نقد و تحلیل فیلم گزارش 2019 The report

وقتی روز سه شنبه 9 دسامبر 2014، پس از فراز و نشیب های بسیار و مخالفت های متعدد و گذشت 6 سال، خلاصه سانسور شده گزارش 6700 صفحه ای کمیته ای در مجلس سنا درباره عملیات بازجویی و شکنجه سازمان سیا CIA)) پس از حوادث 11 سپتامبر 2001 توسط سناتور دمکرات،"دایان فینستین"قرائت شد، اگرچه تا آن روز شایعات و فیلم های مختلفی از فجایع زندان های گوانتانامو و ابوغریب انتشار یافته بود ولی حتی دنیای رسانه ها را هم غرق حیرت کرد. گزارشی که عملا معلوم می ساخت در طول یک دهه پس از ماجرای حمله به برج های دوقلوی نیویورکی، سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) چه روش های قرون وسطایی و ضد بشری را تحت عنوان "تکنیک های پیشرفته بازجویی" برای کسب اطلاعات نادر، علیه قربانیان خود به کار بست. روش هایی که علیرغم ادعاهای روسای سازمان سیا، اما هیچ نتیجه اطلاعاتی مشخص برای آنچه مبارزه با تروریسم خوانده می شد در برنداشت.گزارش مختصر فوق که فقط بخش بسیار کوچکی از اصل متن بسیار حجیم کمیته سنا بود، تحت تاثیر انواع و اقسام پروپاگاندای رسانه های وابسته و جنگ روانی گسترده ماموران رسانه ای سازمان سیا، در همان تاریخ و پس از آن به محاق رفت، آنچنانکه دیگر هیچ رسانه ای حتی درباره سرنوشت متهمان آن پرونده های سیا سوال نکرد و پیگیر نشد تا آن حد که حتی چند تن از متهمان اصلی آن پرونده ها و از روسای واحد اصلی بازجویی به اصطلاح تکنیک های پیشرفته! نه تنها مورد مواخذه قرار نگرفته و حتی برکنار نشدند بلکه به مقامات بالاتر دست یافت تا اینکه یکی از آنها یعنی "جینا هسپل" هم اکنون ریاست سازمان سیا را برعهده دارد!اما پس از گذشت 5 سال از افشای پرونده های یاد شده و سکوت دراز مدت رسانه ها، اینک "اسکات زی برنز" که پیش از این، او را به عنوان فیلمنامه نویسی معتبر می شناختیم و فیلمنامه برخی از آثار مهم استیون سودربرگ مثل "شیوع" و "عوارض جانبی" و همین امسال "لاندرومات "(در بررسی پرونده فسادهای گسترده اقتصادی در جهان سرمایه داری) و همچنین فیلمنامه فیلم پرهیجان و تعلیق آمیزی مثل "اولتیماتوم بورن" را نوشته بود (و البته هیچگاه هم گذارش به فصل جوایز و مراسمی مانند اسکار و گلدن گلوب نرسیده)، از آن ماجرای گزارش سنا علیه سازمان سیا، فیلمی به نام "گزارش" ساخته که خود استیون سودربرگ نیز از تهیه کنندگان آن است.دنیل جونز (آدام درایور) کارآموز حقوقی که مدتی را برای "اف بی آی" کار کرده توسط کمسیونی در سنای آمریکا به ریاست سناتور "دایان فینستین" (آنت بنینگ) استخدام شده تا درباره روش های بازجویی ماموران سازمان سیا پس از یازده سپتامبر علیه مظنونان و متهمان تحقیق کند. این تحقیق جدود 5 سال به طول می انجامد و طی این مدت گروه دنی جونز براساس مستندات و مدارک خود سازمان سیا به نتایج تکان دهنده ای می رسند، اگرچه بسیاری از نوارهای ویدئویی از بازجویی ها و مدارک و اسناد توسط برخی روسای بخش بازجویی فوق از جمله "جینا هسپل" خارج و معدوم شده اند.دنی جونز و گروهش پی می برند که سازمان سیا برای باز یافتن حیثیت خود که آن را با قضیه 11 سپتامبر خدشه دار شده می دید و کسب برخی مجوزها از دیک چنی و جرج بوش، به یک سری عملیات بیسابقه دست می زند. آنها دو نفر از روانشاسان نیروی هوایی به اسامی "جیمز میچل" و "بروس جسن" را به کار می گیرند تا براساس ادعای آنها "تکنیک های پیشرفته بازجویی" Enhanced Interrogation Techniques یا به اختصار EIT را برروی زندانیان اجرا کنند. این تکنیک ها که براساس رساندن زندانی به درماندگی محض طراحی شده اند، آنچنانکه در صحنه ای از فیلم برای روسا و کارشناسان ارشد سازمان سیا از جمله "جینا هسپل" و "خوزه رودریگز" توضیح می دهند، شامل:کوبیدن متهم به دیوارهای لاستیکی، نگهداشتن صورت تحت فشار، سیلی های توهین آمیز، حبس در قفس های کوچک، حالت های تحت فشار مثل آویزان کردن و نشستن های استرس آمیز، مشکلات خواب و بیدار نگه داشتن های طولانی (بعضی از افراد تا 180 ساعت یعنی بیش از یک هفته بیدار و سرپا نگه داشته شدند)، تخته آب و غرق کردن مصنوعی (کسی را که فکر می کردند خالد شیخ ابومحمد از نزدیکان بن لادن است را 183 بار روی تخته آب بردند و برخی افراد تحت این روش واقعا غرق شدند!)، خواباندن درون قبرهای ساختگی و پراکندن حشرات درون آن قبر، آب رسانی با فشار از طریق مقعد که از دماغ و دهن قربانی بیرون می زد، خوراندن نوعی خوراک آمریکایی از طریق مقعد و ....این درحالی است که دنی جونز در تحقیقات خود به این نتیجه می رسد که از طریق این شکنجه ها، هیچ نتیجه ای عاید سازمان سیا نشد. جونز گزارش می دهد آنها شخصی به نام "ابو زبیده" را به عنوان فرد سوم یا چهارم القاعده سالها به همین روش های فوق شکنجه کرده در حالی که او حتی عضو سازمان القاعده هم نبود! آنها کسی را به عنوان خالد شیخ ابومحمد دستگیر و سالها شکنجه دادند که از همان ابتدا می گفت هرچه شما بخواهید می گویم. آنها فردی به نام "گل رحمان" را زیر شکنحه کشتند که حتی اسم خود را نیز تایید نکرد.دنی جونز در گزارش خود می نویسد که همه اطلاعات و ارتباطات بن لادن و افرادش از طریق شنودها و نفوذی ها از سالها قبل زیر نظر سازمان سیا بود و در حالی که سران این سازمان از جمله جرج تنت در دوران بوش و جان برنان در زمان اوباما هم مدعی بودند همان بازجویی های پیشرفته موجب رسیدن به بن لادن و جلوگیری از عملیات تروریستی فوق شد اما دنیل جونز و گروهش براساس اسناد خود سازمان سیا ثابت کردند که شکنجه و بازجویی های فوق هیچ سرنخ و یا ردپایی از تروریست ها به دست نداد. آنچه به قول دنی جونز طی عملیات کودتایی دهه هفتاد آمریکا و همچنین در طی جنگ ویتنام هم هیچ نتیجه ای نداده بود.در صحنه ای از فیلم، دنی در حال تماشای تیزر فیلم سی دقیقه پس از نیمه شب ساخته کاترین بیگلوست که یازده ماه پس از عملیاتی که مدعی شدند طی آن بن لادن کشته شده ولی به جز تصویری مخدوش از وی هیچوقت سندی دیگر ارائه نشد، ساخته شد و تقریبا همه داستانی که از چگونگی و روند شناسایی و دستگیری بن لادن روایت می کند در نظر دنی، افسانه ای بیش نمی آید.براساس آنچه در فیلم "گزارش" به تصویر کشیده شده که برطبق گزارش کمیته سنا تنظیم گزدیده، جیمز میچل و بروس جسن بابت عملیات "تکنیک های پیشرفته بازجویی" خود، مبلغی بالغ بر هشتاد میلیون دلار دریافت کردند و چهل میلیون دلار هم بابت تحقیقات یاد شده صرف شد.اسکات دی برنز، در فیلم "گزارش"، دو فضا را به تصویر می کشد، دوران حال که دنی جونز از سوی سازمان سیا و روسای جدیدش مثل جان برنان مورد اتهام قرار گرفته که کامپیوترهای سیا را هک کرده و به اطلاعات طبقه بندی شده دست یافته است. فیلم با صحنه ای از همین موضوع آغاز می شود و همچنین دورانی پیش از آن که نشان می دهد دنی جونز چگونه به کمیته تحقیق سنا راه پیدا کرد، گروهش را تشکیل داد، تحقیقاتش را پیش برد و قدم به قدم همراه سناتور فینستین با سازمان سیا و کاخ سفید درگیر شد که کارگردان با تصاویری با مایه رنگ های سرد و دوربین ثابت و در نهایت حرکات نرم و آهسته آن را نشان داده و بالاخره دوران گذشته که در واقع دنی و ما یعنی مخاطبان فیلم از طریق پرونده ها و اسناد به آن دست پیدا می کنیم، یعنی زمانی که سازمان سیا درگیر عملیات بازجویی تکنیک های پیشرفته شده و فیلمساز آن صحنه ها را با رنگ های گرم و دوربین های روی دست و متحرک نمایش داده است.چهره پردازی آنت بنینگ در نقش سناتور دایان فینستین، بدیع و تازه به نظر می رسد که حتی در نوع بیان کلمات و جملات او تاثیر گذاشته است. بازی قوی بنینگ آنچنان بود که علیرغم نوعی تحریم فیلم در فصل جوایز از سوی انجمن های نقد و کانون ها و اتحادیه های سینمایی و مراسم مختلف اهدای جوایز سینمایی، اما روزنامه نگاران خارجی مقیم هالیوود نتوانستند آن را در جمع کاندیداهای گلدن گلوب در نظر نیاورند، اگرچه هیچ جایزه ای به آن ندادند.فیلم گزارش علیرغم اینکه در طول داستان و ماجرایی که تعریف می کند مانند دیگر فیلم های به ظاهر ضد سیستم آمریکایی (مانند "سرپیکو" ساخته سیدنی لومت یا "محرمانه لس آنجلس" به کارگردانی کرتیس هنسن و یا "پست" ساخته استیون اسپیلبرگ )، کل نظام آمریکا را زیر علامت سوال نبرده (برعکس برخی فیلم های سینمای ما که حتی با یک تهدید به اخراج دانشجویی، کل نظام و انقلاب را زیر سوال می برند) بلکه تحقیقات خود را موجب تحکیم نظام ایالات متحده آمریکا و قانون اساسی آن دانسته و اساسا یکی از ارکان خود نظام را متولی تصحیح اشتباه و اشکال بخش دیگری می دانند و با وجود آنکه اسکات برنز هیچگاه روسای جمهوری ایالات متحده حتی جرج بوش را که دخالت مستقیم در فجایع یازده سپتامبر و پس از آن داشت را هرگز متهم نکرده و حتی او را بی خبر از همه جا معرفی می کند که پس از اطلاع از موضوع اعتراض هم کرده است! (بر خلاف برخی فیلم های سینمای ما که یک درگیری ساده در خانواده را به کل اسلام و انقلاب مرتبط می کنند!!) و اگرچه فیلم "گزارش"، در نهایت براساس سخنان سناتور فینستین و حتی پخش اصل سخنرانی سناتور مک کین جمهوری خواه، کل نظام آمریکا را بری از چنین حرکات و اعمالی دانسته و آن را تبرئه می نمایند و اگرچه حرف و نقلی از بزرگترین مراکز شکنجه و بازجویی آمریکا در دوران پس از یازده سپتامبر مانند گوانتانامو و ابوغریب به میان نمی آورد، و با وجود آنکه .... اما نه تنها فیلم "گزارش" تقریبا از فصل جوایز امسال هالیوود حذف شده بلکه توسط هیچ یک کمپانی ها و استودیوهای اصلی هالیوود و زیر مجموعه ها و وابسته های آنها تولید و توزیع نشد، اکران بسیار محدودی در 15 نوامبر 2019 داشت و در کمال شگفتی دو هفته بعد برروی فضای اینترنت منتشر شد!! این یعنی تیر خلاص به یک فیلم حمایت نشده و سانسور شده در سیستم سینمای هالیوود.این بلایی بود که بر سر سایر آثار مشابه نیز آمد، سال گذشته نیز فیلم "مارک فلت: مردی که کاخ سفید را به خاک سیاه نشاند" ساخته پیتر لندزمن که ماجرای واقعی لودادن اصل ماجرای واترگیت به خبرنگاران "واشنگتن پست" توسط معاون "اف بی آی" با نام مستعار "دیپ تروت" یا "حنجره عمیق" را به تصویر کشیده بود و به همین صورت مورد غضب سیستم و جریان اصلی تولید و پخش فیلم در آمریکا قرار گرفت و بار دیگر نشان داد که سانسور در این کشور اساسا با سانسور در کشورهایی مانند ایران متفاوت است و اگرچه ظاهرا همه فیلم ها اگر بتواند پول و سرمایه تامین کنند تا حدودی قابلیت تولید دارند ولی اینکه در سیستم تولید و پخش اصلی ایالات متحده که به طور کامل در اختیار کانون های اصلی قدرت است با چه رفتاری مواجه شوند، اساس ماجراست.در واقع کانون های اصلی قدرت در اختیارکسانی است که هم صاحب کمپانی های اسلحه سازی هستند، هم استودیوهای هالیوود و سیستم تولید و پخش فیلم و همچنین رسانه ها را در اختیار دارند، هم در مانهاتان و بانک های بزرگ شریک هستند و هم در مراکز استراتژیک و تعیین سیاست ها یا به قول معروف "تینک تنک "ها حضور فعال دارند مانند تد ترنر و جرج سوروس و روپرت مرداک و ... و در واقع همین ها دولت واقعی ایالات متحده را تشکیل می دهند نه امثال بوش و اوباما و ترامپ و ... و این ها هستند که منافع ملی آمریکا یا در واقع منافع خود را خوب می شناسند و آنها را هم در تینک تنک ها و مراکز استراتژیک و سیاست های ایالات متحده، هم در بانک ها، هم در کمپانی های اسلحه سازی و هم در استودیوهای فیلمسازی که در واقع ویترین همه آنهای دیگر است، در نظر می گیرند. از همین رو طبعا به آثاری که آن منافع را در نظر نگیرد، فرصت چندانی برای بروز نمی دهند، چنانچه فیلمی که مانند همین "گزارش" علیرغم همه باج هایی که می دهد، نه تنها فرصت برابر اکران و نمایش نمی یابد بلکه به بدترین وجه توسط جریان اصلی نمایش در آمریکا که دهها هزار سالن سینما را در این کشور و در سراسر دنیا در اختیار دارد، بایکوت می شود.نوآم چامسکی متفکر و اندیشمند یهودی آمریکایی، نام این نوع سانسور را "سرکوب رسانه ای" می گذارد و آن را وحشتناک تر از همه دیکتاتوری های و استبدادهای قرون وسطایی می داند.