نگرش به عشق  در خانواده ایرانی

روزیی که مرجان با دلهره و اضطراب به سراغم آمد را هرگز فراموش نمی‌کنم مستاصل بود و نمی‌دانست سرو ته حرفش را چطور جمع کند، تا منظورش را به من برساند. در میان بغض و اشک حرف‌هایی میزد که حکایت از عشقی داشت که مدت‌ها او را درگیر کرده بود .مرجان دختری آرام و گوشه‌گیر بود و کمتر در میان جمع‌ِ دوستانش دیده می‌شد. قدی متوسط داشت و اندام ظریفش او را از سنش کوچکتر نشان می‌داد . در میان شاگردانم کم حرف‌تر از بقیه بود هر بار که اور را می‌دیدم با چشمانی محجوب لبخندی به پهنای صورتش نثارم می‌کرد.آن روز مرجان از پسری گفت که در چند ماه گذشته پنهانی با او آشنا شده و رابطه‌ی دوستی ساده‌ی انها تبدیل به عشقی آتشین و وابستگی شدید مرجان به پرهام شده بود. اما بعد از گذشت مدتی دقیقا زمانی که مرجان رویای ازدواج و زندگی ابدی در کنار پسر مورد علاقه‌اش را در خیال خویش به تصویر می‌کشیده متوجه حضور زنی دیگر در زندگی پرهام می‌شود . حالا پای نفر سومی در میان است زنی که معلوم نیست چطور و کجا از وسط زندگی پرهام سردرآورده .مرجان اشک می‌ریخت و ملتمسانه از من راه نجاتی می‌خواست تا بتواند پرهام و عشق از دست رفته‌اش را بازگرداند. و ترس از دست دادن پرهام توام با اشکار شدن رابطه پنهانی‌اش نزد خانواده او را در موقعیتی بسیار شکننده و خطرناک قرار داده بود.و با وجود تمامِ مشکلات و دردسرهایی که در این رابطه وجود داشت، حاضر بود برای رسیدن به عشق‌‌اش تن به ازدواج و ماندن در کنار زنی دیگر بدهد . و چنان غرق احساسات شده بود که نمی‌توانست تصمیمی درست و اگاهانه بگیرد .اودختری بود از خانواده‌ایی که پدر و مادر هر دو پزشک بودند .و از لحاظ مالی در وضعیت مرفه و بی‌دغدغه‌ایی بسر می‌بردند .اما آن روزها مرجان را خالی‌ و تهی از هر اعتبار ارزشی می‌دیدم و تمام اعتماد به نفسش را در مواجهه با عشقی شکست‌خورده از دست داده بود. او برای پر کردن خلاء عاطفی‌اش به هر کسی و یا راهی متوسل شده بود و چنگ میزد. عشقی بی‌سرانجام عقل و منطقش را کور کرده بود و هیچ پناهی و جای امنی برای بیان مشکلاتش در خانواده نمی‌دید. من سنگ‌صبورش شدم و با او همراهی کردم تا بتواند تفاوت میان عشق و تغییرات هورمونی را درک کند و نسبت به دلایل به‌هم ریختگی روحی و روانی‌اش آگاه شود .و برای پر کردن جای خالی خلاء عاطفی‌اش با شناختی کامل‌تر به دنبال گزینه‌ایی بهتر باشد. نگاه اکثر خانواده‌های ایرانی به چیزی به نامِ عشق و عاشقی نگرشی بسته و محدود است که بیشتر جای آن را بعد از ازدواج و فقط در فضای میان زن و شوهر و روابط زناشویی می‌دانند. در حالی که نوجوان در سیر طبیعی رشد خود در این دوران با ترشح زیاد هورمون و تغییرات فیزیکی زیادی روبرو می‌شود که باعث بروز پرخاشگری و یا گوشه‌گیری و سرخوردگی می‌شود .در خانواده‌های سنتی معمولا به واسطه‌ی وجود فرهنگ و رسوم سخت‌گیرانه و تعصبات مذهبی و آیینی، راه را بر هر گونه بروز احساسات تنی و بیولوژی را بر فرزندِ نوجوان خویش می‌بندند و عشق را در اکثر مواقع زشت و احساسی اشتباه و گناه‌آلود می‌دانند. و از ترسِ اینکه فرزندشان دچار انحرافات جنسی شود.، به شدت از چیزی به نام عشق و مطرح شدن آن در سطح خانواده جلوگیری می‌کنند. و گاهی آن را مترادف با هوس و فساد می‌دانند و هرگز جایی برای عرضه‌ی احساسات و بیان‌ آن باقی نمی‌ماند . نوجوانی که خود را در هجوم تغییرات بدنی و فیزیولوژی و هورمونی می‌بیند . دچار سردرگمی از آنچه که در حال رخ دادن، در درونش است می‌شود. هیچ اطلاعات و آگاهی از قبل به او داده نشده . و راهنمایی مناسب و لازم را نگرفته، و یا پای درسِ هیچ معلمی از وجود چنین احساسات و تغییراتی حرفی به میان‌ نیامده .تا سوالات خود را آزادنه مطرح کند و بتواند جوابی مناسب دریافت کند . و میانِ تصورات و اوهام و خیالاتش و واقعیتی که در حال رخ دادن هست قدرت تشخیص و توان‌مقابله داشته باشد و بدون شکستِ عشقی و آسیب روحی این دوران را پشت سر بگذارد .در این دوران ۹ هورمون ترشح می‌شود و ترشح هورمون تسترون در پسران ۱۸ برابر و در دختران دو تا سه برابر می‌شود و این نوجوان را پرخاشگر می‌کند و آستانه‌ی تحمل او را پایین می‌آورد که باعث بروز رفتارهایی به ظاهر نابهنجار می‌گردد که متاسفانه در بیشتر موارد با واکنش‌تند و محدودیت‌های بسیار از طرف اولیا روبرور می‌شوند و احساساتش سرکوب می‌‌گردد.۹۹ درصد افراد در این دوران عاشقی را تجربه می‌کنند . و باید بدانیم که بروز چنین رفتارهایی از یک‌نوجوان نشانه‌ی سلامت و سیر طبیعی رشد او می‌باشد .در اکثر مواقع احساس تنهایی و جدا افتادن از خانواده و کم‌توجهی باعث عاشق شدن و وابستگی به افرادی نامناسب در نوجوان می‌شود.اگر قبل از ورود به دوره‌ی نوجوانی او را از تغییرات و علایم نشانه‌ها آگاه سازیم و اطلاعات کافی را در اختیار داشته باشد. میزان بسیار زیادی از شکست‌های عشقی و ناکامی‌هایی که نوجوانان در این دوران تجربه می‌کنند کم می‌شود .خانواده و پدر و مادر در این دوران با دوستی و همراهی فرزندِ خود می‌توانند به او کمک کنند تا فضایی امن و به دور از قضاوت و تهدید بوجود آورده، و نوجوان در حالی که حس امنیت و آرامش می‌کند بتواند مسائل خودش را طرح کند و راهنمایی بگیرد .گرایش‌های جنسی در این دوران نیز می‌تواند متفاوت باشد که نباید جایی برای نگرانی و یا برخوردهای غیر منطقی از طرف اولیا باشد.ممکن است افراد با بدنی زنانه ، احساسات و تمایلات و رفتارهای مردانه داشته باشند. و یا با بدنی مردانه تمایلات زنانه داشته باشند که این خود نوعی دیگر از جنسیت و گرایش جنسی هست که بر اساس تحقیقات روانشناسان و دانشمندان کاملا طبیعی است و یا حتی می‌توانند گرایش به هم‌جنس داشته باشند .معمولا گرایش به هم‌جنس در جامعه‌هایی که جداسازی دختران و‌ پسران به شدت اعمال می‌گردد بیشتر دیده می‌شود.بر خلاف تصورِ اکثر خانواده‌ها تا فرزندان کوچک هستند ، دختر و پسر به راحتی همبازی می‌شوند و مانعی برای ارتباط با هم ندارند ، اما به محض ورود به دوره‌ی نوجوانی بسیاری از پدر و مادرها برای جلوگیری از بروز تمایلات جنسی و به خطر افتادن آبروی خانواده فرزند خود را از ارتباط با جنس مخالف منع می‌کنند .در حالی که بر عقیده‌ی روانشناسان بهتر است نوجوان در این سن با جنس مخالف خود در حیطه‌ی خانواده و به شکلی دوستانه در ارتباط باشند. تا بتوانند احساسات خود را بهتر درک ، کنترل و مدیریت کنند و نحوه برخورد صحیح و شناخت کافی برای ورود به مرحله جوانی و ارتباطات جدی‌تر را پیدا کنند. متاسفانه در دوران مدرسه و آموزشِ علوم‌ مختلفمهارت و دانش کافی در این زمینه تعلیم داده نمی‌شود و نوجوان با انبوهی از سوالات بی‌جواب روبرو می‌شود که در درونش موجب تناقض و گاهی تنش می‌‌شود .چه بسا بسیاری از بیمارهای عصبی و افسردگی در بزرگسالی ریشه در همین دوران و سرخوردگی‌هایش داشته باشد . و متاسفانه نه تنها آموزشی جدی صورت نمی‌گیرد که حتی چنانچه نوجوان در این دوران دچار خطا و اشتباهی شود .بیشتر راهکارهای تنبیهی و محدود کننده بکار گرفته می‌شود .در حالی که نوجوان بیشتر از هر زمانی نیازمند حمایت و آگاه‌شدن از وضعیتی است که در آن قرار دارد، و باید به او کمک کنیم تا بتواند با کمترین تنش و آسیب این دوره‌ی پر التهاب را پشت‌ِسر بگذارد.تنها چیزی که در کتاب‌های دوران تحصیل و در مدارس در باب عشق نوشته و گفته شده که به گوش همه‌ی ما آشنا هست همان غزل‌های حافظ ومولانا و داستان‌های شاهنامه هستند که بسیار محدود با آنها آشنا هستیم و هر چه بوده فقط همان نگاهِ عاشقانه وعارفانه‌ایی بوده که از زبان شاعران و نویسندگان خوانده‌ایم و تصویری که در ذهن ما بوجود آمده بر می‌گردد به تصویر‌سازی که از این اشعار داشته‌ایم. عاشقانه‌هایمان را در شعر حافظ جستجو می‌کردیم و آن زمان که در افت و خیز نوجوانی و تغییرات هورمونی قرار می‌گرفتیم فال حافظ خبرهای خوشی را برایمان داشت و همواره دلدادگی‌هایمان را با آن تسلا می‌دادیم. آنچه از عشق دیده و شنیده‌ایم را محبوسِ در غزلیات حافظ و مولوی بوده‌اند . و داستان‌های عاشقانه آنقدر دور بودند که تصویری خیالی از آنها ساختن هم کمی غیر ممکن به نظر می‌آمد. با نگاهی به ادبیات سراسر عاشقانه و عرفانی می‌بینیم که چگونه مصرع به مصرع شاعران پارسی‌گوی ما از هزاران سال پیش تا کنون از فردوسی در شعرهای حماسی ، تا حافظ که دیوانی را در هجران و غم دوری یار و گیسوی تابیده‌اش، و خال آن هندوی ترک سروده، و مولانا که راه تصوف و عرفان را در پیش می‌گیرد و از الطاف الهی و مکنونات قلبی‌اش چیزی جز عشق را پایه و اساس برکت و رحمت و سعادت نمی‌بیند .او که در کنار شمس به عاشقانی زبانزد و دلباخته شهره شدند، آنچان که سجاده و محراب را در پی سماع، و ذکر توحیدی را با نجوای یا هو در رقص در آوردند ، و آبروی خویش را در کف بازار و مردمان کوچه و خیابان به حراج گذارندند و پای در بیابان پر از ملال و رنج عشق گذارندند .در ادبیات ما هر چه بوده و هست ریشه در عشقی دارد که از زمین به عرش رسیده و هیچ منعی از آشکار ساختنِ دلدادگی خویشتن در وصف یار نداشتند. چه بسیار دختران و پسرانی که در میان اقوام و قبیله خویش محکوم به جبر شده‌اند. به واسطه‌ی آموزه‌های بعضا غلط و به جا مانده از قدیم و آداب و رسومی که ریشه در عرف و دستورات دینی و شرعی دارد، مجبور بودند برای وصالِ همدیگر دست به فرار بزنند و مرکب راهوار داماد، عروس خویش را شبانه از قبیله فراری دهد.رسوم و فرهنگ و مذهب باعث‌ِ پنهان سازی و کتمان هر چه بیشتر از احساسات و علایق می‌شد و فرزندانی که مطیع و تابع خانواده و رسوم بودند یا سرخورده و مغموم می‌شدند. و در انتها با ازدواجی اجباری سال‌ها را در حسرت یک نگاه مهرآمیز و دلی آرام در کنار آنچه و یا آنکه خود می‌پسندیدند می‌ماندند.تربیت سینه به سینه و نانوشته از نسلی به نسلی دیگر انتقال داده میشد و وجود عشق را به عنوان عنصری نامعلوم همیشه کتمان می‌کرده چنانکه هیچ مردی و یا زنی حتی در حیطه‌ی خصوصی خودشان هم امکان بروز احساسات واقعی خود را نداشتند و چه بسیار دختران و پسرانی که به واسطه همین خودسانسوری در دوره‌های مختلف زندگی خصوصا در دوره‌ی نوجوانی دچار عقده‌های روانی میشدند که به شکل‌های مختلف از جمله‌ بیماری‌های روانی و تنی در بزرگسالی خود را نشان می‌داد.زمانی که بستر لازم برای تخلیه احساسی وجود نداشته باشد و هر لحظه از داشتن چنین احساساتی، نوجوان دچار شرم شود. و در اکثر مواقع حس گناهکار بودن به او القا گردد. سیستم عصبی پیام‌های غلط را به تن و البته به روح می‌فرستد و آرام آرام می‌بینیم که بیماری‌های با علایم بالینی بروز می‌کنند. مشکلاتی با ریشه‌های عصبی بدون اینکه دلیل واضح و روشنی از وجود میکروب ، انگل و یا باکتری باشد. باید بدانیم که وقت آن گذشته که برای آموزش و یادگیری نوجوانانمان به گذر زمان و یا آموزش‌های غیر مستقیم و شعر و ضرب‌المثل اکتفا کنیم. و یا به چند پند و اندرز مادربزرگ‌ها و پدربزرگ‌ها خلاصه شود .دنیای نوجوانی رودخانه‌ایی خروشان است که اگر به دریایی آرام نرسد تبدیل به سیلابی می‌شود که تمام آنچه را که در اطرافش هست‌، نابود می‌کند و از بین می‌برد و تبدیل به باتلاقی از تجربه‌های تلخ و شکست‌های عشقی و ناکامی‌های متعدد می‌شود .جهان امروز و نوع زندگی، آدم‌ها را به سمت بی‌تحرکی و یکجانشینی سوق داده و این برای نوجوانی که سازوکار بدنی‌اش و ترشح هورمون‌های مختلف در او تولید انرژی فراوانی می‌کند.، سم است. و بسیار آسیب‌زننده .تحرک‌بدنی و تغذیه سالم و کافی می‌تواند در برقراری تعادل رفتاری و کنترل بروز هیجانات احساسی بسیار کمک‌کننده باشند و هم چنین تغییر نگاه والدین از نگاهی نظارتی و کنترل کننده به شکلی دوستانه و مشاوره‌دهنده می‌تواند بسیاری از ناهنجاری‌ها و مشکلات نوجوان را حل و یا کم کرد و حتی از بروز آن جلوگیری کنیم.قطعا نیاز هست در این مورد به عنوان پدر و مادر و اولیا تربیتی ابتدا نگاه خود را به عشق و عاشق شدن و دلایل آن تغییر دهیم .و نگرشی نو بر اساس داده‌ها و تحقیقات جدید پیدا کنیم . و هر دو مقوله‌ی احترام به سنت و فرهنگ و رشد عقلانی نوجوان را به خوبی اجرا کنیم تا با کمترین آسیب روبرو شویم.