دام‌های شبکه‌های اجتماعی برای قلاب کردن ما

می‌شه گفت تو دنیای امروز، عضو جدایی ناپذیر انسان، تلفن همراهه. طبق گفته نیرایال، 79 درصد از افرادی که موبایل دارند، حداکثر 15 دقیقه بعد از بیدار شدنشون، سراغ گوشیشون میرن تا از شنیدن ضربان قلب دومشون آروم شن.به نظر شما دلیل این کارمون چیه؟ از جا موندن از حضار فعال در شبکه‌های اجتماعی می‌ترسیم یا دنبال ارضای کنجکاویمون، دست به عمل می‌زنیم؟درسته که شبکه‌های اجتماعی با زبان مختص کامپیوتر در حال فعالیت هستن؛ اما دقیقا چیزی جز ما نیستن. اگر باور ندارین به واژه‌ی دوم این ترکیب نگاه کنین «اجتماع»! و این کلمه رو با جمله معروفِ «انسان بالذات اجتماعی است» پیوند بزنین.بر اساس آمار ارائه شده سایت Omnicore Agency ماهانه فیسبوک 41/2 میلیارد، اینستاگرام 1 میلیارد، توییتر، لینکدین و پینترست 330 میلیون کاربر فعال دارن. شما یکی از چند میلیارد یا میلیون نفر هستین؟تقریبا روزانه اخباری از تغییرات و آپشن‌های جدیدی که به سوشیال‌مدیا‌ها در حال اضافه شدن هست رو می‌شنویم. شاید به این فکر کنیم که چقدر به ما علاقه دارن یا بهمون اهمیت می‌دن، در صورتی که بودن یک دقیقه بیشتر ما در این پلتفرم‌ها یعنی درآمد بیشتر برای سازندگان این بستر از طریق دریافت پول برای تبلیغات!حالا فکر کنین زمانی که می‌خواین 1 دقیقه یک استوری رو توی اینستاگرام ببینید و چشم باز می‌کنین و می‌بینید شده 60 دقیقه، چقدر تونستین برای این پلتفرم درآمد ایجاد کنید؟ اینجاست که برای خالقان این بستر تدوین استراتژی نگه داشتن ما توی این بسترها حیاتی می‌شه.همه کسب و کارها از جمله سوشال‌مدیاها دنبال راهی هستن تا بتونن خدمت یا کالای خودشون رو وارد چرخه زندگی ما کنن تا جزئی از عادت درونی ما بشن که الحق خیلی‌هاشون تونستن این کار رو انجام بدن.حالا ببینیم ترفندهایی که عرضه کنندگان برای عادت سازی ما می‌زنن چیه؟اما قبل از این باید بگم که از اون جایی که خیلی از این پلفترم‌ها شبیه به هم هستن بعید نیست که ترفندهاشون هم شبیه به همدیگه باشن. مخصوصن فیسبوک و اینستاگرام که هر دو برای یه کمپانیه واحده. پس زمانی که فقط به یکی از موارد اشاره شد، شما می‌تونید به موارد دیگه هم تعمیمش بدین.ارتباط گیری جزئی از زندگی ماست و رهایی ازش غیر ممکنه! حالا که مشغله‌هامون به اندازه‌ای شده که از اتاقمون بیرون نمیایم، پس فرصت ارتباط گرفتن با دوست و آشنا تو هر لحظه و هر مکانی می‌تونه خیلی شیرین باشه. در واقع ارتباط گیری ساده و آسون توی هر جای جهان یکی از فاکتورهایی هست که ما رو روزانه به این پلتفرم‌ها پیوند می‌زنه.بخش دیگه‌ای از ساده سازی رو تو وجوه دیگه می‌تونیم ببینیم. شاید شما هم وقت بیشتری رو برای پست کردن یک عکس نسبت به استوری بذارید. برای همین تعداد کمتری پست و تعداد بیشتری استوری منتشر می‌کنید؛ اما چرا؟چون ساده سازی اتفاق افتاده. مثال خیلی ساده‌اش اوردن دوربین گوشی در موبایل‌های آیفون روی صفحه است که طبق آمار، منجر به استفاده چندبرابر از دوربین موبایل شده. تو پلفترم‌های فیسبوک و اینستاگرام اضافه شدن «استوری»، نمودی از این ساده سازی هست. تو توییتر «نوشتن محدود کلمات» خودش نوعی ساده سازی تلقی می‌شه، چرا که سختی‌ای برای نوشتن متن طولانی نداره. هر چی که ساده استفاده شه، بیشتر هم مورد استفاده قرار می‌گیره.مورد دیگه‌ای که پلفترم‌ها ازش بهره می‌برن، استفاده از اختلال FOMO (Fear Of Missing Out) یا ترس از دست دادن، هست! اینکه ما حس می‌کنیم ممکنه با از دست دادن، ندیدن یه پست یا استوری، چیز با ارزشی رو از دست بدیم که می‌تونه واسه ما ناراحت کننده باشه. این رو به راحتی می‌تونید تو اضافه شدن آپشن استوری یا سیو کردن پست‌های فیسبوک و اینستاگرام ببینید.قطعا شاهد این بودید که افراد بیشتری استوری شما رو نسبت به پستتون می‌بینن، چرا که فکر می‌کنن 24 ساعت بیشتر فرصت دیدن این استوری رو ندارن که چه بسا مقدار زیادیشم رفته باشه. پس بالا بودن ویوی استوریتون نسبت به لایک پستتون چیز طبیعیه. از طرفی خیلی وقتا شده زمانی که به پست‌های سیو شدتون نگاه می‌کنید از خودتون می‌پرسید چرا یه پستی رو که دوست نداشتید رو سیو کردید؟ در صورتی که شاید زمانی اون پست رو دیدید که نمی‌تونستید متن رو بخونید و حس کردید شاید چیز مهمی رو با سیو نکردنش از دست بدید.یکی دیگه از کارهایی که خیلی تو روند عادت سازی موثر عمل کرده، شخصی سازی هست. جوری که شما فکر می‌کنید پلتفرمی مثل اینستاگرام که توش می‌تونید افرادی رو تو استوری‌هاتون مخفی (هاید) کنید یا حتی دوستای خیلی صمیمیتون رو از بیدار شدنتونم هم با خبر کنید؛ فقط و فقط واسه شما ساخته شده!این فرایند تو خیلی از بخش‌های اینستاگرام، فیسبوک یا واتس‌اپ و تلگرام که پیام رسان هستند کاملا مشهوده. اینکه پیجتون رو قفل نگه دارید، ساعت آنلاین بودن رو مخفی کنید، عکستون رو برای یکسری نمایش ندید یا حتی کسی رو به طور کلی بلاک کنید. شخصی سازی خدمت یا کالا حالتی رو به وجود میاره که در شخص حس خاص بودن ایجاد می‌کنه. اینکه فقط اون فرد داره از خدمت مختص خودش که برای هیچ یک از افراد تنظیم نشده بهره می‎بره. پس لذت استفاده رو دو چندان می‌کنه.برسیم به دادن جایزه لحظه‌ای به شما بدون اینکه تو مسابقه‌ای اینستاگرامی شرکت کنید!بله هر پلفترمی سعی کرده برای شما جایزه‌ای رو فراهم کنه و اون جایزه، دادن محتوای مورد علاقتون به شماست. درسته که شما پیج‌های مورد نظرتون رو دنبال می‌کنید؛ اما قطعا از اینکه دقیقا چیزی رو که شما دوست داشته باشید پست کنه یا در چه زمانی اون رو در اختیارتون قرار بده، خبر ندارین؛ در واقع براتون غیرقابل پیش‌بینی هست. برای همین روزی چند بار وارد اون پلفترم می‌شید تا ببینید آیا امروز بالاخره جایزه‌ای رو می‌گیرید و اون جایزه چی می‌تونه باشه؟این قسمت بر اساس آزمایش خاصی طراح شده. آزمایش از این قرار بوده که به دو کبوتر با هر نوک زدنی غذا داده می‌شده و رفتار شرطی رو براشون به وجود اورده، به این شکل که در ازای نوک زدن جایزه که در اینجا غذاست رو دریافت می‌کنند. بعد از مدتی در ازای چندبار نوک زدن بهشون جایزه داده شد؛ پس کبوترها سعی کردن برای گرفتن جایزه بیشتر نوک بزنن!دقیقا مثل ما که برای دریافت جایزه، بیشتر به این پلتفرم‌ها سر می‌زنیم!این بخش رو می‌تونیم تو ایجاد «اسکرول» بی‌پایان اینستاگرام، توییتر و پینترست ببینیم. اینکه هر چی بیشتر ضربه بزنیم برای دریافت محتوای جدید، بهمون محتوای خاص‌تر نشون می‌ده که در بینش می‌تونیم به چیزی که دوست داریم برسیم و حتی جایزمون رو به یه سری افراد با منتشر کردنش تو استوری نشونم بدیم!حالا فکر کنید، این قسمت با بخش دیگه‌ای که از بین بردن «توقف» هست مخلوط هم بشه! اینکه شما قصد دارید یه استوری ببینید؛ ولی بعد بدون درخواست شما به استوری بعدی کشیده می‌شید و استوری‌های جدیدی‌تری براتون به نمایش گذاشته می‌شه که از قضا جایزتونم توشه. پس شما بیشتر غرق در این اقیانوس بی‌انتها می‌شید!این مورد رو تو اسکرول بدون توقف ویرگول هم می‌تونید ببینید.حتی نشون دادن پرنده‌ی توییتر در ابتدای ورود شما به این برنامه که بزرگ می‌شه و کل صفحه رو می‌گیره و بعدش محتوا رو نشون می‌ده بخشی از این جایزه‌ست. در واقع شما رو در انتظاری کوتاه قرار می‌ده تا هیجان به دست آوردن یک جایزه رو براتون به طور نامحسوس به وجود بیاره. این الگو اخیرا برای تعدادی از افراد در پلتفرم‌های اینستاگرام و واتس‌اپ هم فعال شده.می‌تونیم به انگیزه به عنوان عامل دیگه‌ای نگاه کنیم. اینکه شما هر سال چندین عکس که خاطره‌انگیزترین لحظاتتون رو ثبت کرده رو جایی قرار بدید تا یه دفترچه خاطرات که هرجایی پیشتون هست رو درست کنید. این بخش رو با آپشن «پست» توی فیسبوک و اینستاگرام قطعا دیدید. چه بسا با پیامی از سمت اینستاگرام مواجه شدید که هی هی پارسال این روز در این مکان حضور داشتی!نوع دیگه‌ای از انگیزه رو می‌تونیم توی لینکدین ببینیم. هر وقت که شما به موفقیت کاری برسید و برید توی صفحه لینکدینتون که حکم رزومه رو داره ثبت کنید، نوعی انگیزه ایجاد می‌کنه که دارید به موفقیت‌های بیشتری می‌رسید که می‌تونید جایی قرارش بدید تا به موقعیت‌های بهتر شغلی در آینده دست پیدا کنید.شاید واستون جالب باشه که بگم استفاده از هشتگ هم می‌تونه نوعی از عادت سازی باشه. اینکه شما با سوار شدن روی موجی خودتون رو، به‌روز ببینید یا از طرفی به دنبال افرادی که دغدغه یا فکر شما رو دارند باشید. این حالت شما رو به سمت پلفترم‌ها می‌کشونه، تا با ایجاد یک محتوا همراه با هشتگ به نیتتون برسونه.شاید واستون جالب باشه که بگم استفاده از هشتگ هم می‌تونه نوعی از عادت سازی باشه. اینکه شما با سوار شدن روی موجی خودتون رو، به‌روز ببینید یا از طرفی به دنبال افرادی که دغدغه یا فکر شما رو دارند باشید. این حالت شما رو به سمت پلفترم‌ها می‌کشونه، تا با ایجاد یک محتوا همراه با هشتگ به نیتتون برسونه.حالا می‌رسیم به اینکه یه آدم شلخته که نمی‌شه تو اتاقش پا گذاشت رو چجوری به یه آدم دیگه نشون بدیم؟ کاری نداره! بخشی از اتاق رو مرتب کرده و لباس سه روز پیش که بوی عرقش از سه کیلیومتری میاد رو تن می‌کنیم و بعد از گرفتن یک عکس هنری که بوی عرق رو نشون نمیده با کپشن «بوی بارون پاییزی میاد»، دستمون رو از دماغمون در میاریم و با بداخلاق ترین حالت ممکن جواب کسی که از بیرون اتاق داره صدامون می‌زنه رو می‌دیم!بعدش می‌شینم تا لایک و قلب‌ و بوس‌هامون رو برای دستیابی به حس آدم بهتر و خاص بودن، دریافت کنیم. بعد از ارائه یک آدم خاص از پنجرمون که جوب کثیف رو نشون می‌ده عکس می‌گیریم و هشتگ انسان باشیم رو می‌زنیم و بعدش آشغالمون رو شوت می‌کنیم تو جوب و در انتظار ریپلای‌های «چه انسان بزرگی هستی تو می‌نشینیم!» با این کار حس مفید بودن پیدا کرده و خود بهتری رو نمایش می‌دیم! هر فیلتری که می‌تونید به عکساتون توسط فیسبوک و اینستاگرام بدید، راهی برای کشیدن شما برای ارائه دادن آدم بهتر هست.تمامی بخش‌هایی که گفته شد ریشه‌اشون تو بحث‌های روان‌شناختی هست. اینکه با هر برنامه‌ای برای عادت دادن ما، مغزمون شروع به ترشح دوپامین می‌کنه و دوپامین که برامون لذت و شادی رو با خودش میاره، ما رو وادار به انجام دوباره‌ی اون کار می‌کنه و از اونجایی که نمی‌تونه تشخیص بده این لذت از کشیدن مواد یا کمک به فردی هست؛ ما رو بدون آگاهی تو دام هر چیزی می‌تونه بندازه.اینکه میزان ترشح این ماده در هر لحظه‌ای از ارتباط‌گیری ساده،گرفتن جایزه، حس به‌روز بودن، ثبت لحظه خاص، جلوگیری از ترس از دست دادن و ارائه آدم بهتر، ما رو آدم شادی نگه می‌داره، سبب می‌شه تا به انجام چندباره فعالیت‌های هرچند ساده‌ای که منجر به ترشح دوپامین می‌شه روی بیاریم.روزانه داریم با عوامل مختلف بیش از پیش به این فضا وابسته می‌شیم. حتی توسط عواملی که هیچ وقت ازشون خبر نداریم؛ ولی ما رو تو طول روز چندین بار توی قلاب می‌ندازه. قاعدتا هم هرچی بگذره تعداد افتادنمون تو تله بیشتر و بیشتر می‌شه.حالا شما بگید که قلاب شدید؟ اگر آره، قلاب شدنتون رو نتیجه کدوم عامل می‌دونید؟خوشحال می‌شم اگر عامل دیگه‌ای رو می‌شناسید، اینجا درمیون بذارید.