کلیات اقتصاد خرد - جلسه اول - مقدمه‌ای بر عرضه و تقاضا

منبع این پست سخنرانی اول دوره کلیات اقتصاد خرد دانشگاه ام‌ای‌تی MIT 14.01 Principles of Microeconomics, Fall 2018 است. این دوره مقدماتی، مبانی اقتصاد خرد را پوشش می‌دهد. موضوعات شامل عرضه و تقاضا، تعادل بازار، نظریه مصرف‌کننده، تولید و رفتار بنگاه‌ها، انحصار کامل، انحصار چندجانبه، اقتصاد رفاه، کالاهای عمومی و اثرات جانبی است. لینک کورس در MITOPENCOURSEWAREدوره مبانی اقتصاد خرد از دروس اولیه‌ای است که هر دانشجوی رشته اقتصاد در دوره کارشناسی می‎‌گذروند. مفاهیم اقتصادی با مدل‌های متنوع و با ریاضیات پشت آنها در دوره‌‌های دانشگاهی تدریس میشه. پرداختن به بخش ریاضیاتی و نموداری بخش عمده دوره‌‌های این چنینی است و سهم تفهیم دقیق مطالب با استفاده از مثال‌های متعدد بسیار کم است. این دوره شاید برای پر کردن این خلاء بزرگ در دوره‌‌های معمول مفید باشد. در این دوره پروفسور Gruber کنار توضیحاتی که برای مدل‌‌ها به شرکت‌کنندکان می‌هد، به مثال‌های متعددی در هر زمینه از کسب‌وکارها و رخدادها می‌پردازند. موضوعی که با دیدن چند سخنرانی از این دوره، هر دانش‌جویی متوجه تفاوت آن می‌شود. امیدوارم که خلاصه‌هایی که اینجا گذاشته میشه مورد توجه قرار گرفته بشه و نهایت لذت را از این دوره ببرید.سعی بر این است که تمام 25 جلسه این دوره را به طور خلاصه در اینجا پوشش داده بشه و به اشتراک گذاشته بشه. اگر کم و کاستی یا مشکلی در پست‌ها بود، کامنت بذارید. تشکر فراوان برای توجه‌تون.در سخنرانی اول به دو موضوع پرداخته شد. ابتدا تعریفی به صورت جامع برای اقتصاد خرد داده میشه و بعد از آن به سراغ معرفی مدل عرضه و تقاضا می‌رویم. موضوعی قابل توجه اینکه این دوره به طور کلی نگاه سیاستی به مفاهیم داره. و علت اصلی آن به دلیل موضوعاتی است که مورد مطالعه تدریس‌کننده این دوره است.اقتصاد خرد به این موضوع که چگونه افراد (بنگاه‌ها) در یک دنیای غنی از کمیابی تصمیم‌گیری می‌کنند، می‌پردازد. به طور عمده تصمیمات افراد، بهینه‌سازی در یک فضای محدود شده است. مثالی که در این زمینه زده میشه مسابقات رباتیکی است که در آن افراد با داشتن مواد اولیه محدود دست به ساخت ربات‌های مختلف می‌زنند. درست مانند این مسابقات، اقتصاددانان نیز به دنبال تخصیص بهینه منابع محدودند. از این نظر اقتصاد شباهت‌های بسیاری به مهندسی دارد. با این تفاوت که در اقتصاد زندگی و کسب‌و‌کارهای افراد بهینه‌سازی می‌شود.هر بنگاه اقتصادی همواره در حال بده بستان است. در تمام تصمیمات ما بده بستان بین امور مختلف دیده می‌شود. موضوعی که در این بده بستان‌ها با آن مواجه می‌شویم، هزینه فرصت است. هر عمل یا غیرعمل هزینه دارد و آن انجام ندادن عملی به جای آن است. به این هزینه از دست‌رفته،‌ هزینه فرصت گویند. این موضوع یکی از کلیدی‎‌ترین مفاهیم در اقتصاد خرد است.مدل‌ها در اقتصاد متفاوت از مدل‌ها در علوم طبیعی‌اند. در اینجا نمیشه گفت که هر مدلی صد در صد صحیح است. هر چند اکثر مدل‌ها تقریبا قابل‌استفاده و تا حدودی نشان‌دهنده واقعیت‌اند. مدل‌های اقتصادی بر فروض‌های اولیه ساده پیاده شده‌اند و به دنبال توضیح یا پیش‌بینی رخداد‌هاند.هر موضوع اقتصادی در سه مرحله مطالعه می‌شود. مرحله اول مطالعه توضیخات شهودی است. می‌بایست به یک شهودی نسبی در هر موضوع برسیم. مرحله دوم مطالعات نموداری آن است. می‌بایست تمام مفاهیم با کمک نمودارها به تصویر کشیده شود. و مرحله آخر توضیحات ریاضیاتی آن مفهوم است تا موضوع به صورت کامل مورد بررسی قرار گیرد. پارادوکس الماس و آب مفهومی است که توسط آدام اسمیت مطرح شد. دلیل قیمت بالای الماس و پایین آب چیست؟ آیا آب اهمیت بیشتری نسبت به الماس ندارد؟ بقای ما بیشتر به آب وابسته است یا الماس؟‌ این موضوع به راحتی توسط عرضه و تقاضا توضیح داده می‌شود. منابع الماس بر روی زمین کمتر از آب است و استخراج آن نیز سخت‌تر است. بنابراین با عرضه محدود الماس، قیمت آن سر به فلک کشیده است.به دنبال معرفی مدل عرضه و تقاضا می‌رویم. در بالا نمودار عرضه و تقاضا را برای بازار گل رز می‌بینیم. محور y قیمت و x مقدار گل رز را نشان می‌دهد. در اینجا قیچی عرضه و تقاضا (قیچی مارشال) نشان داده شده است. منحنی تقاضا شیب منفی دارد یعنی با افزایش قیمت آنها تمایل به خرید میزان کمتری گل دارند. منحنی عرضه دارای شیب مثبت است. به معنای اینکه بنگاه‌‌ها با افزایش قیمت‌ها مقدار بیشتری گل عرضه می‌کنند و در نهایت تقاطع این دو منحنی قیمت و مقدار تعادلی را به ما می‌دهد. در این بازار قیمت تعادلی 3 دلار و مقدار تعادلی 600 واحد است. موضوع دیگری که باید به آن پرداخته بشه تقسیم بندی اقتصاد به دو بخش اثباتی و دستوری است. در قسمت اثباتی ما به دنبال این هستیم که پدیدها چگونه‌اند. در مقابل در اقتصاد دستوری تعیین می‌کنیم که رخداد‌ها باید چگونه باشند. لازم به ذکر است که در قسمت دستوری و برای سیاست‌گذاری، ابزار ما مدل‌هایی است که در اقتصاد اثباتی بررسی شدند و آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. مثالی که در سخنرانی زده شده است، خرید و خروش کلیه بر روی eBay است. از اولین ‌آیتم‌هایی که بر روی eBay به مزایده گذاشته شده، کلیه است. فردی امریکایی برای پاسخ دادن به هزینه‌های معلاجه دخترش، کلیه خود را به فروش گذاشت. جالب که این کلیه تا قیمت 5 میلیون دلار نیز خریدار داشت. به سادگی می‌توان از مدل عرضه و تقاضا قیمت بالا کلیه را توضیح داد. دلیل این قیمت بالا عرضه کم و تقاضا زیاد کلیه است. هر چند که در آخر مسئولین این پلتفورم جلوی ثبت مبادله را گرفتند. در آمریکا دولت اجازه خرید و فروش کلیه را نمی‌دهد. این موضوع صف صدهزار نفری برای دریافت کلیه را به همراه داشته. اما چرا چنین است؟ آیا وجود بازار برای خرید و فروش کلیه به هر دو طرف "سود" نمی‌رساند؟ در این خصوص به شکست بازار ارجاع داده می‌شود. در بازار کلیه امکان کلاه‌برداری بالاست و به راحتی نمی‌توان از سلامتی کلیه با خبر شد. همچنین اکثر افرادی که دست به فروش کلیه می‌زنند، فقیرند. این افراد معمولاً اطلاعی از عواقب این کار ندارند و فقط برای چرخاندن زندگی خود دست به این کار می‌زنند. بنابراین برابری را پشت سر می‌گذارد. و در آخر، عوامل رفتاری نیز تاثیرگذارند. بسیاری ممکن است دست به تصمیم عقلانی و بر پایه خرد نزنند. همه این‌ها دلایلی است که باعث دخالت دولت در بازار می‌شود.اقتصاد در هسته مربوط به تفکرات راست است. بازار بهترین را می‌داند و دولت‌ها فقط اوضاع را بدتر می‌کنند. اقتصاد سرمایه‌داری با خود تولید ثروت فراوانی آورده است، هر چند به ناعدالتی نیز دامن زده است. هم‌چنین دولت‌ها نیز در تنظیم فجایع این چنینی نیز از خود قدرتی نشان نداده‌اند و نتواستند از فجایعی مانند رکود 2008 جلوگیری کنند.در مقابل اقتصاد سرمایه‌داری command economy قرار دارد. در این نظام دولت تعیین می‌کند که چه فردی در چه زمان و مکانی چه کاری انجام دهد. نظامی که چندان موفق نبوده و امروزه بیشتر کشورها آن را اجرا نمی‌کنند. این تا حدودی به دلیل فسادی است که به همراه دارد. این تفکرات بر روی کاغذ زیباند ولی در میدان عمل کارایی قابل اجرا نیستند.اقتصاددانان می‌دانند که سخت است که طبیعت انسان را مدیریت کرد. انسان آزاد به دنبال انگیزه‌های خود است. و این امری است که به جامعه نیز سود می‌رساند. دست نامرئی اسمیت می‌کوید که هر فردی به دنبال انگیزه خود است و برای حداکثرسازی رفاه جامعه کافیست.در ادامه دوره به ابتدا به استخراج منحنی تقاضا از منحنی‌های بی‌تفاوتی و قید بودجه می‎‌پردازیم و سپس عرضه را در بازارهای گوگانون و در دوره زمانی متفاوت به دست خواهیم آورد.