فقط برای تفریح

هیچوقت برایتان پیش آمده که یک شب گرم تابستانی به ستاره ها نگاه کنید و از خودتان سوال کنید که چرا این جایید؟ جایگاه شما در جهان چیست و قرار است با زندگیتان چه کار کنید؟خب بله، من هم برایم پیش نیامدهاما لینوس توروالدز در مقدمه کتاب فقط برای تفریح نظریه ای در مورد زندگی، جهان و همه چیز ؛ یا لااقل در مورد زیرمجموعهای از آن به نام «زندگی» ارائه داده است. این نظریه هیچ معنایی به زندگی شما نمیدهد، ولی نشانتان میدهد که پشت پرده چیزی در جریان است.من به عنوان یک تکنولوژیست، میدانم که تکنولوژی چیزی را به پیش نمیراند. این جامعه است که تکنولوژی را جلو میبرد، نه برعکس. تکنولوژی فقط تعیین کننده محدوده کارهایی است که ما میتوانیم انجام دهیم و در عین حال، هزینه هر کار را هم برای ما مشخص میکند.تکنولوژی، همانند ابزارهایی که میسازد، بسیار خرفت است. تنها جنبه جذاب تکنولوژی، کارهایی است که ما با استفاده از آن میتوانیم انجام دهیم. نیروی حرکت تکنولوژی، خواسته ها و نیازهای انسان است. ما این روزها به خاطر حضور موبایل نیست که بیشتر با هم حرف میزنیم بلکه چون این روزها به آدمی پرچانه تبدیل شدهایم و میخواهیم که بیشتر حرف بزنیم و موبایل نداشته ایم، آن را اختراع کردهایم. نوکیا را هم همین طور.پس اگر قرار است تکامل یک جامعه را بررسی کنیم، باید عاملی که انگیزه نیازهای انسان است را بشناسیم. آیا این انگیزه پول است؟ موفقیت است؟ رابطه جنسی است؟ واقعا چه چیزی مبنای چیزهایی است که انسانها میخواهند؟یکی از انگیزههایی که احتمالا هیچ کس در آن شک نخواهد کرد و اگر هم شک کند، پاسخ آن ساده است، انگیزه بقا است. در دنیایی شدیدا خصمانه که به راحتی میتواند به زندگی ما خاتمه دهد. بقا، عامل اول تعیین کننده نیازهای ما است. سوال این نیست که «آیا به خاطر پول حاضرید آدم بکشید؟» بلکه باید بپرسیم که «آیا به خاطر پول حاضرید بمیرید؟» مشخص است که جواب «نه» استاما بدون شک چیزهایی هم هستند که مردم حاضرند به خاطر آنها بمیرند. داستانها و افسانه های زیادی داریم از قهرمانان و حتی حیوانات قهرمانی که حاضر شدهاند به خاطر هدفی بزرگ، خود را به کشتن دهند. پس بقای صرف هم نمیتواند عامل پیشبرنده جامعه باشد.ولی روابط اجتماعی بدون شک میتواند یکی از آنها باشد.نمونههایی از روابط اجتماعی که میتوانند باعث کم رنگ شدن انگیزه بقا شوند، بسیارند. رومئو و ژولیت در ادبیات را در نظر بگیریدپس «روابط اجتماعی» را به عنوان انگیزه شماره دو در نظر میگیریمسومین انگیزه یا همان انگیزه نهایی، «سرگرمی» است. شاید این انگیزه به نظر مبتذل برسد، ولی شکی ندارم که نیروی فوقالعادهای دارد. مردم هر روزه به خاطر کارهایی که تنها به خاطر تفریح انجام میدهند، میمیرند؛ مثلا پریدن از یک هواپیمای کاملا سالم فقط به خاطر احساس هیجان ناشی از سقوط آزاد.به نظر من نیرویی که بتواند باعث شود یک نفر مشتاقانه در صندلی یک سفینه بنشیند و با کلی مواد منفجره خیلی قوی به فضا پرتاب شود تا بتواند زمین را از فضا نگاه کند، یک «انگیزه حسابی» است.زنده بمان. اجتماعی بشو. تفریح کن. این یعنی پیشرفتهر کاری که ما انجام میدهیم در نهایت به ابزاری برای تفریح بدل خواهد شد؛ حداقل اگر آن رفتار فرصت کند تا به اندازه کافی تکامل پیدا کند.بهترین مثال هم سکس است. سکس به عنوان راه بقا شروع و بعد به یک مساله اجتماعی تبدیل شد. به همین دلیل است که ازدواج میکنیم؛ اما حالا سکس دارد به یک جور تفریح تبدیل میشودمیتوانیم به سراغ جنگ برویم. مشخص است که اولین جنگها برای بقا بوده اند چون یک رویارویی بین شما و چاله آب ایستاده بود. بعد باید سر زن با یک مرد میجنگیدید و بعد جنگ تبدیل میشد به یک موضوع اجتماعی. این جریان سالها قبل از قرون وسطی واقع شد.یعنی جنگ به عنوان شیوهای برای برقراری نظم اجتماعی. ولی شاید بهتر باشد بگوییم روشی برای پیدا کردن جایی برای افراد در نظم اجتماعی؛ چون هیچکس برای خودِ نظم اجتماعی اهمیت چندانی قائل نیست. در این ماجرا، فرقی هم نمیکند شما یک مرغ در مرغدانی باشید یا یک انسان در جامعه. میخواهید بدانید ایا این روزها جنگ به یک سرگرمی تبدیل شده؟ بلی شاید برای کسانی که آن را روی تلویزیون میبینند این حرف درست باشد. برای آنها جنگ یک سرگرمی شده. حالا مقیاس را بزرگتر کنید. مساله فقط درباره افراد نیست، درباره کل زندگی است. مثل قانون آنتروپی. در این قانون آنتروپی زندگی، همه چیز در حال حرکت از سوی بقا به تفریح است، ولی نه به این معنا که در مقیاس کوچک، این روند هیچوقت نمیتواند در جهت معکوس حرکت کند. اتفاقا گاهی این حرکت مشخصا معکوس میشود. بعنوانیک سیستم، همه چیز در یک جهت پیش میرود ولی نه در یک زمان . پس میشود دید که سکس به مرحله تفریح رسیده است، جنگ به آن نزدیک شده و فناوری عملا به آن رسیده. چیزهای جدید، فقط به بقا توجه میکنند؛ مثلا، امیدوارم که سفر فضایی، اوایل مربوط به بقا باشد، بعد به یک امر اجتماعی تبدیل شود و در نهایت، نوعی تفریح باشد. اگر به تمدن هم به عنوان یک کیش نگاه کنید، الگوی مشابهی را خواهید دید. تمدن به خاطر بقا ایجاد شده. وقتی با هم هستید، راحتتر زنده میمانید و بعد شروع به ایجاد ساختارهای اجتماعی میکنید؛ اما در نهایت، تمدن منحصرا به خاطر تفریح حفظ میشود. قبول! منحصرا را پس میگیرم و تفریح هم تفریح بدی نیست. رومیان قدیم به خاطر نظم اجتماعی بسیار زیاد و همچنین تفریح های حسابیشان معروف اند. آنها بهترین فیلسوفان دوره خودشان را داشتند.و اما فناوری چطور به نظم اجتماعی شکل میدهد؟خب در حقیقت، بیشتر جریان صنعتی شدن مربوط به بقا و بقای بهتر است. در صنعت خودروسازی، فناوری به سراغ ساخت خودروهای سریعتر و بهتر رفته است. ولی در جاهایی هم بحث شکل دادن به نظم اجتماعی مطرح بوده؛ مثلا اختراع تلفن و تا حدی تلویزیون. بخش زیادی از برنامه های اولیه تلویزیون، در مورد آموزش عقاید بوده است. رادیو هم همینطور. به دلیل همین کارکرد نظم اجتماعی است که بسیاری از دولتها در رادیو و تلویزیون این همه سرمایه گذاری برای ایجاد و دوام نظم اجتماعی مورد نظرشان کرده اند.بعد، جریان پیشرفت کرد. این روزها مشخصا تلویزیون به منظور تفریح استفاده میشود. این روزها هر جا را که نگاه کنید پر است از تلفن همراه. این وسیله اول برای یک نظم اجتماعی تولید شده بود، ولی کم کم دارد به یک وسیله تفریحی تبدیل میشود. پس آینده فناوری چیست؟ به نظر میرسد از مرحله بقا فراتر رفته ایم و حالا در مرحله نظم اجتماعی هستیم.فناوری همیشه برای سادهتر کردن زندگی بوده است. سعی میکرده ما را سریعتر به مقصد برساند، قیمت کالاها را کمتر کند، خانهها را بهتر کند و این جور چیزها. ولی فرق فناوری اطلاعات با فناوریهای قدیمی چیست؟ این واقعیت که همه به هم متصل خواهند بود، به چه چیزی منجر میشود؟ مشخص است که ارتباط بهتر شده ولی این تفاوت پایه ای نیست. قدم بزرگ بعدی، تفریح است. ما عصر فعلی را عصر اطلاعات نامگذاری کردهایم. این یک تغییر بزرگ است. ما داریم از تکنولوژی برای ارتباطات و انتقال اطلاعات استفاده میکنیم که بر خلاف انگیزههای مبتنی بر بقای سابق، یک فعالیت اجتماعی است. اینترنت و این واقعیت که حجم زیادی از تکنولوژی این روزهای ما به سمت آن جریان پیدا کرده، میتواند بهترین نشانه از این عصر باشد. معنای این نشانه این است که لااقل بخش عمدهای از کشورهای صنعتی، خاصیت ادامه بقای تکنولوژی را غیرقابل خدشه دیدهاند و حالا به سراغ جنبه ارتباطی تکنولوژی رفتهاند: استفاده از تکنولوژی نه به منظور زندگی بهتر که به منظور بخشی جدا نشدنی از زندگی اجتماعی.هدف نهایی از همین حالا مشخص است؛ گذشتن از جامعه اطلاعاتی و رسیدن به جامعه سرگرمی. جایی که اینترنت و ارتباط بیست و چهارساعته بیسیم غیرقابل خدشه شود و دیگر اخبار مربوط به پیشرفت اینترنت، «خبر» تلقی نشود. در آن روز سیسکو یک بازار قدیمی است و شرکت دیزنی، صاحب جهان خواهد بود. این دوره، احتمالا زیاد دور نیست.شاید بخواهی در برابرش مقاومت کنی ولی هدف نهایی زندگی، به هرحال تفریح خواهد بود.این احتمالا به این معناست که اگر روزی با موجود هوشمند دیگری در کهکشان روبرو شویم، احتمالا نخواهد گفت: «مرا به پیش رهبرتان راهنمایی کنید.» اولین جمله یک موجود هوشمندتر به ما، احتمالا این خواهد بود: «بیایید جشنی راه بیاندازیم رفقا.»چطور همه اینها به معنای زندگی مرتبط میشوند؟راستش را بگویم نمیشوند. مساله این است که مشکل همین جا است.خب اگر بدانید که کل زندگی، مربوط به این پیشرفت است، بعد هدف شما این خواهد بود که خودتان هم در این مسیر حرکت کنید. این مسیر هم فقط مسیر یک چیز نیست. هر کاری که میکنید، بخشی از حرکت در مسیرهای مختلف است. میتوانید از خودتان بپرسید «چه کار کنم که جامعه بهتر شود؟» چون شما بخشی از جامعه هستید و میدانید که جامعه در این مسیر در حال حرکت است. شما هم میتوانید به این حرکت کمک کنید.شاید بتوانیم این طور نتیجه گیری کنیم که در نهایت امر، همه ما اینجا هستیم تا تفریح کنیم.تازه میتوانیم بنشینیم و استراحت کنیم و از این مسیر لذت ببریم. هر چیزی در نهایت به تفریح تغییر شکل میدهد...