رأی‌گیری الکترونیکی

این روزها و با ظهور فناوری‌های مختلف مخصوصاً در عرصه‌هایی چون رگ‌تک شاهد آن هستیم تا مجموعه‌های متفاوت دولتی و خصوصی تمایل به استفاده از این فنآوری‌ها داشته و به طور مثال خواهان طراحی، ایجاد، پیاده‌سازی و توسعه انتخابات الکترونیکی در شئونات مختلفی چون برگزاری انتخابات ملی، منطقه‌ای، بخشی و حتی داخلی هستند.برای برگزاری انتخابات در سطوح مختلف قواعد و قوانین خاصی وجود دارد و نمی‌توان این اصول و چارچوب‌ها را برای تمامی ظرف‌ها در نظر گرفت اما آنچه که می‌تواند به عنوان پیش‌فرض‌های برگزاری یک انتخاب در نظر گرفت مواردی یکسان و ثابت است که می‌توان به آنها اشاره نمود:سرعت در رأی گیریدقت در رأی گیریامنیت در رأی گیریحفظ ناشناسی/شناسا افراد رأی دهنده (KYC)شرکت در بیش از ۲۰ جلسه خبرگانی بخش خصوصی و دولتی برای ایجاد انتخابات الکترونیکی و استفاده از فنآوری‌های روز دنیا مانند استفاده از پلتفرم‌های موجود و یا استفاده از روش‌های مبتنی بر بلاکچین، ساخت و توسعه محصولات سخت‌افزاری و مانند آن باعث شد تا مطالعات گوناگونی بر روی این بخش از ظهور و بروزسازی مدنیت بر اساس قواعد حقوقی و علوم انسانی صورت بپذیرد.از نگاه علوم انسانی آنچه که به نظر می رسد مورد اهمیت باشد نخست در دسترس بودن این نوع از مشارکت، ایجاد زحمت کمتر برای تابعین، ایجاد مشارکت حداکثری و تشویق به نقش آفرینی در تصمیمات است و در جایگاه بعد ارتقاء حس امنیت، مؤثر بودن و راحتی در کار است که می‌تواند تشویق کننده مشارکت کنندگان و مشارکت جویی آنان باشد.آماری از برگزاری انتخابات الکترونیکی در پنج قاره جهاناز این‌رو بسیاری از کشورهای جهان انتخابات الکترونیکی را به انحای مختلف مورد توجه و تجربه قرارداده‌اند که البته ایران نیز از امر مستثنی نبوده و ابتکاراتی را در این زمینه چه در بخش دولتی و چه بخش خصوصی داشته است، که به فراخور موضوع می‌توان به آن پرداخت.آنچه مسلم است برگزاری انتخابات و رأی گیری الکترونیکی زمانی می‌تواند مسیر بلوغ خود را طی نماید که از بخش‌های کوچک‌تر جامعه شروع و با اخذ تجربیات به بخش‌های بزرگ‌تر و مهم‌تر تسری پیدا نماید، برای این منظور برگزاری اینگونه انتخابات در مشارکت‌جویی‌های بخش خصوصی مانند استفاده از این نوع رأی‌گیری در تصمیمات مجامع شرکت‌ها و یا انتخابات نهادها، اتحادیه‌ها و اصناف می‌تواند تمرین مناسبی به شمار آید.همچنین آنچه که از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، استفاده از فنآوری‌های موجود و توسعه آن‌ها است، زیرا ایجاد پلتفرم‌های اختصاصی علاوه بر هزینه بسیار بالا روند نسبتاً طولانی را برای ایجاد اعتماد طی و باید آزمایش‌های بسیاری را برای تامین امنیت در آن‌ها به انجام رساند، که این امر می‌تواند در صورت تأمین نیازهای یک انتخابات سالم که پیش از این به آن اشاره نمود تحت یک فناوری موجود موضوع را تسریع و تسهیل بخشد.نمونه‌هایی از ابزارهای مرتبط با رأی گیریهرچند که از نظر روانی و مشارکت‌جویی بسیاری از افراد یک جامعه استفاده از ابزاراهای تخصصی را برای انجام یک کار به خصوص ترجیح می‌دهند اما پیچیده‌تر شده فعالیت‌های انسانی و استفاده از ابزارهای مشترک برای کارهای متنوع امروزه از اهمیت فراوانی برخوردار است، به طور مثال امروزه بسیاری از افراد ترجیح می‌دهند بسیاری از فعالیت‌های خود را از طریق ابزارهایی یگانه به انجام برسانند، مثلاً از ابزاری چون تلفن همراه برای بسیاری از امور خود چون مسائل مالی، خرید، جستجو، ذخیره اطلاعات، سرگرمی و مدیریت کارها استفاده می‌کنند، لذا می‌توان انتظار داشت ابزارهای موجود و فناوری‌های رایج در سطح امروزی بتواند در خصوص رأی گیری الکترونیکی نیز به کمک ما آمده و بستر رشد و شکوفایی را مهیا نماید.یکی از پلتفرم‌های بسیار مهم که به صورت روزانه با زندگی و تعاملات بسیاری از مردم (همه مردم) در ارتباط است، پلتفرم‌های بانکی و ابزارهای متصل به آن است. تأمین امنیت، سرعت، دقت و امور مرتبط با KYC در اینگونه از سکوهای نرم‌افزاری و ابزارهای متصل به آن از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، علاوه بر آنکه می‌توان به این پلتفرم‌ها ابزارهای متنوعی را نیز مانند دستگاه‌های خودورداز، پوز، کش‌لس، نرم‌افزارهای موبایلی، کیوسک‌های پرداخت، درگاه‌های پرداخت اینترنتی و مانند آن را نیز متصل نمود، حال آنکه به علت اینکه چهار وجه مبداء، مقصد، میزان و بابت به انضمام اصول سخت گیرانه KYC در آنها به صورت نهادینه‌ای وجود دارد می‌توان چهار عنصر امنیت، دقت، سرعت و از همه مهمتر استناد پذیر بودن وقایع را در آنها به صورت پیش‌فرض متصور بود.یک دستگاه خودپرداز بانکی به همراه ارائه خدمات گوناگون پولی و مالیحال عناصر یک انتخابات الکترونیکی را در نظر بگیرید:شخص رأی دهندهشخص انتخاب شوندهمرجع جمع‌آوری آرا و صیانت از آراءاز طرفی عناصر یک پرداخت الکترونیکی را نیز در نظر بگیرید:شخص واریز کننده وجهشخص دریافت کننده وجهمرجع تطابق دهنده و تایید کننده مبداء، میزان و مقصدبا اندک تأملی در عناصر انتزاعی بالا که البته متصف به وصف‌هایی چون شناسایی، تایید، تجمیع، ذخیره سازی و غیره می‌باشد می‌توان فرضی را مطرح نمود.فرض کنید از یک پلتفرم بانکی که در آن امور مهمی چون مسائل مالی استفاده می‌شود بتوان در امور انتخابات نیز بهره جست، به طور مثال اگر شما خواهان پرداخت یک ریال از حساب شخصی خود به حساب شخص دیگر باشید می‌توانید از ابزارهای متنوعی استفاده نمایید، استفاده هر یک از این ابزارها به علت اتصال به یک مرجع همراه نشان دهنده آن خواهد بود که شما یک ریال را از حساب خود به حساب یک شخص واریز نموده‌اید و از اینرو واریز کننده وجه و دریافت کننده وجه نمی‌توانند انکار کننده این پیشامد باشند زیرا ریز اطلاعات در بانکی جامع ثبت و ضبط شده و امکان استعلام از آن وجود خواهد داشت.حال فرض کنید می‌خواهیم انتخابات الکترونیکی را بر بستر پلتفرم‌های بانکی به انجام برسانیم، در این فرض:ما یک رأی دهنده = واریز کننده وجهیک انتخاب شونده = دریافت کننده وجهمقدار = رأیخواهیم داشت، از طرفی با توجه به اتصال سامانه‌های بانکی به بانک‌های اطلاعاتی سازمان ثبت احوال، می‌توان این تضمین را به وجود آورد که در صورتی که یک فرد با یک کد ملی متصل به یکی از حساب‌های بانکی خود اقدام به رای دهی توسط یکی از ابزارهای متصل به پلتفرم بانکی شده باشد در طی زمان و مهلت برگزاری انتهابات دیگر امکار رای دهی به شخص انتخاب شونده و یا همان دریافت کننده وجه را نداشته باشد!با این فرض افراد یک جامعه می‌توانند با استفاده از ارتباطات داده و ابزارهای موجود بانکی اقدام به رای دهی نمایند و در کنار آن به اقدامات روزمره خود نیز بپردازند، برای ظهور و بروز این امر می‌توان برای شروع تنها بخشی از منابع سخت‌افزاری و نرم‌افزاری موجود را برای رأی گیری‌ها مورد استفاده و استناد قرار داد و در صورت موفق بودن این طرح از آن برای برگزاری انتخاب‌های مهم‌تر مانند انتخابات شوراها، مجلس، ریاست جمهوری و مانند آن استفاده نمود.ارائه رسید بانکی مبنی بر شرکت در انتخابات و یا صدور رسید الکترونیکی، ثبت اطلاعات در بانک اطلاعاتی و همچنین امحای آن در مهلت مقرر پس از نهایی شدن نتایج، سرعت در انتقال و تحلیل داده‌ها، امکان ناشناس کردن اطلاعات شناسا و دیگر مسائل مرتبط با برگزاری یک انتخابات الکترونیکی نیز جزء مواردی است که می‌توان در خصوص آن مفصلاً صحبت به میان آورد.استفاده از ابزارهایی چون کیف الکترونیکی و شارژ و استفاده از آن در انتخابات محدود نیز می‌تواند در خصوص رأی دهی الکترونیکی مورد استفاده قرار گیرد، این روش به علت وجود استاندارهای بسیار بالا و سخت‌گیرانه امور مالی و پولی می تواند پوشش دهنده استانداردهای مرتبط با انتخابات نیز باشد، به گونه‌ای که در انتخابات محدود مانند انتخاب نمایندگان و یا تصویب تصمیم‌های متاخذه در مجامع، اتحادیه‌ها و اصناف می‌توان از آن بهره برد.در پایان امید است با طراحی، ایجاد و توسعه ابزارهای نرم و سخت شاهد برگزاری انتخابات الکترونیکی در سطوح مختلف باشیم.