فایده‌ای هم داره؟!

نگاهی به وضعیت نظرسنجی‌های آموزش درباره استادان و کلاس‌های درسیبه انتهای ترم که می‌رسیم، در کلاس‌ها یک برگه با پنج شش سوال برایمان می‌آورند. قرار است در مورد استادمان و شیوه تدریسش نظر دهیم. ما هم خوشحال که چند دقیقه‌ای از درس خبری نیست و می‌توانیم استراحت کنیم، حالا آن وسط چندتا «خوب» و «بد» هم به سوالاتی که خیلی تحلیل نیاز ندارد، می‌دهیم. وقتی با سوالاتی نه چندان جالب و به زعم‌مان بی‌فایده و بی‌ارتباط روبه‌رو می‌شویم با خود می‌گوییم: یک ترم‌مان خراب شد و کلی رفتارهای عجیب از استاد درس دیدیم، حالا به جای اینکه از من بپرسند اخلاقش چطور است و آیا من چیزی یاد گرفتم یا نه، از ارائه روش‌های نوینش در تدریس می‌پرسند. بله؛ اگر ریاضی یک را از روی پاورپوینت درس دهی، حتما روشت نوین است.راستش را بخواهید دارد باورمان می‌شود از استاد بودن فقط شیوه تدریس و حضور به موقع در کلاس را باید انتظار داشته باشیم. در نهایت هم تصمیم می‌گیریم همین‌جوری خانه‌های خالی را پر کنیم تا این استاد نصیب و روزی بقیه هم بشود. اگر خیلی هم وجدان‌مان درد کند، سعی می‌کنیم حداقل این سوالات پرسیده شده را درست جواب دهیم، به امید آنکه روزی در مورد مباحث مهم‌تری نظرمان را بپرسند و تغییری برای آیندگان ایجاد شود.کوه به کوه نرسید ولی ارزیابی به ارزیابی رسیدبه بهانه هفته آخر ترم، سراغ نظرسنجی دانشگاه در مورد ارزیابی استادان رفتیم. همیشه بحث بوده که این ارزیابی استادان، چقدر موثر است؟ دانشگاه می‌گوید که در ارزیابی و ارتقای استادان، این بازخورد دانشجوها را مدنظر قرار می‌دهد. موضوعی که دور از ذهن هم نیست و دانشجوها احتمالا تأیید می‌کنند که عملکرد استادان جوان‌تر با الگوهای مدنظر این ارزیابی‌ها همراه‌تر است. خاطرات متفاوتی از پر کردن این فرم‌ها در میان ما وجود دارد، همکلاسی‌هایی که بدون توجه به سوالات آن را پر کرده‌اند، نگرانی‌هایی که از عواقب نوشتن نقد در این فرم وجود دارد و مسائلی نظیر این همیشه مطرح بوده است.نظرسنجی در نظرسنجیگرچه در شریف، ارزیابی به صورت کاغذی برگزار می‌شود اما در دانشگاه‌های دیگر که سامانه‌ی آموزشی گلستان را دارند، این نظرسنجی را به صورت الکترونیکی برگزار می‌کنند و این پر کردن فرم اجباری است، در حالی که برای شریفی‌ها، این فرم تنها در اختیار دانشجوهای حاضر در کلاس قرار می‌گیرد. موضوعی که در صورت اجباری نبودن حضور و غیاب می‌تواند به سوگیری‌هایی در جامعه آماری شرکت کننده در ارزیابی هم منجر شود. ارزیابی استادان البته جنبه‌های دیگری نیز می‌تواند داشته باشد که در مورد آن، یک نظرسنجی برگزار کردیم. با توجه به اینکه نظرسنجی ما در روزنامه و نظرسنجی و ارزیابی دانشگاه درمورد استادان، ممکن است کمی گیجی در پی داشته باشد، از همین‌جا به بعد منظور ما از نظرسنجی، آن چیزی است که در روزنامه انجام دادیم و ارزیابی را برای آنچه دانشگاه انجام داده به کار می‌بریم. در نظرسنجی روزنامه، 344 نفر مشارکت داشتند. 72 نفر دانشجوی ارشد هستند، 5 نفر دانشجوی دکترا و بقیه دانشجوی مقطع لیسانس.پر کردن در غیاب استادانیکی از نگرانی‌هایی که در مورد فرم ارزیابی وجود دارد، رسیدن متن‌های انتقادی دانشجویان به دست استادان است. نقدهایی که ممکن است برای دانشجوها عواقبی نیز داشته باشد. دانشجوها نگران هستند که استادها از روی دست‌خط و موارد این چنینی هویت آنها را شناسایی کنند و این دلخوری، در ترم‌های بعد میان روابط دانشجو و استاد، اثر منفی بگذارد. به همین خاطر دانشگاه تلاش می‌کند که این فرم‌ها را با فاصله به دست استادان برساند و هنگام پر کردن فرم نیز استادها در کلاس حاضر نباشند. موضوعی که تا حد خوبی برقرار است و حدود 68 درصد دانشجویان بیان کرده‌اند که معمولا استادان از کلاس خارج می‌شوند. 27 درصد نیز بیان کردند که بعضی استادان در کلاس می‌مانند و بعضی خارج می‌شوند. 5 درصد نیز می‌گویند که استادان در کلاس می‌مانند. موضوعی که باید به حداقل و صفر برسد.الکترونیکی کنیدحدود 16 درصد از کسانی که در این نظرسنجی مشارکت داشته‌اند، با روش کاغذی برای ارزیابی موافق بوده‌اند اما بقیه معتقدند که الکترونیکی شدن این فرایند بهتر است. دلایلی که برای این کار وجود دارد، حذف کاغذ و حفظ محیط‌زیست، راحت بودن جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها و البته حذف شناسایی دست‌خط است. در بقیه دانشگاه‌ها این کار با سامانه گلستان انجام می‌شود، اگر فرض کنیم دانشجویانی که در نظرسنجی شرکت کرده‌اند این موضوع را می‌دانند، به آموزش اعتماد دارند که این اطلاعات را با حذف هویت به دست استادان خواهد رساند.وضعیت بهتر دانشکده‌های تحصیلات تکمیلیمیزان اثرگذاری این فرم‌های ارزیابی نیز مهم است. یک بخش از دانشجویان معتقدند که حتی نتایج این گزارش به دست کسی نمی‌رسد و فقط فرم‌ها چاپ، پر و جمع می‌شود، نه بیشتر. از دانشجوها پرسیدیم «به نظرت نتایج این ارزیابی به گوش استاد می‌رسد؟» که بین یک تا پنج به آن نمره داده شد. دانشکده‌های مدیریت و اقتصاد، انرژی و ریاضی و علوم کامپیوتر بیشتر از بقیه معتقدند این ارزیابی حداقل به گوش استادان می‌رسد. نتایج این سوال را به تفکیک دانشکده هم می‌بینید. بر اساس نظرسنجی روزنامه، دانشکده‌های مواد، شیمی و مکانیک در انتهای جدول هستند و جالب‌ترین قسمت کار آنجاست که دو دانشکده مواد و شیمی، در نظرسنجی پیشین روزنامه در مورد رضایت از رشته و دانشکده نیز وضع خوبی نداشتند. این اتفاق بدان معناست که دانشجویان معتقدند، چرخه بازخوردی مناسبی در دانشکده‌هایشان وجود ندارد و این موضوع می‌تواند محل پیگیری معاونت آموزشی و شوراهای صنفی باشد.آنچه به جایی نرسدالبته این انتظار وجود دارد که وقتی به فرد بازخورد داده می‌شود، او رفتارش را در جهت بهبود تغییر دهد. این سوال را نیز از دانشجویان پرسیدیم که نمودار آن به شکل زیر است. در اینجا نیز وضعیت دانشکده انرژی خوب است و بعد از آن دانشکده مهندسی شیمی قرار دارد. البته در کل، وضعیت خوبی در این بخش وجود ندارد و حتی بالاترین دانشکده‌ها نیز از میانگین نمره کمتری گرفته‌اند.ارزیابی را چگونه پر می‌کنیم؟یکی از نقدهایی که خود دانشجویان به همدیگر وارد می‌کنند، آن است که ارزیابی به خوبی پر نمی‌شود. این اتفاق در نظرسنجی ما دیده نشد و نمره میانگین مشارکت‌کنندگان، 3.9 بود که عدد نسبتا خوبی است. البته نقد مهمی به این عدد وجود دارد و آن هم اینکه دانشجویانی در نظرسنجی ما شرکت کرده باشند که ارزیابی برایشان اهمیت داشته و نمونه‌گیری مناسبی برای این سوال انتخاب نکرده‌ایم.چه مواردی کم است؟مشارکت‌کنندگان در این نظرسنجی بیان کردند که بهتر است از وضعیت اخلاقی و رفتاری استادن نیز پرسیده شود. همچنین در دانشکده‌هایی که نقش دستیاران آموزشی پررنگ است، عملکرد آنها و نظارت استاد بر آنها نیز باید مورد توجه قرار گیرد. جای خالی سوال در مورد کیفیت تدریس، به روز بودن و نظایر آن نیز برای بعضی محسوس بود. همچنین یکی از دانشجویان خواسته بود که ارزیابی درس‌ها متفاوت شود، زیرا درسی مثل کارگاه و آزمایشگاه همانند درس عادی نیست و حتی درس تخصصی و عمومی هم متفاوت هستند. چند نفر هم پیشنهاد داده بودند که اگر نتایج این ارزیابی‌ها شفاف منتشر شود، در انتخاب واحدها موثر خواهد بود و بازخورد بهتری به استادان می‌دهد.بقیه جاها چه خبره؟به بهانه پرونده این شماره تصمیم گرفتیم به نظرسنجی‌های چند دانشگاه خارجی هم نگاهی بیندازیم و ببینیم مردم در آن ینگه دنیا چطور نظر دانشجو را درباره استاد درس جویا می‌شوند. در آخر هم نگاهی به نظرسنجی دانشگاه از فارغ‌التحصیلان انداختیم.نظرسنجی UBCروی سایت دانشگاه و با عنوان "Course Evaluation" منتشر می‌شود. جالب آنکه حدود 40 سوال دارد و از ایجاد علاقه به درس و مفید بودن تمرین‌های داده شده تا انصاف در ارزیابی و نگرانی از یادگیری دانشجو در بین این سوالات به چشم می‌خورد.نظرسنجی MIT با عنوان «نوبت شماست» چند سوال تشریحی را مطرح می‌کند. این دانشگاه برای آزمایشگاه‌ها و میان‌ترم و پایان‌ترم نظرسنجی‌های متفاوتی طراحی کرده. به عنوان مثال در یکی از سوال‌ها پرسیده شده «کدام سوال شما بی‌پاسخ ماند و کلاس را ترک کردید؟» یا سوال درباره استفاده از مثال‌‌ها و عکس‌های خوب در راستای آموزش و تشویق دانشجو در راستای یادگیری و سوال‌هایی که جوانب مختلف درس و امتحان و کلاس و استاد را دربرمی‌گیرد.به نظر می‌رسد دانشگاه هم برای رسیدن به دیدگاه و نگاهی جامع‌تر درباره نظر دانشجوها و ارزشیابی رفتار و شیوه تدریس استادان و عملکرد دانشکده‌ها و دانشگاه نظرسنجی مربوط به فارغ‌التحصیلان را طراحی و اجرا کرده است.نظرسنجی فارغ‌التحصیلان از بخش‌های مختلفی تشکیل شده و به نظر می‌رسد جامعیت خوبی دارد. برای دیدن آن می‌توانید به نشانی survey.edu.sharif.edu مراجعه کنید.در این نظرسنجی پس از انتخاب مقطع، سال ورود و دانشکده ابتدا نظر کلی دانشجو درباره کل دوره از نظر علاقه‌مندی و مفید بودن و شرکت در کلاس‌ها پرسیده می‌شود. در بخش بعدی به هر استاد از دانشکده محل تحصیل می‌توان از منظر تأثیرگذاری علمی، تأثیرگذاری شخصیتی و رعایت اخلاق حرفه‌ای نمره داد. یک قسمت هم برنامه درسی دوره را از جنبه‌های تنوع، تأثیرگذاری بر ارتقای دانش و کسب توانایی‌های حرفه‌ای و کفایت محتوا برای نیازهای شغلی و حرفه‌ای بررسی می‌کند. خدمات آموزشی مختلف دانشگاه، رفتار کارمندان، امکانات فنی و پشتیبانی، تجهیزات کارگاهی و آزمایشگاهی، فضای آموزشی، استاد راهنما، استاد پروژه و کارآفرینی از دیگر مواردی است که در این پرسش‌نامه درباره آنها سوال می‌شود.