یادگیری عمیق

مدتی است که دانشمندان این امکان را پیدا کرده‌اند تا ایده یادگیری عمیق را مورد آزمون قرار دهند. یادگیری عمیق ایده‌ای چند ده ساله است که در ابتدا از سوی خیلی‌ها غیرممکن و غیرعملی به نظر می‌آمد. پس از گذشت سال‌ها و با کمک امکاناتی که تکنولوژی برای ما فراهم کرده است، یعنی افزایش سرعت پردازشگرهای کامپیوتری، این شرایط فراهم شده است که این ایده از یک تئوری که به آن شکاکانه نگاه می‌شد، به دنیایی از نتایج شگفت‌انگیز تبدیل شود. در حال حاضر علم هوش مصنوعی بر پایه یادگیری عمیق پیش می‌رود و با تغییرات و روش‌های نوآورانه‌ای که در استفاده از این تکنیک ایجاد و اعمال می‌شود هر از چند گاهی شاهد دستاورهای جالب و مهمی از کاربرد این علم در بهبود کیفیت زندگی بشر هستیم که از جمله این موارد جالب که اخیرا سر و صدای زیادی نیز به پا کرده می‌توانیم به شکست نفرات برتر بازی‌های فکری سنگین مانند بازی گو توسط هوش‌مصنوعی «آلفاگو» AlphaGo و یا ساخت چهره افرادی که وجود خارجی ندارند اشاره کنیم.حجم بزرگ اطلاعاتی که امروزه در دست بشر قرار دارد در روند شکل‌گیری یادگیری عمیق تأثیرگذار بوده است. چگونه؟ همه چیز از نیاز به جستجو و دریافت پاسخ درست بر اساس اطلاعاتی که در اختیار داریم شروع می‌شود. یعنی وقتی که می‌خواهیم بدانیم درست‌ترین جواب برای سوال ما با توجه به اطلاعات در دسترس چه می‌تواند باشد. واقعیت این است که هر چقدر حجم اطلاعات شما افزایش پیدا می‌کند به همان اندازه جستجو و نتیجه‌گیری از آن نیز دشوارتر می‌شود. دشوار به این معنا که قدرت پردازش و جستجوگری همراه با درک بیشتری را می‌طلبد. در مورد قدرت پردازش فرض را بر این می‌گذاریم که سرعت دستگاه‌های ما بی‌نهایت است و مثلا می‌توانیم متن یا کلمه‌ای را در میان انبوه کلمات و جملات صفحات موجود در وب در کمترین زمان جستجو کنیم. اما آیا این توانایی برای رسیدن به پاسخ سوالی که از موتور جستجو درخواست کرده‌ایم کافی است؟ بیایید برای درک بهتر این موضوع رفتار طبیعی انسانی در یک سوال و جواب ساده را بررسی کنیم. زمانی که سوالی را از شخصی می‌پرسیم، بعد از مطرح شدن سوال، مغز پاسخ‌دهنده به خاطرات یا متن‌هایی که در حافظه ذخیره کرده است رجوع می‌کند اما برای پاسخ به سوال، عین متن یا خاطره را بازگو نمی‌کند بلکه با توجه به این اطلاعات و بر اساس قدرت درک و منطق، برداشت خود را در چند جمله ارائه می‌دهد. یعنی ارتباط‌های جدید استنباطی ایجاد شده در بین بخش‌های مختلف حافظه، مسائل را خلاصه‌تر و پرمعناتر کرده‌اند و رجوع به این اطلاعات برای پاسخ به سوال پرسیده شده کفایت می‌کند. پس موتورهای جستجو نیز باید این قابلیت را داشته باشند که از حجم اطلاعاتی که در اختیار دارند جوابی برگرفته از استنباط منطقی به ما ارائه دهند و نه اینکه چند صد هزار مورد از مطابقت متنی را لیست کرده و به عنوان نتیجه جستجو نمایش دهند. چون در این صورت رسیدن به پاسخ درست بر طبق اطلاعاتی که در اختیار داریم غیرممکن می‌شود. بنابراین نیاز به اعمال طرز تفکر انسانی یا همان قدرت درک در نحوه‌ی تحقیق و جستجویی که یک موتور جستجو انجام می‌دهد روز به روز بیشتر احساس می‌شود. یادگیری عمیق مسیر رسیدن به درک عمیق انسانی است که فعلا مراحل ابتدایی خود را سپری می‌کند و طی سال‌های آینده شاهد نوآوری‌های بزرگی در این علم خواهیم بود. تأثیر این علم بر زندگی انسان بسیار بزرگ خواهد بود و همه نوع شغل و تخصصی را در بر خواهد گرفت. حتی مغز ما را نیز بهتر به ما معرفی خواهد کرد و ارتباط بین پیچیدگی شبکه‌های عصبی زیستی و تجهیزات الکترونیکی را میسر خواهد کرد. این امکانات فراهم خواهند شد و می‌بینیم که هر روز تکنولوژی مسیر خود را با سرعت بیشتری طی می‌کند و مداوم انسان را در شرایط جدید قرار می‌دهد که همیشه با نتایج مثبت و منفی همراه است. بخش منفی این نتایج را می‌توان با مدیریت و پیش‌پنداری‌های موشکافانه و دقیق به کمترین مقدار خود رساند. یکی از مهم‌ترین و کلی‌ترین سوالاتی که در رابطه با حوادث احتمالی ناشی از هوشمندسازی می‌توانیم از خودمان بپرسیم این است که اگر قرار باشد دامنه‌ی تغییراتی که توسط یادگیری عمیق به زندگی ما اعمال می‌شود تا این حد گسترده و عمیق باشد، آیا آمادگی‌های لازم برای رویارویی با چنین حجم وسیعی از اتوماسیون یا همان خودکارسازی در جامعه دیده می‌شود، یا اینکه پس از وارد آمدن آسیب‌ها تصمیماتی برای برطرف کردن معضلات جدید گرفته خواهد شد؟ مطرح کردن این چنین سوالاتی در ابتدا کمی عجیب و بسیار احتمالی به نظر می‌آید اما با کمی تحقیق درباره مسائلی که به نحوی تحت تأثیر فناوری قرار خواهند گرفت متوجه می‌شویم که پیاده‌سازی علم هوش‌مصنوعی در فعالیت‌های خدماتی، تولیدی و تحقیقاتی اقدامی مهم و حیاتی خواهد بود. حتی اگر به خواست نباشد، به ناچار در زمینه استفاده از این تکنولوژی وارد عمل خواهیم شد زیرا تنها راه پاسخ‌گویی به نیاز‌های روزافزون جمعیت خارج از کنترل زمین استفاده از فناوری‌های خودکارکننده‌ی تولید و مدیریت منابع خواهد بود. در واقع همین حالا هم این روند تغییر و نیاز در حال شکل‌گرفتن است و بسیاری از مزارع یا توسط هوش مصنوعی مدیریت می‌شوند و یا گردانندگان آنها از فناوری‌هایی استفاده می‌کنند که در آنها هوش مصنوعی نتیجه‌گیری‌های سودمند بر اساس حجم وسیع اطلاعاتی که از زمین‌های زیر کشت بدست می‌آورد را به آنها ارائه می‌دهد. در مورد مشکل اضافه جمعیت هم این ربات‌ها و سامانه‌های هوشمند خواهند بود که با انجام محاسبات دقیق با توجه به منابع طبیعی قابل استفاده و فضای مورد نیاز برای زندگی سالم هر خانوار، عددی درست از جمعیت استاندارد برای زندگی بر روی زمین یا هر سیاره دیگری را به ما ارائه خواهند داد. در واقع نتایج پیاده‌شدن علم هوش‌مصنوعی در زندگی‌مان را می‌توانیم همین حالا هم به راحتی با جستجوی یک کلمه در یک موتور جستجو احساس کنیم. فراهم شدن پاسخ آنی برای سوال‌های ما یک اتفاق بزرگ در تاریخ بشر به حساب می‌آید. بنابراین اگر قرار است این مسیر را طی کنیم و در حال حاضر در نواحی کوه‌پایه‌ای این قله مرتفع قرار داریم، بهتر است که کوله‌بار خود را به وسایل ضروری مورد نیاز برای زمان وقوع مشکلات مجهز کنیم. نگرش خود به آفرینش و دلیل وجودمان در کنار یکدیگر را بهبود دهیم و تمام تلاش‌مان را برای نجات جایی که در آن زندگی می‌کنیم و روز به روز در حال فرسوده‌تر شدن است بکار گیریم و باور داشته باشیم که بشر زمینی می‌تواند راه‌های رسیدن به صلح و زندگی فارق از مادی‌گرایی و توهم‌گرایی را با استفاده از علومی که به زودی دنیای ما را برای همیشه عوض خواهند کرد پیدا کند.