داستان فریدون با وکیل ضحاک: شاهنامه فردوسی (بخش 33 جلد 1)

وزیر ضحاک: کندرو (سمت چپ تصویر)سلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من هیچ تخصصی ندارم و تازه‌کار هستم. لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (دیدن فریدون دختران جمشید را)، اینجا کلیک کنید.نکته: فایل صوتی که در بالای صفحه هست، از این صفحه وب‌سایت گنجور (خوانش فرید حامد) برداشته شده است.شعر داستان فریدون با وکیل ضحاکچوکشور ز ضحاک بودی تهی ... یکی مایه ور بُد بسانِ رَهیکه او داشتی گنج و تخت و سرای ... شگفتی به دل سوزگی کدخدایورا کندرو خواندندی بنام ...به کندی زدی پیش بیداد گامبه کاخ اندر آمد دوان کند رو ... در ایوان یکی تاجور دید نونشسته به آرام در پیشگاه ... چو سرو بلند از برش گرد ماهز یک دست سرو سهی شهرناز ... به دست دگر ماه‌روی ار نوازهمه شهر یکسر پر از لشکرش ... کمربستگان صف زده بر درشنه آسیمه گشت و نه پرسید راز ... نیایش کنان رفت و بردش نمازبرو آفرین کرد کای شهریار ... همیشه بزی تا بود روزگارخجسته نشست تو با فرهی ... که هستی سزاوار شاهنشهیجهان هفت کشور ترا بنده باد ... سرت برتر از ابر بارنده بادفریدونش فرمود تا رفت پیش ... بکرد آشکارا همه راز خویشبفرمود شاه دلاور بدوی ... که رو آلت تخت شاهی بجوینبیذ آر و رامشگران را بخوان ... بپیمای جام و بیارای خوانکسی کاو به رامش سزای منست ... به دانش همان دلزدای منستبیار انجمن کن بر تخت من ... چنان چون بود در خور بخت منچو بشنید از او این سخن کدخدای ... بکرد آنچه گفتش بدو رهنمایمی روشن آورد و رامشگران ... همان در خورش باگهر مهترانفریدون غم افکند و رامش گزید ... شبی کرد جشنی چنان چون سزیدچو شد رام گیتی دوان کندرو ... برون آمد از پیش سالار نونشست از بر بارهٔ راه جوی ... سوی شاه ضحاک بنهاد رویبیامد چو پیش سپهبد رسید ... سراسر بگفت آنچه دید و شنیدبدو گفت کای شاه گردنکشان ... به برگشتن کارت آمد نشانسه مرد سرافراز با لشکری ... فراز آمدند از دگر کشوریازان سه یکی کهتر اندر میان ... به بالای سرو و به چهر کیانبه سالست کهتر فزونیش بیش ... از آن مهتران او نهد پای پیشیکی گرز دارد چو یک لخت کوه ... همی تابد اندر میان گروهبه اسپ اندر آمد بایوان شاه ... دو پرمایه با او همیدون براهبیامد به تخت کئی بر نشست ... همه بند و نیرنگ تو کرد پستهر آنکس که بود اندر ایوان تو ... ز مردان مرد و ز دیوان توسر از پای یکسر فروریختشان ...همه مغز با خون برامیختشانبدو گفت ضحاک شاید بدن ... که مهمان بود شاد باید بدنچنین داد پاسخ ورا پیشکار ... که مهمان ابا گرزهٔ گاوساربه مردی نشیند به آرام تو ... زتاج و کمر بسترد نام توبه آیین خویش آورد ناسپاس ... چنین گر تو مهمان شناسی شناسبدو گفت ضحاک چندین منال ... که مهمان گستاخ بهتر به فالچنین داد پاسخ بدو کندرو ... که آری شنیدم تو پاسخ شنوگرین نامور هست مهمان تو ... چه کارستش اندر شبستان توکه با دختران جهاندار جم ... نشیند زند رای بر بیش و کمبه یک دست گیرد رخ شهرناز ... به دیگر عقیق لب ارنوازشب تیره گون خود بترزین کند ... به زیر سر از مشک بالین کندچومشک آن دو گیسوی دو ماه تو ... که بودند همواره دلخواه توبگیرد ببرشان چو شد نیم مست ... بدین گونه مهمان نباید بدستبرآشفت ضحاک برسان کرگ ... شنید آن سخن کارزو کرد مرگبه دشنام زشت و به آواز سخت ... شگفتی بشورید با شوربختبدو گفت هرگز تو در خان من ... ازین پس نباشی نگهبان منچنین داد پاسخ ورا پیشکار ... که ایدون گمانم من ای شهریارکزان بخت هرگز نباشدت بهر ... به من چون دهی کدخدایی شهرچو بی‌بهره باشی ز گاه مهی ... مرا کار سازندگی چون دهیچرا تو نسازی همی کار خویش ... که هرگز نیامدت ازین کار پیشز تاج بزرگی چو موی از خمیر ... برون آمدی مهترا چاره‌گیرترا دشمن آمد به گه برنشست ... یکی گرزهٔ گاوپیکر به دستهمه بند و نیرنگت از رنگ برد ... دلارام بگرفت و گاهت سپردداستان فریدون با وکیل ضحاکوزیر ضحاک (کندرو)، که از ماجرای تسخیر کاخ باخبر می‌شود، سریعا به کاخ می‌آید. چرا که ضحاک در نبودش، شهر را به او امانت سپرده است. کندرو فریدون را می‌بیند که در میان شهرناز و ارنواز نشسته. در ابتدا زیرکی می‌کند. فریدون را می‌ستاید و دستوراتش را اجرا می‌کند. اوضاع که آرام می‌شود، مخفیانه سوار بر اسب شده و به سمت ضحاک می‌شتابد. خبر آمدن فریدون را به ضحاک می‌دهد و آنچه شده را بازگو می‌کند. به ضحاک می‌گوید که فریدون، تمام ویژگی‌هایی که پیش‌گویان گفته‌اند را دارد. ضحاک در ابتدا حرف هایش را جدی نمی‌گیرد و می‌گوید شاید مهمان است و تو اشتباه متوجه شدی. اما کندرو به او می‌گوید که این مهمان نیست که شهرناز و ارنواز را از آنِ خود کرده و در شبستان تو رفت‌وآمد دارد.معنی شعر داستان فریدون با وکیل ضحاکچوکشور ز ضحاک بودی تهی ... یکی مایه ور بُد بسانِ رَهیکه او داشتی گنج و تخت و سرای ... شگفتی به دل سوزگی کدخدایضحاک در کشور نبود، اما قصر و پادشاهی‌اش را به مرد ثروتمندی سپرده بود که غلام او بود (هرچه او می‌گفت اطاعت می‌کرد) و دل‌سوز ضحاک بود.مایه ور: ثروتمندرهی: غلامورا کندرو خواندندی بنام ...به کندی زدی پیش بیداد گامنامش کندرو بود و همیشه آهسته و همه‌ی کارهایش را آرام و با صبر و حوصله انجام می‌داد (در خصوص معنی مصرع دوم، مطمئن نیستم)گام زدن: راه رفتن - پیمودنبه کاخ اندر آمد دوان کندرو ... در ایوان یکی تاجور دید نونشسته به آرام در پیشگاه ... چو سرو بلند از برش گرد ماهدوان‌دوان به کاخ ضحاک آمد و دید که شاه جدیدی روی تخت پادشاهی او نشسته است که قد بلندی دارد و ماه‌رویان (شهرناز و ارنواز) در کنارش نشسته‌اند.ز یک دستْ سرو سَهی شهرناز ... به دست دگر ماه‌روی ارنوازیک طرفش شهرناز بود و طرف دیگرش ارنوازهمه شهر یکسر پر از لشکرش ... کمربستگان صف زده بر درشدید که لشگر فریدون در تمام شهر پراکنده شده‌اند و فرمانبردار او هستند.نه آسیمه گشت و نه پرسید راز ... نیایش کنان رفت و بردش نمازپریشان و وحشت‌زده نشد و حرفی هم در خصوص لشکرکشی فریدون و کشتن درباریان نزد. فقط به پیشگاه فریدون رفت و سر تعظیم فرود آورد و او را ستایش کرد.برو آفرین کرد کای شهریار ... همیشه بزی تا بود روزگاراو را تحسین کرد و از خدا خواست به او عمر طولانی ببخشید.خجسته نشست تو با فرهی ... که هستی سزاوار شاهنشهیگفت تو پادشاهی بسیار خجسته و مبارک هستی و چون فره ایزدی داری، سزاوار تخت پادشاهی هستی.(دیگه درمورد فره ایزدی صحبت نکنیم، نه؟ توی بخش‌های قبلی مفصل درموردش حرف زدیم)جهان هفت کشور ترا بنده باد ... سرت برتر از ابر بارنده باددعا می‌کنم که هفت کشور تحت فرمان تو باشند و همیشه سرفراز باشیفریدونش فرمود تا رفت پیش ... بکرد آشکارا همه راز خویشفریدون دستور داد که نزدیک‌تر برود و درمورد خودش به او بگوید.بفرمود شاهِ دلاور بِدوی ... که رو آلت تخت شاهی بجوینبیذ آر و رامشگران را بخوان ... بپیمای جام و بیارای خوانفریدون به او گفت برو و وسایل پادشاهی را برای من بیاورد. شراب و مطرب بیاور و سفره‌ای حاضر کن.نبیذ: شرابرامشگر: مطرب - رقصندهکسی کاو به رامش سزای منست ... به دانش همان دلزدای منستکسی را بیاور که آهنگی درخور ما بنوازد و ما را خوشحال کند.دل‌زدای: مقبول و پسندیدهبیار انجمن کن بر تخت من ... چنان چون بود در خور بخت منافرادی که درخور بزم ما هستند را به اینجا بیاور و بساط شادی را فراهم کن.چو بشنید از او این سخن کدخدای ... بکرد آنچه گفتش بدو رهنمایکندرو بعد از شنیدن این حرف‌ها، سریع رفت و آنچه فریدون خواسته بود را فراهم کرد.می روشن آورد و رامشگران ... همان در خورش باگُهرْ مهترانشراب و مطربی آورد که مناسب پادشاه باشند.فریدون غم افکند و رامش گزید ... شبی کرد جشنی چنان چون سزیدفریدون غم و اندوهش (کینه‌ی پدر و برمایه) را کنار گذاشت و آن شب را به جشن و پایکوبی شاهنشاهی گذراند.چو شد رام گیتیْ دوانْ کندرو ... برون آمد از پیشِ سالارِ نونشست از بر بارهٔ راه جوی ... سوی شاه ضحاک بنهاد رویوثتی اوضاع آرام شد، کندرو از دربار فریدون خارج شد و سوار بر اسب به سمت ضحاک شتافت.باره: اسببیامد چو پیشِ سپهبَد رسید ... سراسر بگفت آنچه دید و شنیدپس به سپاه ضحاک رسید و آنچه اتفاق افتاده بود را برای او تعریف کرد.بدو گفت کای شاهِ گردنکشان ... به برگشتنِ کارتْ آمد نشانبه او گفت که ای پادشاه عصیان‌گر، آنچه پیش‌گویان در مورد پایان پادشاهی‌ات گفتند، اتفاق افتاد. سه مردِ سرافراز با لشکری ... فراز آمدند از دگرْ کشوریسه مرد با لشکر بزرگی از کشور دیگری به قصر تو آمدند.ازان سه یکی کهتر اندر میان ... به بالای سرو و به چهر کیانبه سالست کهتر فزونیش بیش ... از آن مهتران او نهد پای پیشاز آن سه نفر، یکی جوان‌تر است؛ قدبلند و چهره‌ای شبیه به پادشاهان دارد. جوان‌تر است اما داناتر به نظر می‌رسد. او کسی بود که پا پیش گذاشت و روی تخت پادشاهی‌ات نشست.یکی گرز دارد چو یک لخت کوه ... همی تابد اندر میان گروهاو گرز بزرگ و سنگینی در دست دارد و کاملا متفاوت از دیگران است.به اسپ اندر آمد بایوانِ شاه ... دو پرمایه با او همیدون براهبا اسبش به قصر پادشاه آمد. دو بزرگمرد دیگر هم به دنبالش بودند و وارد قصر شدند.بیامد به تخت کئی بر نشست ... همه بند و نیرنگ تو کرد پستوارد قصر شد و روی تخت پادشاهی تو نشست. تمام سِحر و جادوهای تو را از بین برد.هر آنکس که بود اندر ایوان تو ... ز مردان مرد و ز دیوان توسر از پایْ یکسر فروریختْشان ...همه مغز با خون برامیختشانهر کسی که در قصر بود (چه انسان و چه دیو)، کشت و خونشان را ریخت.بدو گفت ضحاک شاید بُدَن ... که مهمان بود شاد باید بدنضحاک گفت شاید مهمان است و دارد تفریح می‌کند (فرض می‌کند که کندرو اشتباه متوجه شده است)چنین داد پاسخ وُرا پیشکار ... که مهمان اَبا گرزهٔ گاوسارکندرو اینطور پاسخ داد: مهمانی که گرز گاورسار دارد؟؟به مردی نشیند به آرامِ تو ... ز تاج و کمر بِستَرد نامِ توروی تخت پادشاهی تو بشیند و نام تو را از تخت پادشاهی‌ات پاک کند؟بستردن: پاک کردنبه آیین خویش آوردْ ناسپاس ... چنین گر تو مهمان شناسی، شناسو بخواهد که آیین خودش را پیاده سازی کند؟ چطور چنین کسی را مهمان فرض می‌کنی؟بدو گفت ضحاک چندین مَنال ... که مهمان گستاخ بهتر به فالضحاک به او گفت که انقدر ناله نکن. مهمان گستاخ نیک‌‌قدم‌تر است.این حجم از انکار از جانب ضحاک، عجیب نیست؟ یا ضحاک دوست ندارد باور کند که پیش‌گویی درست از آب درآمده و یا از ترس جانش، نمی‌خواهد حرف‌های کندرو را قبول کند و به پایتختش برگردد.چنین داد پاسخ بدو کندرو ... که آری شنیدم، تو پاسخ شنوکندرو در جواب گفت: من صحبت‌های تو را شنیدم، حالا تو باید صحبت‌های من را بشنوی (حرف‌هایم را جدی بگیری)گرین نامور هست مهمان تو ... چه کارستش اندر شبستان توکه با دختران جهاندار جم ... نشیند زند رای بر بیش و کماگر این مرد مهمان توست، پس در حرمسرای تو چه کار می‌کند؟ چرا با دختران جمشید نشست‌وبرخواست می‌کند؟به یک دست گیرد رخِ شهرناز ... به دیگر عقیق لب ارنوازدست شهرناز را می‌گیرد و صورت ارنواز را نوازش می‌کند.شب تیره گون خود بَتَر زین کند ... به زیر سر از مشک بالین کندشب که شود، بدتر از این هم می‌کند و در تخت تو می‌خوابد.چو مشک آن دو گیسوی دو ماه تو ... که بودند همواره دلخواه توبگیرد ببرشان چو شد نیم مست ... بدین گونه مهمان نباید بدستکمی که مست شود، شهرناز و ارنواز (زنان دلخواهت) را تصاحب می‌کند. چنین فردی، مهمان نیست!برآشفت ضحاک برسان کرگ ... شنید آن سخن کارزو کرد مرگضحاک عصبانی شد و آرزوی مرگ کرد.کرگ: کرگدنبه دشنام زشت و به آواز سخت ... شگفتی بشورید با شوربختو عصبانیتش را سر کندرو خالی کرد و حرف‌های زشتی زد و لحن خشنی داشت.بدو گفت هرگز تو در خان من ... ازین پس نباشی نگهبان منبه کندرو گفت که تو دیگر در نزد من اعتبار نداری و دیگر قصرم را به امید تو رها نمی‌کنم.چنین داد پاسخ وُرا پیشکار ... که ایدون گمانم من ای شهریارکندرو جواب داد: من اینطور فکر می‌کنم ای پادشاه ... (ادامه در بیت‌های بعدی)ایدون: این‌چنینکزان بخت هرگز نباشدْت بهر ... به من چون دهی کدخدایی شهرکه تو هرگز دیگر به آن تخت پادشاهی نمی‌نشینی که بخواهی من را کدخدای بیت‌المقدس کنی.چو بی‌بهره باشی ز گاه مهی ... مرا کار سازندگی چون دهیو اگر دیگر پادشاه نباشی، چطور می‌خواهی به من جاه و مقامی بدهی؟چرا تو نسازی همی کار خویش ... که هرگز نیامدت ازین کار پیشچرا تو اکنون به دنبال چاره‌ی کار خودت نمی‌گردی؟ باید دست به عمل بزنی که اگر کاری نکنی، همه‌چیز تمام است و تو خواهی مُرد. (در خصوص معنی این بیت، شک دارم. اگر نظری دارید، ممنون میشم بنویسید)ز تاج بزرگی چو موی از خمیر ... برون آمدی مهترا چاره‌گیربه دنبال چاره بگرد ...تُرا دشمن آمد به گه برنشست ... یکی گرزهٔ گاوپیکر به دستکه دشمن تو آمده و با گرزی در دست، پادشاهی‌ات را تصاحب کرده.همه بند و نیرنگت از رنگ برد ... دلارام بگرفت و گاهت سپردتمام سحر و جادوهایت را از بین برد و فرمان تو دیگر ارزشی ندارد. او حتی زن‌هایت را هم گرفته و قصرت را تصاحب کرده است.برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (بند کردن فریدون ضحاک را)، اینجا کلیک کنید.