میم مثل مسئولیت

در تفکر اسلامی ریاست بر مردم به عنوان مسئوولیتی سنگین و خطیر محسوب می‌شود.پیامبر گرامی اسلام (صلّی الله علیه و آله) فرموده‌اند: «سَیِّدُ الْقَوْمِ‏ خَادِمُهُمْ‏» (رئیس و آقای هر قوم، خدمتگزار آن‌ها است)در دورانی که معصومین در رأس حکومت قرار گرفته‌اند، با حساسیتی فراوان نسبت به این مهم رفتار کرده‌اند.برای نمونه، در بخش‌هایی از توصیه‌ امیرالمؤمنین (علیه السلام) به مالک اشتر هنگام اعطای ولایت مصر آمده‌است: «مهربانى و محبت و لطف به رعیّت را شعار قلب خود قرار ده. بر رعیّت همچون حیوان درنده مباش که خوردن آنان را غنیمت دانى؛ که رعیّت بر دو گروهند: یا برادر دینى تو هستند یا انسان‌هایى مانند تو. اگر گناهى از آنان سر مى‏زند یا مشکلاتی بر آنان عارض مى‏گردد، و خواسته یا ناخواسته اشتباهى مرتکب مى‏شوند، آنان را ببخشاى و بر آن‌ها آسان‌گیر آن‌گونه که دوست دارى خدا تو را ببخشاید و بر تو آسان گیرد. چرا که تو از نظر قدرت برتر از آنانى، و آن که بر تو ولایت دارد بالاتر از تو است، و خداوند برتر از آن کسى که تو را والى مصر نموده. خداوند کفایت امور رعیّت را از تو خواسته، و به خاطر آنان تو را در عرصه آزمایش قرار داده.»در آیات، احادیث و سیره معصومین وظایف متعددی برای مسئولین حکومت اسلامی ذکر شده‌است که به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم.1) دوری از تکبر و فخرفروشی: یکی از صفات ناپسند اخلاقی، که درمورد کارگزاران حکومتی به صورت ویژه و خاص ناشایست است، تکبر و غرور است. در کلامی مشهور از امیرالمؤمنین (ع) آمده‌است: «آفت ریاست فخر است.»2) گشاده‌رویی، محبت و مدارا با مردم: امیرالمؤمنین (ع) در توصیه‌ای خطاب به محمد ابن أبی‌بکر، والی ایشان در مصر می‌فرمایند: «در برخورد با مردم، رفتاری از روی فروتنی، نرمخویی و مهربانی داشته، و با آنان گشاده‌رو و خندان باش.»3) انتقادپذیری: امیرالمؤمنین (ع) در این زمینه فرموده‌اند: «پاره‌ای از وقت خویش را برای آنان که با تو سخنی دارند قرار بده؛ و در مجلسی عمومی به حرف‌های آنان گوش فرا ده. سپس در آن مجلس برای خداوندی که تو را خلق کرده، فروتن باش؛ و لشکریان و نیروهای نظامی و انتظامی و محافظان شخصی‌ات را از آنان دور کن تا آنان که با تو سخنی دارند بدون هیچ ترس و نگرانی و لکنت زبان با تو سخن بگویند.»4) تربیت اخلاقی و آموزش قرآن و احکام دین: از مهم‌ترین وظایف مسئولین در قبال مردم، اهتمام جدی به امور فرهنگی جامعه و آموزش مسائل دینی به جوانان و عموم مسلمانان است تا زمینه‌ی رشد فکری و اخلاقی در میان مردم هر چه بیشتر فراهم گردد. امام علی (علیه السلام) در توصیه‌ای به قُثَم ابن عباس، نماینده‌ی ایشان در شهر مکه می‌فرمایند: «پس از نماز ظهر و عصر در میان آنها نشسته و پاسخ کسانی را که از احکام دینی پرسش دارند، بده؛ و به جاهلان تعلیم کن. و عالمان را مورد تذکر و یادآوری قرار بده. و نباید به جز زبانت هیچ واسطه‌ای میان تو و مردم وجود داشته‌باشد و باید چهره‌ات را مستقیماً ببینند.»همچنین در خطبه 34 نهج‌البلاغه، در خطاب به مردم شام یکی از وظایف حاکم اسلامی را همین موضوع بیان کرده و می‌فرمایند: «اى مردم، مرا بر شما و شما را بر من حقّى واجب شده است. حق شما بر من، آن است که ... شما را آموزش دهم تا بى‌سواد و نادان نباشید، و شما را تربیت کنم تا راه و رسم زندگى را بدانید.»و در کلامی دیگر می‌فرمایند: «امام و حاکم اسلامی موظف است معارف اسلامی و ایمانی را به افراد تحت حکومتش آموزش دهد.»5) پرورش احساس: یکی از مهم‌ترین وظایف مسئولین در قبال مردم، توجه ویژه به قشر محروم و مستضعف است همچنان که خداوند درمورد حق آن‌ها توصیه و سختگیری فراوان نموده‌است. مولای متقیان در کلامی توصیه می‌فرمایند: «سپس خدا را، خدا را در خصوص طبقات پایین و محروم جامعه ... بخشى از بیت المال، و بخشى از غلّه‏هاى زمین‏هاى غنیمتى اسلام را در هر شهرى به طبقات پایین اختصاص ده؛ زیرا براى دورترینِ مسلمانان همانند نزدیک‏ترین آنان سهمى مساوى وجود دارد، و تو مسئول رعایت آن مى‏باشى. مبادا سر مستىِ حکومت تو را از رسیدگى به آنان باز دارد.»وظایف مردم در قبال حکومت اسلامیمردم در نظام اسلامی، خود صاحب نظام بوده و نقش اساسی در شکل‌گیری، تداوم، کارآمدی و استمرار موفقیت‌های آن دارند؛ و تحقق‌بخش عنصر «مقبولیت» نظام اسلامی که یکی از دو رکن به وجود آمدن عینی نظام اسلامی است، هستند. به همین دلیل اهمیت وظایف آنان در این نظام در مقایسه با نظام‌هایی که در آنان هیچ بهایی به مردم داده نمی‌شود یا در ظاهر از مردم دم زده می شود ولی عملاً به جای مردم و به نام مردم کانون‌های قدرت و ثروت نقش‌آفرین هستند، صد چندان می‌گردد.مهم‌ترین وظایف مردم در نظام اسلامی عبارتند از:1) مشارکت فعال در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی به ویژه در عرصه‌هایی که باعث تقویت نظام اسلامی و خنثی شدن توطئه‌های دشمنان می‌گردد. همچون حضور در انتخابات، راهپیمایی‌ها و ... .2) تلاش برای سازندگی هر چه بیشتر کشور به هر نحو ممکن و به تناسب استعداد و شرایطی که هر فردی در آن قرار دارد.3) دفاع از دستاوردهای انقلاب اسلامی و تلاش برای تبلیغ و معرفی این دستاوردها در جامعه به منظور تقویت روحیه انقلابی مردم و ایجاد انگیزه برای تداوم و استمرار این دستاوردها4) مقابله با تهاجمات فرهنگی دشمنان و به ویژه اشاعه فساد و فحشاء در جامعه، و امر به معروف و نهی از منکر که ضامن صیانت جامعه از پلیدی‌ها و فساد است.برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام «مکتوبات هیأت ‌الزهرا (س) دانشگاه شریف» کلیک کنید.