متن کامل سخنرانی شب دوم / «محبت واحد، دشمنی واحد»

شب دوم محرم‌الحرام ۱۴۴۵ / ۲۸ تیر ۱۴۰۲ / حجت‌الاسلام عابدینیمقدمهبسم الله الرحمن الرحیمالحمدلله رب العالمین والسلام و الصلاة علی سید الانبیا و المرسلین. حبیبنا و حبیب اله العالمین ابالقاسم محمد (ص) وآله الطیبین الطاهرین و لعن الدائم علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدیناَللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی کُلِّ ساعَةٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً.ان‌شاءلله ارض قلوب ما به طاعت ولیعصر آراسته بشود. این «حَتّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً» ارض قلوب را هم شامل می‌شود. ارض قلوب ما به طاعت حضرت ولیعصر آراسته بشود و این اطاعت ما مسبت به حضرت «وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً» دائمی باشد صلوات بلند مرحمت کنید.همینقدر توقع داشتید که حضرت در دلتان سکنا پیدا کنند؟ شوقتان را نشان دهید. صلوات یک شعار است، یک ارتباط است، یک انقلاب است. صلوات رفع مانع می‌کند. صلوات ایجاد مقتضی می‌کند. همه‌ی اینها روایت است. صلوات رفع نفاق می‌کند. صلوات خَلق و خُلق را طیب و طاهر می‌کند؛ «طيبا لِخَلْقِنَا وَ طَهارَةً لأِنْفُسِنَا وَ تَزْكِيَةً». لذا همیشه صلوات را مثل یک ابراز ارادت قوی بفرستید و نگاه نکنید دیگران آرام صلوات می‌فرستند. تعبیر روایت این است که «ارفَعوا أصواتَكُم بالصَّلاةِ علَيَّ» صدایتان را برای صلوات بلند کنید «فإنّها تَذهَبُ بالنِّفاقِ» صلوات نفاق افکن بفرستید.بحثی که این چهار شب داریم بحثی است که مکان تعلق دارد به آن، سعی می‌کنیم که بحث مرتبط با جریان عاشورا و نخبگانی باشد. از یک سو به قرآن مستند باشد، از یک سو به جریان عاشورا مرتبط باشد و از سوی دیگر وظیفه‌ی امروز ما را تعیین بکند.با این نگاه، یکی از مقاطعی که می‌تواند این سه نگاه را در آن اشباع کرد و در قرآن دید و اثر گذار است، جریان جنگ احد در قرآن است. تحلیلی که درباره‌ی جنگ احد در قرآن واقع شده و آن شرایطی که با جنگ احد پیش آمد، شاید کمتر تصویر دقیقی از مسئله با نگاه قرآنی و راهکار و اینکه امروز ما چه نسبتی با آن پیدا می‌کنیم و جریانی که عاشورا ایجاد کرد ارائه شده‌است. ان‌شاءلله اگر خدا قدرت و توفیق بدهد بتوانیم محضر دوستان باشیم. سعی می‌کنیم هر شب یک قسمت را بگوییم، ولی خب بحث خیلی گسترده است. آیات زیادی از قرآن مرتبط با جنگ احد است.دو دستگی لشگر اسلام در آستانه‌ی جنگ احدابتدا شرایط احد را ترسیم بکنیم. مسلمانان تازه حکومت را تشکیل داده بودند. در سال‌های اولیه حاکمیت جنگ بدر واقع شد و با اینکه لشگر مسمانان کم و محدود بودند و لشگر دشمن قوی و مقتدر. اما خدای سبحان با امداد سه دسته از ملائکه یعنی مسومین، مردفین و منزلین‌ -هر کدام از اینها خصوصیاتی در پیروزی داشتند که موضوع بحث ما نیست- بعد از این جریان برای مسلمان‌ها یک چیزی شکل گرفت. اینکه اگر ما بر حق هستیم و در جنگ بدر پیروز شدیم، پس همیشه پیروزیم. با این نگاه سال بعد جنگ احد شکل گرفت، که تعداد مسلمانان بیشتر شده و نیرومند‌تر شدند هرچند باز هم تفاوت‌شان نسبت به دشمن زیاد است. دشمن بیشتر و مسلح‌تر و نظامی‌تر بود. تجربه‌ی سال گذشته برای مسلمانان یک امیدی ایجاد کرده بود که این امید برایشان توقع ایجاد کرده بود، لذا با چینشی که پیامبر در جنگ احد ایجاد کرد جریانی کاملا حساب شده ایجاد کرد. چون اختلافاتی در مدینه پیش آمده بود که عده‌ای می‌گفتند جنگ در داخل مدینه باشد و عده‌ای می‌گفتند جنگ خارج از مدینه باشد. به این موارد فقط اشاره می‌کنیم نمی‌خواهیم زیاد وارد بشویم. کاملا این موارد در زندگی امروز مدل و نمونه دارد، یعنی کاملا مصداق دارد. منتها روی بعضی که ضروری‌تر است تاکید می‌کنیم.قرار بر این شد که جنگ خارج از مدینه باشد. یک سوم از مسلمانان به فرماندهی عبدالله بن اُبَیّ منافق لشگر را ترک کردند و برگشتند. یکدفعه یک سوم لشگری که خودش یک سوم لشگر دشمن بود جدا شد - مسلمانان هزار نفر بودند و دشمن سه هزار نفر - وقتی شدند هفتصد نفر، نسبت به سه هزار نفر شدند یک چهارم لشگر دشمن. یعنی تقریبا نسبت شده یک به چهارونیم. خب یکدفعه در همان ابتدای کار یک تضعیف و شکست روحی برای مسلمانان ایجاد شد و یک قوت قلب برای دشمنان که یک چنین اختلافی در لشگر اسلامی امکان‌پذیر است. یعنی یک تاثیر منفی در لشگر مسلمان‌ها گذاشت و یک تاثیر مثبت در لشگر دشمن گذاشت. غیر از آن سیصد نفری که برگشتند، دو قبیله‌ی دیگر هم می‌خواستند برگردند که پیامبر با یک تدبیری آن‌ها را نگه داشت. یعنی زمینه‌ی لغزش و برگشت خیلی زیاد شد. آن سیصد نفری هم که برگشتند برای اینکه خودشان را تطهیر کنند و نگویند که ما فرار کردیم، شروع کردند به فلسفه‌بافی و دلیل‌تراشی برای این کارشان که بگویند ما که برگشتیم برحقیم و شروع کردند به شایعه‌پراکنی نسبت به درون لشگر اسلام.نه تنها خودشان برگشتند، بلکه آرام ننشستند و رابطه داشتند با درون لشگر اسلام.می‌خواهم شرایط را کامل ترسیم کنم که ببینید این آیه در چه شرایطی نازل شده. یعنی این عده که از لشگر جدا شدند دائما زیر پای یک عده سست‌عنصر می‌نشستند و لشگر دائما حالت چالش داشت، حالت شبهه داشت. دائما بهانه‌گیری بود بین یک عده از مسلمان‌ها.شکست بعد از پیروزیخب جنگ واقع شد و شصت نفر را گذاشتند برای تنگه‌ی عقبه و بقیه هم مقابله کردند که باعث شد در ابتدا لشگر اسلام غلبه کرد و کفر با همه‌ی ساز و کاری که حالا توضیح نمی‌دهم چه چیزهایی تدارک دیده بودند، چه نوع جنگ روانی ترتیب داده بودند، یک سال اجازه نداده بودند مجالس جشن و سرور و ازدواج صورت بگیرد تا حالت کینه و انتقام نهادینه و شدید بشود تا جنگ احد با یک کینه‌ی شدید نسبت به مسلمان‌ها آغاز شود. تحلیل این فضا خیلی جالب است تا ببینیم چه کردند دشمنان و این طرف چه‌جور شد.خب لشگر دشمن شکست خورد و عقب‌نشینی کرد و در حالی که داشتند می‌رفتند آنهایی که در تنگه‌ی عقبه بودند احساس کردند که دارند از غنیمت ‌ها محروم می‌شوند. با اینکه پیغمبر فرموده بود حتی اگر ما اینها را تا مکه تعقیب کردیم شما بمانید و اگر به مدینه عقب‌نشینی کردیم شما بمانید. یعنی چه پیشروی کردیم، چه عقب‌نشینی کردیم شما بمانید و اینجا را خالی نکنید. از این شصت نفر حدود چهل و هشت نفر آن جا را خالی کردند و دستور پیغمبر را ندیده گرفتند و گفتند خب جنگ تمام شده دیگر، و حرکت کردند و آمدند برای جمع کردن غنیمت. آن دوازده نفر به فرماندهی عبدالله بن جبیر جنگیدند تا شهید شدند. خالد با لشگر دویست نفره‌ی سواره حرکت کردند آمدند و تنگه را گرفتند و از پشت به مسلمان‌ها حمله کردند و مسلمان‌ها که داشتند دنبال کفار می‌کردند یکدفعه دیدند که جبهه عوض شد و از پشت به آن‌ها حمله شده. تا آمدند از پشت مقاومت بکنند دشمن هم از جلو برگشت و از دو طرف این‌ها را در منگنه قرار دادند و تعداد هفتاد نفر از مسلمانان کشته شدند، عده‌ای مجروح شدند و بقیه فرار کردند.چهار دسته شدند: یک دسته کسانی که شهید شدند، یک عده‌ای فرار کردند و دیگر برنگشتند، یک عده فرار کردند اما پیامبر از روی بلندی صدایشان کرد که من کشته نشدم شما کجا می‌روید؟می‌دیدند اما آنچنان ترسیده بودند که فرار می‌کردند. رفتند تا یک جایی این عده، تعبیر قرآن این است که چون اینها مبدأ فکری‌شان کاملاً خراب نبود، لذا یکدفعه در فرارشان به این فکر افتادند که ما داریم چه کار می‌کنیم؟ تعبیر قرآن این است که یک چرتی «أمنة نعاس» بر اینها ایجاد شد، اینها یک دفعه به فکر فرو رفتند؛ مثل یک شوکی که آدم دارد یک کاری را به تندی انجام می‌دهد، یک مرتبه یک تأملی می‌کند که دارم چه کار می‌کنم؟ برگردم یک بار دیگر نگاه بکنم. یک حال برگشتی برای اینها پیش آمد، برگشتند. یک عده‌ی دیگری هم که چند نفر بودند از سه نفر، تا ده دوازده نفر ذکر می‌کنند، تا هجده نفر حداکثر، اینها کنار پیغمبر (ص) ماندند که در رأسشان امیرالمؤمنین (ع) بود. این صحنه که پیش آمد، مسلمان‌ها عده‌ای دور پیغمبر (ص) ماندند و عده‌ای برگشتند.دشمن یک مقدار که رفته بود گفت چرا اینها حالا که شکست خوردند کارشان را تمام نکنیم؟ برگردیم برویم تا مدینه تعقیبشان بکنیم، کار اسلام را تمام بکنیم. برگشتند دوباره آرایش جنگی گرفتند برای حمله. پیغمبر (ص) وقتی که شنید فرمود فقط کسانی که در جنگ بودند و فرار نکردند حق دارند در این جنگ جدید شرکت کنند. مجروح‌ها بیایند، فرار نکرده‌ها بیایند، تعداد محدود. خبر رسید به آنها که پیغمبر (ص) اینطور لشکر جمع کرده، یعنی فقط کسانی که عزم راسخ داشتند، آنها که فراری نبودند، آنها که فراری بودند حق ندارند بیایند، وقتی دیدند اینطور است گفتند سرمان که درد نمی‌کند چرا دستمال ببندیم؟ ما که پیروزی را به دست آوردیم، برگردیم برویم. اسم این جنگ شد «حمراء الأسد». در جنگ حمراء الأسد درگیری ایجاد نشد، فقط لشکرکشی شد و تمام شد رفتند.فقط زخمی‌ها بیایند...حالا پیغمبر (ص) برگشتند به شهر، یک دسته کسانی بودند که از اول نیامدند؛ آن سیصد نفر. یک دسته کسانی بودند که فرار کردند و حالا می‌خواهند کارشان را توجیه کنند. یک دسته هم کسانی بودند که فرار کردند اما برگشتند و یک دسته هم کسانی بودند که مقاومت کردند و همه‌شان به شدت مجروح شدند. نسبت به امیرالمؤمنین (ع) دارد که ایشان همه‌ی بدنش جراحت بود به طوری که پرستارها هر جا که می‌خواستند جراحت را درمان کنند، می‌گفتند زخم بعدی سر باز می‌کرد، تعبیر «کالقُرحَة الواحدة»؛ یعنی متصل است. مثل یک زخم شده بود همه‌ی بدن. امیرالمؤمنین (ع) بیش از شصت تا هفتاد زخم کاری بر بدنش بوده، شصت تا هفتاد زخم کاری همه‌ی بدن را یک زخم کرده بود. این تازه اول کار بود. یک عده هم که شهید شدند. هفتاد نفر برای شهر کوچکی مثل مدینه برای مسلمان‌هایی که آماده بودند هفتصد نفر بودند، هفتاد نفر شهید شدند و عده‌ای هم به همین نسبت مجروح شدند. در نظر بگیرید از هر ده نفر یک نفر شهید شده، همه جا عزا و عزاخانه و ماتم هست، یک دفعه یک حالت شوکی ایجاد شد که از چند جهت به آن حمله شد. یک عده که از اول نرفته بودند شروع کردند به اینکه اگر شما از اول حرف ما را گوش کرده بودید در مدینه می‌ماندید این مصیبت پیش نمی‌آمد. این سخن مربوط بود به اینکه عبدالله بن ابی و یارانش که تفکرشان در جنگ قوی‌تر بود. یعنی عبدالله بن ابی منافق که همیشه ساز نفاق و مخالفت را می‌زد، اینجا بین مردم گل کردند که راست می‌گویند، اگر ما حرف اینها را گوش کرده بودیم به این مصیبت مبتلا نمی‌شدیم.بعد هم جالبش این است که بدانیم در حین فرار که لشکر شکست خورده بود و داشتند فرار می‌کردند عبدالله ابن ابی و یارانش فعال‌ترین افراد شدند. چگونه؟ اینها بین مدینه تا احد و بین مسیر فرار لشکریان نیرو گذاشتند، تبلیغات می‌کردند که مردم اینها -کفار و مشرکان مکه- رهایتان نخواهند کرد، پس زودتر بروید به آنها اعلام کنید که ما از دین برگشتیم و تابع شما شدیم. یعنی در آب گل‌آلود وسط معرکه چه کار کردند؟ دم از اینکه ما پشیمانیم، ما اشتباه کردیم، ما نمی‌توانیم، شما (دشمنان) را قبول داریم و... زدند. اینها خیلی دقیق است.وضعیت مدینه بعد از جنگ احدعین این صحنه را حالا در تطبیق باید ببینیم یک ناامیدی بسیار عظیمی بر همه‌ی اقشار جامعه -آنها که شهید دادند به نحوی، آنها که مجروح شدند به نحوی، آنها که فرار کردند به نحوی، آنها که اظهار اسلام کرده بودند و تازه مسلمان بودند به نحوی- پیش آمد. حالا در ظرفیت تحلیل قرآن که چطور این را تدبیر بکند در جامعه‌ای که به ناامیدی کشیده شده، آن هم با جهات متعدد -از کشته‌ها، از زخمی‌ها، از شبهات و شایعات، از زیرپا خالی کردن خودی‌ها، - که از همه بدتر این بود که خودی‌ها زیر پا را خالی کرده بودند- این جامعه‌ای را که یک دفعه مثل اینکه یک دفعه بمب خورده باشد وسط یک جمعیتی، متلاشی شده باشد و پراکنده شده، چطور می‌شود دوباره به هم برگرداند و مرتبط کرد. سوره‌ی آل عمران پر است از آیاتی که مربوط به جنگ احد است. ما همه‌ی اینها را نمی‌رسیم، در جاهای مختلف پیشنهادات مختلفی برای این کار داده. اما از این قسمت از آیاتی که امروز عزیز بزرگوارمان خواندند محضر آنها هستیم. این آیه به عنوان یک تابلو « وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (آل عمران: 103).در نظر بگیرید جامعه‌ای که شایعات و فتنه‌ها، بعضی از فشارهای بیرونی آن را متزلزل کرده، خیانت‌های داخلی آن را متزلزل کرده باشد؛ روحیه‌ها آسیب دیده باشد. مثلا در بعضی مواقع دشمنان در جریان فتنه سابق آنچنان حرف می‌زدند و آثارشان را نشان می‌دادند، به طوری که هر کس می‌دید فکر می‌کرد کار نظام تمام شده و دیگر باید آماده باشند که یک حکومت جدیدی بیاید.یکی از دوستان ما می‌گفت من از محل کار آمدم تا خانه هیچ خبری نبود اما وقتی آمدم خانه و ماهواره را روشن کردم یک دفعه فیلم‌های تبلیغاتی که چند ثانیه چند ثانیه از جاهای مختلف می‌گذاشت، دیدم انگار من همانی نبودم که تا اینجا آمدم چیزی که من دیدم معلوم است درست نبوده این که اینها اینطور با فشار و هجمه دارند می‌گویند درست است، یعنی باورم شد پس من آنجا در خواب بودم و اینها واقعی هست. اینقدر حساب شده بود. در جنگ احد آنچنان این فتنه شدید، حساب شده و دقیق بود یعنی عبدالله بن ابی و یارانش خیلی کار دقیقی کرده بودند -آقا فرمود رسانه خوب کار کردند، آنها هم در حد خودشان کار رسانه‌ایشان خوب بود.- بعد آیه آمده به این جمع متفرقی که هرکسی سرش را در لاک خودش کرده‌است، برای غم و غصه‌ی خودش، برای ترس از آینده‌اش، برای از دست دادن افراد مهم‌شان که در هر کوچه‌ای می‌رفتی یکی دو نفر شهید شده بودند. پیامبر (ص) فرمود عموی من حمزه عزادار ندارد، چون خانه‌ها همه شلوغ بود و عزاداری می‌کردند خب حمزه مهاجر بود از مکه آمده بودند اینجا تیره و طایفه نداشتند. اولین کاری که کردند این بود و این کار جواب داد. جوابش این بود که مسلمان‌ها گفتند ما می‌رویم در خانه‌ی حمزه همه عزاداری هایمان را آنجا می‌کنیم. خود اینکه همه از حالت عزاداری‌های فردی بیایند جمع شوند یک جا، با هم عزاداری کنند این خودش یک وحدت است یا نیست؟ این خودش کار را سبک‌تر می‌کند یا نه؟دقیقه ۱۸ تا ۲۳:وقتی می‌بینند تعداد خانواده‌های عزادار زیاد است، وقتی می‌بینند همه مبتلا به [این بلا هستند]، این کار را سبک‌تر می‌کند. «اِذا عمَّ البَلاء»، هنگامی که بلا عمومی‌تر می‌شود، تحمل آن ساده‌تر می‌شود تا وقتی که بلا فقط برای یک نفر آمده است‌ و آن فرد احساس می‌کند تمام عالم فقط روی سر او خراب شده است. اما زمانی که شدیدتر می‌شود همه می‌بینند که خیلی‌ها مبتلا هستند، گاهی بعضی در شرایط سخت‌تری هستند؛ در چنین شرایطی می‌بینند که تحمل ساده‌تر می‌شود.بعد از آن چند کار دیگر هست که چون فرصت نیست از آن‌ها عبور می‌کنم.می فرماید: «خدا حبلی دارد؛ بلکه حبل‌ها و ریسمان‌های زیادی است.» مثلا در یک جا اصحاب پیغمبر نشسته بودند و رسول خدا از آن‌ها سوال کرد :«أَيُّ عُرَى اَلْإِيمَانِ أَوْثَقُ؟» یعنی کدام ریسمان ایمان از همه محکم‌تر است. گفتند شما داناتر هستید، شما بفرمایید، ما گوش می‌کنیم. پیغمبر گفت نه، می‌خواهم شما بگویید. این‌ها کاری بود که پیغمبر از قبل تدارک دیده بود. یکی گفت نماز است؛ یکی گفت روزه است؛ یکی گفت حج است؛ یکی گفت جهاد است... پیغمبر فرمود همه‌ی این‌ها که می‌گویید، ریسمان‌های ایمان هستند اما اوثق و وثیق‌ترین نیستند. وثیق‌ترین ریسمان ایمان «اَلْحُبُّ فِي اَللَّهِ وَ اَلْبُغْضُ فِي اَللَّهِ» است. حب فی‌الله و بغض فی‌الله بالاترین ریسمان است که چنگ زدن به آن باعث می‌شود حول یک چیز وحدتی شکل بگیرد که همه‌ی مسائل دیگر تحت آن قرار می‌گیرد.حالا این را می‌خواهیم عرض بکنیم، این‌جا که می‌فرماید «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ» کدام حبل؟ به نماز؟ به روزه؟ به حج؟ به جهاد؟ تمام این‌ها مهم است؛ نماز ستون دین است؛ جهاد قوام دین است و اقامه‌ی دین با آن محقق می‌شود؛ اما می‌گوید نه! یک جامعه‌ای که تفرق در آن ایجاد شده است، تشتت در آن ایجاد شده است، به چه چیزی نیاز دارد؟ به یک وحدت. وحدت چگونه شکل می‌گیرد؟ با محبت. محبت از کجا محقق می‌شود؟ از شباهت. شباهت، محبت می‌آورد و محبت، وحدت می‌آورد. روایتی هم دارد که خیلی زیبا است؛ [امام علی (ع)] در روایت می‌فرماید: «إنَّما يَجمَعُ النّاسَ الرِّضا و السُّخطُ». اگر مردم آن محبت‌ها و دشمنی‌هایشان واحد بشود، این‌ها به وحدت می‌رسند، با هم جمع می‌شوند و یکی می‌شوند. «يَجمَعُ النّاسَ» [یعنی] جمع می‌کند مردم را. چه چیزی جمع می‌کند؟ فقط مناسک واحد؟ می‌گوید نه. محبت‌های واحد و دشمنی‌های واحد. یعنی دشمنی‌های واحد مثل محبت‌های واحد سبب اجتماع می‌شودمحبت واحد، دشمنی واحدخدا امام را رحمت کند. گفت شیطان بزرگ. شیطان بزرگ یعنی دشمنی واحد. یک پرچم بلند در دشمنی را نشان داد که هر دشمنی دیگری با ما شد (که شد)، اگر عراق حمله کرد، اگر کودتاها می‌شد و کشورهای حمسایه‌ی دیگر ما خیانت می‌کردند (عربستان چه کرد و ..‌. )، امام گفت نگاه کنید نسبت این با آن پرچم بزرگ چقدر است، آن گاه به همان نسبت برای دشمنی با او وقت بگذارید. این که یک واحد در دشمنی باشد، به صورت معلوم و بقیه با او سنجیده بشوند، وحدت ایجاد می‌کند و الا اگر عده‌ای می‌گفتند که عربستان دشمن اصلی ما است، دیگری می‌گفت عراق دشمن اصلی ما است، دیگری بگوید منافقین دشمن اصلی ما هستند، چهارمی بگوید کردهای ایرانی که در عراق هستند و آن جا به عنوان کومله و دموکرات هستند [دشمن اصلی ما هستند]، دیگری بگوید انگلستان و اسرائیل و ... [دشمن اصلی ما هستند]، در این صورت اگر هر کس یک چیزی را می‌گفت برای برنامه ریزی اختلاف آغاز می‌شد. [بنابراین راهبرد اصلی این است:] دشمنی واحد و در کنار این یک وحدت در محبت. دشمن تمام کارش از ابتدای انقلاب به خصوص در جریانات و فتنه‌های اخیر [گرفتن دشمنی و محبت واحد بوده است]. او فهمید که «إنَّما يَجمَعُ النّاسَ الرِّضا و السُّخطُ»، محبت واحد و دشمنی واحد باعث می‌شود که یک امت نفوذناپذیر شود. دنبال چه برآمد؟ دنبال این برآمد که هم دشمنی واحد را بگیرد، هم محبت واحد را بگیرد. فتنه‌هایی که در دو-سه سری اخیر رخ داد، تمرکزش عمدتا در گسست اجتماعی بود.یعنی مردم با هم درگیر بشوند و دشمنی پیدا کنند، نتوانند کنار هم جمع بشوند، یک خانواده نتواند کنار هم جمع بشود تا بتوانند والدین و فرزندان را با عنوان تفاوت نسلی از هم فاصله بیاندازد. نمی‌گوییم فاصله نیست اما این فاصله قابل حل است. ولی وقتی گفتیم فاصله زیاد است دیگر غیر قابل حل می‌شود. هر اختلافی پیش آمد باعث شد بین این وحدت جامعه گسست ایجاد بشود. آن وقت به دنبال این گسست یک جامعه متلاشی می‌آید.اگر یک مشت شکر در مشت شما باشد و دستت را باز کنی چه می‌شود؟ دانه دانه همه‌اش می‌ریزد و به سمتی می‌رود چون بین آن‌ها هیچ ارتباطی نیست. درست است که یک مشت شکر است اما وقتی مشت باز شود هیچ ارتباطی با هم ندارند. شما مولکول‌های یک جسمی مثل سنگ یا الماس را نگاه کنید، اگر در دستتان باشد و دستتان را باز کنید آن محکم است، ضربه هم بزنید آن محکم است. بعضی از وحدت‌ها وقتی مورد آسیب و هجوم قرار می‌گیرند شدت وحدت‌شان در رابطه های اتصالی شدیدتر می‌شود. به‌ خصوص در موجود زنده، یعنی وقتی قسمتی از یک موجود زنده مورد آسیب قرار می‌گیرد، تمام نواحی و اعضا و جوارح دیگر کمک می‌کنند برای اینکه آن عضو ترمیم بشود و بتواند مقاومت کند و مهاجم را از بین ببرد. یعنی همه بسیج می‌شوند. تب کردن اثر این است. وقتی بدن انسان در آن نقطه‌ای که ویروس وارد شده قدرت دفاع از عضو را ندارد آنگاه تب آژیر خطر است تا همه‌ی بدن بسیج بشود با وحدت در مقابل آن مهاجم بایستند تا قدرت پیدا کنند آن را از بین ببرند. خیلی دقیق و زیباست. یعنی در نظام بدن ما، در آن وقتی که لازم است یک سیستم زیبای اِعتصام به حبل‌ِ اللّه محقق است.پیامبر اکرم (ص) در یک چنین جریانی که همه تشتت ها و شبهه‌های فکری، عملی، محسوس، معقول و... از اطراف هجوم آوردند (مانند این شبهه که اگر مسلمانان بر حق بودند چرا شکست خوردند؟ که شبهه اثرگذاری در سال دوم حاکمیت پیامبر بود، چون این حاکمیت نوپا و مثل یک کودک بود که هنوز قدرت تشخیص زیادی پیدا نکرده‌است و در اوایل کار است و هنوز با شکست مواجه نشده بود) که خداوند نقطه‌ی تشخیص در حل این مسئله را اعتصام به حبل واحد می‌داند. آن هم نه اینکه هر کس به یک حبلی معتصم شود، یکی به نماز یکی به روزه نه؛ چرا؟ چون «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ جَميعًا وَلا تَفَرَّقوا» (آل عمران، ۱۰۳) همه به یک حبل چنگ بزنند. نه اینکه هر کدام جداگانه به حبل خدا چنگ بزنید، بلکه جمیعا معتصم شوید و کسی اینجا حق ندارد جدا باشد. یعنی خداوند امر اصلی را در این می‌بیند.خب الان اگر ما باور کردیم که دشمن به دنبال یک گسست اجتماعی است و قرآن در مقابل این گسست اجتماعی به ما می‌گوید دنبال ایجاد وحدت باشید. حال چگونه وحدت را محقق کنیم؟ ادامه‌ی آیه می‌فرماید «وَاذكُروا نِعمَتَ اللَّهِ عَلَيكُم» (آل عمران، ۱۰۳) به یاد بیاورید که خیلی از آن نگذشته است که در بین مکه و مدینه دشمنی دیرینه بود و مکی‌ها مدنی‌ها را آدم حساب نمی‌کردند، قریش بقیه را آدم حساب نمی‌کرد و می‌گفت ما یک طایفه برگزیده هستیم. فلذا بین این‌ها همیشه یک اختلاف جدی بود. دو دسته در بین مدنی‌ها به اسم اوس و خزرج وجود داشتند که صد سال با یکدیگر می‌جنگیدند.دائما بینشان خونریزی بود. «وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً» (آل عمران، ۱۰۲) جریان مربوط به دوسال پیش است. که شما اینگونه با هم دشمن بودید. یاد بیاورید که چه کار کرد؟ «فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ» (آل عمران، ۱۰۲) شما را باهم مرتبط کرد. خدا ایجاد الفت کرد. واعتصموا را معنا کرد. به چه چیزی چنگ بزنید؟ به این وحدت در محبت. اگر ما امروز به عنوان یک مسلمان به قرآن رجوع کردیم، نگاه کردیم یک اختلالی در جامعه‌مان شکل گرفته است.ممکن است این آتش زیر خاکستر گاهی آشکار بشود، گاهی مخفی‌تر باشد. اما چیزی هست که ایجاد شده و هیچ کسی نمی‌تواند آن را انکار کند.دشمن توانست یک بدنه‌ای را از قسمت‌های ما جدا بکند. از همین نیروهای خودمان جدا بکند.اینها را در حقیقت، حاکمیت را در چشم‌شان دشمنی جلوه بدهد. حالا اقلیت هم باشند، برای ما مهم است. یک نفر هم باشد برای ما مهم است. چرا این کار را آنها کردند؟ چه کاری باید بکنیم؟ او به دنبال ایجاد گسست بود، شما باید به دنبال ایجاد پیوست باشید. پیوست با چه چیز ایجاد می‌شود؟ با محبت.یعنی کاری که امروز به عنوان وظیفه‌ی اصلی ماست در دانشگاه‌مان، در محله‌مان، در شهرمان، و در کشورمان چه کار باید بکنیم؟ دنبال رفع کدورت‌ها باشیم. نگذاریم بیشتر از این باقی بماند. حتی در روایت دارد اگر دو نفر باهم اگر قهر شدند می‌فرمایند نماز هر دو قبول نیست. از امام صادق سوال شد یکی ظالم است که قهر کرده، اینکه مظلوم است چرا برای او قبول نیست؟ او قهر کرده این چه کند؟ می‌گوید چرا این (مظلوم) اقدام نکرد برای آشتی؟ چون این اقدام نکرده نماز این هم قبول نیست. این اقدام بکند راه را برود اگر او نپذیرفت نماز او بعد از این قبول است. او دیگر می‌داند. چقدر مهم است این نگاه.اساس نگاه دین وحدت است. لذا در روایت فرمودند که الیورق فی العسق؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟ کدام از همه محکم‌تر است؟ این نگاه «الْحُبِّ فِي اللَّهِ وَ الْبُغْضِ فِي اللَّهِ» است که باعث می‌شود نماز بماند، روزه بماند، جهاد شکل بگیرد. یعنی آنها بچه‌های حب لله و بغض لله هستند. اگر کسی نماز خواند و دید محبتش نسبت به خدا و اولیای خدا و مومنان بیشتر نشد، معلوم می‌شود نمازش را نخوانده، نتیجه نداده، چون اینها ریسمانی بودند که می‌خواستند به این برسانند. ریسمان محکم ریسمانی است که چند لایه به هم تنیده هر کدام از این لایه‌ها نماز و روزه و... اما این حقیقت «ما نودیَ اَحَدٌ بِشَیءٍ مِثلُ ما نودیَ بِوِلایة» حقیقت ولایت آن حقیقتی است که جامع همه‌ی این ریسمان‌هاست. دنبال آیه می‌فرماید «فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً» این نعمت خدا بود که اخوت را برای شما به وجود آورد. اخوت باعث شد که یکدفعه اسلام اینقدر توسعه پیدا کرد. دشمن نتوانست در مقابل این کاری انجام بدهد. اما اگر برای ما مهم نبود، جدا شدن افراد یکی یکی مهم نبود، رفت که رفت، ریزش‌ها برای ما مهم نبود، امیرالمومنین(ع) در جنگ جمل وقتی جملیون کشته شده بودند و جنگ تمام شده بود، در لشگر حرکت می‌کرد بین کشته‌های جملی و اشک می‌ریخت؛ که با دست خودم دست خودم را قطع کردم. یعنی اینهایی که کشته شدند از جملیون از اینها که در مقابل حضرت ایستاده بودند، و کسانی که قد علم کرده بودند در مقابل حضرت،یعنی امیرالمومنین راضی نبود که اینها کشته بشوند. خوشحال نبود که اینها کشته شدند. اگر یک جایی انسان ببیند که فرزند کشور ماست، الان آسیبی برایش ایجاد شده، جدایی ایجاد شده، نفرتی در درونش شکل گرفته، وظیفه‌ی همه ماست که این «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ جَميعًا» (آل عمران، ١٠۴) به عنوان یک امر به عنوان یک دستور الهی به عنوان یک کار امیدآفرین چون وقتی که او جدا شد، کم کم حال ناامیدی به او دست می‌دهد، حال ناامیدی در وجود او سرایت می‌کند به افراد دیگر، به جوانان دیگر، به اطرافش، به خانواده‌‌اش و دوستانش، یعنی مثل یک چرک و دمل ساری و سرایت‌کننده مسری است. این چه می شود؟ مدام گسترده می‌شود. به خود ما هم بعد در نتیجه می‌رسد اگر انسان به دنبال تعیین این است که تکلیفش امروز چیست هر جا دیدیم دشمن به دنبال ایجاد گسست است. دستور صریح قرآن است که اینجا جای پیوست است.شب دوم محرم‌الحرام ۱۴۴۵ / ۲۸ تیر ۱۴۰۲ / حجت‌الاسلام عابدینی پایه‌ی امر‌به‌معروف و نهی‌ازمنکر، توسعه وجود خود حالا چه کار بکنیم که دنباله‌ی آیه هم می‌فرماید که «وَكُنْتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ» (آل عمران، ١٠٣) شما در لبه‌ی آتش بودید داشتید سقوط می‌کردید، اما «فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا» (آل عمران، ١٠٣) خدا با محبت شما را نجات داد «كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ» (بقره، ٢۴٢) این محبتی که شما را اینجور نجات داد آیه‌ی خداست، معجزه‌‌‌ی خداست، یعنی محبت معجزه‌ی الهی است که دل‌ها را به هم چه کار می‌کند؟ مرتبط می‌کند . چگونه به ما بگویند تا اهل عمل بشویم؟ بعد از این آیه است که آیات امر به معروف می‌آید که آیات امر به معروف به دنبال «وَلتَكُن مِنكُم» (آل عمران، ١٠۴) همین آیه‌ی بعد «وَلتَكُن مِنكُم أُمَّةٌ يَدعونَ إِلَى الخَيرِ» (آل عمران، ١٠۴) که اساس امر به معروف و نهی از منکر به چه برمی‌گردد؟ به این که انسان خودش را توسعه می‌دهد، بزرگ‌تر می‌بیند، اینها را خودش می‌بیند، چه طور من اگر پایم مجروح باشد دنبال درمان آن برمی‌خیزم، دستم اگر مجروح باشد دنبال درمانش برمی‌خیزم. می‌گوید انسان‌ها در جامعه‌ی ایمانی همه مثل چه هستند: «المُؤمِنونَ كَالجَسَدِ الواحِدِ» هستند، یک بدن واحد هستند، اگر یک بدن واحد «إذَا اشْتَكي مِنهُ عُضوٌ» اگر یک نفر در این جامعه‌ مشتکی، ناراحت و مریض شد، اگر مریض شد، می‌فرماید «تَداعى سائرُ الجَسَدِ بالسَّهَرِ والحُمّى» و بقیه‌ی بدن هم با او همراهی می‌کنند.تب می‌کشند، بی‌تابی می‌کنند، به خاطر این عضو می‌گوید مؤمنان در جامعه این جوری باید باشند؛ تب کنند برای همدیگر، بسوزند برای همدیگر، بی‌تفاوت نگذرند. کار دشمن این است که ما این جا نشستیم مثل دانه‌های شکر باشیم؛ دانه‌های شکر یعنی نشستیم کنار هم، کنار هم هستیم ما، اما ربطی به همدیگر نداشته باشیم. خدا می‌خواهد این جمع شدن‌ها که می‌فرماید «إنَّما يَجمَعُ النّاسَ الرِّضا و السُّخطُ» این رضا و سخط است که همه را به هم مرتبط می‌کند، ایجاد ارتباط می‌کند، محبت‌های واحد و دشمنی‌های واحد، ارتباط ایجاد می‌کند. ما دشمنی‌مان را می‌بریم روی جریان آمریکا به عنوان شیطان بزرگ و دوستی‌هایمان را می‌بریم سمت حداکثر دوستی‌هایی که داریم. هیچ چیزی را از دست نمی‌دهیم. لذا قرآن کریم می‌گوید در عین این که در مرتبه‌ی ایمان با هم وحدت دارند مسلمان‌ها، در مرتبه‌ی اسلام با هم وحدت دارند. اهل کتاب در مرحله‌ی قبول خدا با هم وحدت دارند. یعنی تا این مرتبه وحدت را هم می‌گوید. این اهل کتاب در مقابل کسانی که خدا را قبول ندارند با هم واحد هستند، یعنی این هم باید به عنوان وحدت دید. «تَعَالَوْا إِلَىٰ كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ» به آن کلمه‌ای که مشترک است. یعنی نگوییم ما دیگر با آن‌ها کاری نداریم. می‌گوید نه اینجا هم محور وحدت است. اگر این نگاه را توانستیم در وجودمان، باورمان ایجاد بکنیم، آن موقع می‌دانید هم خودمان از رخوت درمی‌آییم. یعنی به جای این که منفعل باشیم، در جامعه باشیم و اجتماع و احساس بکنیم به گوشه رانده شدیم یا نه، در صحنه نیستیم یا نه، حالی نداریم، انسان می‌بیند مثل یک عضو زخمی که در بدنش هست یک کسی که بریده یک کسی که ناراحت است یک کسی که در حقیقت زخمی خورده خودش می‌بیند حب ذات است و توسعه‌ی ذات خودش می‌بیند. و لذا وقتی خودش می‌بیند چه جور با تمام وجودش در صدد جبران این برای خودش برمی‌آید. امر به معروف می‌گوید این است نهی از منکر؛ می‌گوید از روی محبت است. مثل اعضای بدن نسبت به هم؛ چه جور انسان با محبت امر به معروف می‌کند و نهی از منکر می‌کند. اگر ما جریان این چیزی که باز الان به عنوان یک گسست اجتماعی دارد شکل می‌گیرد، به این نگاه، نگاه بکنیم که عده‌ای می‌خواهند تظاهر بکنند که جامعه رها شده درست است؟ همین هم با آن شدت محبت‌هایی که بین افراد در جامعه ایجاد شود به سرعت درمان‌پذیر می‌شود. درمانش در این رابطه است. اگر این پیوندهای محبتی در اجتماع قوی‌تر بشود، درون خانواده‌ها، ارتباطات اجتماعی، بنابراین بشود که «واعتصموا بحبل الله»؛ بر اساس این محبت شکل بگیرد، آن وقت خیلی از این‌ها خود به خود دفع می‌شود، این یک بحث دقیقی است، دنباله دارد و بحث‌های زیبایی دارد، که اگر توانستیم انشاءالله شب‌های آینده آیات بعدی را می‌خواهیم بگوییم. که این، از جنگ احد در آن حالت پریشانی و فشار و تشطط؛ دستور خداوند برای ایجاد وحدت، این است که محبت‌ها را تشدید کنیم. اگر هست بیشتر کنیم، اگر نیست ایجاد کنیم. هر کسی می‌تواند یک قدم در این رابطه بردارد، باید بردارد. من می‌بینم یک کسی با من قبلا صمیمی‌تر بود، الان شل شده، درست است؟ تلفن می‌زنم، سراغش را بگیرم. همین یک قدم ایجاد ارتباط در جامعه است. اگر یکبار در هفته بوده است، بگویم دوبارش می‌کنم در این ارتباط.ببینید هر کسی می‌تواند در هر جایی که هستش، قدم‌های بالاتری را در ایجاد محبت بردارد در جامعه. لذا می‌گویند «صِلُوا أرحامَكُم ولو بِالسَّلامِ» صله‌ی ارحام بکنید ولو به یک سلام کردن فقط. همین محبت، وحدت ایجاد می‌کند. ارتباط ایجاد می‌کند. ببینید ارحام یک موقع فقط ارحام نسبی است که فقط در فامیل است. یک موقع کشور ایمانی، رحم ولایی ایمانی داریم ما، مومنان رحم هستند با همدیگر. مرتبط هستند با یکدیگر‌. اگر رحم هستیم، این حقوقی ایجاد می‌کند، هوای همدیگر را باید داشته باشیم. اگر یک کسی به اختیار خودش دارد خودش را در چاه می‌اندازد، ما نمی‌گوییم، ولش کن، دارد با اختیار خودش [خودش را در چاه می‌اندازد.]نه! ما تا آنجا که توان داشته باشیم، نمی‌گذاریم. ما بچه‌ی خودمان بخواهد خودش را در چاه بیندازد، نمی‌گذاریم، چقدر حاضر هستیم به اصطلاح زحمت بکشیم تا این بچه این کار را نکند؟ نگاه به جامعه باید برگشت دوباره‌ی محبت‌ها، ارتباط‌ها ولو آنجایی که هست، بیشتر کردنش [باشد]. اگر آنجایی که نیست، اگر آنجایی که کمرنگ شده، پررنگ بشود.جریان کربلا بخاطر همین بود که در کاروان امام حسین علیه السلام، همه‌ی خانواده بود. زن بود، بچه بود، اهل بیتش بود، بزرگ بود، کوچک بود، یارانش بود، خیلی سخت است که می‌فرماید که امام حسین علیه السلام شب عاشورا به خیمه‌ی زینب سلام الله علیها که وارد شد، داشت در آنجا صحبت می‌کرد، زینب به امام حسین علیه السلام فرمود آقا جان، اینهایی که ماندند، می‌مانند دیگر؟ این‌ها باقی می‌مانند؟ یا این‌ها تا فردا می‌روند؟ هلال که همراه امام حسین علیه السلام بیدار بیرون خیمه‌ها با حضرت آمده بود؛ ایستاده بود تا حضرت برگردد، این کلام زینب را شنید. رفت پیش حبیب بن مظاهر، عرض کرد حبیب جان دل زینب نسبت به بودن ما آرام نیست، حبیب خیلی برآشفته شد، خیلی نگران شد. صدا زد همه را، یاران آمدند، اصحاب آمدند، عرض کردند بنی هاشم شما بروید خیمه‌ها با شما کار نداریم، ما خودمان با هم کاری داریم. وقتی آن‌ها را جمع کرد، عرض کرد زینب هنوز دلش از بابت ما آرام نیست. جمع شدند، با هم عهد بستند که فردا تا این‌ها زنده هستند، اجازه ندهند تا این‌ها زنده هستند، کسی از اهل بیت وارد میدان بشود و به عهدشان هم وفا کردند. امشب را ما امام حسین وارد کربلا می‌شود. سوال می‌کنند که اینجا کجا است؟ می‌فرمایند «هذه کرب و بلا». حضرت می‌فرماید همینجاست جایی که ما به شهادت می‌رسیم. آن جا جای قتلگاه ما است، اینجا جای خیمه‌های ما است. اینجا جای اسارت خانواده‌ی ما است. حر بن یزید یک تائب است، امشب ما یک نگاهی هم به حر می‌کنیم. به عنوان پشیمان، به عنوان نادم، به عنوان اهل معصیت، واسطه می‌کنیم حر را. حر جلوی لشگر حضرت را گرفته است. حضرت با آب از لشگرش پذیرایی کرده است، اما؛ وقتی حرکت بکند، حر اجازه نمی‌دهد، می‌گوید من مامورم که شما را اینجا نگه دارم، حضرت یک لعنی نسبت به مادر حر می‌کند، حر می‌گوید من چه بگویم در رابطه با مادر شما فاطمه؟ که فقط حسن دارد و نمی‌شود چیزی گفت، اگر غیر شما کس دیگری این حرف را زده بود؛ جوابش را می‌دادم، اما این ادب نسبت به حضرت زهرا سلام الله علیها؛ صبح عاشورا جوابش را گرفت، بین جهنم و بهشت خودش را مختار دید، اما برگشت به لشگر امام حسین علیه السلام، اما از اسب پیاده نشد، فرمود اجازه بده من اولین کسی باشم که به میدان می‌روم، خجالت می‌کشم از بچه‌های شما. رفته به میدان، آنجا صدا می‌زند، شما در صحرای قیامت ک هدر عطش هستید، که در آنجا ساقی فقط امیرالمومنان هست و رسول خدا، که در آنجا تشنگی فقط با او برطرف می‌شود، چطور می‌خواهید تقاضای آب کنید؟ که امروز آب را بر فرزند رسول خدا بستید؟ صلی الله علیک یا ابا عبدالله