فرهنگ خشونت

امروزه کمتر کسی روی زمین از آبله، تب دنگی، و طاعون سیاه می میرد. در عوض، بیماری‌های لوکسِ امروزیِ ناشی از مدل زندگی غربی باعث می‌شوند بدن ما آرام آرام و در طول 50 تا 70 سال به آرامی از کار بیفتد؛ بیماری‌هایی مانند ناراحتی قلبی، سرطان، و دیابت، یعنی مشکلاتی که می‌توانند ناشی از استرس باشند و به خاطر استرس تشدید گردند.استرس برای حیوانات یک معنای بخصوص دارد. استرس یعنی مثلا شما یک گورخر هستید، یک شیر به شما حمله و شکمتان را پاره کرده، ولی شما همچنان نیاز دارید برای حفظ جان خود فرار کنید. یا شاید شما آن شیر بشدت گرسنه هستید و اگر نتوانید گورخر را برای غذا شکار کنید، از گرسنگی تلف خواهید شد. این‌ها یعنی بحران های فیزیکی کوتاه مدت.بدن شما یک مکانیزم پاسخِ استرس بخصوص دارد، یعنی ترشح مجموعه‌ای از هورمون‌ها برای حفظ جان‌تان. انرژی خود را روی عضلات مورد نیاز متمرکز می کنید، فشار خون و ضربان قلبتان برای تحویل انرژی افزایش می‌یابد، و تمام پروژه‌های بلندمدت مثل رشد، نوسازی بافت‌های بدن، و تولید مثل از کار می افتند، چون معلوم نیست اصلا آینده ای در کار باشد.اما مکانیزم پاسخِ استرس ما انسان‌ها به دلیل وجود یک شیر فعال نمی شود، بلکه بخاطر مسائل روانی و فاکتورهای اجتماعی بکار می‌افتد. ما دقیقا همان مکانیزم پاسخِ استرس مشابه گوره خر را در حین رانندگی و گیر‌کردن در ترافیک فعال می کنیم. اگر بخواهید مانند یک پستاندار معمولی باشید، وقتی در حال دویدن برای حفظ جان خود نیستید، بهتر است که بتوانید مکانیزم پاسخ استرس خود را خاموش کنید. اما وقتی یک نخستی باهوش در دنیای مدرن باشید، این یعنی مکانیزم استرس برای دفعات زیاد و به مدت طولانی روشن خواهد بود و بر سلامتی‌تان اثر خواهد گذاشت.بابونِ ساوانا که در شرق آفریقا زندگی می کنند، بهترین موجود برای برای مطالعه این موضوع و تحقیق در مورد استرس و رابطه آن با سلامتی و بیمار است.او حیوانیست دسیسه‌پرداز، پلید، غیر‌‌‌قابل اعتماد، و ماکیاولی‌گونه که از پشت خنجر میزنند. از این دیدگاه، بابون یک پستاندار معمولی نیست. آن ها در گروه های بزرگ پنجاه تا صد‌نفره و اکوسیستمی عالی زندگی می کنند. شیرها به ندرت جرات می‌کنند به سراغشان بروند، بیشتر بچه‌های‌شان زنده می‌ماند، و از همه مهم‌تر تنها سه ساعت در روز را صرف تغذیه می نمایند. این یعنی نه ساعت در روز وقت خالی دارند تا صرف آزار بقیه هم گروهی‌های خود کنند. دلیل اینکه بابون‌ها بیماری اولسر می‌گیرند این نیست که توسط شیر تعقیب می شوند، بلکه چون برای همدیگر استرس ایجاد می کنند. اگر بابونی را در پارک سِرنگِتی ببینید که بسیار بدبخت است، دلیلش هم گروهی های خود او هستند، دقیقا مثل انسان ها. بابون‌ها حیواناتی بشدت پرخاشگرند، با بالاترین نرخ خشونت بین نخستی ها. آن‌ها دندان نیشی به اندازه یک شیر بزرگسال دارند که از آن علیه یکدیگر استفاده می‌کنند. بخش بزرگی از کار بابون ها خشونت، تهدید به خشونت، جنگ روانی، مهارت‌های اجتماعی، و توانایی اتحاد سیاسی است. اما در نیمی از مواردِ این اتحادها، وقتی مبارزه‌ای به وقوع می پیوندد، بعضی از بابون‌ها از هم گروهی خود حمایت نکرده و فرار میکنند، و گاهی حتی به تیم مقابل ملحق می شوند. این‌ها همه استرس‌های روانی شدیدی هستند که به بدبختی و فشار به این حیوانات می‌انجامند.رابرت سپالسکی نویسنده کتاب چرا گورخرها اولسر نمی‌گیرندمن در طول سی سال مطالعه روی بابون‌ها مشاهده کردم که مهمترین دلیل مرگ بابون‌های نر کشته شدن بدست سایر بابون‌های نر است. از اِروین دِوور، یکی از بنیانگذاران نخستی‌شناسی نقل شده است که بابون‌ها همیشه پرخاشگر خواهند بود و این بخشی از ذات و غریزه‌شان، و غیر‌قابل تغییر است. اما بگذارید به شما نشان دهم که چگونه تغییر ممکن می‌شود.سال ها پیش در زمان مطالعه بابون ها، یک گروه بابون در یک پارک ملی به سراغ قسمتی می‌رفتند که زباله ها در آن دفن میشد. این باعث تغییر مدل زندگی آنها گشت، زیرا حالا به جای رژیم غذایی معمول خود، دائما در اطراف محل دفن زباله می‌ماندند. وضعیت جسمی آن‌ها نیز از این تغذیه جدید تغییر کرده بود و حالا ضمن افزایش وزن، سطح بالاتری از تری‌گلیسیرید و و انسولین داشتند. بعضی از بابون‌های گروه مورد مطالعه من نیز محل زباله را یاد گرفته و هر روز صبح به آنجا می‌رفتند و برای بدست آوردن غذا با بابون‌های گروه دیگر درگیر می‌شدند.اما پس از مدتی به دلیل آلودگی زباله‌ها، یک اپیدمی بیماری سل بین بابون‌ها اتفاق افتاد و تمام بابون‌های گروه اول و نیمی از بابون‌های گروه من که از زباله تغذیه می کردند تلف شدند. اما این باعث تغییر اساسی شرایط شد. بابون‌های نری که به سراغ زباله ها می رفتند بسیار پرخاشگر بودند زیرا برای رسیدن به زباله باید میجنگیدند. همچنین زمان تغذیه از زباله صبح‌ها بود، یعنی دقیقا وقتی که بابون‌ها فعالیت‌های اجتماعی خود را انجام میدهند. این یعنی آن گروه به اجتماعی بودن هم اهمیت چندانی نمی‌دادند. در نتیجه، در گروه باقی مانده، تعداد ماده‌ها دوبرابر نرها شد و نرهای باقی مانده هم به مراتب خوش اخلاق تر بودند، یعنی اجتماعی‌تر و با میزان پرخاشگری کمتر. در نتیجه گروه متحول شد؛ بابون‌های گروه من حالا با هم مهربان‌تر رفتار می‌کردند، حتی بعضی بابون‌های نر گاهی به مراقبت از بچه‌ها یا تیمار کردن همدیگر می‌پرداختند که پدیده‌ای نادر است. ده سال پس از آن واقعه، محیط گروه همچنان به همان صورت قبلی بود. هرچند بابون‌های قبلی دیگر زنده نبودند، اما آن‌هایی که از گروه‌های دیگر ملحق شده بودند، روش زندگی این گروه را یاد گرفته و دنبال می کردند. نه تنها اعضای این گروه به مراتب سلامت‌تر بودند، بلکه آن فرهنگ هم در طول نسل‌ها منتقل شده بود، فرهنگی که توسط ماده ها آموزش داده می شد. حیواناتی که از هر جهت پرخاشگر بودند، پس از تنها یک نسل متحول شدند.این موضوع درسی مهم به ما در مورد رفتارهای اجتماعی انسان‌ها از دید عصب‌شناسی رفتاری و عصب‌شناسی ژنتیک می دهد: ارجاع دادن به غریزه و ذات، و این ادعا که تغییر ممکن نیست نادرست است، و مثال‌هایی مانند این خلاف آن را ثابت می‌کند. مردم اروپای غربی تا 1945، بیش از 500 سال را صرف کشتن یکدیگر کردند. اما چیزی تغییر کرد و از آن زمان تاکنون جنگی نداشته‌اند. بطور مشابه، اگر شما در قرن هفدهم در اروپای غربی زندگی می کردید، ترسناک‌ترین ملت سوئدی ها بودند. اما امپراتوریِ سوئدِ بشدت پرخاشگر و وحشی آن زمان، امروز جامعه‌ای بسیار متفاوت است.انسان ها قادر به زندگی در هر وضعیت اکولوژیکی بر روی زمین هستند. ما انواع سیستم های اقتصادی، انواع اعتقادات مربوط به خدا و دنیای پس از مرگ، انواع فرهنگ‌ها و زبان‌ها را ساخته ایم. حال وقتی به بابون‌ها نگاه می‌کنیم و می‌بینیم که در طی یک نسل قادر به متحول کردن جامعه خود هستند، آن هم برای موجوداتی که تصور می‌شد خشونت در ذات‌شان است، دیگر نمی‌توانیم ادعا کنیم که خشونت بخش غیرقابل اجتناب ذات بشری است.رابرت سپالسکی - استاد عصب شناسی دانشگاه استنفوردمنبع: https://bit.ly/313Utzo