تورم: نقدینگی یا ارز؟!

اولی: یک عده غربزده و نئولیبرال ادعا می کنند علت تورم افزایش نقدینگی است! در صورتی که الان دیگر ثابت شده علت اصلی تورم افزایش قیمت ارز است.دومی: عجب! من تا به حال متوجه این مطلب نشده بودم. امکانش هست توضیح بدهید افزایش نرخ ارز چطور باعث تورم می شود؟اولی: بله البته... بند ناف اقتصاد ما به دلار وصل شده. ما همه چیز را از خارج وارد می کنیم و در داخل مونتاژ می کنیم. ما حتی مرغ را هم مونتاژ می کنیم. چون کنجاله سویا و دیگر ملزومات تولید مرغ را از خارج وارد می کنیم. بنابراین می بینید که اگر دلار گران شود همه چیز گران خواهد شد.دومی: واقعا جالب بود. بله، در این که ما بی عُرضه ترین ملت جهان هستیم و همه چیز را وارد می کنیم که شکی نیست، پس حتما حرف شما درست است... فقط من یک چیزی را متوجه نشدم. شما فرمودید دلار که گران می شود همه چیز گران می شود. اما خود دلار چرا گران می شود؟اولی: این که واضح است. چون دولت نفت را مجانی به پتروشیمی ها نمی دهد، بلکه عرضه خوراک به پتروشیمی ها با قیمت FOB خلیج فارس صورت گرفته و از آنطرف هم پتروشیمی ها محصولات خود را به قیمت جهانی به داخل عرضه می کنند، نتیجه این می شود که هر چه دلار گران تر بشود سود پتروشیمی ها بیشتر خواهد شد و به همین دلیل پتروشیمی ها دلار را گران می کنند تا به قیمت کوچک شدن سفره مردم، بتوانند سود خود را بیشتر کنند.دومی: خدا لعنتشان کند! عجب مردم آزارهای بی ملاحظه و خودخواهی هستند این پتروشیمی ها!... اما من باز نفهمیدم، گیریم که اگر دلار گران شود سود پتروشیمی ها هم بیشتر می شود. بسیار عالی! چطور از اینجا نتیجه گرفتید که عامل افزایش نرخ ارز پتروشیمی ها هستند؟ خب اگر باران نبارد گندم دیم هم عمل نمی آید و طبیعتا قیمتش بالا می رود. با استدلال شما باید نتیجه بگیریم گندم کاران دیم عاملین خشکسالی و نباریدن باران هستند.اولی: ببینید، رسانه ها ذهن شما را شستشو داده و شما را در یک دنیای مجازی گرفتار کرده اند. الان من از شما می پرسم، اگر نقدینگی عامل افزایش تورم نباشد، پس چه چیزی می تواند عامل افزایش تورم باشد؟... طبیعتا شما هم خواهید گفت قیمت ارز. پس طبیعی است که باید دایما بگویند افزایش نقدینگی عامل تورم است تا شما متوجه نشوید که افزایش قیمت ارز عامل تورم است!دومی: آها... حق با شماست، ذهن من هنوز اسیر تصورات قبلی است. باید سعی کنم نگاهم را عوض کنم... قطعا همینطور است که شما می گویید و الان حتی من هم فکر می کنم افزایش قیمت دلار عامل تورم و گرانی است. اما یک سوال دیگر برای من پیش آمده. شما فرمودید چون همه چیز وارد می شود، افزایش نرخ ارز باعث گران شدن همه چیز می شود. اما زمین و ملک که وارد نمی شود. پس چرا میزان تورم و افزایش قیمت زمین و ملک همیشه بیشتر از افزایش قیمت دلار و ارز هست؟!اولی: این که مشخص است! وقتی همه چیزهای دیگر گران شد، طبیعتا ملک هم تحت تاثیر موج تورم قرار گرفته و انتظارات تورمی باعث افزایش قیمت ملک می شود.دومی: ببخشید، من باز نفهمیدم! کاری به این ندارم که اگر افزایش قیمت زمین و ملک نتیجه سرریز شدن تورم چیزهای دیگر است، پس قاعدتا باید میزان تورم در این قسمت کمتر از قسمت های دیگر اقتصاد باشد. اما مشکل اصلی من این است که شما فرموده بودید علت اصلی تورم رشد نقدینگی نیست. پس چرا قیمت زمین که خرید و فروش آن کاملا داخلی است و هیچ نیازی به ارز و دلار ندارد از همه چیز بیشتر بالا می رود؟اولی: خب این که پر واضح است. پولدارها دلارهایشان را می فروشند و زمین و ملک می خرند. به همین دلیل قیمت بالا می رود.دومی: اما اگر به املاک بخش های فقیرنشین هم نگاه کنیم به وضوح تورم را مشاهده می کنیم. مثلا همین آپارتمان های مسکن مهر که آقای احمدی نژاد مرحمت کردند و برای مردم ساختند. ساکنین و خریداران و فروشندگان این آپارتمان ها تقریبا همگی جزو کم بضاعت ترین و فقیرترین و محروم ترین اقشار جامعه هستند. اینها که گاهی فرق اسکناس دلار را با برگه های تبلیغاتی تخلیه چاه نمی دانند، چطور قیمت آپارتمان هایشان روز به روز افزایش می یابد و مثل نقل و نبات هم خرید و فروش می کنند؟ قیمت متوسط این آپارتمان ها یک زمانی 30 میلیون تومان بود. سه سال پیش شده بود 300 میلیون تومان. یکی دو سال پیش شده بود حدود 500 میلیون تومان. الان هم از 1 میلیارد تا یک و نیم و حتی گاهی 2 میلیارد تومان معامله می شوند. این پول ها از کجا آمده؟اولی: قیمت دلار که افزایش پیدا کند ارزش پول ملی هم کاهش پیدا کرده و همین اتفاق می افتد.دومی: گیریم به قول شما ارزش پول کم شده. حجم پولی که بین این اقشار کم درآمد جابجا می شود چطور افزایش پیدا کرده؟ اگر فقط ارزش پول کم شده بود پس یعنی اینهایی که آپارتمان های مسکن مهر که 10 سال از ساختشان می گذرد را با این قیمت ها خریداری می کنند همه از بالای شهر تهران آمده اند؟!اولی: یعنی شما مخالف بهبود وضعیت معیشت مردم هستید؟! آیا منظور شما این است که مردم عامل تورم هستند؟! نخیر! ما هر کاری بتوانیم باید برای بهبود معیشت مردم بکنیم... خدمت به مردم بزرگترین عبادت است... امیر المومنین فرمود...دومی: صبر کن حاجی... چرا یک دفعه شور حسینی می گیردت؟! من فقط گفتم اینطوری که به عقل ناقص من می رسد، افزایش قیمت دلار و ارز نمی تواند علت و ریشه افزایش تورم باشد. به نظرم شما جای علت و معلول را معکوس کرده اید. باید یک نقدینگی اضافی از یک جایی آمده باشد که حجم پول در گردش را افزایش داده باشد. پتروشیمی ها و کانال های تلگرامی که پول چاپ نمی کنند. نهایتا می توانند یک اخلال موقتی و محدود ایجاد کنند. اما وقتی همه چیز گران می شود یعنی حجم پول در گردش افزایش پیدا کرده. اگر هم عده ای احساس می کنند قدرت خریدشان کمتر شده به این علت است که قدرت خرید از یک بخشی از اقتصاد به بخش دیگری جابجا شده. خب، اینها که همه نشانه های چاپ پول و خلق نقدینگی اضافی است. پس چطور شما ادعا می کنید افزایش قیمت ارز عامل تورم است و نه معلول بی ارزش شدن پول ملی که خود معلول افزایش نقدینگی است؟اولی: ببینید! نقدینگی عامل تورم هست. نه که نیست. اما تورمش تدریجی و در طولانی مدت هست. اما جهش های تورمی فقط به دلیل افزایش نرخ ارز هست.دومی: خب باز من نفهمیدم این جهش نرخ ارز از کجا شروع می شود؟اولی: چون ما تحریم هستیم و کمبود تامین ارز داریم.دومی: درآمدهای ارزی ما که بیشتر از نیاز کشور بوده، تراز تجاری ما هم که مثبت هست.اولی: مهم نیست. به هر حال ما تحریم هستیم.دومی: خب روسیه هم تحریم هست. چرا آنجا جهش نرخ ارز وجود ندارد؟اولی: ما باید از قیمت گذاری دستوری برای کنترل قیمت دلار و ارز و کالاها استفاده کنیم تا معیشت مردم به خطر نیافتد.دومی: پس چطور قیمت گذاری دستوری در روسیه وجود ندارد؟اولی: نسخه روسیه به درد ما نمی خورد. ما ایرانی و مسلمان هستیم و امام خمینی فرمودند نه شرقی و نه غربی!دومی: من که حسابی گیج شدم... احساس می کنم یک جای حرف های شما را درست متوجه نمی شوم. شما یک جا تایید فرمودید افزایش نقدینگی در طولانی مدت عامل تورم هست. اتفاقا من هم خاطرم هست یک زمانی هم قطاران شما می فرمودند 18 تا 20 درصد تورم در اقتصاد ایران ساختاری است و به دلیل خلق نقدینگی و چاپ پول با پشتوانه درآمد ارزی حاصل از فروش نفت ایجاد می شود. اما جای دیگر شما از قیمت گذاری دستوری با نرخ ثابت برای تبدیل دلار به ریال صحبت کردید. فکر نمی کنید صادر کنندگان وقتی کالای خود را صادر کنند، مغز خر نخورده اند که دلار حاصل از صادرات را به قیمت دولتی ثابت به شما تحویل دهند، در حالی که این تورم ساختاری ناشی از خلق پول و افزایش نقدینگی به قول خود شما موجب تورم در کل اقتصاد و کاهش ارزش ریال می شود؟!اولی: خب بشود! صادر کننده برایش صرف نمی کند صادر کند، خب صادر نکند... ما هر کاری از دستمان بر بیاید برای حمایت از معیشت مردم انجام می دهیم!دومی: اما اگر صادر کننده تمایلی به صادرات با قیمت دستوری نداشته باشد، تراز تجاری منفی خواهد شد و کمبود ارز موجب کاهش توان واردات خواهد شد و کمبود و قحطی کالاها موجب افزایش بیشتر قیمت ها و نتیجتا افزایش فشار به معیشت همان مردمی می شود که شما سنگشان را به سینه می زنید...اولی: خیر، اصلا هم چنین چیزی نیست! هر چه ارزش پول ملی کمتر شود، قیمت واقعی بنزین و برق و گاز و نانی که به مردم عرضه می شود کمتر و از آنطرف یارانه های دولتی روی این خدمات و کالاها افزایش پیدا می کند. در نتیجه معیشت مردم به خطر نخواهد افتاد!دومی: خب منابع این یارانه ها از کجا باید تامین شود؟اولی: از محل صادرات نفت و درآمد دولت.دومی: از نقطه ای به بعد که تمام درآمد دولت مصروف این هزینه ها و یارانه ها شد چطور؟اولی: بسیار ساده است. دولت می تواند از بانک مرکزی استقراض کرده و کسری بودجه خود را جبران کند. همچنین دولت می تواند با کوچک کردن خود و حذف خدمات اضافه ای مانند بهداشت و درمان یا آموزش و پرورش، بودجه خود را بالانس کند!دومی: این که نتیجه اش می شود افزایش بیشتر نقدینگی و تورم و فشار بیشتر به همان مردمی که مثلا قرار بود از طریق یارانه ها معیشتشان حمایت شود!اولی: ای بابا! باز گفتید نقدینگی باعث تورم می شود! پس کی می خواهید دست از این باورهای دگم نولیبرال بردارید؟! برای معیشت مردم، #نه به نولیبرالیسم!دومی: خدا به دادمان برسد!!