امامت و رهبری شهید مطهری 23

از جمله این آیه است که به همین معنا متشابه است:قُلِ اللهُمَّ مالِکَ المُلکِ تُؤتِی مَن تَشاءُ وَ تَنزِعُ المُلکَ مِمَّن تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَن تَشاءُ بِیَدِکَ الخَیرُ اِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ(1)دیگر تأکیدی از این بالاتر نمی شود: مالک اساسی همه مُلک ها و قدرت ها تو هستی و به هر که ملک بدهی تو می دهی و از هر که منتزع بکنی تو می کنی و به هر که عزت بدهی تو می دهی، از هرکه عزت بگیری و ذلت بدهی تو می دهی، خیر منحصراً در دست توست و تو بر همه چیز توانا هستی. این آیه از این نظر متشابه است که آن را چند گونه می شود پیاده کرد. همین قدر می گوید که همه چیز به مشیت الهی است؛ دو جور ممکن است کما اینکه بعضی همین طور نتیجه گیری غلط کرده و گفته اند بنابراین ممکن است تمام شرایطی که ما آنها را شرایط عزت می نامیم پیدا بشود ولی به دنبال آن به جای عزت ذلت بیاید، و ممکن است تمام شرایطی که ما آنها را شرایط ذلت می نامیم حاصل شود اما پشت سر آن عرت بیاید! در سعادت دنیا و آخرت هیچ چیزی شرط هیچ چیز نیست چون همه چیز به مشیت الهی است! در نتیجه ممکن است یک قومی یا یک فردی در دنیا به سعادت کامل نائل بشود بدون هیچ مقدمه ای، یا به بد بختی کامل برسد بدون هیچ مقدمه ای، و یا در آخرت یک قومی به اعلی علّیّین برده شوند بدون هیچ شرط و مقدمه ای و قوم دیگری در قعر سجّین فرو بروند بدون هیچ مقدمه ای. متأسفانه بعضی از مسلمین که به آنها اشاعره می گویند همین استفاده را از این آیه کرده و گفته اند هیچ مانعی ندارد که پیغمبر خدا به جهنم برود و ابو جهل به بهشت، چون خدا گفته همهص چیز به مشیت الهی است!ولی این یک نوع پیاده کردن غلط است. آیه فقط می گوید همه چیز به مشیت الهی است اما کیفیت جریان مشیت را بیان نکرده و نگفته است که مشیت الهی که سعادت و شقاوت و عزت و ذلت به مشیت اوست، چگونه کار می کند. پس این آیه را چند گونه می توان پیاده کرد. ولی وقتی ما به آیات دیگر قرآن مراجعه می کنیم، آنها آیات مادر می شوند و این آیه را تفسیر می کنند. مثلاً این آیه در کمال صراحت می گوید: ذالِکَ بِاَنَّ اللهَ لَم یَکُ مُغَیِّراً نِعمَةً اَنعَمَها عَلی قَومٍ حَتّی یُغَیِّروا بِاَنفُسِهِم(2) . یا آیه دیگر دیگر که از یک نظر اعمّ است و می گوید :اِنَّ اللهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَومٍ حَتّی یُغَیِّروا ما بِاَنفُسِهِم(3).این دو آیه هر کدام چیزی دارد که دیگری ندارد. آیه دوم می گوید: خدا آنچه را که بر قومی هست از آنها نمی گیرد مگر آنچه را که در ایشان هست، خودشان از خودشان بگیرند. این آیه اعمّ است؛ یعنی خداوند نعمتی را که قومی دارند از آنها نمی گیرد و تبدیل به نقمت نمی کند مگر خودشان را عوض کرده باشند، نقمتی را هم که قومی دارند از آنها نمی گیرد باز مگر خودشان را عوض کرده باشند. ولی آیه اول فقط در مورد نعمت هاست و به نقمت ها کار ندارد اما با یک نکته اضافی و آن اینکه می فرماید: ذالِکَ بِاَنَّ اللهَ یَکُ مُغَیِّراً این بدان موجب است که خدا چنین نبوده است. (قرآن می گوید: ما کانَ اللهُ خدا چنین نبوده است؛ یعنی خدایی خدا ایجاب نمی کند) بر ضد خدایی خداست که نعمتی را گتره از قومی سلب کند اینکه خداوند گتره و گزاف جریان پیدا کند و هیچ چیزی را شرط هیچ چیز قرار ندهد، بر خلاف حکمت و کمال ذات و خدایی اوست. پس این آیات، آیات مادرند نسبت به آن آیه. آیه هایی که راجع به مشیت است همین قدر می گوید که همه چیز به مشیت خداست. این آیه می گوید ولی مشیت خدا اینچنین در عالم جریان دارد، اینچنین قانونی دارد.پس در قرآن این مطلب یک اساسی بسیار متینی است و در آیات زیادی تکرار شده است که اگر شکر نعمت مرا بجای آورید یعنی اگر از نعمت من درست لستفاده کنید آن را ابقا می کنم و اگر با نعمت من بازی کنید، کفران نعمت کنید، آن را از شما سلب می کنم.پس معنی اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَروا مِن دینِکُم فَلا تَخشَوهُم وَ اخشَونِ این است که دیگر کافر ها، بیرون جامعه اسلامی مأیوسند؛ تاز ناحیه آنها دیگر خطری برای عالم اسلامی نیست؛ ار من بترسید، یعنی از خودتان بترسید. ای جماعت مسلمین! بعد از این اگر خطری باشد آن است که خودتان با نعمت اسلام بد عمل کنید، آن استفاده ای را که باید ببرید نبرید، در نتیجه قانون من در مورد شما اجرا شود: اِنَّ اللهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَومٍ حَتّی یُغَِّروا ما بِاَنفُسِهِم. از این روز دیگر خطری از خارج، جامعه اسلامی را تهدید نمی کند، خطر از داخل تهدید می کند.سؤال: همانطور که فرمودید ما معتقدیم که امامت پیشوایی دین و دنیاست و این به دلایلی که گفته شد خاص حضرت امیر است. اما پس چرا بعد از قتل عثمان وقتی که خواستند با حضرت امیر بیعت کنند، حضرت مکث کردند، جای مکث نبود، بایستی که خود به خود قبول می کردند1 . آل عمران / 262. انفال / 533. رعد / 11