حکمت محدودیت در دوره های ریاست جمهوری هر نفر

از بس به گوش ما خوانده اند دموکراسی خوب است و دموکراسی زیباست و دموکراسی پاک است و دموکراسی منزه است و دموکراسی انسان دوستانه است و هزار صفت دیگر که در نعت دموکراسی بکار می برند، بسیاری از ما دچار توهماتی شده ایم که به اوهام ناشی از بنگ و تریاک بیشتر شباهت دارد تا افکار انسانهای هوشیار و خردمند.مدتی پیش عزیزی از یکی از اساتید دانشگاه در ایران نقل می کرد که گویا فرموده بودند (نقل به مضمون): "سیاست کثیف است و انسان را قسی القلب می کند. به همین دلیل در کشورهای پیشرفته و دموکراتیک تعداد دفعاتی که یک نفر می تواند رئیس دولت باشد را محدود کرده اند تا از تاثیرات منفی باقی ماندن طولانی مدت در قدرت جلوگیری کنند".استماع چنین افاضاتی، آنهم از یک استاد دانشگاه که قاعدتا یکی از نخبگان کشور محسوب می شود تا مدتی اسباب تفریح و انبساط خاطر بود. اما بعد این نگرانی پیش آمد که اگر نخبگان ما نگاهی اینچنین سطحی دارند، دیگر از مردم عادی چه انتظاری می توان داشت؟ابتدائا میزان صحت ادعای این استاد گرامی را بررسی کنیم.اولا مشخص نیست منظور از "کشورهای پیشرفته دموکراتیک" دقیقا چه کشورهایی است. اگر منظور کشورهای غربی هستند که اکثر آنها چنین محدودیتی ندارند. بعنوان مثال، در نظام حکومتی انگلیس چنین محدودیتی برای نخست وزیر که رئیس دولت است وجود ندارد و صد البته محدودیتی هم برای مدت سلطنت پادشاه که رئیس حکومت است وجود دارد. ملکه انگلیس بیش از نیم قرن است که بر تخت سلطنت نشسته، و دورانهایی هم بوده اند که یک فرد به مدت طولانی کرسی نخست وزیری را اشغال کرده.مشابه همین مطلب در مورد کانادا، آلمان و بیشتر دولتهای دیگر غربی هم صادق است. در شرق عالم هم کشور ژاپن را داریم که همین اخیرا نخست وزیرش پس از قریب به دو دهه ریاست دولت، بالاخره بطور داوطلبانه استعفا داد. همچنین ژاپن هم یک حکومت امپراطوری است. هر چند مقام امپراطور تشریفاتی است، اما فقط جهت اینکه خیال خودمان را راحت کرده باشیم تاکید می کنیم که هیچ محدودیتی در مدت حکومت امپراطور هم وجود ندارد.می ماند دو کشور. یکی ایالات متحده آمریکا، و دیگری هم جمهوری اسلامی ایران. در قانون اساسی هر دو کشور محدودیت در دفعاتی که یک نفر می تواند رئیس دولت باشد اعمال شده. از آنجا که این استاد محترم از عبارت پر طمطراق "کشورهای دموکراتیک پیشرفته" استفاده کرده بودند، می شود حدس زد منظورشان ایران نیست. پس می ماند یک کشور، یعنی آمریکا.تا همینجای کار اتفاق جالبی رخ داده است. اگر اخبار و بوقهای تبلیغاتی غربی را دنبال کنیم، مدتهاست که حکومتهای مستقل جهان را هدف قرار داده اند. از ایران و ونزوئلا بگیرید تا چین و روسیه. بعنوان مثال، در واکنش به تغییر قانون اساسی روسیه که به ولادیمیر پوتین اجازه می دهد مجددا به ریاست جمهوری انتخاب شود، هجمه تبلیغاتی وسیعی آغاز شد که این یعنی نقض اصول دموکراسی، و در دموکراسی یک نفر حق ندارد بیش از دو بار به ریاست جمهوری انتخاب شود. گیریم که اینطور باشد. یعنی فرض کنیم دموکراسی واقعا یک فضیلت اخلاقی در خود دارد که ما را موظف می کند همواره به دنبال دستیابی به دموکراسی باشیم. و همچنین گیریم دموکراسی واقعا ایجاب می کند یک نفر بیش از دو دوره حق انتخاب به عنوان ریاست جمهوری را نداشته باشد. چطور کسی سوال نمی کند چرا این اشکال را به دیگر حکومتهای غربی غیر از آمریکا نمیگیرید؟! مثلا چرا به سیستم حکومت انگلیس، آلمان، کانادا، استرالیا، یا ژاپن ایرادی نمی گیرید؟ اینها هم که هیچ کدام چنین شرط و شروطی ندارند. حتی کاری به عربستان و قطر و امارات و غیره هم نداریم. همان حکومتهای دموکراتیک پیشرفته جهان اولی غربی را نگاه می کنیم. آنها هم که از این قرتی بازیها ندارند. پس چرا وقتی به رئیس جمهوری روسیه یا ونزوئلا یا چین می رسیم ناگهان رگ گردن دموکراسی پرستان بالا می زند؟اما از این مطلب هم به اغماض گذر می کنیم. فرض می کنیم هیچکدام از این کشورهای در زمره "کشورهای پیشرفته دموکراتیک" نبوده و فقط آمریکاست که پیشرفته و دموکراتیک است. حال ببینیم شان نزول این قانون در خود آمریکا چه بوده است. آیا واقعا آنطور که این استاد ارجمند اظهار داشته اند به دلیل جلوگیری از قسی القلب شدن حاکمان بوده یا علت دیگری داشته است؟توجه داشته باشید که این اصل از اصلاحات قانون اساسی آمریکاست و در قانون اساسی اصلی وجود نداشته. این اصل که به اصلاحیه بیست و دوم (Twenty-Second Amendment) معروف است، در سال 1947 توسط کنگره آمریکا تصویب شد. اما چرا ناگهان در سال 1947 کنگره آمریکا به این فکر افتاد که چنین اصلی را تصویب کند؟این اصل در دوران ریاست جمهوری پرزیدنت روزولت تصویب شد. روزولت که به معمار "معامله نو" (New Deal) معروف است، در دوران رکود بزرگ اقتصادی (The Great Depression) به ریاست جمهوری انتخاب شد. دولت روزولت مجموعه قوانینی را تصویب کرد که به شدت مورد انتقاد ثروتمندان و طبقه سرمایه دار آمریکا بود. از جمله این قوانین می توان به اخذ مالیات تا 95% از درآمدهای بیش از سقفی معین و در مقابل پرداخت حقوق بی کاری و ارائه خدمات دولت رفاه به طبقه کارگر بود. روزولت همچنین راه های فرار مالیاتی را بر ثروتمندان آمریکا تنگ تر کرد و با اجرای پروژه های عظیم دولتی موجب ایجاد اشتغال برای بخش زیادی از جمعیت بیکار آمریکا شد.مجموعه این سیاستها روزولت را در نظر سرمایه داران آمریکا منفور کرده، و در عین حال او را به محبوب ترین رئیس جمهور تاریخ آمریکا در میان توده رای دهندگان آمریکایی بدل کرد. بطوریکه روزولت اولین رئیس جمهور در تاریخ آمریکا بود که برای بار سوم و چهارم انتخاب شد. این مساله ثروتمندان آمریکا را به شدت نگران کرد. اگر روسای جمهور بعدی هم با اتکا به خواسته های عمومی سعی می کردند ثروتمندان را دور زده و مستقیما آرای مردم را به خود جلب کنند، نظام دموکراتیک به کلی از کنترل طبقه حاکم خارج می شد. به همین دلیل بود که اصلاحیه بیست و دوم قانون اساسی آمریکا در دستور کار کنگره قرار گرفت تا مدت تصدی هر فردی را در سمت ریاست جمهوری به حداکثر دو دوره محدود نماید.بنابراین ملاحظه می فرمایید که این محدودیت نه در جهت گسترش آزادی و حق انتخاب مردم، بلکه دقیقا برعکس، یعنی در جهت محدود کردن آزادی و حق انتخاب مردم اعمال شده است. لذا ارتباطی هم به قسی القلب شدن افراد در اثر استمرار اشتغال به سیاست نداشته و ندارد.اما از آنجا که هر مطلبی با تکرار و تلقین بعنوان حقیقت محض پذیرفته می شود، ذهن ما هم عادت داده شده تا دموکراسی را متعالی ترین شیوه حکومت دانسته و لذا برای هر یک از جنبه های دموکراسی توجیهی حکیمانه می تراشیم. درست مانند آن داستان مثنوی معنوی درباره مردی که خر خود را در حیاط خانقاهی بست و داخل ساختمان شد. صوفیان فقیر و بی پول خانقاه بلافاصله هجوم برده و خر آن مرد را بردند و فروختند و با پولش مجلس بریز و بپاشی در خانقاه براه انداختند و صاحب اصلی خر را هم که بی خبر از همه جا بود مهمان کردند. وقتی به اوج شور و شعف رسیدند رقص سماع آغاز کردند و یکصدا می خواندند خر برفت و خر برفت! آن مرد بی نوا هم بی خبر از همه جا جو گیر شد و با دیگران همصدا شده و می خواند خر برفت و خر برفت. چون سماع آمد ز اول تا کرانمطرب آغازید یک ضرب گرانخر برفت و خر برفت آغاز کردزین حرارت جمله را انباز کردزین حرارت پای‌کوبان تا سحرکف‌زنان خر رفت و خر رفت ای پسراز ره تقلید آن صوفی همینخر برفت آغاز کرد اندر حنینچون گذشت آن نوش و جوش و آن سماعروز گشت و جمله گفتند الوداعخانقه خالی شد و صوفی بماندگرد از رخت آن مسافر می‌فشاندرخت از حجره برون آورد اوتا بخر بر بندد آن همراه ‌جوتا رسد در همرهان او می‌شتافترفت در آخر خر خود را نیافتروز بعد وقتی سراغ خرش را از نگهبان می گیرد، نگهبان به وی می گوید که قصد داشته او را از بلایی که صوفیان بر سرش آورده بودند آگاه کند، اما وقتی دیده او هم با دیگران همصدا شده و خر برفت و خر برفت سر داده، خیال کرده که او هم از این مطلب مطلع بوده و هم نسبت به آن رضایت داشته است!گفت والله آمدم من بارهاتا ترا واقف کنم زین کارهاتو همی‌گفتی که خر رفت ای پسراز همه گویندگان با ذوق‌ترباز می‌گشتم که او خود واقفستزین قضا راضیست مردی عارفستگفت آن را جمله می‌گفتند خوشمر مرا هم ذوق آمد گفتنشمر مرا تقلیدشان بر باد دادکه دو صد لعنت بر آن تقلید بادو جالب اینجاست که در ادامه مولانا به این مطلب هم اشاره می کند که هر مطلبی در اثر تکرار و تلقین، صورت واقعیت به خود می گیرد، هرچند که ممکن است در واقع کذب و یاوه ای بیش نباشد:خاصه تقلید چنین بی‌حاصلانخشم ابراهیم با بر آفلانعکس ذوق آن جماعت می‌زدیوین دلم زان عکس ذوقی می‌شدیعکس چندان باید از یاران خوشکه شوی از بحر بی‌عکس آب‌کشعکس کاول زد تو آن تقلید دانچون پیاپی شد شود تحقیق آنوقتی پیاپی می شنویم دموکراسی بهترین شیوه حکومت است، پس از مدتی باورمان می شود که واقعا دموکراسی بهترین است، و نتیجه این می شود که خر را می دزدند و ما در سماع با رقص و آواز می خوانیم خر برفت و خر برفت!