فرهنگ؛ واجبِ مهجور

نگاهی به اهمیت مقولۀ فرهنگ در فضای انتخاباتاگر به الگوهای انتخابات‌های قبلی نگاه کنیم، متوجه میشویم مردم طبق طریقه‌ای خاص رئیس جمهور را انتخاب میکنند. مثلا بیشتر افرادی را انتخاب کرده‌اند که کمتر شناخته شده هستند و برعکس آن چیزی که نشان داده میشود مسئلۀ فرهنگ به طور ناخودآگاه در تصمیم گیری مردم موثر بوده است. راه دور نرویم، سال 96 اثری که گزاره‌های «دیوار کشیدن در خیابان»، «پخش ربنای شجریان» و «استادیوم رفتن خانم ها» بر جریان انتخابات گذاشت به مراتب بیشتر از برنامه های اقتصادی کاندیدها بود. البته در کنار «رفع حصر» و «سایۀ جنگ». آقای روحانی نیز به خوبی بازی را بلد بودند و میدانستند اکثریت مردم کل مناظرات را نمیبینند و صرفا بخش‌های کوچکی از حرف‌هایشان ترند میشود.دولت سیزدهم در حوزه اقتصاد، زمین سوخته ای تحویل خواهد گرفت. بنابراین، لازم است كه نامزدها توجه ویژه‌ای به اقتصاد و وضع معیشت مردم داشته باشند. از هرجهت که نگاه کنیم هم باید چرخ اقتصاد بچرخد تا خیلی از مسائل ریز و درشت درکشور حل شود. اما مگر رئیس جمهور فقط مسئول رسیدگی به اقتصاد است؟ و مگر تنها مسئلۀ کشور اقتصاد است؟شرایط به گونه‌ای است که اکثر کاندیدها به جای ارائۀ برنامه‌هایشان، صرفا وعده های عوام‌فریبانه میدهند و دنبال حمايت‌هاي پرشور مردم هستند، در حالیکه این وعده ها و شعار ها هیچ عایدی برای مردم نخواهد داشت. برای مثال، در خصوص مسئله آموزش، تا کنون هیچ یک از نامزدها برنامه‌ای برای جبران قصورهای آموزشي در دوران کرونا نداشته‌است. شاید در این شرایط کشوردر نگاه اول اين گونه به نظر برسد که مسئلة آموزش اولویت نباشد اما باید در نظر داشت که نادیده گرفتن مسئلة آموزش، نسلی از فارغ التحصیلان را به جامعه تحویل خواهد داد که در حالي كه در آیندة بسیار نزدیک قرار است کشور را اداره کنند، علاوه بر نداشتن مهارت، حال سواد تخصصی نیز نخواهند داشت؛ البته اگر آن مدارس خاص که مخصوص طبقات خاص هستند را نادیده بگیریم.در بین تمام ترند های انتخاباتی و شعارهایی که نامزدها سر میدهند، مهجورترین موضوع، فرهنگ است.رئیس جمهور علاوه بر تمام وظایفی که دارد رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز هست و به جز شخص رئیس جمهور، نُه نفر دیگر نیز از هیئت دولت در این شورا حضور دارند. رئیس جمهور وزیر فرهنگ را پيشنهاد مي‌دهد، پس مهم است که رأس قوه مجریه چه نگاهی نسبت به فرهنگ دارد؛ چراکه مستقیماً بر ریزترین مسائل فرهنگی اثرگذار است.میگوییم کشور دچار مشکلات اقتصادی است. اما آیا حوزه فرهنگ و توسعه فرهنگی نمی‌تواند بازوی حوزه اقتصاد و ابزاری برای عبور از مشکلات اقتصادی باشد؟ چرا سینما را رونق ندهیم؟ چرا صنعت نشر را سامان ندهیم؟ با گردشگری نمیشود ارز به کشور وارد کرد؟ درحالی که کشور ما در تمام شهرها و روستاها و مناطق ییلاق و قشلاق عشایر جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی و طبیعی دارد، اين سرمايه‌ها در بلاتکلیف‌ترین حالت ممکن قرار دارند. نه تنها از این جاذبه‌ها استفاده‌ای نمیشود بلکه حتی گویا برنامه‌ای جدی برای نابودیشان نیز در پیش گرفته شده است. گنبد مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان، پس از مرمت، مثال بارز رویکرد تخریب محور نسبت به فضاهای گردشگری است. به راحتی و با تلفیق سینما و تاریخ میشود برای کشور درآمدزایی کرد. بسیاری از مردم دنیا علاقه‌مند به دیدن مکان هایی هستند که لوکیشن فیلم و سریال‌ها بوده‌اند، به خصوص اگر تاریخی باشند. در سراسر دنیا بیش از 130 میلیون فارسی‌زبان وجود دارد؛ ما به عنوان بزرگترین کشور فارسی زبان جهان برای زبان فارسی چه کار مهمی انجام داده‌ايم؟ تجربیات تاریخی نشان داده است که هر جا قرار بر نفوذ و تاثیرگذاری بوده است، نه جنگ و اسلحه، بلکه استیلای فرهنگی بوده است که این مهم را برآورده ساخته است. امروز مردم تاجیکستان میگویند ما برای زبان فارسی با شوروی جنگیده‌ایم، شما برایش چه کرده‌اید؟ و اینجاست که از پاسخ باز میمانیم. در حال حاضر بسیاری از مردم اروپا و آمریکا مایل به یادگیری زبان کره‌ای و ژاپنی هستند، فقط چون کی‌-درامر هستند یا طرفدار انیمه و مانگای ژاپن. ما تاریخ مشترک با کشورهای خاورمیانه داریم، از نفوذ غرب هم نگرانیم، اما از اشتراکات فرهنگی برای اثرگذاری استفاده نمیکنیم. همۀ اینها را دولت باید انجام بدهد، دولت باید حواسش به تربیت دانش‌آموزان باشد، اما نیست. دولت باید وضع نابه سامان فضای مجازی را سامان بدهد، اما کاری نمیکند. دولت باید از فیلم‌ساز ایرانی حمایت درست کند اما تا میتواند سنگ جلوی پایشان می‌اندازد (این موضوع با نظارت درست که وجود ندارد متفاوت است. ساترا و وزارت ارشاد آنجا که باید کاری نمیکنند و با کج سلیقگی فقط مردم را سرخورده میکنند). نامزدها هیچوقت به مسائل اصلی فرهنگی نمیپردازند. اگر جایی بخواهند از فرهنگ صحبت کنند، برای استفادۀ رسانه‌ای است، اگر از استادیوم رفتن خانم‌ها و پخش ربنای مرحوم شجریان صحبت میشود، نه چون میخواهند مشکلات اصلی خانم‌ها را در جامعه حل کنند یا دلشان برای موسیقی ایرانی میسوزد، بلکه برای این است که حرف زدن از اینها مد است. همه‌ی جهان امروز دارند از مسئله‌ی زنان میگویند و هیچ چیز بهتر نمی‌شود، چرا ما نگوییم؟ در جواب سوال‌های اقتصادی هم پاسخی میدهند که نه تنها هیچ ربطی به اقتصاد ندارد، بلكه گويي در حین پاسخ، طعنه به رقیبان و تسويه‌حساب سياسي را اصل مي‌دانند. مسئلة امروز زنان ما حقیقتاً این نیست که با چه نام و عنوانی در خانه صدایشان کنند. امنیت شغلی، امنیت روانی در جامعه، نبود امکانات حداقلی برای مادران دانشجو و شاغل، تبعیض‌ها (خصوصا درگرفتن مسئولیت‌های کشوری) و البته سوءاستفاده‌هایی که هرچهار سال یکبار و زمان انتخابات از زنان میشود به مراتب مسائل مهمتری برای بانوان هستند. رئیس جمهور نباید یک‌وجهی باشد. رئیس جمهور اگر به اقتصاد توجه دارد باید به فرهنگ در عرصه داخلی و بین‌المللی نیز توجه کند. اگر برنامه‌ای برای برون‌رفت از وضع فعلی اقتصادی دارد، باید برنامه‌ای نیز برای برطرف کردن مسائل فرهنگی داشته باشد و قبل از انتخابات آن را به مردم ارائه دهد. همۀ کاندیداها معتقد هستند که میشود همین شرایط نابسامان اقتصادی را در چهارسال درست کرد، اما فرهنگ مسئله‌ای نیست که چهارسال برای سامان دادن به آن کافی باشد؛ بنابراین نیاز به توجه بیشتری دارد. با وجود همۀ این‌ها در برنامه‌های چند تن از نامزدهای انتخابات، اشاره به بعضی از مسائل فرهنگی و تربیتی خاص مانند مسئله اسباب بازی‌ها، که از مطالبات رهبری و هر فرد دغدغه‌مند در حوزۀ کودک و آموزش است، وجود دارد که امیدواریم همین بارقه‌ها بتواند در آینده، نگاهی نو از به مقولة فرهنگ را به جامعه ارائه دهد و شرایط بهتر از این بشود.زینب سادات میرفخرایی / کارشناسی تاریخ