صلح، آرمانی جهانی

تقویم‌ها گفتند | پارسا افصحیروز بین‌المللی صلح هر ساله در ۲۱ سپتامبر، مصادف با ۳۰ شهریور در سراسر جهان گرامی داشته می‌شود. مجمع عمومی سازمان ملل متحد این روز را به تقویت آرمان‌های صلح از طریق رعایت ۲۴ ساعت بدون خشونت و در حالت آتش‌بس اختصاص‌‌ داد‌ه‌است. در پنجاه‌ و هفتمین جلسۀ مجمع عمومی و براساس قطعنامۀ ۶۷/۳۶ در تاریخ ۳۰ نوامبر ۱۹۸۱، سومین سه‌شنبۀ سپتامبر، روز بازگشایی جلسات عادی مجمع عمومی سازمان ملل، به‌عنوانِ روز جهانی صلح انتخاب شد.در ادبیات قدیم پارسی، صلح به‌معنای آشتی و مقابل حرب و جنگ عنوان شده‌است. در دوران معاصر، مفهوم صلح گسترش یافته و با تفکرهای شرق آسیایی و بعدها تفکرات مسیحی که صلح درونی را معرفی کرده‌اند، آمیخته شده‌است. دراین‌مفهوم، صلح شرایطی آرام، بی‌دغدغه و خالی از تشویش، کشمکش و ستیز است. صلح یک آرمان جهانی تلقی می‌شود و مفهومی مطلق نیست به‌همین‌دلیل می‌تواند بسته‌به دیدگاه دینی و فرهنگی تعاریف متفاوتی داشته باشد و از جنبه‌های مختلفی مورد‌ مطالعه قرار گیرد که می‌تواند شامل مسائل مربوط به جنگ، خلع سلاح و کنترل تسلیحات نظامی و سایر موضوعات باشد. همان‌طور که «آزادی» به‌معنای «زندانی‌نبودن» نیست، «صلح» نیز به «نبود جنگ» اطلاق نمی‌گردد. مفهوم صلح را با آتش‌بس نباید اشتباه گرفت! آتش‌بس به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن طرفین درگیر در یک مناقشه، به صورت یک‌طرفه یا دوطرفه و تحت شرایط خاص از جنگیدن دست می‌کشند. صلح به معنای پایان‌دادن به مناقشه و اتمام جنگ می‌باشد. به‌طورکلی، رسیدن به صلح در پی جنگ به دو روش میسر است:۱. جنگیدن و وادارکردن طرف مغلوب به پذیرش صلح که به «صلح رومی» معروف است. دراین‌وضعیت، طرف پیروز و یا مجموعه‌ای از قدرت‌های بی‌طرف شرایطی را به‌عنوان شرایط صلح تنظیم می‌کنند که معمولاً به نفع سمت پیروز است.۲. رسیدن به صلح با کمک مذاکرات سیاسی یا فعالان صلح. آرمان جهانی صلح‌دوستان، حفظ صلح در سطح جهان است ولی در واقعیت همیشه جنگ‌ها و مناقشات وجود داشته‌ و به‌وجود می‌آیند. آنچه دوستداران صلح دنیا به دنبالش هستند، ترک مناقشات و برقراری صلح در این مناقشات است. نماد صلح جهانی، سه خط و یک دایره است. این نماد، اولین بار در روز جمعۀ مقدس سال ۱۹۵۸ استفاده شد. روزی که صدها هزار نفر در لندن گرد‌هم‌آمدند تا اعتراض خود را علیه‌ ساخت سلاح‌های هسته‌ای نشان دهند. نماد صلح از ترکیب دو حرف انگلیسی D و N تشکیل شده است. این حروف ابتدایِ دو کلمۀ انگلیسی به معنی «خلع سلاح هسته‌ای» هستند. این الفبا توسط دریانوردان برای ارسال و دریافت پیام مورد استفاده قرار می‌گیرد. در گذر زمان، طرح سه خط و یک دایره به عنوان نمادی عمومی برای صلح و آرامش استفاده شد و بیشتر مردم آن را سمبل صلح می‌دانند. در روزگاری صحبت از صلح جهانی است که خشونت و جنگ، ترور و تروریسم، فقر و مهاجرت، بی‌خانمانی و آوارگی، مردم بسیاری را از زندگی روزمره دور کرده‌است. از طرفی، خودکامگی بسیاری از دولت‌ها و حکومت‌ها، نقض مکرر و مستمر حقوق بشر و نهادینه‌شدنِ آن در بسیاری از مناطق جهان، شورش‌ها و اختلافات مذهبی و قومی بر این شرایط دامن می‌‏زنند. همچنین، تحریم‌های بین‌المللی دارویی، بهداشتی و غذایی علیه بسیاری از کشورهایی که برخلاف منشور ملل متحد و میثاق‌ها و تعهدات بین‌المللی دولت‌ها اعمال می‌شوند؛ شرایط مردم عادی را روز‌به‌‌روز بدتر می‌کند. اگر واقع‌بینانه بنگریم، خواهیم‌دید که صلح و عدالت جهانی هر روز کم‎رنگ‌تر می‌شوند. اخطارها و هشدارهای سازمان‌های بین‌المللی و حقوق بشری، حقوق‌دانان و کارشناسان بین‌المللی در این زمینه، بیانگر فاصلۀ بسیاری میان وضعیت موجود جهان و وضعیت مطلوبی که برپایهٔ عدالت‌خواهی و صلح‌جویی است، وجود دارد. اگر نمی‌توانیم در راستای صلح جهانی کاری کنیم و نزاع بر سر منافع قدرت و جدال اقوام و نژادها فروکش نمی‌کند، حداقل برای صلح با خویشتن کاری کنیم! اینجا که پای دیگری در کار نیست. پس به بهانۀ روز جهانی صلح می توان از صلح با خویشتن گفت. شاید این تعبیر کمی گنگ باشد و بپرسید صلح با خویشتن یعنی چه؟ پاسخ به این پرسش از زبان دکتر مقصود فراست‌خواه این است: «صلح با خویشتن آغاز صلح با جهان بیرون است و جنگ‌های بیرونی نیز ناشی از جنگی است که در درون با خود داریم. آنچه باعث آشتی و صلح می‌شود غلبه‌بر کلیشه و جزمیت‌های ذهنی خودمان است. اینکه با خودمان روراست باشیم و محدودیت‌های فکری خود را بپذیریم و درعین‌ِحال بدانیم دیگران نیز مانند ما دلایلی برای سخنان و اعمال خود دارند و آنگاه که غلبه کردیم و دانستیم و درک کردیم خشم‌مان هم فرو‌می‌نشیند.»کلام آخر را با کمی انتقاد از خود به پایان می‌رسانم. بهتر است با دید مثبت‌تری به دنیای بیرون نگاه کنیم شاید به این ترتیب آسایش بیشتری برای خود به ارمغان آوریم؛ خودی که با واژۀ صلح نیز مشکل دارد و سایت بین‌المللی روز جهانی صلح را فیلتر می‌کند!