نقد تاریخ گرایی نو

بسیاری از مباحثی که در خصوص مکتب های ادبی و نقد آن ها مطرح می کنم بر گرفته از نقشۀ راهی است که دکتر بهادر باقری برایم ترسیم کرده است. تاریخ گرایی نوین: شکلی از نقد ادبی است، معطوف به تاریخ که از اواخر دهۀ 1970 و اوایل 1980 مطرح و پایه‌گذاران او استیون گریمب لَت بود که با دو چیز مخالف بود. 1- جریان درون متنی؛ 2- جریان نقد تاریخ گرای سنتی.جریان درون متنی مثل فرمالیسم یا نقد نو که فقط به خود متن تأکید داشت و زمینه خلق متن را نمی‌دید و متن ادبی را تافته جدا بافته می‌دانست تاریخ امری بود که عینی بود و روی داده بود از نظر تاریخ نگارهای سنتی شکلی در آن نبود؛ ولی ادبیات یک چیز ذهنی مثل انقلاب مشروطه انقلاب فرانسه و غیرو همین شکل گرفته‌اند و تأثیر خود را روی ادبیات آن دوره گذاشته استفاده ادبیات از تاریخ را استفاده برون مبنایی می­ گویند تاریخ گروه‌های سنتی برای هر دوره یک روح زمانه در تاریخ گرایی سنتی ادبیات یک موضوع ثانوی برای اثبات مسائل تاریخی و فرمالیسم آمد این تاریخ گرایی سنتی را کنار زد ما فقط متن ادبی را می‌خوانیم آن ­ها معتقد بودند در متون ادبی کارکرد شعری مطرح است و آن را از متون غیر ادبی متمایز می‌کند و وحدت اندام وار دارد متن ادبی فراتاریخی و مربوط به سرشت بشری است. تاریخ گرایان سنتی معتقد بودند تاریخ به فهم ادبیات می‌گفتند هر دوره تاریخی یک روح خاص خودش را دارد در ادبیات گفته شده است آثار معتبر ادبی که حقایق تاریخی را گفتند بررسی کنیم در مطالعات ادبی که ما انجام می‌دهیم تاریخ از دو منظر کاربرد داشته از تاریخ استفاده کردیم یک درون مبنا دو برون مبنا درون مبنا وقتی که ماه صفره تکوین انواع ادبی را با آن بررسی کنیم در غزل و نیمایی معشوق چگونه بیان شده و غیر و درونم بنام یاد درون ادبیات و یا یک قالب ادبی را بررسی می‌کند برون مبنا کاویدن رابطه ادبیات با تاریخ است. بررسی نیروهای اجتماعی و سیاسی و غیر او که باعث شد یک اثر ادبی ایجاد بشه مثل شعر زمستان اخوان ثالث ای ایران جنگ و صلح تولستوی اشکال اینجاست که پس زمینه تاریخی متون ادبی از خود متن ادبی مهم‌تر می‌شود اصل می‌شود تاریخ و تحولات اجتماعی و سیاسی که بوده تاریخ علت قرار می­گیرد و ادبیات معلول آن می‌شود فرمالیست‌های روس با تاریخ گراهای برون مبنا مخالف بودند؛ اما بر خلاف آمریکایی‌ها چشم بر تحولات ادبیات نبستند. فرمالیسم روسی می‌کوشد قانونمندی‌های قالب بر ادبیات را معلوم بکند هر دوره با آشنایی زدایی از دوره قبل متمایز می‌شوداولین اصل تاریخ گرایی نوین: اول از همه می‌گوید شناخت دقیق از تاریخ ناممکن است و تاریخ یک چیز عینی و دقیقی نیست (مورخان زیر نظر پادشاهان بودند در واقع حرف آن­ها را می‌زدند نه واقعیت کامل را) اصل اول هر مورخی روایت شخصی و فردی و خود را می‌نوشت. تاریخ عرصه رویارویی نیروهای متضاد است بسیار پیچیده است در تاریخ هیچ حقیقت غایی و نهایی وجود ندارد آنچه مهم است ماهیت روایی تاریخ است در واقع آنچه ما از تاریخ می‌خوانیم یک روایت شخصی از تاریخ هست. مثلاً بیهقی روایت خودش را نوشته و غیره.دومین اصل تاریخ گرایی نوین: اصل دوم تاریخی همواره ماهیت گفتمانی و نظرگاهی دارد. معرفت هیچ گاه حقایق بی واسطه را به ما نمی‌دهد چیزی به عنوان حقایق بیواسطه وجود ندارد هر چیزی در واقع تعبیر آن چیز است خیلی وقتا قدرتمندان اجازه بیان خیلی از مسائل تاریخی را به مورخان می‌دادند، دست به دست هم دادن تا تاریخ را ساختند. نیچه معتقد بود ارزش‌های انسانی در طول تاریخ دائماً در حال تجدید نظر و باز تغییر می‌شوند و معتقد بود که تمام یک تاریخ در واقع زنجیرۀ متصلی است از باز تغییرها و چیدمان‌های مجدد که لزوماً رابطۀ علّی با یکدیگر ندارند صرفاً از پی یک دیگر آمده‌اند یک چیز شبکه‌ای است. سیر تاریخ چند بعدی است: میشل فوکو می‌گوید قدرت در جوامع بشری همواره کارکردی تعیین‌کننده دارد و نقشی سرنوشت‌ساز دارد و مثل حلقه‌های زنجیر کنار هم نیستند و با هم هم­پوشانی و تلاقی دارند و خطی و مستقیم نیستند.سومین اصل تاریخ گرایی نوین: این است که حقیقت تاریخی ثابت نیست؛ بلکه بر اثر گفتمان‌های مختلف تغییر می­کند حقیقت همیشه با گفتمان آن کسی که در حال روایت کردن همراه است و اصلاً مطلق نیست می­گویند هر بیانی از حقیقت یک تفسیر شخصی از آن حقیقت است در هر دوره یک گفتمانی مسلط است مثلاً در دوران صفویه تشیع مصلحت است و سنی‌ها باید کنار بروند و کاملاً تابع ارزش گذاری‌های شاهان صفوی باشند و حقیقت بر اثر آن گفتمان تغییر می‌شود شخصی خیر و شر همیشه یکی نیست؛ مثلاً تمام جنگ‌های سلطان محمود را در غزوه نام داشتند، یعنی کاملاً سبقۀ دینی به خودش می‌گیرد و بسیار مقدسی می‌شود. غارت می‌کردند و احساس می‌کردند زیر لوای پیامبر شمشیر می‌زنند.چهارمین اصل تاریخ گرایی نوین: چیزی به عنوان روح زمان وجود نداره و اصلاً روح زمانه نمی‌تواند به درک تاریخ کمکی بکند امروزه می­گویند در هر برهه از زمان آمیزه‌ای از چند گفتمان با هم کنش و واکنش دارند و بسیار پیچیده و چند وجهی هستند. ادبیات می‌آید آن گفتمان‌ها و آن گفت‌وگوهای زیرزمینی و پنهان را می‌نویسد حتی ممکن است مخالف دولت باشد در واقع تعبیر و نظر شخصی هر فرد نوشته می‌شود که این­ ها همه زمینه‌سازی بود برای پنجمین اصل که خیلی مهم است.پنجمین اصل تاریخ گرایی نوین: نقد ادبی نباید فقط بیاید طرفداری بکند از گفتمان پای حاکم و قلدری که تمام اراده و ارزش‌های خودشان را بر جامعه صد ساله ۵۰ ساله ۲۰۰ ساله و غیر ... تحمیل کردند. نقد ادبی باید به گفتمان‌های توجه کند که مغلوب واقع شدند و قدرت حاکم در هر دوره‌ای اصلاً اجازه نفس کشیدن و مطرح شدن را به آن­ها ندادند، خیلی از صداها در طول تاریخ اصلاً شنیده نشده‌اند و خاموش شده و نقد ادبی باید هر دو را بررسی کند نقش زنان در انقلاب مشروطه از آقای دکتر پاینده، بی­بی مریم بختیاری در انقلاب مشروطه خیلی نقش داشته و با قزاق‌ها درگیر شده برای فتح تهران؛ اما هیچ جا دیده نشده، چون گفتمان ما گفتمان مردسالارانه است. نقش مبارزان ارمنی یفرم خان ارمنی خیلی کم رنگ دیده شده است؛ بنابراین اول باید گفتمان قدرت در هر دوره را بشناسیم و بعد پرده گفت گفتمان‌های فراموش شده را و خاموش شده را ببینیم آن­ ها در خلق یک شعر یا نمایشنامه تأثیر داشته‌اند، این تاریخ گرایی نوین خیلی نزدیک به پسامدرنیسم است، پسامدرنیسم هم نمی‌خواهد یک روایت اعظم از گذشته مطرح کند و می‌گوید من با کلان روایت مخالفم و اصلاً وجود نداره و روایت‌ها خیلی متفاوت هستند.ششمین اصل تاریخ گرایی نوین: تاریخ نه تنها از منظری ذهنی نوشته می‌شود؛ بلکه همچنین از منظری ذهنی خوانده می‌شود (تفسیر می‌شود) همان­طور که مورخ نظر شخصی خودش را می‌نویسد و مفسر هم تغییر باب میل و عقیده خودش می‌کند، یعنی فهمی که از تاریخ دارند؛ بنا بر ذهنیت خودشان است. ذهنیت در ذهنیت می‌شود. هم آن با ذهنیت خودش نوشته و هم من با ذهنیت خودم می‌خوانم. تاریخی که می‌خوانیم ثبت وقایع از منظر خاص نویسنده و گفتمان حاکم بر آن دوره است. مورخ امروز براساس منابعی که داره می‌آید چینش می‌کند و آنچه امروز می‌نویسه بر اساس نوشته‌های قبلی است که از فیلتر ذهن خودش و باورهای خودش می­گذراند. گذشته حکم متی را دارد که تاریخ نگاه عمل تاریخ‌نویسی خود آن را قرائت می‌کند.اصل هفتم تاریخ گرایی نوین: می‌گوید ادبیات همان قدر بر تاریخ افشانی می‌کند که تاریخ بر ادبیات ماهیت تاریخ و ادبیات از یک جنس هستند و یک تأثیر متقابل بر همدیگر دارند. شاید بگویند ادبیات را یک اقلیت باسواد می‌خوانند و خیلی نیستند، بله ولی همین اقلیت ناچیز نهادهای مدنی را درست می‌کنند و اداره می‌کنند؛ بنابراین تاریخ و ادبیات تأثیر متقابل برهم دارند و... .