آشنایی با صنایع شیمیایی مرتبط با نفت

امروزه فرآورده های نفتی علاوه بر مصرف در زمینه سوخت وسایل نقلیه ، روغن موتور و غیره در تهیه بسیاری از قطعات مورد احتیاج ساخت وسایل نقلیه ، نقش بسیاری دارند ، دید کلی صنعت پتروشیمی ، قسمتی از صنایع شیمیایی است :صنایع شیمیایی :صنایع شیمیایی یکی از بزرگ­ترین انواع صنایع تولیدی در کشورهای توسعه­ یافته یا در حال توسعه به شمار می­ آیند، به صورتی که طیف گسترده ای از محصولاتی که به صورت روزمره در همه جنبه­ های زندگی مورد استفاده قرار می­گیرند؛ در این صنایع تولید می­شود. بعضی از محصولات صنایع شیمیایی مثل مواد شوینده و صابون­ها، مواد ضدعفونی کننده، عطرها و اسیدهای معدنی به صورت مستقیم مورد استفاده مشتری قرار می­گیرند و بعضی دیگر به عنوان ماده واسطه در تولیددیگر محصولات استفاده می­شوند. به عنوان مثال در اروپا، 70% از محصولات شیمیایی تولیدشده در دیگر شاخه‌های صنایع تولیدکننده مواد شیمیایی استفاده می­شود. مواد اولیه مورد استفاده در صنایع شیمی ، گستره وسیعی از مواد مثل هوا و مواد معدنی تا نفت را شامل می‌شودصنایع شیمیایی در ده سال اخیر نه تنها در اروپا و ایالات متحده بلکه خصوصا در چین، هند و دیگر نقاط آسیا تغییرات بسیاری داشته­ اند. با افزایش رقابت در کل جهان، پیدا کردن راه­های جدید و نوآورانه برای برآورده کردن خواسته­ های رو به افزایش صنایع ، درخواست و نگرانی­های زیست محیطی مصرف­ کنندگان از اهمیت بیشتری برخوردار است.به طور عمده مواد شیمیایی پایه تولیدشده در حجم بالا و در صنایع شیمیایی گوناگون ،قبل از مصرف توسط مصرف­ کننده، به صنایع شیمیایی دیگر و یا سایر صنایع شیمی فروخته می­شوند. به طور مثال، استیک اسید به صنایع تولیدکننده استرها فروخته می­شود که خود این صنایع نیز محصولاتی مثل انواع رنگ­ها تولید می‌کنند که به مصرف‌کننده‌ها فروخته خواهند شد. مثال دیگری از این کاربرد، اتیلن است که توسط لوله ­های انتقال و به شکل گازی به کل ایران منتقل شده و در صنایع تولید پلی ­اتیلن و سایر پلیمرها استفاده می­شود. این محصولات پیش از خریداری توسط مصرف کننده واقعی، به تولیدکنندگان قطعات پلاستیکی فروخته می شوند.در مجموع محصولات صنایع شیمیایی به سه دسته اصلی تقسیم می­شوند:مواد معدنی پایهمحصولات شیمیایی مشتق شده از نفت که به محصولات پتروشیمیایی معروف هستند.پلیمرهامواد معدنی پایه به دسته­ای از مواد شیمیایی گفته می­شود که در صنایع تولید و کشاورزی استفاده می­شوند. مواد شیمیایی معدنی به صورت عمده از مواد معدنی فلزی و غیر فلزی مشتق می­شوند.به طور مثال از این مواد شامل اسیدها، فلزات، نیترات­ها، فلورایدها، سیلیکون­ها و دیگر مواد است. بعضی از این محصولات در حجم بالا و به میزان میلیون تن در سال تولید می­شوند و شامل موادی مثل کلر، سدیم هیدروکساید (کاستیک سودا)، اسیدسولفوریک، اسید نیتریک و مواد شیمیایی اولیه برای تولید کودها هستند. تولیدکنندگان این محصولات در جهان برای کم شدن هزینه ­ها و برآورده کردن استانداردهای سختگیرانه محیط زیستی و ایمنی به صورت پیوسته کار می­کنند.اصطلاح مواد پتروشیمی می­تواند تا حدودی گمراه ­کننده باشد زیرا بعضی از این محصولات می­تواند از منابع اولیه دیگری به جز نفت، مثل ذغال­ سنگ و زیست توده تولید شوند. به عنوان مثال به صورت معمول متانول در اروپا و خاورمیانه از نفت و گاز طبیعی تولید می­شود؛ در حالی­که منبع اولیه تولید متانول در چین، ذغال­سنگ است. اتیلن نیز مثال دیگری از این مواد است که در خاورمیانه از نفت و گاز و در برزیل به صورت گسترده از زیست توده تولید می­شود. تولید مواد پتروشیمی از منابع گوناگون (نفت، ذغال­ سنگ و یا زیست توده) در جهان، با تغییرات بسیاری در استفاده از تکنولوژی و پیشرفت­ های مهم واحدهای صنعتی و پارک­­های شیمیایی موجه شده است. هیدروکربن­ های موجود در نفت خام و گاز، که به طور معمول آلکان­های راست زنجیر هستند، در واحدی به نام واحد تقطیر بر اساس تفاوت در نقطه جوش خود جداسازی می­شوند. سپس این مواد به هیدروکربن­ های با کاربردهای بیشتر در صنایع شیمیایی مثل آلکان­های شاخه­ دار، آلکن ­ها و آروماتیک‌ها تبدیل می­شوند.به طور کلی می­توان گفت که، این هیدروکربن­ ها به گستره وسیعی از مواد شیمیایی پایه که یا به صورت مستقیم مورد استفاده قرار می­گیرند (مثل بنزین و اتانول)، و یا در طی واکنش­های بعدی به محصولات دیگری که کاربرد دارند تبدیل می­شوند (مثل فنول برای تولید رزین­ ها و آمونیاک برای تولید انواع کودها). به طور کلی کاربرد عمده مواد پتروشیمیایی در تولید محدوده وسیعی از پلیمرها است.صنعت پتروشیمی :ایران یکی از غنی­ ترین کشورها از لحاظ منابع عظیم نفتی و گازی در جهان به شمار می­ آید. تجارت هر تن نفت خام در ایران در حدود 500 دلار است که اگر نفت خام را به دیگر محصولات به خصوص محصولات صنعت پتروشیمی تبدیل کند ارزش تجارت آن 16 برابر افزایش خواهد یافت.صنعت پتروشیمی یکی از صنایع مهم و اصلی در ایران به شمار می ­آید که به عنوان منبع بسیار مهم و اساسی درآمدهای غیر نفتی، نقش به سزایی در رشد و گسترش صنایع داخلی، توسعه و بومی­ سازی تکنولوژی­ ها و رشد و پیشرفت صنایع پایین‌دستی خود داشته است. تنوع خوراک اولیه، دسترسی به آب­های بین ­المللی و دسترسی به نیروی کار خیلی ماهر و تخصصی از جمله مزایای ایران برای این صنایع به شمار می­ آید.تاریخچه صنعت پتروشیمی ایران به طرح احداث كارخانه كود شيميائی در شهر شیراز و در سال 1341 برمی‌گردد. یک سال بعد شركت ملی صنايع پتروشيمی به منظور پیشبرد توسعه و سیاست‌گذاری کشور در این صنایع، تأسيس شده و كليه فعاليتهای مرتبط با ايجاد و توسعه صنايع پتروشيمی در اين شركت متمركز گرديد. پس از اولیه برنامه توسعه 5 ساله (1373-1368) میزان تولید محصولات شرکت ملی صنایع پتروشیمی به 2/5 میلیون تن در سال رسید که این میزان تولید در سال 1395 1/59 میلیون تن در سال رسیده است. تخمین زده می­شود که با اجرای بیش از 55 طرح تصویب شده برای تاسیس صنایع پتروشیمی، ظرفیت تولید کشور زیاد شده است و به حدود 105میلیون تن در سال برسد.