زادن منوچهر از مادرش - شاهنامه‌ی فردوسی

فریدون و دخترِ ماه‌آفریدسلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من تخصصی توی تفسیر شاهنامه ندارم و نتیجه‌ی جستجوهام رو اینجا می‌نویسم. پس لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (گفتار اندر زادن دختر ایرج)، اینجا کلیک کنید.شعر زادن منوچهر از مادرشیکی پور زاد آن هنرمند ماه ... چگونه سزاوار تخت و کلاهچو از مادر مهربان شد جدا ... سبک تاختندش به نزدنیابدو گفت موبد که ای تاجور ... یکی شادکن دل به ایرج نگرجهان‌بخش را لب پر از خنده شد ... تو گفتی مگر ایرجش زنده شدنهاد آن گرانمایه را برکنار ... نیایش همی کرد با کردگارهمی گفت کاین روز فرخنده باد ... دل بدسگالان ما کنده بادهمان کز جهان آفرین کرد یاد ... ببخشود و دیده بدو باز دادفریدون چو روشن جهان را بدید ... به چهر نوآمد سبک بنگریدچنین گفت کز پاک مام و پدر ... یکی شاخ شایسته آمد به برمی روشن آمد ز پرمایه جام ... مر آن چهر دارد منوچهر نامچنان پروردیدش که باد هوا ... برو بر گذشتی نبودی رواپرستنده‌ای کش به بر داشتی ... زمین را به پی هیچ نگذاشتیبه پای اندرش مشک سارا بدی ... روان بر سرش چتر دیبا بدیچنین تا برآمد برو سالیان ... نیامدش ز اختر زمانی زیانهنرها که آید شهان را به کار ... بیاموختش نامور شهریارچو چشم و دل پادشا باز شد ... سپه نیز با او هم آواز شدنیا تخت زرین و گرز گران ... بدو داد و پیروزه تاج سرانسراپردهٔ دیبهٔ هفت‌رنگ ... بدو اندرون خیمه‌های پلنگچه اسپان تازی به زرین ستام ... چه شمشیر هندی به زرین نیامچه از جوشن و ترگ و رومی زره ... گشادند مر بندها را گرهکمانهای چاچی وتیر خدنگ ... سپرهای چینی و ژوپین جنگبرین گونه آراسته گنجها ... که بودش به گرد آمده رنجهاسراسر سزای منوچهر دید ... دل خویش را زو پر از مهر دیدکلید در گنج آراسته ... به گنجور او داد با خواستههمه پهلوانان لشکرش را ... همه نامداران کشورش رابفرمود تا پیش او آمدند ... همه با دلی کینه‌جو آمدندبه شاهی برو آفرین خواندند ... زبرجد به تاجش برافشاندندچو جشنی بد این روزگار بزرگ ... شده در جهان میش پیدا ز گرگسپهدار چون قارن کاوگان ... سپهکش چو شیروی و چون آوگانچو شد ساخته کار لشکر همه ... برآمد سر شهریار از رمهداستان شعر زادن منوچهر از مادرشدخترِ ایرج باردار می‌شود و پسری به دنیا می‌آورد. فریدون خوشحال می‌شود و دعا می‌کند که ای کاش می‌توانست او را ببیند. پس بینایی‌اش برمی‌گردد و نام پسر را منوچهر می‌گذارد. فریدون به مرور تمام هنرهای شاهی و پهلوانی را به منوچهر می‌آموزد و بعد تخت و تاج را به او می‌سپارد و جشن بزرگی می‌گیرد.معنی شعر زادن منوچهر از مادرشیکی پورْ زاد آن هنرمندْ ماه ... چگونه سزاوار تخت و کلاهدخترِ‌ ایرج، پسری به دنیا آورد که سزاوار تخت پادشاهی بود.چو از مادرِ مهربان شد جدا ... سبک تاختَنْدَشْ به نزدِ نیاوقتی به دنیا آمد، او را سریعا به نزد فریدون بردند.بدو گفت موبد که ای تاجور ... یکی شادکن دل، به ایرج نگرموبدی که پسر را نزد فریدون آورده بود، به او گفت که شاد باش و به فرزندی نگاه کن که شبیه ایرج است.جهان‌بخش را لب پر از خنده شد ... تو گفتی مگر ایرجش زنده شدفریدون خوشحال شد؛ انگار که ایرج زنده شده باشد.نهاد آن گرانمایه را برکنار ... نیایش همی کرد با کردگارنوه‌ی ایرج را در آغوش گرفت و به درگاه خدا نیایش کرد ...همی گفت کاین روز ْفرخنده باد ... دلِ بدسگالان ما کنده بادگفت این روز بسیار فرخنده است و خدا برای بدخواهان ما بدی بفرستد و دلشان را بلرزاند.همان کز جهان آفرین کرد یاد ... بِبَخشود و دیده بدو باز دادچون یادِ خدا کرد، خداوند بینایی‌اش را به او باز گرداند.فریدون چو روشنْ جهان را بدید ... به چهرِ نوآمد سبک بنگریدفریدون پسر را نگاه کرد ...چنین گفت کز پاکْ مام و پدر ... یکی شاخ شایسته آمد به برگفت که از پدر و مادر او که نیک بودند، فرزند شایسته‌ای پدید آمده است.می روشن آمد ز پرمایه جام ... مر آن چهرْ دارد منوچهر نامگفت والدینش مثل جامی بودند که می روشنی را پدید آورده‌اند. بعد نام نوزاد را منوچهر گذاشت.می: کنایه از منوچهرجام: کنایه از والدین منوچهرچنان پروردیدش که باد هوا ... برو بر گذشتی نبودی روامنوچهر را طوری پرورش دادند که هیچ خطری تهدیدش نکند (حتی باد هم به او نمی‌خورد).پرستنده‌ای کش به بر داشتی ... زمین را به پی هیچ نگذاشتیپرستارِ منوچهر بسیار مواظب او بود. وقتی او را در آغوش می‌گرفت، پایش را روی زمین نمی‌گذاشت ...به پای اندرش مشک سارا بُدی ... روان بر سرش چترِ دیبا بدیو به پایش مشک ناب می‌بست و روی سرش چتری از ابریشم می‌گرفت که بادی به منوچهر نخوردچنین تا برآمد برو سالیان ... نیامدْش ز اختر زمانی زیانسال‌ها اینگونه گذشت و هیچ گزند و زیانی به منوچهر نرسید.هنرها که آید شهان را به کار ... بیاموختَش نامورْ شهریارفریدون، تمام هنرهایی که شاهان باید می‌دانستند را به منوچهر آموخت.چو چشم و دلِ پادشا باز شد ... سپه نیز با او هم آواز شدوقتی منوچهر بزرگ شد، سپاهیان هم به کمکِ فریدون آمدند و هنرهای رزمی را به او آموختند.نیا تختِ زرین و گرز گران ... بدو داد و پیروزه تاج سرانسراپردهٔ دیبهٔ هفت‌رنگ ... بدو اندرونْ خیمه‌های پلنگچه اسپانِ تازی به زرین ستام ... چه شمشیرِ هندی به زرین نیامچه از جوشن و ترگ و رومی زِرِه ... گشادند مر بندها را گرهکمانهای چاچی وتیر خَدَنگ ... سپرهای چینی و ژوپینِ جنگفریدون تخت پادشاهی و گرز و تاج پادشاهی و هرجه بود را به او سپرد.سراپرده: بارگاه - حرم‌سراخیمه‌های پلنگ: خیمه‌هایی که از پوست پلنگ ساخته شده‌‌اند.ستام: زینِ اسبنیام: غلاف و پوششترگ: کلاه‌خودژوپین: نیزه‌ی کوتاهچاچی (محصولِ شهر چاچ)، شهری است که در آن کمان‌های بسیار باکیفیتی می‌ساختند. این کلمه را بسیار در شاهنامه خواهیم دید.امروز اسم این شهر، تاشکند است.خدنگ: درختی که چوب بسیار محکمی دارد و از آن تیر و نیزه می‌سازند. این واژه در شاهنامه بسیار به کار می‌رود. حتی خودش کم‌کم به معنی تیر و نیزه به کار می‌رود.برین گونه آراسته گنجها ... که بودش به گرد آمده رنجهاسراسر سزای منوچهر دید ... دل خویش را زو پر از مهر دیداین‌گونه بود که تمام گنج‌ها و دارایی‌هایی که با رنج و سختی به دست آمده بودند را به منوچهر بخشید. او را سزاوار این‌ها می‌دانست و بسیار دوستش داشت.کلیدِ در گنج آراسته ... به گنجورِ او داد با خواستهحتی کلید خزانه را هم به او داد.گنجور: گنج‌دار - خزانه‌دارهمه پهلوانانِ لشکرْش را ... همه نامداران کشورْش رابفرمود تا پیش او آمدند ... همه با دلی کینه‌جو آمدندهمه‌ی پهلوانان، بزرگان و سپاهیان (که هنوز کینه‌ی کشتن ایرج را در دل داشتند)، پیش خواند.به شاهی برو آفرین خواندند ... زبرجد به تاجش برافشاندندهمه‌شان منوچهر را تحسین کردند و به تاجش زمرد زدند.چو جشنی بُد این روزگار بزرگ ... شده در جهان میش پیدا ز گرگبعد جشنی برگزار شد و افراد عادل و ستمکار از هم متمایز شدند.بیت دوم کنایه از این است که خوب و بد (دادگر و بیدادگر) از هم تمایز یافتند و عدل و داد پراکنده شد.سپهدار چون قارن کاوِگان ... سپهکش چو شیروی و چون آوِگانقارن (بزرگِ خاندان کاوگان) و سرلشکر شیرو و آوگان هم حضور داشتند.قارن: کارن (کارن صورت پهلوی و قارن صورت عربیِ اسم است)کاوگان: خاندانِ کاوه - یکی از هفت خاندان بزرگ ایرانی (در جایی خواندم که کارن، پسر کاوه‌ی آهنگر است. همان پسری که کاوه او را از چنگ ضحاک نجاتش داد)شیرو: (به معنی پهلوانی که در دلیری مانند شیر باشد) نام پسر گشتاسپ استآوگان: پهلوان ایرانی (که نسبش به فریدون بازمی‌گردد)در زمان زمان اشکانی و ساسانی هفت خاندان بزرگ ایرانی بوده‌اند که بزرگشان در تمام جشن‌های تاج‌گذاری شرکت می‌کرده است. رسم بوده که بزرگِ‌ این خاندان وظیفه داشته که در هنگام تاج‌گذاری، تاج را بر سرِ شاه جدید بگذارد. چو شد ساخته کار لشکر همه ... برآمد سر شهریار از رمهبعد، سر شهریان بالاتر از سر سپاهیان پدیدار شد (احتمالا به این معنی که کل سپاه و مردم، پادشاه جدیدشان را شناختند)رمه: استعاره از مردم عامه‌برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (آگاهی شدن سلم و تور از منوچهر)، اینجا کلیک کنید.