رشک بردن سلم بر ایرج (بخش آخر): صحبت فریدون و ایرج

فریدون و ایرجسلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من تخصصی توی تفسیر شاهنامه ندارم و نتیجه‌ی جستجوهام رو اینجا می‌نویسم. پس لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (رشک بردن سلم بر ایرج (بخش 3): پاسخ دادن فریدون پسران را)، اینجا کلیک کنید.نکته: فایل صوتی این بخش رو نتونستم از منبع اصلی خودم پیدا کنم. فایلی که توی این بخش گوش می‌کنید، از کانال تلگرام «شاهنامه بخوانیم» برداشته شده که یکی از منابع من برای نوشتن این مطالب هستش. یه مقداری از لحاظ انتخاب کلمات و آواها با اون چیزی که تا امروز می‌شنیدیم فرق داره. منبعشون نسخه‌ی موسکو هست ولی نمی‌دونم چرا برخی کلماتشون متفاوته. در خصوص تلفظ‌ها هم ایشون توی کانالشون توضیح دادن که تلفظ‌های کهن رو استفاده می‌کنن. می‌تونید آیدی زیر رو توی تلگرام سرچ کنید تا کانال رو پیدا کنید:@shahnamehBekhanim(کانال رو براتون گذاشتم چون دوست ندارم چیزی رو بدون ذکر منبع کپی کنم)فرستادهٔ سلم چون گشت باز ... شهنشاه بنشست و بگشاد رازگرامی جهانجوی را پیش خواند ... همه گفتها پیش او بازراندورا گفت کان دو پسر جنگجوی ... ز خاور سوی ما نهادند رویاز اختر چنین استشان بهره خود ... که باشند شادان به کردار بددگر آنکه دو کشور آبشخورست ... که آن بومها را درشتی برستبرادرت چندان برادر بود ... کجا مر ترا بر سر افسر بودچو پژمرده شد روی رنگین تو ... نگردد دگر گرد بالین توتو گر پیش شمشیر مهرآوری ... سرت گردد آشفته از داوریدو فرزند من کز دو دوش جهان ... برینسان گشادند بر من زبانگرت سر بکارست بپسیچ کار ... در گنج بگشای و بربند بارتو گر چاشت را دست یازی به جام ... و گر نه خورند ای پسر بر تو شامنباید ز گیتی ترا یار کس ... بی‌آزاری و راستی یار بسنگه کرد پس ایرج نامور ... برآن مهربان پاک فرخ پدرچنین داد پاسخ که ای شهریار ... نگه کن بدین گردش روزگارکه چون باد بر ما همی بگذرد ... خردمند مردم چرا غم خوردهمی پژمراند رخ ارغوان ... کند تیره دیدار روشن‌روانبه آغاز گنج است و فرجام رنج ... پس از رنج رفتن ز جای سپنچچو بستر ز خاکست و بالین ز خشت ... درختی چرا باید امروز کشتکه هر چند چرخ از برش بگذرد ... تنش خون خورد بار کین آوردخداوند شمشیر و گاه و نگین ... چو ما دید بسیار و بیند زمیناز آن تاجور نامداران پیش ... ندیدند کین اندر آیین خویشچو دستور باشد مرا شهریار ... به بد نگذرانم بد روزگارنباید مرا تاج و تخت و کلاه ... شوم پیش ایشان دوان بی‌سپاهبگویم که ای نامداران من ... چنان چون گرامی تن و جان منبه بیهوده از شهریار زمین ... مدارید خشم و مدارید کینبه گیتی مدارید چندین امید ... نگر تا چه بد کرد با جمشیدبه فرجام هم شد ز گیتی بدر ... نماندش همان تاج و تخت و کمرمرا با شما هم به فرجام کار ... بباید چشیدن بد روزگاردل کینه ورشان بدین آورم ... سزاوارتر زانکه کین آورمبدو گفت شاه ای خردمند پور ... برادر همی رزم جوید تو سورمرا این سخن یاد باید گرفت ... ز مه روشنایی نیاید شگفتز تو پر خرد پاسخ ایدون سزید ... دلت مهر پیوند ایشان گزیدولیکن چو جانی شود بی‌بها ... نهد پر خرد در دم اژدهاچه پیش آیدش جز گزاینده زهر ... کش از آفرینش چنین است بهرترا ای پسر گر چنین است رای ... بیارای کار و بپرداز جایپرستنده چند از میان سپاه ... بفرمای کایند با تو به راهز درد دل اکنون یکی نامه من ... نویسم فرستم بدان انجمنمگر باز بینم ترا تن درست ... که روشن روانم به دیدار تستداستان شعر:بعد از رفتنِ فرستاده‌ی سلم، فریدون ایرج را صدا می‌کند و آنچه رخ داده را برایش می‌گوید. می‌گوید که برادرانت می‌خواهند به جنگ تو بیاییند و تو باید پیش‌دستی کنی و اول به جنگ آن‌ها بروی. ایرج مهربان و عادل است و از پدر می‌خواهد که اجازه بدهد (بدون سلاح و لشکر) به دیدار برادرانش برود و با آن‌ها صحبت کند تا از این راه منصرف شوند و صلح کنند. فریدون در نهایت موفق نمی‌شود که ایرج را از تصمیمش منصرف کند؛ پس نامه‌ای برای سلم و تور می‌نویسد و به آن‌ها خبر می‌دهد که ایرج دارد به دیدنشان می‌رود.معنی ابیات شعر:فرستادهٔ سلم چون گشت باز ... شهنشاه بنشست و بگشاد رازگرامی جهانجوی را پیش خواند ... همه گفتها پیش او بازراندوقتی فرستاده‌ی سلم بازگشت، فریدون ایرج را صدا زد و هرچه شده بود را برای او تعریف کرد و این راز را با او درمیان گذاشت.ورا گفت کان دو پسرْ جنگجوی ... ز خاور سوی ما نهادند رویگفت که دو برادرت جنگ طلب هستند و می‌خواهد از خاور به جنگ ما بیایند.از اختر چنین اَسْتِشان بهره خَوْد ... که باشند شادان به کردار بدسرشت آن‌ها چنین است و بدکردار هستند و به دنبال جنگ و ناآرامی هستند.دگر آنکه دو کشور آبشخَوْرَست ... که آن بومها را درشتی بَرَستبه‌علاوه سرزمین آن‌ها خشک و سنگلاخ است؛ این هم مزید بر علت شده که بخواهند به سرزمین تو حمله کنند.برادرْت چندان برادر بُوَد ... کجا مر تُرا بر سر افسر بودچو پژمرده شد روی رنگین تو ... نگردد دگر گرد بالین توآن‌ها می‌خواهند تاج پادشاهی‌ات را بگیرند و تو را بکشند.تو گر پیش شمشیر مهرآوری ... سرت گردد آشفته از داوریاگر بخواهی در جواب شمشیر، مهربانی کنی، سرت را از دست می‌دهی (تو را می‌کشند)داوری: در شاهنامه معمولا به معنی جنگ استدو فرزند من کز دو دوش جهان ... برینسان گشادند بر من زباندو فرزند من این پیغام را برایم فرستادندگرت سر بکارست بپسیچ کار ... در گنج بگشای و بربند بارتو باید سپاهی بسیج کنی و مهیای جنگ شویتو گر چاشت را دست یازی به جام ... و گر نه خورند ای پسر بر تو شامتو باید زودتر دست به کار شوی، در غیر این صورت آن‌ها زودتر کارت را می سازند و تو را می‌کشند.این بیت تقریبا استعاره‌ای نوشته شده. فردوسی میگه:‌ «تو باید قبل دشمنت شام بخوری (آماده باشی) و بعد از اینکه او را به قتل رساندی، به سراغ باده و جشن بروی. وگرنه آن‌ها پیش از آنکه شب برسد، اول تو را می‌کشند و بعد شام می‌خورند.»بر کسی شام خوردن: استعاره از پیشی گرفتن - شکست دادن رقیف و پیروز شدننباید ز گیتی ترا یار کس ... بی‌آزاری و راستی یار بسلازم هم نیست که کسی در دنیا همراهت باشد (یعنی لازم نیست به پادشاهی‌های دیگر پیغام بفرستیم)، با سپاه خودت آماده شو. در خصوص معنی این بیت، مطمئن نیستمنگه کرد پس ایرج نامور ... برآن مهربان پاک فرخ پدرچنین داد پاسخ که ای شهریار ... نگه کن بدین گردش روزگارایرج به پدرش نگاه کرد و جواب داد: ای پدر، به گردش روزگار نگاه کن ...که چون باد بر ما همی بگذرد ... خردمندْ مردم چرا غم خوردهمی پژمراند رخ ارغوان ... کند تیره دیدار روشن‌روان... ببین که چطور مثل باد می‌گذرد. یک فرد عاقل چرا باید حرص این دنیا را بخورد که باعث پیری می‌شود و سر ناسازگاری دارد (همیشه با مردم بد می‌کند و پر از غم‌وغصه است)رخ ارغوان: چهره‌ای مانند ارغواندیدار روشن روان: چهره‌ی کسی که روشن‌روان است.به آغاز گنج است و فرجام رنج ... پس از رنج رفتن ز جای سپنچاین دنیا شروعش با خوشی است اما سرانجام به ما رنج و سختی می‌دهد و بعد از آن، از این دنیای موقت می‌رویم (می‌میریم). (وقتی سرانجاممان مرگ است، چه نیازی به این همه حرص و طمع هست؟)چو بستر ز خاکست و بالین ز خشت ... درختی چرا باید امروز کشتکه هر چند چرخ از برش بگذرد ... تنش خون خورد بار کین آوردما که عاقبت زیر خاک می‌رویم، چرا باید بذر کینه و نفرت بکاریم و حاصل را که خون باشد، درو کنیم؟ (چرا درختی بکاریم که وقتی بزرگ می‌شود، خون‌ریزی و کین‌خواهی به دنبال داشته باشد؟)منظور ایرج این است که اگر به جنگ با برادرانش برود، باعث می‌شود که نسل‌های بعدی هم درگیر جنگ و کین‌خواهی باشند و هیچ‌گاه روی آرامش را نبینند.خداوند شمشیر و گاه و نگین ... چو ما دید بسیار و بیند زمیناز آن تاجور نامداران پیش ... ندیدند کین اندر آیین خویشخداوند مثل ما پادشاهان بسیاری دیده‌ است که در صلح بوده‌اند. (کینه‌توزی و جنگ، آيین ما نیست)چو دستور باشد مرا شهریار ... به بد نگذرانم بد روزگارمن هم می‌خواهم چنین پادشاهی باشم و در زندگی‌ام به دنبال کارهای ناپسند نباشم. من بدی روزگار را بدی نمی‌شمارم و به آن پاسخ نمی‌دهمنباید مرا تاج و تخت و کلاه ... شوم پیش ایشان دوان بی‌سپاهمن بدون سپاه به سراغ برادرانم می‌روم؛ حتی تخت پادشاهی خودم را به آن‌ها می‌دهم.بگویم که ای نامداران من ... چنان چون گرامی تن و جان منبه آن‌ها می‌گویم که ای برادران عزیزم که مثل جان من می‌مانید ...به بیهوده از شهریار زمین ... مدارید خشم و مدارید کینبیهوده از پدر خشمگین نباشید و کینه‌ی او را به دل نگیرید.به گیتی مدارید چندین امید ... نگر تا چه بد کرد با جمشیدبه فرجام هم شد ز گیتی بدر ... نماندش همان تاج و تخت و کمرانقدر حرص و طمع این دنیا را نداشته باشید. نگاه کنید که روزگار با جمشید چه کرد؟ او با آن همه جاه و عظمت در آخر از دنیا رفت و تخت پادشاهی‌اش برای او نماند (دیگران آن را تصاحب کردند و جمشید آن‌ها را با خودش نبرد)مرا با شما هم به فرجام کار ... بباید چشیدن بد روزگارپایان ما هم همینگونه است و در نهایت می‌میریم.دل کینه ورشان بدین آورم ... سزاوارتر زانکه کین آورمدلشان را به رحم می‌آورم تا از جنگ منصرف شوند. این کار برای من شایسته‌تر از این است که مثل خودشان باشم و جنگ را انتخاب کنم.بدو گفت شاه ای خردمند پور ... برادر همی رزم جوید تو سورفریدون به او گفت: ای پسر، برادرانت به دنبال جنگ هستند و تو دَم از صلح و آرامش می‌زنی؟مرا این سخن یاد باید گرفت ... ز مه روشنایی نیاید شگفتمن باید درس عبرت بگیرم. همانطور که همه از ماه انتظار روشنایی دارند ...ز تو پر خرد پاسخ ایدون سزید ... دلت مهر پیوند ایشان گزیداز تو که فرد نیک سرشت و دلسوزی هستی، باید انتظار می‌داشتم که اینطور بگویی. ولیکن چو جانی شود بی‌بها ... نَهَد پُر خرد در دم اژدهاچه پیش آیدش جز گزاینده زهر ... کش از آفرینش چنین است بهراما اگر سرنوشت این باشد که تو کشته شوی، نمی‌شود از آن برگشت. حتی انسان‌های خردمند هم به دست تقدیرشان کشته می‌شوند. چون از روز ازل قسمتشان این بوده که زهر نصیبشان باشد.ترا ای پسر گر چنین است رای ... بیارای کار و بپرداز جایاگر واقعا این را می‌خواهی و نظرت این است، آماده شو و بروپرستنده چند از میان سپاه ... بفرمای کایند با تو به راهاز بین درباریان و سپاهیان، چند نفر را انتخاب کن که همراهت بیایند.ز درد دل اکنون یکی نامه من ... نویسم فرستم بدان انجمنمن هم نامه‌ای محبت‌آمیز می‌نویسم و برای برادرانت می‌فرستم.مگر باز بینم ترا تن درست ... که روشن روانم به دیدار تستامیدوارم که زنده و سلامت نزد من برگردی که من به امید دیدارت زنده هستم.برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (رفتن ایرج نزد برادران)، اینجا کلیک کنید.