فرهنگ سیاسی

فرهنگ سیاسیمهدی شبانوقتی از صحبت از فرهنگ سیاسی به میان می آید، دو مولفه ی فرهنگ و سیاست و برهم کنش این دو مورد بحث واقع میشود یعنی فرهنگی که بر سیاست اعم از افراد و ساختارها اثرگذار است و سیاستی که بر فرهنگ عمومی جامعه اثر مستقیم و نرمی میگذارد. فرهنگ سیاسی به محجموعه ای از عقاید، ارزش ها، نگرش ها و احساسات اکثریت جامعه نسبت به مقوله سیاست و حکومت اطلاق می گیرد که در واقع از درک ذهنی افراد نسبت به ابعاد سیاست نشأت می گیرد. این مقوله از جمله خرده فرهنگ هایی ذیل فرهنگ عمومی محسوب می شود که میتوان در دو حوزه فرد و ساختار بررسی کرد. در جامعه یکسری مسائل فرهنگی وجود دارد که انباشتگی این مسائل میتواند در بزنگاه هایی مثل انتخابات خودش را نمایان سازد و مردم به همان فرهنگ رأی می دهند یعنی عده ای متناسب با همان فرهنگ را برمی گزینند؛ پس مسئول هر امتی برخواسته از همان فرهنگ و معرف آن هست چنانچه سخن پیامبر اکرم (ص) « کما تکونوا یولّی علیکم » مؤید این موضوع است اما در یک رابطه برگشتی مدیران نیز بر فرهنگ مردم نقش بسزایی و تربیتی دارند چه بسا از تأثیر والدین بر فرزندان بیشتر؛حضرت امیر(ع) می فرمایند: الناس بأمرائهم أشبه منهم بآبائهم؛ به نحوی که از رفتار و گفتار و اخلاقیات گرفته تا زیست فرد، اثر نرم فرهنگی بر جامعه مخاطب حکاکی می کند. چه در مقوله انتخابات چه در مقام راهبری جامعه اگر مدیران کارشان به لجن پراکنی، دروغ، فریب و بقیه صفات رذیله انسانی برسد، اگر دچار کج دستی و فساد باشد، این ها حتما به لایه های پایین جامعه سرایت کرده و آنوقت است که پایه های آن حکومت به لرزش افتاده و صدای درهم شکستن آن به گوش می رسد. یکی از آسیب شناسی های انتخابات بحث منازعات و درگیری هایی است که توسط نامزدها علیه یکدیگر انجام می دهند و به تخریب همدیگر می پردازند که این علاوه بر اثر اخلاقی آن بر مردم، باعث مغفول ماندن مسائل اساسی کشور شده و زیر آن همه بی احترامی ها و منازعات به خاک سپرده می شود همچنین استعدادها و ظرفیت ها به اسارت گرفته می شود. فرهنگ سیاسی علاوه بر حوزه فردی، در حوزه ساختارهای سیاسی نیز ورود می کند. ساختارها به معنای راه های سازمان یافته ای که برای انجام فعالیت های سیاسی توسط افراد تعبیر می شود. رابطه فرهنگ سیاسی و ساختار سیاسی به سه صورت دسته بندی می شود؛ ١) دیدگاه فرهنگ گرا که فرهنگ را بن مایه تمامی واکنش های اجتماعی از جمله سیاست می داند؛ بستر کلیه ساختارهای سیاسی،حقوقی،اقتصادی و ... را تشکیل می دهد و هرگونه تحول در ساحت نظام های سیاسی منوط به فرهنگ سیاسی حاکم بر کشور است. ٢)دیدگاه ساختارگرا که ساختار سیاسی را تعیین کننده و عامل شکل گیری فرهنگ و ارزش های مردم می داند. ٣) دیدگاه تلفیقی. که ما قائل به دیدگاه تلفیقی هستیم که سهم بیشتری به فرهنگ گرا اختصاص می یابد نسبت به ساختارگرا. یک نکته هم باید مورد توجه قرار داد اینست که هر نظام سیاسی برای حفظ و استمرار حاکمیت خویش، نیازمند و ترویج کننده فرهنگ سیاسی خاصی است چرا که هماهنگی بین فرهنگ سیاسی و نظام سیاسی موجب ثبات سیاسی می شود. فرهنگ سیاسی جامعه ایران از جنس تبعی انفعالی است؛ در این نوع فرهنگ فرد منفعل از وجود نظام های سیاسی و داده های آن آگاهی دارد و نسبت به آن علاقه مند یا از آن متنفر است. به علت نبود نهاد های بیان و تجمع خولست ها و تقاضاها و بیا ضعف ساختارهای نهاده، افراد نمی توانند از کارایی چندانی برخوردار باشند. در این نوع فرهنگ نخبگان سیاسی سخنگوی خواسته های مردم هستند و خود مردم مشارکت بالایی ندارند اما فرهنگ سیاسی کشور درحال سقوط به مرحله پایینتری است که در آن جهت گیری های افراد نسبت به اهداف سیاسی بسیار ضعیف و نسبت به مسائل و تصمیمات ملی احساس وابستگی نمی کند و مردم تصور نمی کنند که می توانند در شکل گیری و دگرگونی هدف های سیاسی موثر باشند. درحالی که آرمان و ایده آل کشور همان مردم سالاری دینی است که حضرت امام(ره) توانست بیرق آن را بلند کرده و ایده حکمرانی جدیدی مطرح کردند که در آن شهروندان از لحاظ روانی بر این باورند که می توانند به نظام سیاسی کمک و مساعدت کنند و بر تصمیمات کشور موثر واقع شوند. مردم در اجتماع فعال اند اغلب در یک یا چند سازمان داوطلبانه و ارادی عضویت دارند و خواهان سازمان دهی گروه هایی برای اصلاح برخی امور ناعادلانه هستند و تقسیم کار در آن بالا است و بیشتر مردم از آگاهی سیاسی برخوردارند. در واقع حکوکت اسلامی حکومتی است که مردم را به فکر کردن دعوت می کند و هدایت ذهن افراد را بر عهده می گیرد و در صدد رشد هرچه تمام تک تک افراد جامعه هستند که همان هدف از بعثت انبیاء جز این نبود و این در صورتی محقق می شود که ملت و حاکمیت همراهی و همکاری لازم را داشته باشند و حاکمیت که برگرفته از اراده عمومی مردم است، از تک تک این اراده ها استفاده کند تا به اهداف مدنظر دست یابند.حاکمیت منفک از مردم نباشند و همواره باید با رتوریک سیاسی به اقناع مردم بپردازد تا مانع شکافت شوند که در غیر اینصورت باعث رخوت جامعه در عرصه های دیگری که نیاز به حضور مردم است، می شود و باعث دل بریدن مردم از بافت گفتمانی شده و تمایلی به پیشرفت این بافت ندارند. این همان فرهنگ سیاسی مطلوب و ایده آل ماست که البته فاصله زیادی با آن داریم که امید است این بخش جریحه دار فرهنگ ما التیام بخشد. والسلام علی التبع الهدی