هوش و انواع آن

نویسنده: کاوه میرطهماسبیهمة ما ناخودآگاه به موضوع هوش فکر می‌کنیم. برای ارزیابی میزان هوش افراد به عملکرد آنها نگاه کرده و اینکه در کارهایشان موفق هستند یا چه نقشی در جامعه ایفا می‌کنند. اگر فردی در این زمینه‌ها موفق عمل کند، ناخودآگاه از دید ما فردی باهوش تلقی می‌شود. برعکس این مسأله نیز صدق می‌کند و برای فردی صفت کم‌هوش را انتخاب می‌نماییم. اکثریت انسان‌ها متفق‌القول هستند که هوش در زندگی ما نقش مهمی ایفا می‌کند؛ زیرا اعتقاد داریم که افراد باهوش کسانی هستند که تحصیلات بالاتری دارند، به دانشگاه‌های بهتری می‌روند، مشاغل بهتری اختیار می‌کنند، درآمد بیشتری دارند یا حتی عمری بیشتری می‌کنند و تصمیم‌های بهتری اتخاذ کرده و اعتماد به نفس بالاتری دارند.سازمان‌های دولتی و شرکت‌های خصوصی در حال حاضر شکارچی کارکنان باهوش هستند؛ چون معتقدند همکاری با افراد باهوش باعث ارتقاء کسب و کار آنها می‌شود. اما پرسشی مطرح است و آن نحوة پیدا کردن افراد باهوش یا پی بردن به میزان هوش آنهاست. به‌صورت عامیانه ما برای محک هوش هر فرد به دو چیز نگاه می‌کنیم: اول میزان تحصیلات و محل تحصیل او. دوم میزان موفقیت او در فرهنگ و اجتماع مورد بررسی. این فرض وجود دارد که با وجود داشتن تحصیلات بیشتر میزان موفقیت افزایش پیدا می‌کند. ولی این قضیه همیشه درست نیست؛ یعنی با افرادی مواجهیم که با وجود تحصیلات بالا در دانشگاه‌های خوب، چندان در زندگی موفق نیستند.عکس این قضیه نیز وجود دارد؛ یعنی ما با افرادی مواجهیم که تحصیلات دانشگاهی ندارند، ولی در کسب و کار خود بسیار موفقند: استیو جابز، بیل گیتس، ریچارد برانسون و ... چون تحصیلات دانشگاهی قابل توجهی ندارند. برای «موفقیت» نیز تعریف جامعی وجود ندارد. شاید در نظر عامه مردم، میزان موفقیت یعنی اینکه فرد مالک چه چیزهایی هست به جای اینکه چه کسی است. مالکیت نیز معمولاً در خانه،‌ ماشین،‌ لباس، دارایی‌های نقدی، محبوبیت و چیزهایی از این دست خلاصه می‌شود. اما می‌توانیم مثال‌های فراوانی بزنیم که فردی با داشتن همه این چیزها از هوش بالا بی‌بهره است. البته نقش «شانس» را در تمام این موارد نباید نادیده گرفت و شاید فرد در آن نقشی نداشته باشد.اما از نظر علمی چند نظریه مختلف دربارة هوش وجود دارد و هر کدام از آنها نیز برداشت متفاوتی درباره هوش و انواع آن دارد. ولی می‌توان گفت که وجه مشترک تمام این نظریه‌ها بر چنددسته‌گی هوش تأکید دارد. بطور میانگین بین 8 تا 14 هوش مختلف وجود دارد. برخی از مهم‌ترین انواع هوش عبارت است از:1. هوش سرعت تصمیم‌گیری: در طول تحصیل این هوش بیشتر از بقیه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد چون دانش‌آموز یا دانشجو باید در زمان مشخصی به پاسخگویی سئوال‌ها (یا همان مشکل) اقدام کند. بهرة هوشی یا آی‌کیو تا حدودی معادل با همین هوش است.2. هوش کلامی یا زبانی: به چه میزان می‌توان پیغام یا پیام را از کلام گوینده تشخیص داد و اینکه چقدر قشنگ و با چه کلامی می‌توان منظور را منتقل کرد. مجریان تلویزیون باید از این حیث باهوش باشند. آزمون Semantic Fluency‌ برای سنجش این هوش به‌کار می‌رود. در این آزمون از آزمون‌شونده خواسته می‌شود که ظرف یک دقیقه دربارة موضوعی صحبت کند. یا در آزمونی دیگر متنی برای آزمون‌شونده قرائت و از او خواسته می‌شود تا عین آن را تکرار کند.3. هوش استدلال / برهان / منطق: به آزمون‌شونده تعدای مشکل داده و از‌ آنها خواسته می‌شود تا مشکل را به‌سرعت تجزیه و تحلیل کند،‌ واقیعت‌ها را از درون آنها استخراج کرده، رابطة بین اجزای مختلف را پیدا کنند و بتوانند از مشکل ارزش جدیدی حاصل کنند. محاسبة این هوش معمولاً از طریق آزمون‌های مبتنی بر ریاضیات مشخص می‌شود.4. هوش بازاری / خیابانی: فرد در جایی رها شده و باید بتواند منابع در دسترش را پیدا کرده و از آنها نهایت استفاده را در شرایطش بنماید.5. هوش میان‌فردی: یعنی برخی افراد به‌راحتی می‌توانند حس یا خلق‌وخوی دیگران را استنباط کنند. این افراد دقیقاً می‌دانند که چه زمانی چه لطیفه‌ای را به چه کسی بگویند.6. هوش درون‌فردی: بعضی افراد قادرند تا خود را از بیرون دیده و نقاط قوت وضعفشان را بررسی کنند.