عبور از میان مه: آیا در شرایط پیچیده‌ی اقتصادی و سیاسی امروز ایران، برنامه‌ریزی امکان‌پذیر است؟

تا به حال در مه راه رفته‌اید؟ تقریبا چیز زیادی را نمی‌توان دید. جزئیات تصاویر و اشیا مشخص نیستند. به قول معروف فقط تا نوک بینی خودمان را می‌بینیم. با چنین وسعت دیدی به نظرتان چه کاری از دستمان برمی‌آید؟اوضاع و احوال این روزهای بیشتر ما شبیه راه رفتن در مه است. صبح که از خواب بیدار می‌شویم روزمان با اخبار ضد و نقیضی شروع می‌شود که محور اصلی آن کم شدن ارزش سرمایه‌های اندکمان است. مشکلات اجتماعی، حال بد جامعه، گرانی و گرانی و گرانی. https://virgool.io/raahro/%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D8%B4%D8%BA%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%B9%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%86-squwbqszsy5c اگر کور سوی امیدی به چند رویای زیبا در ذهنمان یا بهبود شرایط هم داشته باشیم دست و دلمان به کاری نمی‌رود. خب با این اوصاف میتوانیم کاسه چه کنم در دست بگیریم. یک گوشه چمباتمه بزنیم و افسوس روزهای از دست رفته و آینده‌ای که بعید است بیاید را بخوریم. شاید هم بخواهیم حرکتی بزنیم برای گرفتن یک امتیاز خوب، وسط یک بازی که تا به حال کمتر به مراد دلمان پیش رفته است.این که چه تصمیمی می‌گیریم کاملا به خودمان ربط دارد. ولی اگر بر حسب اتفاق خواستید یک ضربه خوب چند امتیازی بزنید و بازی را به نفع خودتان برگردانید؛ با ما همراه باشید. میان چند تکنیکی که میخواهیم درباره برنامه ریزی و هدفگذاری در شرایط ناپایدار بگوییم؛ احتمالا یکی دو مورد مناسب احوال و اوضاعتان پیدا می‌کنید.آیا در شرایط ناپایدار، برنامه‌ریزی فایده‌ای دارد؟چه دل‌مان بخواهد و چه نه، متاثر از اتفاقات متعددی که در ماه‌های گذشته در کشورمان رخ داده است، حالِ عمومی جامعه و میزان امیدواری همه‌ی ما کم شده است. آینده، تیره‌تر از هر زمان دیگری‌ست و حالا، کمتر احساسِ کنترل بر زندگی‌مان را داریم. خلاصه اینکه، دلایل زیادی برای ناامیدی و مواجهه با افسردگی داریم که در مقابل، کمتر می‌توانیم دلیل و پاسخی برای مواجهه با آن‌ها بیابیم.با این وجود، داشتن برنامه‌ای مشخص و تعیین اهدافی معین در این شرایط (و هر شرایط ناپایدار دیگری) بیش از هر زمان و موقعیت دیگری اهمیت دارد. در شرایط ناپایدار، آنچه تا حدودی ما را از گزند آسیب‌های بزرگ در امان نگه می‌دارد برنامه‌ریزی است. اینکه بتوانیم پیچ و خم‌های آن جاده مه‌آلود را پیش‌بینی کنیم، و بسته به آن پیچ و خم‌ها از سرعتمان بکاهیم یا به آن بیفزایم، مسیر برای‌مان هموارتر خواهد شد.در مقابل، در جوامعی که ثبات بیشتری بر جامعه‌شان حاکم است، رویه‌های مشخصی در کار است که بخش بزرگی از بارِ تصمیم‌سازی و حتی برنامه‌ریزی افراد را به دوش می‌کشد. در یک فضای اقتصادی سالم، با ضریب محدودی اختلاف، میزان رشد شرکت‌ها قابل پیش‌بینی‌ست، میزان افزایش درآمد افراد قابل تعیین است و مقدار ریسکی که افراد در تصمیم‌های مختلف‌شان دارند را می‌توان تعریف. https://virgool.io/raahro/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D8%AF%D9%81-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-qiptqncbes0c اما در جوامعی که به نوعی از ناآرامی دچارند، هیچ چارچوب مشخصی در کار نیست. شاید بد نباشد بدانید که برخی از بزرگترین شرکت‌های دنیا، موفقیت‌های بزرگ و رشدهای سریع خود را در بحرانی‌ترین شرایط ممکن تجربه کرده‌اند. حواس‌مان باشد که درباره‌ی استفاده از رانت و هر اقدام اشتباه و خطای دیگری صحبت نمی‌کنیم و تاکید بر «برنامه‌ریزی بهینه با موقعیتِ ناملایم» داریم.پیرامون خود ما نیز در ایران، تعداد زیادی از قصه‌های مشابه وجود دارد: شرکت‌هایی که توانستند به واسطه‌ی تحریم‌ها، تولیدکننده‌ی کالایی باشند که نمونه‌ی مشابه‌اش وجود ندارد و موفقیت چشمگیری بسازند.مثال بالا رویکردی تجاری-اقتصادی داشت، اما این «رویکرد» قابل تعمیم به افراد نیز هست. برای هر شخص نیز، در شرایط بحران، تبعیت از برنامه‌ای معین اولویتِ بالایی دارد و توامان، ظرفیت و پتانسیل حصول نتیجه را دوچندان می‌کند. مهم، زاویه‌ی نگاه ما و البته، طی مسیر به شیوه‌ای اصولی‌ست.به شما حق می‌دهیم که سطور بالا را دلگرمی بخوانید و فکر کنید که انگار نویسنده‌ی این متن در جایی جز ایران زندگی می‌کند! اما باور کنید که ما همین‌جا، در همسایگی شما و در مواجهه با همین مشکلاتی که شما با آن‌ها دست بگریبانید زندگی می‌کنیم و «کاملا» نسبت به شرایط آگاهیم.نه هدف مطلب و نه به طور کلی، هدف این پرونده، ایجاد دلخوشی کوتاه‌مدت و تزریق امید نیست! ما به دنبال راهکار و راه‌حل‌هایی واقعی می‌گردیم که پیش‌نیازش، واقع‌بینی و واقع‌نگری‌ست. آنجه که خواندید، تلاشی بر این هدف بود که به نگاه‌مان را به موقعیتِ موجود، دقتِ بیشتری بدهد.حال بیایید به تکنیک‌هایی بپردازیم که «در عمل» برنامه‌ریزی در شرایط ناپایدار را برای‌مان ممکن می‌سازد.برنامه ریزی و هدف‌گذاری در شرایط ناپایدار«رویاها را با احساستان پرورش دهید ولی با مغزتان آنها را به واقعیت تبدیل کنید». این تمام چیزی است که باید برای برنامه ریزی و هدفگذاری در شرایط ناپایدار و استثنایی به آن اتکا کنید. اما چرا؟!سال 2018 مقاله ای با نام «عبور از میان مه» منتشر شده که عملکرد مغز انسان در شرایط آشفته، نحوه ارائه افکار و چارچوب‌های آن را توضیح می‌دهد. مغز ما برای بقا تلاش می‌کند. به همین خاطر به همان شکلی که به تهدیدات جسمی پاسخ می‌دهد با فشارهای اجتماعی، اقتصادی و.. مواجه می‌شود. همینطور وقتی با موقعیتی آشفته، ناپایدار یا تهدیدآمیز رو به رو می‌شود بیشتر از هر چیز به تجربه‌های خاص خودش اعتماد دارد. بنابراین از آن برای بهبود شرایط استفاده می‌کند.به همین خاطر باید در شرایط ناپایدار و آشفته به مغزمان اعتماد کنیم. ولی قبل از آن باید چند تکنیک و روش خوب برای تصمیم‌گیری در موقعیت‌های سخت یاد بگیریم. این یادگیری و درک به بخشی از همان تجربیات مغز تبدیل می‌شوند که برای غلبه به موقعیت و موفقیت به کمک‌مان می‌آید.چطور شرایط بد را به نفع خودمان تغییر دهیم؟در یک شرایط نرمال معمولا خواسته‌ها و هدف‌هایمان را روی کاغذ می‌نویسیم. چند روش برای رسیدن به هر بخش آن کنارش یادداشت می‌کنیم. تلاش کرده و پشتکارمان را بیشتر می‌کنیم و در آخر بینگو! به هدف می‌رسیم.ولی این روش در شرایط فعلی جوابگو نیست. خب، پس باید تغییر کنیم. اول شکل هدف گذاری و برنامه ریزی را عوض کنیم. بخش‌های جدید به آن اضافه کنیم تا جزئیات غیرقابل پیش‌بینی و حوادث احتمالی ما را از مسیر اصلی منحرف نکند. بعد تازه می‌ر‌ویم سراغ تصمیم گیری و به انجام رساندن اهداف.۱) تجزیه و تحلیل وضعیت را شروع کنیدارزیابی وضعیت فعلی در اصل فرآیند انتقادی از شرایط داخلی و خارجی است که روی زندگی، تصمیم‌گیری و اهدافمان اثر می‌گذارد. به همین خاطر کمک می‌کند تا دید کاملی نسبت به فاصله واقعی خواسته‌ها از وضعیت کنونی خود داشته باشیم. یکی از ساده‌ترین مثال‌های آن مربوط به تغییر وضعیت اقتصادی است. خیلی از ما می‌خواهیم در اوضاع فعلی پول بیشتری بدست آوریم. تغییر شغل یکی از گزینه‌های پیش رو است، ولی چندان منطقی نیست. نمی‌شود وسط این آشفته بازار همان یک شغلی را که داریم از دست بدهیم. بعدش چه کنیم! پس باید در همان شغل فعلی یک سری چیزها را عوض کنیم. بیایید با رئیسمان شروع کنیم. نخندید؛ شوخی نمی‌کنم. قرار نیست شخص جدیدی را به عنوان رئیس انتخاب کنیم ولی می‌شود برخوردها، سطح انتظارات، واکنش‌ها و عکس‌العمل‌ها و.. را تغییر داد. می‌خواهم به یادتان بیاورم که خودتان و تأثیری که می‌توانید بر شرایط موجود بگذارید را در این مسیر فراموش نکنید. می‌پرسید چطور؟ (به مرحله بعد بروید تا بگویم).۲) راه‌حل‌های بی‌ضرر یا کم ضرر پیدا کنیدکار ساده‌ای نیست؛ اما شدنی است. خودتان را جای رئیستان بگذارید. همزادپنداری همیشه بهترین جواب را می‌دهد. کارمندتان از شما می‌خواهد حقوقش را اضافه کنید ولی بودجه کافی ندارید؛ روزتان با اوقات تلخی و کم کاری کارمندان آشفته‌تر هم می‌شود. چکار می‌کنید که هم شرکتتان ضرر نکند و هم کارمندتان به خواسته‌اش برسد؟! (مثلا به کارمندتان بگویید توانایی انجام مهارت جدیدی را کسب کند یا تغییری در خدمات موجود شرکتتان اضافه می‌کنید و..)جوابتان به این سوال کمک می‌کند تا حقوق بیشتری داشته باشید. در مشکلات اقتصادی باید طوری تغییر کنیم که نه سیخ بسوزد و نه کباب. بنابراین اولین تغییر مربوط به فکر و نگرشتان است. برای پیدا کردن راه حل؛ «جزئی نگر وسیع» باشید. یعنی تصویر بزرگ و کاملی از افراد، اهداف و شرایط را ببینید ولی به جزئیات ریزی که با هر تغییر روی عناصر تصویر اثر می‌گذارند هم توجه کنید. همینطور به شدت از تغیراتی که به ضرر عناصر دیگر هستند پرهیز کنید. درست است که در مه راه می‌روید ولی دلیل نمی‌شود به بهانه مه و اینکه خوب نمی‌بینید؛ چشمهایتان را هم ببندید.بازار اقتصادی آشفته است؛ این هرج و مرج روی اهداف، مشاغل، کسب و کارها و زندگی‌مان هم اثر دارد. اما راه حلش قطعا کم کاری، مقصر دانستن افراد و شرایط یا زیر پا له کردن فکرهای درست یا آدم‌ها نیست. چون این کارها یک نابه‌سامانی جدید به وضعیت موجود اضافه می‌کنند. شاید دقیقا همین حالا نه؛ ولی بعد از چند سال شما هنوز در جامعه‌ای زندگی میکنید که به عنوان یک انسان در آشفتگی وضعیتش نقش داشتید. بنابراین محکومید که در یک «آشفتگی به توان دو»، به اهدافی برسید که فرسنگ‌ها از شرایط و داشته‌های فعلی‌تان دور هستند. فکر نمی‌کنید باز کردن یک گره ساده‌تر از باز کردن ده گره باشد؟!خیلی وقت‌ها با ایجاد تغییراتی کوچک، ارائه‌ی پیشنهاداتی جزئی و یا انجام کارهایی محدود و بی‌هزینه می‌توان زمینه‌ساز بروز تحول شد. همیشه لازم نیست با کارهای بزرگ، نتایج بزرگ دریافت کرد! مقدمه‌ی این رخداد، درست و البته کامل دیدنِ موقعیت است.۳) جزئیات تعیین کننده را فراموش نکنیدبرای برنامه‌ریزی و هدف‌گذاری، جزئیات مهم‌اند. چرا که به ما کمک می‌کنند تا مسیر پیش رو را بهتر و واضح‌تر ببینیم و در شرایط آشفته، جزئیات ریسک‌پذیری و قدرت انعطاف اهداف و برنامه‌ریزی‌هایمان را بالا می‌برند.این جزئیات، بسته به اهداف متغیرند. مثلا برای کارمندی که دنبال افزایش حقوق است و یادگیری مهارت جدید را به عنوان راه حل انتخاب کرده است؛ شامل:انتخاب نوع مهارت یا دادن ایده برای استفاده از مهارت خاص در شرکتتخمین میزان اهمیت و کارایی این مهارت در شغل خودش (یا به طور کلی در شرکت)درصد نیاز شرکت به این مهارتمدت زمان یادگیری دورههزینه مورد نیاز برای گذراندن دوره و.. باشد.برای کسی که می‌خواهد در بازار اقتصادی سرمایه گذاری کند ولی بودجه اندکی دارد؛ طبیعتا جزئیات متفاوت هستند. مثلا ابتدا باید نوع توانایی و تجربه‌اش در سرمایه گذاری را مشخص کند. بودجه مورد نظرش را تعیین کند و ریسک سرمایه گذاری- تعیین ضرر و زیان احتمالی- در بخش مورد نظر را بسنجد.زمانی‌که رویکردی «کُل‌گرایانه» به مسائل داریم، درک چندانی از واقعیتِ آن به دست نخواهیم آورد. کارها در نگاه کلی، ساده‌تر از آنچه به نظر می‌رسند که «واقعا» در عمل هستند. تا هر میزان که می‌توانید امور را به اجزایی خُردتر تقسیم کنید. اینگونه هم درک بهتری از ماهیت آن می‌یابید و می‌توانید ابعاد مختلفش را بهتر بشناسید، و هم ریسک عدم حصول‌ش را به حداقل می‌رسانید. درباره‌ی اهمیت تقسیم کارها و اهداف در مطلبی جدا در همین پرونده، مفصلا صحبت خواهیم کرد.۴) متغیرهای بیرونی را بشناسیدبخشی از هر طرح، کار، ایده و یا برنامه‌ای که در پیش دارید، به شرایطی مرتبط است که تحت کنترل شما نیست. در یکی از مطالب همین پرونده، به معرفی عواملی پرداختیم که به نوعی، سد راه‌مان هستند و ما کنترلی مستقیم برآن‌ها نداریم. با وجود اینکه بر برخی از عوامل بیرونی و پیرامونی اختیاری نداریم، اما می‌توانیم با شناخت‌شان، تا حدود زیادی، رویکردی کنترلی نسبت به‌شان داشته باشیم. به عبارت بهتر، مسیرمان را طوری بچینیم که کمتر در مواجهه‌ی با آن‌ها قرار بگیریم تا از گزند احتمالی‌شان مصون بمانیم.اگر عدم ثبات اقتصادی را به عنوان یک مانع که از اختیارمان خارج است در نظر بگیریم، می‌توانیم در مدیریت منابع مالی‌مان تجدید نظر کنیم و یا به منابع بیشتر و یا جایگزین و پشتیبان فکر کنیم.به عبارت بهتر، درک و شناخت متغییرهای بیرونی، وسعت دیدمان را بهبود داده و ما را در مقابل‌شان توانمندتر می‌سازد.۵) انعطاف‌پذیری را در برنامه‌ریزی‌های‌مان لحاظ کنیماز آن جایی که در شرایط ناپایدار نمی‌توانیم درباره اوضاع مطمئن باشیم باید برنامه‌هایی منعطف برای رسیدن به هدفمان داشته باشیم. انعطاف پذیری کمک می‌کند تا احتمال موفقیت‌مان در دسترسی به اهداف بیشتر شود. حتی در صورتی که شرایط برخلاف میل‌مان تغییر کند.برنامه‌ریزی انعطاف پذیر؛ ملموس، قابل تخمین، قابل اندازه گیری و البته قابل تغییر است. به همین دلیل اگر شرایطتان در هر صورتی دچار تغییرات شود می‌توانید بگویید که این تغییر شرایط کدام بخش‌های هدفتان را تغییر می‌دهد.؟ این تغییر تا چه اندازه شما را از هدف کلی دور می‌کند؟ به همین دلیل راحت‌تر می‌توانید راهکارهای جدید برای بازگشت به مسیر اصلی و پیگیری اهداف پیدا کنید.انعطاف‌پذیری در عمل یعنی، گاهی، به بدترین حالات ممکن فکر کردم و اقدامات مکمل و جایگزین را در اختیار داشتن. طبق برنامه‌تان، قرار است که شش ماه دیگر خودروتان رو به مدل به‌روز تری تغییر دهید و جهش قیمت‌ها شما را از مقصودتان دور می‌کند؟ احتمالا با همان مبلغِ اضافه، که حالا کفاف خرید خوردوی تازه را نمی‌دهد، می‌توان کارِ دیگری کرد که صرفه‌ی اقتصادی مشخصی ایجاد کند.همه‌ی شکایت‌ها، باشد برای بعد!یک سیب را که بالا بندازید هزار تا چرخ می‌خورد تا به زمین بیفتد. برنامه ریزی کردن در شرایط ناپایدار اقتصادی و اجتماعی این روزها هم مثل انداختن سیب به هوا است. با این تفاوت که فرصت دارید در هر چرخش نوع چرخیدن مرحله بعد را تعیین کنید. تا جایی که سیب دقیقا دوباره در دست‌هایتان جای بگیرد. این قدرتی است که برنامه ریزی منعطف در اختیارتان می‌گذارد.در نتیجه، این را به خاطر داشته باشید که در شرایط مه‌آلود کنونی، برنامه ریزی مهم‌تر و حائزاهمیت‌تر از هر زمان دیگری‌ست. این کار کمی از مه‌آلودگی مسیر پر پیچ و خم می‌کاهد و کم‌تر در مسیر زندگی با چالش‌های نامطلوب یا غیرقابل پیش‌بینی مواجه خواهید شد.امید که به اهمیت برنامه‌ریزی، خاصه در شرایط موجود پی برده باشید. حالا، لطفا امیدهای‌تان را از گراگرد وجودتان جمع کنید و مطلب بعدی را بخوانید یا بشنوید.منابعhttps://www.bustle.com/articles/126929-6-tips-for-planning-for-your-future-even-when-it-seems-super-far-awayhttps://www.linkedin.com/pulse/how-walk-fog-carole-osterweilhttps://creately.com/blog/diagrams/what-is-a-situation-analysis/amp/https://www.bustle.com/articles/126929-6-tips-for-planning-for-your-future-even-when-it-seems-super-far-awayhttps://www.hubgets.com/blog/flexible-goals-increases-productivity/https://blog.teamweek.com/2015/02/flexible-planning-in-teamweek/آنچه که خواندید، بخشی از پرونده‌ی عیدانه‌ی راهرو با موضوع برنامه‌ریزی بود. برای اطلاعات از سایر بخش‌های این پرونده و مطالعه‌ی آن‌ها اینجا کلیک کنید. دانلود نسخه صوتی دانلود فایل کتابچه الکترونیکی