تکرارِ خیسِ نیمه های اسفند (قسمت اول)

کلید انداختم و در را باز کردم. عادت نداشتم زنگ بزنم، مگر مواقعی که کلید را در کیفِ دیگرم جا گذاشته بودم که آن هم کم پیش می آمد. نگاهی به درخت انجیر گوشه ی حیاط انداختم. همان که با نیما دوتایی کاشته بودیم. اولین سالی بود که به مدرسه می رفتم و روز درختکاری را آنجا از مدیر و معلمّمان شنیده بودم. یادم می آید از وقتی به خانه رسیدم تا شب که بابا از مغازه بیاید چطور سرِ مادر را با اینکه چه جوری می شود با کاشتن درخت، کره ی زمین را نجات داد خوردم.آن روزها تازه فهمیده بودم کره زمین چیست و ذهنم بدجور درگیر شده بود. بالاخره یک روز دل را به دریا زدم و از خانم احمدی معلم دوست داشتنی کلاس اولم (که همیشه سر تا پا سرمه ای می پوشید و طوری لبخند روی لبش بود که انگار خدا لب هایش را همینطوری آفریده و اصلا حالت دیگری ندارد) پرسیدم «ما چطوری روی یه کره زندگی می کنیم؟ چرا نمی افتیم؟» و توی دلم گفتم حتی وقتی صبح ها دیرم شده و تمام مسیر خانه تا مدرسه را می دَوَم باز هم احساس سُر خوردن نمی کنم. و بعد بلند ادامه دادم «حالا اگه یه بار بیفتیم چی میشه؟ کجا می افتیم؟ زنده می مونیم؟» غلظت لبخندش بیشتر شد و گفت: «کره زمین اونقدر بزرگه و ما اونقدر کوچک که نمی افتیم. هیچ وقت نمی افتیم. مثل یه مورچه که روی اون کره راه بره» و انگشت اشاره اش را به سمتِ کره زمینی که طبقه بالای کمد بود چرخاند.چند شبی را با سوال ها و تصوراتم سپری کردم تا اینکه یادم افتاد نیما یک کره زمین دارد. رفتم توی اتاقش. دراز کشیده بود روی تخت و کتاب می خواند. کتابی درباره جنایت. آن روزها هنوز حرف «ک» را یاد نگرفته بودم که بتوانم مکافات روی کتاب را بخوانم (به نظرم بزرگتر ها هم معمولا مکافات را بعد از جنایات درک می کنند). برای مدتی کره را ازش قرض گرفتم. هر شب کارم این شده بود که از داخل حیاط ده دوازده تا مورچه را طوری که آب توی دلشان تکان نخورد بگیرم و بیاورم توی اتاق. اول در پروسه ای طولانی کوچک ترینشان را انتخاب می کردم _ شاید اگر می دانستند هدفم کار علمی است خودشان همکاری می کردند و در یک خط کنار هم می ماندند تا من گزینه ی مناسب را راحت تر پیدا کنم و خطای آزمایشم هم پایین بیاید._ بعد بقیه را به جای اولشان بازمی گرداندم و با مورچه ی برگزیده و کره زمین آزمایشم را شروع می کردم. با همان سن و سال کم خوب می دانستم که باید نقاط مختلف کره را امتحان کنم. قطب شمال، قطب جنوب و تک تک نقاط دیگر آن. اما تمرکزم روی علامت آبی رنگی بود که نیما با آن ایران را مشخص کرده بود. نتایج گیجم می کرد. مورچه گاه می افتاد و گاه روی کره باقی می ماند، اما با چه جان کندنی. حالا سوال اینجا بود که چرا ما برای باقی ماندن و نیفتادن مثل مورچه ی بخت برگشته تقلا نمی کنیم و معمولا اصلا حواسمان هم نیست که زیر پایمان صاف نیست.خوب خاطرم هست که آن شب _شبِ روزِ درختکاری_ شام بادمجان سرخ کرده داشتیم و من از فرط خوشحالی که قرار شده بود پدر فردا به مناسبت تولدم یک نهال بخرد و نیما هم کمکم کند تا آن را بکاریم تمام مدت با بادمجان ها درخت بازی کردم. و در بشقابم آینده ی درختی را که قرار بود بکارم برای خودم به تصویر کشیدم، ریشه، ساقه، برگ... .از شبِ بارانیِ شانزدهم اسفند بود که دیگر کره زمین نیما را پس دادم و ترجیح دادم شب ها را با رسیدگی و فکر کردن به درختم یعنی درختمان بگذرانم. نیما را سهیم می دانستم. نه فقط در کاشتن درخت، نیما با اینکه ده سالی از من بزرگ تر بود تمام خاطراتم را با من سهیم بود.یک لحظه به این فکر افتادم که چقدر خوب است هنوز در همین خانه زندگی می کنیم، در اسباب کشی و از این خانه به آن خانه رفتن، فقط وسایل نیستند که خراب می شوند، خاطرات هم آسیب می بینند. نگاهی به زیرزمین و پله های غیراستانداردش انداختم و قبل از اینکه موجی از خاطره های رنگارنگ بتوانند از آن پله ها بالا بیایند وارد پذیرایی شدم.خانواده مثلا دور هم جمع بودند. نیازی به حدس زدن نبود. موضوعِ بحث های خانوادگیمان مدت ها بود که ثابت مانده بود. حتی زوایایی که می شد از آن ها به قضیه نگاه کرد هم تغییر چندانی نمی کردند. پدر داشت توضیح می داد که «آدم باید عواقب راهی که می خواد در اون قدم بگذاره رو ببینه. آخه، عقل هم چیز خوبیه.» مادر همان طور که میز شام را می چید گفت: «حالا که شده، فقط کمی اراده می خواد.» نادر هم که مثل پنیر پیتزای آب شده روی مبل پهن شده بود و دست چپش را تا آرنج در ظرف تخمه فرو کرده و با دست دیگرش کنترل تلویزیون را در هوا می چرخاند گفت: «باید خودش بخواد، کاری از دست ما بر نمی آید.» چشمش که به من افتاد اضافه کرد: «بفرمایید، وکیل مدافعش هم رسید. من یکی که سکوت اختیار می کنم.»سلام نکرده گفتم: «خسته نمیشید از این حرف های تکراری.» تا الان چیزی نگفته بودم، اما نفهمیدم چه شد که زبانم زودتر از فکرم به حرکت افتاد و چیزهایی را گفتم که شاید نباید می گفتم، شاید هم باید زودتر می گفتم و شاید هم اصلا گفتن و نگفتنشان جز آرام شدن خودم نتیجه ی دیگری نداشت. ادامه دادم «پدرِ من، پانزده سال پیش که با سیاوشی شراکتی کار می کردید، عقل کجا بود که بگه همه چیز باید مکتوب باشه. چرا نگفت که حرف و وعده و وعید، سند و مدرک نمی شه.» پدرم که انتظار نداشت، جا خورد و گفت: «چه ربطی داره؟ اون نامرد از اعتماد من سوء استفاده کرد.» گفتم: «بله. یه نفر از اعتمادش سوء استفاده میشه، یکی یه جور دیگه فریب دوستش رو می خوره، اون یکی به خاطر فقر بیراهه میره، یکی دیگه به خاطر ثروت. یکی هم خانواده، محیط یا جامعه اونو به سمت غلطی می کشونه، اینا همشون عقل دارند و البته وجه مشترک دیگشون اینه که همگی کج رفته اند، اشتباه کرده اند و حالا یادآوری یه عضوی به نام مغز مشکل هیچ کدومشون رو حل نمی کنه.» پدر استکان چای اش را بالا آورد و خودش را مشغول نوشیدن کرد.سیاهی چشمانم را به سمت آشپزخانه چرخاندم: «مادرِ من، حق با شماست، اراده چیز خوبیه، ولی عملی کردنِ چیزی که اراده می کنیم کار آسونی نیست. خودِ شما چند ساله که قراره به توصیه ی دکترت مصرف چای رو کم کنی، اما هنوزم پنج دقیقه دیر میشه، دستمال به سر و ژلوفن به دست توی خونه رژه می ری» چشمانم را روی مبل آوردم و گفتم: «بله آدم تا خودش نخواد، تغییری رخ نمیده. اما هرکی ندونه، من خوب می دونم که برای چربی هایی که حالا به سرعت در حال آب شدنه، چقدر خودت رو به آب و آتش زدی و نشد. پس نگو که دیگران بی تاثیرند.»سکوت بدی حاکم شد. شکستنش جرات می خواست. کار خودم بود. رفتم سمت اتاق و گفتم: «حرف زدن راحت ترین کار ممکنه.» در را بستم و موبایلم را از کیف درآوردم، فراموش کرده بودم بعد از بیرون آمدن از کتابخانه از حالت بی صدا درش بیاورم. نیما پیام داده بود کجایی؟ باهاش تماس گرفتم. جواب نداد. پیام دادم که حالم خوب نیست، می خواهم ببینمش و همان طور با لباس هایم روی تخت دراز کشیدم. گوشی را روی قلبم گذاشتم و زل زدم به سقف اتاق. بعضی جاهایش طبله کرده و رنگش ریخته بود، شاید مثل روابط ساکنینش.در فکر کاری بودم که بتوانم انجام دهم و خودم هم مثل دیگران فقط حرف نزده باشم که با صدا و لرزش گوشی روی قفسه سینه ام از جا پریدم. نیما بود که گفت سر کوچه منتظرم است. نصفِ کلوچه ی باقیمانده از ظهر را از کیفم درآوردم و همان طور که می خوردم از اتاق بیرون رفتم. جوِّ بیرون هنوز همان طور بود. پدر و مادرم در فکر و سفره ی شام نیمه کاره. نادر هم مشغول تماشای تلویزیون. کسی نپرسید کجا می روم چون می دانستند.نیما را که سر کوچه دیدم خودم را انداختم توی بغلش. پرسید: «چی شده؟ دو روز نیست همدیگه رو ندیدیم. خوبی؟» گفتم: «آره. نه... نمی دونم. خسته ام. حالم از هر چی درس و تست و کنکوره به هم می خوره. شاید اصلا بهتر باشه بِرَم دنبال یه کاری که...» پرید وسط حرفم و گفت: «برای کار کردن وقت زیاده، این دو سه ماه رو تحمل کن بعد می تونی کنار دَرسِت کار هم بکنی. الان هم به نظرم بهتره بریم با هم دو تا فلافل بزنیم چون عضوی که به مغز خون رسانی می کنه، قلب نیست، معده است. حرفات هم داره نشون میده که این روند با اختلال مواجه شده. می دونی، به من و نادر که امیدی نیست، حداقل تو یه آینده ی خوب برای خودت بساز. الان دوران طلایی معماریه، تو هم که دیوانه ی معماری. سخته، خسته ای، می دونم. اما می ارزه.» سرم را تکان دادم جوری که انگار دارم به پیشنهادش فکر می کنم.شام که خوردیم رفتیم خانه اش. از وقتی فرزانه رفته بود هفته ای دو سه شب آنجا می خوابیدم و کمی خانه را مرتب می کردم. دو تا چای ریختم و نشستم کنارش. پرسیدم «نیما حوصله ی حرف جدی داری؟» گفت: «راجع به کنکور و آینده ات، آره. همیشه حوصله دارم.» سرم را پایین انداختم و گفتم: «آینده ی من به آینده ی تو مربوطه.» گفت: «بی خیال نسیم.» ادامه دادم «خواهش می کنم. بیا با هم... .» حرفم را قطع کرد «نه. فایده ای نداره خواهرِ من. فرزانه همه ی تلاشش رو کرد. اگه شدنی بود، الان سرِ خونه و زندگی اش بود.»گفتم: «شاید همه ی تلاش من بیشتر از همه ی تلاش فرزانه باشد. تازه تلاش خودت هم هست، همه ی تلاشت.»بلند شد و رو به من گفت: «این چیزی که توی بدن من جا خوش کرده دیگه مهمون نیست که با خوش آمدید و بفرمایید تشریف ببره، صاحبخونه است. می فهمی؟ صاحبخونه، رئیس، من هم غلام حلقه به گوش. یه بار گذاشتمش کنار، ولی نشد. می دونی بیش تر از 80 درصد کسانی که میذارند کنار، دوباره برمی گردند؟»ابروهایم را به هم گره زدم و گفتم: «تو بگو 99 درصد. من میگم تو باید جزو اون یه درصد باشی. یه درصدی که بعداً سرشونو بالا می گیرند و میگند من غول به این بزرگی رو شکست دادم. تونستم.»شب بخیری گفت و خزید داخل اتاقش. می داند که من همانجا روی کاناپه می خوابم پس جای اصرار و تعارف نبود. نفهمیدم کی خوابم برد و کی پتو رویم انداخته شد. نور خورشید که از لا به لای پرده خودش را به خانه دعوت کرده بود حالا داشت به زور وارد چشمانم می شد. روشن تر از آن بود که بشود باز هم خوابید. از کاناپه جدا شدم. شیر و مربای داخل یخچال که تاریخ انقضایشان گذشته بود را دور ریختم و یک صبحانه ی نصف و نیمه آماده کردم و رفتم سمت اتاقش. در را آرام باز کردم. چه فضای کمی روی تخت اشغال کرده بود. کاش فرزانه کمی بیشتر تحمل می کرد. دلم نیامد بیدارش کنم، صبحانه ام را خوردم و زدم بیرون.آرامش و سکوت کتابخانه جان می دهد برای درس خواندن، اما وقتی فکرت مشغول و دلت آشوب است، همان آرامش می شود بهترین میدان مبارزه برای جنگ افکارت. دو صفحه می خواندم، یک ربع به دنبال یک مشاور خوب آواره ی صفحه های اینترنت می شدم. چهارتا تست می زدم، نیم ساعت روش های استفاده شده در کمپ ها را جستجو می کردم. چند مسئله حل می کردم، یک ساعت محو حرف های کسانی که برگشته بودند می شدم. تصور آینده ای جر این برای نیما، ضربان قلبم را بالا می بُرد و نفس کشیدن را مشکل می کرد.این چند روز بدون هیچ فراز و نشیبی و در تکراری ترین حالت ممکن گذشت. انگار تکرار یک قسمت از سریال بود که فقط هر بار جای پیام بازرگانی در آن تغییر می کرد. شبِ کنکور بالاخره رسید. نیما آمد دنبالم. حالش خیلی خوب بود. خودش را ساخته بود تا مرا بسازد. رفتیم رستوران و جوجه کباب خوردیم. به خانه که رسیدیم یک ساعتی مسخره بازی درآورد و از مهندس شدن من گفت و خندید. صبح هم بیدارم کرد. میز صبحانه را چیده بود، با نان بربری داغ. من چقدر برایش انگیزه بودم! اگر فرزانه کمی بیشتر طاقت می آورد و حالا که بعد از سه سال تصمیم به بچه دار شدن گرفته بودند، همه چیز را رها نمی کرد... اگر بچه ای در کار بود، انگیزه اش کوه را جابه جا می کرد، کنار گذاشتن این کوفتی که چیزی نبود.مرا تا محل آزمون رساند. با انگشتانش علامت پیروزی را نشان داد، چشمکی زد و گفت: «وعده ی ما بعد از امتحان، خانم مهندس.» چشمکش را با چشم پاسخ دادم و با طمانینه به سمت سالن رفتم. طوری استوار قدم برمی داشتم و جوری بدون استرس روی صندلی نشستم که اطرافیانم گمان کردند می توانند بعدا برای دوستانشان تعریف کنند که ما کنار رتبه ی یک کنکور نشسته بودیم. فقط امیدوارم با تقلب کردن آینده ی خودشان را به فنا نداده باشند.وقت تمام شد. چه به موقع. بی توجه به حسرت در نگاهِ آنهایی که سوالات غافلگیرشان کرده بود، پر انرژی به سمت درب خروجی دویدم.ادامه دارد...