روایت­هایی از انسان معاصر روی زمین نرم

مریم تاواتاویادداشت درباره کتاب" زمینِ نرم " نوشته " آیین نوروزی " چاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1398.11.07 نویسنده یادداشت : مریم تاواتاوزمینِ نرم ، نوشتۀ " آیین نوروزی " ، مجموعه­ ای از ده داستان کوتاه است . بیشترِ این قصه­ ها در پرداخت به زندگی شهری و استفاده از فضاهای باز ، داستان را به کوچه و خیابان کشانده و دغدغه­ های جدیدترِ انسان معاصر را بازگو کرده است . کتاب قبلی این نویسنده با عنوان " دستگاه گوارش " ، به روایت سفر پدر و پسری به آلمان پرداخته بود و زوایایی مختلفی از زندگی یک جوان تنها را با زبانی جذاب مطرح می­کرد .در زمین نرم ، نویسنده سراغ سوژه ­های منحصر­به­ فردی که خاص بودنشان را به رخ بکِشد نرفته ؛ بلکه بیشتر سعی داشته تا از موقعیت­های کمتر پرداخته­ شده و در مواردی روزمره که شخصیت­ها به دامشان افتاده ­اند بگوید و حال و هوایشان را توصیف کند . این توجه به جزییات توانسته به ­راحتی ، نقطۀ اکنون داستان را مشخص نماید و ازطرفی به فضای قصه ، نوعی رنگ و بو بدهد تا مخاطب را با خود همراه سازد . درون­مایۀ اصلی موجود در داستان­های زمین نرم ، مشکلات جدیدتری است که دوره مدرن، گریبانگیر انسان کرده و در موارد جزئی­تری هم­چون شرکت در قرعه­ کشی­ها ، عمل­های لاغری و غرق شدن در زندگی مجازی ، ماجرا را پیش برده­ . هم­چنین توجه ویژۀ نویسنده به وسایل ارتباط جمعی و تاثیری که روی زندگی انسان داشته ، کشمکش جذابی را وارد داستان­ها کرده است .قرار نیست شخصیت­ها قربانی کمبود طرح داستانی شوند . زمین نرم ، گواه این موضوع است که با دست گذاشتن روی فضاهای ساده ­تر هم می­توان در خلق شخصیت­هایی متمایز و قابل درک ، قدم موفقی برداشت . سادگی ، برتری می­یابد ؛ تنها اگر در جای خود و به نشانۀ تسلط به کلیت پیرنگ و نه به عنوان راحت­ترین گزینۀ در دسترس برای روایت یک ماجرا ، انتخاب شود . این­گونه نویسنده می­تواند شخصیت­هایی بسازد که به ­آسانی از ذهن مخاطب خارج نشود .البته این فضاسازی ساده ، گویای وضعیت انسان امروز نیز هست ؛ اینکه در دوران عطف تکنولوژی و در بین پیچیده ­ترین امکانات بشری باز هم انسانِ محاصره ­شده در دریای پیشرفت ، درگیر مسایل روحی و در رأس آن ، ازخودبیگانگی است ؛ نقطه­ای که نه مدرنیته به کمک او می­آید و نه امکانات بشر می­تواند دردی از غم­هایش کم کند . آیین نوروزی با شناخت این موضوع ، پنجره ای را به­ سوی جهانی باز کرده که آدم­ها درگیر همین مسائل ساده­ اند و با گسترش موضوع ، داستان را شکل داده تا درد تنهایی شخصیت­هایش را به ­شکلی قابل­باور بسازد . از طرفی با انتخاب قالب داستان کوتاه ، فرصت تجزیه­ و­تحلیل مفصل از یک واقعه را از خود گرفته و سعی کرده تا خواننده را همراه کند که در مسیری کوتاه و بستری فشرده­تر از ماجرا سردربیاورد و بعد از مطالعه کتاب ، جهان­ بینی ­اش را بررسی کند .تکنولوژی ، راهگشای مواجهه انسان با محیط فیزیکی اطراف بوده اما از درد روح او باری کم نکرده است . همان­طور که بشر ، سرنوشت علم را متحول کرده اما نتوانسته گرسنگی روح را پاسخگو شود . سال­ها پیش ، چخوف هم این روزگار را پیش­ بینی می­کرده که هرچه جلوتر می­رویم گوشی برای شنیدن وجود نخواهد داشت . همان­جا که داستان اندوه را می­نویسد ؛ داستانی که یک مرد درشکه­ چی می خواهد غم از دست دادن فرزندش را برای کسی تعریف کند اما هیچ کس در شهر اعم از مسافرانی که سوار درشکه ­اش می­شوند فرصتی به او نمی­دهند تا دردش را بشنوند . شب هنگام که او سمت اصطبل می­رود ، ماجرای غمش را برای اسب تعریف می­کند و بعد از این مکالمه ، آرام­تر می­شود ؛ گویی باری از دوشش برداشته شده است. چخوف روزگار امروز را می­دیده که فرصت شنیدن غم­ها از انسان گرفته می­شود و سرعت جریان ­یافته در زندگی بشر ، انسان­ها را از هم دورتر می­­کند . وقتی گوشی برای شنیدن نباشد نه امکانات افسانه­ایِ لاکچری­ترین برج­های دنیا می­تواند همدردی فراهم کند و نه قدرت اجتماعیِ فرد ، توانِ پاسخگویی به روح تشنۀ محبت را دارد .البته نمی­توان مقصر دردهای روحیِ جامعه کنونی را صرفا وجود تکنولوژی و فضای مجازی دانست ؛ چرا که همین وسایل ارتباط جمعی ، مسیرهای دور را به نزدیکیِ غیرقابل ­باوری تبدیل کرده و دهکده­ای جهانی ساخته تا زندگی را آسان­تر کند اما افراط انسان در استفاده از این پدیده ، تله­ ای است که بشر به دام آن افتاده و دچار تنهایی شده است . اگرچه وجود تکنولوژی­های اخیر ، تسلط انسان به فضای فیزیکی اطرافش را بیشتر کرد اما رنج تنهایی هم ، پای به پای این قدرت ، رشد یافته و روح آدمی بیشتر به سمت فراموشیِ خود ، غلت خورده است . نمی­توان تاثیر پایندۀ امتیازات برجستۀ پیشرفت را که در سایۀ اقتضای نظام­های اجتماعی در کاربرد مصنوعات بشری برای قرار گرفتن در خط تمدن بوده ، کتمان کرد ؛ در این میان حضور رسانه به عنوان قدرتمندترین ابزار فرهنگی در تحت تاثیر قرار دادن هویت انسانی ، رابطه انسان را با خود و اطراف ، دچار پیچیدگی کرد . رسانه­ ها مرزهای اجتماعی و اقتصادی را رد کرده و به­ صورت جهانی ، به تاثیرگذاری می­پردازد . انسان عصر حاضر به واسطه جامعه سرمایه­ داری که با سفارش به مصرف­ گرایی ، تمام جنبه­ های زندگی را به او دیکته کند ، در صورت عدم تفکر و تمایل به خودآگاهی ، تبدیل به کالبدهایی تکراری با دیدگاه­هایی کلیشه­ای می­شود . توجه به این تکرار در کتاب حاضر ، در ترکیب با دغدغه­ مندی نویسنده توانسته تعلیق جالبی را به وجود بیاورد .برای نمونه در یکی از داستان­ها ، زوج جوانی برای سفر ماه عسل به مالدیو می­روند اما وسواس گرفتن عکسی که تمام ابهت لحظه سفرشان را نشان دهد تا بتوانند آن را در صفحه مجازی برای دوستانشان نمایش دهد ، تمام لذت سفر را از آنها ضایع می­کند . همین ماجرای نسبتا ساده ، کشمکش درونی مردی را نشان می­دهد که در سیطرۀ جهان مدرن ، اسیر نگاه مصرف­ گرایانه­ ای شده است . محاصره بودن در فضای پیشرفته ­ای که فرصت تفکر ، توجه و گوش دادن را گرفته ، فرد را آسیب­ پذیرتر کرده و ثمرۀ این آسیب­ پذیری ، آشفتگی­ ای است که گریبانگیر او شده و هر روز ابعاد زیادتری پیدا می­کند .از طرفی ، در زمین نرم ، پایان­ها به طرز شکوهمندی که همه چیز را به ناگهان تغییر دهند اتفاق نمی­ افتند بلکه تغییرهای کوچکی رخ می­دهند که به ­تناسب با ریتم داستان ، پیش می­ آیند و تاثیر بیشتر آن در دیدگاه شخصیت ، بازتاب دارد . در واقع نویسنده خود را وامدار خلق حوادث برای کش دادن موضوع قرار نداده بلکه سعی کرده تا نسبت به پدیده ­های پیش­ و­پاافتادۀ روزمره ، نگاهی متفاوت خلق کند ؛ از این حیث ، نقطه پایان هر داستان را به ساده ­ترین شکل ممکن قرار داده است تا انتهای قصه نیز هم­راستا با سایر بخش­ها ، عمق اهمیت اتفاقاتِ به ظاهر ساده را با نگاه خاص و جزئی نگرش ، گره بزند و مخاطب با حس همذات­ پنداری­ اش بتواند نگرش تازه ­تری نسبت به مسائل اطرافش پیدا کند .