مشاهدۀ یک: میدانِ جنگ یا جلسۀ دادگاه

نه کلاغ‌ها نه سگ هیچ‌کدام در این عکس پیدا نیستند.چند روز است که همۀ کارهایم را گذاشته‌ام کنار. نه کار می‌کنم، نه نقاشی می‌کشم، نه بیرون می‌روم. بیشترِ روز مشغولِ نگاه‌کردن‌ام، کلاغ‌هایی که زیرِ باران روی وِنت‌های فاضلابِ بالای پشتِ‌بام‌ها نشسته‌اند و جُم نمی‌خورند؛ سگِ سیاهی که روی پشت‌بامِ همسایه چرخ می‌زند؛ بلبل‌خرماها، گنجشک‌ها، فاخته‌ها، کبوترها و سارهایی که می‌آیند پشت پنجره خرده‌نان‌هایی که برایشان ریخته‌ام را نوش‌جان می‌کنند ؛ همین‌طور که اینها را نگاه می‌کنم یواشکی به درونِ خودم هم سرک می‌کشم که ببینم چه خبر است آنجا. می‌دانید چیست؟ درونِ من اکثرِ اوقات یا میدانِ جنگ است یا جلسۀ دادگاه. وقتی میدانِ جنگ است که موضوعِ تصمیم‌گیری برای آینده به میان آمده باشد، مثلاً آیا می‌خواهم تحقیقِ فلسفی‌ام را ادامه دهم یا نه؟ آیا مهاجرت برای من کار درستی است؟ بروم کار کنم یا تحصیل؟ فلسفه بخوانم یا روان‌شناسی؟ آیا دوست‌تر می‌دارم که بمانم و همین کاری که مشغولِ آنم را توسعه دهم؟ وقتی می‌گویم میدانِ جنگ است، یکی منظورم این است که خیلی شلوغ و درهم‌برهم است جوری که چشم چشم را نمی‌بیند و صدا به صدا نمی‌رسد؛ دیگر این‌که هر کدامِ این‌هایی که گفتم یک جبهه را تشکیل می‌دهند و شروع می‌کنند حمله‌کردن به هم و هر کدام مرا به یک سو می‌کشند. این است که من تبدیل می‌شوم به یک آدمِ موجی و ممکن است حتی طی یک روز موج‌های مختلفی را تجربه کنم؛ بدین‌ترتیب که یکی از جبهه‌ها بقیه را قلع‌وقمع کند و برای مثال ‌چند ساعتی پیروزِ میدان باشد.مثلاً پریشب بود که به این نتیجه رسیدم که اگر فارغ از مداخلاتِ والدِ درون‌ام بخواهم تصمیم بگیرم «مهاجرت‌کردن» پیروزِ میدان می‌شود، و اگر خودم را از اندوخته‌هایم، یعنی تحصیلات و تجربۀ کاری‌ام، رها بدانم بی‌شک می‌روم سراغ روان‌شناسی. دیروز صبح نشستم یک دورۀ ارشد روان‌شناسی-روان‌کاوی در برلین پیدا کردم که همان چیزی بود که دلم می‌خواست و بهشان ایمیل زدم که ببینم شرایطِ من با دورۀ آنها جور درمی‌آید یا نه. تا اینجا می‌بینید که یک جبهه پرچم‌اش را برافراشته و همه چیز هم نسبتاً آرام گرفته، اما از بعدازظهر بود که صحنه کم‌کم شمایلِ دادگاه به خود گرفت. یک نکته‌ای که باید به آن توجه داشته باشید این است که من یک لیست آماده دارم از اتهاماتی که به خودم وارد می‌دانم و هر وقت شرایط برای تشکیلِ دادگاه فراهم باشد، یک یا چند اتهام را بیرون می‌کشم و دادگاه رسماً کار خود را شروع می‌کند. در این دادگاه هرچه وکیل من بی‌عرضه و بی‌سروزبان است، دادستان از آن آدم‌های همه‌فن‌حریف است، به گمان‌ام یک سوفیست تمام‌عیار است. (حالا که فکر می‌کنم شاید اصلاً به این خاطر رفتم سراغِ فلسفه که این سوفیستِ درون‌ام جان‌به‌لب‌ام کرده بود و پیِ آن بودم که سقراطی درونم بپرورانم که پابه‌پای آن سوفیست جلسۀ دادخواهی را پیش ببرد و درنهایت پوزش را به خاک بمالد.) باید اعتراف کنم که وکیل مدافعِ من گرچه دیگر به بی‌عرضگی و بی‌سروزبانیِ چندسال‌پیش نیست، اما هنوز سقراط هم نیست.خلاصه اینکه از بعدازظهر در دادگاه بودم و اتهامی که پیش کشیده شد این بود که تحقیقِ فلسفی‌ام را نیمه‌کار رها کرده‌ام و حالا می‌خواهم بروم سراغِ یک رشتۀ تحصیلیِ جدید و روز از نو! وکیل مدافع می‌گفت: «مطالعه و کسبِ تجربه در زمینۀ روان‌کاوی اتفاقاً در مسیرِ تحقیق مذکور است، و این تحقیق صرفِ نوشتنِ چهار ورق مقاله نیست، بلکه یک تحقیق وجودی است و عمر می‌بَرَد تا نتیجه‌اش عیان شود». دادستان هوار می‌کشید: «آقا! چرا جفنگ می‌گویید؟ تحقیق باید خروجی داشته باشد، خروجی‌اش هم باید ملموس باشد حالا اگر جرینگ‌جرینگ نمی‌کند، حداقل خِش‌خِش که باید بکند! موکلِ شما عرضه ندارد مکنوناتِ ذهنی‌اش را شسته‌رفته در چهار ورق کاغذ ارائه دهد، آن‌وقت می‌خواهد برود یک رشتۀ جدید بخواند و سمینار داشته باشد و تز بدهد و روانِ دیگران را هم بکاود؟ جمع کنید این بساط را! ایشان اگر عرضۀ این کارها را داشت اول این کار که شروع کرده را جمع می‌کرد! دیگر نگذارید دهنم را باز کنم و بگویم که یک ترجمۀ نیمه‌تمام دارد که قرار بوده شش ماه پیش به انتشارات تحویل بدهد و هنوز سراغش هم نرفته!»معمولاً وقتی کار به اینجا می‌رسد، وکیل مدافعِ من دست را تو می‌رود، ولی اگر هم بخواهد کمی جسارت به خرج دهد می‌گوید: «موکلِ من حق دارد هر کاری را چنان‌چه دیگر به صرافتِ طبع‌اش نباشد، و فارغ از اینکه تا کجا پیش برده باشد، رها کند. او انسانِ آزادی است و مختار است که حال و خواستۀ فعلی‌اش را معیار تصمیماتش قرار دهد، نه انگیزه‌های گذشته‌اش را...». اما خُب پس از گفتنِ این حرف‌ها باید بروند برای وکیل مدافعِ من آب‌قند یا نبات‌داغ بیاورند تا همان وسطِ دادگاه پس نیفتد... چون گویی خودش هم چندان حرف‌های خودش را باور ندارد و می‌داند که الان است که دادستان یک توپوزیِ محکم نثارش بکند.آخرِ شب از آن دانشگاه روان‌شناسی-روان‌کاوی برلین ایمیلی آمد که نوشته بود متأسفانه من شرایط آن دورۀ ارشد را احراز نمی‌کنم. شما نبودید که ببینید چطور نیشِ دادستان تا بناگوش باز بود و وکیل مدافعِ من در خود مچاله شده بود و خفه‌‌خوان گرفته بود، حتی نگفت خب این دانشگاه نشد دانشگاهِ دیگر. این شد که دوباره جبهه‌های سرکوب شده سربارآوردند و درونِ من دوباره میدانِ جنگ شد.