حکیم خواجویی؛ پناه مردم در فتنه افغان

تصور کنید یک شهر را که دارد نابود می شود میان آتش و دود و آنچه از شکوه دارد به زیر تلی از خرابه ها می رود. تصور کنید حمله افغان ها را به اصفهان. تصور کنید از دم تیغ عبور داده شدن دانشمندان و برچیده شدن بساط دانش آنان را. تصور کنید هر چند که نمی توانید تصور کنید.نمی توانید تصور کنید 250 سال طرح ریزی دولت صفویان را که حالا دارد بر باد می رود. رویاهایی که حالا دیگر محقق نمی شود نه اکنون نه سال ها بعد و نه صدها سال بعد. تصور کنید شهر قحطی زده از محاصره را که حالا جسم نیمه جان مردمانش هم به تصادف نصیب دردندگی مهاجمین می شود.دربار باعظمت شرق، پادشاهی باشوکت صفویان در هم می ریزد. بنایی که قرار بود بنا بر فهم ناقصشان از روایات به ظهور برسد و پرچم را مرشد کامل به دست امام زمان بسپارد. حالا همه این حرف ها مثل آبی که روی زمین می ریزند، ریخته و دیگر قابل جمع شدن نیست.در وقت در هم شکستن همه چیز، گرد آن به دین هم می گیرد. گرد هم هیچ شاید تمام آیین به غبار بنشیند. حالا دیگر مردمان نیز به اعتقادات بدبین می شوند. باخود حتما خواهند گفت این بود مرام مسلمانی شما و این بود قدرت اعتقاداتتان. باورها در چنین شرایطی یکی یکی فرو می ریزد. دیگر ریسمانی نیست که بتوان به آن چنگ زد.حالا چه می شود؟ چه باید کرد؟ حکومتی که دیگر در کار نیست. قدرتی دیگر پشت و پناه تشیع نیست. مردمان که دیگر مردمی نخواهند کرد. حالا چه می شود کرد جز آن که قصه از افتخارات پیشین خواند و افسانه های پدران را تکرار کرد. البته که این کار کافی نیست. این صدا از درون سینه می آید و برون نمی ریزد. تشیع صدایی می خواهد که بلند باشد، رسا باشد و در انبوهی از ظلمات پرچمی را بلند کند.آرامگاه حکیم اسماعیل خواجویی در تخت فولادآن پرچم در آن روز وانفسای اصفهان، حکیم خواجویی بود. اسماعیل نامش بود. سرنوشتی همچون اسماعیل معجزه ها داشت که در میانه برهوت رها شده بود و حالا قرار بود آن قدر با پاهایش تقلا کند تا خدا رحمش بیاید و در تقدیر این بیابان چشمه ای قرار دهد. چشمه جوشید و چشمه خود او بود. او بود که ماند در حالی که می توانست در میان فوجی از عالمان مهاجر از دیار خود بگریزد. اسماعیل ماند و خود را بر زیر خنجر آماده قربانی شدن قرار ماند. ماند و پناه مردمان شد. کعبه ای ساخت. خانه خدا. خانه خدا همان خانه علم است. خواجویی که نفر اول علم شیعه بود دست به قلم شد یعنی دست به قلم بود اما هنرش این بود که در میانه شعله های خانه سوز افغان ها هم دست از نوشتن برنداشت. خودش نوشته است در ابتدای کتابش و اعتراف کرده که در چه ویرانه آبادی دست از نوشتن برنداشته است. سوخته است و آزار دیده اما علم را نگه داشت.ملا اسماعیل خواجویی پناه مردم بود. پناه بود در دوران فترت. در دورانی که نام خنجر تیز و برانش، ناامیدی است. در دوران بی چیزی از پس ناز و نعمت های پیشینی. او مرجع شماره یک شهر شماره یک جهان تشیع بود. مردم سیمای امید را در رفتار او می دیدند و شوق ماندن را در سیمای او. او در شهر ماند و برای دین این شهر همه کار کرد. شاگرد تربیت کرد. شاگردانی که از پی او استادانی را پرورش دادند و احیا کردند آن چه از دست رفته بود. خواجویی گفت که من زنده ام. هنوز می نویسم. هر چند رساله های کوچک. فعلا وقت نوشتن کارهای قطور نیست باید در همین نوشته های کم حجم، این میراث را پاسداری کنم و به زمانه پر نور آینده منتقل کنم. این رسالت تاریخی حکیم خواجویی بود. خداوند که دید او در جای خود همان است که باید باشد به کارش برکت داد و این گونه شد که عدد تالیفات اسماعیل از دویست هم عبور کرد. پر تعداد ترین عنوان در میان عالمان سرزمین تخت فولاد. آری همچون اسماعیل او هم کوثری ماندگار از خود به جای گذاشت در حالی که خداوند چشمانش را روشن کرد. افغان ها رفتند و خواجویی شکرگزار از توفیق خدمت به آینده شهر خود می نگریست و عارف تر از گذشته آینده را از آن خداوند می دید.منبع: برای مطالعه در مورد حکیم خواجویی به جلد دوم دانشنامه تخت فولاد مراجعه کنید