35. هومر و هزیود

رسیدم به یونان و مدت قابل توجهی در این نقطه از جهان و در هزاره قبل از میلاد خواهیم ماند چون هم نمایشنامه‌های این دوران جذاب و خواندنی است و هم فلسفه و فیلسوفان این دوران بسیار حرفها برای ما دارند؛ امروز از هومر می‌نویسم خالق ایلیاد و ادیسه.اینکه هومر که بود و چه سالی زندگی می‌کرد و آیا ایلیاد و ادیسه از اشعار اوست، بحث نمی‌کنم چون اطلاعاتمان در این مورد کم است؛ ولی می‌خواهم از ایلیاد و ادیسه، دو منظومه حماسی یونان برایتان بگویم:تا قبل از اینکه شلیمان تصمیم بگیرد شهر تروا را کشف کند مشخص نبود که داستانهای ایلیاد واقعی است یا خیر، ولی بعد از اینکه شهر تروا در آسیای صغیر کشف شد و مشخص شد به تصرف آخایی‌ها در آمده است ایلیاد رنگی از تاریخ به خود گرفت!داستان ایلیاد را می‌توانید در هزاران جا، نوشتاری و شنیداری و دیداری و با انواع روایت‌ها پیدا کنید پس تکرارش نمی‌کنم خیلی کوتاه می‌گویم که ایلیاد از میانه جنگی طولانی شروع می‌شود و با مراسم خاکسپاری یکی از پهلوانانش تمام می‌شود و ادیسه ماجراهای پیروزی در جنگ و دنباله داستان برخی پهلوانان به ویژه ادیسیوس را روایت می‌کند.اما نظر من درباره این دو کتابِ طولانی و قدیمی:ایلیاد و ادیسه از جهت محتوا و نیز منظوم بودن مرا به یاد شاهنامه می‌اندازند و البته طبیعی است چون هر دو منظومه‌های حماسی هستند و پر از قهرمان و حوادث شگفت؛ ولی آنچه در ایلیاد و ادیسه برای من بسیار خودنمایی می‌کند حضور پررنگ خدایان است. خدایان علاوه بر اینکه خود باعث این جنگ طولانی شده‌اند خود نیز در روند جنگ بسیار موثرند! عده‌ای طرفدار این دسته‌اند و عده‌ای حامی آن دسته. مکالمات خدایان با افراد و نیز با یکدیگر برای من بسیار جالب است و در روند جنگ اثر دارد.این حضور پررنگ از اعتقادات مردم یونان برمی‌آید. خدایان آنان بسیار شبیه انسان‌ها هستند و با خدایی که ما این روزها می‌شناسیم و آن را بری از هر نقص و بدی و تزلزل می‌دانیم بسیار متفاوتند بنابراین در این حماسه‌های باستانی هم به همان شکلی ظاهر می‌شوند که مردم باورشان دارند. (بسیار حیف است که خدایان یونان را نشناسید. مجدد پیشنهاد می‌کنم برای آشنایی با خدایان یونان که لازمه درک ادب یونان یاستان و نیز فلسفه یونان است می‌توانید مجموعه صوتی اساطیر یونان را بشنوید. در آن مجموعه ماجراهای ایلیاد و ادیسه را هم خواهید شنید.)این حضور پررنگ خدا را در شاهنامه ندیدم و برایم بسیار شگفت است، درست است که فاصله زمانی هومر و فردوسی زیاد است اما هر دو راوی زمان باستان‌اند. در عوض در شاهنامه ما به چیزهایی دیگر نظیر سیمرغ برمی‌خوریم که اگر ردپایش را دنبال کنیم سر از اوستا در خواهد آورد که آن نیز باوری مذهبی است. گویا اعتقادات در زمان باستان بسیار ریشه‌دار و گسترده و نیز منبع همه چیز از جمله قدرت بوده است.با وجود همه جذابیت داستانی که در ایلیاد و ادیسه و اساطیر نهفته در آن وجود دارد من نتوانستم هیچگاه این دو کتاب را به پایان برسانم! شاید چون طولانی است یا شاید چون داستان را می‌دانم و شاید به این دلیل که نثر نمایشنامه‌نویسان یونان باستان چنان گیرا بوده است که ترجیح دادم قسمتی از ماجرای پنهان از دید هومر را از زبان آنان بشنوم. به هر حال این دو کتاب اطلاعات بسیار مفیدی به ویژه در مورد اساطیر یونان به ما داده است و ممنونم از همه افرادی که این اساطیر را برای ما استخراج کردند.از هومر، پدر حماسه‌سرایی یونان که بگذریم می‌رسیم به هزیود(هسیود)، من کتاب هزیود را نخواندم ولی دودمان خدایان گویا بهترین اثرش است که مکمل آگاهی ما از اساطیر یونان است. من اگر بخواهم یک کتاب اساطیری از یونان را بخوانم قطعاً همین کتاب دودمان خدایان است و آن را بی شباهت به سفر پیدایش در عهد عتیق نمی‌دانم.در انتها بگویم که یونان حماسه‌های دیگری نیز دارد که تعدادشان کم هم نیست ولی من نه آنها را خوانده‌ام و نه در حال حاضر علاقه‌ای به خواندنشان دارم. پس در پست بعدی به سراغ دیگر انواع ادبی از این دوران خواهم رفت.