محیط زیست و شاخص های اقتصادی

GDP, GDP, GDPجی دی پی: این کلمه مخفف رو حتما شنیدید، من هم شنیدم، و تا حدی از معناش آگاه هستم.در فارسی بهش میگن تولید ناخالص داخلی، برای امثال منِ اقتصاد نخوانده هم یه ابزاری هست برای فضل فروشی که دانشمان را به رخ مردم عادی بکشیم و برتری بجوییم …بگذریم،این شاخص اقتصادی یک عدد هست که میزان بزرگیِ اقتصاد یه کشور رو نشون میده، مثلا اگر با یک شرکت بخواهیم مقایسه کنیم میشه چیزی معادل گردش مالی سالانه یک شرکت.یه سری سازمان های ملی و بین المللی هم هستند که هر سال این شاخص و امثال این شاخص رو برای کشورها محاسبه می کنند و گزارش های مالی مفصلی رو منتشر می کنند.بعد من و امثال منِ دانشگاه دیده و کمابیش آشنا با زبان انگلیسی و همچنین تشنه ی فضل فروشی و دریافت تایید و تمجید از طرف سایرین هم میریم این داده های منتشر شده اقتصادی مثل همین تولید ناخالص ملی را بررسی می کنیم و کشور های مختلف را مقایسه می کنیم و هر سال اطلاعاتمان را به روز رسانی می کنیم و بعد در محافل حقیقی و مجازی آن ها را اعلام می کنیم …بعد هم چون ذاتا رویه منتقد بودن و نالیدن از وضع موجود و سر ناسازگاری داشتن و مخالفت کردن، به استناد هرم نیازهای مزلو حس spontaneity یا همان «من هم برای خودم حرفی برای گفتن دارم» را ارضا می کند، و اضافه کنید حس خوب آزادگی و جیره خوار حاکمیت نبودن را، و اضافه کنید فرهنگ شیعی را که از دل یک مخالفت سیاسی بیرون آمده و همواره اپوزوسیون بوده، ... شروع می کنیم به ناله کردن که وضعیتی است، آیا حق مردم این سرزمین با این پیشینه و تمدن و ذخایر طبیعی و سرمایه های انسانی این است؟برگردم به اصل مطلب:تعریف چنین شاخص هایی و وجود چنان سازمان هایی که هر ساله شاخص ها را محاسبه می کنند و با تبلیغات گسترده در دنیا پخش می کنند و نخبگان و دانشگاهیان همه کشور ها را به مقایسه و بررسی این شاخص ها می کشانند، چه بر سر ما آورده؟ما منظورم ما انسان ها هستیم، نه ما ایرانی ها.میگویم با ما چه کرده:یک بازی تعریف کرده و امتیاز های آن بازی همین شاخص هاست. و ما برای این بازی اهمیت زیادی قائلیم، چون خودمان تحلیلگر های این بازی و گزارش گرهای آن هستیم، (در اینجا ما یعنی دانشگاهیان و تحصیل کرده های هر کشور)پس همه را تشویق می کنیم در میدان این بازی به دنبال توپ بدوند و سعی کنند امتیاز بیشتری بگیرند و از گرفتن این امتیاز خوشحال شوند. و ما انسان ها در واقع در حال مدیریت شدن به وسیله فدراسیون اصلی و نانوشته این بازی هستیم، فدراسیونی که شاید خودش هم نداند وجود دارد.از این دست بازی ها و امتیازات در موارد مختلف دیگری هم وجود دارد، بعضی را نام می برم:رتبه بندی دانشگاه های جهان،اچ ایندکس و ساینس دانان پر استناد،شاخص نوآوری و تعداد شرکت های دانش بنیان!شاخص ساعات کار مفیدشاخص سرانه مطالعهشاخص امید به زندگیوشاخص مرگ و میر و واکسیناسیون کوویدحالا مشکل من با این شاخص ها و این بازی که انسانها به راه انداخته اند چیست؟مشکل اصل بازی نیست، مشکل تعریف نادقیق این شاخص هاست.که چه بسا در بسیاری موارد تعریف یک شاخص دقیق و کارامد غیر ممکن باشد.مثال میزنم:دو کشور الف و ب را در نظر بگیرید،این دو کشور جمعیت یکسانی دارند، آب و هوا و جغرافیای مشابه دارند، مردمش نژاد مشابه دارند و از حیث فناوری و پیشرفت های علمی هم مشابهت دارند.فرض می کنیم دو کشور در تمام سرفصل های تولیدی و خدماتی یکسان باشند، فقط با یک تفاوت:مردم کشور الف به طور متوسط و طبق فرهنگ و عادت، روزی ۶ بشقاب غذا در ۶ وعده میخورند که هر بشقاب را نیم خورده و نیم دیگر را دور می ریزند.همچنین مردم کشور الف به طور متوسط هر سال ۲ جفت کفش مصرف می کنند، یعنی کفش تا یک مقدار شکل خود را از دست می دهد کنار می گذراند و به زباله دان می سپرند و هر ۶ ماه یک جفت کفش جدید می پوشند.در عوض مردم کشور ب روزانه ۳ بشقاب غذا و در ۳ وعده میخورند و طبق عادت، غذایی را دور نمی اندازند.و به طور متوسط هر جفت کفش را یکسال می پوشند و در صورت خرابی آن را تعمیر می کنند.(فرض می کنم کیفیت غذا و کفش تولیدی در دو کشور یکسان باشد)حال سوال اینجاست:تولید ناخالص داخلی کشور الف بیشتر است یا کشور ب؟طبیعتا کشور الف که مصرف گراست تولید ناخالص داخلی یا همان GDP بیشتری دارد. چون حجم گردش مالی صنعت غذا و کفش در آن ۲ برابر کشور ب می باشد.پس در مجامع بین المللی برای کشور الف بیشتر کف و سوت میزنند و از نظر اقتصادی قوی ترش می دانند پس نخبگان کشور الف از شرایط خودشان نسبت به کشور ب راضی ترند.این در حالی است که کشور الف در حال نابود کردن محیط زیست است و دارد سوت و کف می شنود و به تاخت می تازد،با اینکه نه مردمش رفاه بیشتری دارند و‌ نه شاد ترند و نه بهره مند تر …بنابراین: این شاخص های اقتصادی و سوت و کف زدن ها هستند که محیط زیست و کره زمین را نابود می کنند، و هیچ راه قابل اعتمادی جز قناعت و لگام زدن به اسب مصرف گرایی برای حل مشکل محیط زیست وجود نداردمثال مشابهی در مورد شاخص سرانه ساعات کاری مفید می توان آورد:آقای الف در روز 16 ساعت کار مفید انجام میدهد و آقای ب 4 ساعت کار مفید انجام میدهد ولی هر دو به یک اندازه خروجی می دهند. (میدانید و میدادنم که چنین مثالی موارد واقعی دارد و در محیط کار و شرکت ها این را دیده ایم)بگذریم از اینکه آقای الف همان 16 ساعت را مثلا صرف تولید کفش هایی می کند که با کیفیت مشابه 6 ماه یکبار از مد افتاده و دور انداخته میشوند و آقای ب کارش صرف تولید کفش هایی میشود که یکسال برای صاحبش کار می کند و پای او را از گزند زمین داغ تابستان و سرد زمستان حفظ می کند.مثال های بیشتری می شود زد، ولی مفهوم منتقل شد و مثال کافی است. خودتان می توانید مثال هایی از این دست برای سایر شاخص ها بیاورید.خلاصه کلام اینکه:1- کورکورانه و فقط به خاطر تشویق و هورای تماشاچیان، به دنبال توپ ندویم، یکبار قواعد بازی را با دید منتقدانه نگاه کنیم.2- شاخص های اقتصادی و رقابت کشورها برای بهبود رتبه اقتصادی شان، عامل اصلی نابودی محیط زیست است.