داستان یک موفقیت (بخش اول)

«گپ‌وگفتی با دکتر شهاب‌الدین آیت‌اللهی» | شماره ۷۸در پی انتخاب یکی از استادهای محبوب دانشکده‌، دکتر سید شهاب‌الدین آیت‌اللهی، به عنوان یکی از پژوهشگران برتر کشور، به سراغ او رفتیم و درباره این جایزه و فعالیت‌هایش، مصاحبه کوتاهی داشتیم. در این مصاحبه، درباره مسائلی از قبیل دوران دانشجویی، زمینه‌های تحقیقاتی، تجربه‌‌ها و فعالیت‌های کنونی دکتر صحبت شد.در ادامه بخشی از این مصاحبه را می‌خوانید. این نسخه از معرفی دوران دانشجویی دکتر آیت‌اللهی، مفصل‌تر از متن منتشرشده در نشریه است و دارای جزئیات بیش‌تری می‌باشد.دوران تحصیلسال ۵۶ که ما کنکور می‌دادیم، خود دانشگاه‌ها به صورت محلی آزمون می‌گرفتند. چون ساکن شیراز بودم، اصرارم بر دانشگاه شیراز یا همان پهلوی سابق بود و در آن مشغول به تحصیل شدم. در آن دانشگاه، که دانشگاه شماره یک ایران و یا حتی منطقه بود، می‌توانستم دو-سه رشته مهندسی را انتخاب کنم. با مشورتی که با استادان همان دانشگاه داشتم تصمیم گرفتم مهندسی شیمی را انتخاب کنم. بعد از ورود به دانشگاه و گذراندن درس‌های اولیه‌ای که شما آن‌ها را تحت عنوان آشنایی با مهندسی شیمی و نفت می‌گذرانید، در صحبت با یکی از استادان برجسته‌مان، دکتر طاهری که همین امسال به رحمت خدا رفتند، وقتی می‌پرسیدیم مهندسی شیمی چیست، تأکیدشان بیشتر بر حوزه نفت بود و می‎گفتند بعدا می‌توانیم در پالایشگاه‌ها و خطوط لوله انتقال و پتروشیمی مشغول به کار بشویم. البته الان زمینه‎های مهندسی شیمی بیشتر شده و می‌تواند بازه وسیعی را در بر بگیرد. از همان‌جا این ایده که می‌شود در صنعت نفت کار کرد برای من جذاب بود. سال ۶۴ فارغ‌التحصیل شدم و یعنی دوره کارشناسی‌ام ۸ سال طول کشید! بچه تنبل نبودم؛ هرچند در کارنامه‌ام نمره F هم دارم. اما دلیل این طولانی‌شدن دوره کارشناسی چندین موج است؛ یکی که خود انقلاب بود، طوری که فقط یک نیم‌سال توانستیم به صورت نصفه و نیمه درس بخوانیم و بعد از آن هم انقلاب شد. همین‌طور یک ترم کامل به دلیل اعتراض و اعتصاب امتحان ندادیم و F گرفتیم و یکی-دو ترم هم به همین صورت نیمه‌کاره درس خواندیم تا این‌که انقلاب فرهنگی شروع شد و یک‌ونیم الی دو سال طول کشید. زمانی که دانشگاه دوباره آغاز شد، خیلی از استادان رفته بودند و تعداد واحدها نیز افزایش پیدا کرده‌بود؛ طوری که ما حدود ۱۷۰ واحد را در دوره کارشناسی گذراندیم.دقیقا همان سال ۶۴ اولین دوره کارشناسی ارشد مهندسی، از جمله مهندسی شیمی، در دانشگاه‌های کشور راه افتاد که من همان دانشگاه شیراز درخواست دادم و‌ به صورت مصاحبه‌ای و یک آزمون کتبی وارد این دوره شدم. در مقطع فوق‌لیسانس مسیرم را جدا کردم و به جای پتروشیمی، با استاد برجسته‌مان دکتر مشفقیان در خطوط انتقال نفت و گاز کار کردم. ایشان الان هم در یکی از شرکت‌های بسیار بزرگ آموزش مهندسی نفت در آمریکا مشغول فعالیت هستند و من هم‌چنان نسبت به ایشان حس شاگردی دارم. و به نوعی از پایین‌دست به میان‌دست آمدم. یعنی اگر پایین‌دست را پتروشیمی‌ها و پالایشگاه‌ها در نظر بگیریم، خطوط لوله را میان دست بگیریم، به سمت بالادست (مخزن) می‌رویم. بعد از دوره سه‌ساله ارشد به تهران آمدم، بخشی از سربازی‌ام را گذراندم و همان‌جا ازدواج کردم. در سال ۶۹ به کانادا رفتم و در دانشگاه واترلو با دکتر Chatzis و دکتر Dullien ، که هر دو از افراد برجسته محیطهای متخلخل هستند در زمینه بالادستی کار کردم. در واقع دکتر Chatzis من را به وادی ازدیاد برداشت کشاند و الان می‌بینم چیزی که از ابتدا به دنبالش بودم، دقیقا در بخش بالادستی گنجانده شده‌است. به بیان دیگر، من به‌کارهای طبیعی و طبیعت علاقه دارم. اهل کوه و صحرا رفتن و کشاورزی هستم. حتی یک دوره هم در زمان انقلاب فرهنگی که دانشگاه‌ها تعطیل بود مشغول کشاورزی بودم. و وقتی دیدم سیستم بالادستی نفت بیشتر به زمین‌شناسی، سنگ و لایه‌ها ربط دارد به آن علاقه‌مند شدم و در نهایت نیز به سمت ازدیاد برداشت آمدم.یک خاطره هم بگویم. علاوه‌بر این‌که خودمان هم نمی‌دانستیم چه کار می‌کنیم، بعضی استادان هم به شوخی ما را به بی‌راه می‌بردند. مثلا همین دکتر Chatzis آن زمان به من می‌گفت آیت‌الله! می‌گفتم «بابا من آیت‌اللهی‌ام». ادامه می‌داد «خب باشه، آیت‌الله، تو مهندس می‌شی و مسئولیت میگیری نیازی نیست نگران ازدیاد برداشت باشی!».آن زمان همیشه دغدغه‎ام این بود که چیزهایی که یاد می‌گیریم به درد کشورمان بخورد. دلم می‌خواست محصول بیشتری به‌صورت مقاله ارائه بدهم. من از همان دوره لیسانس نیز مقالات دارم. برای تز کارشناسی‌ با مرحوم دکتر طاهری مقاله ژورنالی دارم که در یکی از مجلات معتبر خارجی چاپ شد. در کارشناسی ارشد هم همین‌طور. مقاله‌ای ژورنالی با دکتر مشفقیان داریم که در یکی از مجلات بین‌المللی چاپ شد و در همان مجله هم جایزه‌ای به ما دادند. وقتی که من کانادا بودم، جناب دکتر مشفقیان چک آن جایزه را با نامه‌ای برایم فرستادند. و وقتی بهشان گفتم که خودشان زحمت این مقاله را کشیدند گفتند «نه؛ من به هیچ‌عنوان کاری که دانشجویم انجام داده را به نام خودم نمی‌زنم و این کار، کار شما بوده.» فکر کنم ۱۴۷ دلار بود که در همان کانادا نقدش کردم.دکتر Chatzis می‌گفت «آیت‌الله، تو مهندس می‌شی و در ایران هم مهندسان سر کارند». دوره دکتر میرحسین موسوی بود. می‌گفت: «وقتی برگشتی خیالت راحت باشه، هیچ کار علمی‌ای نمی‌خواد انجام بدی. تو اون‌جا می‌ری وزیر یا کسی می‌شی.» البته راست هم می‌گفت آن زمان کابینه دکتر موسوی -که خودشان هم مهندس بودند- پر از مهندس بود. همان زمان هم بهشان می‌گفتم که به دنبال کار اجرایی نیستم. اگر می‌خواستم می‌توانستم از بعد از دوره کارشناسی وارد کار اجرایی شوم ولی من دنبال کارهای علمی و تحقیقاتی بودم. اکنون هم فقط برای این‌که از مسئولیت‌های اجرایی فرار کنم، از شیراز به دانشگاه شریف آمدم تا بتوانم معلم شما باشم. البته منظورم این نیست که کار اجرایی خوب نیست؛ نه. روحیه من بیشتر به کار در کلاس و آزمایشگاه و دفترم و با جمع دانشجویان و محققین می‌خورد.ادامه مصاحبه را در بخش دوم مطالعه کنید...