تغییر اقلیم و جنسیت؛ بارش نابرابری

برای نخستین بارگزارش منتشر شده پیرامون توسعه انسانی در سال ۲۰۰۷ تایید کرد که تغییرات اقلیم تهدیدی جدی برای از بین رفتن آزادیهای فردی و اجتماعی است و انتخاب ساکنان زمین را در محل زندگی ،کار و تحصیل و داشتن زندگی سالم به شدت محدود خواهد کرد. اما تاکید مهم این گزارش بیشتر برافزایش انواع نابرابریها درجهان و رابطه آن با خطرات و آسیب و آسیب پذیری اقلیمی بود.دسترسی محدود زنان به منابع، حقوق محدود آنها در مالکیت بر خانه و زمین، امکان جابجا شدن محدود در بسیاری از روستاها و شهرهای غیرمرکزی و صدای فراموش شده شان در اغلب تصمیم گیریهای کلان این آسیب پذیری را بشدت افزایش داده است.تاثیرات تغییر اقلیم سیستمهای سیاسی, طول وعرض جغرافیایی و گروه ها و نهادهای اجتماعی شکننده و آسیب پذیررا بیشتر و محکمتر درهم میشکند و تمام نابرابریهای جهان از جمله نابرابری جنسیتی را عمیقتر وبیشترمیکند.ضرورت نگاه جنسیتی به موضوع مدیریت تاثیر تغییر اقلیمزنان و مردان از جهات مختلف با واقعیتهای اجتماعی و اقتصادی و محیطی مواجه میشوند. نحوه مشارکت و نقطه اثرشان متفاوت است. نقش آنها درهویتهای بومی وفرهنگی، درشرایط سنتی و طبقه های اقتصادی متفاوت، تغییر میکند. به این ترتیب تجزیه تحلیل نیازها، آسیبها و دامنه و حوزه فعالیتها در یک دستگاه سنجش متفاوت به ایجاد جامعه ای عادلانه کمک میکند. این موضوع همچنین برتعریف هویتهای جنسیتی متفاوت اثر دارد . فضایی فراهم میکند که هر کس با توجه به توانایی و نیازش در قوانین و پروتوکلها و تصمیمات جایی و نقشی داشته باشد.گروه *Women’s Major Group طی سندی که سال گذشته منتشرشد اعلام کرد، رسیدن به برابری در جامعه ای پایدار امریست که هر روزسخت تر و دست نیافتنی تر میشود " امروز ما زنان خود را در شرایط بسیار سختی می بینیم. گویی حمایت دولتها را ازدست داده ایم. مسیری که کاملا به ضررجهان است. قدرت در بین عده محدودی از نخبگان و شرکت های بزرگ متمرکز شده است. تخریب محیط زیست و منابع محدود نادیده گرفته میشود، همینطور نقض حقوق زنان ، خصوصی سازی کالاهای عمومی و طرد حاشیه نشینها نگران کننده است . دیدن نوری در انتهای این تونل طولانی و تاریک دشواراست. استعمار و تأثیرات نئولیبرالیسم بی حد و حصر، از جمله فقر گسترده ، بیکاری، عدم در نظر گرفتن حق مالکیت بومیان و تعامل سازشکارانه با مردسالاری و سایر سیستم های ستم و سرکوب علیه زنان تبدیل به ابزاری شده است برای تقویت نابرابری ها و مانع مهمی است در پیشرفت به سمت توسعه پایدار."در اسناد سازمان ملل ۷ آسیب مهم ناشی از تغییراقلیم موثر برزندگی زنان تعریف شده است. جابجایی و مهاجرت تحمیلی بدلیل حوادث طبیعی، عدم دسترسی به آب سالم و پایدار، کمبود مواد غذایی ومنابع، کمبود سوخت، دسترسی نامتناسب با نیاز به خدمات بهداشت و درمان ، جنگهای داخلی بر سر تصاحب آب و زمین ، مرگ و صدمه در اثر حوادث طبیعی.زنان روستایی و جوامع محلیاولین جنبش زنان بومی برزیل برای حفظ جنگلهای استوایی سال ۱۹۸۰ تشکیل شد. صدای نارا مسئول جنبش بومیان آمازون صدای بسیاری از زنان بومی و روستایی در سراسر جهان است : "آمازون همواره به عنوان قلمرویی برای بهره برداری دیده شده است و نه به عنوان سرزمینی که باید از آن محافظت شود. ما مردم بومی همیشه مهمترین مانع از بین بردن آن هستیم. به همین دلیل ، به مرور زمان مجبور به تحمل فرآیندی از اشغال و آزار و شکنجه شدیم که تا به امروزادامه دارد. زنان بومی دیگر نمی توانند شاهد ویرانی سرزمین های خود و خشونت هایی که به مردانشان تحمیل شده است شوند. ما فهمیدیم که زمان جنگیدن با آنها فرا رسیده است. ما برای پدران ، برادران و همسران خود این مسئله را روشن كردیم كه مشاركت در طرح حمایت از این سرزمین، به همراه آنها زندگی همه را بهبود می بخشد. امروز بسیاری از زنان بومی، صدای خود را بلند می کنند و نماینده مردمان خود هستند."تغییرات اقلیمی بر زندگی زنان کشاورز و روستایی بعنوان تولید کننده و مدیران شیوه و مقدار مصرف منابع بسیار موثر است. آخرین آمار منتشرشده جهانی نشان میدهد ۷۰% زنان جهان در کشورهای کمتر توسعه یافته ، کم برخوردار و در صف مقدم مشکلات ناشی از تغییر اقلیم زندگی میکنند. بسیاری از محصولات زراعی و سبزیجات و ماهی و غیره که امکان فروش در بازارهای محلی را نیز دارند به دلیل بارندگی های نامرتب که تحت تاثیر تغییرات اقلیم است براحتی از بین میروند. زنان زیادی به خاطر مشکلات اقتصادی تحمیل شده در اثر تغییر اقلیم مجبور به ترک مدرسه هستند و اغلب آنها شانسی برای بازگشت به فضای آموزشی ندارند.بنا به قوانین و فرهنگی نانوشته و ناگفته گویی این زنان و دختر بچه‎ها هستند که مسئول حمل و نظافت و شستشو و مدیریت آب در خانواده به شمارمی‎آیند. در مجموع تخمین‎زده می‌شود به طورمتوسط برای جمع آوری آب در جهان، هر روز حدود ۲۰۰ میلیون ساعت زمان صرف می‌شود؛ زمانی که زنان و کودکان آب آور می‎توانند در کار و درآمدزایی و رشد فرهنگی و اقتصادی و یا مشارکت در مدرسه صرف کنند. در ایران نیز بیشتر از هفت هزار روستا با تانکر آبرسانی می‎شوند. هر چه زیرساختهای شبکه آبرسانی کشوری عقب مانده تر وبرنامه ریزی در تامین منابع آب به شکل پایدار و عادلانه در آن, ضعیفتر باشد تاثیر این موضوع آشکارتر است.بر اساس سندی که وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی منتشر کرد، مرگ و میر ناشی از بیماری‎های عفونی دستگاه گوارش و تناسلی، ششمین عامل مرگ زنان میانسال در ایران به شمارمی‎آید. آمار مرگ و میر زنان و خصوصا کودکان به شکل معناداری در مناطقی که از دسترسی به آب سالم و پایدارمحروم‎اند بالاتراست.بعبارتی این زمان هدررفته که حتی از تعداد کل ساعات کارهفتگی کارکنان تقریبا تمام بزرگترین زنجیره‎های صنعتی جهان هم بیشتر است نیز برای سلامت جسمی این زنان و دختران کافی نیست.زنان و حوادث طبیعیدر سال ۱۹۹۱ در سیل بزرگ کشور بنگلادش آمارمرگ و میر زنان بیش از ۵ برابرمردان بود. زنان و کودکان نخستین قربانیان حوادث طبیعی هستند. بسیاری از زنان شنا کردن نمیدانند، درجابجا شدن محدودیت و موانع دارند و به شکل سنتی مسئول مراقبت از کودکان و سالمندان خانواده هستند. مسئولیتی که نجات جانشان، در شرایط مختلف را به تعویق میاندازد. هنوز در کمک رسانی پس از حادثه درنیازهای ویژه برای آنان مانند لباس زیر و نوار بهداشتی تابووجود دارد. در برخی کشورها به زنان بازمانده پس از حادثه کمکهای دولتی تعلق نمیگیرد چون اغلب حساب بانکی یا مدارک هویت لازم را ندارند. در برخی کشورها مانند تایلند حتی کمک هزینه دولتها به خانواده برای مراسم خاکسپاری پس از حوادث طبیعی برای مردان بیش از زنان است. زنان باقی مانده از پس حوادثی چون سیل و زلزله اغلب از طرف خانواده خود یا همسرانشان تحت فشار قرار میگیرند. آنها به شدت در معرض فقر، ازدواجهای اجباری و کارگری تحت شرایط استثماری قرار دارند. آنها در مدیریت و تصمیمات پس از این حوادث نقشی ندارند وبه همین دلیل اغلب نیازهای‌شان دروضعیت تازه درنظرگرفته نمیشود.زنان مهاجر اقلیمیتا سال ۲۰۵۰ از هر ۴۵ نفر یک نفر بعلت تاثیرات ناشی از تغییرات اقلیمی مجبور به مهاجرت خواهد شد. نیمی از این جمعیت را زنان تشکیل میدهند. زنان اغلب در انتخاب محل مهاجرت نقش چندانی ندارند. آنها مجبور به تغییر الگوی فرهنگی و اقتصادی و تربیتی خانواده و کودکان و حتی سالمندان هستند بی آنکه برایش آمادگی و آموزش کافی را دریافت کرده باشند. زنان در غیاب همسران مهاجرشان مسئول خانواده میشوند و این دوری و مشکلات زندگی در شرایط تحمیلی و غیر انتخابی فشار زیادی را به آنها تحمیل میکند.اهمیت توجه به نقش زنان در آسیبهای ناشی از تغییرات اقلیمی مدیریت شرایط تازه پیش روی جهان را ممکن میکند. دانش و تجربه و شناخت آنها از طبیعت و نیاز خانواده، توانشان در تطبیق و شناخت متفاوتشان از جهان میتواند در تصمیم گیریهای خرد و کلان در حوزه های مرتبط با منابع و انرژی و آب و مواد غذایی کارگشا باشد.*Women’s Major Group۲۵ سال پیش تمام کشورهای عضو سازمان ملل متحد موافقت کردند که زنان نیز نقش مهمی در توسعه پایدار دارند. گروهی در سال ۲۰۱۵ متشکل از ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ شبکه فمنیست جهانی تشکیل شد تا از سیاستمداران زن و برنامه های بر پایه عدالت جنسیتی حمایت کنند. امروز توسط زنان فعالی از ۵۰ کشور جهان حمایت و اداره میشود.