جایگاه کارگر در زنجیره تولید

چرا همواره کارگران در محاق هستند؟!مفهوم کارفرما و کارگر مفهومی گذراست که بعد از انقلاب صنعتی به وجود می‌آید. کارگر به هدف تداوم حیات زیستی و اجتماعی خود، مجبور به فروش نیروی کار خود به کارفرما در قبال دستمزد است. از طرفی نیز، کارفرما برای استخراج ارزش افزوده و تداوم روند افزایش سرمایه، تمایل به کاهش هزینه‌های خود از جمله دستمزد نیروی کار دارد. در این جا، تعارض منافع عمیقی به وجود می‌آید که سرمایه‌داران متأخر، از آن تحت عنوان ویژگی تولید سرمایه‌دارانه نام می‌برند. لکن این ویژگی پذیرفته‌شده در غرب، در ایران با توجه به ساخت اجتماعی-سیاسی خاص آن، توسط نیروهای اجتماعی پذیرفته نخواهد شد و با مبانی دینی ناسازگار است. فلذا تعارض منافعی که در این بین رخ می‌دهد، به زعم برخی کارشناسان باعث اختلال در تولید خواهد شد.از سویی دیگر، رؤنق تولید در کشور از ضروریات است و در شرایط فعلی، تنها راه مقابله با تحریم‌ها، اتکا به تولید داخل است. از این رو، مقام معظم رهبری چندسالی است که سخنانشان را حول محور تولید در کشور ایراد می‌کنند و امسال را سال"جهش تولید" نام‌گذاری کرده‌اند.به عقیده ما، این مهمی که از آن تحت عنوان تولید یاد شد‌‌، یک موتور پیشران تحت عنوان نیروی کار و کارگر دارد و اگر کارگر نباشد و یا خدای ناکرده، ناراضی باشد، رونق تولید محقق نمی‌شود و ماشین اقتصاد کشور پیش نخواهد رفت. از طرفی نیز، کارگر در کارخانه یا کارگاه خود، یک کارگر است؛ همین کارگر در جایی دیگر، نقش مصرف‌کننده تولیدات را دارد و اگر درآمد او به نحوی باشد که نتواند سبد معیشت خود را تأمین کند، دچار شرایط رکود خواهیم شد.اصل و اساس دعوا بین دو نظریه اقتصادی لیبرالیسم و سوسیالیسم، همین تعارض منافع است که یک طرف، دیگاه سرمایه‌سالارانه افراطی به مسئله دارد و بقای تولید را در سرمایه می‌نگرد، و طرفی دیگر، اصل را بر حفظ کارگر می‌داند بدون آنکه درک کند که وقتی اساس تولید نباشد، کاری برای کارگر نمی‌ماند و این روند، بجای اینکه از کارگر حمایت کرده باشد، بدتر، او را خالی از هویت کرده است.متأسفانه وضعیت اقتصادی کشور در چندسال گذشته، در کنار ساختار ناعادلانه توزیع ثروت، سبب بروز شکاف‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شده است. بار عمده این شکاف روی دوش طبقات اقتصادی پایین، یعنی کارگران بوده است که افزایش اعتراضات کارگری در سه سال اخیر از نشانه‌های بروز و توسعه این شکاف‌ها می‌باشد.به نظر می‌رسد تنها و تنها با بها دادن و به رسمیت شناختن این قشر می‌توان چرخه تولید در این کشور را به حدّ اعلا رساند. کارگران با داشتن قدرت طبقاتی، می‌توانند در رؤنق تولید کشور به خوبی نقش‌آفرینی کرده و اقتصاد کشور را نسبت به تحریم واکسینه کنند. کارگر در بازی کار و سرمایه، زمانی به قدرت طبقاتی خواهد رسید که در عرصه منازعات در قالب شورای کار کارخانه، اتحادیه‌های کارگری و احزاب سیاسی کشور بتواند حرف اول و آخر را بزند. در نتیجه، کارگر در محل کار خود همبسته شده و بازار پر تقاضایی پیدا کرده و به قدرت ساختاری نیز می‌رسد.اریک الین رایت، جامعه شناس غربی بر این باور است که قدرت طبقه کارگر در خوشبینانه‌ترین حالت، باعث حل مشکلات سرمایه‌داران و در بدبینانه‌ترین موقعیت، به از بین رفتن ظرفیت سرمایه‌داران برای اتخاذ تصمیمات یک‌طرفه می‌انجامد. اما در کل، قدرت گرفتن کارگر باعث کاهش منافع تامّ سرمایه‌داران می‌شود؛ فلذاست که لیبرال‌های کلاسیک، قدرت گرفتن طبقه کارگر را تا زمانی به رسمیت می‌شناسند که این قدرت در صورت‌بندی نهایی برایشان سودمند باشد؛ اما طیف متأخر و مدرن‌شان، حتی شکل‌گیری تشکل کارگری در کارخانه را هم مُخل نظم بازار و مانع افزایش سرمایه می‌دانند. بنابراین، اگر کارگر بتواند با ایجاد ظرفیت‌های فردی یا سازمانی، اهداف و منافع طبقاتی خود را محقق سازد، آنگاه می‌توان گفت که این قشر، به قدرت طبقاتی رسیده است.از سویی دیگر نیز، دال مرکزی گفتمان انقلاب اسلامی، بر این اصل که«مستضعفان» را ائمه و وارثان زمین می‌داند، استوار است و اگر دغدغه ما، دغدغه گفتمانی انقلاب باشد، درمی‌یابیم که کارگران از لحاظ فکری و معرفتی به ما نزدیک اند و فعال شدن این قشر در جامعه، در پارادایم فکری و معرفتی ماست و اینان اند که تا آخر خط با ما هستند و در پی احقاق حقوق طبقات محروم جامعه می‌باشند. فلذا رساندن کارگران به قدرت طبقاتی برای چانه‌زنی با سایر نیروهای اجتماعی، پویایی تولید در کشور را رقم می‌زند و در صورت‌بندی نهایی به ما کمک خواهد کرد. / محمدجواد دارا ، کارشناسی علوم سیاسی