همه می دانند

چند روز پیش فیلم جدید اصغر فرهادی را دیدم. همه می دانند. اصغر فرهادی کسی است که با دیدن صحنه ی اسکار بردنش، رویای گرفتن اسکار در ذهن من شکل گرفت و حتی گاهی سخنرانی ام را موقع دریافت جایزه تمرین میکردم. خلاصه که این فرد برایم مهم است و فیلم هایش را از دست نمیدهم.با ذهن شلخته و جزئی نگرم میتوانم چندین کلمه راجع به فیلم های مختلف اصغر فرهادی بنویسم؛ از چهارشنبه سوری گرفته تا فروشنده و همه می دانند اما حقیقت آن که معمولا به جز کلیت فیلم و احساسم درباره ی آن بعید است چیز بیشتری از فیلم در خاطرم بماند پس همین اشاره جزئی بس که به نظر بنده حقیر سراپاتقصیر مخاطب عام بی سواد سینما، پخته ترین فیلم اصغر فرهادی فیلم "گذشته" اش بود که هرچقدر هم در ذهنم محو باشد، قطره اشکی که از چشم آن زن، در کما ریخت یادم نمی رود. خلاصه که این فیلم بر خلاف زمان طولانی اش بسیار به دل من نشست. بگذریم.فیلم همه می دانند جدیدترین ساخته اصغر فرهادی است که من در طی دو یا سه روز تکه تکه و با اندکی زجرکش کردن خودم آن را تماشا کردم . هشدار : از این جا به بعد خطر اسپویل کردن داستان فیلم های اصغر فرهادی وجود دارد.بخش زیادی از فیلم گذشته بود. شاید بیست دقیقه با پایان فیلم مانده بود و من هنوز نفهمیده بودم آدم بد داستان چه کسی است. اما فیلم ساز به من بیننده اجازه داد تا در این مدت به هرکسی شک کنم. به پدر دخترک شک کردم. به مادرش حتی. به اقوامی که بعد از عروسی رفته بودند. و همینطور که بدبینی من نسبت به تک تک کاراکترها ادامه می یافت دوربین شکاف های عمیق بین شخصیت های سرخوش ابتدای فیلم را بیشتر نشان میداد و در لحظه ای که به ساده ترین شکل ممکن معمای فیلم حل شد، انگار در ابتدا یک سطل آب یخ روی سرم ریخته باشند، فقط میتوانستم به فیلم ساز فحش بدهم. من غافلگیر شده بودم. انتظار داشتم کل فیلم مجموعه ای از سرنخ ها باشد که با یک سیر منطقی ما را به خطاکار می رساند. اما این طور نشد. ابتدا فکر میکردم فیلم ساز در خودخواهانه ترین حرکت ممکن گره داستان را بدون توجه به مخاطبش باز کرده. اما بعد بیشتر راجع به آن فکر کردم. بیشتر به سینمای اصغر فرهادی رجوع کردم. و فکر های جالب تری به ذهنم رسید. در این فیلم موضوع یافتن آدم ربا نیست. موضوع آن زخم های قدیمی است که همه ی ما در زندگی مان داریم. در "همه می دانند" تنها یک جرقه کافی ست تا این زخم های قدیمی سر باز کنند. و چیزهایی بازگو شود که همه می دانند اما نمیخواهند بگویند. به این فکر کردم که این میزان از عدم اهمیت به موضوع آدم ربایی پیام بسیار روشنی را برای مخاطب دارد. پیامی که برای من مخاطب عام بی سواد بی اطلاع از دانش سینما اول بسیار ناراحت کننده بود. آدم ربایی تنها یک بستر بود تا همه چیز علنی شود. در مجموع این فیلم راجع به رنج بود. برای من رنج در لحظات بسیار زیادی واضح بود. در عشق میان لائورا و پاکو که هرگز تمام نشده، در زنی که همسرش را بسیار دوست دارد اما می داند همسرش هنوز عاشق فرد دیگری است.در مادری که تک دخترش را دزدیده اند. در مردی که در اوج استیصال منتظر است خدایش معجزه کند. توان مالی نجات دخترش را ندارد، کمک نمیخواهد و حتی در لحظاتی مورد سوظن قرار میگیرد. رنج پاکو در لحظاتی که دخترش را در آغوش میگیرد. پاکو و همسر لائورا هر دو آزار دیده اند. اولی به خاطر دختری که همه میدانستند داشته به جز خودش و دومی، نمیدانم دومی چرا اما حقیقتا از چشم هایش رنج زیادی را می شد دید.رنج دختری که میبیند عملا با دستان خودش خانواده اش را از هم پاشانده " به نظر من که پاشانده کمی عجیب میرسد ولی خب " و در نهایت رنج مادری که فهمیده دخترش چه کرده. رنج و استیصالی که در نگاه و حرکات این مادر به تصویر کشیده شده و عملا پایان بخش فیلم است. هرچقدر بیشتر به فیلم فکر میکنم اهمیت احساسات تک تک کاراکتر ها برایم بیشتر می شود. اینکه می توان از جایگاه تک تک آن ها به موضوع نگاه کرد و با آنها همذات پنداری کرد. همه می گویند که این اثر ضعیف ترین اثر فرهادی ست اما به نظر من اینطور نیست.ضعیف ترین اثر فرهادی در ذهن من فیلم فروشنده است که برعکس این فیلم جدید خود فیلم ساز هم کاملا در حل معمایش غرق شده بود. به یاد دارم در کودکی شطرنج بازی میکردم و معمولا خیلی بد می باختم اما دلیل بلد نبودن شطرنج یا کم هوش بودن من نبود. دلیل این بود که چنان در استراتژی خود غرق میشدم که دیگر یادم میرفت حریف را نگاه کنم. نمیدانم چگونه توصیفش کنم اما فیلم فروشنده هم تا حدی مانند کودکی های من بود و ایراداتی که به معما وارد بود باعث میشد از خود فیلم لذت زیادی نبرم. انگار قصه چنان در لحظات اخر و اوجش غرق شده بود که حاضر بود به هر قیمتی و حتی با گذاشتن سرنخ های اشتباه یا بی دلیل قهرمان را به آن نقطه برساند. اما در این فیلم معما مجددا اصل قصه نیست بلکه بستری است برای شناور شدن حقایقی که مدت ها در اعماق مدفون بوده اند. همان چیزی که در فیلم درباره الی هم دیدیم. گم شدن الی لایه هایی از زندگی به ظاهر خوش رنگ و لعاب این افراد را رو کرد که چندان قابل تصور نبود. در مجموع من از این فیلم لذت بردم چون بعد از مدتها ذهنم درگیر شد. درگیر قصه نشدم. قصه بسیار ساده تر از این حرف ها بود. درگیر خواسته ی داستان سرای فیلم شدم. که چه چیزی را میخواسته برای ما مهم کند ؟چه حرفی در این فیلم مهم بود. و شاید در نهایت تنها به یک ترکیب رسیدم. آدم هادر این فیلم آدم ها مهم هستند. همین .و تک تکشان مهم اند. پ.ن : در حاشیه ی دیدن فیلم سوالی برایم مطرح شد که ربطی هم به فیلم ندارد. پاکو و زنش پیش از همه این حوادث زندگیشان چطوری بوده؟ کشت انگور و درس دادن ؟همین؟ زندگی نباید چیز بیشتری داشته باشد؟ اگر فقط همین باشد حوصله مان سر نمی رود؟ در این سکون می توان رشد کرد ؟ یاد گفتار رومن گاری پیش از خودکشی افتادم که دقیق یادم نیست. خودتان سرچ کنید و بخوانید .پ.ن 2: برخی فرهادی را از نظر رویکردش در فیلم سازی به وودی آلن شبیه می دانند که به نظرم چندان بی راه هم نیست. هر دو با بهترین بازیگران در شهر های اروپایی فیلم میسازند. و کسانی که مخاطب سینما و نوشته های وودی آلن باشند می دانند که او هیچ وقت نمیگذارد شما بدون شگفت زده شدن فیلمش را تمام کنید. اصغر فرهادی به شیوه ای کاملا متفاوت همین کار را میکند و هربار شیوه ی جدیدی در آستین دارد تا شما چند روزی در داستانش غرق کند. این بود تفکرات شلخته من درباره یک فیلم دوست داشتنی که حقیقتا بیان کردنش واقعا لذت بخش بود . :)