جامعه ای که آدم هایش در آستانه خودکشی هستند!

برگ های افتادهFallen Leavesبا اینکه درباره تازه ترین اثر آکی کوریسماکی ، فیلمساز مهم فنلاندی گفته بودند، فیلمی است که احساس خوبی برای مخاطب خواهد داشت اما گویی از 33 سال پیش که فیلم "یک قاتل قراردادی اجیر کردم" کوریسماکی را در یازدهمین جشنواره فیلم فجر دیدیم، ناامیدتر و مایوس تر شده است!در فیلم "یک قاتل قراردادی اجیر کردم"، فردی ناامید از زندگی پوچ و بی هدف خود، وقتی تمام تلاشش را برای پایان دادن به زندگی اش انجام داد ولی موفق نشد، اقدام به استخدام یک قاتل کرد و بدون آنکه هویتش را آشکار سازد، عکس خود را در اختیار او گذارد تا ناگهان و بدون خبر، او را بکشد اما در همین حین عاشق دختری در یک کافه شد و از آن پس زندگی برایش مفهوم و معنایی دیگر پیدا کرد و تصمیم گرفت دیگر به زندگیش خاتمه نبخشد اما آن قاتل استخدام شده در صدد انجام قراردادش بود و مرد امیدوار شده به زندگی هیچ نشانی از او نداشت تا انصرافش را به اطلاع وی برساند!ولی فیلم "برگ های افتاده"، حتی این چالش مهم میان مرگ و زندگی را هم نشان نمی دهد. زن و مردی که در جامعه سرد و بی روح و یخ زده هلسینکی (پایتخت فنلاند) تنها و بی هدف زندگی می کنند، به طور تصادفی یکدیگر را در یک برنامه کارائوکه در یکی از کافه ها دیده و توجه شان به هم جلب می گردد.زن که در یک فروشگاه کار می کرد، در اثر سوء تفاهمی اخراج شده و بیکار به دنبال کار دیگری است تا بتواند در خانه ای که از مادر خوانده اش به ارث برده، لااقل شکمش را سیر کند. مرد هم به دلیل مستی هنگام کار، اخراج شده و بیشتر به مشروبات الکلی پناه می برد.او درپاسخ دوستش که می پرسد "چرا اینقدر مشروب می خوری؟" می گوید "چون افسرده ام" و وقتی همان دوست سوال می کند "چرا افسرده ای؟" او جواب می دهد "چون مشروب می خورم"!این لوپ باطل را کوریسماکی با چرخاندن دوربینش برروی افراد دیگر در کافه و خیابان و حتی سرِ کار و گنجاندن نماهای اینسرت از آن افراد در میان بحث ها و گفت و گوهای مرد و زن و دوستانشان، به دیگر آحاد جامعه نیز بسط داده و این زیست بی هدف و پوچ را در کلیت جامعه هلسینکی جاری می سازد. (آنچه در فیلم "یک قاتل قراردادی اجیر کردم" وجود نداشت)در صحنه های آواز خوانی در محل اجرای کارائوکه که افراد مختلفی حضور دارند، تقریبا اغلب ترانه ها (مانند ترانه هایی که از رادیو پخش می شوند) غم انگیز و یاس آور است و تصاویر چهره هایی که در میان خواندن آوازها در قاب دوربین کوریسماکی قرار می گیرند، ماتم زده و افسرده به نظر می رسند، گویی تصمیم بعدی شان خودکشی است!پرت بودن این گونه افراد از سکانس سینما رفتن مرد و زن بیشتر نمایان است. آنها به دیدن یک فیلم زامبی ها رفته اند و پس از پایان فیلم، نخستین تماشاگرانی که از سالن بیرون آمده اند، آن فیلم را با فیلم "خاطرات یک کشیش روستا" از روبر برسون مقایسه می کنند! مانند قضیه آقای گودرزی و خانم شقایقی!!این در حالی است که بر در و دیوار و شیشه های سالن سینمای یاد شده، پوسترهایی از فیلم های برسون مانند "پول" را مشاهده می کنیم! (از علائق جناب کوریسماکی) شاید فیلمساز می خواهد بگوید که علائق و آرزوهای آدم ها چقدر با واقعیت فاصله دارد!!حالا در میان این طوفان سرخوردگی ها و افسردگی ها، رادیو هم تنها اخبار جنگ اوکراین را پخش می کند و تعداد کشته ها و زخمی ها و بدبختی هایی که در اثر جنگ به آنها وارد می شود اما تصاویر زندگی اهالی هلسینکی از جمله مرد و زن فیلم "برگ های افتاده"، بسیار از موقعیت مردم اوکراین تراژیک تر و مصیبت بارتر است.فشار زندگی و بیکاری و فقر و بدبختی آنچنان است که حتی شماره تلفن و آدرس یکدیگر را هم گم کرده و علیرغم تمایل به دیدار، مدتها موفق نمی شوند و وقتی پس از مدت ها به هم می رسند، حرف چندانی برای گفتن ندارند!انگار فاجعه ای که جامعه سرمایه داری به سر آنها آورده، تکان دهنده تر از فجایع مثلا جنگ اوکراین، زندگی را رو به نابودی برده است؛ آدم ها به راحتی و با کوچکترین بهانه کارفرما، از کار و شغلشان اخراج شده و کسی به دادشان نمی رسد. پرداخت ها و حقوق ها، حساب و کتابی ندارد و به سهولت حق آدم ها خورده می شود. حتی آشنا و فامیلی هم یاری شان نمی کنند. بی کسی و غریبی بیداد می کند و از دست دادن کار مساوی با گرسنگی و فقر و فلاکت است.جامعه ای که حتی سگ های آواره اش را به اتانازی وادار می سازند.اگرچه کوریسماکی این فقر و فلاکت را به صورت غلوآمیز به تصویر نکشیده و همان سردی فضای فنلاند و هلسینکی، طرح اصلی ساختاری فیلمش را تشکیل داده تا با فضاهای به ظاهر آرام، بی حرکتی دوربین (به سبک و سیاق برسون)، تدوین و ریتم سنگین، قاب های تقدیرگرایانه و ... آن سردی و غربت را در نماهای فیلم جاری سازد.کوریسماکی پس از سی و پنج سال، به سراغ سه گانه پرولتاریای خود یعنی فیلم‌های "سایه‌ها در بهشت" (1986)، "آریل" (1988) و "دختر کارخانه کبریت‌سازی" (1990) رفته و گویا فیلم "برگ های افتاده" را در ادامه آنها ساخته است.فیلمی در نقد و اعتراض به جامعه سرمایه داری که انسان را در لابلای چرخ دنده های خود له کرده و به سوی خودکشی سیر می دهد. طبیعی است چنین فیلمی علیرغم ساختار قوی و قابل تامل، اما در فصل جوایز امسال چندان مورد اعتنا قرار نگرفت.براساس آمارهای سازمان بهداشت جهانی بیشترین مصرف داروها و قرص های ضد افسردگی در کشورهای شمال اروپا مانند ایسلند و فنلاند و سوئد و بریتانیا و بعد آلمان در مرکز و همچنین در جنوب این قاره پرتغال و اسپانیا و سپس در کشورهایی مانند کره و ژاپن استفاده می شود.