شبکه میلی اطلاعات

نگاهی به ماهیت و چالش پیش روی شبکه ملی اطلاعاتفرض کنید که در اتاقی در کنار یکی از دوستانتان هستید و به هر دلیلی نمی‌خواهید که به طریق معمول با هم صحبت کنید! در عوض تصمیم می‌گیرید که در واتس اپ برای یک‌دیگر پیام ارسال کنید. وقتی که دوست شما گزینه‌ی ارسال را در گوشی خود می‌فشارد، اینطور نیست که این پیام فاصله‌ی چند متری بین شما را طی کند و از گوشی او به گوشی شما بپرد، بلکه این پیام ابتدا بر اساس پروتکل‌های واتس اپ رمزگذاری می‌شود. سپس از مرزهای مجازی کشور ما خارج شده، فاصله‌ای هزاران کلیومتری را طی می‌کند، وارد مرزهای مجازی ایالات متحده‌ی آمریکا می‌شود، به سرورهای واتس‌اپ می‌رود، و همین مسیر را دوباره بر می‌گردد! اما این رفت و برگشت به این سادگی نیست و در این راه چالش‌های متفاوت فرهنگی، اقتصادی، امنیتی و ... وجود دارد. چالش‌هایی که از نظر ما پاسخی مشخص دارند. پاسخی که مخالفینش اجازه‌ی شنیدنش را به مردم نمی‌دهند.اینترنت شبکه‌ای از میلیون‌ها کامپیوتر است که هم‌‌چون گره‌های یک تور والیبال با یکدیگر در ارتباط هستند. هر گره می‌تواند از مسیرهای متفاوتی به گره‌های دیگر وصل شود و با آن‌ها به تبادل اطلاعات بپردازد. در این چنین شبکه‌ای یکی از بزرگ‌ترین مسائل این است که مسیر داده‌ها همواره کوتاه‌ترین مسیر بین مبدا و مقصد باشد. یکی دیگر از مسائل این است که اگر ما برای هر نوع استفاده از اینترنت، حتی استفاده‌های ساده داخلی نظیر انجام کارهای بانکی یا خرید اینترنتی، به مرکز اصلی اینترنت وصل شویم، نتیجه‌ی آن اشغال‌شدن پهنای باند بین‌المللی ماست که به معنی کاهش سرعت و افزایش هزینه‌ها برای انجام امور روزمره‌ی زندگی خواهد بود. اما چاره چیست؟ایده‌ی اصلی این است که ما بتوانیم ارتباطاتی که خارج از حوزه‌ی مرزی یک کشور هستند را در یک مسیر جایگزین داخلی و بدون هرگونه گردش خارجی درآوریم. شبکه‌ی ملی اطلاعات به دنبال پیاده‌سازی این ایده می‌باشد. شبکه ملی با ایجاد یک شبکه داخلی، نیازهای درون‌مرزی ما را رفع می‌کند و با جدا کردن پهنای باند درون‌مرزی و برون‌مرزی از یک‌دیگر و افزایش تمرکز بر روی پهنای باند داخلی، استفاده از پهنای باند بین‌المللی را کاهش داده و این ظرفیت را برای استفاده از سایت‌ها و منابع خارجی آزاد می‌کند.ارتباطات درونی یک کشور ممکن است به دلایل مختلف از مسیرهایی خارج از آن کشور صورت پذیرد. عبور اطلاعات از مرزهای بین المللی علاوه بر ایجاد هزینه و کاهش سرعت ممکن است که مشکلاتی امنیتی را به همراه داشته باشد. شبکه‌ی ملی اطلاعات بستری است که در کنار شبکه اینترنت جهانی برای بهبود ارتباطات داخلی، افزایش امنیت و کاهش هزینه‌های ارتباطی درون کشور طراحی‌ و پیاده‌سازی شده‌است.شبکه‌ی ملی اطلاعات به دنبال محدود‌کردن اینترنت نیست بلکه اگر بخواهیم هدف آن را در یک کلمه توصیف کنیم، آن استقلال است. استقلالی که به معنای فضای مجازی پاک‌تر، سریع‌تر، امن‌تر و ارزان‌تر برای خانواده‌های ایرانی می‌باشد. همه چیز منطقی به نظر می‌رسد، پس چرا برای پیاده‌سازی این ایده به مشکل خورده‌ایم؟ برای پاسخ باید بدانیم که چه دیدگاه‌هایی در سطح کشور وجود دارد.اصلی‌ترین دوگانه‌ی ما در حوزه‌ی فضای مجازی، دوگانه‌ی پلتفرم و محتوا می‌باشد. یک جریان که می‌توانیم آن را جریان «وزارت‌خانه» بنامیم، معتقد است که زیرساخت‌های ارتباطی لازم در شبکه‌ی ملی اطلاعات فراهم شده و علت عدم توفقی شبکه‌ی ملی این‌‌است که لایه‌های خدمات و محتوای آن که بر روی لایه‌ی زیرساخت سوار می‌شوند، نتوانسته‌ مخاطبان را به سمت خود جذب کنند. وزارت‌خانه مدعی است که تمام وظایف خود را که ناظر به لایه‌ی زیرساخت بوده انجام داده و بقیه‌ی نهادها کم‌کاری کرده‌اند.در مقابل جریان دیگری مدعی است که عدم استقبال از شبکه‌ی ملی اطلاعات نه به دلیل نبود خدمات و محتوای مورد نیاز بلکه به دلیل پایین بودن کیفیت زیرساختی شبکه‌ی ملی است. این جریان معتقد است که همین الان هم محتوای فارسی قابل توجهی تولید می‌شود اما این محتوا در پلتفرم‌های خارجی منتشر می‌شود. علت این که مخاطبین، پلتفرم‌های خارجی را به بسترهای داخلی ترجیح می‌دهند، کیفیت بالاتر آن‌ها و اگر این فاصله‌ رفع شود، شاهد حضور مردم در شبکه ی ملی اطلاعات خواهیم بود.اصل وجود یک دوگانه‌ی تخصصی و وجود دیدگاه‌های مخالف حول آن پدیده‌ی بسیار مثبتی است، اما مشکل ما آن جاست که این دو گانه بیشتر از اینکه به دلیل اختلاف نظر‌های تخصصی ایجاد شده باشد، وسیله‌ای برای سیاسی‌کاری مسئولین امر بوده‌است؛ آفتی که مانع اصلی حل بسیاری از مسائل تخصصی کشور می‌باشد. طی این مدتی که در کارگروه شبکه‌ی ملی اطلاعات روی این موضوع کار می‌کردیم، متوجه این موضوع شدیم که برخی از مسئولین ذی ربط این حوزه در ارگان‌های مختلف کشور، بیشتر از این‌که هدفشان حل مسئله‌ی شبکه‌ی ملی اطلاعات باشد، به دنبال استفاده از آن برای رسیدن به اهداف سیاسی خودشان بوده‌اند. با این اوصاف، چه راه حلی برای این مسئله وجود دارد؟به نظر برای حل شدن مسئله‌ی شبکه‌ی ملی اطلاعات اصلی‌ترین اقدامی که باید صورت بگیرد، ایجاد گفتمان عمومی استقلال در فضای مجازی می‌باشد. رسانه‌های فارسی‌زبان خارجی، تلاش بسیاری دارند که شبکه‌ی ملی را به میل خودشان تعریف کرده و دید دروغی خودشان را در بین مردم جا بیندازند. در این شرایط است که متخصصین این حوزه باید تمام تلاش خود را بر روی تبیین معنای صحیح این شبکه به کار ببرند. بنابراین مسیر رسیدن به گفتمان‌سازی عمومی از گفتمان‌سازی تخصصی می‌گذرد. به این معنا که مسئله‌ی فضای مجازی را به سطح دانشگاه کشانده و ذهن جامعه‌ی دانشگاهی را درگیر آن کنیم. آن گاه است که می‌توان امید داشت با اظهار نظرهای تخصصی و گفت‌ وگوی متقابل در خصوص این مسئله، مسیر برای اقناع افکار عمومی در راستای رسیدن به یک مطالبه‌ی جمعی برای شبکه‌ی ملی اطلاعات فراهم شود./ علیرضا سامانی ، کارشناسی مهندسی برق