma l-qrati nazzjonali li għandhom jiddeċiedu jekk din is-sitwazzjoni ġdida għandhiex tittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jitwieġbu d-domandi mressqa minn Markus Stoß u mir-rikorrenti l-oħra u, jekk iva, jekk il-“metamorfosi” li suppost seħħet f’dan is-settur hijiex biżżejjed sabiex jitqies li l-kundizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq ġew sodisfatti.
 2. L-aċċess ta’ logħob ieħor għall-operaturi privati
 66. Fit-tieni lok, il-Verwaltungsgericht Gießen u l-Verwaltungsgericht Stuttgart isemmu l-allegata inkoerenza li tirriżulta, minn naħa, bl-istabbiliment ta’ monopolju fuq l-operat tal-lotteriji u tal-imħatri sportivi sabiex tiġi miġġielda d-dipendenza fuq il-logħob u l-kriminalità, u min-naħa l-oħra, bl-għoti fl-istess ħin ta’ permess lil operaturi privati sabiex joffru logħob ieħor b’riskju ta’ dipendenza x’aktarx ekwivalenti jew superjuri, bħalma huma l-imħatri fuq it-tigrijiet taż-żwiemel u s-slot machines.
 67. F’dan l-argument hemm il-kwistjoni dwar jekk l-eżami tal-kompatibbiltà tas-sistemi legali ta’ logħob fl-Istati Membri mad-dritt tal-Unjoni għandux isir b’mod ġenerali jew minn perspettiva settorjali, għal kull logħba.
 68. Ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali jqisu li l-liġi dwar il-logħob tal-ażżard ta’ Stat Membru għandu jkollha koerenza globali, u mhux biss individwalment fir-rigward ta’ kull restrizzjoni. Huma jinvokaw f’dan is-sens is-sentenza Gambelli et, li minnha huma jiddeduċu li l-Qorti tal-Ġustizzja wettqet eżami ġenerali tal-politika Taljana fil-qasam tal-logħob sabiex tkun tista’ tasal għal deċiżjoni dwar il-legalità ta’ miżura restrittiva partikolari.
 69. Din l-ewwel impressjoni tas-sentenza Gambelli et hija żbaljata. L-allużjoni magħmula fil-punt 69 tagħha għar-riklamar ta’ logħob differenti minn dak ikkonċernat mar-restrizzjoni inkwistjoni tfisser li inkoraġġiment żejjed għal parteċipazzjoni f’logħba partikolari (imħatri, lotteriji jew oħrajn) ma jippermettix lill-Istat li jinvoka l-ġlieda kontra d-dipendenza fir-rigward ta’ dan il-logħob, u li jiġġustifika r-restrizzjoni tal-kompetizzjoni permezz ta’ din ir-raġuni speċifika.
 70. Fis-sentenza Placanica et li ġiet wara s-sentenza Gambelli et, il-Qorti tal-Ġustizzja esprimiet ruħha b’mod iktar ċar favur eżami differenzjat, filwaqt li ppreċiżat li jeħtieġ “li jiġi eżaminat separatament [il-koerenza u l-proporzjonalità] għal kull wieħed mir-restrizzjonijiet imposti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali” (43). Il-fatt li sa mill-ewwel sentenzi tagħha f’dan il-qasam, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat biss ir-restrizzjoni kkontestata, mingħajr ma għamlet l-ebda eżami globali tal-leġiżlazzjoni dwar il-logħob tal-ażżard kollu fl-Istat Membru kkonċernat, jikkonferma din l-idea. Is-sentenza Schindler, pereżempju, iddikjarat li hija konformi mat-Trattat il-projbizzjoni tal-lotteriji inkluża fil-leġiżlazzjoni Britannika, mingħajr ma eżaminat il-leġiżlazzjoni dwar l-imħatri sportivi li teżisti f’dan l-istess pajjiż, li hija magħrufa bħala waħda mill-iktar liberali fl-Unjoni Ewropea.
 71. Bl-istess mod, wieħed jista’ jikkwota s-sentenza tat-13 ta’ Lulju 2004, Il-Kummissjoni vs Franza (44), li wkoll kienet tikkonċerna restrizzjoni għall-Artikolu 49 KE, għalkemm din kienet iġġustifikata minn raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika: “fir-rigward ta’ l-argument li s-sistema Franċiża ta’ reklamar fuq it-televiżjoni ma hijiex koerenti, minħabba li tapplika biss għal xarbiet alkoħoliċi li għandhom livell ta’ alkoħol ta’ iktar minn 1.2°, minħabba li tikkonċerna biss ir-reklamar fuq it-televiżjoni u minħabba li ma tapplikax għar-reklamar favur it-tabakk, huwa biżżejjed li jingħad li huma l-Istati Membri li għandhom jiddeċiedu sa liema livell jixtiequ jassiguraw il-protezzoni tas-saħħa pubblika u l-mod kif dan il-livell għandu jintlaħaq” (sentenza ċċitata iktar ’il fuq, punt 33).
 72. B’mod konformi mad-deċiżjonijiet iċċitati iktar ’il fuq, inqis li l-leġiżlazzjoni dwar il-logħob tal-ażżard differenti fi Stat Membru ma tistax tiġi trattata bħala xi ħaġa globali, iżda għandha tiġi kkunsidrata separatament għal kull restrizzjoni u għal kull logħba (45). Il-Qorti tal-Ġustizzja qatt ma sostniet li għandu jiġi liberalizzat “kollox jew xejn”; it-termini użati fis-sentenzi tagħha juru b’mod ċar li dan huwa qasam fejn il-problemi għandhom jiġu riżolti każ b’każ.
 73. Din l-interpretazzjoni hija ħafna iktar konformi mal-idea li tifforma l-bażi tal-ġurisprudenza fil-qasam tal-logħob tal-ażżard, li tgħid li l-Istati Membri għandu jkollhom setgħa diskrezzjonali sabiex jiddeterminaw il-kundizzjonijiet neċessarji għall-protezzjoni tal-lagħaba u tal-ordni soċjali, b’mod konformi mal-iskala tal-valuri tagħhom stess (46). Għal raġunijiet morali jew kulturali, l-Istati Membri ma għandhomx l-istess perċezzjoni tal-logħob tal-ażżard differenti, liema ħaġa tispjega għaliex, indipendentement mir-riskju ta’ dipendenza u mingħajr ma titpoġġa f’dubju x-xewqa sinċiera tal-awtoritajiet pubbliċi li jħarsu l-interess taċ-ċittadini, il-parteċipazzjoni f’ċertu logħob hija iktar libera f’ċerti pajjiżi milli f’oħrajn.
 74. F’kull każ, u lil hinn mid-dibattitu dwar il-fatt jekk huwiex meħtieġ li tiġi eżaminata n-natura adegwata jew le tal-miżuri restrittivi f’kuntest settorjali, naħseb li l-għażla leġiżlattiva li tikkonsisti fl-istabbiliment ta’ monopolju fuq ċertu logħob filwaqt li logħob ieħor jitħalla f’idejn is-settur privat ma hijiex a priori inkoerenti mal-għan tal-ġlieda kontra l-frodi, u lanqas mal-għan tar-restrizzjoni tal-opportunitajiet tal-logħob fi Stat Membru, sakemm l-awtoritajiet pubbliċi jiżguraw ċertu kontroll fuq l-operaturi, u sakemm l-offerta ta’ logħob kopert mill-monopolju tkun inqas minn dik li jista’ jkun hemm permezz ta’ fornitur privat (47).
 75. Barra minn hekk, il-potenzjal li ċertu logħob tal-ażżard jista’ jwassal għal dipendenza ma jikkostitwixxix fl-opinjoni tiegħi l-uniku kriterju għall-evalwazzjoni tar-riskju li għandu dan il-logħob fir-rigward tal-għanijiet tal-politika fil-qasam tal-logħob. Għalkemm diversi studji jindikaw li s-slot machines u l-każinòs jiġġeneraw imġiba ta’ dipendenza għal-logħob iktar frekwenti mil-lotteriji u l-imħatri sportivi, dan ma jfissirx li l-ewwel tnejn jippreżentaw theddida ikbar sabiex jintlaħqu l-għanijiet tal-ġlieda kontra l-kriminalità (dan jiddependi mis-settur li huwa l-iktar suxxettibbli għal attivitajiet frawdolenti f’kull pajjiż), u lanqas fir-rigward tal-għan li jitnaqqsu l-opportunitajiet tal-logħob. Kif osserva ġustament il-Gvern tad-Danimarka, id-differenza bejn iż-żewġ gruppi tal-logħob hija li l-każinò u s-slot machines jeħtieġu l-preżenza fiżika tal-lagħaba, li ma hijiex meħtieġa għall-parteċipazzjoni fil-lotteriji u fl-imħatri sportivi. Huwa għalhekk li anki meta jkun hemm iktar minn kumpannija waħda li tibbenefika minn konċessjoni għall-każinòs (jew għas-slot machines), kull waħda minnhom topera f’territorju definit: iż-żieda fl-offerta meta mqabbla ma’ sitwazzjoni eventwali ta’ monopolju hija limitata. B’mod kuntrarju, iż-żieda fin-numru ta’ fornituri ta’ logħob li jibbenefikaw minn diffużjoni nazzjonali, bħalma huma l-lotteriji jew l-imħatri sportivi (li barra minn hekk jistgħu jsiru bl-internet), tiġġenera żieda kbira tal-kompetizzjoni, u b’mod probabbli ħafna, żieda kunsiderevoli tal-opportunitajiet tal-logħob.
 76. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq, lanqas ma għandha ssir evalwazzjoni komparattiva tal-politika fil-qasam ta’ logħob b’riskju ta’ dipendenza ekwivalenti. Il-kompatibbiltà ta’ monopolju fuq logħba mal-Artikolu 49 KE għandha tiġi evalwata b’mod separat u fir-rigward tal-adegwatezza jew il-koerenza tagħha mal-għan imfittex.
 3. Fatturi oħra
 77. Il-qrati tar-rinviju u l-partijiet fil-kawżi prinċipali qajmu wkoll elementi jew ċirkustanzi oħra li jistgħu jipperikolaw il-koerenza tas-sistema dwar il-logħob fil-Ġermanja. Iktar ’il quddiem ser nagħmel evalwazzjoni fil-qosor ta’ dawn l-elementi u ċirkustanzi.
 a) L-internet jippermetti li jiġi evitat il-monopolju
 78. Skont il-Verwaltungsgericht Stuttgart, huwa possibbli li tiġi evitata r-restrizzjoni li tirriżulta mill-monopolju Ġermaniż fuq l-imħatri sportivi, billi jsir użu mis-servizzi offruti bl-internet minn operaturi awtorizzati fi Stati Membri oħra, u dan “jenfasizza l-limiti u n-nuqqasijiet inevitabbli tal-miżuri nazzjonali”.
 79. Kif indika l-Gvern Franċiż fl-osservazzjonijiet tiegħu, id-diffikultajiet li Stat jista’ jiltaqa’ magħhom fil-missjoni tiegħu li tiġi mħarsa l-leġiżlazzjoni nazzjonali ma humiex rilevanti sabiex tiġi stabbilita l-kompatibbiltà tagħha mad-dritt tal-Unjoni. Ir-restrizzjoni stabbilita fil-liġi nazzjonali hija minnha nfisha kompatibbli jew inkompatibbli mat-Trattat, u l-possibbiltà li tinħoloq imġiba li tmur kontra dawn ir-regoli nazzjonali hija irrilevanti f’dan ir-rigward, iktar u iktar meta, hekk kif fakkar il-Gvern Finlandiż fl-osservazzjonijiet tiegħu, dawn id-dispożizzjonijiet jistgħu jkunu intiżi sabiex jitnaqqas il-logħob fuq l-internet, minħabba r-riskju kbir ta’ dipendenza tiegħu.
 b) Ma sar ebda studju bil-quddiem dwar il-koerenza u l-proporzjonalità tal-miżuri
 80. Skont il-qrati tar-rinviju, ma ġewx ipprovati l-koerenza u l-proporzjonalità tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża permezz ta’ eżami bil-quddiem tar-riskji ta’ dipendenza fuq il-logħob u fuq l-alternattivi sabiex jiġu evitati, hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja bdiet tirrikjedi sa mis-sentenza Lindman (48).
 81. Fis-sentenza ċċitata iktar ’il fuq, kien ġie deċiż li tmur kontra l-Artikolu 49 KE l-leġiżlazzjoni fiskali Finlandiża li kienet teskludi mit-taxxa fuq id-dħul il-premji tal-lotteriji organizzati fil-Finlandja u li kienet tintaxxa l-premji mil-logħob organizzat fi Stati Membri oħra billi ssostni, fost oħrajn, li “r-raġunijiet li jistgħu jiġu invokati minn Stat Membru bħala mezz ta’ ġustifikazzjoni għandhom ikunu akkompanjati minn analiżi tal-adegwatezza u l-proporzjonalità tal-miżura restrittiva adottata minn dak l-Istat”, li ma kienx il-każ f’din il-kawża, peress li fil-fajl “ma hemm l-ebda prova ta’ natura statistika jew ta’ xort’ oħra li permezz tagħha tista’ tintwera s-severità tar-riskji assoċjati mal-prattika tal-logħob tal-ażżard jew, a fortiori, l-eżistenza ta’ relazzjoni ta’ konnessjoni partikolari bejn dawn ir-riskji u l-parteċipazzjoni ta’ ċittadini tal-Istat Membru konċernat f’lotteriji organizzati fi Stati Membri oħra” (49).
 82. Minn din is-sentenza jirriżulta biss li l-oneru tal-prova fir-rigward tal-proporzjonalità u tal-koerenza tar-restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi huwa r-responsabbiltà esklużiva tal-Istat Membru, mingħajr ma l-Qorti tal-Ġustizzja ma qatt riedet timponi li din id-difiża ssir pubblika qabel l-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni kkontestata, jew li ssir permezz ta’ studji statistiċi kif issuġġerit minn wieħed mir-rikorrenti (50).
 83. Il-punt 50 tas-sentenza Placanica et, iċċitata iktar ’il fuq, ma jikkontradixxix l-affermazzjoni ta’ qabel: l-eżistenza ta’ studju jew ta’ investigazzjoni preliminari bħala bażi għall-ġustifikazzjoni mressqa minn Stat Membru, kif kien il-każ fil-kawża Taljana, timplika vantaġġ iżda ma hijiex kundizzjoni sine qua non. Kif ġustament sottomess mill-Kummissjoni, is-sempliċi nuqqas ta’ kontroll minn qabel dwar ir-rispett tal-libertajiet fundamentali tat-Trattat ma jfissirx li huwa impossibbli li tiġi rilaxxata dispożizzjoni nazzjonali restrittiva.
 c) Länder oħra jaċcettaw eċċezzjonijiet għas-sistema tal-monopolju
 84. Ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali jenfasizzaw ukoll, bħala elementi li jistgħu jikkompromettu l-koerenza tas-sistema, ċerti eċċezzjonijiet mhux ġustifikati għar-reġim tal-monopolju, bħall-eżistenza ta’ erba’ awtorizzazzjonijiet ta’ logħob mogħtija dak iż-żmien lil kumpanniji privati mir-Repubblika Demokratika Ġermaniża, jew is-sistema ta’ konċessjonijiet lil individwi li attwalment tinsab fis-seħħ fil-Land ta’ Rhénanie‐Palatinat (51).
 85. Jekk jiġu vverifikati, ikun diffiċli li jiġi ddikjarat li tali partikolaritajiet huma kompatibbli ma’ sistema li tħares ir-restrizzjoni tan-numru tal-operaturi bħala mezz sabiex jitnaqqsu l-opportunitajiet tal-logħob u sabiex tiġi miġġielda l-kriminalità (52). Huma madankollu l-qrati Ġermaniżi li għandhom jagħmlu dan l-eżami fid-dawl tal-argumenti tal-partijiet.
 F – Korollarju
 86. Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, inqis li l-Artikolu 49 KE huwa kompatibbli ma’ monopolju pubbliku fuq ċertu logħob tal-ażżard li ma jiġġenerax diskriminazzjoni bbażata fuq iċ-ċittadinanza jew il-pajjiż ta’ stabbiliment, li għandu għan wieħed jew iktar ta’ interess ġenerali u li huwa proporzjonat u koerenti jew adegwat fir-rigward ta’ dawn l-għanijiet.
 87. Huma l-qrati nazzjonali li għandhom jevalwaw dawn il-kundizzjonijiet. Madankollu, fir-rigward tal-eżami tan-nuqqas ta’ koerenza, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi speċifikati iktar ’il quddiem.
 88. Minn naħa, il-fatt li l-monopolisti jinċitaw il-parteċipazzjoni fil-logħob tal-ażżard ma huwiex biżżejjed sabiex jiġi kkonstatat li l-leġiżlazzjoni kkonċernata hija inkoerenti jew inadegwata, sakemm l-attività promozzjonali tkun ikkontrollata u tkun verament intiża sabiex tiġġieled il-kriminalità jew sabiex tindirizza x-xewqa għal-logħob lejn offerta regolata u kontrollata, u mhux sabiex iżżid id-dħul tat-teżor pubbliku.
 89. Min-naħa l-oħra, l-ammissjoni li operaturi privati joffru logħob b’riskju ta’ dipendenza x’aktarx ekwivalenti jew superjuri għal dawk marbuta ma’ logħob taħt monopolju lanqas ma hija fiha nfisha inkoerenti jew inadegwata fir-rigward tal-għanijiet ta’ interess pubbliku u ma tirrendix sproporzjonata d-deċiżjoni li l-imħatri u l-lotteriji jiġu sottomessi għal monopolju Statali, sakemm l-awtoritajiet pubbliċi jiżguraw kontroll suffiċjenti tal-operaturi privati u sakemm l-offerta ta’ logħob taħt monopolju tkun inqas minn dik li jista’ jkun hemm permezz ta’ fornitur privat.
 VI – It-tieni domanda preliminari
 90. Fit-tieni domanda preliminari tagħhom, il-Verwaltungsgericht Gießen u l-Verwaltungsgericht Stuttgart jistaqsu lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-possibbiltà li jiġi applikat il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku tal-awtorizzazzjonijiet għall-organizzazzjoni ta’ mħatri sportivi.
 91. Finalment, il-kwistjoni hija dwar jekk l-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhomx jiġu interpretati fis-sens li l-liċenzji mogħtija minn Stat Membru u li ma humiex limitati għat-territorju tiegħu jippermettux lid-detentur tagħhom li jeżerċita l-istess attività fi Stat Membru ieħor, mingħajr il-ħtieġa li jikseb awtorizzazzjoni ġdida.
 92. Tliet elementi jwassluni sabiex nirrispondi għal din it-tieni domanda fin-negattiv: il-ġurisprudenza mhux ambigwa fir-rigward tal-monopolji u restrizzjonijiet oħra għall-Artikolu 49 KE (1); it-tentattivi li fallew sabiex is-settur tal-logħob ikun armonizzat (2); u l-ġeneralizzazzjoni ta’ tekniki li jmorru kontra l-fiduċja (3).
 1. L-aċċettazzjoni legali tal-monopolji u restrizzjonijiet oħra għall-Artikolu 49 KE fis-settur tal-logħob
 93. Kif diġà spjegajt ampjament fil-Parti V ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja tammetti apertament u mingħajr ambigwità, għalkemm taħt ċerti kundizzjonijiet, il-monopolji u restrizzjonijiet oħra fuq in-numru ta’ operaturi fis-settur tal-logħob tal-ażżard: is-sentenza Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, iċċitata iktar ’il fuq, hija konferma ċara ta’ din it-tendenza.
 94. Ladarba tiġi ammessa din l-eventwalità, sempliċement m’hemmx lok għal funzjonament omoġenju – għall-Unjoni Ewropea kollha – ta’ sistema ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ liċenzji fil-qasam ta’ logħob. Jekk Stat Membru li fih jiġi introdott monopolju fuq il-logħob (sistema li barra minn hekk tosserva r-rekwiżiti tat-Trattat) ikun obbligat jieħu inkunsiderazzjoni l-awtorizzazzjonijiet mogħtija fl-Istati Membri l-oħra tal-Unjoni, il-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq ma tkunx tista’ tiġi pprattikata u titlef is-sens tagħha.
 95. Hekk kif iddikjarat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Säger (53), ir-restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi jistgħu jkunu ġġustifikati minn raġunijiet ta’ interess ġenerali, sakemm “dan l-interess ma jkunx salvagwardat bir-regoli li għalihom huwa suġgett il-fornitur fl-Istat Membru fejn ikun stabbilit”. Jekk, fid-dawl tal-kriterji stabbiliti mill-ġurisprudenza, leġiżlazzjoni nazzjonali li tkun għażlet sistema ta’ monopolju għal raġuni partikolari ta’ interess pubbliku tkun leġittima u tosserva t-Trattat, jidher li huwa impossibbli li jiġi sostnut li pajjiż ieħor li jkollu ftuħ ikbar tas-suq joffri liċ-ċittadini tiegħu l-istess livell ta’ protezzjoni fir-rigward ta’ dan l-interess (speċjalment jekk wieħed jieħu inkunsiderazzjoni d-differenzi kulturali u anki morali li jiffurmaw l-ideat tal-Istati f’dan il-qasam). F’każ kuntrarju, is-soluzzjoni tal-monopolju tkun sproporzjonata u għaldaqstant illegali. Għalhekk, ir-rikonoxximent reċiproku, anki bil-prekawzjonijiet tas-sentenza Säger, huwa inkompatibbli mal-ġurisprudenza attwali.
 96. Fit-teorija biss, għandu jiġi mħares ir-rikonoxximent reċiproku ta’ liċenzji bejn l-Istati li għandhom grad ekwivalenti ta’ ftuħ fis-settur tal-logħob u sistemi ta’ awtorizzazzjoni simili u bl-istess għan. Madankollu, ir-realtà tas-settur u n-nuqqas ta’ armonizzazzjoni tiegħu jipprekludu l-vijabbiltà ta’ dan ir-rikonoxximent reċiproku parzjali (54).
 2. In-nuqqas ta’ armonizzazzjoni
 97. Fit-tieni lok, ir-rikonoxximent reċiproku ma jidhirx li huwa possibbli mingħajr armonizzazzjoni Komunitarja tas-settur tal-logħob, li ma jidhirx li sejjer iseħħ fil-futur qrib. Il-punti 144 sa 148 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz‐Jarabo Colomer fil-Kawża Placanica et huma riflessjoni fidila ta’ tali xewqa, li dak iż-żmien kienet għadha realistika – minkejja l-frustrazzjoni ta’ diversi tentattivi preċedenti – permezz tal-kontenut tal-proposta msejħa “Bolkenstein” (55) tad-Direttiva dwar is-servizzi.
 98. Madankollu, it-test finali tad-Direttiva dwar is-servizzi ma inkludiex il-logħob tal-ażżard fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha (56), “fid-dawl tan-natura speċifika ta’ dawn l-attivitajiet, li jinvolvu implementazzjoni mill-Istati Membri ta’ linji politiċi li għandhom x’jaqsmu mal-politika pubbliku u mal-ħarsien tal-konsumatur” (57).
 99. Din l-esklużjoni tal-logħob tal-ażżard bl-ebda mod ma taffettwa l-applikazzjoni tal-libertà ta’ stabbiliment u tal-provvista ta’ servizzi f’dan is-settur (58) u ma tagħtix lill-Istati Membri lok għal azzjoni iktar estensiva minn dik li ngħatatilhom sa issa mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-interpretazzjoni tat-Trattati. Madankollu, wara din il-prova ċara tar-rieda tal-leġiżlatur Komunitarju, lanqas m’hemm lok għalfejn jibqa’ jkun hemm it-tama, għall-inqas fil-futur qrib, ta’ armonizzazzjoni tas-settur. Mingħajrha, huwa diffiċli li jkun żgurat ir-rikonoxximent reċiproku tal-awtorizzazzjonijiet fil-qasam tal-logħob.
 100. Dan għaliex il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku, minkejja li attraenti, huwa ’l bogħod milli jkun “rimedju mirakoluż” (59). F’ċerti setturi, id-differenzi enormi bejn il-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri jagħmlu impossibbli l-applikazzjoni tal-prinċipju li, minkejja l-potenzjal qawwi tiegħu bħala għodda għat-twettiq tas-suq intern, huwa, fin-natura tiegħu, għodda li għandha l-limiti (60).
 101. Għaldaqstant, mingħajr armonizzazzjoni, dejjem se jkun hemm restrizzjonijiet għall-applikazzjoni tal-moviment ħieles. Il-ħidma tal-ġurisprudenza tikkonsisti fid-delimitazzjoni tar-restrizzjonijiet li, f’dan il-qasam mhux armonizzat, jirrispettaw id-dispożizzjonijiet tat-Trattat.
 102. Id-Direttiva dwar is-servizzi turi li, jekk irridu li l-awtoritajiet tal-Istat fejn is-servizz se jkun offrut jivvalidaw il-kontrolli fil-pajjiż fejn huwa stabbilit il-fornitur tas-servizz, jeħtieġ jingħatawlhom l-għodod sabiex jagħmlu l-aħjar salvagwardji possibbli. Għal dan il-għan, il-Kapitolu VI kollu (mill-Artikolu 28 sal-Artikolu 36) tad-Direttiva huwa ddedikat għall-irregolar tal-kooperazzjoni amministrattiva bejn l-Istati Membri, inklużi l-obbligu ta’ skambju ta’ informazzjoni dwar il-fornituri ta’ servizzi, it-tqassim ċar ta’ kompetenzi bejn l-Istati konċernati kif ukoll mekkaniżmu ta’ twissija.
 103. Dan il-grad ta’ kollaborazzjoni bħalissa ma jeżistix fis-settur tal-logħob, minflok, ġo fih tkattru ċerti prattiki li jmorru kontra l-fiduċja reċiproka.
 3. Il-prattiki kuntrarji għall-fiduċja reċiproka
 104. Fit-tielet lok, il-kawżi attwalment ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja jenfasizzaw l-eżistenza ta’ prattiki nazzjonali li jistgħu jeqirdu huma stess il-fiduċja reċiproka (Artikolu 10 KE) li fuqha għandha tkun ibbażata l-armonizzazzjoni eventwali tas-settur jew, għall-inqas, is-sistema ta’ rikonoxximent reċiproku tal-awtorizzazzjonijiet fil-qasam tal-logħob (61). Nirreferi għat-teknika li tikkonsisti fl-għoti tal-awtorizzazzjonijiet extraterritorjali jew “off‐shore”, li tintuża, pereżempju, mill-awtoritajiet ta’ Malta u ta’ Ġibiltà. Il-kwistjoni tqum, b’mod partikolari, fil-kawża Carmen Media Group, iċċitata iktar ’il fuq, li sejjer neżamina f’iktar dettall. Madankollu, din ir-realtà tikkostitwixxi f’dan il-każ argument supplimentari f’dak li jirrigwarda l-ħtieġa li jiġi eskluż rikonoxximent reċiproku, li ma jistax jirriżulta minn sitwazzjoni ta’ ksur tal-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri.
 4. Korollarju
 105. Biex nikkonkludi, in-nuqqas ta’ armonizzazzjoni, l-użu mifrux ta’ liċenzji “off‐shore” u l-aċċettazzjoni legali tal-monopolji u restrizzjonijiet oħra f’dan il-qasam iwassluni, fl-istat preżenti tal-liġi tal-Unjoni u tal-ġurisprudenza, sabiex niċħad il-vijabbiltà ta’ sistema ta’ rikonoxximent reċiproku fil-qasam tal-logħob tal-azzard.
 106. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex twieġeb id-domandi preliminari tal-Verwaltungsgericht Gießen u tal-Verwaltungsgericht Stuttgart b’dan il-mod:
 “1) L-Artikolu 49 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix l-eżistenza ta’ monopolju ta’ Stat fir-rigward ta’ ċertu logħob tal-ażżard (bħal pereżempju, l-imħatri sportivi),
 – anki jekk l-organizzaturi li għandhom liċenzji nazzjonali jinkoraġġixxu l-parteċipazzjoni f’dan il-logħob, jekk l-attività promozzjonali hija kontrollata u realment intiża sabiex tiġġieled il-kriminalità jew sabiex il-logħob ikun iffokat fuq offerta regolata u kontrollata, u mhux biex iżżid id-dħul tat-teżor pubbliku;
 – u anki jekk fornituri ta’ servizzi privati jkunu awtorizzati joffru logħob li preżuntament joħloq riskju ta’ dipendenza ekwivalenti jew ogħla (bħall-imħatri fuq it-tiġrijiet taż-żwiemel jew is-slot machines), sakemm l-awtoritajiet pubbliċi jiżguraw ċertu kontroll fuq dawn l-operaturi privati u l-offerta tal-logħob taħt monopolju tkun inqas minn dik li tista’ teżisti permezz ta’ fornitur privat.
 Jekk dawn il-kundizzjonijiet jiġu sodisfatti, iċ-ċirkustanzi mressqa ma jipprojbixxux politika tal-logħob koerenti u sistematika skont il-ġurisprudenza. Il-kontroll tagħha huwa f’idejn il-qorti nazzjonali.
 2) L-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-awtorizzazzjonijiet mogħtija mill-korpi kompetenti ta’ Stat Membru għall-organizzazzjoni ta’ mħatri sportivi, li ma humiex limitati għat-territorju nazzjonali tiegħu, ma jippermettux lid-detentur tal-awtorizzazzjoni jew lil terzi awtorizzati minnu joffru u jagħmlu kuntratti fit-territorju ta’ Stati Membri oħra.”
 2 – Ara l-kawżi pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, Carmen Media Group (C‐46/08), Engelmann (C‐64/08), Zeturf (C‐212/08) u Sjöberg u Gerdin (C‐447/08 u C‐448/08).
 3 – ĠU L 376, p. 36, iktar ’il quddiem, id-“Direttiva dwar is-servizzi”.
 5 – BVerfG, I BvR 1054/01, punti 148 u et seq, fejn il-Bundesverfassungsgericht tispeċifika l-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex il-monopolju tal-imħatri jiġi adattat – legalment u amministrattivament – mal-Liġi Fundamentali.
 6 – Il-kawża Carmen Media Group, iċċitata iktar ’il fuq, tittratta dwar il-kompatibbiltà mad-dritt Komunitarju ta’ dan il-qafas legali l-ġdid, li ma kienx fis-seħħ fil-mument tal-fatti koperti f’din il-kawża.
 7 – Markus Stoß, Kulpa Automatenservice Asperg GmbH, SOBO Sport & Entertainment GmbH, Andreas Kunert, Avalon Service‐Online‐Dienste GmbH u Olaf Amadeus Wilhelm Happel.
 8 – Madankollu, fil-Kawża C‐358/07, ir-rikorrenti, Kulpa Automatenservice Asperg GmbH, hija proprjetarja tal-ħanut li hija tikri lill-impriża Allegro GmbH, li topera l-kummerċ ta’ logħob.
 9 – Kawżi C‐316/07 u C‐409/07.
 10 – Kawża C‐359/07.
 11 – Kawża C‐360/07.
 12 – Kawża C‐358/07.
 13 – Kawża C‐410/07.
 14 – Għall-finijiet ta’ simplifikazzjoni, aħna għaqqadna flimkien it-tfassil taż-żewġ domandi mressqa mill-qrati tar-rinviju.
 15 – Sentenza tal-24 ta’ Marzu 1994 (C‐275/92, Ġabra p. I‐1039).
 16 – Sentenzi Schindler, iċċitata iktar ’il fuq, punti 59 u 60; tal-21 ta’ Settembru 1999, Läärä et (C‐124/97, Ġabra p. I-6067, punt 13); tal-21 ta’ Ottubru 1999, Zenatti (C‐67/98, Ġabra p. I‐7289, punt 14); tas-6 ta’ Novembru 2003, Gambelli et (C‐243/01, Ġabra p. I-13031, punt 63); tas-6 ta’ Marzu 2007, Placanica et (C‐338/04, C‐359/04 u C‐360/04, Ġabra p. I-1891, punt 47), u tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International (C‐42/07, Ġabra p. I‐7633, punt 57).
 17 – Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Schindler, punti 32 u 61; Zenatti, punt 15; Gambelli et, punt 63; Läärä et, punt 14; Placanica et, punt 47; u Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, punt 57.
 18 – Pereżempju l-lotteriji, bħal fis-sentenza Schindler, iċċitata iktar ’il fuq.
 19 – Jew anki għal korp pubbliku wieħed, bħal fis-sentenzi Läärä et ċċitata iktar ’il fuq, tal-11 ta’ Settembru 2003, Anomar et (C‐6/01, Ġabra p. I‐8621), u Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, iċċitata iktar ’il fuq, jew anki f’din il-kawża.
 20 – Sentenzi tas-17 ta’ Diċembru 1981, Webb (279/80, Ġabra p. 3305, punt 17), kif ukoll tal-25 ta’ Lulju 1991, Säger (C‐76/90, Ġabra p. I-4221, punt 15) u Collectieve Antennevoorziening Gouda (C‐288/89, Ġabra p. I‐4007, punt 13).
 21 – Sentenza Placanica et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 52.
 22 – Sentenza Placanica et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 48.
 23 – Sentenzi Gambelli et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 65; tat-13 ta’ Novembru 2003, Lindman, (C‐42/02, Ġabra p. I‐13519, punt 29); Placanica et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 49, u Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, iċċitata iktar ’il fuq, punt 60. B’mod ġenerali, dwar it-test klassiku ta’ kompatibbiltà mat-Trattat, ara s-sentenzi tal-31 ta’ Marzu 1993, Kraus (C‐19/92, Ġabra p. I‐1663, punt 32), u tat-30 ta’ Novembru 1995, Gebhard (C‐55/94, Ġabra p. I-4165, punt 37).
 24 – Sentenza Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, iċċitata iktar ’il fuq, punt 61.
 25 – F’din id-domanda, iż-żewġ qrati amministrattivi jużaw l-espressjoni “logħob ieħor”, imbagħad jagħtu bħala eżempju l-imħatri sportivi u l-lotteriji (fil-każ tal-Verwaltungsgericht Stuttgart) u l-lotteriji nazzjonali u l-każinòs (fil-każ tal-Verwaltungsgericht Gießen). Jien naħseb li din ir-referenza għall-każinòs, bħall-użu tal-aġgettiv “ieħor”, hija żbaljata, għaliex l-argumenti tal-qrati tar-rinviju huma ffokati fuq l-eżistenza ta’ reklamar kbir ta’ logħob li huwa suġġett għal monopolju min-naħa tal-organizzaturi li għandhom konċessjonijiet nazzjonali, u mhux fuq l-inkoraġġiment eventwali għall-parteċipazzjoni f’logħob miftuħ għal operaturi privati (bħall-każinòs).
 26 – Sentenza Collectieve Antennevoorziening Gouda et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 10.
 27 – Sentenza Läärä et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 28.
 28 – Sentenza Placanica et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 52.
 29 – Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Schindler, punt 60; Zenatti, punt 36 u Gambelli et, punt 62.
 30 – Spapens, T., Littler, A., u Fijnaut, C., Crime, Addiction and the Regulation of Gambling, Martinus Nijhoff Publishers, 2008, p. 86, u Straetmans, G., Common Market Law Review, Nru 41 (2004), Ħarġa 5, p. 1424.
 31 – Il-Verwaltungsgericht Stuttgart, pereżempju, jagħmel referenza għad-diffużjoni intensa tal-“jackpot” maħluq għal ċertu raffles li, skont din il-qorti, “jagħti lill-pubbliku l-impressjoni – mhux realistika ħafna – li jista’ jirbaħ dan il-jackpot” (digriet tar-rinviju tad-domanda preliminari fil-Kawża C‐358/07, p. 9).
 32 – Sentenza ċċitata iktar ’il fuq, punt 69.
 33 – Sentenza ċċitata iktar ’il fuq, punt 54.
 34 – Fl-istess sens, ara s-sentenza Läärä et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 37.
 35 – Sentenza Placanica et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 55.
 36 – Sentenza Gambelli et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 69: “Issa, safejn l-awtoritajiet ta’ Stat Membru jħajru u jinkoraġixxu lill-konsumaturi sabiex jieħdu sehem fil-lotteriji, fil-logħob ta’ l-ażżard jew fil-logħob ta’ l-imħatri sabiex it-Teżor pubbliku jibbenefika mill-aspett finanzjarju, l-awtoritajiet ta’ dan l-Istat ma jistgħux jinvokaw l-ordni pubbliku soċjali marbut mal-ħtieġa li jitnaqqsu l-opportunitajiet fejn isir logħob sabiex jiġġustifikaw miżuri bħal dawk in kwistjoni fil-kawża prinċipali”. Bl-istess mod, is-sentenza Placanica et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 54, tgħid li “l-leġiżlatur Taljan iħaddan politika espansiva fis-settur tal-logħob ta’ l-ażżard bl-iskop li jżid id-dħul fiskali”.
 37 – Sentenza tat-30 ta’ Mejju 2007, E‐3/06, punt 54. [traduzzjoni mhux uffiċjali]
 38 – Id-deċiżjoni kienet relatata mal-leġiżlazzjoni tal-Land Bayern, iżda tista’ tiġi estiża għal Länder l-oħra li għandhom monopolji simili fuq l-imħatri sportivi.
 39 – BVerfG, I BvR 1054/01, punti 132 u 133.
 40 – BVerfG, I BvR 1054/01, punt 134, [traduzzjoni mhux uffiċjali].
 41 – BVerfG, I BvR 1054/01, punt 136.
 42 – Skont il-Gvern Ġermaniż, ir-reklamar tal-imħatri sportivi “ODDSET” tnaqqset kunsiderevolment kemm fil-kwantità kif ukoll fil-kwalità wara s-sentenza. Sa minn din id-data, dan ġie limitat għal kontenut purament informattiv u ma baqgħetx tidher fl-istadiums, pereżempju.
 43 – Sentenza ċċitata iktar ’il fuq, punt 49.
 44 – C‐262/02, Ġabra p. I-6569.
 45 – Fuq dan il-punt, jiena naqbel mal-opinjoni espressa mill-Kummissjoni fil-punt 35 tal-osservazzjonijiet tagħha.
 46 – Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Schindler, punt 61; Zenatti, punt 15; Gambelli et, punt 63; Läärä et, punt 14; Placanica et, punt 47; u Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, punt 57.
 47 – F’dan is-sens, għandha tiġi ċċitata s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Ġunju, 2007 (Rosengren et, C‐170/04, Ġabra p. I‐4071, punt 47), dwar il-monopolju tad-distribuzzjoni ta’ xorb alkoħoliku fl-Isvezja, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li monopolju Statali li ma jillimitax il-kwantità pprovduta ta’ prodott perikoluż ma jkunx adattat sabiex jintlaħaq l-għan tal-ġlieda kontra d-dipendenza. Madankollu, il-Gvern Ġermaniż iqis li din il-kundizzjoni hija ssodisfatta f’dan il-każ, peress li s-Staatliche Toto-Lotto-GmbH tippermetti biss li jsiru mħatri fuq ir-riżultat finali tal-logħob jew tal-avvenimenti sportivi skedati u li l-possibbiltà, ġeneralment offruta minn impriżi privati, li jsiru mħatri fuq iċ-ċirkustanzi tal-iżvilupp tagħhom, bħan-numru ta’ gowls, korners, jew fil-kaxxa pereżempju (punti 28 u 61 tal-osservazzjonijiet tal-Gvern Ġermaniż) ma teżistix f’dan il-każ.
 48 – Sentenza tal-Qorti tat-13 ta’ Novembru 2003, Lindman (C‐42/02, Ġabra p. I-13519)
 49 – Punti 25 u 26 tas-sentenza.
 50 – B’mod partikolari Markus Stoß.
 51 – Ir-rikorrenti esprimew ukoll waqt is-seduta li l-Land ta’ Schleswig‐Holstein stess fl-imgħoddi kkunsidra l-possibbiltà tal-irtirar mit-Trattat bejn il-Länder, sabiex b’hekk jilliberalizza kompletament is-settur tal-logħob tal-ażżard.
 52 – Il-fatt li dawn huma leġiżlazzjonijiet implementati fil-Länder l-oħra ma jagħmilx dawn l-allegazzjonijiet bla skop. Kif spjegajt fit-tul fil-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Carmen Media Group, iċċitata iktar ’il fuq, il-leġiżlazzjoni u l-organizzazzjoni ta’ kull logħba għandhom jiġu eżaminati b’mod indipendenti, iżda dejjem fil-perspettiva nazzjonali; f’dan il-każ, fid-dawl tal-Istat Federali Ġermaniż kollu.
 53 – Sentenza ċċitata iktar ’il fuq, punt 15.
 54 – Ara, f’dan is-sens, Korte, S., “Das Gambelli-Urteil des EuGH: Meilenstein oder Rückschritt in der Glücksspierechtsprechung?”, Neue Zeitschrift für Verwaltungsrecht. 23. Jahrg., 2004, Heft 12, p. 1452. Anki mingħajr monopolju, id-differenza bejn il-livelli ta’ ħtieġa għall-operaturi privati tiġġenera “kompetizzjoni inqas” mhux mixtieqa (“race to the bottom”), tnaqqis progressiv tar-regolamentazzjoni tas-settur f’ċerti Stati sabiex jattiraw kumpanniji fit-territorju tagħhom (Littler, A. “Regulatory perspectives on the future of interactive gambling in the internal market” European Law Review, Vol. 33, 2008, Nru 2, p. 226).
 55 – Mill-isem tal-Kummissarju li ressaqha.
 56 – Artikolu 2(2)(h) tad-Direttiva dwar is-servizzi.
 57 – Il-ħamsa u għoxrin premessa tad-Direttiva dwar is-servizzi.
 58 – Il-logħob tal-ażżard għandu l-kwalità ta’ servizz għall-finijiet tat-Trattat (Sentenza Schindler, iċċitata iktar ’il fuq, punt 25).
 59 – Ara, f’dan is-sens, Barnard, C., The substantive Law of the EU. The four freedoms, Oxford University Press, It-Tieni Edizzjoni, 2007, p. 591.
 60 – Ara wkoll, Hotzopoulos, V., Le principe communautaire d’équivalence et de reconnaissance mutuelle et de libre prestation de services, Teżi għad-Dottorat fil-liġi, ppreżentata u appoġġjata pubblikament fis-6 ta’ Diċembru 1997, Università Robert Schuman fi Strasburgu, p. 158.
 61 – Ara l-punt 128 tal-konklużjonijiet fil-kawża Placanica et, iċċitata iktar ’il fuq,.


type: wikipedia

text:
Sarah Hope Slean (born June 21, 1977) is a Canadian singer-songwriter, composer and musician. She has released eleven albums to date (including EPs and live albums). She is also a poet, visual artist, and occasional actress.
 Career
 Major recordings
 Slean recorded her first EP Universe (1997) at the age of nineteen. It was followed by Blue Parade in 1998. Night Bugs was her first major label album, co-produced by Slean and Hawksley Workman, and released by WEA in Canada and Atlantic Records in the United States. It was heavily inspired by cabaret music. Slean composed all the string and horn arrangements for these albums - by hand in traditional notation.
 On 28 September 2004, Slean released her fourth album, Day One. Here Slean's piano takes a less important spot for the first time in her career. The focus is more on beats, rhythms and guitar, which is evident in the album's first single, "Lucky Me". The up-tempo title track "Day One", and "Mary", a song about Slean's grandmother, were released as the second and third singles. Slean was first introduced to VS orchestral libraries and MIDI sequencing on this album, and composed all the orchestral accompaniments.
 In October 2006, Slean released a mostly-live album, Orphan Music, which consists of songs recorded live at Toronto's Harbourfront Theatre and the Vancouver East Cultural Centre. Other new tracks featuring Slean and the piano were recorded at DNA Recording Facility in Toronto and Kensaltown Studios in the UK.
 On 13 December 2007, Slean's website underwent a massive overhaul in preparation for her newest studio album, entitled The Baroness. Visitors to the new site were invited to sign up for Slean's new mailing list, and in doing so would be able to download a demo version of her newest single, "Get Home". People who pre-ordered the new album from the new website's store also received a download to the non-album track "Parasol". The Baroness was released on 11 March 2008. The iTunes version of the album included two additional non-album tracks, "The Rose" and "The Lonely Side of the Moon." In September 2008, Slean announced her intention to release the non-album tracks from The Baroness as an EP. Both Parasol and Modern Man have been confirmed by Slean in Question and Answer sessions in her official website. On 13 November 2008, the official Sarahslean.com newsletter announced the title for the EP to be The Baroness Redecorates. A full track list was also provided.
 Slean released her fifth studio album, a double album entitled Land & Sea, on 27 September 2011. As previously with Beauty Lives, a 100 special handcrafted editions were sold of the album. Land & Sea is also Slean's first record to be released on vinyl. Sarah composed the orchestral arrangements for three songs and her mentor Jonathan Goldsmith arranged three others .
 Slean's studio album Metaphysics was released in April 2017. A pre-order campaign for the album was held on PledgeMusic.
 Other music work
 In 2006, she contributed two covers ("Us and Them" and "Comfortably Numb") to Pink Floyd Redux, a modern 12-track tribute to Pink Floyd.
 Another notable cover in Slean's repertoire is her down-tempo rendition of Our Lady Peace's guitar-driven song "Julia". Our Lady Peace has performed Slean's "piano" version of their song in their own concerts. Vocalist Raine Maida explained the origins of the piano version: "We’re gonna do a song from our first record now, that was given to us on a cassette tape, a very different version, from a girl named Sarah Slean from Toronto..."
 Slean was also featured on the Fox TV network as the pianist in Sunrise, the fictional town where bodies started piling up in Murder in Small Town X, a short-lived reality TV series.
 In October 2008, Slean performed at the first annual Canwest Cabaret Festival in Toronto. Slean performed sets of her own music accompanied by bassist Joe Phillips and drummer Mark Mariash, and also contributed to multi-artist "songbook" performances of the songs of Leonard Cohen and Kurt Weill.
 In March 2009, Slean took part in the Juno Songwriter's Circle in Vancouver, alongside fellow songwriters Jim Cuddy, Jacob Hoggard (of Hedley), Doc Walker, Buffy Saint-Marie, Vancouver upstart Ndidi Onukwulu, and Hawksley Workman, who hosted. She played two songs from The Baroness, "Notes from the Underground" and "Looking for Someone".
 In 2009 she took part in an interactive documentary series called City Sonic. The series, which featured 20 Toronto artists, had her talk about performing at the Rivoli while attending the University of Toronto.
 On 18 April 2011, Slean chose a song called "New Pair of Eyes" from Land, to be included on the compilation album Songs of Love for Japan. She described the song as an "ode to the shocking wonder of existence". Songs of Love for Japan was available for only 3 days, with all proceeds going toward relief efforts in the aftermath of the earthquake and tsunami that struck Japan on 11 March 2011.
 Personal life
 Slean was born in Pickering, Ontario. She attended Dunbarton High School in Pickering. After initially studying music at York University, she completed a degree in music and philosophy at the University of Toronto.
 In 2008, Slean and fellow singer-songwriter Royal Wood got engaged while in Paris; the pair married in 2009, and would divorce in 2013. In January 2014, Slean said she and Wood had "parted ways as friends".
 On November 7, 2020, Slean announced on her social media accounts that she was pregnant with a daughter. Slean gave birth to a baby girl named Abigail on March 11, 2021.
 Discography
 Studio albums
 EPs and live albums
 Singles
 Radio releases
 "Sweet Ones" (2002)
 "Weight" (2002)
 "Duncan" (2003)
 "Lucky Me" (2004)
 "Day One"(2005)
 "Mary" (2005)
 "Somebody's Arms" (2005)
 "Get Home" (2008)
 "Set It Free" (2011)
 "Sarah" (2017)
 Music videos
 "Weight" (1998)
 "High" (2000)
 "Sweet Ones" (2002)
 "Lucky Me" (2004)
 "Day One"(2005)
 "Mary" (2005)
 "Get Home" (2008)
 "The Rose" (2010)
 "Set It Free" (2011)
 "The Devil & the Dove" (2012)
 "Society Song" (2012)
 "Sarah" (2017)
 "Every Rhythm Is The Beat" (2017)
 Bibliography
 Ravens (2004)
 Slean's first collection of poetry, containing 21 poems in 69 pages, including original artwork.
 The Baroness (2008)
 A companion poetry book to the eponymous album, containing 46 pages.
 Filmography
 Black Widow (2005)
 In late 2004, she filmed Black Widow with Canadian director David Mortin, a film noir musical based on the Evelyn Dick murder case. It premiered in September 2005 on the film festival circuit and on CBC Television in January 2006.
 Tales of the Baroness (2007)
 In 2006, Slean teamed up once again with video director Nelson Chan ("Mary", "Day One") to create a three-part short film titled Tales of the Baroness. The first segment aired on 11 May 2007 on Bravo!.
 Last Flowers (2009)
 In 2009, Slean was in another short film, Last Flowers (Parts 1 and ), written and directed by CJ Wallis and produced by Elli Weisbaum.
 Writing obituaries for a local newspaper to keep the wolf from the door, coupled with the complete avoidance of his own mother's death, universally rejected novelist Harvey Harris (Joseph May) is feeling more distanced than ever from the world and those who surround him. An attempt to ease his guilt leads Harvey to sneaking into the very funerals he writes about, where a chance meeting of a strong-willed woman named Mona Miller (Sarah Slean) will force Harvey to confront his greatest fears about loss and rejection and how to find a way to connect through the most severe forms of disconnection.
 The Translator (2010)
 Slean landed the part of the Woman in French Film in Sonya Di Rienzo's short film, The Translator. (See )
 Awards and recognitions
 2003 Juno Awards: New Artist of the Year – Nomination
 2005 Juno Awards: Adult Alternative Album of the Year (Day One) – Nomination
 2005 Gemini Awards: Best Performance in a Performing Arts Program or Series (2004 Governor General's Performing Arts Award) – Nomination
 2006 Gemini Awards: Best Performance in a Performing Arts Program or Series (Black Widow) – Nomination
 2009 Juno Awards: Adult Alternative Album of the Year (The Baroness) – Nomination
 2011 Leo Awards: Best Music Video ("The Rose": CJ Wallis – Producer)
 It can be noted that two record engineers have been nominated in the Recording Engineer of the Year category at the Junos for their work with Slean: Peter Prilesnik in 2005 for Day One, and Jeff Wolpert in 2012 for Land & Sea.
 References
 External links
 1977 births
 Living people
 Canadian singer-songwriters
 Canadian pop pianists
 Canadian women pianists
 Musicians from Ontario
 People from Pickering, Ontario
 Canadian women pop singers
 21st-century Canadian women singers
 20th-century Canadian women singers
 21st-century Canadian pianists
 Canadian Screen Award winners
 20th-century women pianists
 21st-century women pianists