فضای مجازی و مالکیت فکری

آن گونه که می‌دانیم، مالکیت‌ها به دو قسم مادی و معنوی قابل‌ تقسیم‌اند، حقوق مالکیت فکری (معنوی) به مجموعه‌ای از حقوق انحصاری مادی و معنوی گفته می‌شود که از سوی حاکمیت به پدیدآورنده یک اثر برای مدت زمانی محدود یا نامحدود اعطا می‌گردد.با فراگیر شدن و توسعه فضای مجازی و امکان تبادل اطلاعات شاهد آن هستیم که داده‌های مختلفی چون متن، صدا، تصویر، رسانه و نرم‌افزار با سهولت بیشتری در این فضا تبادل و از یک مبداء به مقصد یا مقصدهایی منتقل می‌شود و در نتیجه این سهولت در امکان انتقال داده‌ها بعضاً موجب نقض مالکیت‌های فکری می‌گردد.طبق ماده ۳ قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان حقوق پدیدآورندگان آثار ذکرشده در ماده ۲ شامل کتاب و رساله و جزوه و نمایشنامه و هر نوشته دیگر علمی و فنی و ادبی و هنری، شعر و ترانه و سرود و تصنیف که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد و اثر سمعی و بصیری به منظور اجراء در صحنه‌های نمایش یا پرده سینما یا پخش از رادیو یا تلویزیون که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا‌نشر شده باشد و اثر موسیقی که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد و نقاشی و تصویر و طرح و نقش و نقشه جغرافیایی ابتکاری و نوشته‌ها و خطهای تزیینی و هر گونه اثر تزیینی و اثر تجسمی که به هر طریق و‌روش به صورت ساده یا ترکیبی به وجود آمده باشد و هر گونه پیکره (‌مجسمه) و اثر معماری از قبیل طرح و نقشه ساختمان و اثر عکاسی که با روش ابتکاری و ابداع پدید آمده باشد و اثر ابتکاری مربوط به هنرهای دستی یا صنعتی و نقشه قالی و گلیم و اثر ابتکاری که بر پایه فرهنگ عامه (‌فولکلور) یا میراث فرهنگی و هنری ملی پدید آمده باشد و اثر فنی که جنبه ابداع و ابتکار داشته باشد و هر گونه اثر مبتکرانه دیگر که از ترکیب چند اثر از اثرهای نامبرده پدید آمده باشد، می‌شود و در نتیجه حق انحصاری نشر، پخش، عرضه و اجرای اثر و حق بهره‌برداری مادی و معنوی مختص پدیدآورنده اثر است و بدون اجازه وی نمی‌توان از اثر ایجادشده استفاده نمود.ازاین‌رو می‌توان نتیجه گرفت، نشر، پخش، عرضه و ساخت رسانه‌های تصویری در فضای مجازی نیز حق منحصر صاحب اثر است مگر آنکه این حق بر اساس ماده۵ به دیگران واگذار شده باشد.باید توجه داشت که بر اساس ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیکی، نقض حقوق مالکیت فکری در دو بعد معنوی و مادی جرم تلقی شده و مرتکب باید به جبران خسارت‌های وارده اقدام نماید.‌ماده ۷۴ - هر کس در بستر مبادلات الکترونیکی با تکثیر، اجرا و توزیع (‌عرضه و‌نشر) مواردی که در قانون حمایت حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب1348.9.3 و قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب 1352.9.26 و‌قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای مصوب 1379.10.4، منوط‌بر آنکه امور مذکور طبق مصوبات مجلس شورای اسلامی مجاز شمرده شود، در صورتی‌که حق تصریح شده مؤلفان را نقضنماید به مجازات سه ماه تا یک سال حبس و جزای‌نقدی به میزان پنجاه میلیون ریال محکوم خواهد شد.ازاین‌رو مالکیت‌های آثار خلق‌شده که در پایگاه داده ثبت‌شده است محترم بوده و باید کاربران و میزبانان داده و ارائه‌کنندگان خدمات آن را محترم بشمارند و در صورت نقض مالکیت باید در خصوص جبران آن اقدام نمایند. این جبران خسارت بر اساس ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی می‌بایست جبران و بر اساس تبصره ۲ ماده۲۱ و ماده ۲۳ قانون جرایم رایانه‌ای باید محتوای غیرقانونی منتشرشده از دسترس کاربران خارج گردد.همچنین یکی از مصادیق بارز بهره‌مندی از حقوق مالکیت فکری در حوزه فناوری اطلاعات، تولید نرم‌افزارهای رایانه‌ای است. نرم‌افزارهای رایانه‌ای برخلاف آثار ادبی و هنری از بدو ایجاد دارای حق مالکیت نمی‌شوند، برای برخورداری از این حق این محصولات باید به ثبت برسند. بر اساس ماده ۹ قانون حمایت پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای دعاوی مرتبط با نقض حقوق مالکیت مادی و معنوی در دادگاه‌های صالحه زمانی مسموع خواهد بود که این آثار در مراجع ذیصلاح به ثبت رسیده باشد.برای آشنایی بیشتر با حقوق پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای می توانید این پست را مطالعه کنید