راهکاری جهت تصمیم‎گیری در مورد تعویض روغن

در هنگام تصمیم‎گیری برای تعویض روغن عوامل تاثیرگذار زیادی وجود دارد و در خیلی از موارد، روغن موجود ممکن است اصلا نیاز به تعویض نداشته باشد. امروزه با توجه به افزایش فشارها جهت کاهش هزینه‎های عملیاتی در راستای افزایش سود عملیاتی، نیاز به تعریف یک مشی بهینه جهت تعویض روغن، احساس می شود.در گذشته، اغلب سازمان‎ها منحصرا تعویض روغن‎ها را مطابق دوره‎های از‎ پیش تعیین‎شده انجام می‎دادند که این دوره‎ها بر‎مبنای ملاحظاتی از قبیل تقویم، میزان ساعات کارکرد، میزان مصرف سوخت، مقدار کیلومتر طی‎شده و یا میزان محصول تولید شده بواسطه‎ی تجهیز، برنامه‎ریزی می‎شود. در خیلی از موارد، علاقه‎مندی در بکارگیری این روش در راستای توقف و از سرویس خارج کردن برنامه‎ریزی شده و پرهیز از توقف برنامه‎ریزی نشده در آینده و یا نیاز به تعویض روانکار در حین کار است. علاوه بر این، تعویض روغن تجهیزات جدیدی که هنوز تحت گارانتی هستند، معمولا در بازه‎هایی که توسط کارخانه‎ی سازنده مشخص شده، انجام می‎گیرد که پیروی از این مشی ممکن است بهینه نباشد.از سوی دیگر استراتژی تعویض روغن بر مبنای وضعیت آن، نقش قابل توجهی در کاهش مصرف روغن و هزینه‎های وابسته دارد. اجرای تعویض روغن مبتنی بر وضعیت، هزینه‎ی اضافه‎ای جهت پایش وضعیت دارد که با نام ارزیابی روانکار شناخته می شود؛ همچنین در این روش، ریسک ادامه‎ی کار روغن نزدیک به پایان عمر، نیز اضافه می‎شود که می‎تواند منجر به چالش‎هایی نظیر موارد زیر شود:1. نیاز ناگهانی و نامناسب به تعویض روغن2. فرسودگی و آسیب به ماشین3. نیاز به اجرای یک شستشوی پرهزینه پیش از پر کردن مخزن با روانکار جدید (که ناشی از اکسیده شدن روغن دیر تعویض شده است.)بدون هیچ سبک و سنگین کردنی، برای بیشتر شرکت‎ها و تجهیزات، مزایای تعویض روغن بر مبنای وضعیت خیلی بیش‎تر از ریسک‎ها و هزینه‎های مرتبط با آن است.در این مقاله یک روش سامانمند جهت انتخاب بهینه میان استفاده از تعویض روغن در بازه های زمانی از پیش تعیین شده و تعویض روغن بر مبنای وضعیت، ارائه می‎گردد بدین‎صورت که چندین عامل و عنصر تصمیم‎گیری در یک کارت امتیازی آورده شده است که این عوامل براساس اهمیتشان، وزن‎دهی شده‎اند. در نهایت از امتیاز کلی حاصل از این کارت امتیاز، به عنوان ابزاری برای هدایت تصمیم‎گیری، استفاده می‎شود.هزینه‎های پنهان تعویض روغنهزینه‎های پنهان زیادی در مورد تعویض روغن وجود دارد که شرکت‎ها را مجبور می‎کند که به دنبال یک مشی کاراتر جهت حفظ سلامت و قابلیت اطمینان روغن‎ها باشند. در مطالعه‎ی اخیر بر روی این موضوع، مشخص شد که هزینه‎های واقعی تعویض روغن اغلب بیش از 40 برابر هزینه‎ی خرید خود روغن است. در ادامه یک سری عواملی که در هزینه‎های واقعی تعویض روغن مشارکت دارند، آمده است:هزینه‎ی تولید از دست رفته: شامل کاهش تولید بواسطه‎ی از سرویس خارج‎کردن تجهیز جهت تعویض روغن و آماده‎سازی آن جهت بازگشت به سرویس.هزینه‎های اداری: شامل هزینه‎های برنامه‎ریزی کار، ورود اطلاعات، برنامه‎ریزی نیروی کار، مدیریت انبار، مدیریت دستورکارها، مستندسازی و غیرههزینه‎ی کارکرد نفرات: نیروی لازم جت خالی کردن مخزن روغن، انتقال روغن و ابزار روغن‎ریزی به محل استقرار تجهیز، پر کردن مخزن و آماده سازی تجهیز جهت ورود دوباره به سرویسهزینه‎های حمل و نقل و انبارش: هزینه‎های حمل و نقل و انبارش روغن، فیلتر، قیف، پمپ تخلیه‎ی بشکه و غیرههزینه‎های خرید و بازرسی: هزینه‎های مرتبط با خرید روغن، بازرسی، برچسب‎زنی، ذخیره‎سازی و کارهای اداری (هزینه‎ی بازرسی اغلب شامل هزینه‎های آزمایشگاه نیز می شود.)هزینه‎های تخلیه‎ی روغن: هزینه‎های مرتبط با آشغال‎گیری مواد جامد و مایع حاصل از خارج کردن روغن و تمیزکاری تجهیزهزینه‎های بستن دستمال به سری که درد نمی‎کند!: روغن‎ها بسته به دمای بهره برداری، حجم مایع و تمیزی، اغلب برای مدتی طولانی، قابل سرویس‎دهی باقی می مانند. تخلیه‎ی یک روغن و اضافه کردن روغن جدید به سیستم، ریسک‎هایی در پی دارد از قبیل:1. استفاده از یک روغن اشتباه2. استفاده از یک روغن مصرف شده3. استفاده از یک روغن ناسازگار (با رسوب روغن ته مانده در ماشین)4. تعلیق دوباره‎ی آلودگی‎های موجود در مخزن و نقاط کور5. خرابی‎های با عامل انسانی: مواد شوینده باقی‎مانده در تجهیز، آلوده‎سازی روغن، گم کردن قطعات تجهیز و...حالا که پای هزینه‎ها و ریسک‎های واقعی مرتبط با تعویض روغن به میان آمد، اغلب عاقلانه است که بگذاریم وضعیت روغن مشخص کند که تعویض چه زمانی صورت بگیرد.مزایای جانبی پایش عمر باقی‎ماند ی روغناستفاده از ارزیابی جهت پایش عمر باقی‎ماند‎ی روغن‎ها اغلب به عنوان کاربرد اصلی پایش وضعیت روغن تصور می شود، در حالی که طبق تجربه، ارزیابی روغن مزایای مهم دیگری نیز دارد. گذشته از این، زمان پایش روغن شما همزمان، دیگر نشانه‎های حیاتی سلامت ماشین و وضعیت روغن را شامل فرسودگی، آلودگی، کاربرد روغن اشتباه، سازگاری روغن و غیره را نیز پایش می‎کنید.تمامی روغن‎ها در سرویس، نرخ فرسودگی قابل پیش بینی و یا MTBFندارند. دلیل چنین اتفاقی ناشی از کیفیت متفاوت روغن‎ها، تغییر نرخ آلاینده‎ها، چرخه‎ی کار وابسته به کاربرد، شرایط محیطی و دیگر عوامل تحمیلی تنزل کیفیت روغن است. اگر از روش تعویض روغن مبتنی بر دوره های از پیش تعیین شده، با یک حاشیه‎ی ایمنی منطقی (سطح اعتماد: تعویض روغن جلوتر از زمان واقعی موردنیاز، حدود 95% زمان) استفاده شود، بطور متوسط خیلی از روغن‎ها در حالی که بیش از 50% عمر مفیدشان باقی‎مانده است، تعویض می‎شوند. بطور طبیعی، این طور حدسی کار کردن به همان نسبت منجر به تلف شدن تلاش، زمان، پول و منابع می شود.دیگر عوامل جهت کاهش مصرف روغناجرای کارامد تعویض روغن بر مبنای وضعیت کمک می‎کند که زمان‎بندی تعویض روغن با دقت بیش‎تری انجام شود، یعنی نه دیرتر و نه زودتر (شکل 1).شکل 1 - استفاده از پایش وضعیت جهت تعریف نقطه‎ی بهینه‎ی تعویض روغنهنگام پایش وضعیت، روغن به ما می‎گوید که خسته است و باید تعویض شود اما جدا از آن ما باید بخوبی به پیام‎های آن گوش فرا دهیم. هرچند زمان‎بندی تعویض روغن مهم است، اما مهم‎تر از آن بکارگیری استراتژی‎ها و انجام فعالیت‎های پیش‎کنشی جهت بهبود وضعیت‎هایی است که عمر روغن را زیاد می‎کند. یک استراتژی نگهداشت پیش‎کنشی وقتی بطور صحیح بکار گرفته شود، می تواند عمر روغن را دو تا سه برابر کند. این مهم بوسیله‎ی انجام کارهایی (همچون تمیز، خنک و خشک نگاه داشتن روغن) که منجر به کاهش وضعیت‎هایی می شود که به روغن استرس وارد می‎کند، بدست می‎آید.کمتر از یک سالیک سالدو سالسه سالمیزان خریدهای جدید روغن10000 گالن4500 گالن2100 گالن1420 گالنمیزان شارژ روغن4200 گالن4600 گالن4600 گالن4800 گالننرخ مصرف4/298/049/029/0نرخ مصرف = خرید سالیانه‎ی روغن/ میزان شارژ روغنهدف، کاهش 50 درصدی مصرف روغن در هر سال تا زمانی که نرخ مصرفبه کمتر از 1/0 درصد برسد (متفاوت بر حسب صنعت و عمر تجهیز).جدول 1 - روند نرخ مصرف روغنخیلی‎ها بهبود در مصرف روغن را با استفاده از پایش نرخ مصرف روانکار (LCR) انجام می‎دهند. LCR، حاصل میزان روانکارها و سیال‎های هیدرولیک اضافه شده به تجهیزات در سال است، تقسیم بر مقدار سیالی که این تجهیزات حفظ می‎کنند (جدول 1). با بکاربردن ارزیابی روغن همراه با نگهداشت پیش‎کنشی، تنها در طی چند سال، روند نزولی قابل‎توجهی در نرخ مصرف روغن بدست می‎آید.کارت امتیازی تعویض روغن بر مبنای وضعیتتصمیم‎گیری برای زمان تعویض روغن، خواه بر مبنای بازه‎های از پیش تعیین‎شده و یا بر مبنای وضعیت، باید با توجه به یک سری عوامل انجام شود. برای این منظور یک کارت امتیازی با عنوان " کارت امتیازی تعویض روغن بر مبنای وضعیت " تهیه شده که فرایند تصمیم‎گیری را آسان می‎کند (جدول 2).این کارت امتیازی، یک سیستم امتیازدهی است که کاربر را قادر می سازد تا بسادگی با پاسخ به 9 پرسش دارای امتیاز و سپس جمع بندی کل امتیازات، تصمیم‎گیری کند. نتیجه امتیازات به این صورت است :· امتیاز 100 یا بیش از آن، پیشنهاد می‎کند که تجهیز، نامزد خوبی برای انجام پایش وضعیت روغن است.· امتیاز بیش از 200 تقریبا شما را مطمئن می‎کند که پایش وضعیت روغن برای آن تجهیز انجام شود.در ادامه منطق استفاده از 9 عامل بکار‎رفته در امتیازدهی آمده است:1. حجم روغن: به دلیل این که انجام تخلیه و تعویض روغن مستلزم صرف زمان و تلاش است، مقدار کل روغن باید به عنوان یک عامل در نظر گرفته شود. اگر حجم روغن تعویضی کم باشد (مخزن کوچک روغن)، ممکن است حتی اگر میزان روغن مصرفی به یک سوم کاهش یابد، باز هم هزینه‎ی ارزیابی توجیه نداشته باشد.2. نرخ سرریز: مخازن روغنی که بخاطر نشتی، سوختن روغن و علت‎های دیگر مقدار زیادی روغن از دست می‎دهند و نیاز به سرزیر‎کردن روغن دارند، ممکن هست هیچوقت نیازی به تعویض روغن نداشته باشند. روغن سرریز جدید نتنها مقدار بیشتری افزودنی به سیستم تزریق می‎کنند بلکه غلظت آلودگی‎هایی مثل آب، خاک، اسیدها و دیگر تنزل‎دهنده‎های کیفیت روغن را کاهش می‎دهد.3. هزینه‎ی روغن: گران بودن یک روغن تمایل به حفظ و تخلیه نکردن زودتر از موعد آن را بیش‎تر می‎کند. خیلی از روغن‎های ویژه و سینتتیک، می توانند تا 10 برابر گران‎تر از دیگر روغن‎ها باشند. نظر به این که یکی از عوامل انگیزشی برای خرید روغن‎های ویژه، عمر طولانی آن‎هاست، انجام تصمیم‎گیری دقیق‎تر در مورد زمان تعویض این نوع روغن‎ها در اغلب موارد توجیه‎پذیر است. در این مورد، تصفیه و بازیابی روغن‎های استفاده شده نیز باید مورد توجه قرار گیرد. تصفیه‎ی روغن و بازافزونی افزودنی‎ها، در اصل یک نوع تعویض روغن است اما با هزینه‎ی پایین‎تر. مورد دیگری که باید در نظر گرفته شود، تخلیه‎ی نسبی روغن است.4.هزینه‎های عمل تعویض روغن: هزینه‎های تعویض روغن فراتر از هزینه‎ی خرید روغن است و عوامل زیادی را شامل می شود. باید بررسی شود که چه مزایایی بواسطه‎ی تعیین دقیق دوره‎های تعویض روغن با استفاده از وضعیت آن بدست می‎آید. نمونه‎هایی از این هزینه‎های پنهان، پیش از این در قسمت "هزینه‎های پنهان تعویض روغن" آمده است.5. قابلیت دستیابی ماشین: خیلی از تجهیزات، مخازن روغن و شیرهای تخلیه‎ای دارند که برای نگهداشت روتین قابل دستیابی نیستند. در این موارد، نیاز به دستیابی باید بخوبی برنامه‎ریزی شده و تناوب تعویض‎ها حداقل شود.6. بازه‎های تعویض روغن توصیه‎شده توسط سازنده‎ی تجهیز: خیلی از سازندگان، راهنماهای دقیقی برای روانکاری دارند و برخی تنها حداقل توصیه‎ها را ارائه می‎دهند. چون شرایط کارکردی هر تجهیز (باز، سرعت، دما و ...) مشخصا متفاوت است، توصیه‎های ارائه شده توسط سازندگان، اغلب سختگیرانه است. عمل کردن به چنین توصیه‎های سختگیرانه‎ای می‎تواند منجر به تعویض‎های زودتر از موعد و غیرضروری شود.7. دسترسی به امکانات ارزیابی روغن: امکانات ارزیابی روغن برای اکثر سازمان‎ها قابل دسترسی است اما موارد زیادی وجود دارد که یا روغن ماشین را نتوان نمونه‎گیری کرد و یا آزمایشگاه ارزیابی مناسبی در دسترس موجود نیست. این مورد خیلی به پراکندگی جغرافیایی تجهیزات و وجود نیروی کار و یا دیگر دلایل وابسته است. ارزیابی روغن درون سازمان و یا در محل مزایای مشخصی دارد اما هزینه و نیروی کار درگیر در ارزیابی می تواند آن مزایا را خنثی کند.8. پیامد خرابی: احتمالا تغییر رویه‎ی کامل از یک برنامه‎ی تعویض روغن دوره‎ای به تعویض روغن بر مبنای وضعیت برای تجهیزاتی که ریسک بالای ایمنی دارند و یا توقف اضطراری آن ها هزینه‎های هنگفتی به دنبال دارد، ممکن نباشد. در این موارد، مزایا، ریسک‎ها را پوشش نمی‎دهد. هنگامی که درجه‎ی بالایی از قابلیت اطمینان، مطلوب باشد، اغلب، بهترین برنامه، ترکیبی از تعویض روغن بر مبنای وضعیت و دوره‎ای است؛ بصورتی که موعد هرکدام که زودتر رسید، آن برنامه انجام شود. به دلیل این که گاهی اوقات روغن‎ها ممکن است زودتر از موعد مورد انتظار خراب شوند و یا در صورتی که از یک روغن اشتباه استفاده شود، یک همچنین استراتژی ترکیبی‎ای می تواند بهترین نتیجه را حاصل کند.9. کیفیت فیلتراسیون:نگهداشت پیش‎کنشی در مورد عمر و قابلیت اطمینان بیش‎تر روغن‎ها صحبت می‎کند. زمانی که روغن‎ها بصورت مداوم پاکیزه نگه‎داشته شوند، سطوح روغنکاری با چالش کمتری (خوردگی، ساییدگی و...) مواجه می‎شوند. کنترل آلوگی، باعث طولانی شدن دوره‎های تخلیه بر مبنای وضعیت می‎شود. بالعکس، پر‎کردن مخازن با روغن آلوده، موجب خراشیدگی سطوح روانکاری شده و باعث می‎شود که تنها به همین دلیل و بدون درنظر گرفتن دیگر خصوصیات روغن، عمل تعویض انجام شود. در این موارد، تعویض روغن، تبدیل به راهکار پیش‎فرض برای رهایی از خاک و آب درون تجهیز می‎شود. در بررسی این عامل همچنین باید این احتمال نیز درنظر گرفته شود که روغن تازه ممکن است تمیزتر از روغن تخلیه شده نباشد؛ همچنین باید هزینه‎ی فیلتراسیون نیز به عنوان یک عامل درنظر گرفته شود.خلاصه:جهت تصمیم‎گیری در مورد تعویض روغن، عوامل و نکات زیادی وجود دارد که باید درنظر گرفته شود. در مورد تجهیزات بحرانی و در مواردی که هزینه‎ی تعویض روغن بالاست، واقعا نیاز است که مفروضات گذشته به چالش کشیده شود. کارت امتیازی ارائه‎شده در این مقاله، یک روش سامانمند جهت رسیدن به یک تصمیم بهینه ارائه می‎دهد. نویسنده پذیرای نظرات و پیشنهادات شما جهت بهبود این کارت امتیازی است.نویسنده: جیم فیچجیم فیچ موسس و مدیرعامل شرکت Noria Corporation است که تجربه‎ی زیادی در مورد روانکاری، ارزیابی خرابی و تحقیقات خرابی تجهیزات دارد. وی تاکنون به صدها شرکت در تهیه و گسترش برنامه‎های روانکاری و ارزیابی خرابی، مشاوره داده است. شما می توانید از طریق ایمیل jfitch@noria.com و تلفن 918-749-1400 با جیم فیچ در تماس باشید.