رگ و ریشه

زندگی خانوادگی مگر مهم است؟انسان، نمی‌تواند تنهایی زندگی کند. او نیازهایی دارد که خودش از پسشان بر نمی‌آید. از روشن‌ترین ِآن‌ها که غذا، لباس و مسکن است، بگیر تا روح و روانش که در تنهایی آرام ندارد. این انسان، خواه‌ناخواه، به‌سمت هم‌نوعان خود می‌رود. تنها راه ادامه‌ی حیات او، زندگی در اجتماع است. این اجتماع از «خانواده» می‌روید و بعد، به قوم و ملت و بین‌الملل کشیده می‌شود.فکر می‌کنم «خانواده» از همان اول با بشر بوده است؛ قدیمی‌ترین ولی طبیعی‌ترین واحد اجتماعی که پایه‌ی هراجتماع بزرگ‌تر قرار می‌گیرد. این نهاد، در میان اقوام و ملل و جوامع انسانی، احترامی خاص و آداب و رسوم ویژه‌ی خود را دارد که به تناسب عقیده و مرام، نژاد و زبان، جغرافیا و عوامل دیگر، گوناگون و متفاوت است. انبیای الهی همواره نسخه‌ی روشنی برای تشکیل و حفظ خانواده ارائه‌کردند اما بشر ِسربه‌هوا، به دل‌خواه ِخود، سنت‌های الهی را نادیده گرفت. سنت‌های خودش را ساخت، گرفتار هم شد. ظلوم ِجهولیک‌وقت، حوالی دهه‌ی 1940 را می‌گویم، کینزی رابطه‌ی بی‌مرز زن و مرد را پیشنهادکرد که «در مسائل جنسی، تنها امر غیرطبیعی، خویشتن‌داری است.»! بگذریم که این «طبیعی»ِ او، حتی در طبیعت ِحیوانی هم طرفدار زیادی نداشت؛ اگر می‌بینی شیرها یا اسب‌آبی‌های نر بر سر ماده‌هایشان باهم ستیز می‌کنند یا کبوترها وقتی باهم جفت می‌شوند، دیگر می‌روند پی آشیانه ساختن و... یعنی خلاصه هرکدام حساب‌وکتاب و قانونی دارند در روابط نرومادگی‌شان.انسان، ادامه‌ی نسلش را می‌خواست اما راه خوبش را نمی‌یافت؛ جلوگیریِ نسنجیده از فرزنددارشدن، شانه خالی کردن از تربیت فرزند، سپردن نوزادان و کودکان به پرورشگاه و خالی بودن زندگی ِکودک از عواطف ِگرم ِپدر و مادر،... این‌ها همگی ابتکارات انسانند، برخلاف سنت ِآفرینش ِالهی‌!خدا، خانه، خانوادهبر اساس نگرش قرآنی، رابطه‌ی زن و مرد رابطه‌ی آرامش است نه صِرف ارضای غریزه. خدای سبحان فرمود: «و از نشانه های اوست که برایتان از جنس خودتان همسرانی آفرید تا به آن‌ها آرام گیرید و میان شما دوستی و مهربانی نهاد. حتما در این کار، برای مردمی که بیندیشند، نشان‌هایی هست.»(روم/21)استاد مطهری در «داستان راستان»، زندگی ِشیرین ِامیرمومنان و بانو زهرا را این‌گونه به تصویر می‌کشد:«علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌السلام و زهرای مرضیه سلام‌الله‌علیها پس از آن‌که باهم ازدواج کردند و زندگی مشترک تشکیل دادند، ترتیب و تقسیم کارهای خانه را به نظر و مشورت رسول اکرم واگذاشتند. پیامبر کارهای بیرون خانه را به عهده‌ی علی و کارهای داخلی را به عهده‌ی زهرای مرضیه گذاشت. از آن تاریخ، کارهایی از قبیل آوردن آب و آذوقه و سوخت و خرید بازار را علی انجام می‌داد، و کارهایی مثل آرد کردن گندم و جو به وسیله‌ی آسیادستی و پختن نان و آشپزی و شستشو و تنظیف خانه توسط زهرا انجام می‌گرفت. در عین حال، علی هروقت فراغتی می‌یافت، در کارهای داخلی به کمک زهرا می‌رفت. از آن طرف هم، هروقت برای علی گرفتاری یا مسافرت یا جهادی پیش می آمد، زهرای مرضیه کار بیرون را نیز انجام می داد.یک روز پیامبر به خانه آنان آمد و آنان را دید که باهم کار می‌کنند. پرسید: کدام‌یک از شما خسته‌تر هستید تا من به‌جای او کارکنم؟ علی عرض کرد: یا رسول الله، زهرا خسته است! رسول اکرم به زهرا استراحت داد و خود به کار پرداخت.»آجر، آجر ِجامعهاسلام این جامعه‌ی کوچک ِخانواده را زمینه‌ی رشد و گسترش ِجامعه‌ی بزرگ قرار می‌دهد. پس از خانواده، نوبت به ارحام(خویشاوندان) می‌رسد. زن و شوهر، عامل ِبرقراری ِپیوند ِخویشاوندی، میان دو خانواده‌ی عروس و داماد هستند. «رَحِم» همان پیوند خویشاوندی است که با افراد به‌سبب تولدشان در هرخانواده گره می‌خورد. این پیوند، از قوی‌ترین عوامل التیام و آشتی و دوستی میان افراد است. خدای رحمان اینجا هم سر ِشوخی ندارد: اگر کسی با خویشاندان خود قطع رابطه کند، مشمول لعنت الهی است. ما هم خویشاوندی را واقعا جدی گرفته‌ایم! ما برای هرکدام از اعضای فامیل واژه‌ای ویژه داریم: عمه و خاله و دایی و عمو و پسرخاله و دختردایی و... در فرهنگ انگلیسی عمه و خاله هردو می شوند: aunt یا عمو و دایی uncle هستند و برای باقی افراد فامیل، همان cousin بس بوده و برای روابطی کم‌رنگ، کافی.سیدرحیم میریان، از اعضای دفتر امام خمینی، شاهد ِروابط ِخویشاوندی در خانه‌ی حاج‌آقا روح‌الله بوده و خاطراتی دارد، شنیدنی:«بعد از ظهرها که می شد، نوه‌ها، دخترها و عروس‌ها می‌آمدند و دور ایشان می‌نشستند و چنان با امام گرم می‌گرفتند و شوخی می‌کردند که تصور چنین حالتی برای یک رهبر سیاسی با آن همه مشغله شاید غیرممکن باشد. بعضی روزها شاهد بودم که امام با آن سن و سال و مشغله‌ی کاری، با علی‌کوچولو بازی می‌کردند. آقا یک طرف اتاق می‌ایستاد و علی در طرف دیگر اتاق و توپ‌بازی می‌کردند!» خود ِنوه‌ی امام، که حالا دیگر برای خودش مردی شده، می‌گوید:« بارها می‌شد عصای ایشان را می‌بردم و با آن بازی می‌کردم. مادرم با اعراض می‌گفت: ایشان خسته‌اند. امام می‌گفتند: نه، بگذار بازی کند. بچه اگر بازی نکند، مریض است. بچه باید شیطونی کند.»این است رنگ ِگرم ِشیرین ِخانواده،این نهاد ِپاک ِالهی،که ریشه دارد در عمق ِجان ِآدمی.منابع:خانواده‌ی متعادل و حقوق آن، علامه جوادی آملیداستان راستان، شهید مطهریزندگی به سبک روح‌الله، علی‌اکبر سبزیان