دلایل کم­ مایگی و عدم استقبال مخاطب از ژانر کارآگاهی و پلیسی در سینمای ایران

دلایل کم­ مایگی و عدم استقبال مخاطب از ژانر پلیسی در سینمای ایرانمحمد رضا نصرالهی - پژوهشگر امور کارآگاهی و جنایی ( منتقد فیلم های ژانر کارآگاهی ، پلیسی ، معمایی و جنایی )ژانر پلیسی یکی از جذاب ترین و پر طرفدارترین ژانرهای سینمای دنیا محسوب می شود و در همه جای دنیا هنوز طرف داران و هواداران متعصب خود را دارد. هیچ وقت در هیچ جای دنیا فیلم های پلیسی، معمایی کارآگاهی کهنه نمی شوند و هنوز پس از گذشت سالها، شخصیت هایی همچون پوآرو ، شرلوک هلمز ، ناوارو ، خانم مارپل ، جیمزباند ، کاستر ، دریک و حتی نویسندگان این داستانها همچمون آگاتاکریستی ، سر آرتور کانن دویل ، یان فلمینگ ، گریشام و ... در خاطره ی جمعی جهانیان ثبت است که بخشی از هویت فرهنگی جوامع مختلف را ساخته است.نمی دانم چرا ما هنوز قادر به خلق یک اسطوره ی کارآگاهی در ایران نبوده ایم ، هر زمان عنوان واژه ی کارآگاه در ایران به کار می رود ، ناخودآگاه به دنبال آن، نام کارآگاه علوی به ذهن ما دهه ی شصتی ها متبادر می شود. کارآگاهی که هنوز نمی دانیم شخصیت واقعی او واقعیت داشته است یا خیر ؟؟ و اینکه آیا این شخصیت آنقدر تاثیرگذار، دراماتیک و به یادماندنی بوده است که مانند شرلوک هلمز پس از اتمام سریال و درگذشت خالق اثر هزاران نفر در مراسم خاکسپاری وی حاضر شوند؟این تفاوتِ میان آثارِ ژانر کاراگاهی میان سینمای کشورهای صاحب سبک و آثار ساخته شده در ایران از کجا می­آید؟ ما که مدعی غنای فرهنگی کهن­تر از آنها هستیم ، پس چرا در دنیای مدرن نباید صاحب اسطوره هایی همچون رستم و آرش و ... باشیم؟ چرا نباید آیندگان به اسطوره های هنری ما فخر بفروشند؟وقتی فیلم های پلیسی ایران را می بینم ساعت ها به از دست رفتن امکانی می­اندیشم که در این ژانر رخ داده است. پس از تماشای هر فیلمی در این حوزه دوست دارم دیداری با عوامل آن خصوصا نویسنده و کارگردان اثر داشته باشم و انتقادات خود را که همه از عدم درک صحیح و شناخت کافی و تحقیقات واقعی ست با آنها در میان بگذارم. این ژانر پا در واقعیت دارد. هر روزه دارد ابعاد مختلفی از این داستان ها به وقوع می­پیوندد. به همین خاطر چیزی نیست که نویسندگان بتوانند تنها با استمداد از تخیلات غیرواقعی و خودبسنده ی خود با آن مواجه شوند؟ جای تعجب بسیار است که چرا نویسندگان محترم در هنگام نوشتن فیلمنامه­ی اثر ، موضوع را با کارشناسان متعدد خبره در آن حوزه­ی تخصصی مطرح نمی کنند و از آنها نظر کارشناسی نمی طلبند­؟ این بی نیازی از مشاوران متخصص از چه چیز شکل می­گیرد؟....چرا باید تفکرات و تخیلات یک فرد غیر متخصص به موضوعات جنایی در ژانری تخصصی ، بدون تشکیل اتاق فکر به رشته ی تحریر در آید ؟به نظر من برخی از دلایل ضعف ژانر پلیسی در ایران می توانند موارد زیر باشند:1) یکی از مهمترین نواقص سینمای ایران در ژانر پلیسی ، استفاده از حضور متخصصین و کارشناسان انتظامی و پلیسی صرفا در زمان تولید و فیلمبرداری است. در حالی که بخش عظیمی از خطاها در زمان پیش از تولید و در زمان نگارش فیلمنامه به وقوع می­پیوندد. قاعده بر این است که وقتی نام یک کارشناس در فیلم ها قید می شود تمامی ارکان و عناصر قصه تا زمانی که به تصویر کشیده می­شود کارشناسی­شده و بدون ایراد باشد در حالی که در واقعیت این طور نبوده و صرفا کارشناسان انتظامی بیشتر در زمان تولید حضور دارند و فقط در حد معمول به مشاوره می پردازند. از طرفی فیلم سازان محترم نیز خیلی علاقه ای به درگیری کارشناسان به محتوای فیلم ندارند و همین مساله باعث ضعف های محتوایی و ایرادات فاحش تخصصی در فیلم های ایرانی خواهد شد.2) کمبود یا عدم وجود کارشناسان زبده ی بین رشته ای ، که هم کار کارآگاهی را خوب بدانند و هم هنر سینما را بشناسند.کارشناسان محترم منتخب انتظامی سینمای ایران فقط محدود به افرادی انگشت شمار شده است که البته علی رغم احترامی که بنده برای همه ی این پیشکسوتان عزیز قایل هستم اما بد نیست سوابق اجرایی ، تخصص ها و نقش این بزرگواران در فیلم ها ، میزان دخالت در تولید فیلم و نحوه ی گزینش و انتخاب ایشان برای کارشناسی مورد بررسی قرار گیرد. کما اینکه دیدگاه کارگردان محترم سریال کارآگاه علوی نیز بر همین گفته استوار است ، جناب استاد حسن هدایت در خصوص سریال پلیسی معتقد هستند: «سريال پليسي در تلويزيون ما نه تا به ‌حال خوب ساخته شده و نه ساخته خواهد شد؛ چون ما علاوه بر مسائل متعدد، با كمبود تكنيك و كارشناس مواجه هستيم. » بنده نیز بر این عقیده استوارم و صحت این گفته را می­توان در فیلم­ها و سریال­هایی که تا به امروز ساخته شده مورد قضاوت قرار داد.3) سوال بعدی این است که کارشناسان محترم انتظامی تا چه حدی با هنر سینما و ساز و کار آن آشنایی دارند و می­توانند به عنوان کارشناسی بین رشته ای در هر دو حوزه یعنی سینما و مسائل قانونی و انتظامی صاحب نظر باشند؟ متاسفانه در مواجهه با برخی از بزرگواران که با عنوان کارشناس در این زمینه فعالیت می­کنند دریافتم که حتی کمتر از افراد عادی جامعه مخاطب آثار پلیسی شاخص در حوزه ی سینمای خارجی بوده اند. آیا رسالت یک کارشناس انتظامی در فیلم های ایرانی فقط به درج عنوان و تشخیص نوع درجه و گرفتن اسلحه ختم می شود ؟؟؟ که گاهی آنهم به درستی واقع نمی شود و درجه ی گروهبان یا استوار را به صورت وارونه بر روی لباس بازیگر نصب می کنند و به راحتی از آن می گذرند.4) یکی دیگر از مشکلات سینمایی ما در ژانر پلیسی ناتوانی در خلق شخصیتی ست که با هوش کاراگاهی بتواند برای مخاطب ایجاد جذابیت کند. تعقیب و گریزهای پلیسی تنها یک عنصر از عناصری ست که می تواند مخاطب را پای قصه نگه دارد و برای مخاطب کشش و جذابیت ایجاد کند. تجربه ی آثار موفق در این حوزه ی پرطرفدار نشان می­دهد که پیچیدگی ها و کشف و شهودات شخصیت اصلی که عمدتا همان کارآگاه است و فن و ترفندهایی که شخصیت برای رسیدن به حقیقت به کار می برد بیشترین بار جذابیت قصه را به دوش می­کشد که متاسفانه بیشتر نویسندگان از زیر بار آن شانه خالی می کنند و کارگردان های وطنی نیز برای حفظ جذابیت به غیرحرفه ای ترین و کم خلاقانه ترین شکل ممکن که نسخه ای دست چندم از کارهای موفق غربی ست سعی می کند ضعف فیلمنامه را با صحنه های آویز و گریز جبران کنند. که البته آن هم به خاطر عدم امکانات تکنیکی به چالشی خطرناک که در مواردی به از دست رفتن جان کسی می انجامد مبدل می­گردد.5) یکی دیگر از مسایلی که نقش بسزایی در عدم کیفیت فیلم های پلیسی ایران دارد تخصیص ساخت و تولید آثار پلیسی به یک موسسه ی خاص است که در ظاهر باید فرصتی برای این ژانر محسوب شود اما در عمل گاهی به یک فرصت سوزی تکراری مبدل شده است. حضور موسسه ناجی هنر به عقیده ی اینجانب علیرغم کمکی که دوست دارد به این ژانر و بالابردن سطح کیفی این ژانر بکند اما نگاه انحصاری، فرصت را از کسانی که به راستی در این حوزه استخوان خورد کرده اند گرفته و با عواملی که همواره عدم توفیق خود را در ساخت این ژانر اثبات کرده اند به نتایجی کماکان کم مایه، غیرشاخص با اشتباهات فراوان رسیده است. زیرا با کار کارمندی و استخدامی نمی شود کار جهادی و پر مغز هنری انجام داد.6) نکته ی دیگری که میتوان به دلایل فوق افزود آن است که ما در سینمای ایران متنقد تخصصی در خصوص فیلم های پلیسی و سریال های تلویزیونی نداریم ، که بنده واقعا دلیل عدم پرداختن به موارد مذکور و نقد آنها را می دانم اما ترجیح می دهم در سایر نوشته ها مفصل تر به این نکته بپردازم.در آخر آرزوی قلبی بنده این است که با همت همه ی هنر دوستان بتوانیم اقدامی موثر در احیاء این ژانر جذاب و هیجانی و در عین حال از دست رفته به انجام رسانیم.