طبیعت بی جان(Still Life)

قبل از اینکه به موضوع طراحی از طبیعت بی جان بپردازیم، لازم است ابتدا با اصطلاح طبیعت بی جان آشنا شویم و نیم نگاهی به تاریخ تصویری این آثار داشته باشیم وبا هنرمندان مطرح در این زمینه آشنا شویم. به همین منظور سعی میکنم خیلی مختصر به این بحث بپردازم.Jacopo da Empoli (Jacopo Chimenti), Still life (c. 1625)طبیعت بی جان به اشیاء بی حرکتی گفته می شود که از خود اراده ای ندارند و به انتخاب انسان چیده و تنظیم می شوند. این اشیاء به دو دسته تقسیم می شوند:طبیعی (Natural)ساخته دست انسان(Man Made)طبیعی مانند : غذا، گل ها، حیوانات مرده، گیاهان، سنگها و صخره ها، صدف ها و ...Ambrosius Bosschaert (1573–1621), Still-Life of Flowers (1614)ساخته دست انسان مانند لیوان های نوشیدنی، کتاب، گلدان، جواهرات، سکه، لوله و ...Lubin Baugin (c. 1610–1663), Le Dessert de gaufrettes (c. 1631)یک اثر هنری با محوریت طبیعت بی جان عمدتا موضوعات بی جان را به تصویر می کشد.هدف از طراحی و نقاشی با موضوعیت طبیعت بی جان منعکس کردن دیدگاه انسان نسبت به اشیاء بیان شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی یک جامعه با انتخاب اشیاء مرتبط منبع الهام هنرمند و نمودی از اندیشه و تفکر او ثابت بودن و سهولت جا‌بجایی اجزاء و در دسترس بودن آنها موضوعی برای ظهور عواطف و ادراکات مختلف به شیوه های گوناگونقدمت نقاشی از طبیعت بی جان به قرون وسطی و آثار یونانی-رومی باستان بر میگردد. اولین آثار طبیعت بی جان به تمدن مصر باستان مربوط است چرا که مصریان باستان در مقابر خود هر آنچه را که نشانی از نعمت بود، تصویر میکرده اند.پس از مصریان، رومی ها نیز به طبیعت بی جان توجه زیادی کردند و شواهد آن نیز در آثار نقاشی دیواری پمپئی مشهود است. نقاشی های مصری و رومی بازتاب اولین تلاش های هنرمندان باستان برای بازیابی اشیاست. چرا که انسان آن زمان در پی یافتن جایگاه خویش در زمین بوده و محیط زندگی اش اهمیت ویژه ای داشته و به تبع آن اشیاء اطرافش نیز مفهومی با ارزش یافته.Glass bowl of fruit and vases. Roman wall painting in Pompeii (around 70 AD)پس از رومی ها می رسیم به قرون وسطی که در آن اغلب نقاشی های طبیعت بی جان شامل نمادهای مذهبی و تمثیلی بوده و بیشتر به حقایق و عناصر دینی، شخصیت مسیح و مریم عذرا و داستان های کتاب مقدس پرداخته می شده.Hans Memling (1430–1494), Vase of Flowers (1480), Museo Thyssen-Bornemiszaبعد از این دوره وارد عصر رنسانس می شویم که در آن موضوعات دینی از دیدگاههای انسانی بررسی می شد و اجسام بی جان به طور مستقل در دایره توجه هنرمندان نبودند و نقشی حاشیه ای داشتند. نقاشی از طبیعت بی جان به عنوان یک ژانر مستقل و تخصصی از قرن شانزده و هفده و با نقاشی های هلندی آغاز شد و حتی اصطلاح انگلیسی Still Life نیز از کلمه هلندی stilleven گرفته شده است.کارهای نقاشان هلندی از جمله «کاراواجو» نمونه های آغازین توجه نقاشان به طبیعت بی جان بوده است.Michelangelo Merisi da Caravaggio, Fruitbasket (1595–96), oil on canvas, 31 × 47 cmویژگی مشترک این آثار : وجود جنسیت های مختلف اشیاءبررسی تأثیر نور وسایه بر آنهاتراکم و انباشتگی در ترکیب (composition)نقاشانی از جمله شاردن با معنا بخشیدن به اشیاء و تأکید بر نقشی که در زندگی ما ایفا می کنند، به دنبال مفهوم در طبیعت بی جان بوده اند.Still Life with Attributes of the Arts (1766), oil on canvas, 112 x 140.5 cmامپرسیونیست ها نیز رنگ و نور را بیش از پیش در کارهای خود دخالت می دادند که از مهمترین دستاوردهایشان می توان به موارد زیر اشاره کرد :ثبت طیف وسیع رنگهای سرد و گرم تأثیر متقابل رنگهاتغییرات مختلف نورپل سزان نقش مهمی در این حیطه داشت و از هنرمندان برجسته در این زمینه به شمار می رفت.او از طبیعت بی جان به عنوان ابزاری برای سازماندهی کل تابلو استفاده می کرد، اشیاء را بسیار ساده، برجسته وتندیس وار نقش می کرد، در شکل ظاهری اشیاء دخالت می کرد، خطوط کناری اشیاء را سست و گسسته نشان می داد تا آنها را به هم پیوند بزند، فهم جدیدی از عمق فضا را ارائه داد و با محدود کردن عمق فضل به روش های گوناگون، بین عمق نمایی سه بعدی و سطح دو بعدی توازن ایجاد کرد.Cézanne,_Paul_-_Still_Life_with_a_Curtainبا مطالعه وتأمل در آثار طبیعت بی جان متوجه می شویم که هنرمندان در هر مکتب و با هر سبک و سیاقی، توجه ویژه ای به طبیعت بی جان داشته اند و با روش ها و تکنیک های خاص خود مفهوم جدید و قابل تأمل در اشیاء خلق کرده اند تا پاسخ گوی نیازها و اندیشه هایشان باشد .با توجه به تفاوت های گسترده میان سبک های نقاشی در شرق و غرب می توان به یک نکته مشترک اشاره کرد و آن این است که هنرمند، طبیعت بی جان را وسیله ای برای هماهنگی انسان با جهان اطرافش قرار داده.چه درنقاشی کوبیست، چه درکلاژ، چه از منظر متافیزیکی، چه از دید سورئالیستیک و یا پاپ آرت و چه در نقاشی شرقی از جمله نقاشی ژاپنی، همه وهمه به دنبال برقراری ارتباط با جهان بیرون و طبیعت بوده اند و این امر را از طریق اشیاء بی جان به شکلی زیبا به مخاطب انتقال داده اند.در ایران نیز نقاشی از طبیعت بی جان به طور مستقل مطرح بوده و می توان گفت از زمان قاجار یعنی زمانی که هنر غرب تأثیر خود را بر فرهنگ ایرانیان گذاشت، توجه به زندگی درباری و در نتیجه توجه به اشیاء تجملی و ظروف میوه و غذا در کنار دیگر اشیاء مطرح شد.A Nourouz still life, Persia, Qajar, 19th centuryبا اینکه نقاشی از طبیعت بی جان در ایران لهجه و رنگ ایرانی دارد اما تأثیر پذیری آن از هنر غربی کاملا واضح و روشن است. قبل از دوره قاجار هم نقاشی از طبیعت بی جان مشهود است ولی تنها قسمتی از کار بوده و مستقل نیست.تا به اینجای کار سعی کردم خلاصه ای از طراحی و نقاشی از طبیعت بی جان و قدمت آن را بیان کنم، چرا که معتقدم این ژانر از نقاشی آن طور که باید شناخته نشده و صرفا مرحله ای برای تمرین طراحی معرفی می شود.در حالی که دیدیم چه معنای عمیقی در پس این آثار نهفته است.امیدوارم این مطلب تا حدودی به شناخت اولیه آن دسته از عزیزانی که با تازگی وارد حیطه نقاشی شده اند کمک کرده باشد.در ادامه به معرفی خود طراحی و مقوله اسکیس خواهم پرداخت تا با یک پایه علمی ودرست به سراغ طراحی برویم.