حسابدار؛ راهی به «بی راهی»

نقدی بر فیلم «حسابدار» - the Accountantدر این نوشتار از زاویه های دوربین، نکات کارگردانی یا سیر خط داستانی و اصطلاحات تخصصی و بعضاً قملبه سلمبه صحبت نمی شود و یا اگر گفته می شود موضوع اصلی نیست و طفیلی نگاه اصلی دیگری است که سعی دارد تا نگاهی به ایده‎ ی محوری فیلم داشته باشد. پیشنهاد می شود اگر فیلم حسابدار را ندیده اید و یا چیزی از آن یادتان نمی آید، ابتدائاً آن را نگاه کنید و یا اصلا ادامه سطور را نخوانید!فیلم حسابدار حول شخصیتی به اصطلاح اوتیسمی می گردد که کریستیان نام دارد. (اوتیسم نوعی اختلال رشدی (از نوع روابط اجتماعی) است که با رفتارهای ارتباطی و کلامی غیرطبیعی مشخص می‌شود. در این افراد، حرکات تکراری (دست زدن، پریدن) و پاسخ‌های غیرمعمول به افراد، دل‌بستگی به اشیاء یا مقاومت در مقابل تغییر نیز دیده می‌شود.) صحنه های ابتدائی فیلم که شخصیت او را معرفی می کند، پر اهمیت است. در دقایق ابتدایی صحنه ای را می بینیم که خانواده کریستیان او را به مرکزی برای درمان برده اند. او پازل 1000 تکه ای را به سرعت حل می کند که نشان از هوش بالای او دارد و در عین حال، به خاطر گم کردن یک تکه از پازلش و اینکه نمی تواند کارش را «اتمام» کند عصبانی می شود. پدرش یک افسر نظامی است که اعتقاد دارد باید او را شکلی تربیت کند که بتواند در جامعه ای که او را «غیر عادی» می خواند زندگی کند. در زندگی ­اش نظم دقیق، خاص و مشخصی دارد که سالها به آن شکل عمل می کند و هر کس یا چیزی که مانع این نظم بشود او را اذیت می کند. و البته بعد ها اتاق کاروانی که در ادامه درباره آن گفته شده است.صحنه ای از غذا خوردن کریستین که حتی در چیدن میز و محتویات خوراکی بشقاب هم وسواس دارد.پدر نظامی او یکی از شخصیت ها (کاراکتر) مهم فیلم است. او یک نظامی است. نظام جایی است که انسان ها یاد می گیرند، با نظم و ترتیب معینی رفتار کنند. همه مثل همدیگر لباس می پوشند، مثل یکدیگر ساعات خواب و بیداری مشخصی دارند. در یک کلام، همه یاد می گیرند چگونه مثل هم رفتار کنند. اما همان شخصی که از دل این نظام بیرون آمده است سعی دارد کریستین را به جریان «زندگی» و اجتماع وارد کند. برای همین است که تربیت او را خودش عهده دار می شود و فنون رزمی را تا بالاترین حد به او می آموزد. هدف اصلی او در آموزش را در تصویری از خاطرات کریستن و برادرش می بینیم؛ جایی که پدرش به او یاد می دهد «در هر صورت باید زندگی کرد و زندگی کردن تنهای چیزی است که ارزش جنگیدن دارد».قرار دادن یک برادر عادی در کنار کریستین می تواند نکات جالبی داشته باشد به خصوص این که آینده ی آن ها مثل همدیگر می شود! هر دوی آن ها به واسطه تمارین و روحیه ای که پدرشان در آن ها پرورش داده است به مهارت بالایی در امور نظامی و جاسوسی دست یافته اند و زندگی آن ها از طریق این کار ها می گذرد. و آخر امر هم سرنوشت آن ها در یک نقطه به هم می رسد و با هم در یک جا قرار می گیرند.در اتاق کاروانی که دارد، دور از خانه اش وسایل مهم خود را قرار داده است و آن جا چند تابلوی هنری وجود دارد. یکی از تابلوها که به هیچ عنوان حاضر به فروش آن نیست و آن را بسیار دوست دارد، اثر پال جکسون پولاک با نام «[فرمِ رها:] Free Form» است؛ محوری ترین نماد و عصاره ی فیلم. پولاک نقاشی آمریکایی است که از پیشگامان جنبش هیجان نمایی انتزاعی به شمار می رود. اما چرا این نقاشی فشرده ی فیلم به حساب می آید؟"Free Form", Jackson Pollock, 1946شاخه ای در هندسه به نام فراکتال وجود دارد که شکل گیری آن مربوط به سالها بعد از پولاک است. فراکتال یا بَرخال، ساختاری هندسی است که با بزرگ کردن هر بخش از این ساختار به نسبت معین، همان ساختار نخستین به دست آید. به گفتاری دیگر فراکتال ساختاری است که هر بخش از آن با کلش همانند است. فراکتال از دور و نزدیک یکسان دیده می‌شود. به این ویژگی، خود همانندی گویند. بعد ها یکی از دانشمندان در این حوزه، نقاشی های پولاک را با کامپیوتر بررسی می کند و در می یابد که در آثار او از الگوی فراکتال استفاده شده است. نقاشی «فرمِ رها»ی او نشان می دهد که چگونه در دل بی نظمی ها نظمی نهفته است که در نهایت متجلی کل است و ما را به یاد جمله «در هر بی نظمی نظمی نفهته است» می اندازد. با این نگاه هر آنچه «غیر عادی» است به نوعی عادی است و دوگانه عادی-متفاوت فرو می پاشد. به تبع این ساخت شکنی، نظم معنای جدیدی می یابد و به عبارت دیگر از درون تهی می شود.شخص «کریستین ولف» در این فیلم، همان غیر عادیِ در میان عادی ها است. او به شیوه خودش رفتار می کند و نه مثل برادرش، براکس. او در اداره مثل هم­کارش دانا(Dana) نیست. کوتاه­تر آن که او زندگی خودش را دارد؛ اما در نهایت «زندگی» می کند. این تفاوت او نه تنها مخلّ «زندگی کردن» نیست بلکه سازنده زندگی دیگران نیز می شود. او به مرکز روان درمانی ابتدایی فیلم و به دوست اوتیسمی ­­اش کمک مالی می کند. علاوه بر این، سر نخ افرادی که فرار مالیاتی کرده اند را به اداره مالیات آمریکا می دهد و مسبب اتفاقات بسیار خوبی در میان اطرافیان می شود. او جان دانا را نجات می دهد و به او عشق می ورزد، چیزی که تا به حال طعم آن را نچشیده است. در آخر فیلم متوجه می شویم که کریستین متفاوت از ما است، اما تمام کارهایی که دوست داریم انجام بدهیم و آن ها را «زندگی» کردن می نامیم انجام می­ دهد. او جزئی نا منظم از این نقاشی بزرگ است که در صورت عمیق شدن به آن، همان «زندگی»، محبت، دوستی و فداکاری را در او خواهیم دید.نکته دیگری در کاروان به نظر می رسد. مأمن این فرد متمایز، «هنر» است. جایی که او می تواند خود بودنِ خود را به رسمیت بشناسد. محلی که احساس راحتی می کند و این گونه رفتارهای او معتبر شناخته می شود. هنر جایی است که او احساس انقطاع از روزمرگی های همیشگی و آدم های معمولی را می چشد. او پولاک را به سقف بالای تخت خوابش چسبانده است تا قبل از خواب، آرامش بخش ترین وضع طبیعی بشری، جلوی چشمانش باشد.اضافه بر این، کریستین نام ریاضی دانان را به عنوان نام پوششی خود در کارهای فرار مالیاتی اش برای خود بر می گزیند. این نام گذاری می تواند دو وجه داشته باشد. از طرفی ممکن است نمایان گر این مطلب باشد که در ورای هر نظم ظاهری (ریاضی) بی نظمی در درون آن (=کاراکتر کریستین) نهفته است، همانگونه که خود کریستین در امور ظاهری و روزمره زندگی بسیار دقیق است. از طرف دیگر ممکن است نشان گر این باشد که هر بی نظمی درونی، می تواند نظمی به اتقان ریاضی ایجاد کند. یعنی این بی نظمی ذاتی مخل ایجاد نظم نخواهد شد و از این جهت بی نظمی را معتبر سازد. در هر دو صورت آن چه اساسی است، آبرو داری از ساحت «بی نظمی» است.سخن آخر در رابطه با «راه» و عنوان نوشتار است. در واقع نظم، فارق از این که مبنا و معیار آن چه باشد، چارچوبی است که فی الواقع در آن چارچوب، مسیر و «راه» حرکت/ انجام دادن را از «بی­راه» متمایز می کند. یعنی آن چه که مسیر را «ممکن» ساخته، «مقصد/ هدف» بوده است. اما این فیلم نشان می دهد چنین رابطه ای میان مقصد و راه الزامی نیست. آنچه را «بی­راه» می نامیم، خود «راه»ی است برای رسیدن به هدف. و اعتراف به میسر دانستن رسیدن به هدف از «راه»«ها»ی مختف مساوی است با بی اعتبار دانستن رابطه ی وجودی مسیر و مقصد. که این بی رابطگی هدف و مسیر به اصالت بخشیدن مستقل «مسیر» منجر شده است. این استقلال همان ادعای جهان های موسوم به پست مدرن است. ان شاءالله در آینده توضیحات مفصل تری راجع به این قضیه خواهم نوشت و در اینجا به پایان رساندن بحث در این نقطه اکتفا می کنم.حاء. سین. الضعیف(لطفاً نظرات خود (مخصوصا نقدها) را در نظرات بیان کنید)