⚛️شبکه اجتماعی یا شبکه اقتصادی؟

گزارش سالیانه #تجارت_الکترونیک ایران به همت مرکز توسعه تجارت الکترونیکی منتشر شد. بر اساس این گزارش روند رشد تجارت الکترونیک همچنان به رشد خود ادامه داده است و علی‌رغم رکود در اقتصاد ایران و رشد منفی اقتصادی، همچنان با رشد روبه‌رو بوده است.تجارت الکترونیک در حقیقت ترکیب ۲ پرداخت است:1️⃣پرداخت‌هایی که بر روی صفحات پرداخت بانکی اینترنتی انجام می‌شود (IPG).2️⃣پرداخت‌هایی که خریدار پس از خرید اینترنتی و در زمان تحویل کالا یا خدمت خود به صورت کارت بانکی یا نقدی پرداخت می‌کند (COD).مجموع تجارت الکترونیک معادل ۴۲۳ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۸ بوده است و نسبت به سال پیش رشد اسمی ۱۰۳٪ داشته است و البته رشد حقیقی آن (مانند کسر تورم) رشد ۴۲٪ را تجربه کرده است. رشدی که در دوران رکود اقتصادی قابل توجه است.اما در همان گزارش شیوه بازاریابی و کسب مشتری در تجارت الکترونیک در ۳دسته تقسیم شده است:1️⃣اپلیکیشن موبایلی با سهم ۲۶٪2️⃣شبکه‌های اجتماعی با سهم ۶۸٪3️⃣پیام‌رسان‌ها با سهم ۶٪به عبارت دیگر می‌توان از ترکیب این دو چنین نتیجه گرفت:حدود ۶۸٪ از کل تجارت الکترونیک ایران وابسته به شبکه‌های اجتماعی هستند یا به زبان دیگر می‌توان انتظار داشت که ۲۸۸ هزار میلیارد تومان از این تجارت در فقدان شبکه‌های اجتماعی از سهم تجارت الکترونیکی کاسته خواهد شد!⭕️پلتفرم‌های ایرانی و سهم اندک‌شانو البته در کنار این واقعیت باید به واقعیت دیگری نیز توجه کرد: چرا در ایران پلتفرم‌ها نمی‌توانند به سادگی بخشی از نقش شبکه‌های اجتماعی را ایفا کنند؟شاید مروری بر آن‌چه نهادهای حاکمیتی بر سر پلتفرم‌ها در سال‌های گذشته آورده‌اند نشان‌دهنده بخشی از پاسخ‌ها به این پرسش باشد:1️⃣مسوولیت بر عهده پلتفرم به جای عرضه‌کننده: در رویه‌های حقوقی ایران یکی از بزرگترین اشتباهات در سال‌های گذشته رخ داده است؛ از منظر قضات و سیاست‌گذاران ایرانی مسوولیت هر نوع رفتاری در پلتفرم‌ها بر عهده مالک پلتفرم است! به عبارتی اگر فروشگاهی بخواهد کالایی را بر روی پلتفرم بفروشد؛ مسوولیت بر عهده عرضه‌کننده‌ها نیست، بلکه این مالک پلتفرم است به دادگاه احضار می‌شود. تصحیح این رویه حقوقیچه نیازمند تدوین قانون جدید باشد و چه نیازمند تعریف وحدت رویه در هر صورت با جدیت نهادهای متولی می‌تواند تصحیح شود.2️⃣مداخلات غیرضروری حاکمیتی: مروری بر اخبار سال گذشته نشان می‌دهد؛ سیاست‌گذار ایرانی وقتی مواجه با گرانی مسکن یا خودرو شد ساده‌ترین راه‌حل (و البته اشتباه‌ترین راه‌حل را) انتخاب کرد و آن راه‌حل چنین بود: دستور می‌دهیم کسی قیمت را نگوید! آن‌ها به پلتفرم‌هایی مانند دیوار یا شیپور دستور دادند تا قیمت را منتشر نکنند! پس مردم به جای استفاده از پلتفرم داخلی راه دیگر را انتخاب کردند و آن رفتن به سراغ شبکه‌های اجتماعی بود!3️⃣جامعه شمشادی: جامعه‌ای که تحمل بزرگ‌ها را ندارد و دوست ندارد هیچ بازیگری قدش از میزان مشخصی بلندتر شود؛ درست مثل باغبانی است که شمشادها را سر می‌زند تا همگی هم‌قد و هم‌شکل شوند و البته همان شکلی که او می‌خواهد! بزرگترین ویژگی فضای کسب‌وکار ایران همین ویژگی جامعه شمشادی است. در میان حکمرانان ایران پر است از باغبانان قیچی به دستی که ماموریت‌شان کوتاه کردن قد هر کسی است که می‌خواهد فراتر از متداول رشد کند؛ آن‌ها چه اسم‌اش را بگذارند ضدیت با انحصار چه اسم‌اش را بگذارند ملاحظات امنیتی، پشت‌اش یک ویژگی فرهنگی است: جامعه شمشادی!⭕️حسرت‌های پابرجا‌این گزارش ۲ حسرت برای ما می‌گذارد:حسرت ناهم‌زمانی: حسرتی که با این پرسش آغاز می‌شود: چرا این رشد برای ما ایرانیان هم‌زمان شد با رکود اقتصاد کلان!‌کافی است کمی چشم‌هایم را ببندیم و تصور کنیم به یک تصویر خیالی که در آن رشد اقتصادی مثبت همراه رشد #اقتصاد_دیجیتال شده بود.چقدر این تصویر حسرت‌برانگیز است!‌حسرت عقلانیت: همان کسانی که با سیاست‌گذاری‌هایشان شهروندان و کسب‌وکارها را سوق می‌دهند به شبکه‌های اجتماعی همان کسانی هستند که فردایش به سراغ شبکه‌های اجتماعی می‌روند! قیچی کردن کسب‌وکار این‌گونه است؛ یک لبه تیغ محدود کردن پلتفرم ایرانی است و لبه دوم محدود کردن شبکه‌های اجتماعی!به این گونه است که ما فاصله داریم با آن‌چه واقعا می‌توانستیم باشیم!