«اونجای مدرس» تو چی‌ هستی واقعا؟! اندر حکایت اونجای مدرس…

وقتی در سال ۱۳۴۹ خورشیدی، بزرگراهی به نام «بزرگراه شاهنشاهی» (مدرس فعلی - بزرگراه ۱۵ تهران) ساخته می‌شد و حتی بعدتر که این بزرگراه رو درختکاری کردن و درخت‌هاش قد کشیدن، هیچ کس فکر نمی‌کرد حدود نیم قرن بعد، جایی از این بزرگراه، به اسم «اونجای مدرس» معروف بشه و بر سر زبون‌‌ها بیفته.اما «اونجای مدرس» دقیقاً کجای این بزرگراه بلند ۹ کیلومتریه؟ بزرگراهی که از پل پارک‌وی در شمال شروع می‌شه و در آخر به میدان هفتم تیر منتهی می‌شه. و اصلاً چرا؟ چرا اونجای مدرس؟ چی باعث این نام‌گذاری شده؟در این مطلب، می‌خوام از «اونجای مدرس» و رمز و رازهاش براتون بگم؛ از این‌که چرا این‌قدر معروف و محبوب شده و دیگران در موردش چه حرف‌هایی می‌زنن.اندر حکایت «اونجای مدرس»اگه فکر می‌کنین «اونجای مدرس» یک جاییه مثل هرجای دیگۀ مدرس، سخت در اشتباهین.چون اونجای مدرس از هر جای دیگۀ مدرس، خنک‌تر، تاریک‌تر، دنج‌تر و حتی بسته‌تره.چون اونجای مدرس همون جاییه که اهالی تهران وقتی ازش دور می‌شن یا مهاجرت می‌کنن، دلشون براش حسابی تنگ می‌شه. البته به شرط این‌که کشفش کرده باشن و باهاش خاطره داشته باشن.چون اونجای مدرس خاطره‌انگیز و دلتنگی‌آوره.با این توصیف‌ها، آیا متوجه شدین که اونجای مدرس دقیقاً کجاشه؟ بالاش؟ پایینش؟ وسطش؟ یا حوالی یکی از خروجی‌هاش؟ جواب این سؤال رو بچه‌زرنگای توییتر (ایکس فعلی) خیلی خوب می‌دونن، یا شاید بچه‌شیطونا و سربه‌هواها.می‌پرسین، چطور مگه؟چون «اونجای مدرس» یک ژانر پرطرفدار در توییتره.جالبه که برخلاف همۀ دعواها و اختلاف نظرهای همیشگی این پلتفرم، اهالی توییتر اتفاق نظر عجیبی روی «اونجای مدرس» دارن. خاطرات مشترک، احساسات مشترک، شوخی‌ها و خنده‌های مشترک، شیطنت‌های مشترک و... و... چندین و چند چیز دیگه که حرف زدن ازش کارمون رو به جاهای باریک می‌کشونه.اما، برای این‌که بتونیم ته و توی اونجای مدرس رو دربیاریم، بهتره از همون توییت‌ها کمک بگیریم.اول: یک مکالمۀ سادۀ توییتری!کاربر پابلو آیمار: خوشگل‌ترین و چهارفصل‌ترین تیکه‌ی تهران، مدرس جنوب می‌پیچی تو حقانی. بهشته بهشت! (+)کاربر بابک: بله بله معروف به اونجای مدرس، یاد جوینت‌های کشیده به خیر. (+)کاربر پابلو آیمار: روی اون تپه‌ کوچیکه روبروی پارک آه و ناله. دست راست اتوبان. (+)کاربر بابک: اصن یه وضعی. (+)حواستون بود چی شد؟ این مکالمۀ ساده و معمولی، چند تا سرنخ مهم دربارۀ اونجای مدرس بهمون داد: بهشت، جوینت، تپۀ کوچیک، آه و ناله، اصن یه وضعی!دوم: یک پرسش و پاسخ توییتری!کاربر تینا: کجای تهران تو ماشین میشه میک‌لاو کرد؟! (+)کاربر کیمی‌ا‌وزا: اونجای مدرس. (+)سرنخ بعدی هم معلوم شد: میک‌لاو.سوم: شوخی با اونجای مدرس!کاربر نازنین: یه جوری توالت سرده انگار اونجای مدرس نشسته باشی. (+)کاربر حساموف: اونجای مدرس واقعا عجیبه. تو این گرما هم خنکه. اونجای مدرس تو چی‌ هستی واقعا؟ (+)سرنخ تازه: اونجای مدرس سرده، سرد.چهارم: از موتوری‌ها بپرس راز اونجای مدرس رو!کاربر محسن: امشب ناپرهیزی کردم با موتور از اونجای مدرس که همه قربون صدقه‌اش می‌رن رد شدم و تا مغز استخونم یخ زد. بعد از این هرکس بگه آی اونجای مدرس وای اونجای مدرس، واسش فحش گذاشتم همونجای مدرس! (+)کاربر یورُص: رانندگی توی اون‌جای مدرس با ماشین فوق‌العادست، ولی پشت موتور واقعن مجیکاله. (+)کاربر BiblioPhile: جای دوستان خالی این ساعت روی موتور اونجای مدرس یک خنکایی رفت تو وجودم که گرمای امروز رو شست و بُرد! (+)سرنخ مهم: راز اصلی «اونجای مدرس» در سینۀ موتوری‌هاست!پنجم: شنیدن کِی بود مانند دیدن؟!حتماً تا حالا حسابی مشتاق شدین که اونجای مدرس رو ببینین. قبل از دیدن چند عکس ازش، لازمه یک چیزی بهتون بگم:بعضی افراد که هنوز نمی‌دونن اونجای مدرس دقیقاً کجاشه، عکس‌های قشنگ و سرسبزی از جاهای دیگۀ بزرگراه مدرس به اشتراک می‌ذارن و به‌غلط بهش می‌گن اونجای مدرس. اما هر گردی گردو نیست! و هر جای قشنگ و سرسبزی هم اونجای مدرس نیست. پس بریم چند تا عکس ازش ببینیم.اون‌جای مدرس که رامسره اونجای مدرس در یک روز بارونی!اونجای مدرس که می‌ره تو حقانیخروجی مدرس جنوب به حقانی شرقاما، رمز و راز اونجای مدرس چیه؟در بین همۀ توییت‌های شوخی و خنده، یک کاربر سؤال جالبی پرسیده بود:کاربر مهسا: یه توجیه علمی بهم بدید که چرا اونجای مدرّسْ خنک می‌شه. (+)سؤال خیلی خوبیه که جوابش می‌تونه ما رو چند قدم به رمزگشایی دلایل محبوبیت اونجای مدرس نزدیک‌تر کنه. پس سعی می‌کنم با یک دید علمی بهش پاسخ بدم.خُرداقلیم یا ریزاقلیم؛ دلیل اصلی محبوبیت اونجای مدرسخُرداقلیم (یا ریزاقلیم، میکرواقلیم، انگلیسی: Microclimate) به مجموعه‌ای از شرایط جوی در محدوده‌ای مشخص گفته می‌شه که به‌طور قابل‌توجهی از شرایط جوی اطراف یا اقلیم معمول منطقه متفاوته.خُرداقلیم رو در مقیاس‌های مختلفی می‌تونیم تجربه کنیم. مثلاً:در یک روز زمستونی برای رسیدن به محل کارمون، از شمال تهران به سمت جنوب حرکت می‌کنیم و در طول مسیر اول برف، بعد بارون و در آخر هوای نیمه‌آفتابی رو تجربه می‌کنیم.یا حتی در یک محله، وقتی وارد پارک می‌شیم، به‌ویژه پارک‌هایی که درخت‌های انبوه و حوض و فواره دارن، یکهو هوا خنک‌تر و مطبوع‌تر می‌شه.یا حتی در یک خونه، در یک روز گرم تابستونی، دمای زیرزمین و سردابه چندین درجه از دمای اتاق‌های رو به آفتاب در طبقات بالا خنک‌تره.معمارها، معماران منظر و طراحان شهری، از قابلیت ایجاد خُرداقلیم برای خلق فضاهای مطبوع و دلنشین استفاده‌های زیادی می‌کنن.با این اوصاف:اونجای یک پارک، می‌تونه دور حوضش باشه.اونجای یک خونه، می‌تونه سردابه‌ یا زیرزمینش باشه.و اونجای مدرس، می‌تونه همون‌جاییش باشه که در بالا ذکر خیرش بود.چه چیزهایی باعث ایجاد خُرداقلیم می‌شن؟چندین عامل می‌تونه یک خُرداقلیم رو ایجاد کنه که من به مهم‌ترین‌هاش اشاره می‌کنم:جهت شیب زمین: یک تپه رو در نظر بگیرین. زمین‌های پشت به آفتاب، همیشه خنک‌ترن.وجود آب: آب علاوه‌‌بر کاهش دما در برخی مناطق، باعث مرطوب و شرجی شدن هوا در برخی مناطق دیگه می‌شه.رنگ و جنس خاک: در جذب یا انعکاس گرما مؤثره و باعث تغییراتی در دمای محیط می‌شه.پوشش گیاهی: درخت‌ها با ایجاد سایه، هوا رو خنک می‌کنن. ضمن این‌که در کاهش آلودگی هوا هم بسیار مؤثرن.به نظر می‌رسه چیزی که «اونجای مدرس» رو این‌قدر خاص کرده، خنکی هوای اونه و بعد تاریکی و دنج بودنش، که هر سۀ این‌ها تحت تأثیر درختان انبوهشه. (برگردیم و دوباره به عکس‌هاش نگاه کنیم.)اتفاقی که در اونجا افتاده اینه:خروجی مدرس جنوب به سمت حقانی، درختان انبوه و بلندی داره که روی یک سطح شیب‌دار تپه‌مانند قرار گرفته‌ن.به ‌دلیل باریک بودن رمپ خروجی، تاج درخت‌ها به هم می‌رسه و روی مسیر سایه می‌ندازه.این سایه‌اندازی، فضا رو خنک و درعین‌حال تاریک، محصور و دنج می‌کنه.حالا آدمی رو تصور کنین که در ازدحام ترافیک و گرمای کلافه‌کنندۀ تهران شلوغ، ناگهان به چنین جایی می‌رسه. به نظر شما:شبیه یک پناهگاه نیست؟بهش آرامش و آسایش نمی‌ده؟باعث نمی‌شه اون مکان رو متفاوت از مکان‌های دیگه، ادراک کنه و به خاطر بسپره؟حالا فرض کنین همین تجربه رو با دوست، یار یا شریک زندگیش داشته باشه. همه‌چیز می‌تونه چندین درجه شفاف‌تر و قشنگ‌تر بشه.دلبستگی به مکانوقتی ما آدم‌ها از یک فضا به نیکی یاد می‌کنیم و با لذت و رضایت‌مندی ازش حرف می‌زنیم، یعنی بهش دلبستگی پیدا کردیم؛ یعنی اگه ازش دور بشیم، خاطراتش رو به یاد میاریم و دلتنگش می‌شیم.درواقع اون «جا»، برای ما از «فضا» (Space) تبدیل می‌شه به «مکان» (Place). در فرایند تبدیل شدن فضا به مکان، عوامل مختلفی مؤثره؛ مثل عوامل اجتماعی و کالبدی و حتی خرداقلیم.وجود خرداقلیم‌های شهری، یکی از عواملیه که باعث آسایش جسمی و روحی (آسایش محیطی) ما و رضایت‌مندی‌مون از فضاهای باز عمومی و شهری می‌شه و اون فضاها رو برامون به «مکان» تبدیل می‌کنه. مثل همین اتفاقی که برای «اونجای مدرس» افتاده؛ ما در یک توافق پنهان جمعی روی اون اسم گذاشتیم، در موردش حرف می‌زنیم، به سمتش می‌ریم، ازش لذت می‌بریم، باهاش خاطره داریم، به یادش میاریم و دلتنگش می‌شیم.دیگه چه جایی رو می‌شناسین که این ویژگی‌ها رو داشته باشه؟ (الان طرفدارای «اونجای مدرس» میان می‌گن که هیچ‌جا، هیچ‌جای دنیا «اونجای مدرس» نمی‌شه.)