از میانه آتش (۶) میقاتی و نخست وزیری لبنان؛ دامادِ موقتِ عروسِ تارهای عنکبوت!

میقاتی و نخست وزیری لبنان؛ دامادِ موقتِ عروسِ تارهای عنکبوت!ششمین شماره «از میانه آتش» به نخست وزیری نجیب میقاتی در لبنان پرداخته است. نخست وزیری که موقتا در تار عنکبوت فرقه‌ای وسیاسی این کشور به بندبازی مشغول خواهد شدمریم رنگی طهرانی*: پس از حدود ۱۳ ماه بلاتکلیفی که با اختلافات سیاسی، کارشکنی وشکاف‌های عمیق همراه بود، سرانجام در کاخبعبدای لبنان، میشل عون رییس جمهور با حضورنبییه بری رییس پارلمان بطور رسمی حکم نخست وزیری نجیب میقاتی را به امضارساند. این درحالی است که لبنان درشرایط بسیار بدی از نظر اقتصادی و سیاسی قرار دارد.پیش از میقاتی دو کاندیدای قبلی؛ سعد حریری و مصطفی ادیب نتوانستند در تاریخ مشخص کابینه خود را تشکیل دهند و شکستخوردند. این مدت طولانی و پس از استعفای حسان دیاب، کشور به طورموقت با سرپرستی او اداره می‌شد. در سال گذشته بحرانسیاسی و اختلافات بین احزاب سیاسی و فرقه‌ای چنان افزایش یافت که بطور گسترده همه آن‌ها متهم به ترجیح منافع شخصی بر منافعمردم شدند.در نظام سیاسی لبنان، نخست وزیری سهمِ اهل سنت و رییس جمهوری متعلق به مسیحیان و ریاست پارلمان متعلق به شیعیان است.نجیب میقاتی تاجر بزرگ، سیاستمدار مرضی الطرفین!نجیب میقاتی میلیاردر لبنانی و یکی از موفق‌ترین تجار لبنانی، متولد سال۱۹۵۵است. میقاتی فارغ التحصیل ام بی‌ای ازدانشگاهامریکایی بیروت است و در آکادمی مدیریت در فرانسه و دانشگاه هاروارد در آمریکا دوره‌هایی را گذارانده است. او و برادرش طا‌هانخستین بار شرکت M۱ Group را در بیروت تاسیس کردند. سرمایه گذاری آن‌ها در سهامِ مخابراتی آفریقای جنوبی MTN، فرد فروسمد pep Jeans و بخش املاک نیویورک، لندن و موناکو را شامل می‌شود.درسال ۱۹۸۲ در هنگامه اوج جنگ‌های داخلی لبنان، میقاتی با تاسیس شرکت اینوست کام وارد سرمایه گذاری تلفن‌های ماهواره‌ای شد. این شرکت از بزرگترین شرکت‌های مخابراتی عربی و منطقه‌ای به شمار می‌آید.نجیب میقاتی دوبار پیش از این در تاریخِ کشور لبنان توانسته نخست وزیر شود؛ دور اول به سال ۲۰۰۵ برمی گردد و دور دوم در سال۲۰۱۱. بسیاری او را فردی بی طرف در طول تاریخ لبنان در تشکیل کابینه می‌دانستند.او به جز نخست وزیری سمت‌های دیگر در عرصه سیاسی لبنان داشته است. در سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۱ وزیر حمل ونقل و اشتغال عمومیبود، بار اول در دوره دولت سلیم الحص و بار دوم در دولت رفیق حریری. میقاتی در سال ۲۰۰۹ به عنوان نماینده منطقه طرابلس شهر محلتولدش به پارلمان رسید. این سیاستمدارِ ۶۶ ساله‌ مسلمان سنی اکنون برای سومین بار سمت نخست وزیری گماشته شده است. او رهبرحزب جنبش عزم و از موسسین آن است.جلسه رای اعتماد بدون برق!از اواخر سال ۲۰۱۹ شرایطِ حاد اقتصادی لبنان با اعتراضات گسترده مردم علیه اوضاعِ وخیم معیشتی همراه بود. پس از انفجار دربندر بیروت که به کشته شدن ده‌ها نفر و صد‌ها مجروح و هزاران نفر آواره منجر شد، این بحران هم عمیق‌تر شد.یکی از بحران‌های مهم مسئله برق و خاموشی‌های ۲۴ساعته آن است. همین خاموشی بود که باعث شد جلسه هشت ساعته رای اعتماد بهدولت در پارلمان با تاخیر یک ساعته برگزار شود و سرانجام او توانست نظر ۸۵ نماینده را جلب کند و ۱۵ نماینده هم به کابینه رای ندادند.باید توجه داشت که پارلمان فعلی لبنان حزب الله و متحدانش دارای اکثریت پارلمانی هستند و پس از آن‌ها در مجلس، سعد حریری نفوذدارد، برای همین بسیاری از ناظران، میقاتی را نزدیک به حزب الله می‌دانند. نجیب میقاتی پیش از رای اعتماد بیان کرد «اکنون زمانجنگ و جدل نیست باید همه برای جلوگیری از شدت ناامیدی در کشور تلاش کنند»او با تاکید برمشکلات اقتصادی گفت: «سوخت نیست، دارو نیست، بانک مرکزی ذخیره ارزی ندارد، اما امیدواریم روند فروپاشی متوقفو لبنان به شکوفایی برگردد» او از تعامل سیاسی با صندوق بین المللی پول و بانک جهانی و درخواست کمک کشور‌های عرب صحبت کردو گفت: دست خود را به سوی آن‌ها دراز می‌کنیم.شرکت سهامی کابینه لبنان!هفته‌ قبل از تشکیل دولت جوزپ بورل رییس سیاست خارجی اتحادیه اروپا در سفر به بیروت طی دیدار با رئیس جمهور و بسیاری ازسیاستمدارانِ لبنانی تهدید کرد که برخی از سیاستمداران مانع تشکیل دولت در این مدت شده اند و برای همین احتمال تحریم از سویاتحادیه اروپا برایشان وجود دارد. با توجه به وجود نزدیک به سه هزار آواره پس از انفجار که هنوز اسکان دائم ندارند، کرونا و ته کشیدنذخیره ارزی بانک مرکزی، بی ارزشی پول ملی و کاهش ۹۰درصدی آن در برابر دلار، میقاتی کابینه را در شرایطی بسیار بحرانی تشکیلداده است.کابینه او شامل ۱۲مسیحی و ۱۲مسلمان است و در بین وزرا فقط نام یک زن دیده می‌شود، اما سهم احزاب و افراد سیاسی در اینکابینه با نگاه به لیست به این ترتیب است؛ معاون نخست وزیر سعاده الشامی از حزب سوسیال ناسیونالیست سوریه، باتوجه به اینکهمیشیل عون (رئیس جمهوری) رهبر حزب سیاسی جنبش میهنی آزاد ملی است، سهم این حزب یکنفر و وزرای منتخب خود میشل عون ۴نفر هستند. حزب الله لبنان یکی از احزاب شیعه، ۲ سهم در کابینه دارد. جنبشِ امل حزب دیگرِ شیعه نزدیک به نببیه بری ۳ سهم، سعدحریری و جنبش المستقبل ۳سهم، خودِ نخست وزیر میقاتی ۱ سهم، ولید جنبلات وحزب سوسیالیست مترقی ۱سهم، طلال ارسلان حزبدموکراتیک لبنان ۱سهم، حزب المرداد ۲ سهم، حزب سیاسی ارمنستان در لبنان (داشناک) ۱سهم، و سهمِ مستقلین هم ۲ کرسی است کهکه یکی از آن دو نفر زن است.واکنش غرب به دولت جدید درلبنانفرانسه مهم‌ترین کشور غربی که بر تحولات لبنان نفوذ دارد تاکنون واکنشی به دولتِ جدید نشان نداده است. اما ند پرایس سخنگویوزرات خارجه آمریکا از حمایت کشورش از دولت جدید لبنان گفته است و دومینیک راب وزیرخارجه انگلیس هم در پیام توییتری نوشتهاست: «کشورش از دولت جدید لبنان حمایت می‌کند، اما این پشتیبانی مشروط به انجام اقدام‌هایی هماهنگ است.» او در بخشی دیگرِپیامش گفت: «دولت جدید لبنان باید اجرای اصلاحات فوری، نتیجه گیری شفاف تحقیقات درباره انفجار بندر بیروت و برگزاری انتخاباتدر زمان تعیین شده در سال آینده را پیگیری کند.» تا این لحظه دو کشور آمریکا و انگلیس از دولت جدیدِ لبنان استقبال کردند.میقاتی؛ داماد موقت عروس تارهای عنکبوت!ریسکِ پذیرش نخست وزیری با توجه به بحران‌های اقتصادی و سیاسی لبنان برای نجیب میقاتی بسیار بالا است. مطابق قانون اساسیلبنان تصمیمات اساسی در کابینه باید با رای دو سوم اعضا کابینه به تصویب برسد. این امر باعث می‌شود که اتخاذ چنین تصمیماتیبسیار دشوار باشد. احزاب سیاسی و فرقه‌ای هر کدام سهمی در کابینه دارند و در هزارتوی فرقه‌ای و سیاسی لبنان که تعارض منافع درآن بیداد می‌کند، دولت برای گرفتن هر تصمیم اساسی به سرعت و به راحتی فلج می‌شود.پیش از میقاتی، سعد حریری که به فرانسه و عربستان نزدیک است در تشکیل کابینه شکست خورد. میقاتی، اما با حمایت حزب الله وگروه‌های نزدیک به آن با رای اعتمادی بالا از سد پارلمان گذاشت. اما در شرایطی که طبق اعلام سازمان ملل ۸۰ درصد از مردم در فقرزندگی می‌کنند، شرایط برای میقاتی به شکلی است که هم به کشور‌های منطقه و هم غرب نیاز دارد.اما آیا او قادر است کشور را از پرتگاه فروپاشی بگذراند و دولتش پایانی برای یک بن بست سیاسی واقتصادی باشد؟ یا عدم موفقیتمیقاتی می‌تواند شرایط در لبنان را به بدترین وضعیت حتی پس از جنگ‌های داخلی در این کشور برساند؟ احتیاط او در ترکیب کابینه وصحبت‌های او همه نشان از عزمش برای حل این مسئله دارد، اما موفقیت و عدم موفقیت او به هزارن مسئله در این خاورمیانه امروز ولبنان بحران زده بستگی دارد.میقاتی البته از همان گروه حاکمی است که سالهاست بر فضای سیاسی لبنان حاکمند. در فضای سیاسی لبنان هزار فامیلِ فرقه‌ای کهکشور‌های خارجی زیادی در آن نفوذ دارند به مانندِ یک عنکبوت مدام تار بافته‌اند و در هر فضایی رخنه کرده‌اند و با ثبات مانده‌اند. تارعنکبوتی که با ملاتی محکم از اختلافات مذهبی، فرقه‌ای، سیاسی و مداخلات خارجی بنا شده است. این تار عنکبوت از هر کارکرد مفیدیعاجز است، اما بر سیمای عروس خاورمیانه تنیده شده است. لبنان عروسی است که توری از تار‌های عنکبوت بر سر دارد.لبنان کشوری است که انگار قرار نیست چیزی در آن تغییر کند و خارج از این فضای عنکبوتی کمتر کورسویی از امید در آن وجود ندارد. تار عنکبوتی که در خارج از آن هم چیزی نیست!*کارشناس مطالعات منطقه‌ایمنتشر شده در دیدارنیوز