کمی آهسته تر زیباست

بر بلندای ماکو(عکس:سروش نفیسی) وقتی به گذشته نگاه میکنم و سفرهایی که از دوران نوجوانی تا کنون رفته ام را مرور میکنم میبینم فهرستی بلند بالا از دینی ها و تجربه کردنی ها را در کارنامه ی سفرهایم دارم. . از دیدن معماریهای باشکوه تا گام زدن در طبیعتی بکر و گاه خشن. از خوردن خوراکهای عجیب تا پخت و پز به شیوه­ی بدوی در دل طبیعت . از شب مانی زیر آسمانهای میلیون ستاره تا اسکان در اقامتگاه های بی ستاره. خلاصه که تلاش کرده ام هر نوع سفر و جربه ای را برای خودم هموار کنم و لذتش ر ببرم. اما شاید عجیبترین بخش سفرهایم این بوده که یک سفر خاص و یا یک مسیر مشخص را بارها و بارها طی کرده ام. بسیاری از دوستان و آشنایان میپرسند آیا بهتر نبود به جای اینکه فلان مقصد/مسیر سفری را بارها گز کنی ،جاهای جدیدتر را تجربه کنی؟ آیا این تکرار "یک سفر"هدر دادن وقت و پول و عمر نیست؟ دروغ چرا حتی خودم هم همین پرسش را بارها از خودم پرسیده ام. امادر نهایت به یک پاسخ رسیده ام: نه. نیست!واقعیت این است که این نوشته پاسخی مستقیم به این پرسش که چرا یک مسیر/مقصد سفری را بارها طی میکنم نیست اما آنچه مینویسم میتواند نوع نگاهم به سفر را نشان دهد و در نتیجه باعث میشود بتوان نتیجه گیری کرد که چرا باید سفرها را تکرار کرد.گاهی بادیدن لیستهای سفری با عنوانهای جذابی مثل 100جایی که باید پیش از مُردن رفت و دید یا همچین چیزهایی یاد سال‌های دورتری که سوارکاری می‌کردم می‌افتم. توی مانژ مسابقات پرش ، تعدادی مانع با طراحی‌های عالی و درجه یک قرار داده‌اند. یک نقطه‌ی شروع دارد و یک دروازه پایان. موانع هریک شماره‌ای دارند و مسیر توسط طراح مسیر مشخص شده. سوارکاران پیش از آغاز مسابقه پای پیاده می‌آیند و مسیر را گام می‌زنند،فواصل را می‌سنجند و استراتژی حرکت می‌چینند و بعد با اسب‌هایشان داخل می­‌آیند و به ترتیب موانع را می‌پرند. هر مانع در سمت راست و چپش تیرک‌های پرچم دارد. پرچم سمت راستی قرمز و سمت چپی سفید است. این پرچم‌ها نوعی هدایتگر سوارکار در مسیر "درست" هستند. هر سوارکار تمام تلاشش را می‌کند با بالاترین سرعت وبا کمترین میزان خطا مسیر را طی کند و در آخر امیدوار باشد که بهتر و سریعتر از همه مسیرش را طی کند و برنده ی میدان بشود.در سفر،حداقل برای آنهایی که مثل من کسب و کارشان سفر کردن نیست یا با تورهای سفری ،مسافرت نکرده است ،قرار نیست یک فهرست دست بگیریم و با "دیدن" هر یک از بخش‌های سفر مقابلش یک تیک بگذاریم و برویم سراغ مقصد بعدی. سفر رفتن با پُر کردن فهرست "دیدنی"هایمان تفاوتهای بنیادی دارد.در تاریخ ،سفر رفتن برای پز دادن یا انتشار تصویرهای اینستاگرامی یا جمع آوری فالوئر بیشتر ، انجام نمیشده. انگار یک "ضرورت"های واقعی و حتمی مهمترین منشا و عامل سفر رفتن بوده است. گاهی این ضرورت امری اقتصادی و کسب و کار سیاسی و ... بوده است و گاهی یک ضرورت بسیار شخصی : یافتن پاسخ‌هایی برای پرسش‌های بنیادی حیات آدمی. پرسش‌هایی که برای پاسخ‌هایش باید به اصطلاح "گیوه­‌ها را ور کشید" و راه افتاد. ناصر خسرو همینگونه حرکت کرده. سعدی و ابن بطوطه و برادران امیدوار همینگونه راه افتاده اند. آنها پرسش‌هایی داشته‌اند که انگار با خانه‌نشینی و زندگی مرسوم شهری نمی‌توانسته‌اند آنها را پاسخ دهند. حالا در این دیدگاه سفری ، "دیدن" جایش را به "تماشا‌کردن" می‌دهد. تماشا کردن مستلزم صرف "وقت" است . به زمان نیاز دارد. به تکرار و زیستن.در تاریخ ،سفر رفتن برای پز دادن یا انتشار تصویرهای اینستاگرامی یا جمع آوری فالوئر بیشتر ، انجام نمی‌شده. انگار یک "ضرورت"های واقعی و حتمی مهمترین منشا و عامل سفر رفتن بوده است. البته اینکه در ریشه شناسی این واژه‌ی تماشا آمده که اصلا به معنی نگاه کردن نیست. اصل این کلمه از "مشی" در باب تفاعل گرفته شده که می‌شود تماشی و در فارسی شده تماشا... معنی‌اش می‌شود راه رفتن با یکدیگر و در عرف رایج معنی میدهد : گردش با دوستان برای تفرج و لذت بردن.حالا همین معنی را با تاکید بیشتر ، گرفته‌ام برای سفر کردن. از منظر من ،جانمایه‌ی سفر همین تماشاست. اینکه بروی و ببینی و لذت ببری و عبرت بگیری یا چیزی عایدت شود و اگر برای تماشا بروی آنوقت نمی‌توانی به مقاصد تازه بروی و پیاپی چیزهایی ببینی و تیک بزنی ومقصد بعدی و بعدی و بعدی . انگار تماشا کردن،با سرعت سر ناسازگاری دارد. حتی شاید با تنوع هم رابطه­‌ی حسنه‌ای نداشته باشد. یعنی نمی‌توان به تماشا نشست وقتی در یک روز ده نقطه را می‌بینی و داستانشان را نشنیده رد می‌شوی.تماشا کردن باید به رسوب آنچه حس میکنی بی‌انجامد و رسوب کردن به زمان نیاز دارد. رسوب آنچه میبینی ،می‌بویی، می‌شنویی،حس میکنی،می‌چشی، لمس می‌کنی .باید اینها را دریافت‌کنی ، ثبت‌کنی،حتی شاید تحلیلی بر آنها بکنی ، داستانشان را برای خودت بازسازی کنی و بیافرینی ، آنوقت است که می‌توان ادعا کرد تماشاچی بوده‌ای ، آگاهانه و عامدانه. داستان سفر رفتن برای من(و با کمی خودبزرگ پنداری،برای مسافران ماندگار تاریخ) اینگونه تعبیر می‌شود. سفر برای تماشاکردن. از منظر من ،جانمایه ی سفر همین تماشاستبا این تعبیر دیگر فرقی نمی‌کند مقصد سفری‌ات را چند بار تکرار میکنی . شاید برای آنکه تماشگر خوبی باشی بارها به یک سفر مشخص بروی چون نیاز داری به زمان بیشتر و یا تحلیل بیشتر برای رسوب آنچه می‌خواهی به دست بیاوری. و صد البته که ما در آستانه ی قرن 15شمسی همچون قُدمای خودمان نمی‌توانیم فرصت‌های چندساله به خودمان بدهیم. الزامات زندگی شهری و سرعت‌های ناباورانه‌ی آن نمی‌گذارند که فرصت کافی برای تماشا به خودمان بدهیم برای همین گاه مجبوریم بارها برای یک سفر اقدام کنیم تا همه‌ی آنچه را که می‌خواهیم به دست آوریم. همین الزام به زمان گذاشتن در تماشاست که "سفر آهسته" را متولد کرده. هرچند در بسیاری از متون خوانده‌ام که جنبش غذای آهسته که در سال 1986 توسط "کارلو پترینی" در برابر تهاجم "فست فود" راه افتاد الهام‌بخش زندگی و به خصوص "سفر آهسته" بوده اما باور دارم این تنها یک باز آفرینی است یا در بهترین حالت یادآوری آنچه در سنت همه‌ی ما انسان‌ها بوده و موج سهمگین زندگی پرشتاب صدساله‌ی گذشته آنرا به کناری پرت کرده بوده . آهسته سفر کردن امروزه با اینکه الزامش را می‌فهمیم و حس می‌کنیم ، اما تاب آوردن در برابر وسوسه‌های سرعت و شتاب واقعا کار سختی است. آنقدر سخت که درست مثل وسوسه‌ی خوردن یک ساندویچ سوسیس پر چرب ِ لذیذ اما مضر غیر قابل توان آوردن است.ما مجذوب سرعت دسترسی به یک گوشه ی دنیا با سرعتهای بالاتر از 700-800 کیلومتر در ساعت از طریق هواپیماها هستیم. شیفته‌ی عکس گرفتن با دوربین‌های کوچک شده‌ی دیجیتالی و در دسترسی هستیم که داخل همه‌ی گوشی های همراهمان جاخوش کرده اند و بدون دردسر می‌توانیم صدها و صدها عکس بگیریم. راحتی هتل‌ها در سرویس‌دهی به ما باعث شده سرعت مسافرتمان را بالا ببریم و دیگر نگران تمیزکاری و جمع و جور کردن محل اسکانمان در سفر نباشیم. خورد و خوراکمان در سفر هم با فست فودها و رستوران‌های زنجیره‌ای پیوند خورده و از همه نوینتر امکان پرسرعت اشتراک "دیدنی"هاست که مارا درست به میانه­‌ی زمین یک مسابقه‌ی پرشتاب و غیر قابل تصور پرت کرده. بودنمان و دیدنیهایمان را در یک لحظه می‌توانیم منتشر کنیم و دهها و صدها نفر آن رادر لحظه ببینند و انگاره‌ی عقب افتادن در این "دیدنِ هر چیزِ ممکن" را تشدید کنیم و بعد برای پیشی گرفتن از آن دیگران، سرعت‌مان را بالا ببریم. این هنگامه و مسابقه‌ی نانوشته و بدون عایدی در دیدن را باید بتوانیم کنترل کنیم. باید بتوانیم ی‌کجایی پا روی ترمز گذاشته و سرعت‌مان را کاهش دهیم یا حتی شاید توقف کامل کنیم و بایستیم. موتور را خاموش کنیم و به "تماشا بنشینیم" تماشای هرآنچه در پیش رویمان است . بگذاریم هر آنچه بیرون از ماست حرکتش را ادامه دهد و ما تماشاگر بشویم. همه‌ی آنچه رخ می‌دهد را حس کنیم. بشنویم ، بو کنیم ،مزه کنیم، لمس کنیم و ببینیم. تجربه کردن، محصول این آرامش و این تماشاکردن است .من برای اینکه بتوانم به این لحظه‌های شگفت‌آور تماشا کردن برسم راه‌های خودم را دارم. راه‌هایی که الزاما بهترین نیستند اما کارکردشان موثر بوده و به تماشا‌کردن واداشته شده­‌ام.یکی از بهترین کارهایی که با کمک آن توانسته‌ام به تماشا‌کردن بیشتر بپردازم، مقابله با وسوسه‌ی سرسام‌آور عکاسی است. اینکه بتوانم جلوی خودم را بگیرم و از خیرِ فشاردادن دکمه‌ی شاتر دوربین عکاسی یا دکمه‌ی عکس گوشی همراهم بگذرم. وقتی عکس نمی‌گیرم بیشتر نگاه می‌کنم. دقیقتر نگاه‌می‌کنم. حواشی منظره‌ی مطلوبم را می‌بینم. رنگ‌ها و نورها و بوها و حس و حال را بیشتر در خاطر نگاه می‌دارم. با این کار انگار دارم تلاش می‌کنم آنچه را که سراسر به دوش دوربین عکاسی گذاشته بودم خود به دوش بگیرم و آن چیزی نیست جز بازنمایی آنچه پیش رویم قرار دارد. و با این کار تازه می‌فهمم که دوربین چندان هم موفق در ثبت همه‌ی آن چیزهایی که پیش رویم رخ داده بود نیست .کمتر عکس بگیرید...بیشتر ببینید و بشنویداما اگر این وسوسه‌ی عکس گرفتن خیلی در شما قوی است و نمی‌توانید آن را ترک کنید، راه حل مناسبی برایتان دارم: بروید پیش یک استاد،یک آموزشگاه یا با دقت مطالعه کنید و عکاسی کردن واقعی یادبگیرید.عکاسی کردن اصلا با عکس گرفتن برابر نیست. این هم مثل همان تماشا کردن و دیدن است. اینکه کلیک کنید و عکس روی سنسور دوربینتان ثبت شود را نمی‌توان عکاسی نامید. حالا این عکاسی یادگرفتن چه نقشی در تماشا کردن شما دارد؟ بگذارید راز کوچولویی را برایتان بگویم. وقتی عکاسی را به شیوه‌ی درست یاد می‌گیرید ، آنوقت وسواس سراغتان می‌آید. منتظر نور درست خواهید بود،کادر بایستی صحیح بسته شود، برای زاویه‌ی درست و دقیق مجبورید دور و بر سوژه گام بزنید و دقیق باشید. خلاصه آنقدر بالا پایین و چپ و راست می‌کنید تا بتوانید یک فریم(فقط یک فریم) عکس درست بگیرید. آنوقت شما دچار تماشا شده‌اید. آنوقت شما کلی چیز دیده و درک کرده‌اید که حتی اگر عکس هم نگیرید دیگر برایتان مهم نیست .اما راه حل بهتری هم برایتان سراغ دارم که شاید کمی سخت باشد.حتی از دو مورد قبلی سخت‌تر. اما همان چیزی است که لازم دارید. اوج تماشا کردن و آرامش یافتن است. طراحی کنید. یک دفترچه یک مداد یا راپید یا حتی یک خودکار (و بر حسب توان و سطح تکنیکتان هر ابزار طراحی دیگر) برای این کار کافی است. کافی است از اصول اولیه طراحی سررشته داشته باشید( اندکی آموزش برای این کار کافی است) و پس از آن تمرین و تمرین . البته بدیهی است که آموزش گرفتن بیشتر نتیجه کار طراحی تان را بهتر و بهتر می‌کند. اما اصل قصه این است که وقتی طراحی می‌کنید مجبور به ایستادن هستید. مجبور به نگاه کردن . مجبور به سکوت و آرامش درونی می‌شوید. آنوقت صداهای بیشتری می‌شنوید،آنوقت رنگ‌ها و تفاوت سایه روشن‌ها را خیلی بیشتر از قبل درک می‌کنید. آنوقت آدم‌ها از کنارتان رد می‌شوند در حالی که دارند درباره‌ی آن منظره صحبت می‌کنند یا در حواشی زندگی گپ و گفت می‌کنند و همه ی اینها در طراحی شما و در درک شما از آن فضا موثر واقع می‌شود. پس از این است که شما آن منظره، آن فضا را به تمامی تماشا کرده‌اید. آن‌چنان که سیرآب می‌شوید و بعدا می‌توانید روایت‌های دلنشینی از آن موقعیت داشته باشید و واگویه کنید.دمی در تماشا-بیشه زار تیزاب(عکس :سعید نظریه)همین اتفاقِ آرامش و رسوب‌کردن رویدادها و تماشا کردن است که باعث می‌شده مسافرانِ قدیمی روایتگران بزرگی بشوند. همه‌ی آنها بی برو برگرد راویانی دقیق و شیرین‌بیانی بوده‌اند و می‌توانسته‌اند ساعت‌های طولانی در دورهمی‌های دوستانه‌شان از سفرهای کوتاه یا بلندشان روایت‌کنند. روایت‌هایی پر از شگفتی از دیدنی‌ها و چشیدنی‌ها و بوییدنی‌ها و شنیدنی‌ها. از ریزترین حشرات تا بزرگترین حوادث در روایات‌شان جاداشته. چون آنها آنچه در برابرشان رخ می‌داده را تماشا می‌کردند. به آهستگی و صبر و حوصله.