کدام تاریخ؟ کدام مردم؟ کدام میراث ارزشمند؟

به بهانه بیانیه خانه سینما به مناسبت روز سینما"لورا مالوی" نظریه پرداز مشهور سینما، ماجرای ورود سینما به ایران را قابل تامل دانسته و می نویسد:"به جز ژاپن، ایران تنها کشوری است که سینما توسط دستگاه سلطنت وارد آن می شود و گسترش می یابد برخلاف کشورهای صنعتی غرب، سینما در ایران به عنوان یک هنر مردمی و عامه پسند در کافه های زیر زمینی و چادرها شکل نگرفت..."سینمایی که درون دربار شاه شکل گرفت و رشد کرد و درون دربار باقی ماند. اولین فیلمسازش مظفرالدین شاه قاجار بود که نخستین فیلم ها را از عمله و اکره خود در کاخ گلستان گرفت و همانجا نمایش داد.سینمایی که یکی از نخستین فیلمبردارانش یعنی خان بابا معتضدی از دوران احمد شاه به دربار قاجار دعوت شد و در دوران رضا خان هم همچنان در دربار باقی ماند و از مراسم مختلف وی فیلمبرداری نمود.از همین روی از همان آغاز، سینما در ایران برخلاف دیگر هنرها مانند نمایش و موسیقی و نقاشی و شعر و ... به عنوان یک هنر درباری مطرح شد و در کنار مردم حضور نداشت و چه بسا که در مقابل آنها نیز قرار گرفت.به همین دلیل علما و اندیشمندان و متفکران و هنرمندان آن روز جامعه در مقابل آن موضع گرفتند که در میان آنها هشدار شهید مدرس قابل توجه تر و عبرت انگیز است. رحیم زاده صفوی از قول آیت الله شهید سید حسن مدرس به احمد شاه قاجار درمورد رژیم رضا خان و ورود سینما و ادبیات غرب و تاثیر آنها بر جامعه ایرانی هشدار داد و چنین گفت:"...در رژیم نویی که نقشه آن را برای ایران بی نوا طرح کرده اند، نوعی از تجدد به ما داده می شود که تمدن مغربی را با رسوا ترین قیافه، تقدیم نسل های آینده خواهند نمود...سیلی از رمان ها و افسانه های خارجی که در واقع جز حسین کرد فرنگی و رموز حمزه فرنگی چیزی نیست، بوسیله مطبوعات و پرده های سینما، به این کشور جاری خواهد شد. به طوری که پایه افکار و عقاید و اندیشه های نسل جوان از دختر و پسر تدریجا بر بنیاد همان افسانه های پوچ قرار خواهد گرفت و مدنیت مغرب و معیشت ملل مترقی را در رقص و آواز و دزدی های عجیب آرسن لوپن و بی عفتی ها و مفاسد اخلاقی دیگر خواهند شناخت. مثل آن که آن چیزها، لازمه متمدن بودن است..."سخن شهید مدرس در روزگاری که کمتر کسی می توانست، حتی حدس بزند در سالهای بعد چه سرنوشت شومی در انتظار ملت ایران است، از روی کارآمدن رژیمی مستبد و وابسته می گفت که بیش از هر موضوعی، افکار و اندیشه ها را هدف قرار می دهد. او نسبت به تهاجمی فرهنگی هشدار می داد که اینک پس از گذشت 120 سال ، تازه متوجه می شویم چه بر سر نسلی از این مردم آورده است.سیم ما برد و سینما آورد!هشدار نسبت به عواقب ورود سینما به عنوان یکی از زمینه سازان تجدد وارداتی منحصر به علماء و روحانیون و امثال شهید مدرس نبود، بلکه در این میدان، برخی از روشنفکران نیز پای به عرصه گذاشته و نسبت به آنچه از طریق پرده سینما در جامعه اشاعه داده می شد، با زبان هنر هشدار دادند که از آن جمله امیری فیروزکوهی در شعری به نام "سینما" بود که اساسا مفهوم آن را ضد اخلاق دانست. فیروز کوهی در این شعر سرود:"...وان دگر بین که تا چها آورد سیم ما برد و سینما آورددرد آورد و برد درمان را کفر پرورد و کشت ایمان راآورید از متاع خارجیان آنچه مذموم تر نبود از آنزر سپرد و ضرر فراز آورد راستی برد و خدعه باز آوردتا به نقش دروغ پرده درون عصمت ما کند از پرده برون..."آنچنان که هشدار داده شد، سینما در ایران مانند دیگر عناصر تجدد وارداتی در کنار مردم ایران قرار نگرفت:چه در زمان مشروطه که روسی خان (از اولین بانیان سالن های سینما در ایران) در کنار کلنل لیاخوف روس، در به توپ بستن مجلس شورای ملی، حضور داشت و از همین روی در همان زمان مردم به سالن سینمایش هجوم برده، فیلم هایش را بیرون ریخته و آن سالن را خراب کردند و تنها فیلم تاریخ این سینما درباره مشروطه و مشروطیت یعنی "ستارخان"مرحوم علی حاتمی هم در کمتر از یک هفته نمایش از پرده سینماها پایین کشیده شد.چه در زمان گماشتن رضا خان در ایران که دمار از روزگار آزادیخواهان و استقلال طلبان درآورد، اما این سینما با فیلم "دختر لر" به استقبالش رفت و دوران تاریک رضاخانی را روزگار نوین ایران خواند.همراه کودتاها و تجاوزات و کشتارهاچه در دوران تهاجم متفقین به ایران و اشغال آن که اگرچه سینمای ایران در ورشکستگی و خاموشی به سر می برد اما سالن هایش در اختیار ارتش های بیگانه بود تا هر چه می خواهند نمایش دهند و در حالی که چکمه پوش هایشان خاک این سرزمین را لگدکوب خود کرده بودند، سالیانه بعضا 300 فیلم خارجی اکران کردند تا تجاوز به جان و مال و ناموس وطن را موجه جلوه دهند.چه در دوران نهضت ملی شدن صنعت نفت و مبارزات علیه انگلیس، که در واقع سینما در ایران توسط افرادی همچون برادران رشیدیان که خود از عوامل انگلیس بودند، دور دوم خود را شروع کرد و آغازگر جریان مبتذل موسوم به فیلمفارسی گردید که به قول مرحوم طغرل افشار، آثارش با فرمولی یکسان از فریب خوردن دختر روستایی و آوازخوانی در کاباره و کافه و زد و خورد جوان مثبت و منفی شهری و ... ساخته می شد و البته هیچ اثری از آن مبارزات نهضت ملی شدن صنعت نفت در آن فیلم ها به چشم نمی خورد.پس از کودتای 28 مرداد و اوج خفقان و بگیر و ببند و سرکوب و کشتار، سینما در ایران همچنان با تولید فیلم های مبتذل موسوم به فیلمفارسی در مقابل ملتی قرار گرفت که منابع و سرزمینش توسط دست نشاندگان خارجی به تاراج می رفت و در سینما فقط حکایت از رقص و آواز و زد و خوردها کافه ای و عشق های آبکی بود.پس از همین کودتای 28 مرداد بود که استودیوهای فیلمسازی یا وابسته به موسسات درباری اشرف پهلوی و شوهر سومش مهدی بوشهری پور به نام "شرکت گسترش صنایع سینمای ایران" (فیتیشی) بودند مانند سازمان سینمای پیام و آریانا فیلم و ... یا دفتر فرح دیبا همچون کانون سینماگران پیشرو یا تلویزیون رضا قطبی (پسر دایی فرح) مانند "تل فیلم" و برخی استودیوها هم مانند میثاقیه و سینما تئاتر رکس و مولن روژها و ... خود راسا به دربار شاه و عواملش وابستگی داشتند.. از درون همین کودتای 28 مرداد است شخصی به نام ابراهیم گلستان بیرون آمد که همراه کودتاچیان می شد تا برای شبکه های خارجی فیلم و خبر تهیه نماید و بعدا پدر موج نوی سینمای ایران به حساب آمد،سینما در این آب و خاک در برابر تحولات اوایل دهه چهل و نهضت مردمی آن ایام هم نشانه ای از همراهی نداشت و در روزهای خونین فروردین و محرم 1342 و به خصوص کشتار عظیم پانزده خرداد آن سال و دستگیری وسیع روحانیون و انقلابیون هم همچنان همان ساز خود را نواخت و با تم "مهوشیسم" در مقابل مردم قرار داشت.پس از تبعید حضرت امام و سرکوب مجدد جنبش مردم و دستگیری وسیع انقلابیون و مبارزان و آزادیخواهان، سینما در ایران بازهم در مقابل مردم و این بار به "گنج قارونیسم" روی آورد و با کاراکترهایی همچون "علی بی غم" مردم را به نشستن و زندگی خفت بار و حقیرانه و حاکمیت تبعیض و ظلم و ستم ترغیب نمود.در تمام آن سالها سینمای این سرزمین حتی به اندازه یک پلان از درد و رنج مردم و فقر و فسادی که حاکم بود، نگفت و نساخت و نشان نداد.روزهای اوج نهضت مردم و انقلابدر طی سالهای اوج گیری نهضت مردم مسلمان و در آستانه انقلاب نیز همین روند ادامه داشت و در حالی که مردم به راهپیمایی های میلیونی و اعتصابات سراسری پرداخته بودند، اما آن جنبش عظیم و تاریخی حتی به اندازه یک پلان در فیلم های آن روزگار سینمای ایران حضور نداشت. تولیدات آن سالها، فیلم هایی مانند "صمد در به در می شود" و "دو مرد خشن" و "زخم خنجر رفیق" و "زن و زمین" و "برفراز آسمان ها" و ... بود که حکایت همان زد و خوردهای باسمه ای و حرکات ناموزون و ساز و ضرب و ... را می بافت و بس!در همان روزهای اوج نهضت مردم و زمان دولت نظامی ازهاری بهرام بیضایی برای ساخت فیلم "چریکه تارا"، از دفتر فرح دیبا تقاضای نیروی نظامی کرد و فرح دیبا هم به ارتشبد ازهاری نوشت که این نیروهای نظامی را در اختیار بیضایی بگذارند و ازهاری هم بخشی از نیروهای سرکوبگرش را به کمک بهرام بیضایی فرستاد. شاید این تصویری بی سابقه و حیرت انگیز از تقابل خشونت بار سینما در ایران با مردم و حرکت های مردمی باشد. آنچه حتی در حکومت هیتلری هم سابقه نداشت.با رخداد انقلاب و در هم ریختن ساختارهای قبلی، گروهی از انقلابیون، سرنخ سینما را در دست گرفتند با این تصور که به هر حال با روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی، سینما هم در خدمت آن و البته مردمی که این نظام را با انقلاب خود برپا ساخته بودند، قرار خواهد گرفت، اما ....... اما به دلیل عدم نفوذ فرهنگ انقلاب در عمق ساختارهای این سینما و بیرون نشدن فرهنگ ماسونی و سکولار و غیر مردمی پیش از انقلاب، اگرچه در یکی دو سال ابتدای پیروزی انقلاب، فیلم هایی درباره مبارزه علیه شاه و انقلاب ساخته شد، ولی غالب آثار یاد شده هویت انقلاب اسلامی و انقلابیون آن را دارا نبودند و در بسیاری موارد، اساسا معلوم نبود از کدام مبارزان و انقلابیون سخن در میان است و بعضا هم ساز گروه ها و گروهک های دیگر را می نواختند.سخن امام هم سانسور شدمتاسفانه با سانسور فرمایشات اساسی امام در باره سینما چه در زمان ورودشان به میهن و سخنرانی بهشت زهرا و چه در سخنرانی های دیگر و اکتفا کردن تنها به یک جمله که "ما با سینما مخالف نیستیم، ما با مرکز فحشا مخالفیم"، فقط سینمای فیلمفارسی به عنوان ابتذال وفحشا قلمداد شد و سینمای شبه روشنفکری موسوم به موج نو، به عنوان سینمای معترض و هنری و قابل اتکا فرض گردید، سینمایی که حتی در دوران قبل از انقلاب هم به شدت از مردم و جامعه دور بود و اگر همان فیلمفارسی ها به هر حال بخشی از جامعه آن روز را جذب می کردند اما این نوع سینما به کلی جدای از فرهنگ و دغدغه های مردم به نظر می رسید.و خشت کج سینمای پس از انقلاب برهمین نوع سینما گذارده شد و برهمین اساس، ساخت این نوع فیلم ها که طبعا مورد استقبال جشنواره های خارجی واقع می گردید، در راس سیاست های تولید فیلم در کشور قرار گرفتند که تقریبا تمامی آن با سرمایه دولتی و شبه دولتی و از کیسه بیت المال هزینه می شد.از همین روی سینمایی که مورد پسند جشنواره های جهانی بود، الویت یافت و حتی در سال 1365 بودجه 3 میلیون دلاری برایش در نظر گرفته شد. به همین دلیل بود در زمانی که در جبهه ها رزمندگان اسلام درگیر عملیات سرنوشت ساز والفچر 4 و نبرد نابرابر فاو بودند، در جشنواره فیلم فجر به فیلم هایی همچون "اتوبوس" و "پدر بزرگ" و "جاده های سرد" و "خط پایان" و "تنوره دیو" و "مادیان" و ... جایزه داده شذ که صرف نظر از فرم و محتوای خود این فیلم ها اما هیچ تناسبی با آنچه ملت ایران در آن روزها درگیرش بودند، یعنی دفاع مقدس نداشت.در سال بعد از آن و در بهمن 1365 نیز در حالی که جبهه های جنگ و دهها میلیون از هموطنان در پشت جبهه ها، درگیر عملیات عظیم کربلای 5 و درگیری همزمان با اربابان صدام در جنگ بودند، اما پنجمین جشنواره فیلم فجر به عنوان ویترین سینمای ایران، اغلب جوایز اصلی خود را به فیلم های "خانه دوست کجاست" و "ناخدا خورشید" و "اجاره نشین ها" و ... اعطا نمود که هیچ ارتباطی با دفاع مقدس مردم و دل مشغولی ها و دغدغه های آن نداشتند.این در حالی است که در تاریخ سینمای جهان فی المثل در طی جنگ جهانی دوم، سینما در کشورهای صاحب این هنر/صنعت به طور کامل در خدمت جنگ و جبهه قرار گرفت و از همین روی بود که جک وارنر (از روسای کمپانی برادران وارنر) در پایان جنگ دوم جهانی، مدال قهرمان جنگ را دریافت نمود!سینمای بعد از انقلاب هم تاریخ را حذف کردباید تاکید کرد که سینمای ایران در سالهای پس از انقلاب هم از مقابل بسیاری از بزنگاههای تاریخی و مفاخر و مظاهر تاریخی این مردم بی تفاوت، خاموش و بعضا با نگاه منفی گذشت. از همان وقایعی که پیش از انقلاب نیز درباره اش فیلم ساخته نشد و سینما در ایران بواسطه آنها می توانست در کنار مردم قرار گیرد، همچنان فیلمی جلوی دوربین نرفت، وقایعی مانند مشروطه، کودتا و دوران سیاه رضاخانی، اشغال متفقین، نهضت ملی شدن صنعت نفت، کودتای 28 مرداد 1332، جنبش های مردمی در سالهای دهه 40 و 15 خرداد 1342 ، تبعید حضرت امام و سرکوب گسترده نهضت ایشان و ....این در حالی است که وقتی سینما در این سرزمین در همان دورانی که مردمش زیر پای چکمه پوشان انگلیسی و آمریکایی و روس له می شدند، محل نمایش فیلم های خوش آب و رنگ آنها شده بود، دهها فیلم در غرب توسط معتبرترین فیلمسازان هالیوود همچون فرانک کاپرا و ویلیام وایلر و مایکل کورتیز و ... درباره جنگ جهانی دوم ساخته شد.در همان سالهای بعد از کودتای 28 مرداد 32 که دوران پوست اندازی استعمار و جایگزینی انگلیس با امپریالیسم آمریکا بود، اگر در ایران و بر بستر دیکتاتوری و خفقان شدید کودتایی، فیلم های به اصطلاح ساز ضربی و کاباره ای ساخته می شد اما در سینمای آمریکا و هالیوود دهها فیلم درباره حضور تجاوز کارانه آمریکا در کره و جنگ سرد گسترده علیه اردوگاه شرق توسط سینماگرانی مانند آلفرد هیچکاک و جان فورد و ... ساخته شد.سینما در این سرزمین، به جز چند مورد انگشت شمار که از قضا مورد حمایت دولتی هم واقع نشد، مردمش را در هیچیک از پیچ های خطرناک تاریخی از کودتا و تجاوز نظامی گرفته تا تجزیه طلبی و روزهای پر رنج و مرارت ترورها و انفجارها و آشوب ها و تحرکات طراحی شده (که اسناد و شواهد مستندش توسط خود کانون های فتنه افشا گردید) همراهی نکرد.در حالی که سینمای هالیوود حتی یک مورد از وقایع معاصر غرب را از قلم نینداخت. دهها فیلم ولو جعلی درباره 11 سپتامبر و تروریسم و متهم کردن مسلمانان و شخصیت های مورد نظرش همچون نیکسون و بوش و کندی و لینکلن و .... ساخت و برپرده برد، در حالی که سینمای ما حتی یک سکانس مثلا درباره زندگی شگفت انگیز شهید رجایی به عنوان یک رییس جمهوری مردمی که میلیون های نفر در شهادتش داغدار شدند، بر پرده سینما نبرد.و در حالی که سینمای آمریکا با صدها فیلم به مفاخر و دانشمندان و قهرمانان ولو جعلی اش در هاله ای از تبلیغات و پروپاگاندا پرداخت اما در این سینما، تا همین یکی دو سال قبل، آثاری که به خیل قهرمانان و دانشمندان و فرهیختگان این مردم پرداخته بود، به انگشتان یک دست هم نمی رسید.و حیرت انگیزتر از همه اینکه این سینما مانند بسیاری از شبه رسانه های زنجیره ای خارجی، در مقابل 15 سال راهپیمایی دهها میلیونی اربعین که ریشه در هویت و ملیت و فرهنگ و باورهای ما دارد، حتی یک پلان ساده جلوی دوربینش نبرد و نوعی سکوت مرگبار گورستانی پیشه نمود!کدام مردم و تاریخ و میراث ارزشمند؟!اینک پس از این کارنامه بسیار مشعشع که مشاهده کردید، خانه سینما در بیانیه اخیرش در کنار ادعاهای دیگر باز دم از مردم زده و مدعی نجات سینمای ایران و معترض به حذف سینمای موهومی تحت عنوان "سینمای اجتماعی" گردیده است:ادعا کرده اند در ساختن تاریخ سهمی دارند! (کدام تاریخ؟!!) و سهمشان را بزرگتر می دانند!! و اذعان داشته اند که سینما آیینه زندگی است! (کدام زندگی؟!!) و می خواهند کنار مردم بایستند! (کدام مردم؟!) و می خواهند میراث ارزشمند سینمای ایران را پاس دارند! (میراثی که بخشی از سیاهه اش را در همین مطلب ملاحظه کردید؟!!)از آن روی که این حضرات همواره خود را به گذشته پیش از انقلاب سینما در ایران چسبانده اند، باید از حضورشان پرسید شما و اسلافتان و بنیانگذاران سینمایتان و سازندگانش و گسترش دهندگانش و ... در کدامیک از برهه ها و بزنگاه ها و گوشه های تاریخ این ملت، همراهش و در کنارش بودید، آیینه زندگیش شدید و در ساختن تاریخش سهم داشتید؟ لطفا فیلم هایی که در باره آن برهه ها و بزنگاهها و گوشه ها ساختند و ساختید را نام ببرید، همه را لیست کنید. چند عدد می شود؟ چند درصد از مجموع هزاران فیلم تاریخ این سینما را شامل می شود؟باید پرسید با مردم بودن و در کنار مردم بودن برای یک فیلمساز به چه مفهوم است؟ چگونه یک هنرمند سینماگر، تاریخ می سازد؟ اینکه شعار بدهد و حرف بزند و لُغُز بخواند؟! یا فیلم بسازد و با هنرش تاریخ یک ملت را ثبت و ضبط نماید؟ شما و اسلافتان کدام بخش از تاریخ این ملت را به قول خودتان ساختید یا لااقل ثبت کردید ؟! (ساختنش پیشکش!!)