مکانیزم پرداخت مربعی و تامین مالی برای کالاهای عمومی (شروع تجربه من‌تاما)

مکانیزم پرداخت مربعی (Quadratic Funding) به کمک قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) می‌تواند تامین مالی را برای کالاهای عمومی دموکراتیک‌تر، شفاف‌تر و بهینه‌تر کند. این مفهوم بعد از رای‌دهی مربعی (Quadratic Voting) مطرح شده و اخیرا جای خود را در بین انواع مدل‌های تامین مالی پروژه‌های عام‌المنفعه (یا بهتر بگوییم کالاهای عمومی) باز کرده است. هدف این مکانیزم دموکراتیک‌تر کردن مشارکت است، چه در تامین‌مالی، چه در رای‌گیری و چه در موارد دیگر.در این مقاله ابتدا از مکانیزم پرداخت مربعی صحبت می‌کنم و سپس درباره تجربه (Experiment) صندوق ‌من‌تا‌ما که قرار است به عنوان یک خیریه غیرمتمرکز و شفاف کریپتویی فعالیت کند خواهم گفت. در ادامه مسیری که من‌تاما می‌تواند به کمک کامیونیتی طی کند تا به یک سیستم تامین مالی جمعی بر پایه Quadratic Funding برای کالاهای عمومی و پروژه‌های انسان‌دوستانه ایرانی تبدیل شود را مرور خواهیم کرد.در تامین مالی به روش پرداخت مربعی یا Quadratic Funding، تنوع مشارکت‌کنندگان از مقدار مشارکت مهم‌تر است.در واقع اگر در یک پلتفرم تامین مالی جمعی که بر پایه Quadratic Funding عمل می‌کند، ۱۰۰ نفر هر کدام هزار تومان به یک پروژه کمک کرده باشند، برای آن پروژه بهتر از آن است که یک نفر صد هزار تومان کمک کرده باشد. چرا که در این پلتفرم‌ها یک صندوق همیاری (Matching Pool) با منابع سازمانی یا نسبتا بزرگ وجود دارد که در کنار کمک‌های مردمی، از همان پروژه‌ها حمایت می‌کند. سهم هر پروژه از منابع این صندوق بر اساس تعداد حامیان مردمی هر پروژه طبق یک فرمول خاص محاسبه می‌شود.مفهوم پرداخت مربعی را در چه جای دیگری می‌توان استفاده کرد؟مفهوم Quadratic را می‌توان در فضاهای دیگری از جمله فضای حکمرانی (Governance) کالاهای عمومی نیز استفاده کرد. برای نمونه در صورت رفع مشکلاتی از قبیل Sybil Attack می‌توان از آن برای دموکراتیک‌تر کردن تصمیم‌گیری در حکمرانی یک پروتکل غیرمتمرکز در اقتصاد غیرمتمرکز (DeFi) استفاده کرد. به این صورت که گروهی از مشارکت‌کنندگان خرد با یک میزان توکن حکمرانی (Governance Token)، از قدرت تصمیم‌گیری بالاتری در مقایسه با یک وال (سرمایه‌دار بزرگ) با همان میزان توکن حکمرانی بهره‌مند شوند.اما این مفهوم به صورت فراگیر می‌تواند در تامین مالی کالاهای عمومی (Public Goods) به ما کمک کند. از تحقیق و نوآوری باز گرفته تا پروژه‌های متن‌باز (Open Source) و محتوای آموزشی رایگان.کالاهای عمومی (Public Goods) چه کالاهایی هستند؟در اقتصاد، کالای عمومی کالایی است که هم غیر قابل محروم کردن (Non-Excludable) باشد و هم غیر قابل رقابت (Non-Rivalrous). بنابراین افراد را نمی توان از استفاده‌ی آن محروم کرد و همینطور استفاده توسط یک فرد باعث کاهش دسترسی به دیگران نمی‌شود. یک کالای عمومی همچنین می تواند توسط بیش از یک نفر به طور همزمان مورد استفاده قرار گیرد. (مانند محتوای آموزشی رایگان و پروژه‌های متن‌باز)برای نشان دادن تفاوت کالاهای عمومی با کالاهای دیگر مانند کالاهای خصوصی، مشترک یا باشگاهی، بیایید نگاهی به چند نمونه بیندازیم.دسته‌بندی انواع کالاهاکلیه کالاها را می توان با توجه به امکان محروم کردن و شکل گرفتن رقابت برای آنها طبقه بندی کرد. خدمات و آموزش رایگان، نرم‌افزارهای متن‌باز و همینطور مقالات علمی که همه به آن دسترسی داشته باشند جزو این گروه قرار می‌گیرند.تعدادی از کالاهای عمومی پرداخت مربعی چطور کار می‌کند؟در مدل Quadratic Funding یک صندوق همیاری (Matching Pool) وجود دارد که با کمک حامیان سازمانی و یا بزرگ ایجاد می‌شود. به ازای کمک هر شخص به یک پروژه، مبلغی نیز از این صندوق به آن پروژه پرداخت می‌شود، با این تفاوت که هر چقدر تعداد حامیان یک پروژه بیشتر باشد، سهم آن پروژه نیز از این صندوق بیشتر می‌شود.مدل حمایت صندوق همیاری (Matching Pool) در تامین مالی از طریق پرداخت مربعیبه طور دقیق‌تر مقدار کمک ارسالی این صندوق به هر پروژه بستگی به تعداد و مقدار کمک دریافتی آن پروژه از حامیان خرد (Individual Donors) دارد. در تصویر زیر مدل توزیع منابع یک صندوق همیاری با موجودی ده هزار دلاری که از فرمول پرداخت مربعی استفاده می‌کند را مشاهده می‌کنید. سه پروژه مختلف هر کدام هزار دلار از حامیان خرد خود دریافت کرده‌اند اما اولی این مبلغ را از ۵ نفر، دومی از ۲ نفر و سومی از ۲۰ نفر دریافت کرده است. در ادامه می‌توانید ببینید که پروژه سومی که حامیان متنوع‌تری داشته، سهم بسیار بیشتری از صندوق همیاری (Matching Pool) به دست آورده است.مقایسه مقدار دریافتی سه پروژه مختلف از یک استخر پول در تامین مالی Quadraticبرای درک بهتر این مکانیزم می‌توانید از این ابزار جذاب برای شبیه‌سازی و مقایسه چگونگی برداشت هر پروژه از یک صندوق همیاری استفاده کنید.آیا روش پرداخت مربعی واقعا تاثیرگذار است؟اگر هدف دموکراتیک‌تر کردن تامین‌مالی جمعی و همینطور حذف رانت باشد بله تا حدی زیادی می‌تواند تاثیرگذار باشد. بگذارید یک مثال بزنم. فرض کنید در زلزله کرمانشاه گروه‌های مختلف مردمی و غیرمردمی برای کمک به مردم منطقه شروع به کار کردند و پروژه خود را در بستر یک پلتفرم تامین مالی جمعی برای جذب حمایت مالی تعریف کرده‌اند. گروهی خوب عمل کردند و گروهی بد. چند سال از زلزله کرمانشاه می‌گذرد و دوباره امسال زلزله‌ای در سی‌سخت رخ می‌دهد. این بار مردم با توجه به میزان شفافیت و تاثیرگذاری هر کدام از پروژه‌های قبلی احتمالا به لیست متفاوتی از پروژه‌ها کمک می‌کنند. از طرفی یک شرکت بزرگ یا یک نهاد دولتی در صدد است برای کمک به مردم سی‌سخت پروژه‌های فعال را حمایت کند اما نمی‌داند کدام مجموعه بیشترین تاثیرگذاری را برای اهداف مسئولیت اجتماعی آن سازمان دارد و مردم هم از آن سازمان‌ها انتظار دارند در یک مدل شفاف عمل کنند. یک استخر از مجموعه کمک‌های بزرگ از نهادهای مختلف ایجاد می‌شود و از طریق پلتفرم فوق به پروژه‌ها توزیع می‌شود. با این تفاوت که پروژه‌هایی که از طرف تعداد بیشتری از مردم حمایت شده‌اند، طبق مکانیزم مشخصی (Quadratic) سهم بیشتری از استخر منابع سازمانی می‌برند، البته آن پروژه‌ها لزوما پروژه‌هایی که بیشترین حجم حمایت را دریافت کرده‌اند نیستند. به این شکل هم از رانت و فساد در تامین مالی پروژه‌های انسان‌دوستانه جلوگیری و هم از پروژه‌های فعال و کوچک‌تری که تاثیرگذاری و شفافیت ییشتری دارند حمایت می‌شود. و البته پروژه‌هایی که ویژگی‌های فوق را ندارند تشویق می‌شوند تا در دوره بعد با بهتر کردن مدل فعالیت خود از حمایت مردمی بیشتر و متعاقبا سهم بیشتری از صندوق همیاری بهره‌مند شوند.فرمول ریاضی پرداخت مربعیاگر مثل من به ریاضی علاقه‌ای ندارید می‌توانید از این قسمت رد شوید. اما اگر به قراردادهای هوشمند علاقه داشته باشید شاید دانستن این فرمول برای شما هم جالب باشد، چرا که با استفاده از آن می‌توان به راحتی یک پروتکل تامین مالی جمعی غیرمتمرکز بر پایه Quadratic Funding ایجاد کرد.فرمول Quadratic Funding/Votingمحدودیت‌های مدل پرداخت مربعییکی از محدودیت‌های اصلی استفاده از مکانیزم Quadratic در دموکراتیک‌تر کردن تامین مالی جمعی یا تصمیم‌گیری و حکمرانی، مسئله حمله‌ی سیبیل (Sybil Attack) است. در این نوع حمله مهاجم با ایجاد تعداد زیادی از هویت‌های جعلی، سیستم شهرت کاربران یک سیستم را مختل می‌کند تا بتواند بدینوسیله در آن شبکه تأثیر نامطلوب بگذارد. همانطور که قبلا گفتیم در سیستم‌های بر پایه پرداخت/رای مربعی تعداد افراد منحصر به فردی که در تامین‌مالی/رای‌گیری مشارکت می‌کنند در نتیجه نهایی تاثیرگذار است. به عنوان مثال ممکن یک بازیگر بد برای بالاتر بردن سهم خود از صندوق همیاری (Matching Pool) در تامین مالی جمعی به جای استفاده از یک اکانت، از طریق اکانت‌های مختلف از سیستم استفاده کند. در رای‌گیری مربعی نیز می‌توان از همین روش برای بالاتر بردن وزن رای استفاده کرد، یعنی یک سرمایه‌دار بزرگ (Whale) به جای استفاده از یک اکانت اتریومی با تعداد زیادی توکن حکمرانی از چندین آدرس برای رای دادن در Governance Voting استفاده می‌کند.در سیستم‌های متمرکز با انواع روش‌های احراز هویت و غیره می‌توان این ریسک را به حداقل رساند اما در سیستم‌های غیرمتمرکز مانند پروتکل‌های غیرمتمرکز روی بلاکچین محدودیت‌های بیشتری وجود دارد. با این حال تلاش‌های خوبی برای مقابله با این نوع ریسک در حال انجام است. به عنوان مثال پلتفرم تامین مالی جمعی Gitcoin از مجموعه‌ای از روش‌ها برای بالا بردن سطح اطمینان از منحصر به فرد بودن کاربرها استفاده کرده است.پلتفرم Gitcoinپلتفرم Gitcoin محلی برای تامین مالی جمعی (Crowdfunding) کالاهای عمومی از جمله پروژه‌های Open Source و محتوای آموزشی رایگان است. شما می‌توانید به کمک آن برای کالای عمومی که به جامعه عرضه می‌کنید تامین مالی کنید یا از پروژه‌های دیگر حمایت کنید. در کنار حمایت‌های مردمی، یک صندوق همیاری معمولا بزرگ (چندصدهزاردلاری) وجود دارد که هر فصل با روش Quadratic به پروژه‌های مختلف کمک می‌کند.پلتفرم گیتکوینتعدادی از پروژه‌های مرتبط با اعضای کامیونیتی فارسی که روی پلتفرم Gitcoin فرار دارند و شما می‌توانید ازشون حمایت کنید تا از کمک صندوق همیاری گیتکوین نیز بهره‌مند شوند:پادکست آموزشی شیریاخطانجمن قرارداد هوشمند (Smart Contract)پروتکل جنگل‌کاری هوشمند تریژرصندوق کمک مالی منتاماجهت شفاف‌سازی بیشتر باید بگویم که من در دو پروژه آخر فعالیت دارم. همینطور اگر شما پروژه‌ای شروع کرده‌اید که در دسته کالاهای عمومی به حساب می‌آید و در Gitcoin قرار داده‌اید، می‌توانید آدرس آن را برای من بفرستید تا در کنار دیگر پروژه‌های معرفی شده‌ی بالا از آن نام ببرم.و اما تجربه‌ی صندوق من‌تاما...مدتی بود که در فکر ایجاد یک ساختار غیرمتمرکز و غیرانتفاعی برای دریافت و مدیریت کمک‌های مالی در قالب رمزارزها و توزیع به پروژه‌های انسان‌دوستانه بودم. ساختاری که مشابه روش Donor-Advised Fund عمل کند و مبالغ دریافتی را به خیریه‌ها و پروژه‌های مردمی دیگر ۱۰۰٪ بازتوزیع کند. این فاند می‌توانست ویژگی‌های زیر را داشته باشد:هر حامی بزرگ یا گروهی از حامیان با اهداف مشترک بتوانند یک حساب Donor-Advised جداگانه در آن ساختار داشته باشند تا کمک‌هایشان با مشورت خودشان برای همان اهداف هزینه شود.گاهی امکان سرمایه‌گذاری دارایی هر حساب با مشورت حامیان اما بدون دسترسی آن‌ها به خود دارایی، صرفا با هدف افزایش ارزش کمک، وجود داشته باشد.اما با توجه به اینکه ایجاد بستری برای اجرای مفاهیم بالا زمان و منابع زیادی نیاز دارد. برای شروع یک کیف‌پول (wallet) چند امضایی روی شبکه اتریوم ایجاد کردم تا بتوانم با کمترین پیچدگی و بیشترین شفافیت و امنیت این ایده را در سریع‌ترین زمان عملی کنم. در ادامه ممکن است با شکل دادن یک اجتماع همفکر و توسعه یک بستر مناسب و Open Source، بتوانیم از روش پرداخت مربعی برای حمایت از پروژه‌های انسان‌دوستانه فارسی‌زبان یا ایرانی استفاده کنیم. صندوق من‌تاما این امکان را دارد در آن زمان به عنوان صندوق همیاری یا Matching Pool به پروژه‌های مختلف در آن بستر کمک کند. در حال حاضر صندوق من‌تاما یک کیف‌پول چند امضایی در قالب یک قرارداد هوشمند است که در مدلی محدودتر موارد بالا را فراهم می‌کند.لینک کیف‌پول چندامضایی صندوق منتاما برای مشاهده دارایی‌هاآدرس کیف پول روی EtherScanمن تصمیم گرفتم برای کمک به توسعه و گسترش یک پروتکل Open Source تامین مالی جمعی فارسی بر پایه Quadratic Funding و قراردادهای هوشمند، ۱ اتر (ETH) به منتاما اهدا کنم تا در نهایت بتوانیم در یک مدل شفاف، بهینه و غیرمتمرکز کالاهای عمومی ایرانی و همچنین پروژه‌های انسان‌دوستانه مختلف را توانمندتر کنیم. در آینده‌ای نزدیک جزییات این فاند را به کمک تیم داوطلب منتاما اعلام می‌کنم. راستی شما هم می‌توانید به روش‌های مختلف در شکل‌گیری این پروژه سهیم شوید.چطور به صندوق من‌تاما کمک کنیم؟- کمک مالی رمزارزی از طریق صفحه منتاما در Gitcoin یا ارسال مستقیم به آدرس بالا (در صورت استفاده از پلتفرم Gitcoin امکان دسترسی من‌تاما به صندوق همیاری Gitcoin فراهم می‌شود و در نهایت مبلغ بیشتری به منتاما واریز می‌شود.)- کار داوطلبانه در بخش‌های مختلف از جمله شناسایی، ارزیابی و تسهیل ارتباط پروژه‌های انسان‌دوستانه با من‌تاما برای دریافت کمک مالی، آگاهی‌رسانی در شبکه‌های اجتماعی و دعوت از دوستان برای همراهیچه کسانی امضاکننده‌ی والت صندوق منتاما هستند؟در حال حاضر هر شخص با اهدای +۱ اتر (ETH) یا معادل آن از هر رمزارزی می‌تواند به عنوان یک امضاکننده جدید به جمع منتاما اضافه شود. همچنین در کنار افرادی که با کمک مادی به جمع امضاکنندگان منتاما می‌پیوندد، منتاما خود نیز از تعدادی از افراد خوش‌نام کامیونیتی کریپتو و غیره دعوت می‌کند تا در این جمع حضور داشته باشند.برای مطالعه بیشتر درباره مکانیزم Quadratic می‌توانید از مطالب زیر استفاده کنید:مقاله Quadratic Payments: A Primer (از Vitalik Buterin خالق اتریوم)مقاله Liberal Radicalism: A Flexible Design For Philanthropic Matching Fundsمقاله Quadratic Voting: How Mechanism Design Can Radicalize Democracyپادکست Radical institutional reforms that make capitalism &amp;amp;amp; democracy work better, and how to get themمقاله The Liberal Radicalism Mechanism for Producing Public Goodsممنون از وقتی که گذاشتید. خوشحال میشم نظر شما رو هم درباره موضوعات مطرح شده در این مطلب بدونم! :)درباره منمن ارمیا هستم، هم‌بنیان‌گذار و راهبر پروتکل تریژر. این روزها درگیر محیط‌زیست، تکنولوژی و اقتصادم تا به کمک دوستانم راهی برای نجات زمین و توانمندتر کردن آدم‌های آسیب‌پذیرش پیدا کنیم. اگر دوست داشتید میتونید با کاشت یک درخت به کمک تریژر در این مسیر همراه ما باشید.