نگاهی به شرایط فعلی اقتصاد ایران

هر زمان که بحرانی در جایی شکل میگیره عده ای از ناکجا پیدا میشن و با جملات حکیمانه! خودشون شروع میکنن به تحلیل موضوع. بنده هرگز ادعایی در مورد اقتصاد ندارم حتی رشته ی تخصصی اقتصاد هم در دانشگاه نخوندم. اما علاقه ی زیادی به این رشته دارم و مطالعات مبسوطی در مورد فلسفه ی اقتصاد داشتم و خوب طی یک سال تونستم با پیش بینی هایی که کردم به سود خوبی هم برسم. هرچند اتفاقی که در عمل افتاد بسیار وخیم تر از پیش بینی بنده بود.قیمت دلار همچنان رو به صعوده. سوال اصلی این نیست که چرا؟ سوال اصلی اینه که چطور؟ چطور دلاری که از 3700 بالا نمیرفت طی یک سال یا اگر بخوایم دقیق تر بگیم طی کمتر از شش ماه سه برابر شد؟ برای فهمیدن این سوال نیازی نیست به ستاره ها نگاه کنیم یا چرخش صورت فلکی رو در نظر بگذرونیم. نیازی نیست حتی به مصاحبه های ترامپ نگاه کنیم. فقط چندتا عدد و رقم هستن که با کنار هم گذاشتن اونها میشه فهمید که قضیه چیه. فقط عدد و رقم. یاد دیالوگ گرگ وال استریت افتادم که طرف به جوردن بلفورت گفت: نه وارن بافت نه جیمی بافت نمیدونن قیمت ها بالا میرن، پایین میان یا همونجا میمونن. شاید تا حدودی درست باشه. مشخص نیست مردم چه واکنشی نشون میدن. اما در دنیای عدم قطعیت ها میشه به هر پیشامدی یک درصد احتمال نسبت داد و افزایش قیمت دلار (حداقل تا 5 ال 7 هزار تومان) با درصد احتمال بالای هشتاد درصد اتفاق میفتاد. چرا؟ چون اعداد و ارقام این رو میگفتن. مگر اینکه به طرز محیر العقولی مردم وقتی متوجه اولین تکانه های ارزی شدن به جای اینکه تمام نقدینگی بازار رو بریزن توی سکه و دلار بزنن توی کار تولیدی. (احتمال اینکه همین الان یک آدم فضایی شما رو با اشعه ی لیزری خودش پودر کنه از این اتفاق بیشتره.) قبل از انتخابات روی دو قیمت 5 و 7 هزار تومان تاکید میکردم همچنان هم معتقدم که این دو عدد حقیقی هستن میتونستن اتفاق بیفتن اما چرا قیمت دلار مدت زیادی روی 5 منتظر نموند و اصلا 7 رو لمس هم نکرد؟ به خاطر اشتباهات دولت. دولت نمیخواست تنها وعده ی خودش که از سال 92 براش باقی مونده هم باد هوا بشه. ثبات کلیدواژه ای بود که از ترانه علیدوستی تا علی کریمی، تمام سلبریتی های طرفدار دولت از توی ویلاهای زیباشون برای طبقه ی متوسط میفرستادن که ببینید دلار چند ساله بالا نرفته آیا این کافی نیست؟ اما اعداد حرف دیگه ای میزدن. حدسم اینه که تمام اقتصاددان ها میدونستن که دولت توان نگه داشتن دلار روی قیمت 3700 رو نداره اما میترسیدن. یکی از کار و کاسبیشون یکی هم برچسب هایی که ممکن بود بهشون بخوره. روحانی دولتی رو با تولید ناخالص داخلی حدود 600 میلیارد دلار تحویل گرفت و امروز تولید ناخالص داخلی رو به حدود عدد 300 میلیارددلار رسونده. (برجام چند ماهه که لغو شده؟ 5 سال؟) بعلاوه که دولت اول روحانی از نظر درآمدهای ریالی بیشترین درآمد ریالی تاریخ انقلاب رو داشته و باز هم رکوردی دیگه به جای گذاشته و اون هم بیشترین واردات از چینه.سامانه ی نیما یکی از کارهای خوبی بود که اتفاق افتاد اما آیا مفید هم بود؟ گفته میشه از گردش 12 میلیارد دلاری فقط 2 میلیارد دلار در این سامانه ثبت شده. فقط 2 میلیارد دلار. کدام احمقی توی تیم اقتصادی فکر کرد یک احمق دیگه به جای فروش برات دلار 4200 در بازار آزاد اون رو صرف واردات میکنه؟ و اساسا واردات کدوم کالایی به اندازه ی تفاوت دوبرابری بین دلار 4200 و دلار 8000 تومانی بازار آزاد سودآوره؟حالا چند مورد دیگه که باعث افزایش قیمت دلار شد و مشخصا راهکار همه ی اینها در این کشور بود و هست، نه در دست رای دهندگان آمریکا یا خانم استورمی دنیلز!افزایش دمنده ی نقدینگی یکی از علل افزایش نرخ برابری ارزهاست. (نسبت نقدینگی به تولید ناخالص داخلی از سال 92 از 53 درصد به 110 درصد رسید) البته اخیرا با تحرکاتی در بازار بورس سعی شد که این نقدینگی به بازار بورس بره. این ترفند اگرچه خوب اما بسیار دیر انجام شد و البته کم اثر بود.در شرایط تحریم معاونت ارزی در بانک مرکزی از نون شب هم واجب تره اما دریغ از یک معاون ارزی با تجربه و حرفه ای در بانک مرکزی که از نقشه ی ارزی کشور اطلاع داشته باشه.بحران بانکی و تشدید دام نرخ بهره از مهم ترین علل افزایش نقدینگی بخصوص از سال 94 به اینطرف است.از همان زمان که لاف تامین تمام نیازها با دلار 4200 زده شد مشخص بود که دولت توان انجام این مهم رو نداره. اما به خاطر ذات دیکتاتور مآب رئیس جمهور این کار ادامه پیدا کرد تا امروز که دولت هیچ راهکار عملی برای کنترل وضع موجود نداره.اما چاره چیه؟ قبلا هم گفتم چاره کار در دست همون افرادیه که کار رو خراب کردن. دولت باید هزینه بده این شرایط رو قبل از ما بیش از صد کشور دیگه تجربه کردن و بجز یکی دو مورد همگی سربلند خارج شدن. اما قطعا بدون هزینه نبوده. باید بانک مرکزی برهی هاش رو از بانک ها طلب کنه و جلوی سرعت گردش پول رو بگیره. با اینکار قطعا چند بانک از رده خارج میشن اما این هزینه ی پنج سال بیخیالی و سپردن مملکت به دستان اوباما و جان کریه. (که حاصل اون سه چهار سال فقط توی چند دقیقه سخنرانی باد هوا شد.) مردم باید چیکار کنن؟ مردم باید دارایی های خودشون رو توی سرمایه گذاری های سودآور سرمایه گذاری کنن. قطعا در این شرایط بعضی از سرمایه گذاری هایی که تا دیروز سودآور نبودن سودآور شدن و برعکس بعضی سرمایه گذاری های سودآور ضررده شدن. به عنوان مثال صادرات ذغال سنگ به شدت اقتصادی شده درحالیکه بازیافت مواد جنبه ی اقتصادی خودش رو از دست داده. در این بحران ها فرصت های سرمایه گذاری خوبی ایجاد شده. مخصوصا اینکه عده ی کثیری از افراد قصد خروج از کشور رو دارن (مخصوصا افغانستانی ها) این امر سبب میشه این افراد نیاز به پول به صورت فوری داشته باشن. افرادی که سرمایه ی خوبی دارن میتونن از این فرصت استفاده کنن و با قیمت پایین سرمایه گذاری خوبی انجام بدن بعلاوه که سرقفلی مغازه هایی که دیگه توجیه اقتصادی ندارن (مثل زرگری ها) کاهش پیدا میکنه. افراد زیادی میتونن به این وضعیت به چشم یک سرمایه گذاری طولانی مدت نگاه کنن و البته اگر چنین سرمایه ای ندارید سعی کنید فرصت های مناسب خودتون رو پیدا کنید در غیر اینصورت بیخیال باشید.قیمت دلار کاهش خواهد یافت اما کی و چقدر بستگی به حرکت بعدی دولت و رئیس جدید بانک مرکزی داره. دولت باید از این خوی دیکتاتورگونه خودش دست بکشه و چندتا از الگارش ها رو حذف کنه، صادرات غیرنفتی رو به بازار ثانویه بفرسته و سرعت چرخش نقدینگی رو کاهش بده و در نهایت اجازه بده بازار خودش قیمت دلار رو کشف کنه. قطعا با اینکار قیمت دلار کاهش پیدا میکنه.متاسفانه عده ای همچنان دست به دامن نیروهای خیالی در عالمی ماورایی هستن که شاید دست مرحمت خودش رو به خلق بکشه اما چنین دستی وجود نداره متاسفانه. اینکه صبر کنیم تا بعد شش سال ترامپ بره و ما تازه فکر کنیم که چیکار باید بکنیم از تصورات احمقانه ی اعضای دولت که میگفتن قیمت دلار تقصیر اتوبوس ها و تلگرامه هم احمقانه تره. قطعا نابودی برجام نیروی محرکه بود اما مقدماتی قبل از این نیروی محرکه باید ایجاد بشه. در صحرا هرگز سیل نمیاد. اجازه ندید حرف های احمقانه ای که به اسم مطالب علمی این روزها به خوردتون میدن شما رو فریب بده. قطعا بیش و پیش از هرچیز تقصیر بر گرده ی ترامپ است اما اساسا چرا باید خودمون رو درگیر احتمالاتی کنیم که هرگز در دست ما و در قدرت ما نیست و نبود؟ مشکلات امروز کشور مانند تمام مشکلات دیگه راه حل داره و راه حل هم نه در گمانه زنی های احمقانه و چرت و پرت است. بلکه با کمی استفاده از عقل سلیم میشه قضیه رو حل کرد. بیایید به راهکار یکی از سیاستمدارهای خبره ی کشور گوش کنیم که میتونه چراغ راه باشه.در پایان باید عرض کنم که برخلاف شواهد، اوضاع نسبتا مثبت ارزیابی میشه. (حداقل نسبت به دو سه ماه پیش پیشرفت های خوبی انجام شده) دولت تحرکات مثبتی نشون داده هرچند دیر اما همین مقدار هم غنیمته. راهکارها زیاده به شرطی که توسط فردی باهمت و با غیرت و البته متخصص انجام بشه. پیش بینی بنده همچنان افزایش قیمت است اما در بلند مدت شاهد کاهش قیمت به مقدار بسیار کمی خواهیم بود (حدودا بیست درصد از بالاترین قیمت). امیدوار باشیم مردم در انتخابات آتی به کسانی رای بدهند که لااقل برنامه ی اقتصادی مدونی داشته باشند. نه کسی که صرفا آلترناتیو حزب بود و یکباره آرایش از پنج درصد به پنجاه درصد افزایش یافت.