اثر لوح سفید: قدرت فصل جدید زندگی

زمستان پارسال یعنی سال ۱۴۰۰ بود و مدت کوتاهی از پایان دوره کارشناسی‌ام می‌گذشت. از برق به مدیریت تغییر مسیر داده بودم و در حالی که تلاش می‌کردم به این تغییر جهت رسمیت ببخشم، لابه‌لای کتاب‌های کنکور ارشد مدیریت پنهان شده و هر فعالیت دیگری را به ماه‌های آینده موکول کرده بودم تا این‌که سروکله آن فصلنامه پیدا شد؛ مجله‌ای که حتی وقت خواندنش را هم نداشتم، فصل‌نامه ترجمان علوم انسانی، شماره ۲۱، زمستان ۱۴۰۰.شاید الان انتظار داشته باشید بعد از رسیدن فصل‌نامه دگرگون شده و زیر میز زده باشم، اما نه. هیچ اتفاق خاصی نیفتاد، جز این‌که یک مقاله در آن پیدا کردم که خواندنش به یکی دو ساعتی در رفتن از درس می‌ارزید! مقاله‌ای که من را با یک مفهوم تازه آشنا کرد و حالا در این اولین نوشته وبلاگم، دوست دارم شما را هم با آن آشنا کنم: لوح سفید.داستان از این قرار است که یک روز خانم کیتی میلکمن که یک اقتصاددان و استاد دانشگاه کاربلد است، به خاطر دعوتی، رفت به دفتر مرکزی گوگل. آن‌جا مدیران منابع انسانی با چالشی مواجه شده بودند: دوره‌های آموزشی جالب و رایگان زیادی برای کارمندان تدارک دیده شده بود اما کارمندان از آن‌ها استقبال نمی‌کردند. این موضوع برای مدیران کلاف سردرگم بود؛ چرا کسی از چنین فرصت‌های خوب و البته رایگانی استفاده نمی‌کرد؟خانم میکلمن که می‌دانست جواب را با گوگل کردن پیدا نخواهد کرد، به دفتر کارش برگشت و با دستیارانش مشغول تحقیق درباره این مسئله شد: این‌که چرا افراد در تصمیم‌ گیری و اراده برای شروع یک تغییر، حتی یک تغییر آسان (در این مسئله، ثبت‌نام در دوره‌های آموزشی) ضعیف هستند و چه راه حلی برای این مشکل وجود دارد. دغدغه آشنایی است، نه؟ اولین سرنخ این معما، در جایی پنهان بود که کسی فکرش را هم نمی‌کرد، در داستان یک موفقیت پزشکی!برای مدت‌های طولانی، سندرم مرگ ناگهانی در خواب یکی از علل اصلی مرگ و میر نوزادان بود، تا این‌که در دهه ۹۰ پزشکان فهمیدند اگر نوزاد به پشت خوابانده شود، احتمال مرگ او تا ۵۰ درصد کاهش می‌یابد، یک خبر خیلی خوب! خلاصه، تمام رسانه‌ها و سیستم بهداشت و درمان آمریکا دست به دست هم دادند و کارزاری با نام «به پشت بخوابان» به راه انداختند اما خب، مانند خیلی از کارزارهای این چنینی، چشمشان آب نمی‌خورد. کارزارهای مشابه در زمینه کاهش مصرف فست فود و اعتیاد به سیگار نتیجه‌های ناامید کننده‌ای داشتند و چرا این کارزار باید با آن‌ها فرق می‌کرد؟چرایش را در ادامه می‌گویم، اما فرق می‌کرد! از سال ۱۹۹۳ تا ۲۰۱۰ تعداد نوزادانی که به روش صحیح خوابانده می‌شدند از ۱۷درصد به ۷۳ درصد رسید و مرگ و میر نوزادان کاهش چشمگیری پیدا کرد. سوالی که برای خانم میلکمن پیش آمد این بود که چه معیاری باعث شد تا افراد در انجام این روش مراقبتی کودک این طور از خود اراده نشان دهند؟ جواب ساده، اما زیرکانه است. تا یک روز قبل از تولد، هیچ نوزادی نیست و بعد از چند ساعت ناگهان روال زندگی مادر و پدر به شدت دست‌خوش تغییر می‌شود. تولد فرزند یک نقطه عطف بزرگ و تجربه‌ای جدید است و با ترک یک عادت بد فرق زیادی دارد، والدین به طور کامل از نو شروع می‌کنند.فرزنددار شدن، یک لوح سفید است، یک سفر نانوشته، یک دوره جدید، فصل تازه‌ای در زندگی. لوح سفید به معنای قدم گذاشتن در مسیری است که تجربه‌ای در آن نداریم، رفتار غلطی نسبت به آن در ما نهادینه نشده که سد راهمان شود و در آن مسیر خود را فردی جدید می‌دانیم. اثر لوح سفید بیان می‌کند که اگر کاری را از نو آغاز کنید، یعنی به روشی که عادت‌های قدیمی مزاحمتان نشوند، بسیار موفق‌تر خواهید بود. اما فقط یک مشکل وجود دارد، لوح سفید واقعی در زندگی خیلی نادر است! کمتر کاری پیدا می‌شود که هیچ تجربه، دانش و عادتی نسبت به آن در ما شکل نگرفته باشد و برخی عادت‌ها نیز از لحاظ روانی تجربه‌های مشابه و سوگیری‌های همانندی در ذهن ما بر جا می‌گذارند. نمی‌شود منتظر ماند تا زمان بچه‌دار شدنمان برسد و از آن‌جا بخواهیم تغییر کنیم! این‌جا بود که خانم میلکمن به کشف بزرگ خود رسید، این‌که می‌توان احساس وجود لوح سفید را به آدم‌ها القا کرد؛ حسی قدرتمند، الهام بخش و امیدوار کننده، حس یک شروع تازه!آن‌چه تیم تحقیقاتی میلکمن دریافتند این بود که ما انسان‌ها زندگی را به صورت یک طیف از ابتدا تا امروز نمی‌بینیم، بلکه آن را به دوره‌ها و فصل‌های مختلفی تقسیم می‌کنیم و در هر فصل خود را در قصه‌ای متفاوت می‌بینیم؛ کل زندگی ما یک داستان است که روایت آن، حول مهم‌ترین اتفاقات و دوره‌های زندگی‌مان شکل می‌گیرد. زندگی با دوران کودکی معصومانه آغاز می‌شود، در دبیرستان می‌درخشیم، در نبرد بزرگی به نام کنکور زخمی می‌شویم و دوران جوانی و استقلال و زندگی دانشجویی از راه می‌رسد؛ آن‌جا افکارمان بال می‌گشایند و در عالمی فیلسوفانه، خود را پیدا می‌کنیم، با عشق زندگی‌مان آشنا می‌شویم و دوران پر تب و تاب احساسات و عاشقی‌ها آغاز می‌شود. در زندگی کاری، درست در اوج موفقیت خود کسی برایمان پاپوش می‌دوزد و از قله پیروزی به پایین پرت می‌شویم، مجبور به فداکاری، ایستادگی و تلاش می‌شویم و قصه پر فراز و نشیب زندگی همین‌طور ادامه می‌یابد؛ درحالی که این نقاط عطف، بار تمام هیجان و زیبایی قصه را بر دوش دارند. ما زندگی خود را این طور تعریف می‌کنیم؛ موافق نیستید؟تحقیقات خانم میلکمن این ایده را بیان می‌کند که شروع یک فصل جدید از زندگی می‌تواند احساسی مانند داشتن یک لوح سفید را به ما القا کند. افراد در زمان‌های خاصی از سال تمایل زیادی به گرفتن تصمیم‌های جدید دارند، بیشترین تصمیم‌های جدید در آغاز سال نو، روز تولد، اولین روز ماه یا آشناترین روز هفته یعنی شنبه گرفته می‌شوند. شاید عبارت «از شنبه» برایتان به یک کلیشه تبدیل شده باشد، اما خوب است بدانید رگه کوچکی از لوح سفید در این روز وجود دارد که اگر با اراده شما همراه شود، می‌تواند نقطه آغاز یک تغییر باشد. این بخش را به طور مستقیم از خود مقاله نقل می‌کنم:ما در تاریخ‌هایی که احساس شروع تازه می‌دهند بیشتر احتمال دارد به دنبال تغییر برویم، زیرا چنین لحظاتی به ما کمک می‌کنند یکی از موانع رایج بر سر راه شروع هدف را از پیش رویمان برداریم، یعنی این احساس که چون قبلا شکست خورده‌ایم، باز هم شکست خواهیم خورد.مخلص کلام، یک لوح سفید، یک شروع تازه، آن هم در یک برهه زمانی نسبتا جدید، می‌تواند به شما این حس را بدهد که آدم تازه‌ای هستید. کسی که عادت‌های منفی و درجا زدن‌های سابق نمی‌توانند جلوی او را بگیرند؛ کسی که می‌تواند فصلی جدید را آغاز کند و نقطه عطف زندگی خود را رقم بزند.خب! انگیزشی حرف نزنیم، این چیزها چه ربطی به من داشت؟بعد از خواندن این مقاله به فکر رفتم. ایده جالبی بود و کورسوی امیدی را نشان می‌داد، هرچند که در آن دوران من فرصتی برای ایجاد تغییرات بزرگ نداشتم، چرا که همان موقع در پیچ گردنه تغییری که قبل‌تر به آن دامن زده بودم قرار داشتم! هنوز کامل از کارشناسی فارغ التحصیل نشده باز در مسیر درس قرار گرفته بودم، اما حداقل خوشحال بودم که در مسیر مورد علاقه‌ام قدم برمی‌دارم. دوره سختی بود، ماه‌ها از فعالیت‌های مورد علاقه‌ام فاصله داشتم، اما ایده لوح سفید انگیزه بخش بود. دوران بعد از کنکور را تصور کردم، این‌که می‌توانم کتاب‌های متفرقه بخوانم، به کلاس‌های مختلف بروم و هر چقدر که دلم می‌خواهد آزادانه فکر کنم و بنویسم! ترس این‌که نکند پس از کنکور همه این رویاها فراموش شوند وجود داشت اما ایده لوح سفید دستاویزی بود برای این‌که امیدوار و با انگیزه باقی بمانم.حالا که این‌ها را می‌نویسم، ساعت ۱:۲۹ بامداد روز ۱۰ تیر ماه ۱۴۰۱ است. از زمان لوح سفید اول – روز کنکور ارشد – چهل و دو روز می‌گذرد و می‌توانم برایتان گواهی بدهم که اثر لوح سفید واقعیت دارد! اما با اجازه خانم میلکمن عزیز، من شرطی را به شرایط ایشان اضافه می‌کنم: داشتن اشتیاق بی‌حدوحصر!قبل از کنکور مدام فکر می‌کردم که روز موعود، پس از آزمون را چگونه خواهم گذراند. خانواده و دوستان توصیه می‌کردند یک دل سیر بخوابم! خودم تصور می‌کردم بعدش فیلمی ببینم، بیکار به سقف زل بزنم و از نداشتن ضرب الاجل لذت ببرم! اما جز قسمت خواب عصرانه، بقیه‌اش آن طوری که فکر می‌کردم پیش نرفت و دست به کاری زدم که اصلا در برنامه نبود: دوباره چیدن کتابخانه!تا قبل آزمون ترتیب کتابخانه‌ام یک بچه کنکوری را نشان می‌داد که تا خرخره زیر بار درس فرو رفته؛ این وضع باید تغییر می‌کرد و مناسب‌ترین اقدام بود برای این‌که به خودم نشان بدهم آن دوران گذشته است و اکنون من در وسط لوح سفید ایستاده‌ام، حالا آزادم آن کسی باشم که می‌خواهم.از روز بعد زندگی سرعت گرفت و من به کارهایی پرداختم که مدت‌ها بود آرزویشان را داشتم، از خواندن افسانه‌های جورواجور برادران گریم و بازگشتن به دوچرخه سواری و رفتن به کلاس تئاتر گرفته تا راه اندازی همین وبلاگی که می‌بینید!تاریخ این نوشته به ۱۰ تیرماه ۱۴۰۱ ثبت شده است(هرچند بعدها در تاریخی دیگر در ویرگول ثبتش کردم) روز تولد ۲۴ سالگی و دومین لوح سفید امسال من. ۱۰تیرماه می‌شود ۱ جولای و جمعه و اولین روز ۲۴ سالگی‌ام می‌شود اول هفته، روز شنبه! برای انتخاب لوح سفید روزی از این رندتر نمی‌شد، چه روزی بهتر از امروز برای قلم به دست گرفتن.به عنوان آدمی که توی سرش زندگی می‌کند و بدنش تا پیش از بازگشتن به تئاتر، تنها وسیله حمل و نقلی برای سرش بوده، برایتان می‌گویم که تغییر ترسناک است. تغییر سخت است و این‌که قانون اینرسی فیزیک می‌تواند اثر روانی داشته باشد و ما را در همان حالتی که هستیم، عین یک مجسمه سیمانی نگه دارد. من هنوز هم از تغییر می‌ترسم اما مدتی است به چشم خود دیده‌ام که تغییر زیباست و گاهی نجات دهنده. ما سکون را دوست داریم؛ زندگی بدون تغییر مانند تماشا کردن قطعات مرتب چیده شده دومینو است. به یاد بیاورید که دومینو برای ریخته شدن ساخته شده و در آغاز به کمی نیرو نیاز دارد، به جسارت برهم زدن سکون و در آغوش گرفتن تکاپو.در نهایت تحقیقات خانم کیتی میلکمن به کتابی پرفروش به نام «چگونه تغییر کنیم؟» تبدیل شد. می‌توانید مقاله‌ای که درباره‌اش صحبت کردم را با نام اثر شروع تازه در سایت یا شماره ۲۱ فصل‌نامه ترجمان علوم انسانی بخوانید. هم‌چنین اگر می‌خواهید درباره تغییر عادت بیشتر بدانید، دوره Tamed Course از کانال یوتیوب Improvement Pill را دوست خواهید داشت. ممنونم که تا انتهای این نوشته با من همراه بودید، از خواندن نظرات و پیشنهادات شما دلگرم و خوشحال خواهم شد. تا نوشته‌ای دیگر!پی نوشت:به دلایلی وبلاگ شخصی‌ام را از دسترس خارج کردم و ترجیح دادم نوشته‌هایم در ویرگول منتشر شوند، پس از بابت تاریخ‌های به هم ریخته سردرگم نشوید :)) به تاریخ ۲۰ مرداد ۱۴۰۱