طوطی مراغه‌ای

زنده‌نام "میرزا حسین" متخلص به "طوطی مراغه‌ای" شاعر آذربایجانی، در سال ۱۲۶۵ خورشیدی در شهر مراغه به دنیا آمد. هفت، هشت ساله بود که پدر و مادرش را از دست داد و به ناچار جهت ارتزاق به مسجد جامع رفته و تا ۱۸ سالگی مشغول تحصیل و فراگیری علوم دینی می‌شود. در سال ۱۳۲۴ قمری،از مراغه و یک سال بعد از ایران خارج و به روسیه می‌رود. در آنجا دفترخانه دایر و به رتق و فق امور ایرانیان می‌پرداخت. همچنین مدتی در چین و سایر کشورهای دیگر هم زندگی کرد. سرانجام طوطی به سال ۱۳۴۲ خورشیدی، در واشنگتن جان به جان آفرین تسلیم و در همانجا رخ بر خاک گذاشت. ▪نمونه شعر:(۱)ای دوست تو مرد و مهربان باش بر جسم جهان تو همچو جان باشاز خلق بد و طبیعت زشت از هر دو کنار تا توان باشدل گنج مکن به جز محبت پس خازن گنج جاوردان باشصاحبدلی ار ز انتقام بگذر در عفو تو شهره جهان باشبا الفت و وحدت و صداقت شیرازه دفتر جهان باشدر باغ جهان گل محبت در زمزمه چشمه روان باشسالوس مباش ای خردمند بیرون و درون خود همان باشچون نوع بشر برادرانند با نوع بشر تو هم چنان باشهنگام سخن چو «طوطی» ما شیرین سخن و شکرنشان باش (۲)بهر میهن دلم پریشان است زانکه آن مرز و بوم یاران است شاد باد آنکه دوستانش شاد ورنه هر کس چو من پریشان است هر که را میهن است آسوده خوش بحالش که نیکبخت است دست دونان چه آتشی افروخت هیزمش خود تمام کیهان است یک دل است و هزار گونه خیال این چه بد زنگی چه سامان است پر ز خونست درّه و هامون کوه و صحرا زخون الوان است راه مسدود و خانه ها ویران شهر مخروب و ده بیابان است خرگه عدل و داد ویران شد هر طرف تیر ظلم پرّان است هیچکس سوفرود قانون نه از عدالت همی گریزان است کو محبت میان جنس بشر از سردار کشور جان است از غم دوستان و فکر وطن قلب پر خون و چشم گریان است توپ گردون مرا به چنین انداخت بند سرخم نشان زندان است شعر گفتن دوای دردی نه لیک «طوطی» بفکر یاران است. (۳)خوشی ندیدم از این روزگار کج رفتار شبم چو بخت سیه بوده روز من دشوارندیدم آشتی و دوستی هم آهنگی میان کشور و کشور میان مایه و کارنه داد مانده نه عفو و نه مهر در یک دل نه دست را دهش است و نه شرم در گفتارندانم از چه سرشتند خود خمیره ما چنین لجوج و کجیم و همیشه بد رفتارچه گویم از بدی جنس آدمیزاده پلید بوده خمیره پلید شد کردارگنه به گردن حوا و آدم است چرا؟ فروختند بهشتی به میوه ای بر مارنژاد آدم خاکی که میوه خور بوده چرا شداست چو درنده جانور خونخواراگر چه جانوری جنس خود نیازآرد نژاد ما برساند به یکدیگر آزاریکی چو مورچه سازد سرای آسایش یکی خراب کند آن چنان که مورچه خوارکشیم همدگر و خانمان خراب کنیم نه شهر مانده نه خانه نه سایه بان دیوارگمان برم که بشر مستحق هستی نه مرا به دل گذرد زآن سبب چنین پنداراگر چنین گذرد روزگار نوع بشر به روی خاک نماند ز جنس ما آثارچو دیرو زود نماند یکی زما زنده چنانکه جانوران گذشته در ادوارشوند مور و ملخ جا نشین ما «طوطی» زمین خلاص شود از ستیزه و کشتار. (۴)به زلف و چهره خود یار داده تام الفت چو مصحف است که شیرازه اش تمام الفت ز خط و خال ز گیسو ز ابروی مژگان به ملک حسن بداده چه انتظام الفت سزد سپاس خدا را که از چهار اضداد سرشته کالبد و داده هم مدام الفت میان آدم خاکی و روح لاهوتی چه داده آشتی و صلح و التیام الفت به تیغ و جنگ و ستیز و به خنجر پرخاش تو همت ار بکنی میشود نیام الفت هر آنچه آمده نازل به انبیای عظام تفکر ار بکنی حاصل کلام الفت در ابتدای کلام مجید الحمد است زحمد حب و مدارا ز الف و لام الفت شنیدم از قفس «طوطی» شکر خواری شکر شکسته و میکفت صبح و شام الفت. (۵)هر یکی ذره ریک را بشمار هر کجا موج می رسد به کناربشمر قطره قطره دریا را بشمر برگ‌ها و گل‌ها رابشمر ذی حیات گیتی را از چرند و پرند و بحری راریک و قطره گیاه و هر جاندار رویهم کن یکون ان بشماربهر هر یک جدا درخشده مهری اندر سپهر چرخندههر خوری با نظام شمسی خود دسترس نی بدیده نی به خردآنچه از آسمان بما مشهود نیست غیر از جزیره محدوداصل این شعر از «النگام» است ترجمان «طوطی» شکرکام است ز انگلیسی به پارسی آورد بهر یاران بآن تحفه ببرد. گردآوری و نگارش:#زانا_کوردستانی