خوالیگری کردن ابلیس: بخش 21 جلد اول شاهنامه فردوسی

سلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من هیچ تخصصی ندارم و تازه‌کار هستم. لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (داستان ضحاک و پدرش)، اینجا کلیک کنید.نکته: فایل صوتی که در بالای صفحه هست، از این صفحه وب‌سایت گنجور (خوانش فرید حامد) برداشته شده است.از اونجایی که این شعر هم نسبتا طولانیه، فقط یک بار شعر رو می‌نویسم تا نوشته‌ی امروز خیلی طولانی نشه. اول (مثل همیشه)، داستان رو با هم مرور کنیم.ابیات شعر خوالیگری کردن ابلیسچو ابلیس پیوسته دید آن سخن ... یکی بند بد را نو افگند بنبدو گفت گر سوی من تافتی ... ز گیتی همه کام دل یافتیاگر همچنین نیز پیمان کنی ... نپیچی ز گفتار و فرمان کنیجهان سربه‌سر پادشاهی تو راست ... دد و مردم و مرغ و ماهی تو راستچو این کرده شد ساز دیگر گرفت ... یکی چاره کرد از شگفتی شگفتجوانی برآراست از خویشتن ... سخنگوی و بینا دل و رایزنهمیدون به ضحاک بنهاد روی ... نبودش به جز آفرین گفت و گویبدو گفت اگر شاه را در خورم ... یکی نامور پاک خوالیگرمچو بشنید ضحاک بنواختش ... ز بهر خورش جایگه ساختشکلید خورش خانهٔ پادشا ... بدو داد دستور فرمانروافراوان نبود آن زمان پرورش ... که کمتر بد از خوردنی‌ها خورشز هر گوشت از مرغ و از چارپای ... خورشگر بیاورد یک یک به جایبه خویشش بپرورد بر سان شیر ... بدان تا کند پادشا را دلیرسخن هر چه گویدش فرمان کند ... به فرمان او دل گروگان کندخورش زردهٔ خایه دادش نخست ... بدان داشتش یک زمان تندرستبخورد و بر او آفرین کرد سخت ... مزه یافت خواندش ورا نیک‌بختچنین گفت ابلیس نیرنگ‌ساز ... که شادان زی ای شاه گردنفرازکه فردات از آن گونه سازم خورش ... کز او باشدت سربه‌سر پرورشبرفت و همه شب سگالش گرفت ... که فردا ز خوردن چه سازد شگفتخورش‌ها ز کبک و تذرو سپید ... بسازید و آمد دلی پر امیدشه تازیان چون به نان دست برد ... سر کم خرد مهر او را سپردسیم روز خوان را به مرغ و بره ... بیاراستش گونه گون یک‌سرهبه روز چهارم چو بنهاد خوان ... خورش ساخت از پشت گاو جوانبدو اندرون زعفران و گلاب ... همان سالخورده می و مشک نابچو ضحاک دست اندر آورد و خورد ... شگفت آمدش زان هشیوار مردبدو گفت بنگر که از آرزوی ... چه خواهی بگو با من ای نیک‌خویخورشگر بدو گفت کای پادشا ... همیشه بزی شاد و فرمانروامرا دل سراسر پر از مهر تو است ... همه توشهٔ جانم از چهر تو استیکی حاجتستم به نزدیک شاه ... و گرچه مرا نیست این پایگاهکه فرمان دهد تا سر کتف اوی ... ببوسم بدو بر نهم چشم و رویچو ضحاک بشنید گفتار اوی ... نهانی ندانست بازار اویبدو گفت دارم من این کام تو ... بلندی بگیرد از این نام توبفرمود تا دیو چون جفت او ... همی بوسه داد از بر سفت اوببوسید و شد بر زمین ناپدید ... کس اندر جهان این شگفتی ندیددو مار سیه از دو کتفش برست ... عمی گشت و از هر سویی چاره جستسرانجام ببرید هر دو ز کفت ... سزد گر بمانی بدین در شگفتچو شاخ درخت آن دو مار سیاه ... برآمد دگر باره از کتف شاهپزشکان فرزانه گرد آمدند ... همه یک به یک داستان‌ها زدندز هر گونه نیرنگ‌ها ساختند ... مر آن درد را چاره نشناختندبه سان پزشکی پس ابلیس تفت ... به فرزانگی نزد ضحاک رفتبدو گفت کاین بودنی کار بود ... بمان تا چه گردد نباید درودخورش ساز و آرامشان ده به خورد ... نباید جز این چاره‌ای نیز کردبه جز مغز مردم مده‌شان خورش ... مگر خود بمیرند از این پرورشنگر تا که ابلیس از این گفت‌وگوی ... چه کرد و چه خواست اندر این جستجویمگر تا یکی چاره سازد نهان ... که پردخته گردد ز مردم جهانداستان خوالیگری کردن ابلیس در شاهنامهدر بخش قبلی خواندیم که ابلیس به همدستی ضحاک، پدرش (مرداس) را به قتل می‌رساند و ضحاک بر تخت پادشاهی می‌نشیند. پس از مدتی، ابلیس در لباس جوانی آراسته به درگاه ضحاک ظاهر می‌شود و در نهایت آشپز درگاهش می‌شود. در این مدت مدام در غذای ضحاک، از گوشت حیوانات استفاده می‌کند تا او خوی وحشیگری پیدا کند (در آن زمان خوردن گوشت حیوان رایج نبوده و مردم بیشتر از گیاهان تغذیه می‌کردند). پس از مدتی، ضحاک که شیفته‌ی غذاهای آشپزش شده، به او می‌گوید که هرچه می‌خواهی از من بخواه تا اجابت کنم.آشپز هم اجازه می‌خواهد تا شانه‌‌های ضحاک را ببوسد. ابلیس، بلافاصله پس از بوسه‌اش ناپدید می‌شود و در همان زمان دو مار روی شانه‌های ضحاک ظاهر می‌شود. در ابتدا ضحاک می‌ترسد و مارها را از ریشه قطع می‌کند، اما باز هم ظاهر می‌شوند.پس طبیب‌های ماهر را به دربار می‌خوانند. اما کسی چاره‌ای پیدا نمی‌کند. این بار ابلیس در لباس یک پزشک ظاهر شده و به ضحاک می‌گوید چاره کار این است که هر روز به این مارها مغز انسان بدهی.معنی ابیات شعر خوالیگری ابلیسچو ابلیسْ پیوسته دید آن سَخُن ... یکی بند بد را نو افگند بُنابلیس که دید کارش نتیجه داده، به فکر تجدید پیمان افتادبدو گفتْ گر سوی من تافتی ... ز گیتی همه کامِ دل یافتیدوباره به سراغ ضحاک رفت و به او گفت که دیدی وقتی به حرف‌هایم گوش دادی، به آرزویت رسیدیاگر همچنینْ نیز پیمان کنی ... نپیچی ز گفتار و فرمان کنیجهان سربه‌سر پادشاهی تو راست ... دد و مردم و مرغ و ماهی تو راستاگر همچنان با من بر سر عهد و پیمان بمانی و هرچه می‌گویم گوش بدهی و فرمانبردار باشی، پادشاه تمام جهان خواهی شد.چو این کرده شد، سازِ دیگر گرفت ... یکی چاره کرد از شگفتیْ شگفتبعد از آن، نقشه‌ی عجیب دیگری کشیدجوانی برآراست از خویشتن ... سخنگوی و بینادل و رایزندر هیبت جوانی خوش‌سخن و زیرک و مشاور ظاهر شد ...هَمیدون به ضحاک بنهاد روی ... نبودش به جز آفرین گفت و گویبه دربار ضحاک رفت و مدام از او تعریف کرد (چرب‌زبانی می‌کرد).بدو گفت اگر شاه را در خورم ... یکی نامورْ پاکْ خوالیگرمبه ضحاک گفت که اگر شایسته‌ی بندگی شما باشم و شما من را لایق بدانید، آشپز خوبی هستم و می‌توانم بهترین غذاها را برایتان فراهم کنمچو بشنید ضحاک، بنواختش ... ز بهرِ خورش جایگه ساختشکلید خورش خانهٔ پادشا ... بدو داد دستور فرمانرواضحاک که این را شنید، با روی خوش استقبال کرد و او را به جایگاهی که می‌خواست رساند و مسئول آشپزخانه‌اش کرد.فراوان نبود آن زمان پرورش ... که کمتر بد از خوردنی‌ها خورشدر از آن زمان، مردم بیشتر از گیاهان تغذیه می‌کردند و رسم پرورش حیوانات برای مصرف گوشت آن‌ها، رایج نبود.ز هر گوشت، از مرغ و از چارپای ... خورشگر بیاورد یک یک به جایاما ابلیس گوشت دام و طیور را گرداوری کرد تا با آن‌ها غذا درست کند.به خویشش بپَرْوَرد بر سانِ شیر ... بدان تا کندْ پادشا را دلیرهدفش این بود که پادشاه را مردی دلیر و نترس کند (که بتواند به هرکاری دست بزند). سخن هر چه گویدْش فرمان کند ... به فرمانِ او دل گروگان کندمی‌خواست هرچه می‌گوید، ضحاک فرمان ببرد و انجام دهد.خورش زردهٔ خایه دادَش نخُست ... بدان داشْتشْ یک زمانْ تندرستروز اول، خوراکی با زرده‌ی تخم‌مرغ درست کرد تا شاه قوی و سلامت باشدبخورد و بر او آفرین کرد سخت ... مزه یافت، خواندش ورا نیک‌بختضحاک غذا را خورد و خوشش آمد. پس او را تشویق کرد.چنین گفت ابلیسِ نیرنگ‌ساز ... که شادان زی ای شاهِ گردنفرازابلیس مکار هم در جواب ضحاک را ستایش کرد. گفت ای شاه، دعا می‌کنم که شاد و سرافزار زندگی کنی ...که فرداتْ از آن گونه سازم خورش ... کز او باشَدَتْ سربه‌سر پرورش... فردا برایت غذای دیگری آماده می‌کنم که بیشتر قوت بگیریبرفت و همه شب سِگالِش گرفت ... که فردا ز خوردنْ چه سازد شگفتتمام شب را در این فکر بود که فردا چه غذایی برای ضحاک آماده کند.سگالش: تفکر - اندیشه کردن - چاره‌جوییخورش‌ها ز کبک و تَذَرْوِ سپید ... بسازید و آمد دلی پر امیدپس از کبک و قرقاول برای درست کردن غذا استفاده کرد و امید داشت که ضحاک خوشش بیاید.شهِ تازیان چون به نان دست برد ... سر کم خرد، مهر او را سپردپادشاه عرب، با اولین لقمه، عاشق غذایش شد. ضحاک ساده‌لوح بود و به آشپز علاقه پیدا کرده بود.سیُم روز، خوان را به مرغ و بره ... بیاراستش گونه گون یک‌سرهروز سوم، از مرغ و بره استفاده کرد تا غذاهای رنگین و خوشمزه درست کند.به روز چهارم چو بنهاد خوان ... خورش ساخت از پشت گاو جوانروز چهارم، سفره‌ی دیگری از گوشت راسته‌ی گوساله آماده کرد.بدو اندرون زعفران و گلاب ... همان سالخورده می و مشک نابابلیس از زعفران و گلاب و شراب و مشک استفاده می‌کرد تا غذایش خوشمزه شود و به طبع شاه خوش بیاید. چو ضحاک دست اندر آورد و خَوْرد ... شگفت آمدش زان هشیوار مردموفق هم شد. ضحاک با اولین لقمه، از مزه‌ی غذا خوشش اومد و شگفت‌زده شد.بدو گفت بنگر که از آرزوی ... چه خواهی بگو با من ای نیک‌خویپس به آشپزش گفت هرچه می‌خواهی، بگو تا برآورده کنمخورشگر بدو گفت کای پادشا ... همیشه بزی شاد و فرمانروامرا دل، سراسر پر از مهر تو است ... همه توشهٔ جانم از چهر تو استآشپز گفت که ای شاه، من فقط می‌خواهم که تو همیشه شاد و جاوید باشی. چرا که تنها مهر تو در قلب من وجود دارد و می‌خواهم که بنده‌ی تو باشم.یکی حاجتستم به نزدیکِ شاه ... و گرچه مرا نیست این پایگاهالبته یک خواسته‌ای هم از شاه دارم؛ هرچند که در مقامی نیستم که از شاه چیزی بخواهم.که فرمان دهد تا سر کتفِ اوی ... ببوسم بدو بر نهم چشم و رویمی‌خواهم اجازه بدهید تا سر شانه‌هایتان را ببوسم و چشم و صورتم را به آن تبرک کنمچو ضحاک بشنیدْ گفتار اوی ... نهانی ندانست بازار اویبدو گفت دارم من این کامِ تو ... بلندی بگیرد از این نام توبفرمود تا دیو چون جفت او ... همی بوسه داد از بر سُفتِ اوضحاک به صداقت خواسته‌اش شک نکرد. به او گفت اجازه می‌دهم که آرزویت برآورده شود. سفت: دوش - کتف ببوسید و شد بر زمین ناپدید ... کس اندر جهان این شگفتی ندیدآشپز شانه‌های ضحاک را بوسید و درجا ناپدید شد. دو مار سیه از دو کتفش بِرُست ... غمی گشت و از هر سویی چاره جستآنگاه بود که دو مار سیاه، روی شانه‌های ضحاک درآمدند. ضحاک ناراحت شد و به دنبال چاره گشتسرانجام ببرید هر دو ز کفت ... سزد گر بمانی بدین در شگفتشاید تعجب کنی، اما در نهایت دستور داد که مارها را از روی کتفش ببرند.چو شاخِ درختْ آن دو مار سیاه ... برآمد دگر باره از کتف شاهاما دو مار سیاه، مثل شاخه‌های درخت، دوباره روییدند.پزشکانِ فرزانه گرد آمدند ... همه یک به یک داستان‌ها زدندپزشکان حاذق آن زمان به دربار شاه آمدند و وضعیت شاه را بررسی کردند و نظر دادند.ز هر گونه نیرنگ‌ها ساختند ... مر آن درد را چاره نشناختندهر روشی که می‌دانستند را امتحان کردند؛ اما بی‌فایده بود و درد ضحاک درمان نشد.به سانِ پزشکی پس ابلیس تَفْتْ ... به فرزانگیْ نزد ضحاک رفتآنگاه ابلیس در لباس یک پزشک فرزانه ظاهر شد و به دربار ضحاک رفت.بدو گفت کاین بودنی کار بود ... بمان، تا چه گردد نباید درودبه او گفت که قسمت تو این بوده (کاری است که شده) و این مارها باید بمانند و نباید آن‌ها را قطع کنیخورش ساز و آرامشان ده به خَوْرد ... نباید جز این چاره‌ای نیز کردبه جز مغزِ مردم مده‌شان خورش ... مگر خود بمیرند از این پرورشگفت که تنها چاره‌ات این است که آن‌ها را از مغز انسان‌ها تغذیه کنی تا آرام بگیرند. این کار را باید تا زمانی انجام دهی که خودِ مارها بمیرند.نگر تا که ابلیس از این گفت‌وگوی ... چه کرد و چه خواست اندر این جستجویمگر تا یکی چاره سازد نهان ... که پردخته گردد ز مردم جهانفردوسی می‌گوید که اگر به داستان دقت کنی، متوجه اصل ماجرا و هدف ابلیس می‌شوی. او می‌خواست که جهان از مردان خالی شود (نسلشان منقرض شود). برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (تباه شدن روزگار جمشید)، اینجا کلیک کنید.