جمع مکثر(!) شریف

سرویس «ستون به اختیار» حیات، به منزله یک «تریبون آزاد» است؛ از افراد می‌خواهیم تا نظر خودشان را راجع به موضوع را اعلام کنند و به بیان استدلال‌ها و ملاحظات خود بپردازند.موضوع شماره 44 حیات را «تکثرگرایی» انتخاب کردیم؛ موضوعی آشنا در فضای فرهنگی شریف. از شما خواستیم که بگویید تکثر و قبول عقاید و سلایق گوناگون چه حد موردقبولتان است؛ چقدر فضای فرهنگی شریف یا کشور را متکثر می‌دانید و نظر شما درباره آزادی بیان، آزادی‌های سیاسی و... در دانشگاه و در سطح جامعه چیست؛ پنج نفر دعوت ما را اجابت کردند؛ خانم اکبری (نائب دبیر شورای صنفی دانشگاه)، آقای هدایتی (دبیر دبیران انجمن‌های علمی شریف و دبیر انجمن علمی دانشکده کامپیوتر)، خانم جعفری (دبیر اسبق انجمن اسلامی مستقل)، آقای ریاضی (دبیر انجمن علمی محور دانشکده مکانیک) و خانم احمدیان (مسئول سابق خواهران هیأت‌الزهرا(س))؛یادداشت‌های ایشان را در زیر بخوانید.تکثرگرایی یا همانندگرایی؟به قلم: زهرا اکبری - 95 م.شیمیاز اردوی زیباکنار ۹۷ و اردوی ورودی‌های ۹۸ و حواشی آن که به متن ماجرا انتقال پیدا کرد عبور کنیم، پررنگ‌ترین نقطه‌ در کارنامه‌ی معاونت فرهنگی دانشگاه در نگاه اول اصالت‌بخشی به دیدگاه تکثرگرایی است که نتیجه‌ی آن، پررنگ‌شدن دیدگاه مشابه‌ساز یا همانندگرا بین عده‌ای از فعالین دانشجویی بوده. دیدگاهی که در آن تلاش بر این است که برای وصول به همگرایی اجتماعی، اندیشه‌های غیرمعتقد به این‌غایت، طرد شود.این موضوع می‌تواند بیانگر آن باشد که ما یا در فهم حقیقت تکثرگرایی دچار اشتباه شده‌ایم یا کوشش اندیشمندان بزرگ و تاکید رهنمایان شرع بر پاک و استوارسازی اندیشه‌ها از راه تبیین مقدمات بدیهی و تدارک‌دیدن روش‌های متنوع استدلال را نادیده گرفته‌ایم و از سر ناچاری با توسل به اجبار و تحمیل از طریق راه‌های دردسترس، درصدد همسونمودن دیگران برآمده‌ایم. هدف از نگارش این‌متن، ایراد انتقاد به کارنامه‌ی معاونت فرهنگی نیست.تمرکز نقد بر عده‌ای از دانشجویان است که بعضاً فراموش کرده‌اند در جمعی که عقاید -فارغ از دارابودن صحت و سلامت علمی یا فرهنگی- بیان نشود، حق در پرتوی نقد و بررسی تضارب اندیشه‌ها ظاهر نمی‌گردد و پیشرفت علمی و فرهنگی حاصل نمی‌شود.مگر نه اینکه دانشگاه محلی‌ است برای رشد و پیشرفت در بستر تولید علم و فرهنگ؟شاید وقت آن رسیده باشد ما، فعالین دانشجویی، بعد از این کشمکش های بعضاً بی‌فرجام فضای فرهنگی دانشگاه، در تعاریف خود از نهاد دانشگاه و ماهیت آن بازبینی‌ای داشته باشیم.شاید لازم باشد گاهی حق اشکال را به خود و دیگران در عرصه‌های متفاوت بدهیم و همین تخطئه را زمینه‌ساز پیشرفت و رشد در وجود خود و دیگران و نهایتاً پیشرفت جمعی بدانیم.می‌شود عرصه فعالیت‌های دانشجویی را به صفحه‌ی کاغذ و فعالیت های دانشجویی را به نقش و طرح‌زدن بر این‌صفحه تشبیه کرد. طرح‌زدن‌هایی که نتیجه‌ی تعامل فعالین دانشجویی در داخل دانشگاه با سلایق مختلف باشد و نه استمداد از نقاش یا طراحی بیرون از این‌عرصه. اثر هنری نهایی، فارغ از اینکه خوب باشد یا بد، ارزشمند است؛ چرا که نقش و نگار صفحه به دست دانشجویان فعال و دغدغه‌مند دانشگاه بوده است و دانشجویان توانسته‌اند از این طریق هنر خود در بروز استعداد‌های ذاتی و پرورش آنها را به تصویر بکشانند.ظلمت‌ها و نوربه قلم: رویا احمدیان - فارغ التحصیل شیمیمدتی است در محضر استاد قرآن، سوره‌ی انعام را مرور می‌کنيم. سوره‌ی انعام یکی از سوره‌های توحیدی قرآن است که به طور فطری، ما را به سمت توحید ربوبی هدایت می‌کند. در همان‌آیه‌ی اول، خداوند اشاره می‌کند: «جعل الظلمات و النور»؛ یعنی خداوند تاریکی‌ها را متکثر آفریده و نور، واحد است. حقیقت عالم، نور تجلی خداوند است که به صورت‌های گوناگون بروز پیدا می‌کند و در قالب آیات و نشانه‌های دنیا خود را به انسان‌ها نشان می‌دهد. به قول شاعر، «با صدهزار جلوه برون آمدی که من/ با صدهزار جلوه تماشا کنم تو را».حال نگاهی به دنیای امروز خود بیندازیم. گویی انسان‌ها راه خود را گم کرده‌اند و هرچندوقت‌یکبار مکتب جدیدی تأسیس می‌کنند و تعدادی را با خود همراه می‌کنند. مبنا و اصول این‌مکاتب تفاوت‌های اساسی دارد که باعث می‌شود مریدان اینها نتوانند سر موضوعی خاص به توافق و تفاهم برسند. این‌فضا در کشور ما هم بالطبع وجود دارد و طیف‌های گوناگون عقاید با گسترش فضای مجازی به راحتی ابراز وجود می‌کنند. در دانشگاه نیز که نمونه‌ای تقریباً مشابه جامعه می‌‌باشد، این‌تنوع عقاید کاملاً مشهود است. البته شاید در دانشکده‌ها و کارهای علمی‌ آنقدر به چشم نیاید اما در فعالین فرهنگی به وضوح حس می‌شود. خداوند در ادوار مختلف، پیامبرهایی را مبعوث کرده تا با ظاهر متفاوت، باطن یکسان هدف خلقت و اصل توحید را ارائه دهند و انسان‌ها را به عنصر وجودی خویش برگردانند. همانطور که گفته شده، به تعداد افراد روی کره زمین راه برای رسیدن به خدا وجود دارد، این‌تکثر وقتی مورد قبول است که در نهایت به مقصد اصلی برسد.آزادی واژه‌ی عجیبی است؛ با بی‌بندوباری فرق دارد. در فضای فعلی دانشگاه و کشور، هیچ‌کدام از طیف‌های مذهبی و سیاسی نتوانستند درباره‌ی حدود و معنای آزادی هم‌گفتمان شوند و فقط در دعواهای جناحی همدیگر را به نبود آزادی یا آزادی‌خواهی نامعقول متهم کردند. بنظر من، آزادی بیان چیزی متفاوت از آزادبودن در گفتن همه‌چیز است. حدود این‌آزادی با عقل، قابل فهم است. با وجود اینکه از مطالبات رهبری، برپایی کرسی‌های آزاداندیشی به خصوص در قشر جوان و دانشجو بوده، ولی در هیچ‌دوره‌ای به خوبی اجرا نشده‌است و جای خالی آن در فضای دانشگاه قابل مشاهده است.در ساختار صحبت کنیم!به قلم: منصوره جعفری - فارغ التحصیل فیزیکقبل از صحبت کردن درباره‌ی آزادی بیان و ارزش‌گذاری روی این عبارت، بهتر است ببینیم چه چیزی را بیان می‌کنیم؟انسان موجودی دارای عقل است که می‌تواند فکر و بر اساس افکارش به چیزی تمایل و اعتقاد پیدا کند. اما تمام عقاید ما ناشی از افکار نیستند و برخی ریشه در احساسات ما دارند. مثلاً چون کسی را دوست داریم-خوشمان نمی‌آید-حرفی را که می‌زند قبول-رد- می‌کنیم بدون آنکه به صحتش فکر کنیم. پس آنچه بیان می‌شود؛ عمدتا افکار و عقاید ماست.از منظر اسلام انسان آزاد است که هر طور می‌خواهد بیاندیشد و هر عقیده‌ی ناشی از آن را داشته‌باشد. اما آیا اسلام هر عقیده‌ای را به رسمیت می‌شناسد؟ خیر. آنجا که خداوند در قرآن می‌فرماید:«لا اکراه فی الدین»، با آنکه خودش را بهترین راه سعادت بشر می‌داند؛ انسان‌ها را در پذیرش کلیّت دین مختار گذاشته‌است. از طرفی بلافاصله تشریح می‌کند که البته راه هدایت را از گمراهی قبلا تبیین کرده‌است:«قد تبین رشد من الغی». و سرانجام ایمان آورندگان به خدا و طاغوت را نیز مشخص می‌نماید.1 بنابراین از منظر اسلام با اینکه هر انسانی می‌تواند آزادانه فکر کند، اما هر عقیده‌ای اصالت و ارزش بها دادن ندارد.اما در ساحت ابراز عقیده چطور؟ اینجا هم اسلام به آزادی مطلق و بدون چارچوب قائل نیست و آنجا که بیان فکر و عقیده‌ای سلامت حیات دنیایی یا اخروی عده‌ای دیگر از انسان‌ها را با خطر مواجه کند؛ جلویش را می‌گیرد. حکم ارتداد هم در این شرایط مطرح می‌شود که فردی با تبلیغ علیه اسلام، امکان دسترسی سایرین به این دین را دچار خدشه کند و سعادت اخروی آن‌ها را به خطر بیندازد.در ساحت عمل نیز به همین ترتیب است و از نظر اسلام، عمل منکری که در ملاء عام صورت گیرد؛ علاوه بر مجازات و پاسخگویی در برابر خداوند در آخرت، مستحق مجازات توسط مجری شرع است. مانند حد زدن مصرف‌کننده‌ی مشروبات الکلی در انظار عمومی.اگر این نوع نگاه را به مسائل روزمره بسط دهیم، تفاوتی بین دانشگاه و سایر نقاط جامعه نیست. باید این قاعده برقرار باشد که افراد جامعه‌ی اسلامی چه در ساحت گفتار و چه در ساحت رفتار، چارچوبی را برخاسته از دین درنظر بگیرند که در آن حفظ سلامت حیات انسان‌های جامعه را به رسمیت بشناسد و آزادی، بی‌قیدی ترجمه نشود.1- آیه‌ی 256 و 257 سوره‌ی بقرهچگونه کمتر متکثر شدیم؟به قلم حمیدرضا هدایتی - 96 کامپیوترفیلی اندر خانه‌ی تاریک بودعرضه را آورده بودندش هنوداز برای دیدنش مردم بسیاندر آن‌ظلمت همی شد هر کسیبا نگاهی مذهبی به مساله‌ی تکثر، می‌توان شواهد و روایات متعددی پیدا کرد که در لایه‌ی حقیقت، وحدت وجود دارد، ولی «حقیقت»، بزرگ‌ترین فیل زندگی‌ست و از درک آن، همگان عاجزند؛ لذا تکثر در درک حقیقت، امری منطقی‌ست و حذف آن به معنای سلیقه‌ای‌کردن رفتارها و در نتیجه، حذف خواسته یا ناخواسته بخش‌های بزرگی از اجتماع است که لزوماً از حقیقت دور نبوده و چه بسا نزدیک‌تر از ما بوده‌اند.برای شخص من اغلب فکر به مقوله تکثر، همراه با کلمه‌ی پرتکرار «عرف» است.‌ در دانشگاه ما، از دلایل رایج برخورد با دانشجویان، عدم تبعیت از عرف دانشگاه است؛ ولی چقدر عرف اصالت دارد؟ اگر فرض کنیم اکثریت مردم به عرف اصالت بدهند، چقدر از تکثر دور می‌شویم؟ این‌دورشدن چه هزینه‌ای برای جامعه دارد؟ چقدر از سلیقه‌ای‌نبودن و حق‌بودنمان مطمئنیم؟ به نظر می‌رسد آنان که مسلک دین را دنبال کرده‌اند، مدیریت اختلاف راه را درست می‌دانند؛ ما مقهور تکثر هستیم اما به آن، باور، اشراف و احاطه نداریم. باید تکثر را بپذیریم و ظرفیت‌ها را برای آن بالا ببریم. حق (بخوانید فیل) آنقدر بزرگ است که در برابر آن، ذره‌ای محسوب می‌شویم. حق مساوی فکر من و ما نیست و در مسائل واقعی زندگی (بخوانید مخالف مهندسی) گفتگو باب واقعی‌ست نه تعارف.تکثرگرایی در فضای دانشجوییبه قلم: پارسا ریاضی - 95 مکانیکاگر بخواهیم این‌کلمه را باز و تشریح کنیم، می‌شود چندین موضوعش کرد و برای هرکدام، صدها کلمه نوشت مثل تکثرگرایی دینی و سیاسی و فرهنگی و غیره؛ اما به سراغ مشاهدات عینی می‌رویم.قطعاً فضای دانشگاه در کل جهان، محیطی امن و بستری مناسب برای بیان عقاید، بحث و گفتگو است، لذا تکثر در بیان اولیه و تعریف علمی خود می‌تواند موثر یا مضر باشد. در دانشگاه‌ها، گروه‌های مختلف سیاسی، علمی و فرهنگی فعالیت می‌کنند آن هم با موضوعات مختلف، اما آیا همگی به یک کیفیت مطلوب و حداقلی رسیده‌اند؟ مشاهده می‌شود در طول فعالیت‌های سال‌های اخیر به علت عقیده به تکثر، گروه‌ها و نشریات متعدد به بدنه‌ی دانشجویی اضافه شده‌اند. بعضی خودشان را بالا کشیده‌اند و بعضی سالهاست درجا می‌زنند. همین‌تکثر باعث کوتاهی در بخش‌های قدرتمند بدنه‌ی دانشجویی می‌شود و قطعاً بازه‌ی رشد آنها را کوچک‌تر می‌کند؛ به عبارتی با تکثر از «بولدشدن» جلوگیری کرده‌ایم. در اینجا به تکثر اهمیت داده می‌شود اما در معنای غلط.برخی نتیجه‌ی تکثر فرهنگ و تفکر را آزادی در عقیده و فکر می‌دانند. این می‌تواند باعث تعالی یک کشور یا جامعه شود، اما اگر در شکل درست و در قالب گفتمان صورت گیرد. اگر عقیده‌ی شما اشتباه است، یقیناً جای اصلاح دارد نه اصرار! انسان‌های بسیاری مبنای بحث و نتیجه‌گیری‌شان از روی تعصب است و یا صرفاً مخالفت با عقیده‌ی مخالف که در نتیجه‌ی این گفتگوها، هیچ‌خروجی مناسبی وجود ندارد و صرفاً طیف‌های مختلف فکری ایجاد شده که متعصبانه روی عقیده خود استوارند؛ که نتیجه‌ی این‌امر، عدم رشد هریک و حتی نزول هرکدام است. در وهله‌ی اول در دانشگاه که باید محلی برای تبادل نظر و گفتمان امن باشد، همچین موردی موجود نیست و تعصب حرف اول را می‌زند. حتی از مرجعی که انتظار می‌رود این فضا را ایجاد کند، رفتاری خلاف آن صورت می‌گیرد و حتی در جهت تشتت و نه تکثر بر می‌آید.تکثرگرایی به قیمت از بین‌رفتن تفکر یا دین یا فرهنگ‌های برتر؟تکثر می‌تواند موجب تارشدن حقیقت شود. اگر حقیقت را گم کردیم، باز هم به دنبال تکثر هستیم؟ یا به دنبال حقیقت؟ حال بین این‌شلوغی چطور می‌خواهیم حق را بیابیم؟ اینجاست که وقتی حقیقت را نیابیم، دست به تعصب می‌زنیم، چون چاره‌ای نداریم ... .