چالش کتابخوانی طاقچه: اضطراب موقعیت

موضوع چالش کتابخوانی طاقچه برای ماه اردیبهشت کتابیه که «آرامش را به قلبت تزریق کند». نمی‌دونم این کتاب چقدر به قلبم آرامش داد، ولی قطعا به مقدار قابل توجهی روحم رو جلا داد! من برای این ماه کتاب «اضطراب موقعیت» نوشته‌ی آلن دوباتن رو خوندم. تا جایی که خاطرم هست اولین کتابی که از این نویسنده خوندم «جستارهایی در باب عشق» بود که حدود دو سال پیش خوندم. از اون کتاب خوشم نیومد و تا جایی که از صحبت با دوست‌هام متوجه شدم به خاطر این بود که برای خوندن اون کتاب زیادی پیر بودم. بگذریم. همه‌ی این حرف‌ها برای این بود که بگم از کتاب اضطراب موقعیت خیلی خوشم اومد.کتاب با تعریف اضطراب موقعیت شروع میشه «ترس از خطر شکست در برابر آرمان‌هایی که جامعه‌مان وضع کرده است و در نتیجه از دست دادن مقام و منزلت خود.». همین کافی بود برای این‌که بدونم کتاب درستی رو انتخاب کردم. کتاب در ادامه دو بخش اصلی داره، علل و راه‌حل. همون‌طور که اسمشون مشخصه توی بخش اول به علت‌های اضطراب موقعیت شامل فقدان عشق، انتظارات، شایسته‌سالاری، اشرافی‌گری و وابستگی و توی بخش دوم به راه‌حل‌هایی که از نظر دوباتن برای مقابله با این اضطراب وجود دارن شامل فلسفه، هنر، سیاست و دین می‌پردازه. قسمت‌هایی که توی کتاب علامت زدم انقدر زیادن که امکان نداره بتونم همه‌اشون رو اینجا بنویسم، ولی یک بخش‌هایی از کتاب واقعا قابل تامله. مثلا جایی از کتاب نوشته شده «حس هویت ما زندانی داوری‌ آن‌هایی است که در میانشان زندگی می‌کنیم.». به نظر من این‌جا جاییه که میشه از این موضوع صحبت کرد که به جای این‌که به دیگران این حس رو منتقل کنیم که مشکل از اون‌هاست که تمایل به تایید شدن از طرف دیگران دارن، خیلی بهتره که کمکشون کنیم که درک کنن این یه حس طبیعیه و چطور میشه کنترل بشه. در ادامه‌ی کتاب درباره‌ی انقلاب مصرفی و پیشرفت مادی در قرن‌های اخیر و تاثیرش روی میزان رضایتمندی انسان‌ها صحبت شده و بعد از اون به برابری و مقایسه با گروه نزدیکان پرداخته شده که به نظرم جزو بهترین قسمت‌های کتابه (قسمت انتظارات در بخش علل) و با این عبارت تموم میشه که «هزینه‌ای که ما به خاطر انتظار بیش از حد خود در مقایسه با پیشینیانمان پرداختیم، اضطرابی ابدی است مبنی بر این‌که نکند از چیزی که باید باشیم، فاصله‌ی بسیاری داریم.». دوباتن بعد از فقدان عشق و انتظارات به شایسته‌سالاری می‌پردازه و این‌که چجوری داستان‌هایی که درباره‌های فقرا و ثروتمندان گفته میشه در طول تاریخ تغییر کرده و چه تاثیراتی روی عامه‌ی مردم داشته. دوباتن میگه «برای اضافه کردن به زخم‌های فقرا، حالا نظام شایسته‌سالار خواری شرم را هم اضافه کرده بود.» و من بسیار باهاش موافقم. بخش علل با صحبت درباره‌ی فلسفه شروع میشه و این‌که چطوری میشه مانع از این شد که حرف‌های ‎[نادرست] دیگران، ما رو بیش از حد آزار بدن. از شوپنهاور نقل شده که «هر سرزنشی تنها زمانی آزاردهنده است که کاملا درست باشد. هر کس که واقعا بداند لایق سرزنش نیست، می‌تواند با تحقیر در موردش رفتار کند و این کار را خواهد کرد.». دوباتن بعد از فلسفه راجعه به هنر صحبت می‌کنه و این‌که چطوری هنر چشم‌های انسان‌ها رو به روی حقیقت باز می‌کنه و از طریق انتقاد از وضعیت موجود یا برانگیختن حس همدردی می‌تونه به درک موقعیت‌های متفاوت کمک کنه. عبارتی که در ادامه می‌نویسم نقل قول نویسنده از نمایشنامه‌ی ادیپه «هیچ انسانی را خوشبخت ندانید مگر این‌که مرده باشد، که آن زمان بالاخره از درد رهایی یافته است.». به نظر من محوریت بخش سیاست این نکته است که آرمان‌های جوامع در طول زمان تغییر کردن و قطعا در آینده هم تغییر می‌کنن، پس نباید به خاطر همخوانی نداشتن با آرمان‌های جامعه‌‌ای که توش زندگی می‌کنیم به خودمون بیش از حد سخت بگیریم. توی این قسمت درباره‌ی پدیده‌ی عادی شدن شادمانی هم صحبت می‌کنه. این‌که چطور بعد از رسیدن به یک هدف به سرعت یک هدف جدید به وجود میاد و خوشحالی ناشی از رسیدن به هدف قبلی ناپدیده میشه و میگه «به نظر می‌رسد که زندگی روند جایگزینی یک اضطراب با اضطرابی دیگر و یک ‌خواسته با خواسته‌ای دیگر است.». قسمت دین با صحبت راجع به مرگ و ارجاع به کتاب مرگ ایوان ایلیچ از تولستوی و این جمله شروع میشه که «اندیشیدن به فانی بودن می‌تواند به ما دل و جرات رها کردن زندگیمان از چنگ انتظارات بلاعوض جامعه را بدهد.». نوشته‌‌ام درباره‌ی این کتاب خیلی طولانی شد. فکر کنم همین موضوع این رو نشون بده که چقدر به نظرم کتابی خوبیه و ارزش خوندن داره. نوشته‌ام رو با جمله‌ای از کتاب تموم می‌کنم که میگه «هیچ‌چیز شرافتمندانه‌تر یا انسانی‌تر از این نیست که درک کنیم از هر نظر درست مثل بقیه هستیم.».کتاب اضطراب موقعیت نوشته‌ی آلن دوباتن و ترجمه‌ی سید حسن رضوی رو می‌تونید از طریق لینک زیر در اپلیکیشن طاقچه مطالعه کنید. https://taaghche.com/book/37472/%D8%A7%D8%B6%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA