دردهایی که کشیده‌ام

فاطمه اشرفی/ ۹۷ مهندسی شیمینمي‌توان از زنان سرپرست خانوار و خود سرپرست سخن گفت ولي از نگاه منفي جامعه به آنان چشم پوشيد. بسياري از اين زنان پس از فوت همسر و يا طلاق، گرفتار مشکلات اجتماعي و فرهنگي مختلفي مي‌شوند که در برخي مواقع بيش از مشکلات اقتصادي باعث به سختي افتادن آنان مي‌شود. مشکلاتي مانند دوري کردن اقوام و دوستان، نگاه سنگين همکاران خانم و مزاحمت مرداني که در جوارشان هستند.مرداني که جدايي و يا مرگ همسر را تجربه مي‌کنند، همچنان شانس ازدواج با دختر مجرد را دارند. اين در حاليست که زناني که در اين شرايط قرار مي‌گيرند؛ حتي اگر جوان هم باشند به ازدواج با مردان مشابه خودشان ترغيب شده و به دلايل مختلف از ازدواج با پسر مجرد نهي مي‌شوند. در اين شماره از «طلوع» به سراغ بانويي رفته‌ايم که پايان دادن به يک انتخاب اشتباه، پايان بخش زندگي‌اش نشد و با غلبه کردن بر انواع و اقسام مشکلات واقعي و عرفي، اکنون در حال شروع کردن يک زندگي جديد است.* خودتان را معرفي کنيد و از گذشته‌ي‌تان بگوييد. چه شد که ازدواج کرديد و چه شد که جدا شديد؟ متولد سال 65 و اصالتا خوزستاني هستم. در شهر دزفول به دنيا اومدم و تا بيست و پنج سالگي همونجا زندگي مي‌کردم. از خانواده‌اي مذهبي و اصيل هستم. يه جورهايي اگر اغراق و بزرگنمايي نکرده باشم، من در يک خانواده خان سالاري به دنيا اومدم که همبازي‌هام بچه‌هاي باغبون، کارگر، آشپز و ...بودند. خانواده پدريم مذهبي بودند و از وقتي يادم مياد توي خونه پدربزرگم هميشه روضه امام حسين(ع) به راه بود. ولي من از نظر پوشش و حجاب آزادي‌هايي داشتم که دخترهاي ديگه نداشتند. درسته با پسرها همبازي نمي‌شدم، ولي تا سيزده سالگي حجابي به اون صورت نداشتم. مگر وقتي که از خونه بيرون مي رفتم. ولي بالغ که شدم و تغييرات ظاهري به سراغم اومد، داوطلبانه پوششم رو با مشورت با مادرم عوض کردم. همه چيز به اختيار خودم بود. حجاب رو دوست داشتم، نماز خون شدنم در هفت سالگي هم به اختيار خودم بود. خودم تو سن هشت سالگي از مادرم خواستم براي روزه گرفتن بيدارم کنه. فکر مي‌کنم چون در کنارش تشويق خانواده همراهم بود، حس اعتماد به ‌نفسي که بهم دست مي‌داد، برام لذت بخش بود. تو همون سن بودم که يکي يکي پسرهاي فاميل به خواستگاريم مي‌اومدن که با مخالفت خانواده هاشون مواجه مي‌شدند. من هم چون با عزت نفس زيادي بزرگ شدم، اين رفتارها برام چيزي جز توهين و مزاحمت معنا نداشت. تا اينکه يکي از بستگان خيلي پيگير شد و باعث شد خانواده‌اش تو مجلس روضه‌ي امام حسين(ع) برخورد بدي باهام بکنن. اين اتفاق در شرايطي پيش اومد که پدرم رو تازه از دست داده بودم و هنوز با مرگش و حرف‌هايي که پشت سرمون مي‌زدن کنار نيامده بودم. زندگي بعد از فوت پدر و سختي کار و درس خوندن در دانشگاه، در کنار اين حواشي، وادارم کرد که تن به يک ازدواج ناخواسته و از روي ناچاري بدم. با پسر يک خانواده به ظاهر محترم و معروف ازدواج کردم. ولي اون‌ها از اون دست مذهبي نماهايي بودن که به مسجد مي‌رفتن ولي نزول خوري هم مي‌کردن. همسر سابقم توي خيلي از معاملاتش حق و ناحق رو رعايت نمي‌کرد و اصرار من براي اين که پول حلال بياره خونه به جايي نمي‌رسيد. تا جايي که يه روز ديدم پول چندتا بچه يتيم کوچيک رو خورده. ديگه نتونستم ادامه بدم. تهديد کردم طلاق مي‌گيرم و اونم با کمال خونسردي گفت: مهريه‌ات رو ببخش و برو.. من سه سال بعد از يک زندگي مشترک پر کشمکش با دست‌هاي خالي طلاق گرفتم و با خانواده‌ام مهاجرت کردم به کرج.همسر سابقم مخالف تحصيلاتم بود و من مجبور شده بودم سال سوم دانشگاه ترک تحصيل کنم. پس اولين کاري که بعد از طلاق کردم؛ ثبت‌نام توي دانشگاه بدون کنکور واسه کارداني بود. فقط مي‌خواستم سرم گرم بشه ولي جذب درس شدم. از طرف ديگه، اعتقاد و اعتمادي رو که به آدم‌هاي با ظاهر مذهبي داشتم، از دست دادم. هم فاميل‌هاي مذهبيم رو ديده بودم که با آبروم چه کردن هم خانواده همسر سابقم رو ديده بودم که با پول مردم چه مي‌کنند و حتي حق ناموس خودشونم ضايع مي‌کنند... هيچ وقت اون درد رو يادم نمي‌ره که با فرستادن طلبکارش به خونه و سراغ من، مي‌خواست طلبشو صاف کنه...به همين خاطر بعد از طلاق اعتقاداتم داشت رنگ مي باخت... دوست نداشتم نماز بخونم... دوست نداشتم به آسمون نگاه کنم؛ با خدا قهر بودم. يک چيز برام مونده بود اونم حجابم بود. وقتي توي کشمکش دادگاه بودم، نذر و توسل کردم به خانم فاطمه زهرا(س) که اگر من زودتر از دست اين مرد نجات پيدا کنم، تا سه سال، پيش چشم هر نامحرمي چادرم رو حفظ مي کنم (مثلا با مانتو و بلوز و دامن و روسري نباشم؛ حتما چادر هم داشته باشم)* نگاه جامعه و خويشاوندان بعد از طلاق چطور بود؟ با چه چالش‌هايي روبرو شديد؟ چه مشکلاتي داشتيد؟در يک کلام بايد بگم نگاه بد! هر چيزي که از نظر شما بد به حساب مياد جواب سوالتونه! بي‌اعتمادي! پر از تهمت و بي‌حرمتي. نزديک ترين دوستانم معاشرتشون رو با من کم يا حذف کردن. مجردها به اجبار خانواده‌هاشون ديگه با من تماسي نداشتن، متاهل‌ها هم از ترس شوهرهاشون. فاميل که ديگه جاي خود داشت. از بين مردهاي فاميل، همکارهاي قديمي و هرکسي که قبلاً مي‌شناختم، مزاحمت‌هاي متنوع به سراغم اومد. توي کرج مجبور بودم شناسنامه‌ام رو قايم کنم چون کافي بود کسي مطلع بشه من يک دختر بيست و پنج ساله‌ي مطلقه هستم!! از پيرمرد شصت ساله تا پسرهاي جوان نوزده، بيست ساله مزاحمم مي شدن... حتي نمي‌تونم تعداد پيشنهادهاي دوستي و ازدواج موقت رو براتون بشمارم. و من همش با خودم کلنجار مي‌رفتم مگه جرمم چيه؟! با اينکه بعد از طلاقم فضاي جديد سعي داشت بهم بفهمونه من لايق پاکي و حرمت نيستم، ولي به خاطر قولي که داده بودم چادرم رو نگه داشتم. اين هم خوب بود هم نبود! خيلي‌ها بهم مي‌گفتن چه بهتر چادري هستي! اينجوري مي‌توني باهامون دوست بشي و هر جايي بيايي و ارشاد گير نمي‌ده! خيلي ناراحت مي‌شدم که مي‌ديدم چنين قضاوت‌هايي در موردم وجود داشت.بعد از طلاق چون همه چيز رو همسر سابقم ازم گرفته بود؛ به شدت دچار تنگدستي شده بودم. خانواده‌ام هم چون تازه مهاجرت کرده بوديم کرج، اونقدر پشتوانه نداشتند که با خيال راحت بهشون تکيه کنم. به همين دليل مجبور شدم برم سرکار. اگر کار نمي‌کردم يه مشکل داشتم، حالا که کار مي‌کردم مشکلات ديگه هم داشتم. توي محيط کار خيلي بهم سخت گذشت. مجبور بودم مدام محل کارمو عوض کنم. ازم شناسنامه مي‌خواستن، با اينکه با برادر کوچيکترم مي‌رفتم و يه انگشتر بدل دستم مي‌کردم که مثلا نامزد دارم، ولي مزاحمت‌ها تمومي نداشت. مدام بايد به خانم‌هاي اطرافم ثابت مي کردم که با شوهرشون سروسري ندارم.دوست داشتم يه جوري امنيت مالي داشتم که مجبور نباشم برم سرکار، اونوقت مي‌رفتم گوشه خونه کتاب و درس مي‌خوندم و کتاب مي‌نوشتم. گذشت تا اينکه سر از يک دفتر فني در آوردم و به عنوان تايپيست مشغول به کار شدم. من که تو دزفول واسه خودم تونسته بودم کسب و کاري دست و پا کنم، حالا اينجا تايپيست بودم و با درآمد ماهي صد و پنجاه تومن يا نهايتا دويست تومن اموراتمو مي‌گذروندم. اونجا بد نبود؛ کسي کار به کارم نداشت. دخترهاي ديگه هم بودن و منم مجبور نبودم از گذشته‌ام بگم. با چادرم مي‌رفتم پشت ميزم و تند تند تايپ مي‌کردم و سرم گرم کار خودم بود. اونجا متوجه شدم حجم زيادي کاغذ باطله توليد مي‌شه. بامديريت صحبت کردم و روزانه ده بيست ورق کاغذ يک‌رو سفيد مي‌گرفتم. شب مي‌رفتم خونه و تمرين داستان‌نويسي مي‌کردم. تصميم گرفتم روي خودم کار کنم به اميد روزي که يک نويسنده بشم. ولي هنوزم نااميد بودم. هنوزم مشکلاتم سرجاش بود و دقيقا نمي‌دونستم نويسنده بشم بعدش چي مي‌شه و اصلا چي مي‌خوام بنويسم و چي مي‌خوام بگم؟* نگاهتان به مذهب و آدم‌هاي مذهبي تغييري کرد؟ چطوري؟سه سال نذرم که تموم شد، داشتم فکر مي‌کردم چادرم رو بردارم و از راه جذابيت ظاهري وارد بشم تا بتونم يک مرد رو جذب خودم کنم که دوستم داشته باشه. بايد قبول کنيم وسوسه سراغ خيلي‌هامون مياد،سراغ منم اومده بود... تو همين افکار بودم که برام خبر آوردن شوهر سابقم ازدواج کرده و يه زندگي لاکچري دست و پا کرده. دور و بري‌ها کلي تحقيرم کردن. بدجور حالم گرفته بود، شبونه نشستم سر سجاده. نه نماز مي‌خوندم و نه حداقل پا مي‌شدم سجاده رو جمع کنم. تا نزديک سه صبح نشستم و زل زدم به سقف. با خدا حرف نمي‌زدم... فقط داشتم طلبکارانه بهش نگاه مي‌کردم که ببين زندگيمو! واقعا صبرم کم شده بود و نمي‌دونستم بايد چه کنم. نمي‌دونم چرا به سرم زد به زندگيم خاتمه بدم...رفتم تو بالکن و داشتم با عصبانيت به پايين نگاه مي‌کردم که صداي اذان صبح اومد و همون جا بغضم ترکيد. من خداي خودمو مي‌خواستم... خدايي که منو حفظ کنه... برگشتم توي اتاق و بعد از دو سال و اندي نماز صبح خوندم. بعد يک قلم و کاغذ آوردم و يه برنامه ريختم که چطور روي نويسنده شدنم کار کنم؟ ديدم لازمه ليسانس بگيرم، کلاس نويسندگي برم و کلي کتاب خوب بخونم. دانشگاهمو عوض کردم سعي کردم حسابي درس بخونم. شاگرد اول هم شدم. ولي هنوز ديدم نسبت به آدم‌هاي مذهبي خيلي خيلي بد بود.همون روزها بود که خبر شهادت محسن حججي اومد. جوري دلم به داغ نشست که حتي براي مرگ پدرم هم اينقدر ناراحت نشده بودم. نمي‌دونم چرا اينقدر براي شهيد حججي دلم شکسته بود؟ رفتم در موردش تحقيق کردم؛ در مورد سوريه و شهداي مدافع حرم و کم‌کم ديدم باز شد. فهميدم مذهبي‌هاي واقعي اينها هستن. عاشق سردار سليماني شدم! سخنراني‌هاي رهبري رو پنهوني گوش مي‌کردم و ختم قرآن‌هاي شبانه و نماز شب‌هاي پنهوني توي خلوت خودم مي‌خوندم.دو تا کتاب نوشتم که از طرف ناشر رد شد. کنکور ارشد دادم و يه دانشگاه خوب توي تهران قبول شدم. کتاب سوم از طرف يه ناشر مطرح مورد اقبال قرار گرفت. تو جريان چاپ کتابم بودم که به يک مصاحبه تلويزيوني دعوت شدم و رفتم از سرگذشتم حرف زدم. توي شب‌هاي محرم پخش شد و جوري هم مورد استقبال قرار گرفت که دو هفته پياپي بازپخش شد. اونجا تونستم آبرويي رو که چند سال پيش توي روضه امام حسين(ع) از من و خانواده‌ام رفته بود، پس بگيرم. خيلي از بستگان زنگ مي‌زدن و بابت قضاوت‌هاي غلطشون حلاليت مي‌گرفتن. همون موقع ها بود که خبر دستگير شدن پدرِ همسرِ سابقم رو هم شنيديم که به خاطر کارهاي پسرش افتاده زندان و پسرش هم براي بار دوم زندگيش بخاطر خيانت داره از هم پاشيده مي‌شه. بعد از سال‌ها تازه همه مي‌فهميدن که اوني که مقصر بوده من نبودم و الکي آبروم رو با قضاوت‌ها و تهمت‌هاي بي‌اساسشون حراج کرده بودن.* از ازدواج دومتان بگوييد...يک ساله که مجدد ازدواج کردم. با مردي که ازم يک سال جوان‌تره و قبلا هم ازدواجي نداشته. مومن و موفق و خوش اخلاقه و مهم‌تر از همه اينکه منو بخاطر محجبه بودن و اعتقاداتم انتخاب کرد. توي ازدواجمون هم هيچ رقمه کوتاهي نکرد. گويي خدا يک فرصت دوباره برام تدارک ديده که اينبار واقعا زندگي کنم کنار مردي که واقعا مذهبيه و غيرت داره.براي ازدواجم خيلي‌ها بهم مي‌گفتن نبايد توقع داشته باشم با يک مرد مجرد ازدواج کنم و بايد حتما با مردي ازدواج کنم که يا همسرش رو از دست داده يا طلاق رو تجربه کرده. شايد از نظر خيلي‌ها اين درست باشه، از جهت درک متقابل بهتر، ولي من معتقد بودم زن‌ها تا بهشون فشار نياد طلاق نمي‌گيرن! پس مردي که زنش رو طلاق داده احتمالش کمه که مرد خوبي باشه. البته مي‌دونم که دارم يک طرفه به قاضي مي‌رم ولي خب... برام سخت بود که تن به اين عرف نادرست جامعه بدم. براي من سلامت ازدواج خيلي مهم بود و گرنه اون همه دردي که توي جريان طلاق تجربه کرده بودم هيچ مي‌شد.* بنظر شما کار کردن بعد از طلاق بهتر است يا ازدواج مجدد يا هر دو کنار هم؟و يا هيچ کدام؟براي زني‌که سرپرست خانواده است، بنظرتان کدام انتخاب بهتري است؟اين که بگم خانم‌هايي که طلاق رو تجربه مي‌کنند ازدواج کنند بهتره يا برن سرکار؛ مثل اينه که بگيم صبح ورزش کنيم يا عصر؟! يا بگيم براي مسافرت تبريز بريم يا اصفهان؟ کار کردن در جاي بد، بده! ازدواج کردن با يک مرد بد، بده! کار کردن در يک محيط خوب يا درآمد داشتن، خوبه! ازدواج با يک مرد قدرشناس و مسئوليت‌پذير هم خوبه. درست همون طوري که يک دختر مجرد هم همين‌ها رو بايد در نظر بگيره! يک دختر مجرد چقدر آسيب پذيره؟ يک خانم مطلقه ده برابر آسيب پذيرتره و آنچه که اهميت زيادي داره، امنيت اجتماعيه. يک خانم مطلقه يا سرپرست خانواده يا بيوه يا هرچيزي که اسمش رو بذاريم؛ همون طور که بايد مراقب باشه کسي ازش سواستفاده نکنه، همون قدر هم بايد تلاش کنه زندگي خوبي براي خودش بسازه. چون اگر قرار بود يک فرصت ديگه نداشته باشه، خداوند طلاق رو بهش نمي‌داد.* معيارهاي شما براي ازدواج دومتان چه بود؟تغييري کرد؟تجربه‌اي که داشتيد به شما چه کمکي کرد تا دوباره خطايي نکنيد؟معيارهاي ازدواج از نظر من خيلي سختگيرانه‌تر شد. البته نه از نظر مالي، از نظر پختگي و مسئوليت پذيري. با زندگي شهدا آشنا که شدم ديدم مرد واقعي چه شکليه. ديدم همسران شهدا چه ويژگي‌هايي دارن؟ سعي کردم اون ويژگي‌ها رو الگوي خودم قرار بدم و در مقابل همون توقعات رو از همسر آينده‌ام داشته باشم. مثلا با همسرم دوتايي نماز بخونيم نه اينکه ماه عسل در فلان جزيره باشيم! هر دو به هم وفادار باشيم نه اينکه همسرم بايد حتما بهم جواب پس بده! يه جورايي ديدم پخته‌تر شد.وقتي خانمي طلاق مي‌گيره جامعه فکر مي‌کنه با يک موجود بي‌اراده، يا يک موجود فريبکار طرفه. ولي الان (تعريف از خودم نمي‌کنم) متوجه اعتماد خانواده‌ام به خودم هستم. و جالبه که وقتي کسي مي‌خواد بهم جسارتي بکنه ازم دفاع مي‌کنن بجاي اينکه به من تذکر بدن يا منو محدود کنن.* براي شما سخت نبود اين هنجارشکني را انجام بدهيد؟ (البته ازدواج دوم از نظر دين هنجارشکني نيست ولي از نظر عرف جامعه به نوعي هنجارشکني محسوب مي‌شود).من در سال 88 ازدواج اولم رو داشتم و سال 91 طلاق گرفتم. سال‌ها روي خودم، اعتقاداتم و زندگيم کار کردم تا سال 98 بعد از جلسات متعدد که با خانواده همسر فعليم داشتم و مشاوره‌هايي که رفتيم، دوباره ازدواج کردم. مادرم از روي نگراني دلش مي‌خواست من همون سال 91 يا 92 ازدواج کنم. ولي خب، يا خواستگارها مورد پسندم نبودن يا من خودم آمادگي‌ش رو نداشتم. برام سخت نبود دوباره ازدواج کنم شايد چون بچه نداشتم. مي‌دونم اگر بچه داشتم؛ يا اصلا طلاق نمي‌گرفتم يا ازدواج نمي‌کردم يا اگر هم ازدواج مي‌کردم حتما بهم سخت مي‌گذشت.* درپايان اگر نکته‌اي، سخني هست که مي‌خواهيد بفرمائيد در خدمت هستيم.اول از همه خواهش مي‌کنم از خانم‌هايي که طلاق رو تجربه کردن خيال نکنن اتفاق بدي براشون افتاده! من به اون خانمي که طلاق گرفته مي‌گم: خداوند يک فرصت دوباره بهت داده تا انتخاب اشتباهت رو با يک انتخاب صحيح و سنجيده عوض کني. لطف کن به خودت، و اين محبت خدا رو هدر نده! قطعا مورد آزمون قرار مي‌گيري ولي وقتي از اين آزمون سربلند بيرون بيايي؛ مي‌درخشي. برو دنبال آرزوها و استعدادهات، ببين چه توانمندي‌هايي داري؟ راهشو پيدا کن و بهترينِ خودت باش. براي ازدواج دوباره، معيارت رو بذار علوي بودن يک مرد. زهرايي زندگي کن و خودت رو بسپار به امام زمانت. مطمئن باش اين خاندان اونقدر باغيرت هستند که تو اگر خودت رو ناموسشون بدوني، ازت بيخيال نمي‌گذرن.بعد خواهش مي‌کنم از مردهاي جامعه که درک کنيد زني که يکبار طلاق گرفته يعني خيلي، خيلي اذيت شده؛ ديگه حقش نيست شما هم ازش سواستفاده کنيد و آزارش بديد... حرمت ناموس رو حفظ کنيد؛ چرا که اول از همه خيرش به خودتون مي‌رسه.