بیایید به دور از تعصب و جانبداری، و کاملا علمی و واقع‌بینانه، بررسی کنیم که آیا بورس ایران واقعا حباب دارد؟

بیایید به دور از تعصب و جانبداری، و کاملا علمی و واقع‌بینانه، بررسی کنیم که آیا بورس ایران واقعا حباب دارد؟توجه: این مقاله به مرور زمان، ویرایش و یا تکمیل می‌شود!تقاضا: در صورتی که با مشکل تایپی، دستوری و یا مفهومی در این مقاله برخورد کردید، از شما دوست عزیز و گرامی، صمیمانه تقاضا می‌کنم که اینجانب را مطلع کرده، تا نسبت به تصحیح و یا تکمیل آن، در اسرع وقت، اقدام نمایم.با کمال تشکرداریوش تصدیقیکانال تلگرام: IranianExperts@شماره تلفن همراه: ۰۹۱۲۱۰۸۷۴۶۱نشانی پست الکترونیکی: DariushT@GMail.comفیلم‌های آموزشی https://www.aparat.com/DariushTآدرس سایت‌ها: https://WebsiteAnalytics.ir - http://IranianExperts.ir - http://Date2Date.irنسخه مقاله: ۱.۷ - تاریخ بروزرسانی: ۱۳۹۹/۰۲/۲۵با سلام و احترامهمانطور که در عنوان این مقاله شرط کرده‌ام، از یکایک شما بزرگواران تقاضا می‌کنم که به دور از تعصب و جانبداری، این مقاله را مطالعه نموده، تفکر و تعمق کرده و سپس تصمیم‌گیری نمایید.با عنایت به این پیش‌شرط، دو دسته از عزیزانی که ادعا می‌کنند:دسته اول) شاخص بورس ایران تا عدد دو و نیم میلیون، بدون استراحت و اصلاح، رشد شارپی خواهد داشت و مطلقا هیچ حبابی ندارد!ودسته دوم) بورس ایران حبابی است که هر لحظه ممکن است منفجر شود و دولت به دلیل کسری بودجه، می‌خواهد از طریق بورس، سر مردم را کلاه بگذارد!را به آرامش و خویشتن‌داری دعوت می‌کنم!اصولا در هر موضوعی، زمانی که بحث تعصب و جانبداری وارد شود، واقعیت و ماهیت آن موضوع تحریف شده و مسیر ذهنی انسان‌ها به خطا خواهد رفت!برای پاسخ دادن به سوال مذکور، سوال‌های دیگری را مطرح کرده و پاسخ آن‌ها را در ذیل آن می‌نویسم و شما خواننده محترم، پس از اتمام مقاله، می‌توانید خودتان نتیجه‌گیری و تصمیم‌گیری کنید.سوال) آیا وضعیتی که در حال حاضر بورس ایران بوجود آمده است، طبیعی است؟پاسخ) کاملا طبیعی است! ولی بی‌سابقه است! بسیاری از دوستان، رفتاری که در آن، پولی را در بانک سپرده‌گذاری می‌کنند و یا به یک شخص، اصطلاحا نزول می‌دهند را با عمل سرمایه‌گذاری و خرید سهام، اشتباه می‌گیرند!بیایید این موضوع را بیشتر باز کنیم. فرض کنید که یک بانک به شما بگوید که "ای مردم! بیایید پول‌های خود را در بانک ما سپرده‌گذاری کنید و ما در پایان یک‌سال، به شما منفی بیست درصد سود می‌دهیم!" یعنی اگر ما، در این بانک، یک‌صد میلیون تومان پول سپرده‌گذاری نماییم، پس از گذشت یک‌سال، نه تنها بانک، سودی به ما نخواهد داد، بلکه بیست درصد (معادل بیست میلیون تومان) نیز از ما خواهد گرفت! طبیعتا هیچ فرد عاقلی که ضریب هوشی وی کمی بیشتر از یک تک سلولی باشد! پولی را در این بانک سپرده‌گذاری نخواهد کرد! ولی این مساله با سهام‌داری و سرمایه‌گذاری کاملا متفاوت است! در بورس و برای شرکت‌های بورسی، مفهومی وجود دارد به نام EPS، یعنی سودی که خود صاحبان یا مدیران آن شرکت ادعا یا پیش‌بینی می‌کنند که پس از یک‌سال، به ازای هر برگ سهم، به صاحبان سرمایه پرداخت خواهند کرد. اگر وارد سایت شرکت مدیریت فنآوری بورس تهران شده و وارد قسمت دیده‌بان بازار شویم، سهم‌های بسیار زیادی خواهیم دید که EPS آن‌ها منفی است! ولی به سادگی متوجه می‌شویم که حجم عظیمی از متقاضیان، در صفوف سنگین خرید، در انتظار خرید این‌گونه سهم‌ها می‌باشند! آیا این افراد، با فرض این‌که می‌دانند EPS این شرکت‌ها منفی است و باز هم نسبت به خرید سهم این شرکت‌ها اقدام کرده و سر و دست می‌شکنند، مجنون هستند و آیا رفتار آن‌ها غیر منطقی است؟ در پاسخ باید گفت که مطلقا این‌گونه نیست! چرا که آن‌ها به دارایی‌های آن شرکت و چشم‌اندازهای آن شرکت نگاه می‌کنند!بگذارید بیشتر توضیح دهم. شاید بد نباشد بدانید که یکی از زیان‌ده‌ترین شرکت‌های آمریکایی، شرکت گوگل می‌باشد! شرکتی که به طور خلاصه، هر ساله، خرجش از دخلش بیشتر است! ولی شاید برای شما جالب باشد بدانید که شرکت گوگل، جزء معدود شرکت‌هایی است که همیشه سهامش رشد داشته و اتفاقا از رشد شارپی نیز برخوردار است! در علم اقتصاد و در علم حسابداری صنعتی، ما دو مفهوم بسیار مهم داریم که به آن‌ها درآمد فرصت و هزینه فرصت اطلاق می‌شود. در این مقاله، با مفهوم هزینه فرصت کاری نداریم ولی بگذارید در خصوص درآمد فرصت کمی با هم صحبت کنیم. زمانی که شرکت گوگل یک Mail Server به نام GMail را، آن هم به صورت کاملا رایگان، راه‌اندازی می‌کند، طبیعتا هزینه‌هایش بسیار بالا می‌رود! هزینه تهیه و نگهداری Server های زیاد و قدرتمندی که باید این حجم، نامه‌الکترونیکی را مدیریت و ارسال نمایند، طبیعتا بسیار بالاست! ولی به محض آن که این سرویس پر هزینه، که (در ظاهر) هیچ‌گونه سودآوری ندارد را راه‌اندازی می‌کند، سهامش به جای این‌که سقوط کند، به شدت بالا می‌رود! چرا که فاکتور بسیار مهمی در این وسط نقش دارد که به آن درآمد فرصت می‌گویند! درآمد فرصت بدان معنا است که اگر روزی، گوگل تصمیم بگیرد که Mail Server خود، یعنی GMail را پولی کند، طبق نظریه‌های تجارت الکترونیکی MBA، اگر لااقل ده درصد از این مشتریان حاضر شوند که سالیانه یک مبلغ ناچیزی را بابت این سرویس پرداخت نمایند، درآمد بسیار چشم‌گیری ایجاد می‌شود! و این موضوع باعث می‌شود، علی‌الرغم این‌که EPS شرکت گوگل منفی می‌باشد و حتی ممکن است که منفی‌تر نیز شود، قیمت سهامش بالاتر برود!این مطالب نشان می‌دهد که یک شرکت می‌تواند دارای EPS منفی بوده و سهام آن (حتی شارپ) رشد نماید.سوال) پس با این حساب نباید به EPS شرکت‌ها اهمیت داده و اگر منفی هم بودند می‌توانیم آن‌ها را با خیال راحت خریداری کنیم؟جواب) خیر! مطلقا این‌گونه نیست!نکته اول آن که در بورس، همیشه روند شرکت اهمیت دارد! شرکتی که سالهاست بدون خلاقیت مدیریتی و صنعتی، و بدون ایجاد خطوط تولید و یا خطوط صادراتی جدید، هر ساله دارای EPS منفی بوده و هر ساله به طور متوسط EPS آن منفی‌تر نیز می‌شود، اصلا سهم خوبی برای خرید نمی‌باشد! ولی شرکتی که EPS آن هر ساله، به طور متوسط (ضمن آن‌که منفی نیز می‌باشد) بهبود پیدا می‌کند، چشم‌انداز مناسبی داشته و خرید سهم آن می‌تواند معقول باشد.نکته دوم که مجددا به سوال اول برمی‌گردد آن است که ما سرمایه‌گذاری می‌کنیم! و زمان سرمایه‌گذاری درست (نه سفته‌بازی) معمولا ۲ تا ۵ ساله می‌باشد! و به همین دلیل است که همیشه اولین شعاری که در خصوص بورس، در تمام دنیا سر داده می‌شود، صبوری است! شما زمانی که با یک بسازبفروش شریک می‌شوید که یک برج را بسازد و پول قابل توجهی نیز در اختیار وی قرار می‌دهید، قطعا توقع ندارید که هر ماهه و یا هر ساله، به شما سود ثابت و قابل‌توجهی پرداخت نماید! این نگاه، یک نگاه غیر سرمایه‌گذای و به تعبیری نزول‌گیری است! زمانی که شما با یک بسازبفروش و یا یک شرکت دانش‌بنیان، شریک می‌شوید و بخشی از سهام وی را خریداری می‌کنید، ضمن آن‌که EPS آن تا مدت‌ها (ماه‌ها و حتی سال‌ها) قطعا منفی می‌باشد، توقع هیچ سودی نخواهید داشت! بلکه پس از آن‌که آن محصول یا شرکت به سرانجام رسید، سود محقق شده را طلب خواهید کرد.نکته سوم این ‌که در کشور ما، شرکت‌هایی وجود دارند که نه تنها EPS آن‌ها منفی است، بلکه سالهای سال است که EPS آن‌ها منفی است و به احتمال زیاد در سال‌های آتی نیز EPS آن‌ها منفی خواهد بود، ولی باز هم (جالب است بدانید که به طور منطقی) سهام آن‌ها مورد استقبال سهامداران قرار می‌گیرد! مانند سهام ایران‌خودرو و سایپا! ولی واقعا علت چیست؟ این اتفاق در کشورهایی مانند ایران و ونزوالا و غیره که نسبت به کشورهای دیگر، تورم بسیار بالا و چشم‌گیری دارند رخ می‌دهد! در حال حاضر امکان خرید سهام ایران‌خودرو به دلیل افزایش سرمایه وجود ندارد، ولی من به شخصه، به محض این‌که وضعیت این نماد به حالت مجاز باز گردد، از سهم آن خواهم خرید! ولی چرا؟ مجددا تاکید می‌کنم که من می‌خواهم سهام ایران خودرو را به نیت سرمایه‌گذاری و بالابردن دارایی خود خریداری کنم و نه صرفا سود بگیرم! و در خصوص این مدل نمادهای خاص! در زمان خرید سهم‌شان به EPS آن توجه چندانی نمی‌کنم! با خودم این‌گونه فکر می‌کنم که فرض می‌کنم که پس از خرید سهام شرکت ایران‌خودرو، این شرکت ورشکست شود! (اتفاقی که در این ۴۰ سال رخ نداده و بعید می‌دانم که در سال‌های آتی نیز رخ دهد!) اگر کلیه دارایی‌های شرکت ایران‌خودرو، به قیمت روز، دقیقا ارزیابی (مجدد) گردد (زمین، ملک، ماشین‌آلات و غیره) من قطعا چندین برابر پولی را که سرمایه‌گذاری کرده‌ام بدست خواهم آورد و اگر سهام‌دار شرکت‌هایی مانند ایران‌خودرو باشم، شک نکنید که هر روز از خدا می‌خواهم که این شرکت اعلام ورشکستگی نماید! :-)سوال) بالاخره نفهمیدیم که لااقل در این شرایط غیرمتعارف بورس، وارد بورس بشویم و یا اگر در داخل آن هستیم، خارج شویم؟جواب) برای پاسخ به این سوال، بگذارید خاطره‌ای را برایتان نقل کنم. من برای رسیدن از سهروردی به نیاوران، راه‌های کوچه‌پس‌کوچه زیادی بلد هستم. یک شب که خیلی برفی و ناآرام بود، در خدمت یک جناب سرهنگ (راهنمایی رانندگی) بودم و قرار بود ایشان را به سمت نیاوران ببرم. می‌خواستم از کوچه‌پس‌کوچه‌ها بروم که ایشان به من خطاب کرد که مطلقا این کار را نکنم و از بزرگراه بروم! توصیه ایشان را قبول کردم و از بزرگراه به سمت نیاوران رهسپار شدیم. در راه، دلیل این تاکید ایشان را جویا شدم. ایشان گفتند: در این هوای برفی و ناآرام، هر جایی ممکن است که ترافیک سنگین ایجاد شود، اگر ترافیک سنگین، در کوچه‌پس‌کوچه‌ها رخ دهد که البته احتمال آن هم کم نیست، تا صبح گرفتار می‌شویم! ولی معمولا ما دستور داریم که با اولویت بالا، بزرگراه‌ها را باز کنیم! پس اگر در بزرگراه، به ترافیک سنگینی برخورد کردیم، بالاخره تا یکی دو ساعت، مسیر باز خواهد شد، ولی کوچه‌پس‌کوچه‌ها خطر زیادی دارد!این توصیه جناب سرهنگ، همیشه و در هر مقطعی از زمان و شرایط، سرلوحه تصمیماتم شده است. لذا در بورس هم این توصیه بسیار با اهمیت را رعایت کرده و بکار می‌برم. زمانی که بورس در شرایط نرمال به سر می‌برد، خیلی‌ها در کنار سهام‌داری، سهام‌بازی نیز می‌کنند که همان کوچه‌پس‌کوچه‌های رسیدن به سودهای بیشتر می‌باشد، که هر چند ریسک دارد، ولی خطرناک نیست! ولی در شرایط فعلی، شاید خرید و فروش سهام‌های به اصطلاح VIP، رانتی و غیره را خیلی به صلاح نمی‌دانم! و خودم به شخصه، صرفا سهام‌هایی که از بنیان خوبی برخوردار هستند را تهیه کرده و سهام‌داری می‌کنم. هر چند که در پاسخ سوال قبل، عرض کرده‌ام که در خیلی از موارد، منفی بودن EPS، چندان اهمیتی ندارد، ولی در این شرایط، بیشتر به سراغ سهام‌هایی می‌روم که ضمن آن‌که دارای EPS مثبتی هستند، P/E خوب و معقولی نیز دارند.تئوری یا استراتژی من برای خرید این‌گونه سهام‌ها، این است که با فرض این‌که بورس ایران اصلاحی داشته باشد و یا حتی دچار ریزش و یا سقوط شدیدی شود، صرفا از سود خوبی که آن شرکت در پایان سال مالی به اینجانب پرداخت می‌کند استفاده می‌کنم و استرسی پیدا نمی‌کنم!با توضیحاتی که در ذیل خواهم نوشت، توضیح خواهم داد که چگونه متوجه می‌شویم، سودی که آن شرکت در پایان سال مالی پرداخت می‌کند از سود سپرده‌گذاری در بانک‌ها بیشتر و مطلوب‌تر می‌باشد.آموزش P/Eتعبیر اول) نسبت P/E نسبتی است که از حاصل تقسیم قیمت (پایانی) بر EPS حاصل می‌شود و با فرض ثابت بودن EPS، هر چقدر که قیمت (پایانی) سهم بیشتر شود، P/E بیشتر شده و هر میزان قیمت (پایانی) کمتر شود، P/E کاهش می‌یابد.تعبیر دوم) بیایید تعبیر دوم را با یک مثال توضیح دهیم: فرض کنید که P/E یک سهم، عدد ۵ باشد. این بدان معنا است که ما حاضریم برای این‌که در طی یک سال (مالی) یک ریال سود از این سهم بدست آوریم، ۵ ریال سرمایه‌گذاری کنیم.تعبیر سوم) P/E عکس نرخ بهره است. یعنی اگر P/E یک سهم، عدد ۵ باشد، نرخ بهره این سهم، یک پنجم، یا ۲۰ درصد می‌باشد.زمانی که P/E یک سهم کمتر یا مساوی نرخ بهره بانک باشد، مطلوبیت بسیار بالایی برای خرید آن وجود دارد چرا که سود سهم، بیشتر یا مساوی سود سپرده‌گذاری بانکی خواهد بود!زمانی که سود بانکی ۲۴ درصد بود، P/E جذاب، عددی کمتر یا مساوی یک‌صد تقسیم بر ۲۴ یعنی عدد ۴.۲ بود.زمانی که نرخ سود بانکی به ۲۰ درصد کاهش پیدا کرد، P/E جذاب، عددی کمتر یا مساوی ۵ بود.زمانی که نرخ سود بانکی به ۱۸ درصد کاهش پیدا کرد، P/E جذاب، عددی کمتر یا مساوی ۵.۶ بود.حال که نرخ سود بانکی به ۱۵ درصد کاهش پیدا کرده است، P/E جذاب، عددی کمتر یا مساوی ۶.۷ می‌باشد. در صورتی که بخواهیم کوتاه‌مدت سرمایه‌گذاری کنیم، به سود کوتاه‌مدت بانکی توجه می‌کنیم که در حدود ۸ درصد می‌باشد، پس برای کوتاه مدت، P/E کمتر یا مساوی ۱۲.۵ مطلوب می‌باشد.با عنایت به نکات فوق، شاید متوجه شده باشید که چرا دولت فعلی و حتی دولت‌های پیشین خیلی علاقه‌مند بوده‌اند که همیشه نرخ سود بانکی را کاهش دهند!با توجه به نکات فوق، و با وجود شرایط بی‌سابقه‌ای که در بورس ایران رخ داده است، برای سهام‌داری (سرمایه‌گذاری بلندمدت)، سهام‌هایی را خریداری می‌کنم که دارای P/E کمتر یا مساوی ۶.۷ بوده و برای سهام‌بازی (سرمایه‌گذاری کوتاه مدت)، سهام‌هایی را خریداری می‌کنم که دارای P/E کمتر یا مساوی ۱۲.۵ باشند.با این استراتژی و در این شرایط خاص، ضمن آن‌که از بورس خارج نمی‌شوم!، همه دوستان خود را برای لااقل حفظ شدن ارزش پول نقدی که دارند، به ورود در بورس ایران نیز تشویق می‌کنم!پایان