متن کامل سخنرانی شب چهارم / «دوران غیبت، برترین دوران عالم»

شب چهارم محرم‌الحرام ۱۴۴۵ / ۳۰ تیر ۱۴۰۲ / حجت‌الاسلام عابدینیشب چهارم محرم‌الحرام ۱۴۴۵ / ۳۰ تیر ۱۴۰۲ / حجت‌الاسلام عابدینیمقدمهبسم الله الرحمن الرحیمالحمدلله رب العالمین والسلام و الصلاة علی محمد (ص) و آله الطاهرین و لعن الدائم علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدیناَللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی کُلِّ ساعَةٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاًان‌شاالله از یار و یاوران و حتی سرداران حضرت باشیم، صلواتی سرداری مرحمت کنید. هر چقدر محتاج شفاعت امام حسین (ع) هستیم، و هر چقدر مشتاق زیارت حضرت هستیم، به خصوص این که در این اربعین روزی همه‌مان بشود، صلوات دوم را بلندتر مرحمت کنید. همه‌ی عشق و علاقه‌مان را به حضرت زهرا (س) با صلوات بر محمد و آل محمد ابراز کنیم.بحثی که در محضر دوستان بودیم این بود که ذیل آیه‌ی «بسم الله الرحمن الرحیم» «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ جَميعًا» {آل عمران، ١٠٣} بود. که نکاتی را خدمت دوستان عرض کردیم؛ که باید با راهکار جمع شدن حول یک کار، یک عمل، بتوانیم جامعه را به سمت مقاصد عالی سوق دهیم. نمی‌شود فقط مستقیم برخورد کرد. فلذا سیره‌ی انبیاء این بود، علاوه بر دعوت، کار تعریف می‌کردند. و مردم را به کار دعوت می‌کردند. مثلا یوسف نبی، یوسف صدیق، وقتی زمان قحطی پیش آمد، شروع کرد به کاشت بیشتر گندم، ساخت سیلوهای فنی، و ذخیره‌سازی. که نیروی عظیمی از مردم را در این کار به کار گرفت، و بعد از این جریان، این باعث نجات مردم شد، و مردم به خدای یوسف ایمان آوردند. ببینید دعوت یوسف کمتر دعوت علنی بود، بیشتر دعوت عملی بود. دعوت علنی هم داشت، اما خیلی کم بود. در قرآن ببینید؛ شاید مثلا در قصه‌ی آن دو زندانی «أَأَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ» {یوسف، ٣٩} را بیان می‌کند. یا جای دیگر... اما این جریان عمل پررنگ است. دیشب این بحث را داشتیم و فکر می‌کنم دست زدن به کار عظیمی که هر کس هرکجا که هست؛ از جمله‌ی این کارها، خود این اقامه‌ی مجالس هم می‌تواند باشد. خود این اقامه‌ی مجالس که برای حضرات برقرار می‌شود، کاری است که دل‌ها را به هم نزدیک می‌کند. ولی باید تدبیری بیندیشیم که این ارتباط در این مجالس قوی‌تر شکل بگیرد. افراد می‌آیند و می‌روند حضور پیدا می‌کنند و بعد دوباره پراکنده می‌شوند. اما چه کنیم که وقتی در این جلسات می‌آیند، قلب‌ها و دل‌های مومنانی که آمدند، به هم بیشتر پیوند بخورد. از جمله، بحث امام زمان است که حول آن می‌توان مسائل و کارهایی تعریف کرد. چه کنیم که در این مسائل، که یک غایت از این دارد، ولی کار ساده‌ی مخصوص تعریف کنیم و از این‌جا به آن‌جا برسیم. من امروز می‌خواهم این را بهانه کنم، بحثی که ان‌شاالله امروز دارم، چون جمعه هم هست، با همین ارتباط، می‌خواهم بحث در این را داشته باشم، چه کنیم ما رابطه‌مان با امام زمان (عج) هر لحظه‌ی ما باشد، دائمی باشد.دوران غیبت، برترین دوران عالمآیا مقصود از دوران غیبت، دوران عقاب بشریت است یا دوران رحمت بر بشریت است؟ این سوال مهمی است، در ذهن ما این است که دوران غیبت ، دوران عقاب بشریت است در حالی که روایات ما دو دسته هستند، دسته‌ای از روایات که غالب هم‌ هستند می‌فرماید: دوران غیبت، دوران کمال بشریت است. اگر بخواهیم این مدل نگاه را پیدا بکنیم که انس‌مان را در زندگی با امام بیشتر بکنیم.دوران غیبت، دوران کمال بشریت است، چرا؟ چون جریان‌ غیبت یعنی ندیدن بدن حضرت، آیا اگر حضرت دیده نمی‌شود، حضرت فعال نیست؟ امام نیست؟ در کار نیست یا در کار هست، فعال هست و دائما آن چیزی که تقدیر است از جانب حضرت باید امضا شود "إِرَادَةُ الرَّبِّ فِي مَقَادِيرِ أُمُورِهِ تَهْبِطُ إِلَيْكُمْ وَ تَصْدُرُ مِنْ بُيُوتِكُمْ" اراده‌ی رب در اینکه می‌خواهد تقادیر امور بر بیت ولایه و (سپس) از بیت ولایه صادر شود. حالا یک بحث عظیمی هم دارد و هر کاری که در عالم انجام می‌شود، و هر کدام رو هم با آیه می‌گویم که مستند باشد. هر عملی که ما انجام می‌دهیم «وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ ۖ وَسَتُرَدُّونَ إِلَىٰ عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ» هر کاری میخواهید بکنید بکنید خوب و بد، اما بدانید که خدا و رسول و اولیاء همین حالا اعمال شما را شاهدند. همین حالا شاهدند نه بعدا. هر عملی که از من صادر می‌شود همین حالا در محضر ولی عصر است لذا باید امام و ولی حیات داشته باشد، زنده باشد، نمی‌شود دوره و زمانی باشد که ولی امام معصوم و نبی و ولی و وصی الهی نباشد، «لولا الحجة لساخت الأرض بأهلها» اگر نباشد حجت الهی زمین اهلش را فرو می‌بلعد.امضاء کار های ما توسط امام و عرضه کار های ما به امامپس نگاه اول این است که اموری که به ما می‌رسد از کانال وجود ولی می‌رسد، چه به مومن چه به کافر، چه به انسان چه به غیر انسان. «بِكُم يُنَزِّلُ الغيثَ وَ بِكُم يُمسكُ السَّماءَ أن تَقَعَ عَلى الأرض إلّا باذنِهِ وَ بكُم يُنَفِّسُ الهَمَّ وَ يَكشِفُ الضُّرَّ» یا می‌فرماید: «بِکُم فَتَحَ اللّه و بِکُم یخْتم» آغاز با شماست، خاتمه با شماست پس در مرتبه‌ی ابتدایی که اموری می‌رسد از جانب ولی می‌رسد وقتی هم عمل می‌خواهد برگردد و صعود بکند، بالافاصله از کانال ولی برمی‌گردد. پس چه در رسیدن(نزول) و در برگشتن(صعود)، پس آخرین حقیقتی است که قبل از اینکه به دست ما برسد به دست ولی است و اولین حقیقتی هم که از ما صادر می‌شود دست ولی است که آن را عرض امان می‌گویند.دائما عمل ما بر امام ما لحظه به لحظه عرضه می‌شود، همچنان که بر خدا عرضه می‌شود و همچنان که بر رسول خدا عرضه می‌شود بر امام هم عرضه می‌شود، این مربوط به این است که بدانید هر کاری خواستید بکنید بدانید که قبلش امضا بوده از آنها و لحظه‌ی بعدش عرضه‌ست بر آنها، بین دو امضا و عرضه دائما هر کار ما موکول به این امضا و عرضه است. امضا قبل، عرضه بعد. خب این نشان می‌دهد در هر کاری چقدر ارتباط با امام قوی‌ است هر چند ما غافلیم، این نگاه را حالا میخواهیم یک‌ مقدار توسعه‌اش بدهیم و آن را عمومی‌تر بکنیم.در بحث غیبت ما روایاتی داریم که اینگونه بیان کردند که دوران غیبت افضل دوران عالم است،<<وَ أَرْضَى مَا يَكُونُ العباد...>>خدا از بندگان در دوران غیبت، راضی تر از بقیه است. افضل اهل یقین در غیبت برترین هستند. چرا؟ چون این ها ایمان آوردند به حقیقتی که ندیده اند اما شنیده اند.به تعبیر روایت: <<....فَآمَنُوا بِسَوادٍ عَلي بَياضٍ.>>یعنی نوشته ها را دیده‌اند، وقتی که انسان پیغمبر را ببیند، امام را ببیند و ایمان بیاورد، او یک حقیقت و مثلی را دیده و این ایمان عظیم است. اما اگر ندیده ای و خبری شنیده ای و ایمان آوردی، این ایمان بالاتر است یا ایمان کسی که دیده است؟ کسی که خبر را شنیده است و چیزی ندیده است این یقین والاتری پیدا کرده است که با شنیدن، همان مرتبه را آورده است.امام در روایت می فرمایند: «عبادت در دوران غیبت افضل عبادات است.» به طوری که راوی خدمت امام عرض می کند: «غیبت افضل دوران قبل و بعد است، پس چرا ما برای ظهور دعا کنیم؟» حضرت در جواب فرمودند: «نمی خواهید این موقعیت فراگیر باشد؟ این عبادت افضل است اما نمی خواهید همه به این نقطه برسند؟ دوران ظهور، دوران فراگیر شدن این حقیقت است.» {در کافی باب غیبت ذکر شده است} پس به تعبیر روایات این دوران افضل دوران هاست. غیبت محرومیت و عِقاب است؟ اصل غیبت افضلیت دارد بر همه دوران ها، طول کشیدن غیبت بستگی دارد به آمادگی آدم ها، آن محرومیت است والا اصل غیبت محرومیت نیست.دوران غیبت برای رشد مردم لازم بودلذا امام زمان(عج) حتی اگر حاکمیت دستشان بود هم غیبت داشتند، چراکه دوران غیبت لازم است برای اینکه بشر از مرتبه اسم ظاهر به باطن برسد. یعنی امامی که بدنشان را می بینیم به ظاهر، به باور امام، فعل امام، اثر ارتباط با امام و آن نتیجه کار دیده ایمان بیاوریم یعنی انسان از آن مرحله تن عبور کند. چه باعث هبوط شد؟ آن تعلق و توجه به تن بود، یعنی انسان در حالت جذبه در بهشت بود.«إِنَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيهَا وَلَا تَعْرَىٰ» {طه، ۱۱۸} نه گرسنگی نه تشنگی و نه سختی، در بهشت خوردن بودن آشامیدن بود ولی بدون گرسنگی و تشنگی کشیدن! چون توجه به تن نیست، درک گرسنگی نیست. روایت است موسی(ع) در میقات رب، ۴۰ شب ایشان نه خورد، نه آشامید! آنچان در حالت جذبه بود که انگار تسلیم آن جذبه بود، لذا احتیاج به این پیدا نمی شود. آدم هم در بهشت با توجه به اون درخت نهی شده به بدن توجه کرد و هبوط آنجا محقق شد.حالا در قبال اینکه می‌خواهند ما را بازگردانند، به مقداری که انسان از بدن، تعلقات بدن، و آنچه که مبتنی بر معرفت بدن است عبور بکند به زمان ظهور و قیامت نزدیکتر شده. منشأ آمدن به ارض، توجه به بدن بود، منشأ برگشتن از ارض، گسستن از بدن است. آنوقت جریان ظهور بر چه اساسی مبتنی است؟ قبل از ظهور حضرات معصومین حاضر بودند، انبیاء گرامی حاضر بودند، مردم این‌ها را می‌دیدند. قبل از جریان ظهور می‌بینید دوران امامت از امام جواد (ع) عمر حضرات کوتاه تر می‌شود. دقت بکنید، عمر حضرات کوتاه‌تر می‌شود. حضرات در حصر قرار میگیرند، یعنی چه؟ یعنی مردم امکان ارتباط ندارند. دارد زمینه چینی می‌شود. زمینه چینی اینکه امام هست، جایش را هم می‌دانید اما نمی‌تواند پیشش بروید. حتی دارد که امام عسگری (ع) وقتی با مردم صحبت می‌کرد - وقتی مردم می‌توانستند به حضور برسند - از پشت پرده صحبت می‌کردند که دیده نشوند. ببینید چقدر دارد این‌ها را آماده می‌کند.بعد می‌بینید دوران غیبت صغری می‌شود. دوران غیبت صغری یعنی چه؟یعنی امام افرادی به خصوصی را تعیین کرده - آن ۴ نفر را - که مردم می‌دانند که این بالخصوص نصب امام است و مردم می‌توانند از این طریق ارتباط بگیرند. لذا سوالاتشان و کارهایشان را از آن طریق امام جواب می‌دادند. چرا امام خودش مستقیم نبود؟ چون دارد زمینه‌چینی می‌کند. دارد کمال ایجاد می‌کند. تا جایی که می‌شود غیبت کبری. در غیبت کبری چه حقیقتی محقق می‌شود؟ آنجا امام کسی را به نصب عام حالا منصوب می‌کند. یعنی خصوصیاتی را بیان می‌کند. کسانی که این خصوصیات را دارند، «مَنْ کانَ مِنَ الفُقَهاءِ صَائِنا لِنَفْسِهِ ... مُطیعاً لِاَمرِ مَولاهُ» عالم به دین باشند، راوی احادیث ما باشند، «فَاِنَّهُمْ حُجَّتی عَلیکُمْ» این‌ها حجت من بر شما هستند و «وَاَنَا حُجةُ اللهِ علیهم» من هم حجت خدا هستم بر ایشان.دقت کنید سیر از کجا شروع شد. امامی که در دسترس بود، امامی که کم کم عمرش کوتاه شد، امامی که کم‌کم در حصر قرار گرفت، امامی که کم‌کم در پرده قرار گرفت، امامی که کم‌کم دوران غیبت صغری و واسطه‌ی معلوم داشت، امامی که واسطه‌ی عام داشت، به طوریکه روی یک شخص خاص دست نگذاشتند، بلکه گفتند اگر این خصوصیات را داشت، حجت من بر شماست؛ و تابع او باشید و من هم حافظ او می‌شوم.نصب عام باز هم مردم را یک مرتبه آماده‌تر می‌کند. در این دوران، که دوران غیبت کبری است، بدن امام دیده نمی‌شود؛ اما اثار وجودی امام در کار است. تا مردم در ارتباط با امام حالشان اینجور باشد که قبلاً اگر کسی سوالی از امام داشت، حتما باید حرکت می‌کرد به سمت جایی که امام بود یا نماینده‌ای می‌فرستاد به جایی که امام بود، اینها می‌رفتند سوال می‌کردند و جواب را می‌گرفتند. اما می‌گویند که دو دوران غیبت کبری تقاضای از امام چگونه است؟ هر کسی، هر جایی، هر ساعتی، هر لحظه‌ای می‌تواند به امام متوسل بشود و تقاضا داشته باشد. چقدر فرق کرده!آنجا تکلیف چه بود؟ سوال داری حرکت کن و برو. درست است که اینجا هم باید به نائب عام رجوع بکنند و به این سمت بروند اما راه ارتباط با امام باز شده، به طوری که نیمه‌شب است؟ عیبی ندارد. خوابت نمی‌رود؟ عیبی ندارد. نگو الآن امام در مدینه خوابیده و من نمیتوانم به آنجا بروم. اگر شب می‌رسیدند صبر می‌کردند تا صبح خدمت امام برسند. اما اینجا می‌گوید امام حاضر است چون رابطه با بدن نیست. بدن است که خواب دارد، بدن است که حد دارد، مکان دارد، جا دارد. اما نظام نفسی و روحی در دوران غیبت حدی ندارد. آنجا خوابی ندارد. زمانی که بگویی اولی است ندارد. راه بازتر شده و امکان بیشتر شده. حالا این امام در صحنه فعال‌تر است یا امام در دوران حضور امام - که حضرات معصومین بودند - ؟ این امامی که در تمام زمان ها و در تمام مکان ها امکان ارتباط با او هست و راهگشایی دارد و تضمین کردند و گفتند و اصلا دعوت کرده‌اند و گفته‌اند اینطور پیش ما بیایید. نمی‌خواهد به مدینه یا نجف بیایید تا آنجا امام را ببینید نه؛ هر که هر کجا که هست می‌تواند به امامش متوسل بشود. این تعلیم دوران غیبت است که می‌خواهد از مرتبه بدن در نظام معرفتی و ارتباطی انسان را عبور بدهد. همانطوری که آدم با تعلق به بدن هبوط کرد، وقتی از بدن عبور می‌شود ولی آن حقیقت باقی می‌ماند، آن عبور از بدن انسان را به مرتبه بالاتر می‌رساند. انسان را آماده می‌کند برای ظهور اسم الباطن.اما دوران ظهور که بعد از این است، دوران ظهور اسم الظاهر و الباطن است. پس دوران ائمه دوران اسم الظاهر بود، دوران غیبت دوران اسم الباطن است و دوران ظهور دوران اسم الظاهر و الباطن است. منتها وقتی آن الظاهر و الباطن کنار هم ظاهر می‌شود مثل دوران ظهور قبل حد ندارد. این یکی از یحث های بسیار زیبا و عالی است.حالا تا اینجا داشته باشید که اصل دوران غیبت دوران عِقاب نیست - عقاب یعنی طول کشیدن غیبت- والا دوران غیبت دوران عظیمی است.حتی روایت دارد در کافی شریف، می‌فرماید: اگر خدا می‌دانست یک نفر به خاطر غیبت حضرت به شک می‌افتد، غیبت را انجام نمی‌داد و نمی‌گذاشت. اگر شکی ایجاد می‌شود، حیرتی ایجاد می‌شود، حتما به واسطه خود آن شخص است نه به واسطه غیبت. یعنی خدای سبحان جوری مقدمات را در رسیدن به دوران غیبت فراهم کرده که غیبت شک آفرین نیست، غیبت حیرت زا نیست. این حیرت و شک برمی‌گردد به عدم تکلیف درست، به غیبت برنمی‌گردد.پس دوران غیبت یک دوران کمالی است برای بشریت، یک دالانی است که می‌خواهد انسان را از دوران حضور حضرات معصومین که قبلا بوده به دوران ظهور برساند. که این دوران غیبت دالان است که این دو را به هم مرتبط بکند تا انسان آماده شده باشد که آن جهت الهی و آن جهت سعه‌ی وجود امام رابفهمد و فقط در دایره بدن نبیند که امام را ببیند که در مدینه نشسته یا در مکه هست یا در نجف هست. لذا در روایات دارد که وقتی امام ظهور می‌کند همه کلمات او را هر کجا که باشند می‌شنوند بدون اینکه بخواهد وسیله‌ای و واسطه‌ای باشد و حتی کسی که در صندوقخانه ی خانه‌ی خود هم هست کلمات امام را می‌شنود به طوری که اصلا انگار او مخاطب امام است. این رابطه چگونه محقق می‌شود؟ وقتی که در دوران غیبت این رابطه شکل گرفته باشد و عبور از تن محقق شده باشد. که این در دوران ظهور تمامیت پیدا می‌کند و همگانی می‌شود. یعنی اگر در دوران غیبت با اینکه راه برای همه باز بود اما عده‌ای به این مسئله رسیدند و همه نرسیدند؛ در دوران ظهور همگانی می‌شود. اما در عمل آنکه رسیده بود برای او کمال جدید ایجاد نمی‌کند، غیر از اینکه می‌بیند بقیه هم در این کمال شریک شدند و رسیدند.لذا دارد که اگر کسی رسید و شناخت این امر را در دوران غیبت، دیگر «تَقَدَّمَ هَذَا اَلْأَمْرُ أَوْ تَأَخَّرَ» برای او فرقی نمی‌کند. زود شدن یا دیر شدن ظهور، تقدم و تأخر ظهور برای او فرقی نمی‌کند. چون ظهور در دوران غیبت برایش محقق شده است. این را میگویند «فرج اَنفُسی» یا فرج شخصی. یعنی اشخاص در دوران غیبت به مرتبه‌ی ارتباط با امام -با آن نگاهی که در ظهور محقق می‌شود- می‌رسند. منتها افراد می‌رسند نه همه، عده‌ای می‌رسند. راه باز است، اما همه حرکت نکردند. در دوران ظهور همین می‌خواهد توسعه پیدا کند و در دوران ظهور همگانی بشود، اجتماعی بشود. از فردیت به جمعیت برسد.حالا اگر بخواهیم یک نکته کاربردی دیگر به بحث ضمیمه بکنیم که ملموس تر بشود این را عرض می‌کنم؛ در زمان ائمه معصومین در روایات داریم که سنن همه‌ی انبیا نزد امام زمان هست. از جمله سنت موسوی، سنت عیسوی، سنت سلیمانی، سنت داوودی، سنت ابراهیمی و ... در حقیقت همه‌ی این‌ها را دارند. لذا ما در زیارت که می‌خوانیم داریم «السَّلامُ عـَلَيـْكَ يا وارِثَ آدَمَ صـَفـُوةِ اللهِ السَّلامُ عـَلَيْكَ يا وارِثَ نـوُحٍ نَبــِيِ اللهِ السَّلامُ عـَلَيـْكَ يـا وارِثَ إبـراهيـمَ خـَليـلِ اللهِ السَّلامُ عـَلَيـْكَ يا وارِثَ موســى كـَليِم اللهِ ...» وارث یعنی حقیقت کمالات آنها به ارث رسیده. میراث دارد. نه ملک نه مال بلکه آن حقیقت و کمال به ارث رسیده است. که اینها وارث هر کمالی که در عالم بوده هستند و امام زمان بعنوان وارث تمام سابقین، همه‌ی این ها را به ظهور هم خواهد رساند. در روایت دارد استفاده هم خواهد کرد. اینجور نیست که موزه ای باشد و اینها در آنجا حاضر باشد. مثلا عصای موسی را همچنان که موسی به کار می‌گرفت، حضرت به کار خواهد گرفت. و همچنین خاتم سلیمان را و همچنین دم عیسی را و همچنین و همچنین... . این جریان ظهور وارثیت تمام انبیاست. از جمله سنت انبیا، در روایت دارد که سنت یوسفی است. سنت یوسفی در روایات تفسیر شده و در قرآن آمده که برادران یوسف با یوسف ارتباط داشتند اما یوسف را بعنوان یوسف نمی‌شناختند بلکه بعنوان عزیز مصر می‌شناختند، یا خزانه‌دار مصر می‌شناختند‌. آمده بودند و از او گندم می‌گرفتند. رفت و آمد داشتند، پیشش بودند، با او حرف می‌زدند اما بعنوان یوسف او را نمی‌شناختند. تا اینکه یوسف خودش را معرفی کرد که من یوسفم. در روایت دارد که این سنت درباره‌ی امام زمان با مومنین هست. به چه معنا؟ که مومنین با امام ارتباط دارند، رفت و آمد دارند، در ارتباط هستند. اما نمی‌دانند او امام است. نمی‌شناسند این امام است. چطور امکان‌پذیر است؟ به خصوص در روایت هست که او سر سفره های شما می‌آید، در خانه های شما می‌آید. در کوچه های شما قدم می‌زند. این‌ها تعبیرات روایت است. و همچنین در روایت هست که وقتی حضرت ظهور می‌کند، «عرفه صالح أو طالح» هر انسان خوبی و هر انسان بدی، هر دو، وقتی حضرت ظهور می‌کند، می‌بینند از قبل حضرت را می‌شناختند. چطور امکان‌پذیر است؟ که همه از قبل حضرت رو دیده باشند و حالا ببینند که می‌شناسند. مثل برادران یوسف که میفهمند قبلا با یوسف بودند.می‌گویند امام زمان همینجوری است که وقتی ظهور میکند، «عَرَفَهُ» در عربی یعنی «می‌شناختند از قبل» ماضی است. «یعرفه» نیست که بعدا بشناسند. «عَرَفَهُ» است که ماضی است. «عرفه صالح أو طالح» آن کس که صالح باشد و آن کس که بدکار باشد همه می‌بینند و می‌شناسند. چگونه این ممکن است؟هر عمل صالح ما مرتبط با امام (ع) و ظهور شأن امام (ع) استدر روایات ما یک بحث زیبایی است. این بحث خیلی زیبا و معرفتی و کاربردی است. من آن نتایج آخر را میگویم چون مقدمات در مسئله‌ی غیبت طول کشید. ان شاءلله نتایجش بتواند برای ما یک حال دیگری در ارتباط ما با امام زمان ایجاد بکند. ببینید در روایات ما وارد شده که عمل صالح یک نتیجه‌ای دارد. مثلا می‌فرمایند که اگر کسی قرض الحسنه داد، این هجده برابر جزا دارد. اگر کار خیری انجام داد ده برابر حسنه دارد. اگر کسی انفاقی کرد «مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ» {بقره، ۲۶۱} مثل دانه ای است که کاشته بشود، این دانه رشد بکند هفت خوشه بدهد هر خوشه‌ای صد دانه بدهد، یعنی یک دانه تبدیل شد به هفتصد برابر. می‌گوید اگر شما انفاق کردید هفتصد برابر می‌شود این هم یک مرتبه‌اش است. بعد بعضی از اعمال دیگر را یک جزایی برایشان ذکر می‌شود. بعد در دسته دیگری از روایات می‌فرماید علاوه بر اینکه هر عملی جزایی دارد، هر عملی که شما انجام می‌دهید بر تمام اعمال قبلی شما تأثیر می‌گذارد به طوری که اگر این عمل صالح است، اعمال قبلی شما را یک رتبه بالاتر می‌برد کأنّه همه آن‌ها این مرتبه بالاتر شما صادر شده اند چقدر مهم است از من یک عملی در نوجوانی صادر شده باشد و در یک سادگی خاص باشد الان اگر من رشد کرده باشم عمل جدیدی که انجام می‌دهم تمام اعمال گذشته من زنده است همه در کار هستند و با این عمل همه بالاتر می آیند. مثل شاخه‌هایی که به درخت متصل هستند وقتی تنه درخت رشد می‌کند شاخه‌ها به تبع درخت رشد می‌کنند. وقتی جان من با عمل جدیدی که در آن وارد می‌شود رشدی در آن ایجاد می‌شود؛ همه اعمالی که قبلاً انجام داده ام به تبع این رشد، رشد جدید پیدا می‌کنند، اثر جدید از آن‌ها ظاهر می‌شود و همچنین در روایت دارد نسبت به اعمال آینده، این عمل جدیدی که من انجام می‌دهم تأثیرگذار است، توفیق ایجاد می‌کند برای کارهای بعدی. این دو مرتبه از عمل: یکی عمل صالح و جزای خاصی که داشت، دومی عمل صالح و ارتباطش با تمام اعمال دیگر بالا بردن تمام اعمال قبل غیر از آن جزایی که داشته و سر جایش محفوظ است، نتایجش این است که با همه مرتبط می‌شود و همه را بالاتر می‌برد.نگاه سوم در روایات ما به عمل صالح، می‌فرماید اگر کسی عمل صالحی را موفق شد، حقیقت عمل صالح جدا و منفصل نیست، بلکه این عمل صالح مرتبط و ظهور شأن امام (ع) است خیلی زیباست. هر عمل صالحی مثلاً از جمله آن، همان عهد اخوت و دوستی برادران و دلسوزی آنها هست همین کمک کردن به هم، همین شرکت در مجالس هست، یک خانمی که در خانه، خانه‌داری می‌کند برای اهل خانه‌اش، فرزندآوری می‌کند، همسری که کار می‌کند، گرمی خانواده و صفا و گذشت‌ها، همه این‌ها عمل صالح است، می‌گوید هر کدام از این عمل صالح‌ها ارتباط با امام (ع) است. یعنی چی؟ می‌گوید حقیقت صالح بودن، تنه‌ای است که اسمش ولایت است، شجره طوبی تنه‌ای دارد، درخت طوبی که این تنه حقیقتش در خانه امیرالمؤمنین است و اسمش درخت ولایت است و شاخه‌های این درخت که تمام حسنات، هر کدام یک شاخه‌های از این درخت هستند که در خانه‌های مؤمنین پراکنده است. هر کسی دست به هر کار صالحی می‌زند به شاخه‌ای از شاخه‌های این درخت وصل شده و این شاخه متصل است به درخت ولایت، واسطه و حاجب ندارد، هر شاخه‌ای مستقیم به درخت وصل است. هر کس به هر خیری چنگ بزند، به ولیّ چنگ زده و به او رسیده، می‌فرماید هرکس سخاوت به خرج می‌دهد -تعبیر عین روایت است- با اینکه با سخاوت شروع کرده؛ اما شاخه سخاوت او را به تنه ولایت متصل کرده.یا آن روایت شعبانیه که حضرت پیامبر (ص) برای امیرالمؤمنین (ع) می‌فرماید آن هم همین است که همین شاخه‌ها و شعبه شعبه‌های رحمت و حسنات در روایات متعدد هم داریم. در زیارت جامعه داریم: «إِنْ ذُكِرَ الْخَيْرُ كُنْتُمْ أَوَّلَهُ وَ أَصْلَهُ وَ فَرْعَهُ وَ مَعْدِنَهُ وَ مَأْوَاهُ وَ مُنْتَهَاه» اگر ذکر خیری بشود، شما اصل و فرع و معدن و نتیجه و منتهی همه خیر هستنید. اصل و اول و آخر و فرعش هستید، نه فقط تنه‌اش باشید، تا شاخه شما هستنید. این‌ها متن روایات ما هست. یا در روایت دیگری می‌فرماید: « نَحْنُ اَصْلُ كُلِّ خَيْرٍ، وَ مِنْ فُروعِنا كُلُّ بِرٍّ» ما تنه اصلی و ریشه هر خیری هستیم همه برّها و خیرها شاخه‌های ماست، فروع و تمام شاخه‌های خیرات یعنی شما از صبح که بلند می‌شوید در خانه، آیا امکان خیری در خانه برایتان هست یا نیست؟ یک سلام کردن به همسر و فرزند و برادر و خواهر و پدر و مادر، آیا این خیر امکان پذیر هست یا نیست؟ یک لبخند، خوش درخشیدن نه اوقات تلخی کردن، کمک کردن نه کنار کشیدن، این‌ها خیراتی است که از همان صبح علی الطلوع امکان پذیر است. وقتی وارد خیابان، محل کار و محل تحصیل می‌شود، هر کجا می‌روید، هم امکان خیر درونی هم خیر بیرونی – اگر انسان را در سلول انفرادی بکند آیا امکان خیر رساندن دارد یا ندارد؟- اینکه کسی نگاهش این باشد که من چه کنم که بتوانم برای مردم نافع تر و اثر گذارتر باشم؟ حتی حتی اگر در سلول انفرادی هست تمام وجودش خیرات است. یک ذکر یا الله گفتن خیر است و همه این‌ها و هر کدام از این‌ها اتصال به امام (ع) است. «الحَسَن والله ولایةُ أمیرالمؤمنین (ع)» حسنات ولایت امیرالمؤمنین (ع) است. در روایات دارد هر جا در قرآن اسم حسنه آمده است، اسم صالحی آمده است، یا به صورت صفت آمده یا اسم شخص آمده، تمام این‌ها ما هستیم. روایات متعدد هم هست در این باره. یعنی اطلاق صلاح آن‌ها هستند و تمام صالحین، شاخه‌ها و شؤون آنان هستند؛ لذا هر جایی که اسم صالحین می‌آید هر جایی که صلاحی ذکر می‌شود، ارتباط است.خدا رحمت کند حضرت آیت الله بهجت را، ایشان می‌فرمود: این روایت شریف که: «إني تاركٌ فيكم الثَّقَلَين، كتابَ اللهِ عَزَّ وجَلَّ، وعِتْرَتي،أَنهما لَن يفترقا حتى يَرِدا عليّ الحوض»، این از اسرار شیعه است؛ چون در این روایت پیغمبر (ص) می‌فرماید این دو چیزی که من باقی گذاشتم، هیچ گاه از هم -لن نفی ابد است- یعنی ابدا از هم جدا نخواهند شد. ایشان می‌فرمود: اگر لن یفترقا هستند؛ اگر انسان یکی از این‌ها یعنی امام (ع) از او غائب بود، کجا باید دنبالش بگردد؟ آدرس حضور و وجود امام (ع) کجاست؟ می‌گوید قرآن. هر کسی به محضر قرآن رسید می‌تواند امام (ع) را پیدا بکند چون پیامبر (ص) فرمودند این دو از هم جدا نمی‌شوند هرگز. چطور در قرآن می‌شود امام (ع) را پیدا کرد؟ این هم در روایت هست که هر جایی که در قرآن، دیدید که آدرس آدم صالحی را می‌دهد مثل انبیاء، اولیاء و خوبان را، می‌گوید همه این‌ها دارد صفات ما را می‌گوید، در عین اینکه آیه صفت آن پیغمبر هست اما می‌گوید این‌ها همه شؤون و ظهور ماست. این‌ها هر کدام یک مرتبه از ما را دارند نشان می‌دهند. این نگاه اگر در زندگی ما پیش بیاید که نگاهمان به حسنات و اعمال صالح این‌گونه باشد که اعمال صالح ظهورات امام هستند؛ آن وقت می‌شود عمل صالحی پیش بیاید انسان پشت کند؟ رویش می‌شود آدم ببیند امام (ع) ایستاده حتی بگوید آقا من جلوی در کفش ها پراکنده هستند آن‌ها را جفت کنم این عمل صالح هست یا نیست؟ می‌گوید این نفس است که نشون می‌دهد خدوب به دیگران است. روایت دارد تعهّد الجار خوب همسایه داری ما هستیم. ببین چقدر زیباست. از جمله عمل خیر خوب همسایه داری ما هستیم. خوش خلقی ما هستیم رحمت به دیگران ما هستیم. یعنی وقتی داری رحمت به دیگران می‌کنی داری امام (ع) را ملاقات می‌کنی آن¬جا با امام (ع) داری ارتباط برقرار می‌کنی.یعنی برای انسان سخت‌ترین کارها راحت می‌شود چون اگر الان به شما بگویند آقا یقیناً و یقیناً امروز شما اگر راه بیفتی بروی مشهد هرجوری هم هست با هر خرج و هزینه‌ای حتما امام رضا علیه السلام را حضورا زیارت خواهی کرد و حتما آنجا جزای هرچه بخواهی به تو خواهند داد. انسان همین الان حرکت می‌کند و می‌رود اگر یقینی باشد چون حاجاتی داریم، علاقه خیلی داریم، باورخیلی داریم.به ما می‌گویند حضور ارتباط با امام اینطوری است! در دوران غیبت می خواهد این عرصه فعال بشود. این حقیقت آشکار بشود. حضور امام در هر لحظه در هر مکان در هرجا در هر عمل باید آشکار شود. این می‌شود حقیقت انبساطی امام، حقیقت ولایی امام که همه جا گسترده است. در دوران ظهور این فراگیر می‌شود ولی در دوران غیبت باید ما برسیم و حرکت بکنیم. نمی‌دانم توانستم عظمت مسأله را برسانم که چقدر رشد ایجاد می‌شود اگر انسان این رابطه را برقرار کرد نگاهش به امام این گونه شد.مرحوم آسید محمدحسن الهی برادر علامه طباطبایی که از جهت فضل و علم با علامه یکی بود ولی از جهت فقر مجبور شدند که یکی کار کند تا دیگری بتواند تدریس کند؛ ایشان به شاد آباد تبریز رفتند و کشاورزی می‌کردند و برای علامه در قم پول می‌فرستادند تا ایشان بتوانند تدریس نمایند.ایشان می‌فرماید که اگر اعمال صالح همگی در کنار هم قرار بگیرند وجود مبارک امام زمان دیده می‌شود. هر کدام یک قطعه‌ای است، هر کدام یک ظهوری است، یک شأنی است، کنار هم می‌شود وجود جامع حضرت و دنباله‌اش یک مطلب دیگری که این خیلی برای حرکت اجتماعی زیباست می‌فرمایند: کسانی که صالح هستند -صالح هم تعریفش عام است یعنی یک کودک یک نوجوان یک جوان یک پیر هر کسی که یک عمل صالح دارد مثلاً آیا نماز می‌خواند یا نه؟ اظهار اسلام دارد یا ندارد؟ همین قدر که تبری نکرده است همین یک مرتبه از صلاح است- آینه‌هایی هستند که دارند در وجودشان به قدر صلاح‌شان امام را نشان می‌دهند.یعنی تو به هر صالحی که نگاه می‌کنی مثل آیینه ای است که به قدر صلاحش امام را جلوه می دهد چون عمل صالح، امام بود واین آینه با توجه به عمل صالح امام را منعکس می‌کند در خودش.انسان امام را در دوران غیبت می بیند خیلی زیباست این معرفت به امام زمان عجل الله در دوران غیبت. باعث می‌شود فرج برای این انسان محقق بشود چون أینَما تُوَلّوا فَثَمَّ وجهُ الله {بقره آیه 115} چون هرجا رو کند نمی‌تواند به غیر از امام ببیند. چون هرجا رو می‌کند یا عمل صالحی است یا صالحی است یا اگر آدم بدی است دشمن آنهاست. دشمن آنها نیز انسان را به یاد آنها می‌اندازد. لذا در آن روایت دارد: «نَحن أصلُ کُلِّ خَیر و مِن فروعِنا کلُّ برٌ» و در ادامه آن روایت آمده است «و أعدائُنا أصلُ کُلّ شر» و دشمنان ما هم اصل هر بدی هستند «و مِن فروعِهم کلُّ قبیحٍ و فاحشة» و هر زشتی و بدی از شاخه‌های دشمنان ماست. در انتهای روایت می‌فرماید: «کَذِبَ مَن زَعَمَ أنَّه مَعَنا و هُوَ مُتَعَلِّقٌ بِفروعِ غَیرنا» دروغ می‌گوید کسی که می‌گوید: ما با شماییم اما چنگ زده به شاخه‌های دشمنان ما یعنی اگر در وجود کسی بدی بود و چنگ به بدی زده بود متصل شدن به شاخه‌ی دشمنان اهل بیت است، همانطور که چنگ زدن به خوبی، متصل شدن به شاخه‌های اهل بیت است. اگر بدی هم در وجود باشد، یک اوقات تلخی بیجا با همسر و فرزند، یک عدم ادای حقوق نسبت به ارحام، یک عدم تکلیف درست در محل کار، یک بی‌اعتنایی به مؤمن در جایی که جا داشت به او اعتنا شود، این چنگ زدن به شاخه‌های دشمنان اهل بیت شده. آن وقت امام صادق می‌فرماید: «کذب من زعم انه معنا» گمان می‌کند که او با ماست «و هو متعلق بفروع غیرنا» چنگ زده به شاخه‌های دشمنان ما.بگردیم در وجودمان ببینیم آیا نکند در وجود ما شاخه‌هایی از شاخه‌های دشمنان اهل بیت باشد که ما به او چنگ زده باشیم. از آن جدا بشویم و نباشد شاخه‌ای از شاخه‌های خوبی از درخت ولایت که ما ترک کرده باشیم. امیر مومنان علیه السلام می‌فرماید: مومن به جایی می‌رسد «لِکُل باب خیرٍ لَهم یدٌ قارعَة» هر باب خیری که جلوی او قرار می‌گیرد از آن نمی‌گذرد، دست کوبنده دارد. یعنی انجامش می‌دهد. چرا چون اگر نگاه کرد و دید هر باب خیری ارتباط با امام است کیست که نخواهد دنبال امامش باشد؟!آقای بهجت می‌فرمودند: که شخصی چله می‌گرفت تا به محضر امام برسد یکی از دفعه‌هایی که چله گرفته بود و در کنار کعبه هم بود روز چهلم خیلی مراقباتش را ویژه کرده بود تا بتواند حضرت را درک نماید. یک کسی رسید و از او سوالی کرد او هم برای اینکه هم بی‌اعتنایی نکرده باشد ولی از مراقبه‌اش هم جدا نشده باشد یک جواب سطحی داد و آن شخص هم رفت. بعد دوستش رسید و گفت چه کردی دیدی یا ندیدی بالاخره گفت والله نشده -این‌ها را آقای بهجت همینطور می‌فرمود با همین مضمون می‌فرمود- گفت: والله چیزی نشده و نگرانم و روز هم رو به پایان است و این آخرین روزم هست. آن شخص چشمش بازتر بود به او گفت: الان حضرت پیش تو بود! کی بود؟! چه کسی بود؟! آن شخصی که به صورت سائل آمده بود تا سوالی بکند!ما منتظریم اگر حضرت بیاید چگونه بیاید؟ یک شیخ نورانی که چیزی هم به ما بدهد! اما اگر ما را مورد آزمایش قرار بدهد که بیایند چیزی از ما بخواهند و ندهیم و بعد معلوم شده باشد که او امام ما بوده است احتیاج هم نداشت اما برای امتحان ما بود که رفوزه شدن ما را نشانمان دهند. یک کسی کاری داشت آمد رو زد ولی ما بی‌اعتنایی کردیم! حضرت داوود در قرآن دارد که خداوند می‌خواست او را امتحان کند پیامبر است معصوم است از انبیا هستند عصمت دارند. دو تا ملک را فرستاد به صورت بشر. آمدند گفتند که ما دو برادر هستیم و دعوایمان شده «لی نعجة و له تسة و تسعین نعجة» {صاد، ۲۳} من یک گوسفند دارم او ۹۹ گوسفند. او یک گوسفند مرا هم می‌خواهد بگیرد. داوود هم عصبانی شد و گفت: تو ۹۹ گوسفند داری به یکی او چه کار داری؟ یک دفعه مشخص شد که این امتحان الهی بود یعنی دو ملک بودند اصلاً یک جنگ زرگری راه انداختند تا اینکه داوود مورد ابتلا قرار بگیرد تا حواسش جمع‌تر شود. تا بعد داوود شکست و گفت خدایا من زود حکم کردم. گاهی خدای سبحان در سر راه انسان اینجوری قرار می‌دهد.لذا به ما گفته‌اند: «المومن المحتاج رسول الله تعالی الیکم» این روایت از امام صادق علیه السلام است، اگر محتاجی به سوی شما می‌آید آن پیک ویژه خداست، خدا مستقیم فرستاده. اگر طرف یک نامه بیاور امضا بکند و مهر خدا رویش باشد و با ما بگوید خدا من را مخصوص فرستاده، آیا انسان جرأت می‌کند بی‌توجهی کند و رد کند؟ نگاهمان را باید از این سطح ظاهری دنیوی به یک سطح بالاتر نظام حاکمیت روح و نفس برگردانیم. تعبیر روایت این است که دنیا نسبت به عالم بالاتر مانند یک انگشتر در بیابان‌هاست. نسبت یک انگشتر به یک بیابان چقدر است؟ اصلاً قابل احصاء نیست. می‌گوید عالم بدن با همه وسعت، دنیا با همه وسعت، نسبت به ملکوت عالم و مرتبه عالم نفس مانند یک انگشتر در بیابان‌هاست. آنجا احکامش خیلی عظیم‌تر است. ما مال آن مراتب هستیم. این مراتب قفس ماست. حواسمان باشد که می‌خواهند ما را با غیبت ببرند به آن عالم. حواسمان باشد به سنت یوسفی.امام را بعداً نبینیم در زمان ظهور بعد ببینیم که ما چقدر ارتباط داشتیم. می‌دانید ما یک زمان ظهور عمومی داریم که زمانی است که محقق می‌شود که امام ظاهر می‌شود و همه انسان‌ها می‌بینند... اما یک ظهور شخصی داریم. به نظر شما چه وقتی است؟ ظهور شخصی لحظه مرگ است. همان‌طور که قبل از قیامت باید ظهور باشد «لَو لَم يَبْقَ مِن الدُّنيا إلاّ يَومٌ واحدٌ» اگر یک روز از عالم باقی بماند باید امام زمان ظهور کند. در حقیقت «یَمْلَأُ اللهُ به الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً» می‌فرماید هرکسی قبل از اینکه از دنیا برود، حتما باید به مقام ولایت بار پیدا کند تا به قیامت برسد. در روایت دارد که هر کس می‌خواهد بمیرد «يَا حَارِ هَمْدَانَ مَنْ يَمُتْ يَرَنِي مِنْ مُؤْمِنٍ أَوْ مُنَافِقٍ قُبُلاً» حتما و حتما هر کس می‌خواهد از این عالم برود، قبل از رسیدن روز قیامت که «مَنْ مَاتَ فَقَدْ قَامَتْ قِيَامَتُهُ» هر کس بمیرد قیامتش بر پا خواسته در آن لحظات آخر بار پیدا می‌کند به مقام ولایت. همه‌ی حضرات را می‌بیند. بعد می‌بیند همه‌ی اعمالی که داشته یا محبت به حضرات است یا بغض بوده. اگر عمل صالح را به نیت جزای اولی انجام دادیم خوب است اما حیف است. اما اگر عمل صالح را به نیت اولی و دومی انجام دادی، خوب است اما بازم کم است. اولی یک جزایی دارد، دومی یک ارتباط با همه اعمال دارد. سومی لقای امام ببینید. عمل صالح با این نگاه انسان را به آن عالم وارد می‌کند. جریان عاشورا این حقیقت را در وجود آن افراد - که امامشان چشم‌های آنها را در شب عاشورا باز کرد - ایجاد کرد که هر چه به ظهر عاشورا نزدیک‌تر می‌شدند، امام حسین (ع) و بعضی از یارانش هی شکفته‌تر می‌شدند. در بعضی از نقل ها دارد که این‌قدر این‌ها رشد پیدا کردند، که جراحات و سختی‌ها و زخم ها در وجود این‌ها عملا هیچ احساس نمی‌شد. نه که نداشتند، اما این‌قدر این وجود جذب خدا شده بود و رشد کرده بود که آن اَلَم دون شأن آنها بود.روضهببینید در این جریان کودکان، نوجوانان، خانوم‌ها چه کمالاتی را نشان دادند. من فقط همین رو ذکر کنم که اگر زینب سلام الله علیها دو فرزندش را، که فرزندان عبدالله بن جعفر بودند، که خودش عذر داشت و نتوانست در کربلا حاضر باشد چون نابینا بود. اما وقتی این‌ها را آماده می‌کند، اذن بگیرند از امام و وارد میدان بشوند، از آن ابتدا زینب دیده نمی‌شود. زینبی که وقتی علی‌اکبر ارباً اربا می‌شود، به تعبیر بعضی نقل‌ها، زودتر از امام بر بالین علی‌اکبر رسیده تا تحمل بر امام امکان‌پذیر بشود. زینبی که وقتی علی‌اصغر «فَقُطِعَ مِنَ الاُذُنِ الیَ الاُذُنِ» شد و امام حسین دارد برش می‌گرداند، چه بکند؟ یک قدم به جلو یک قدم به عقب... زینب به داد امام رسید، این کودک را گرفت و آورد و در درون خیمه چرخاندن و گریستند و در حقیقت به امام یک آسایشی داد. زینبی که وقتی امام قاسم را از میدان برمی‌گرداند، در حالیکه جسد قاسم در زیر سم اسبان کشیده شده بود، زینب آنجا او را آرام کرد. اما وقتی فرزندان زینب به میدان می‌روند، به شهادت می‌رسند، زینب اصلا از خیمه بیرون نمی‌آید. امام وقتی آنها را به خیمه شهدا برمی‌گرداند، هر چه نگاه می‌کند اثری از زینب نمی‌بیند. چقدر این روح عظمت پیدا کرده... مادری مثل زینب، آن انسان کاملی که محبتش و رحمتش نسبت به فرزندانش در اوج است، اما آنچنان تربیت شده که حاضر نیست ببیند که جسد تکه تکه این‌ها از میدان برمی‌گردد چشم امام به چشم زینب بیفتد، شاید برای امام سخت باشد که ببیند مادری فرزندانش اینگونه به شهادت رسیده‌اند...صل الله علیک یا ابا عبدالله ...