امامت و رهبری شهید مطهری 27

آیه تطهیرمثلاً آیه ای داریم به نام آیه تطهیر:اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ اَهلَ البَیتِ وَ یُطَهِّرَکُم تَطهیراً(1).اگر ما باشیم و همین آیه و همین قسمت، می گوییم مفاد خیلی آشکاری دارد: خدا چنین اراده کرده است و می کند که از شما اهل البیت پلیدی را زایل کند، پاک و منزّهتان بدارد، یُطَهِّرَکُم تَطهیراً شما را به نوع خاصی تطهیر و پاکیزه کند. تطهیری که خدا ذکر می کند معلوم است که تطهیر عرفی و طبّی نیست که نظر به این باشد که بیماری ها را از شما زایل می کند، میکروب ها را از بدن شما بیرون می کند. نمی خواهم بگویم این، مصداق تطهیر نیست، ولی مسلّم تطهیری که این آیه بیان می کند، در درجه اول، از آن چیز هایی است که خود قرآن آنها را رِجس می داند. رجس و رُجز و این جور چیز ها در قرآن یعنی هر چه که قرآن از آن نهی می کند، هرچه که گناه شمرده می شود، می خواهد گناه اعتقادی باشد یا گناه اخلاقی و یا گناه عملی. اینها رجس و پلیدی است. این است که می گویند مفاد این آیه، عصمت اهل بیت یعنی منزّه بودن آنها از هر نوع آلودگی است.فرض کنید ما نه شیعه هستیم و نه سنّی، یک مستشرق مسیحی هستیم که از دنیای مسیحیت آمده ایم و می خواهیم ببینیم کتاب مسلمین چه می خواهد بگوید. این جمله را در قرآن می بینیم، بعد می رویم سراغ تاریخ و سنت و حدیث مسلمین. می بینیم نه تنها آن فرقه ای که شیعه نامیده می شوند و طرفدار اهل بیت هستند، بلکه آن فرقه ای هم که طرفداری بالخصوصی از اهل بیت ندارند، در معتبر ترین کتابهایشان هنگام بیان شأن نزول آیه،آن را در وصف اهل بیت پیغمبر دانسته اند و در آن جریانی که می گویند آیه در طی آن نازل شد، علی هست و حضرت زهرا و حضرت امام حسن و حضرت امام حسین و خود رسول اکرم. و در احادیث اهل تسنن است که وقتی این آیه نازل شد، اُمُّ سَلَمه(2) که یکی از زن های پیغمبر است می آید خدمت حضرت و می گویند: یا رسول الله! آیا من هم جزء اهل البیت شمرده می شود یا نه؟ می فرماید: تو به خیر هستی ولی جزء اینها نیستی. [نقل] این[مطلب] هم یکی و دو تا نیست، عرض کردم در روایات اهل تسنن زیاد است.همین آیه را ما می بینیم که در لابلای آیات دیگری است و قبل و بعدش همه درباره زن های پیغمبر است. قبلش این است : یا نِساءَ النِّبِی لَستُنَّ کَاَحَدٍ مِنَ النِّساءِ(3) ای زنان پیغمبر! شما با زنان دیگر فرق دارید ( البته نمی خواهد بگوید امتیاز دارید )، گناه شما دو برابر است زیرا اگر گناهی بکنید اولاً آن گناه را مرتکب شده اید و ثانیاً هتک حیثیّت شوهرتان را کرده اید، دو گناه است؛ کار خیر شما هم دو برابر اجر دارد چون هر کار خیر شما دو کار است؛ همچنان که اینکه می گوید ثواب کار خیر سادات و گناه کار شرشان مضاعف است نه از باب این است که مثلاً یک گناه درباره اینها با دیگران فرق دارد، بلکه بدین جهت است که یک گناه آنها می شود دو گناه. به عنوان مثال اگر یک سید - العیاذ بالله - مشروب بخورد، غیر از اینکه شراب خورده یک کار دیگر هم کرده و آن این است که چون منسوب به پیغمبر و ذرّیه پیغمبر است، هتکی هم از پیغمبر کرده است. کسی که می بینند فرزند پیغمبر این طور علنی بر ضد پیغمبر عمل می کند، در روح ا اثر خاصی پیدا می شود.در این آیات ضمیر ها همه مؤنث است: لَستُنَّ کَاَحَدٍ مِنَ النِّساءِ اِنِ اتَّقَیتُنَّ. معلوم است که مخاطب، زن های پیغمبرند. بعد از دو سه آیه یک مرتبه ضمیر مذکر می شود و به همین آیه می رسیدم: اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ(نه عَنکُنَّ) الرِّجسَ اَهلَ البَیتِ وَ یُطَهِّرَکُم تَطَهیراً. بعد دو مرتبه ضمیر مؤنث می شود.قرآن هیچ کاری را به گزاف نمی کند. اولاً در اینجا کلمه ((اهل البیت)) آورده و قبلاً همه اش نساءالنّبی است: یا نِساءَ النَّبِیِّ. یعنی عنوان نساء النبی تبدیل شد به عنوان اهل البیت پیغمبر. و ثانیاً ضمیر مؤنث تبدیل شد به ضمیر مذکر. [اینها] گزاف و لغو نیست، لابد مطلب دیگری می خواهد بگوید غیر از آنچه که در آیات پیش بوده است. آیات قبل و بعد از این آیه، همه تکلیف و تهدید و خوف و رجاء و امر است راجع به زنان پیغمبر: وَ قَرنَ فی بُیوتِکُنَّ وَ لاتَبَرَّجنَ تَبَرَُجَ الجاهِلِیَّةِ در خانه های خودتان بمانید و ماند زمان جاهلیت تظاهر به زینت نکنید. همه اش امر است و دستور و تهدید، و ضمناً خوف و رجاء که اگر کار خوب بکنید چنین می شود و اگر کار بد بکنید چنان می شود. این آیه [یعنی آیه تطهیر] بالاتر از مدح است، می خواهد مسئله تنزیه آنها از گناه و معصیت را بگوید. مفاد این آیه غیر از مفاد آیات ماقبل و مابعد آن است. در اینجا مخاطب اهل البیت است و در آنجا نساء النبّی . در اینجا ضمیر، مذکر است و در آنجا مؤنث. ولی همین آیه ای که مفاد آن این همه با ماقبل و مابعدش مختلف است، در وسط آن آیات گنجانده شده، مثل کسی که در بین صحبتش مطلب دیگری را می گوید و بعد رشته سخنش را ادامه می دهد. این است که در روایات ما ائمه علیهم السلام خیلی تأکید دارند که آیات قرآن ممکن است ابتدایش در یک مطلب باشد، وسطش در مطلب دیگر و آخرش در یک مطلب سوم. اینکه در مسئله تفسیر قرآن اینقدر اهمیت قائل شده اند برای همین است. نه تنها روایات و ائمه ما گفته اند که اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ... .با ماقبل و مابعدش فرق دارد و مخاطب و مضمونش غیر از آنها و مربوط به همان هایی است که آن داستان در ارتباط با آنهاست، بلکه اهل تسنن نیز همه، این مطلب را روایت کرده اند.نمونه دیگر: آیه((اَلیَومَ اَکمَلتُ...))در آیه اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم هم می بینیم عین همین مطلب هست و بلکه در مورد این آیه عجیب تر است. قبل از این آیه همه اش صحبت از یک مسائل خیلی فرعی و عادی است: اُحِلَّت لَکُم بَهیمَةُ الاَنعامِ(4) گوشت چهارپایان بر شما حرام است و تذکیه چنین بکنید و اگر مردار باشد حرام است و آنهایی را که خفه می کنید (مُنخَنِقَه) حرام است و آنهایی که با شاخ زدن به یکدیگر کشته می شوند گوشتشان حرام است و .... یک دفعه می گوید: اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم فَلا تَخشوهُم وَ اخشَونِ اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی وَ رَضیتُ لَکُم الاِسلامَ دیناً. بعد دوباره می رود دنبال همان مسائلی که قبلاً می گفت. اساساً این جمله ها به ماقبل و مابعدش نمی خورد یعنی نشان می دهد که این، مطلبی است که در وسط و شکم مطلب دیگری گنجانده شده و از آن رد شده اند.1 .احزاب / 332 .او زنی است که در میان ما شیعه فوق العاده احترام دارد، بعد از خدیجه مجلّل ترین زن پیغمبر است. در میان اهل تسنن هم خیلی محترم است. از نظر انها بعد از خدیجه و عایشه،امّ سلمه است.3. احزاب / 324.مائده / 1