ماجراهای من و رشته‌ام

«نگاهی آماری به میزان علاقه دانشجویان دانشکده به رشته‌شان» | پرونده | شماره ۷۹ | محمد همانلوعکس: بهنام نیکومرام | طرح: شیرین طالب‌لوطی دو هفته گذشته نظرسنجی مفصلی درباره علاقه دانشجویان مهندسی شیمی و نفت به رشته‌شان و سیر تغییرات این علاقه (در صورت وجود هرگونه تغییری) انجام داده‌ایم که داده‌های حاصل از آن بسیار گسترده است و در قالب یک پرونده نمی‌گنجد. اما تا حد امکان در پرونده این شماره به مهم‌ترین آن‌ها می‌پردازیم.شرکت‌کنندگاندر این نظرسنجی ۱۱۸ نفر مشارکت داشته‌اند که از این تعداد ۹۱ نفر م. شیمی و ۲۷ نفر م. نفت هستند. هم‌چنین بیشترین تعداد شرکت‌کنندگان به ترتیب از ورودی سال‌های ۹۶ (۳۲ نفر)، ۹۸ (۲۶ نفر)و ۹۷ (۲۵ نفر) بوده‌اند و ۳ نفر از مقطع کارشناسی ارشد مشارکت کرده‌اند. سهم ورودی‌های ۹۹ نیز ۱۷% و کمتر از سایر دوره‌ها بوده که با توجه به این‎که هنوز با دروس تخصصی رشته آشنا نشده‌اند امر قابل پیش‌بینی‌ای بوده است.عیار عشقمیزان علاقه را با توجه به جامعه آماری این نظرسنجی، می‌توان در دو مقطع مورد بررسی قرار داد: یکی قبل از ورود و دیگری بعد از ورود به دانشگاه. به قول سهروردی پایه اول معرفت است و پایه دوم محبت و پایه سوم عشق. ما هم ابتدا از شناخت و معرفت شما نسبت به رشته و قبل از ورود به دانشگاه پرسیدیم. حدود یک چهارم از شرکت‌کنندگان، شناخت خود نسبت به رشته را کم یا خیلی کم توصیف کرده‌اند. همچنین ۳۰ درصد هم معتقدند آن‎چه در ذهن خود از رشته‌شان داشته‌اند با واقعیت تفاوت قابل توجهی داشته و این آمار برای هر دو رشته دانشکده‌مان تقریبا یکسان است. می‌توان گفت که با تقریب خوبی همان کسانی که به «معرفت» یا شناخت نرسیده‌اند، «محبت» یا همان علاقه هم پیدا نکرده‌اند. در همین حال جویای دلایل شما برای انتخاب این رشته برای تحصیل شدیم که به ترتیب علاقه به رشته، کسب رتبه لازم برای ورود ، آینده خوب و اپلای، مهم‌ترین آن‌ها بودند.اگر گذشته را رها کنیم، می‌رسیم به این پرسش که علاقه فعلی و حال حاضر دانشجویان در چه حدی است؟ آمار می‌گوید که ۲۵ درصد از علاقه کم یا خیلی کم نسبت به رشته‌شان برخوردارند و حدود ۵۰ درصد علاقه زیاد یا بسیار زیادی نسبت به رشته دارند. اما گویا دانشجویان مهندسی شیمی نسبت به نفتی‌ها، علاقه کمتری به رشته‌شان دارند بطوری که ۳۰ درصد دانشجویان م. شیمی‌ها علاقه کم یا خیلی کم به رشته‌شان دارد و این مقدار برای نفتی‌ها ۱۱ درصد است. همچنین علاقه زیاد به رشته هم با حدود ۱۰ درصد اختلاف، در میان نفتی‌ها بیشتر است.چه بودیم، چه شدیمتغییرپذیری علایق ما امری بدیهی است و خواسته‌ها و علایق ما به‌طور ناخواسته آماده تغییر هستند. اما چه عواملی هستند که نیروی محرک این تغییرات می‌شوند؟ برای شرکت‌کنندگان هر دو رشته، نتایج نظرسنجی نشان می‌هد که یک سوم از افراد پس از ورود به دانشگاه علاقه‌شان بیشتر شده و به همین تعداد هم، علاقه کمتر شده و درمورد الباقی، علاقه‌ها تغییر محسوسی نکرده. اما کاهش علاقه در میان نفتی‌ها (۱۵%) نسبت به م. شیمی‌ها (۳۶%) کمتر رخ داده است و همچنین ۳۷ درصد از دانشجویان نفت و ۳۳ درصد از دانشجویان م. شیمی از افزایش علاقه‌شان بعد از ورود به دانشگاه گفته‌اند که در کل، ورود به دانشگاه تاثیر بهتری در ذهنیت نفتی‌ها از رشته‌شان داشته است.۷۰ درصد از افرادی که میزان علاقه‌شان با گذر زمان تغییر کرده، مباحث درس‌ها را عامل اصلی این تغییر می‌دانند و بعد از این مورد، جو دانشکده و آینده شغلی در جایگاه‌های دوم و سوم جای می‌گیرند که هرکدام به نتایج قابل توجهی ختم می‌شوند.مباحث درس‌ها بی‌شک مهمترین عامل تغییر علاقه دانشجویان نسبت به رشته است که نتایج نظرسنجی، گواه این ادعا هستند. طبق آمار ۶۰ درصد تغییر علایق دانشجویان نسبت به رشته در ترم های ۲، ۳ و ۴ رخ می‌دهد که دقیقا در همین ترم‌ها سر و کله دروسی مانند سیالات و ترمودینامیک بین دروس ما پیدا می‌شود. برای اکثر افراد مشخص شدن ماهیت رشته، که درنتیجه‌ی تخصصی شدن دروس است، اثر مثبتی روی علاقه دانشجویان داشته به‌گونه‌ای که از بین حیطه‌های گسترده رشته‌شان، به حداقل یکی از حیطه‌ها علاقه نشان داده و دنبال آن می‌روند. البته در مواردی هم مشخص شدن ماهیت رشته، اثر منفی در علاقه ایجاد کرده که تعداد این موارد کمتر از مورد اول است.کمی دورتر از درسدومین مورد اثرگذار در علاقه شرکت‌کنندگان نظرسنجی، جو دانشکده بوده است. طبق گفته شرکت‌کنندگان، ۴۰ درصد افراد فعالیت دانشجویی کم یا بسیار کمی دارند (۵۰ درصد دانشجویان نفت و ۳۸ درصد دانشجویان م. شیمی) و ۳۲ درصد هم فعالیتشان را زیاد توصیف کرده‌اند (۲۶ درصد نفت و ۳۴ درصد م. شیمی). در میان گزینه‌های نظرسنجی، فعالیت‌های فرهنگی پرطرفدارترین در میان دانشجویان هستند که حدود ۷۰ درصد از کسانی که فعالیت‌های غیردرسی داشته‌اند، حتی برای یک بار هم که شده آن را تجربه کرده‌اند.بین کسانی که علاقه کم یا خیلی کمی به رشته‌شان دارند، 50 درصد میزان مشارکتشان در فعالیت‌های غیردرسی را زیاد توصیف کرده‌اند و این درحالی است که 30 درصد از همین افراد فعالیت کمی در موضوعات غیردرسی دارند. این نشان می‌دهد که لزوما فعالیت بیشتر در حوزه‌های غیردرسی موجب افزایش علاقه دانشجویان به رشته‌شان نمی‌شود.از طرفی افرادی که مشغله‌های خارج از محیط دانشکده دارند (مانند شغل‌های غیر مرتبط به رشته) که تعدادشان هم کم نیست، عموما از اثر منفی آن در وضعیت تحصیلی‌شان گفته‌اند و یکی از نتایج آن را کاهش در علاقه‌شان شمرده‌اند.تهش که چی؟مورد سوم از سلسله عواملی که باعث ایجاد تغییر در علاقه دانشجویان می‌شود را آینده شغلی رشته معرفی کردیم. عاملی که حتی با وجود ناقص بودن تصورات و ذهنیتمان از خود رشته و ماهیت آن، همواره از اهمیت بالایی برخوردار بوده است؛ چه در زمان انتخاب رشته و چه الان که احتمالا در مسیر منتهی به آن قرار داریم.از شما درباره تاثیر آینده شغلی در علاقه به رشته پرسیدیم، که ۴۰ درصد معتقدند تأثیری نداشته و نیمی از افراد باقی‌مانده گفته‌اند به سبب آن علاقه‌شان بیشتر شده و نیم دیگر هم معتقدند به موجب آن علاقه‌شان کمتر شده. اما آمار با تفکیک رشته‌ها برای هرکدام متفاوت است به‌طوری که تنها ۱۱ درصد نفتی‌ها و ۳۶ درصد م. شیمی‌ها به دلیل آینده شغلی رشته‌شان علاقه بیشتری پیدا کرده‌اند و همچنین ۴۰ درصد دانشجویان نفت و ۲۷ درصد م. شیمی از اثر آینده شغلی در کاهش علاقه‌شان گفته‌اند که اثر منفی آینده شغلی را برای دانشجوهای نفتی شاهدیم. این در حالی است که تعداد اندکی از افراد شرکت‌کننده در نظرسنجی (۱۲% افراد) تجربه شغلی مرتبط با رشته دارند و ۸۰ درصد افراد دوره کارآموزی را نیز نگذرانده‌اند. شاید با تجربه‌هایی نزدیک‌تر به آینده شغلی رشته، آمارهای مربوط به این بخش هم به‌طور کلی تغییر کنند و تأثیر آینده شغلی بر علاقه بیشتر شود.کمی سفر در زمان!از شما پرسیدیم که اگر به گذشته برگردید چه تصمیمی می‌گیرید. دقیقا نیمی از افراد (۶۰ درصد نفتی‌ها و ۳۵ درصد م. شیمی‌ها) از تصمیم فعلی‌شان راضی بوده و دوباره همین را انتخاب می‌کردند. اما همان افرادی که در زمره افراد کم‌علاقه نسبت به رشته قرار می‌گرفتند، در این مورد هم انتخاب‌هایی چون تجربه یک رشته دیگر حتی در دانشگاهی دیگر را داشتند که در این میان برای م. شیمی‌ها به ترتیب «رشته دیگر در شریف» و «رشته دیگر دانشگاه دیگر» و برای نفتی‌ها «رشته دیگر دانشگاه دیگر» مورد توجه قرار گرفته‌اند. تعدادی کمی از دوستان (حدود ۱۰%) هم به‌طور کلی قصد ترک رشته‌های فنی مهندسی و ورود به علوم انسانی یا تجربی و یا یادگیری یک حرفه را داشتند. نارضایتی از رشته و دانشگاه در کنار هم از عوامل عدم علاقه دانشجویان به وضعیت فعلی‌شان است که اثر عدم رضایت از دانشگاه کمی بیشتر بوده.در ادامه برنامه دانشجویان را برای آینده جویا شدیم. اکثر قریب به اتفاق شرکت‌کنندگان قصد ادامه تحصیل در رشته فعلی خود را دارند که ۶۱ نفر دانشگاه‌های خارج از کشور و ۴۹ نفر دانشگاه‌های ایران را برای آن انتخاب می‌کنند. از دیگر برنامه‌های پرطرفدار، تحصیل در رشته‌ای دیگر برای ارشد (۳۳ نفر) و ازدواج (۱۳ نفر) است.سخن پایانیدر این نوشته کوتاه کوشیدیم میزان علاقه دانشجوهای مهندسی شیمی و نفت به رشته و رضایتشان از تصمیمشان در انتخاب رشته را بسنجیم و عوامل تأثیرگذار بر آن را جست‌وجو کنیم. داده ها و نتایج حاصل از این نظرسنجی امکان تحلیل های بیشتری نیز دارند و موضوعات دیگری همچون پتانسیل‌های رشته و راهکارهای جلوگیری از افت علاقه دانشجویان، در کنار این موضوع کلی مطرح می‌شوند که در فرصت دیگری به آن‌ها خواهیم پرداخت. امیدواریم این نوشته در تصحیح دید شما در رابطه با میزان علاقه دانشجویان دانشکده مفید واقع شود.