نقش مهدویت و عاشورا در تفكر شیعه از منظر اندیشمندان غربی

خلاصه از:کبری بشکولعکس از:التجااندیشه مهدویت و عاشورا در اسلام -و به ویژه روایت شیعی آن- مورد توجه و بررسی بسیاری اندیشمندان غربی[1]قرار گرفته که به بررسی چند مورد از آن‌ها می‌پردازیم:جفری هالورسون و استیون كرمن در مقاله‌ای با نام «ایران و مصر: یك روایت از دو داستان»[2] بیان می‌كنند:حادثه‌ی کربلا موجب ایجاد اندیشه بنیادین در شیعه گردید كه مرگ بهتر از زندگی تحت حكومت ستمگران و قدرت‌های كافر است.... این اندیشه در طول تاریخ همراه با شیعه بوده و چنین عاملی باعث شده كه حكومت ایران كشورهایی مانند اسرائیل و امریكا و حتی برخی كشورهای همسایه خود را در نقش یزید دانسته و با آن‌ها مقابله نماید.نویسنده دیگری با نام یهزكل لانداو در مقاله ای با نام «مهدویت در شیعه و مسیحاگرایی در یهودیت، تركیب سیاست و دیانت»[3]بیان می‌کند:دیانت شیعی نمی‌تواند آخرالزمانی بدون پیامبر، علی و دو فرزندش -حسن و حسین- بپذیرد و براین اساس بازگشت و رجعت حسین برای انتقام خون خود از همان آغاز وعده داده شده‌است. در نتیجه مهدی و حسین دو نماد و الگوی همگام با یكدیگر، در نمایش پایانی جهان در منابع شیعی معرفی شده‌اند كه در بسیاری از آن‌ها پیامبران و فرشتگان دیگر نیز همراه مهدی هستند. «[او] اولا برای انتقام‌جویی و ثانیا با نقشی مسیحاگونه از جانب پروردگار می‌آید تا عدل و انصاف را در زمین برقرار سازد.»[4]... [بنابراین] نزد شیعه ابعاد عبادی و سیاسی مهدویت به صورت جدایی ناپذیری درهم آمیخته است. تمامی عالم وجود، با حسین در مركز آن به عنوان مفهوم مقدس «عبد فداشده» با نمادگرایی فراتاریخی كه درد و رنج اجتماعی را به پیروزی رهایی‌بخش تبدیل ساخته است.در مقاله دیگری[5] كه دكتر تیموتی فورنیش تهیه كرده است ؛وی به نقش این باور و اعتقاد به غیبت و ظهور او در جامعه شیعی و نیز قیام‌های برخاسته از این اعتقاد اشاره می كند و اعتقاد به مهدویت را به عنوان قدرت و عنصر سیاسی و مذهبی بسیار مهمی در طول تاریخ می‌­داند.در مقاله دیگری با عنوان «بازگشت مهدی گرایی سیاسی»[6]جین پیری فیلیو -محقق فرانسوی- می‌نویسد:شیخ مفید دقیقا زمان انتهای غیبت را نمی دانست ولی به روایاتی كه اشاره به ظهور مهدی در یكی از روزهای عاشورای سال قمری داشتند اعتماد داشت. باید توجه داشت كه امام حسین فرزند علی در سال 680 در دهمین روز محرم به شهادت رسیده بود كه در این روز جوامع شیعی به سوگواری می‌پردازند.نویسنده این مقاله در ادامه به انقلاب اسلامی ایران هم اشاراتی می‌نماید و نقش امام خمینی در ارائه نظریه ولایت فقیه به عنوان نظریه‌ای برای الگو‌سازی برای حكومت با پشتوانه اندیشه مهدویت را گوش‌زد می‌كند.[7]مقاله ای با نام «مسیحا گرایی در هلال شیعی»[8]است كه توسط دیوید كوك نوشته شده است:در میان همه رخدادهای دهه هفتاد میلادی، انقلاب اسلامی در ایران به عنوان مهم‌ترین نمایش مسیحاگرایی معاصر قابل دقت است... اعتقاد رایج چنین است كه انقلاب ایران به خودی خود رویدادی آخرالزمانی بوده است كه در سال 1400 هجری صورت گرفته است و خمینی به طرز ماهرانه ای از احساسات منتظرانه مردم برای بسیج علیه شاه استفاده برده است. به عنوان مثال او انقلاب را به عنوان نمادی از مبارزه علیه نیروهای شیطانی یزید (شاه) توسط نیروهای الهی حسین (انقلابیون ایران) شكل داد.نتیجه گیری:اگرچه بسیاری از گفته‌های این نویسندگان سهوا -به دلیل عدم آشنایی كامل با اندیشه های شیعی- و یا عمدا-به علت دید منفی آنها به شیعیان و انقلاب اسلامی- خلاف واقع و موذیانه است، ولی تاكید غالب این نویسندگان و اندیشمندان بر نقش مهم این دو تفكر –یكی قیام حسینی و دیگری انقلاب مهدوی- بر حركتها و باورهای جامعه شیعی نشان از تاثیر غیر قابل انكار این عناصر نزد شیعه دارد. در نتیجه شیعه باید مراقب باشد این تفكرات را به نحو صحیح نگه داشته و بارور سازد و از سوی دیگر مراقب انحرافات و رخنه هایی كه توسط دوستان نادان و دشمنان دانا در این عناصر بنیادین ممكن است به وجود بیاید، باشد.[1]- منظور از غرب صرف كشورهای اروپایی و آمریكایی نیست بلكه هركسی را كه آبشخور اندیشه او مفاهیم و بنیانهای فكری غرب هست، می توان اندیشمند غربی دانست.[2] - Jeffry R. Halverson& Steven R. Corman, "Egypt and Iran, A tale of two narratives", (February 21,2011) , http://comops.org/journal/2011/02/21/egypt-and-iran-a-tale-of-two-narratives/[3] - Yehezkel Landau , "Shi’ite Mahdism and Jewish Messianism: The Ambivalent Mingling of Piety and Politics", Hartford Seminary[4] برخی عبارات داخل گیومه كه در مقاله آمده از منبع زیر برداشته شده است: Mahmoud Ayoub, "Redemptive Suffering in Islam: A Study of the Devotional Aspects of ‘Ashura in Twelver Shi’ism", The Hague: Mouton Publishers, 1978, p. 227.[5] Dr. Timothy R. Furnish, "A Western View on Iran’s WMD Goal: Nuclearizing the Eschaton, or Pre-Stocking the Mahdi’s Arsenal?", INEGMA Special Report No. 12, January 2011[6] Jean-Pierre Filiu, "The Return of Political Mahdism", (May 2011), Hudson Institute magazine[7]این مقاله در آدرس زیر قابل دستیابی است: http://www.currenttrends.org/research/detail/the-return-of-political-mahdism[8] - David Cook, "Messianism in the Shiite Crescent", April 08, 2011, http://www.currenttrends.org/research/detail/messianism-in-the-shiite-crescent