ماجرای لانه

ماجرای لانهمحمدحسین میرکوتسخیر سفارتخانهی آمریکا در تهران که به دست دانشجویانی (که بعد ها دانشجویان پیرو خط امام خوانده شدند) از مهم ترین موضوعات محل بحث و اختلاف از روز ١٣ آبان همان سال تا به اکنون بوده است. در این یادداشت قصد داریم که به طور ریشهای به درستی یا نادرستی این حادثه و سر گذشت عاملان آن بپردازیم.باید گفت واقعهی تسخیر سفارت ایالات متحده در زمانی حادث شد که دولت موقت ایران(به ریاست مهدی بازرگان) و دولت ایالات متحده آمریکا در پی اصلاح روابط خارجی با یکدیگر راه مذاکره و دیپلماتیک را در نظر داشتند. حتی تا آنجا که بازرگان و ابراهیم یزدی وزیر امور خارجه وقت در تلاش برای به منتج کردن این مذاکرات به صلح وثبات طرفین به وسیلهی میانجی گری بین نمایندگان دولت آمریکا و امام خمینی رهبر جمهوری اسلامی ایران بودند. در همین حین محمد رضا پهلوی شاه سابق و متحد دولت آمریکا تقاضای سکونت در ایالت متحده و درمان در این کشور را داشت که پس از کش و قوسهای فراوان در سازمان سیا و دولت آمریکا ، کارتر به این دلیل که عدم توجه به این درخواست، دولت آمریکا را محکوم به بی توجهی و عدم وفاداری به متحدان خود میکند و باعث سلب اعتماد الباقی متحدین شده و جایگاه او را آن هم در نزدیکی انتخابات ریاست جمهوری آمریکا به خطر می اندازد، موافقت خود را با این درخواست اعلام کرد .همین کار کافی بود نفرت از ایالات متحده در دل مردم ایران چند برابر شود همانطور که شهید بهشتی بعد از تسخیر سفارت امریکا گفت : امریکا با این کار به ملت ما توهین کرده است. همچنین از دیگر عوامل تسخیر سفارت آمریکا میتوان به عدم استرداد اموال دولت ایران در آمریکا نیز اشاره کرد که حتی با اعتراض ابراهیم یزدی نیز همراه شد.در چنین شرایطی با هدف وادار کردن آمریکا به استرداد شاه و اموال ملت ایران ، دانشجویان تصمیم به اشغال سفارت آمریکا گرفتند. دانشجویان از دانشگاههای تهران، پلیتکنیک، صنعتی شریف، شهید بهشتی و ... گرد هم آمدند و طی یک راهپیمایی تا سفارت آمریکا از دیوارهای سفارت بالا رفته و علیرغم مقاومت محافظین و آمریکاییها، سفارت را به تصرف کامل درآوردندباید اشاره کرد که در تسخیر سفارت آمریکا مسئولان دولت و نظام هیچ اقدامی صورت نداده بودند . راکی سیکمن تفنگدار دریایی آمریکا در شرح واقعه سقوط سفارت آمریکا گفته است که دو تن از نظامیان ایرانی که وظیفه دفاع از سفارت را داشتند با دیدن جمعیت مردم ترسیده و محل خدمت را ترک کردند!اما در رابطه با واکنش مسئولان نظام و دولت موقت ایران می توان به حمایت نسبی شهید بهشتی اشاره کرد که در صحبتهای خویش گفته بود « که آمریکا با پناه دادن به شاه به ملت ما توهین کرده است.» اما امام خمینی که پیش از این در حادثهی فتح نظامی سفارت آمریکا -سه روز بعد از پیروزی انقلاب در ٢۵ بهمن ۵٧ به دست چریکهای فداییان خلق که هنوز تحت لوای انقلاب بودند- به آن ها به واسطهی ابراهیم یزدی دستور ترک سفارت و آزادی گروگانها را داده بود، ابتدا در رابطه با فتح دوباره این سفارت، اینبار به دست دانشجویان سکوت کرد. اما این سکوت تا زمانی ادامه داشت که دانشجویان اسناد جاسوسی و اقدامات علیه نظام را به سازمان های اطلاعاتی کشور منتقل کردند( این اسناد به بالغ بر ٧٠ مورد جاسوسی علیه نظام ایران اشاره میکرد). امام بعد از اطلاع از این موارد این حرکت را انقلاب دوم خواند که از انقلاب اول بزرگتر بود.واکنش دولت موقت تامل برانگیزتر بود! بازرگان که در پی صلح دوباره با آمريکا بود، این اقدام را در خلاف جهت سیاستهای خود میدید. همچنین این حرکت، عجز بازرگان در کنترل حتی گروه کوچکی از دانشجویان به نمایش میگذاشت. همین شد که بازرگان از سمت خود استعفا کرد که مورد قبول امام نیز قرار گرفت.نکاتی نیز راجع به دانشجويانی که در حادثه مؤثر بودند و جمعی که بعدها پشیمان شدند؛ اگر شما کاری بدون فکر و دلیل عقلی انجام دهید بعدها از آن پشیمان میشوید. حتی اگر آن کار در واقع صحیح و به جا بوده باشد .فتح سفارت امریکا هم از این قاعده مستثنا نیست. همانگونه که مقام معظم رهبری فرمودند اگر برخی از افراد امروز از اقدام خود برای تسخیر سفارت آمریکا ابراز پشیمانی میکنند ناشی از این است که اقدامشان تنها حاصل از شور و هیجان بوده و بر مبنای شعور خویش اقدام نکردهاند.دانشجویان و فعالین دانشجویی کسانی بودند که سفارت آمریکا را تسخیر کردند و مدارک و اسناد جاسوسی سفرا و دیپلمات های آمریکا را رمزگشایی کرده و به کمک معصومه ابتکار که خود را خواهر مری معرفی میکرد ترجمه شد . این اسناد، جاسوسی خیلی از مسئولین وقت را نیز بر ملا ساخت. اما برخی از این دانشجویان خود را منتسب به نظام و قانون اساسی کشور نمی دانسته و از مخالفین ولایت فقیه بودهاند و تنها در حرکتی ضد امپریالیسم اقدام به تصرف لانه جاسوسی کردهاند. این افراد تا آنجا به مخالفت با رهبری انقلاب پرداختند که وقتی امام خمینی از این حرکت حمایت کردند، سفارت امریکا را ترک کرده و از کار خود ابراز پشیمانی کردند! پس این قبیل پشیمانیها برای امروز و دیروز نیست و از همان ابتدا برخی از حرکت خود پشیمان شدند. اما الباقی دانشجویان مؤثر در فتح، خود را دانشجویان پیرو خط امام خوانده و بر مسیر خود پایبند ماندند و می توان تأثیر شعور را بر حرکت آن ها دید که برخی از جمله حسین دهقان و حبیب الله بیطرف و عزت الله ضرغامی تا مقام وزارت نیز پیش رفتند؛ و برخی من جمله محمد علی جعفری ،اکبر رفان ، حسین علم الهدی و محسن وزوایی به عنوان نیروی نظامی به سپاه پاسداران پیوستند. همچنین کمال تبریزی که جزو شورای دوم بود نیز به هنر سوق پیدا کرد و آثاری همچون لیلی بامن است ، مارمولک و ... پدید آورد. در نهایت می توان گفت که برخلاف جمله ساختگی و دروغ سفارت هر کشور جزو خاک آن کشور است، این اقدام برای شرایط زمانی آن روزهای کشور مناسب و به جا بود. هرچند که برخی که تحت تأثیر جو این اقدام را انجام داده بودند از آن پشیمانند.