هاسمیک ؛ روایتی از پریشانی انسان مدرن

یادداشت های مریم تاواتاویادداشت درباره کتاب هاسمیک- نوشته مرجان صادقی نویسنده یادداشت : مریم تاواتاوجاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1398.09.04هاسمیک ؛ روایتی از پریشانی انسان مدرنهاسمیک ، مجموعه ای متشکل از هفت داستان است که مرجان صادقی آن را نوشته و با زبانی جدیدتر، روایت هایش را بیان کرده است . داستانهای هاسمیک ، انسان پریشان معاصر را نشان می دهد که در قالب سن و شخصیت های مختلف ، ماجراهای متفاوتی برایش اتفاق می افتد . این پریشان حالی ، دایرۀ وسیعی از مسائل را در برمی گیرد که انسان مدرن، با آن مواجه می شود و به دنبال راه حل ، درمان های متعددی را امتحان می کند. پریشانی ای که در شخصیت های قصه های هاسمیک رسوخ کرده ، آمده تا از زاویۀ تازه تری آدم ها و جزئیاتشان را بازگو کند و داستان را شکل دهد .شاید پریشانی ، بهایی است که انسان به واسطۀ مدرن شدن ، پرداخته ؛ آن هم در زمانی که پیشرفت های بشری و تجهیزات مدرن آمدند تا طبق قرار اولیه، آرامشی را به زندگی وارد کنند تا آدم ها راحت تر بتوانند از کنار هم بودن و دردامن طبیعت ، لذت ببرند اما حالا همان که قرار بود آرام جان شود و لذتِ بودن با هم نوع را بیشتر کند، چشمها را روی طبیعت بسته، درد تنهایی را بیشتر از قبل ، به سایر زجرهای بشر افزوده و فرصت سخن گفتن را غصب کرده است و حالا همین انسان در رودربایستی با مسیری که گذرانده تا به این نقطه از پیشرفت بشریت برسد ،نمی خواهد اعتراف کند که انسانیت به واسطه تمام خشونت هایی که یکنواختی مدرنیته وارد زندگی بشر کرده و ذوق داشتنِ معنا را از انسان گرفته ، حالا تنهاتر از روزهای نداشتنِ همین تجهیزات شده است . این تفکر بسیاری از انسانها با نژاد و زبان گوناگون در کره زمین است که به درستیِ راه و شیوه زندگیشان شک کرده اند و می خواهند مسیر را دوباره بررسی کنند تا ببینند کدام شاهراه را اشتباه آمدند که درگیر ماجرایی پر از کشمکش شده اند. همین مرور است که بخشی از داستانهای هاسمیک را می¬سازد؛ نویسنده به گذشته نگاه می کند و پیشینه شخصیت را در نظر می گیرد و سعی دارد از این کاوش به کنکاش عللی بپردازد که شخصیت را با قد و قامت فعلی روبروی خواننده قرار داده است و از دل این کنکاش ، نظرگاه تازه ای برای شناخت بهتر فضا در اختیار خواننده قرار می دهد . خواننده ،بیقراری شخصیت را احساس میکند و او را در این رنج، تنها نمی بیند .عنصرهمراه کردن مخاطب تا حد مزه مزه کردن حس هایی که شخصیت با آن ها مواجه است ، در برخی داستان های هاسمیک با خطی پررنگ دیده میشود .این ردپای واضح ، با آوردن مسایل عاطفی تر ، ماجرا را به سمت یک درون مایۀ حسی ،هدایت کرده است و وقتی نویسنده توانسته باشد این انتقال حس را انجام دهد یعنی داستان در مسیر درست خودش قرار گرفته است.بازگویی همزمان چند قصه در بستر اصلی یک داستان ,فنی است که انتخاب آن ، جسارت بالای نویسنده را در ورود به نوع سخت تر روایت، بیان می کند و هاسمیک از این جهت ، واهمه ای در ورود به فرم دشوارتر روایت در کنار استفاده از واژه های مختص به فضاپردازی این نوع داستان را نداشته است . مرجان صادقی ، قصه¬های فرعی اش را به شیوه ای جذاب بازگو می کند ؛گاه این داستان های فرعی به کوتاهی ِچند جمله و در موقیعت های متنوعی از داستان اصلی، شکل می گیرد و به سامان می رسد اما جای دادن این مفاهیم کنار هم در حالی که در مناسب ترین جای خود قرارگرفته اند ، نوع جذاب تری از داستان گویی است که هوشمندی در جاگذاری همین حوادث فرعی، باعث می شود که ظرایف داستان به بهترین شکل دربیایند و کل پیرنگ ، رو به جلو حرکت کند. هم چنان که این داستان های جزئی در مسیر داستان اصلی قرار گرفته اند و در راستای خدمت رسانی به پیرنگ ، جلو می روند ، توالی این قصه ها تصویر واضح تری از فضایی که در آن داستان اتفاق افتاده است ، نشان می دهد . ویژگی استفاده از این حوادث فرعی به ویژه در داستان کوتاه که نویسنده فرصت حاشیه پردازی ، توصیفات مفصل و ارائه شمایلی جامع از شخصیت اصلی را ندارد ، به درک فضا توسط مخاطب کمک شایانی می کند .برخی داستان های هاسمیک، تجربه جدیدی از منظر یک دیدگاه تازه است . نگاه داستان ها به زن که اکثر داستان های این مجموعه را فراگرفته در کنارِ سعی نویسنده از روایت درباره دغدغه های جامعه و بازی با مفاهیمی چون وابستگی و شک در همراهی با نگاه انتقادانه که در سرتاسر داستان وجود دارند ، همگی تلاشی است تا مخاطب با محیط آشناتر شود . کاربرد عناصری چون تخیل در بخشی از روایت نیز تنوع خاصی را به داستان افزوده است .البته هاسمیک در برخی داستانها به واسطه پیچیدگی توصیفات از عنصر همراهی مخاطب باز می ماند .توصیف محیط ، اشیا و افراد تا جایی که به کمک پیشروی داستان بیاید و داستان را رو به جلو حرکت دهد مناسب است اما تا اندازه ای که خط اصلی داستان و مسیر روایت لابلای توصیفات گم نشود ، قابل توجه است . این گم شدن ، مخاطب کم حوصله تر را از دست خواهد داد و شانس ماندگاری داستان در بلندمدت در ذهن مخاطب پرحوصله تر را پایین می آورد . گاه همین سادگی است که می تواند ظرافت پیچیده ای به داستان بیفزاید؛ سادگی ای که نویسنده بتواند طی آن از نظرگاه جدید ، تاکیدی بر وجود چنین روایتی در روزمره مخاطب داشته باشد و نشان دهد که داستان نشات گرفته از روزمره است ؛ از هوایی که نفس می کشد؛ مسیری که راه می رود ؛به این معنا که تمام اتفاق ها از جهانی ناشناخته نیامده بلکه بازگویی از مناظری است که اگر مخاطب به اطراف آن نگاه کند ریشه و مابه ازای آن را می بیند .افزودن ابهام تا جایی که منجر به ریزش مخاطب نگردد مفید است اما وقتی چاشنی ابهام کل داستان را فرابگیرد ، فرصت کشف و شهود از مخاطب گرفته می شود و فقط گره هایی باز نشده در ذهن او باقی می ماند که تعدد این گره ها منجر به خستگی مخاطب می شود .پویایی داستان در گروی حوادث مستقل تری است که در کنار هم ارتباط معناداری پیدا کرد و بتواند دیوار علت و معلولی داستان رابسازد و خواننده بتواند کشمکشی را که شخصیت با آن دست و پنجه می کند، چالشی روبروی خود ببیند تا حس همذات پردازی خواننده را برانگیزاند . برخی داستانهای هاسمیک با افزودن ابهام از جذابیت خود کاسته اند .در حالی که بعضی توانسته اند ، پرداخت بهتری از این ابهام و استفادۀ کافی از آن را داشته باشند .در جهان امروز، مدرنیته با کاربرد نادرستش، حوصله را از انسان گرفته ؛ اما ادبیات هنوز سفارشی است به صبر و نگاه و دنبال زیبایی گشتن .دادن شانس به نویسندگان تازه واردتر برای خواندن آثارشان انتخابی است که خواننده در سایۀ عظمت روحش برای گوش سپردن به قصۀ نسل های مختلف ، می تواند داشته باشد . گاه مجموعه داستان بودن یک کتاب این شانس را به مخاطب می دهد تا براساس سلیقه خود حداقل با چند داستان آن ارتباط برقرار کند و هاسمیک از این جهت ، برگ برنده ای را برای همراهی مخاطب با خود دارد و البته توجه و حمایت از نویسندگان جوان تر به قصد پیشرفت قلم ، کاشتن بذری است که ثمرۀ آن رشد درختی است که میوه هایش می تواند آیندۀ ادبیات را پربارتر کند .