" بچّه معلم"

سپاه دانش دهه ی ۵۰ شمسیمامان معلم بود. سی سال . همیشه معتقد بود که اساس شکل گیری شخصیت و تربیت بچه در خانواده است و این والدین هستند که نقش اساسی را در ساختن آینده ی کودک ایفا میکنند، و موَیِّد این نظریه را، دوست وآشناهایی میدانست که به اتفاق هم نظر بودند، هیچ کس مثل مامان توان تربیت بچه ای که حتی با تنگ و گشاد شدن مردمک چشم فرمان بگیرد ، ندارد. و اینچنین بود که ما برفرق سر بچه های فامیل فرود می آمدیم و نمونه ی آزمایشگاهی زنده در تشریح قواعد تربیتی بودیم. این ما که میگویم یعنی ما سه نفر، من و برادرهام. پرهام، پدرام و من هم پگاه. من از پرهام ۳ سال بزرگتر بودم و پدرام هم یکسال بعد از پرهام به دنیا آمد. اما بخاطر نزدیکی و اُلفت قلبی جاری میان من و پدرام که در شکلهای مختلف کتک کاری ، دمپایی پرانی ، ناسزا گویی و گیس و گیس کشی ظهور پیدا میکرد، به تصور همه، ما دو تا بچه های پشت سر هم و شیر به شیره بودیم و پرهام فرزند نخست و میراث دار نظریه ی تربیتی مادر با اختلاف زیادی از ما فاصله داشت ! در شرایط جنگی حاکم بر روابط من و پدرام، مادر ،جمله ای قصار و کاربردی داشت که هنوز هم بعداز ۴۰ سال،با غریو صدای خشمگین و چهره ی مستاصلش به یاد می آورم: "ای خدا! من سالی ۴۰ نفر از بچه های مردم را آدم میکنم، اما از پسِ بچه های خودم برنمیام!".و بعدترها دانستم با اینکه منادای این جمله "خدا" بود اما به واقع مانند رمزعملیاتهای سرّی در زمان جنگ جهانی دوم عمل کرده و مجوز مداخله ی پدر در امور تربیتی ما با استفاده از روشهای سنتی مثل کمربند و شلنگ و اجرای برخی فنون رزمی را در خود مستتر داشت. از زمانیکه که خودم را شناختم ، بارها و بارها ماجرای مخالفت مرحوم پدربزرگ را با انتخاب شغل پرستاری دخترانش شنیده بودم، پدر بزرگ هم مثل مامان شدیداً به اصول تربیتی پایبند بوده و معتقد بود شغل پرستاری بعلت اجبارِ حضور در شیفت شب ، چشم و گوش دختر را باز میکند ! و تنها شغل مناسب در دوران پهلوی دوم برای هر بانوی عفیفه و نجیب ، صرفاً شغل آموزگاری است و در غیر اینصورت دختر را چه به کار بیرون از خانه! برای همین هم مامان و خاله جان با پذیرفته شدن در سپاه دانش تحت عنوان " سرباز معلم" برای گذراندن طرح به کوره روستاهای ورامین اعزام و ماه تا ماه هم به خانه شان در "بریانک" تهران بازنمیگشتند! و بدینسان حتماً درجه ی کمتری از سایز چشم و گوش دخترها از نظر پدربزرگ باز میشد.اردوی قیطریه ، سرباز معلمها دهه ی ۵۰ شمسیسپاه دانش در روستاهای ورامینسرباز معلمهاخلاصه اینکه تحت تاثیر القائات و یادآوری مداوم مامان جان معلم، بر ما سه تَن امر مشتبه گردیده بود که یدک کشیدن عنوان" بچه معلم" جزو افتخاراتی است که مدال آن از عالم غیب بر سینه ی ما حک شده و مسئولیت خطیری در قبال حفظ و حراست از این عنوان بر دوشهای ناتوان ما گذاشته شد. از همان کودکی ، در جمعهای خانوادگی موظف به رعایت اصول اخلاقی از ابتدا تا پایان مهمانی میبودیم و با لباسهای اتو کشیده و مرتب ، عصا قورت داده در جایگاه از قبل تعیین شده توسط مامان مینشستیم و با لبخندی پخش بر صورت به سوالات میزبان با" بله" و" خیر" پاسخ میدادیم. و وقتی کودکان فامیل جلوی چشمان حسرت زده ی ما ، میوه ها ، تنقلات و غذاها را به چپاول میبردند ، با چشم غرّه های مادر، غزلیات حافظ و متون از بَر کرده ی مثنوی و گلستان را به روی صحنه میبردیم. و مادر محظوظ و سرمست میشد از تشویق حضار، برای تربیت چنین فرزندانی! اما روزگار با مامان سر سازگاری نداشت و هر سه ی ما که محصول یک طرز تفکر و روش تربیتی در یک خانواده بودیم با سه خروجی مختلف به نظریه مادر واکنش نشان دادیم! پرهام خود به تنهایی یک جلد مازاد بر کتابهای سه جلدی اصول و روش فرزندپروری قطور مادر در کتابخانه بود. همیشه جزو نفرات اول در المپیادهای سراسری و راه یافته به دانشگاه تهران و بعدها هم دانشگاه شریف. از تمام لذایذ شناخته شده ی عالم ، صرفاً کتاب را میشناخت و اولین و آخرین معشوقی که برای خود برگزید جناب مندلیف با آن حالت شوریده بود ، که عکسش را بر دیوار اتاق آویخته بود. و با این لذت تک بُعدی کماکان بر مدار موفقیتهایِ فامیلپسند میگردد و زبانزد دوستان است. مندلیفپدرام ، در نقطه ی مقابل پرهام ، درس عبرت کودکان فامیل شد. با هرآنچه شرع و عرف بعنوان محظوظات حرام میشناختند ، آشنا بود .و با عصیان ذاتی ، تاب قوانین بچه معلمی را نیاورد و با نقض آنها ، بزرگان عرصه ی تربیتی را ملزم به تحقیق و نگارش روشهایی کاربردی تر کرد. برای نمونه همین بس که پس از ۱۰ سال آمد وشد به دانشگاه آزاد "دوقوزآبادکتول" و انواع خرجتراشیها ، بدون پاس کردن حتی یک سوم از واحدهای مربوطه، قدم در مسیرهای نرفته ی کل خاندان گذاشت. و اما من ، در میان این دو تن ، با فیزیولوژی منتسب به جنس اُناث، علاوه بر قوانین عام تربیتی، مشمول ماده، تبصره هایی خاص نیز میشدم که احتمالا در راستای میزان باز و بسته ماندن دو عضو جنسیتی "چشم" و "گوش" اعمال میشد. بعدتر دانستم که رعایت بسیاری از این اصول نه تنها تربیتِ بدونِ مو لا درزِ مرا به نمایش میگذاشت بلکه برای خدشه وارد نشدن به تربیت اصولی بسیاری از همنوعان ذکور هم لازم و واجب بود. از نوع و جنس لباس گرفته ، تا انواع فن بیان و کنترل میمیک صورت و رعایت زاویه ی خط لبخند با لبها و حتی تعداد دندانهای نمایان شده در هر لبخند گرفته تا میزان چرخش سر حول محور گردن، hide کردن برجستگیها و نحوه ی قدم برداشتن و استفاده صحیح از باسن و رانها و صدها روش اصولی دیگر برای داشتن یک فرزند اجتماع پسند! آن هم از جنس دختر. الحق و الانصاف هم که من به بهترین شکل تمامی آموخته ها را در میدان عمل وسط میریختم. مثلا وقتی برای اولین بار در سن ۱۵ سالگی، پسر همسایه وسط پشت بام کتاب معارف را از دستم بیرون آورد ، با هر دو دست تارهای بیرون مانده ی مو را به زیر روسری سُرانده و وقتی دستم را برای نشان دادن کفترهایش به سمت قفس کشید ، گفتم :"بیزحمت از مچ بگیر" . زمانی هم که برای خداحافظی لبهایش را روی لبهایم قرار میداد همانطور که یاد گرفته بودم حتی نیم نگاهی در چشمانش نینداختم و بعد هم پشت به او پیراهنم را صاف کردم تا برجستگیها مشکلی در تربیت او بوجود نیاورند و در هر بار دیدار تمامی آموخته ها را مو به مو اجرا میکردم. یا حتی وقتی پاکت سیگارِ نیمه را در جیبهای پدرام پیدا کردم، برای اینکه مادر را ناراحت نکرده و سیگارهای باقیمانده حیف نشوند. هر روز یک نخ را در زیرزمین آتش کرده و با پُکهایی همچون ستارگان هالیوودی دود را به حلق میفرستادم. و از جای ماتیک قرمز مکّه ای مامان روی فیلتر سیگار کیفور و سرخوش میشدم. اگرچه مانند پرهام از خجالت درس و کتاب درنیامدم اما توانستم با مدرکی از دانشگاهِ آزادی نزدیکتر از دوقوزآباد کتول آرمانهای مادر را محقق کنم و شاید بخاطر همین بود که وقتی مرا دست در دست پسرک موفرفری دانشکده هنر با خشتک آویزان ، دید آنهم درحالیکه هر ۳۲ دندانم بیرون از دهان افتاده بود، تنها به نگاهی متفکر و چرخاندن سر از ما اکتفا کرد. هنوز هم ، بعد از گذشت سالها و مادر شدن، وقتی در شبکه های مختلف مجازی وپیامهای گوناگون تبلیغاتی از برگزاری وبینارها، دوره های آموزشی و کارگاههای فرزند پروری و ..... صحبت به میان می آید، مطمئن نیستم که تنها والدین نقش تعین کننده در سرنوشت کودک دارند و نقش خودِ کودک بعنوان موجودی غیر قابل پیشبینی و چارچوب گریز کمرنگتر از نقش تربیتی والدین است.مریم شراوند تیر ۱۴۰۰