تنگنای زندانی؛ به فکر رقیبت باش

کسب سود همیشه در گرو توجه به منفعت خود نیست.#یادداشت_اقتصادی«تعامل استراتژیک»، تعاملی اجتماعی است که در آن مشارکت‌کنندگان آگاه‌اند که چگونه کنش‌های خود و دیگران برهم تأثیر می‌گذارد. زمانی که مردم درگیر یک تعامل اجتماعی شوند و به راه‌های تاثیر کنش‌های‌شان بر دیگران آگاه باشند آنها را داری «تعامل استراتژیک» می‌دانیم.«استراتژی» نوعی از کنش (یا سلسله‌ای از کنش‌ها) است که فرد وقتی نسبت به وابستگی دوجانبه نتایج برای خود و دیگران آگاهی دارد، ممکن است آن را در پیش بگیرد. نتایج نه تنها به کنش‌های آن فرد، بلکه به کنش‌های دیگران هم بستگی دارند. استراتژی درواقع عبارت است از کنش یا سلسله کنش‌های احتمالی شخص با آگاهی به این واقعیت که نتایج کار برای او و برای دیگران متقابلاً به هم وابسته‌اند.خروجی‌ها نه تنها به کنش‌های آن شخص، بلکه دیگران هم بستگی دارد. مدل‌های تعامل استراتژیک با عنوان بازی(نوعی الگوی تعامل راهبردی که توصیفی از بازیگران، استراتژ‌‌ی‌های مقرون به صرفه، اطلاعاتی که در اختیار بازیگران است، و پاداش‌های آن‌ها)، تشریح می‌شوند.«نظریه‌ی بازی» عبارت است از یکسری مدل‌های تعامل استراتژیک که در اقتصاد و رشته‌های دیگر علوم اجتماعی کاربرد دارد. نظریه‌ی بازی توصیف‌گر کنش‌های متقابل اجتماعی است. این نظریه اما همچنین می‌تواند در مورد اتفاقات آینده پیش‌بینی‌هایی ارایه دهد. برای پیش‌بینی خروجی یک بازی به مفهوم دیگری نیازمندیم. بهترین پاسخ در نظریه بازی، استراتژی‌ای است که بالاترین پاداش را با توجه به استراتژی‌های برگزیده سایر بازیگران به بازیگر اختصاص می‌دهد. آن نوعی استراتژی است که، به فرض درنظرگیری استراتژی‌هایی که بازیکنان دیگر اتخاذ کرده‌اند، بالاترین بازدهی را برای بازیکن در پی دارد. نام این نظریه بازی برگرفته از حکایتی درباره‌ی دو زندانی است(جان و جین)، که استراتژی هر دو یا متهم‌کردن (و دست‌داشتن) دیگری در جرمی است که ممکن است باهم مرتکب شده باشند یا تکذیب شراکت دیگری در آن جرم. اگر هردو جرم را تکذیب کنند، بعد از چندروز بازجویی آزاد می‌شوند. اگر یکی از آن دو دیگری را متهم کند، و دیگری تکذیب کند، شاکی بلافاصله آزاد خواهد شد(محکومیتی برای او درکار نیست). در عین حال شخص دیگر به ۱۰ سال زندان محکوم خواهد شد. درنهایت، اگر هم جان و هم جین اتهام‌زدن را انتخاب کنند (بدین معنا که هریک دیگری را به دست‌داشتن در جرم متهم کند)، در آن صورت هر دو به حبس محکوم می‌شوند. این حکم به خاطر همکاری آنها با پلیس از ۱۰ به ۵ سال تقلیل یافته‌است.در تنگنای زندانی، هردو بازیکن یک استراتژی مسلط دارند(اتهام درمثال فوق) که درصورت اتخاذ آن از سوی هر دو، به بدترین خروجی‌ برای هردو منجر می‌شود. اگر هر دو استراتژی متفاوتی را(تکذیب در مثال فوق) را برمی‌گزیدند، چنین نمی‌شد. تفاوت موجود میان بازی دست نامریی و تنگنای زندانی نشان می‌دهد که منفعت شخصی ممکن است به خروجی‌های مطلوب منجر شود.اینکار همچنین می‌تواند به خروجی‌هایی بیانجامد که (مورد تایید) و دلخواه هیچکسی نیست. چنین مثال‌هایی می‌تواند به ما کمک کند تا فهم دقیق‌تری از این داشته باشیم که بازارها چگونه قادرند منفعت شخصی را برای ارتقای سازوکارهای اقتصاد مهار کنند. اما همچنین محدودیت‌های بازار را هم یادآور می‌شوند. اگر بتوانیم بر یک یا چند تا از این مسایل فایق آییم، خروجی موردنظر و مطلوب هر دوی آن‌ها درمواردی حاصل خواهد شد. بازار کالاهای عمومی یک تنگنای زندانی است، در موقعیتی که بیش از دو بازیکن درگیرند. دیگرخواهی می‌تواند به حل مساله‌ی مفت‌سواری هم کمک کند. قوانین بازی همیشه تصمیماتی هستند که هر یک از بازیکنان مستقلا در قبال یک استراتژی اتخاذ می‌کند. سه وجه تعامل بین جان و جین ما را برآن داشت تا در بازی تنگنای زندان خروجی بدفرجامی را برایشان پیش‌بینی کنیم: آنها هیچ ارزشی برای نتیجه شخص دیگر قایل نشدند، و با اینکار هزینه‌هایی که به خاطر کنش او بر دیگری تحمیل‌شده را به شمار نیاوردند. . آن‌ها قادر به رسیدن به توافقی قبلی درباره‌ی کنش‌های یکدیگر نبودند. اگر قادر به چنین کاری بودند، به سادگی می‌توانستند بر سر انتخاب یک کنش باهم توافق یا دیگری را ممنوع کنند. درس مهمی که از این مثال‌ها باید بگیریم این است که اگر مردم دغدغه‌ی یکدیگر را داشته باشند، عبور از تنگناهای اجتماعی به مراتب کار آسانتری خواهد بود.تاریخ انتشار: 2 شهریورماه 1400/ صفحه شخصی اینستاگرام