اجرای طرح های ضربتی راهکار ساماندهی فاضلاب های ورودی به کارون

در گفتگوی رسانه جنوب با مدیرعامل اسبق آبفا اهواز مطرح شداجرای طرح های ضربتی راهکار ساماندهی فاضلاب های ورودی به کارونفاطمه زورمند/رودخانه کارون جریان زندگی بخش و امید آفرین شهر اهواز است و مادامی که سرزنده و شاداب است نشاط را در رگهای شهر تزریق می کند. کارون روزهای فراز و فرود بسیاری را تجربه کرده است از روزهای پرآبی و خروش خیره کننده اش گرفته تا روزهای خشکسالی و بی رمقی که به آب باریکه ای کم عمق و بی جان مبدل شده اما هیچگاه از حرکت بازنایستاده و مردمان این شهر هم کارون را هر چند نحیف ولی ساری و جاری می خواهند و جانشان به جان این دایه ی مهربان بسته است. اما مدت هاست که این رود سخاوتمند مورد بی مهری و کم لطفی همسایگانش قرار گرفته و به جای تیمار داری و رسیدگی به حال و اوضاعش صدمه و زیان های جبران ناپذیری به وجودش وارد می کنند.لوله های بزرگی که همچون تاول های چرکین هر روز در حاشیه کارون سرباز می کنند و انواع تعفن و آلودگی را به تن خسته این رود صبور می ریزد و بر بیماری آن می افزاید.چرا طولانی ترین و پرآب ترین رودخانه ایران باید محل ورود این حجم فاضلاب باشد؟ چه تعداد خروجی، چه حجمی از فاضلاب را وارد کارون می کنند در این گزارش تلاش شد تا به بخشی از این سوالات توسط کارشناسان مربوطه پاسخ داده شود و در ادامه راهکارهای پیشنهادی نیز مورد ارزیابی قرار بگیرد.از این رو با مهندس" غلامرضا براتی" مدیرعامل اسبق شرکت آبفا اهواز به عنوان کارشناس و فردی که در مقطعی در این رابطه مسئولیت مستقیم داشته پرداختیم. رسانه جنوب: در ابتدا گزارشی از تاریخچه شبکه فاضلاب شهر اهواز و علت ورود فاضلاب به رودخانه کارون را بفرمایید. از قدیم شرایط و بافت جمعیت شهر اهواز به گونه‌ای بود که شبکه های سنتی و طاق ضربی یا جوی های موازی اجرا می شد از گذشته دور در شهر اهواز فاضلاب به صورت ثقلی وارد رودخانه کارون می‌شد به دنبال آن هر شبکه ای که در اهواز احداث شد بر اساس همین قانون ثقلی اجرا شد. به همین دلیل با زهم فاضلاب ها به سمت رودخانه هدایت می شدند.اما نکته اصلی این بود که آن زمان دبی آب به حدی بود که رودخانه توان خودپالایی داشت و ورود فاضلاب ها خیلی مشکل ساز نبود. البته حجم فاضلاب هم به این اندازه نبود.اما رفته‌رفته حجم زیادی از فاضلاب وارد رودخانه کارون شد و اوضاع را نگران کننده کرد به همین خاطر طرح جامع فاضلاب اهواز برای ساماندهی وضعیت به وجود آمده تدوین شد. در این طرح قرار بود شبکه‌های فرعی و اصلی موجود در شهر با کمک دو خط رودکنار(کلکتورهای شرق و غرب رودخانه) مسئولیت جمع آوری فاضلاب های ورودی به رودخانه و انتقال به سمت تصفیه خانه ها را بر عهده بگیرند. رسانه جنوب: مسیر کلکتورهای مذکور کجا بود؟مسیر خط لوله رودکنار غرب از محله سید خلف آغاز و پس از عبور از پل سوم و منطقه چنیبه به سمت تصفیه خانه غرب در چنیبه می رود.خط رود کنار شرق نیز از منطقه زرگان آغاز و پس از گذشتن از پل سوم به پل پنجم رسیده و وارد تصفیه‌خانه شرق واقع در قلعه چنعان می‌شود.رسانه جنوب: تعداد ورودی ها و حجم فاضلاب ورودی به رودخانه در حال حاضر چه میزان است؟ در بیش از ۳۰ نقطه از بالادست یعنی زرگان تا پایین‌دست اهواز ورودی فاضلاب به رودخانه داریم که این نقاط عمده ترین نقاط هستند که با ظرفیت بالایی فاضلاب را به رودخانه می ریزند. اگر آب مصرفی شهر اهواز را چیزی حدود ۴ تا ۵ متر مکعب بر ثانیه ارزیابی کنیم حدود سه و نیم تا ۴ متر مکعب بر ثانیه حجم فاضلاب تولیدی خواهد بود. یعنی حدود ۳۰۰ هزار متر مکعب در شبانه روز حجم فاضلابی است که به رودخانه کارون می ریزد. البته این آمار مربوط به سه -چهار سال پیش است که بعد از آن هم کار خاصی در جهت کاهش حجم ورودی فاضلاب انجام نشده است.رسانه جنوب: طرح جامع فاضلاب در چه سالی و چگونه شکل گرفت؟از سال ۵۴ تا ۶۷ دفع فاضلاب در اختیار شهرداری ها بود از سال ۶۷ به بعد در اختیار شرکتهایی تحت عنوان مشاوران سختاب قرار گرفت که معتقد به اجرای شبکه ترکیبی یعنی شبکه مرکب برای دفع همزمان فاضلاب و آبهای سطحی بود اما از سال ۷۲ که شرکت آب و فاضلاب شکل گرفتند طرح جامع فاضلاب اهواز مطرح شد که تنها برای دفع فاضلاب طراحی شد.شرکت های آب و فاضلاب از سال ۷۲ تشکیل شدند طرح جامع فاضلاب اهواز هم در همان سال تنظیم و تدوین شد و تصمیم بر آن شد که از ورود فاضلاب به رودخانه جلوگیری شود.رسانه جنوب: چه میزان از طرح جامع فاضلاب اجرا شد؟ از طرح جامع فاضلاب اهواز60 درصد احجام اجرا شده ولی خیلی در اصل موضوع توفیر نمی‌کند چون به صورت منقطع اجرا شده و در عمل قابل استفاده نیست باعث می‌شود که کارایی نداشته باشد. برای نمونه تصفیه‌خانه شرق حجم زیادی از طرح جامع را در بر می‌گیرد اما وقتی در مدار قرار ندارد گویا اجرا نشده است به همین خاطر عملکرد احجام با عملکرد در پیشرفت پروژه به عنوان کارایی بسیار متفاوت است.رسانه جنوب: علت اینکه طرح جامع به صورت منقطع اجرا شد چه بود؟ دلیل آن این است که هر قسمتی از کلکتورها که اجرای آن آسان‌تر بود را اجرا کردند و بخش های سخت و مانع رها شد از جاده ماهشهر تا چهار شیر معارض و مشکلی نبوده و به راحتی کار صورت گرفت.اقدامات انجام نشده به گونه‌ای بود که هر مدیر پیمانکاران خود را برای اجرای قسمتهای راحت به کار گرفته و هر جایی که به سختی یا مشکلی برخورد شد در این قسمت کار متوقف گردید.رسانه جنوب: در تمام این سالها یعنی از 72 تا 1400 اقدامی در رابطه با کاهش ورودی ها به رودخانه انجام نشد؟سال 89 استاندار وقت اعتباراتی در نظر گرفت که طرح های ضربتی و موقتی اجرا شود تا مقداری از مشکلات مرتفع شود و حجم ورودی فاضلاب به رودخانه کاهش پیدا کند تا طرح جامع فاضلاب در بلند مدت اجرایی شود.زمان استانداری دکتر حجازی بود که این نقاط منقطع را به وسیله پمپاژ های موقت مسدود کردیم و خطوط معکوس ایجاد شد. برای مثال پل پنجم به سمت پاداد که باید یک ایستگاه پمپاژ احداث می شد یک خط تحت فشار با پمپ موقت کارگزاری شد و روال جلسات ماهیانه استانداری که تحت عنوان جلسات حفاظت کیفی رودخانه کارون برگزار می شد تعهداتی در خصوص جلوگیری از ورود فاضلاب به رودخانه کارون داشتیم که ما باید هر ماه نقاط مسدود شده فاضلاب رودخانه کارون را گزارش می دادیم.برخی از نقاطی را که موقتا از ورود فاضلاب جلوگیری کردیم به مرور زمان باز کردند و فاضلاب ها مجدد به رودخانه سرازیر شد. رسانه جنوب: به برخی از مواردی که از ورود فاضلاب به کارون ممانعت شد اشاره می کنید؟کنار پل پنجم نقطه‌ای بود که فاضلاب لشکر آباد و کمپلو و خیابان ولی عصر به کارون می ریخت ما شیر خروجی را بستیم و با پمپاژ فاضلاب را در کلکتور های موجود ریختیم این قسمت را با یه کار ضربتی مدیریت کردیم. در حالی که در طرح جامع باید یک ایستگاه پمپاژ کامل احداث و کلکتور تا سید خلف تکمیل می شد.که نشده بود.نقطه مقابل همین پروژه یعنی در آن سوی رودخانه کارون هم کنار پل پنجم خط فاضلاب خیابان جمهوری بود که وارد رودخانه کارون می شد. که باز هم خروجی را بستیم و یک خط تحت فشار و ایستگاه پمپاژ اجرا کردیم و به سمت پاداد و میدان جواد الائمه با پمپ های ۱۲ اینچ هدایت کردیم و از آنجا به تصفیه خانه شرق منتقل می‌کردیم که در حال حاضر که تصفیه خانه فعال نیست به نهر مالح و زمین های اطرافش می ریزد.پیشنهاد تاسیس تصفیه خانه های محلی داده شد تا هر چند محله یک تصفیه‌خانه اختصاصی داشته باشه و فاضلاب تمام این چند منطقه وارد فاضلاب محله شود. تصفیه خانه های پکیچی به عنوان پیشنهاد دیگری مطرح بود که البته نکاتی هم دارد مثلا تصفیه خانه کوچک یا پکیجی برای مناطقی که جمعیتی در حدود ۱۰ هزار نفر دارند کاربرد دارد. این پکیج ها برای جمعیت های محدود هستند و برای فاضلاب های اهواز که که بعضاً از محله‌های ۱۰۰ هزار نفری تولید می‌شود پاسخگو نیست. اما در برخی محلات قابل اجراست برای نمونه منطقه کیانشهر را می توان با ۳ پکیج فاضلاب پوشش و پساب حاصل از آن را در اختیار فضای سبز شهرداری قرار داد.در طرح جامع فاضلاب کیانشهر باید به تصفیه خانه جنوب منتقل می‌شد اما منطقه عین دو مستقل دیده شده بود. که پساب فاضلاب پس از تسویه در اختیار شهرداری قرار بگیرد.در بازنگری طرح درخواست داده شد که کیانشهر به جای هدایت به منطقه چنیبه به همراه محلات سه راه خرمشهر، گلدشت، گل بهار و ملاشیه به قسمت دوم منتقل شود و در واقع در طرح جامع فاضلاب تغییراتی ایجاد شود. حتی طرح به مناقصه هم گذاشته شد.اما نه تنها این طرح اجرایی نشد بلکه در حال حاضر فاضلاب کیانشهر با یک خط 700 تحت فشار از طریق خروجی یکی از ایستگاه های پمپاژ مجاور آبگیر تصفیه خانه شماره ۲ وارد رودخانه کارون می‌شود یعنی کل فاضلاب این منطقه در نقطه ای بحران زا به کارون می ریزد.در واقع تا سال ۹۵ یک سری اقدامات اصلاحی صورت گرفت ولی به جای تکمیل و ادامه آنها متاسفانه سال های بعد به حال خود رها و برخی هم جمع آوری شده است.البته لازم به ذکر است که طرح‌های مذکور در قالب طرح جامع آب و فاضلاب اهواز نیست و به صورت ضربتی برای جلوگیری از ورود حجم بالای فاضلاب به رودخانه کارون اجرایی شد.رسانه جنوب: در اجرای طرح های فاضلاب غیر از مشکلات اعتباری و سوء مدیریت ها آیا موارد دیگری هم موجب اخلال در روند اجرا بود؟بله، بزرگترین مشکل شهر اهواز این است که محدوده شهری مشخصی ندارد. بارها هم گفته شده که در طرح تفضیلی حدود شهر مشخص شود اما انجام نشده است. برای اجرای پروژه های فاضلاب مساحت و متراژ ها باید مشخص باشد اما در بسیار از موارد شرکت آب و فاضلاب شروع به اجرای یک پروژه می کند در آخر کار متوجه می شود معبر یا مقدار جدیدی به خیابان مورد نظر یا به محله مورد نظر اضافه شده است و همین موضوع کل محاسبات صورت گرفته را دچار مشکل می کند. براای مثال از سه راه خرمشهر به سمت ملاشیه در حاشیه سمت راست جاده تماما زمین کشاورزی بوده که به‌صورت محله محله مردم در حال احداث و اسکان هستند یعنی در تمام این محلات مردم بدون زیرساخت فاضلاب در حال زندگی هستند.رسانه جنوب: در مورد اعتباراتی که طی این سالها به فاضلاب اهواز اختصاص یافت هم توضیح بدهید.اعتباری که بانک جهانی داد 5 ساله بود و مقرر بود در قبال عملیات اجرایی پرداخت شود یعنی حتی اگر یک ساله اجرا می‌شد؛ موظف بود که پول را پرداخت کند.ولی از این فرصت استفاده مطلوبی صورت نگرفت.در فاصله سال‌های ۸۹ تا ۹۵ شصت میلیارد تومان به پروژه فاضلاب اهواز تخصیص یافت که با همین مبلغ کارهای خوبی انجام گرفت.در حال حاضر ۵۰۰ میلیارد تومان اعتبارات مقام معظم رهبری اختصاص یافته همچنین ۱۵ میلیارد تومان برای تنش آبی در نظر گرفته شده است از محل دیگری هم ۱۲ میلیارد تومان در نظر گرفته شده ولی جذب صورت نگرفته و تنها تا پایان تیر ماه برای جذب این اعتبارات فرصت باقی است.سال ۹۶ ده میلیارد تومان از سوی توانیر اختصاص داده شد ۴۰ میلیارد تومان هم اوراق خزانه داده شد بیش از ۴۰ میلیارد تومان هم اعتبارات نفت در بخش جاری هزینه شد.از ۹۵ تا کنون ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان پروژه ترک تشریفات اجرا شده با این همه هزینه و پول وضعیت باید بهتر شده باشد اما چرا وضعیت بدتر شده است؟ قبل از سال ۹۶ آبگرفتگی در معابر را داشتیم ولی آب وارد منازل مردم نمی شد.با تمام امکانات موجود آبها را هدایت می‌کردیم اما با وجود این همه اعتبار تخصیص یافته وضعیت بدتر شد.در بارندگی اخیر ایستگاه الهادی که باید چندین پمپ داشته باشد وقتی برای بازدید مراجعه کردیم متوجه شدیم برخی از پمپ ها فعال بدند. در حالی که در آنجا 12 پمپ متعلق به آب و فاضلاب و یک دیزل هم شهرداری کار گذاشته بود که اگر واقعا کار می کردند هیچ آبی در خیابان باقی نمی ماند و به سمت کانال دانشگاه چمران هدایت می‌شد که الان دوخط ۶۰۰ در این کانال ها تعبیه شده است.احتمالاً امسال به دلیل ورود به سامانه های اقیانوس هند بارانهای توفنده سیل آسا وجود دارد و نمی دانیم چه تمهیداتی برای مقابله با آب گرفتگی احتمالی اندیشیده شده است.رسانه جنوب: با توجه به تجربیات جنابعالی راهکارهای برون رفت از این وضعیت یا بهبود شرایط موجود چیست؟ برای بحث ساماندهی فاضلاب های خانگی به کارون در حال حاضر دو راهکار وجود دارد اول اینکه احیای مجدد طرح های ضربتی دوم اجرای طرح جامع که البته با اعتباراتی که سالیانه تزریق می شد اجرای طرح جامع دشوار به نظر می رسید.اما در حال حاضر به ویژه در یکسال اخیر اعتبارات قابل توجهی در این خصوص در نظر گرفته شده است. رسانه جنوب: در صورت تزریق اعتبار اولویت های کاری در بخش فاضلاب را چه می دانید؟اولویت اول در شبکه فاضلاب اهواز اجرای ایستگاه های پمپاژ است که بخشی از پروژه طرح جامع هم هستند تا وارد مدار شده و در بحث آب گرفتگی ها هم بخشی از کار را بر عهده بگیرد.رسانه جنوب: برخی اظهار نظرها حاکی از آن است که آلودگی پساب های کشاورزی بسیار بالاتر از فاضلاب های ورودی است نظر شما در این رابطه چیست؟میزان آلایندگی فاضلاب های ورودی به رودخانه کارون بسیار بالاتر از پساب های کشاورزی است که از سوی بعضی مراجع اعلام می‌شود که این پساب‌ها مضرتر هستند در صورتی که اینطور نیست.تصفیه خانه شماره ۲ واقع در منطقه دغاغله که در بالادست شهر قرار دارد خوشبختانه در معرض فاضلاب کمتری قرار دارد.اما تصفیه خانه هایی که در پایین تر هستند در وضعیت مخاطره‌آمیز تری قرار دارند که این شرایط با کاهش دبی آب و توان رودخانه در خودپالایی بیشتر خود را نشان می دهد و خطر ساز می شود .سوتیتر:حدود ۳۰۰ هزار متر مکعب در شبانه روز حجم فاضلابی است که به رودخانه کارون می ریزد.از طرح جامع فاضلاب اهواز60 درصد از احجام اجرا شده که چون به صورت منقطع اجرا شده در عمل قابل استفاده نیست.اولویت اول در شبکه فاضلاب اهواز اجرای ایستگاه های پمپاژ است که بخشی از پروژه طرح جامع هم هستند تا وارد مدار شده و در بحث آب گرفتگی ها هم بخشی از کار را بر عهده بگیرد.