رد دشمنی هیستریک با آقای مزاری

من هر از گاهی مطاعن آقای مزاری را ذکر میکنم و این به آن معنا نیست که من از ایشان متنفرم. من همیشه سعی می‌کنم نسبت به او و هر شخصیت تاریخی دیگر خنثی باشم. هرگونه حب و بغضی، ولو اندک، می‌تواند آدم را در چاه صغارت و نااهلیت بیندازد. این مطاعن هم به این دلیل است که طرفداران ایشان در غلو در مورد او بر سبیل افراط رفته‌اند. انتظار ما از یک انسان بالغ در سال 2022 این است که در امر بسیار ظریف و دشوار سیاست از اشخاص و چهره ها حتی طرفداری هم نکنند، چه برسد به اینکه کسی را پیشوا و امام بخوانند. در عصر اینترنت و شبکه‌های اجتماعی چنین کاری واقعا آدم را خجالت‌زده می‌کند.خطاب من به کسانی که با من هم‌عقیده هستند این است که نبایست به چاه دشمنی هیستریک با مزاری بیفتیم. چنین دشمنی‌ای افراد را به این درک اشتباه می‌رساند که لابد آقای مزاری مشکل اصلی بوده و اگر ظهور نمی‌کرد همه چیز درست می‌بود. فرض کنید دزدی گوشی همراه ما را می‌زند و ما او را مقصر می‌بینیم. هیچکس از پس‌زمینه‌های ظهور یک دزد صحبت نمی‌کند؛ فقر، بیکاری، فقدان حمایت و خدمات اجتماعی، حاشیه نشینی و اعتیاد و... فکر خواهیم کرد که لابد در این شخص دزد ذات دزدی وجود دارد و با از بین بردن و امحای او دزدی هم محو می‌شود. در حالی که در کشورهای مرفه با از بین بردن عوامل اجتماعی، جرم و جنایت هم محو شده است. حال مزاری هم اگرچه یک وضعیت آسیب‌زای اجتماعی-سیاسی بود، اما پرداختن به او و غفلت از شرایطی که مزاری را به وجود آورده ما را دچار خطایی بزرگ می‌کند. امری که سبب شد مزاری سر بر آورد و بتواند نابهنجاری‌ها و خسارت‌های عظیم غرب کابل را رقم بزند، ناسیونالیسم قومی است. ناسیونالیسم قومی همچنان هم می‌تواند مزاری بزاید و تولید کند. ناسیونالیسم قومی هم خود زاییده امر دیگری است. زاییده «راندن عقده انقیاد و کهتری به سویی و دسترسی به بازشناسی». همه ما مردم هزاره از تحقیر و عدم بازشناسی رنج می‌بریم، چه در افغانستان و چه در جاهای دیگر دنیا. اما شیوه تعامل با این احساس «بازشناخته نشدن» را باید عقل راهنمایی کند نه احساسات. دقت کنید که ناسیونالیسم قومی فقط یک راه برای برون راندن احساس کهتری است. اگر آلترناتیو ناسیونالیسم قومی نباشد چیز دیگری خواهد یافت یا خواهد ساخت. همه از واقعه حمید خراسانی آگاهیم، یک جوان چرسی و شرابی که خود را مسعودی و ناسیونالیست تاجیک معرفی می‌کرد. چطور او بعد از چند سال سر از داعش و طالبان برآورد؟ در اطراف مولوی مهدی امروز بسیاری موی کشالان هزاره را می‌بینید که قومندان شفیع و مزاری را پیشوای خود می‌دانند. آیا کسی فکر می‌کرد در بین هزاره و شیعه طالب ظهور کند؟ آیا کسی گمان می‌کرد در سال 2022 در میان هزاره و شیعه به وفور طالب یافت شود؟فدایی، قاری بلال، ذوالفقار امید، صداقت، مولوی مهدی! حتی علیپور هم طالب شد ولی طالبها با او جور نیامدند!فقدان بازشناسی به دنبال راهی می‌گردد تا کانالیزه شود. ناسیونالیسم قومی این راه است، اما اگر امکانات و مناسبات دیگری در مسیر فرد قرار بگیرد، او آن را انتخاب خواهد کرد. به تعبیر ساده‌تر، انسانی که در دعوای بدوی هگلی قرار دارد و موقعیت ارباب را متزلزل می‌بیند، به دنبال حذف اوست. به همین دلیل هولیگانیسم و گنگستری در میان مردم کم‌برخوردار و حاشیه‌نشین جذابیت دارد. گنگسترها اگر بتوانند به ایده‌ای بگرایند علاوه بر توجیه معنوی حمایت‌های جانبی نیز به دست خواهند آورد. اگر ایدئولوژی یا تفکری بتواند به آنها آزادی و امکان بروز بدهد، به سوی آن خواهد رفت. تاریخچه کل دهه شصت هزاره‌جات با توسل به همین مطلب قابل تفسیر است. قومندانان و گردنکشان هزاره‌جات اسما در برابر کمونیست و شوروی می‌جنگیدند ولی رسما جنگ آنها با یکدیگر بود. آنها برای بازشناسی می‌جنگیدند نه فلان ایده و کتاب. این بود که در غیاب شوروی جنگشان شدیدتر و بدتر می‌شد و هر یک سعی داشت دیگری را حذف کند. امروز نیز بسیاری از سربازان و جنگجویان و کنشوران در نتیجه تحقیق و تتبع فلسفی مزاری‌گرا نشده اند(آن سان که هیچ طالبی هم در نتیجه کتب القاعده جهادی نشده، بلکه برای ارضای هولیگانیسم خود به این پیکار پیوسته است). مزاری‌گرایان این مسیر را انتخاب کرده‌اند چون به آنها آزادی عمل و احترام می‌دهد. امروز نیز اگر طالب به آنها چنین آزادی عملی بدهد طالب می‌شوند.اهالی قلم جاهل طرفدار آقای مزاری، مردم را به تعطیل عقل فرا می‌خوانند، اما نمی‌دانند که در این تعطیلی عقل بربادی خودشان هم مقرر شده است. عقل تنها دلیل آدم است. بیایید هیچ گاه آن را تعطیل نکنیم.