با نپیوستن ایران به FATF چه بر سر کسب و کارهای ایرانی می آید؟

پیوستن یا نپیوستن؟ مسئله این است. قطعا این روزها بارها و بارها نام FATF را شنیده اید. گروهی که به گفته مسئولین آن صرفا در راستای کنترل جریانات مالی کشورها و گروه های ویژه بوده و به منظور مبارزه با پولشویی ایجاد شده است. اما FATF واقعا چیست و چرا بسیاری از سیاسیون معتقدند پیوستن و نپیوستن ایران به آن در هرصورت می تواند اثرات بدی را برای کشور داشته باشد.در این مقاله با پین استارتاپ همراه باشید تا علاوه بر مروری دوباره بر تعریف FATF، عواقب پیوستن و یا نپیوستن ایران به این گروه را بررسی کنیم.FATF چیست؟FATF یک گروه فرادولتی است که استانداردهای مقابله با پولشویی را تنظیم می‌کند. این کارگروه در سال ۱۹۸۹ توسط اعضای گروه ۷ با هدف مراقبت از نظام مالی این کشورها در برابر فعالیت های مجرمانه نظیر قاچاق مواد مخدر ایجاد شد. این کارگروه احتمالا بیش از همه با دستورالعمل‌های معامله با مشتریان شناخته شده است که به عنوان یک راهنما برای شناسایی ریسک طرف مقابل و شناسایی صاحبان حساب به کار می رود. بسیاری از بانک‌ها، نهادهای سرمایه گذاری و شرکت‌های پرداختی اکنون از این دستورالعمل استفاده می‌کنند.FATF در سال سه بار تشکیل جلسه می‌دهد و اخیرا اجلاسی نداشته و اجلاس آتی آن برای بررسی و تصمیم‌گیری در خصوص اقدامات کشورها از جمله ایران، در فوریه ۲۰۲۰ (بهمن ۱۳۹۸) برگزار می‌شودطبق اعلام رسمی FATF، جمهوری اسلامی ایران در لیست «نیازمند اقدام» (Call for action) قرار دارد که به تعبیری همان لیست سیاه است، اما اقدامات پیش‌بینی‌شده در لیست سیاه این سازمان در مورد ایران به حالت تعلیق درآمده است. در صورتی که تا پیش از فوریه ۲۰۲۰ ایران اقدامات لازمِ باقی‌مانده را مصوب و عملی نکند، موارد تحریمیِ موجود در لیست سیاهِ گروه ویژه اقدام مالی (FATF) در مورد ایران اجرا خواهد شد.چه کشورهایی در لیست سیاه FATF قرار دارند؟در حالیکه این روزها صرفا نام کره شمالی به عنوان تنها عضو لیست سیاه این گروه مطرح است، جالب است بدانید که در ابتدای شکل گیری این گروه حتی بسیاری از کشورهای اروپایی از عضویت در FATF سر باز زدند. طبق گزارش منتشر شده توسط کارگروه رسمی FATF در سال ۲۰۰۰ تعداد ۱۵ کشور در لیست سیاه این گروه قرار داشتند. از میان میتوان به لیختن اشتاین، اسرائیل، ایسلند، روسیه و لبنان اشاره نمود. در سال های بعد تعداد کشورهایی که با تشخیص FATF نیاز به پیوستن به FATF داشتند کاسته شد تا حدی که در سال های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ هیچ کشوری در لیست سیاه این گروه قرار نداشت.با این حال از سال ۲۰۰۷ ایران به دلایل متعدد بیان شده توسط FATF نیازمند ورود به این گروه تشخیص داده شد ولی اجبار شدیدی بر روی آن نبود. با این حال به دلیل اینکه از سال ۲۰۱۲ به بعد بر اساس گزارش FATF ایران به عنوان کشوری با احتمال بالای پولشویی معرفی شد و نیز با توجه به عدم عضویت ایران در این گروه، کشورمان در کنار کشورهایی مانند کره شمالی، میانمار، کویت و پاکستان در لیست سیاه قرار گرفت.طبق آخرین گزارش منتشر شده توسط FATF، در حال حاضر تنها کشور موجود در لیست سیاه این گروه کشور کره شمالی می باشد و چنانچه ایران تا مدت زمان مقرر به FATF نپیوندد مجدد به لیست سیاه اضافه خواهد شد.لیست خاکستری FATF چیست؟علاوه بر لیست سیاه یا همان Call for action لیستی تحت عنوان لیست خاکستری (Grey List) وجود دارد. این لیست شامل کشورهایی می شود که با احتمال کمتری نسبت به اعضای لیست سیاه دارای عدم شفافیت های مالی هستند. این لیست در حال حاضر ۱۲ عضو دارد. در میان این کشورهای میتوان به باهاماس، غنا، ایسلند، مغولستان، پاناما، پاکستان، سوریه، یمن و زیمباوه اشاره نمود.چرا کشورها از پیوستن به FATF سر باز میزنند؟اساس شکل گیری ایده FATF به منظور کنترل هرچه بیشتر جریان های مالی خرج شده در داخل کشورها بود که شاید بتوان از این طریق با گسترش تروریسم و فعالیت های آشوب گرانه مقابله کرد. ایران نیز به عنوان کشوری که بارها و بارها دچار چنین حملاتی شده است قطعا از موافقین رده اول کنترل جریان مالی وارد شده به چنین گروهک هایی خواهد بود. اما مشکل چیست؟ چرا بسیاری از کشورها از جمله ایران مخالف پیوستن به FATF هستند؟ جواب این سوال در بند ششم FATF است. بسیازی از صاحب نظران داخلی معتقدند دخالت این بند در استقلال سیاسی و حکومتی ما است و این در حالی که برخی گروه‌ها نظیر گروه تروریستی منافقین به سرکردگی مسعود و مریم رجوی، القاعده، طالبان، رژیم بعث، داعش، النصره، جیش‌السلام، پژاک و احرارالشام در کشور‌های عضو این نهاد از آزادی کامل برخوردارند.عواقب نپیوستن ایران به FATF چیست؟اصولا مشکلات حاصل از قرار گرفتن در لیست سیاه یا لیست خاکستری(کشورهایی با یک درجه حساسیت کمتر نسبت به لیست سیاه) با اخطار بیشتر FATF در سه دسته کلی قرار می‌گیرد:الف. گرفتن وام از نهادهای مالی بین المللی و اتحادیه های مختلف غیر ممکن می‌شود. مثلا اگر کشوری مثل یونان در فهرست خاکستری یا سیاه قرار بگیرد این کشور دیگرقادر به دریافت وام از اتحادیه اروپا نیست.ب. در صورتی که اخطار سازمان بین المللی چند بار تکرار شود و کشور قرار گرفته در لیست، طی یک مدت در نظر گرفته شده به هشدارهای FATFعمل نکند، تحریمهای بین المللی جامعی توسط سازمان ملل برای کشور خاطی درنظرگرفته می‌شود. بدیهی است در صورت وتو نشدن این طرح، تمام کشورهای عضو سازمان ملل مجبور به اطاعت از آن بوده و به تحریم کشور قرار گرفته در لیست سیاه دست می‌زنند.ج. همچنین طبق قانون، در صورت تداوم حضور در لیست خاکستری یا سیاه، کشور مورد نظر از قانون تجارت بین المللی حذف می‌شود و دیگر قادر نیست با سایر کشورها به صورت قانونی رابطه بانکی و پولی برقرار کند.پیش‌شرط ایران برای تصویب FATFچیست؟معاون وزیر اسبق اقتصاد (مستخدمین حسینی ) با تأکید بر اینکه عضویت در یک سازمان یک رابطه دو طرفه است، توضیح داد: زمانی که عضو سازمانی می‌شویم یکسری اطلاعات در اختیار سازمان قرار می‌دهیم و از سوی دیگر اطلاعاتی هم از سازمان دریافت می‌کنیم. بر این اساس FATF هم یک سازمان یک طرفه نیست و باید اطلاعاتی که خواهان آن هستیم را در اختیار ما قرار دهد.مستخدمین حسینی ادامه داد: من با عضویت در FATF با یک شرط موافق هستم و پیشنهاد من به مجمع این است که در مقابل تصویب FATF خواهان کاهش تحریم‌ها حداقل در حوزه بانکی باشند زیرا با این شرایط حتی اگر ایران FATF را تصویب کند نمی‌تواند از کمک‌های جهانی بهره‌مند شود.تبعات اقتصاد دولتی FATFمحمود جامساز از اقتصاد دانان برتر کشور با تأکید بر اینکه زمانی که ایران FATF را می‌پذیرد باید در تراکنش‌های مالی خود شفافیت کامل داشته باشد، گفت: ناظران FATF باید متوجه شوند که منشأ پول کجاست، کجا هزینه می‌شود و به کجا می‌رود اما اقتصاد و سیاست ما قابل تفکیک نیست. اقتصاد، سیاست را تأمین مالی می‌کند و سیاست هم اقتصاد دولتی را حمایت می‌کند. سنگ بنای اقتصاد ایران بر اساس هیچ الزام علمی نیست و از ابتدا نامطلوب پی‌ریزی شده است.قانون بانکداری بدون ربا :جامساز با بیان اینکه در سال ۱۳۶۲ قانون بانکداری بدون ربا تصویب شد، گفت:‌ قرار بود این قانون پنج سال ادامه داشته باشد و بعد برداشته شود اما ادامه پیدا کرد. بر این اساس رابطه حقوقی بین سپرده‌گذار و بانک و بانک و تسهیلات گیرنده براساس بهره ایجاد شد، ‌بهره‌ای که در سیستم بانکی مطرح می‌کنیم و به عنوان بهره در جهان، اقتصاد را جلو می‌برد اما این بهره در جهان جرم است و ما از ابتدا اعلام کردیم که بهره بانکی ربا محسوب می‌شود. بعد از آن قرض‌الحسنه مطرح شد که اسم آن به عنوان کارمزد عنوان شد. اینکه مردم سپرده را به بانک واگذار می‌کنند یعنی پولی را به بانک قرض می‌دهند. پس این را چطور توجیه کنیم؟وی با تأکید بر اینکه سیستم بانکداری ایران با این ابزار نمی‌تواند وارد بانکداری جهانی شود، گفت:‌ ابزارهای بانکی زیادی در جهان وجود دارد که ایران از آن بی‌خبر است و حتی اگر تحریم نباشیم ارتباط مالی ایران با جهان به خاطر سیستم بانکداری ما محدود خواهد بود. این سیستم بانکی قابلیت برقراری ارتباط با بانک‌های جهانی را ندارد و اگر قرار باشد اصلاح شود باید سیستم‌های مالیاتی، گمرکی، محیط زیستی و… نیز اصلاح شود.منافع تصویب FATF برای ایران چیست؟جامساز معتقد است بنابراین پس از عضویت در FATF نمی‌توان انتظار داشت که همه چیز درست خواهد شد اما اگر امضا شود حسن آن این است که حداقل اروپایی‌ها متوجه می‌شوند که دولت ایران در راستای تکلیف خود با استانداردهای مالی حرکت‌هایی کرده‌ است.وی تأکید کرد: اگر ایران FATF را بپذیرد در تابلوهای اعتبارسنجی دنیا کم ریسک‌تر می‌شود و سرمایه‌گذاران نیز دنبال این هستند که کدام کشورها شفافیت مالی بیشتری دارند. زمانی که اتحادیه اروپا مسئله اینستکس را مطرح کرد، اعلام کرد که به شرکت‌هایش می‌گوید برای همکاری به ایران بیاید و از آنجایی که ایران نمی‌تواند چیزی را جایگزین نفت کند می‌تواند از همین سرمایه‌های کوچک از کشورهای مختلف استفاده کند. حتی اگر FATF به صورت نمادین تصویب شود رابطه جهان با ایران بهتر می‌شود.این در حالی است که مستخدمین حسینی بر این باور است که اروپا بعد از اینکه آمریکا از برجام خارج شد به برجام پایبند نماند و تضمینی برای پایبندی‌اش به ایران بعد از تصویب FATF وجود ندارد.اما به عقیده جام‌ساز، طرف مقابل در ابتدا حاضر نیست تحریم‌ها را کاهش دهد اما ایران می‌تواند به FATF بپوندد و اعلام کند که شش ماه فرصت می‌دهد که ببیند در زمینه تحریم‌ها چه اتفاقی خواهد افتاد. همچنین ایران می‌تواند تعریف جدیدی از گروه‌های مقاومت ارائه کند.سخن پایانیدر مورد پیوستن یا نپیوستن ایران به FATF بحثها و نظرات مختلفی مطرح شده است. برخی آن را نافی استقلال کشور دانسته و برخی دیگر هم معتقدند تا اروپا تعهدات اقتصادی حاصل از برجام را انجام ندهد، ایران نباید زیر بار FATF برود.با این حال، برخی کارشناسان دیگر، معتقدند در صورت نپیوستن ایران به FATF بحران اقتصادی کشوربیشتر و بیشتر می‌شود. دکتر تقوی، کارشناس مسائل بین الملل معتقد است نپیوستن به FATF حتی فروش نفت ما را درگیر بحران کند. نباید فراموش کرد که طبق سه اتفاق فوق(تبعات نپیوستن به برجام)، هر گونه رابطه تجاری با کشور قرار گرفته در لیست سیاه ممنوع است. بدیهی است که نفت در صدر اقلام تحریم شده قرار دارد و درصورت جدی بودن سازمان ملل و FATF برای اقدام علیه ایران، صادرات نفت ما می‌تواند آسیب جدی ببیند.داریوش قنبری نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی، هم در خصوص پیوستن ایران به FATF معتقد است که عدم پیوستن به این گروه و سازو کار می‌تواند عواقب بدی برای کشورمان داشته باشد. این کارشناس در گفت‌وگو با خبرگزاری برنا بیان کرد: “با یک نگاه کارشناسانه متوجه خواهیم شد که قطعا بدون پیوستن به این چارچوب هایی که FATF در نظر گرفته است، مراودات بانکی ما در خارج از ایران امکان پذیر نخواهد بود. به طور کلی مجموع لوایحی که مربوط به برخی از کنوانسیون‌هاست حتما باید در کشور ما به تصویب برسد تا بتوانیم در چارچوب این ضوابط ویژه مالی که به FATF موسوم است، مراودات با جهان خارج داشته باشیم.”نکته:نباید فراموش کرد که دولتهای اروپایی، کانال مالی جدید یعنی اینستکس را مشروط به پیوستن ایران به FATF دانسته اند و بعید نیست در صورت رد این قانون، برجام اروپایی هم از بین برود.با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقد هستند که قبول FATF بدون پیش شرط و بدون گرفتن تضمین عملی از اروپا برای اجرای تعهدات اقتصادیشان اشتباهی سیاسی است و در حقیقت، FATF باید وسیله ای برای سیاستمداران ما باشد که از طریق آن، امتیازهایی را از کشورهای دیگر بگیرند.از اینکه با این مقاله همراه پین استارت آپ بودین از شما متشکریم