جهنمی زیر پوست چشم اندازهای بهشت

نگاهی به فیلم "اشباح اینیشرین"The Banshees of Inisherinشاید اگر پل شرایدر دوباره می خواست کتاب "سبک استعلایی در سینما" را بنویسد، لااقل این فیلم "مارتین مک دانا" را در کنار آثار 3 فیلمساز مورد نظرش یعنی کارل تئودور درایر و یاساجیرو اوزو و روبر برسون قرار می داد که در موردشان براین باور بود از ورای نماهای بسیار ساده و معمولی و روایت های تکراری، دنیای دیگری را ترسیم می کنند که برآمده از باورها و اعتقاداتشان است. اگرچه نمی دانم باورهای مک دانا تا چه حد در فیلم "اشباح اینیشرین" جاری شده (آنچنان که شرایدر با مثال از فیلم های آن 3 فیلمساز به دقت تحلیل می کرد که چگونه آن اعتقادات درون نما به نمای فیلمهایشان رسوخ کرده) چراکه فیلم قبلی اش یعنی "سه بیلبورد خارج از ایبینگ، میسوری" نشانی از این سبک فیلمسازی نداشت و بیشتر تابع جریان و تم روز فصل جوایز شده بود.اما می توان رد پای این نوع سینما را در همان اولین فیلم مک دانا یعنی "در بروژ" که با همین کالین فارل و براندن گلیسن در سال 2008 ساخت، جستجو کرد. شاید تجمیع این 3 نفر، بازهم مک دانا را به حال و هوای همان فیلم برده البته با موقعیت زمانی و مکانی کاملا متفاوت.شاید هم اگر سینمای دوران نئورئالیسم ایتالیا هم تداوم می یافت، "اشباح اینیشرین" یکی از آثارش می شد، با همان ماجراها و ساختارهای ساده و بدون تکلف که قصه های آدم های درمانده پس از جنگ را روایت می کرد. پیچیدگی چندانی نداشت و یک قصه بسیار ساده، مخاطبش را در معمولی ترین حالات تا به آخر همراه می کرد، همچون "دزد دوچرخه" و "امبرتو دی" و "برادران روکو" و ...در یک جزیره بسیار زیبا و با چشم اندازهایی دلپذیر و بدیع در نزدیکی سواحل جنوب غربی ایرلند، مردمی زندگی می کنند که زندگی عجیب و غریبشان بیشتر به دنیای ایزوله فیلم "دهکده" ام نایت شیامالان شبیه است. قصه فیلم از یک ضد ماجرا شروع می شود؛ جوانی به نام پادریک (کالین فارل) در یک صبحی مانند همیشه به سراغ دوست نزدیکش کالم (براندن گلیسن) می رود و برخلاف همیشه با برخورد سرد او مواجه می شود. کالم حاضر نیست دیگر با او حرف بزند، بدون آنکه خطایی از پادریک سرزده یا حرف نامناسبی بر زبان آورده و یا رفتار نامطلوبی داشته باشد. این را خود کالم هم مورد تایید و تاکید قرار می دهد.تنها دلیل کالم برای این قطع رابطه آن است که دیگر نمی خواهد اوقاتش را بیهوده و با حرف های بی خاصیت بگذرند. او می گوید که عمرش تلف شده و به پایان نزدیک می شود، بدون آنکه اثری داشته باشد و از همین روی می خواهد از این پس فقط روی علاقه اش یعنی موسیقی کار کند بلکه چند قطعه ماندگار ساخته و از خود به یادگار باقی گذارد.این قطع رابطه، پادریک را دچار بحران می سازد. او که دلخوشی هایش، زندگی نزد خواهرش (که به دلیل خواستگار نداشتن، دچار نوعی سرخوردگی شده) داشتن یک الاغ به نام "جنی" و رابطه دوستی با کالم بوده، اینک یکی از سه ضلع این مثلث را از دست داده و همه تلاش هایش برای بازگرداندن آن، به بن بست رسیده و حتی با خشونت کالم در ضربه زدن به خودش منتهی شده است.در اینیشرین، میخانه ای وجود دارد که اغلب اهالی در آن اوقات فراغت می گذرانند و فروشگاهی که زنی فضول گرداننده آن است و پلیسی که بی جهت آدم ها و حتی پسرش را کتک می زند و پیرزنی به نام "مک کورمیک" که بیش از سایرین خصوصیات همان "Banshees" را دارد. کلمه ای که ناگزیر در عنوان فیلم به "اشباح" ترجمه شده اما در فرهنگ ایرلند به معنی پری های کوتوله ای شبیه به پیرزن ها هستند که با جیغ و فریاد و زاری و ضجه، خبر مرگ دیگران را می دهند.مک کورمیک فیلم "اشباح اینیشرین" نیز اگرچه به پری نمی ماند اما به عنوان ساحر و پیشگو معرفی شده و خبرهای ناگوار مانند مرگ و نابودی را نقل می کند. چنانچه خبر غرق شدن دامینیک، پسر دردسر ساز پلیس دهکده را هم او می دهد.در فیلم "اشباح اینیشرین"، همه کاراکترها اگرچه زندگی بسیار ساده ای دارند ولی هریک به نوعی دچار پیچیدگی های روحی و روانی هستند، به طوری که همین پیچیدگی ها، روابط خصمانه ای را در میانشان جاری ساخته، حتی کشیش کلیسای کاتولیک جزیره نیز در شنیدن سخنان اعتراف کنندگان، به آنها گیر داده و تحقیرشان می کند. کلیسایی که تقریبا همه اعضای جزیره هر یکشنبه در آن جمع شده و مراسم به جای می آورند ولی هیچ تاثیری از آن در زندگی خود نمی بینند!روند بحران زایی روابط این افراد، کارشان را به نقاط غیر قابل باوری می کشاند، چنانچه همان قطع روابط ساده پادریک و کالم به فجایع تکان دهنده ای رسیده و تنها شمایلی که باقی می ماند تداوم انتقام و انتقام جویی مابین آنهاست.در حاشیه این روابط جهنمی در آن جزیره آرام و بهشت گونه، صداهای توپ های جنگی به گوش می رسد که می گویند به دلیل درگیری مابین ارتش آزاد ایرلند و ارتش جمهوری خواه آن است که به جان هم افتاده و یکدیگر را قتل عام می کنند. تاثیر آن جنگ آن سوی آب در زندگی اهالی چنان است که حتی پلیس جزیره قرار است برای انجام مراسم اعدام گروهی از اسرایی که نمی داند به کدام طرف تعلق دارند به مرکز برود!! گویی اصلا آن جنگ و اسارت و اعدام ها در زیر پوست زیبای اینیشرین در جریان است.تنها این خواهر پادریک است که با تمام مخالفت های او، جزیره را ترک کرده و به مرکز ایرلند می رود و در نامه ای شرح می دهد که اگرچه جنگ ادامه دارد ولی موقعیت بهتر از اینیشرین برایش بوجود آمده و حتی پادریک را دعوت می کند که نزد او برود.اینیشرین یادآور جزایر تبعیدی هاست که همه در آن گیر افتاده و یا زندانی شده اند، به طوری که کسی یارای فرار از آنجا را ندارد و نمی دانند چرا نمی توانند از آن جهنم بگریزند مانند میهمانان پولدار آن ضیافت اشرافی فیلم "ملک الموت" لوییس بونوئل، اما خواهر پادریک مثل "پاپیون" از آن جزیره دورافتاده به سوی آزادی می رود.مهاجرت از ایرلند از موتیف های آشنای بسیاری از آثار کلاسیک و متاخر هالیوودی است، از پسران خانواده مورگان در فیلم "دره من چه سرسبز بود" (جان فورد-1941) تا الی فیلم "بروکلین" (جان کرولی- 2015) و تا خانواده بادی در فیلم "بلفاست" (کنت برانا- 2021) و ...شاید به آن دلیل که به هر حال مهاجران ایرلندی خصوصا از فرقه پیوریتن ها، گروهی از پدران ساکنین امروز آمریکای شمالی را تشکیل می دهند که به کلیساهای اوانجلیک اقتدا کرده و در انتظار مسیح موعودشان و جنگ آخرالزمان به سر می برند.اما در همه آن دسته فیلم ها، ایرلند و جزیره هایش جهنمی تصویر شده که باید از آن فرار کرد. اگرچه در فیلم "اشباح اینیشرین" برخلاف آثار یاد شده، این خود مردم جزیره هستند که آن جهنم را در میان بهشت زیبای اینیشرین بوجود آورده اند.در این فیلم هم کاتولیک ها که همه اهالی اینیشرین را تشکیل می دهند، سوژه تخریب هالیوود قرار گرفته اند و پروتستان ها (اجداد آمریکاییان و اوانجلیست های حاکم بر آن) در آن سوی آب یا مرکز، اگرچه درگیر جنگ هستند ولی به قول خواهر پادریک، موقعیت بهتری برای زندگی فراهم آورده اند.بازهم انتخاب میان بد و بدتر مطرح شده که تقریبا یک دهه است در آثار هالیوودی به چشم می خورد که با فاصله گرفتن از تبلیغ رویا پردازی های پریانی و با ادعای پذیرش واقعیات اما از نگاه حاکمان و اربابان هالیوود، سعی دارند که به طریقی دیگر اذهان مخاطبان را سمت و سو داده و ضمن اعتراف به سابقه ظلم و ستم و نزادپرستی و جنگ طلبی خود اما دشمنان و رقبای خود را ظالم تر و ستمگرتر و بدتر به تصویر کشیده تا چنین القاء نمایند که در غیابشان، جهانی فاجعه بارتر ایجاد خواهند کرد.فیلم "اشباح اینیشرین" کلکسیونی از همه این شبه واقعیات است و از همین روی در فصل جوایز امسال، یکی از تحسین شده ترین آثار 2022 به نظر رسیده که تقریبا نامش در همه لیست های برگزیدگان و کاندیداهای مراسم اعظای جوایز سینمایی و برترین های منتقدان و منتخبین کانون ها و انجمن ها و اتحادیه های هنری به چشم می خورد.