ادبیات؛ این حلقه‌ی مفقود | به بهانه‌‌ی پخش «زخم کاری»

ادبیات همیشه نقش بسیار مهمی در شکل‌گیری فرهنگ هر کشور داشته. آثار ادبی در صد سال اخیر به اشکال مختلفی موفق به ورود به میان مردم شده‌اند. بی‌شک یکی از مهم‌ترین و محبوب‌ترین روش‌های تزریق ادبیات به رگ‌های جامعه، فیلم‌های سینمایی و سریال‌های تلویزیونی هستند. فرم‌هایی بسیار محبوب برای قصه‌گویی که همیشه از ادبیات استقبال کرده‌اند.در هفته‌های اخیر، سریال «زخم کاری» شروع به پخش کرده است. سریالی که از رمانی به نام «بیست زخم کاری» نوشته‌ی سید محمود حسینی‌زاده اقتباس شده است. رمانی تلخ در مورد قدرت‌طلبی و طمع که خودش از نمایشنامه‌ی «مکبث» اقتباس شده است. راستش را بخواهید بعد از تماشای دو قسمت اول سریال، بسیار از آن لذت بردم و همین لذت باعث شد یادم بیاید که چقدر جای چنین اقتباس‌هایی در سینمای ایران خالی است.برای نشان دادن این اهمیت اجازه بدهید چند مورد از اقتباس‌های موفق ایرانی را یادآوری کنم:سریال کمدی و بسیار محبوب «دایی‌جان ناپلئون» که توسط ناصر تقوایی تولید شده بود، بر اساس کتابی به همین نام، نوشته‌ی ایرج پزشک‌زاد ساخته شده بود. قصد شرح وقایع سریال را ندارم ولی برای اهمیت و کیفیت این سریال همین بس که هنوز هم بعد از نزدیک به پنجاه سال، سریال ذره‌ای کهنه نشده و درست مثل روز اول جذاب است.فیلم سینمایی «داش آکل» محصول سال ۱۳۵۰ که توسط مسعود کیمیایی نوشته و کارگردانی شده بود. فیلمی که بر اساس داستانی با همین نام، از کتاب «سه قطره خون» اقتباس شده بود. کتابی نوشته‌ی یکی از مهم‌ترین نویسنده‌های معاصر ایران، یعنی صادق هدایت. داش آکل مانند باقی فیلم‌های آن روزهای کیمیایی یک موفقیت بزرگ بود و هرگز تصویر داش آکل که به عمد به کاکارستم پشت می‌کند از ذهن مخاطبان فیلم بیرون نمی‌رود.فیلم سینمایی «تنگسیر» که امیر نادری، در سال ۱۳۵۲، آن را از کتابی به همین نام، نوشته‌ی صادق چوبک اقتباس کرد. شخصیت شیرممد که مثل داش آکل، توسط بهروز وثوقی زنده شده بود چنان شمایل مردانه و قهرمانانه‌ای داشت که به سختی می‌تواند از ذهن کسی بیرون برود. البته که نبوغ نادری در سینما هم تاثیر زیادی در این ماندگاری داشت.باز هم ناصر تقوایی و این بار یک اقتباس آزاد از داستان «داشتن و نداشتن» نوشته‌ی ارنست همینگوی. فیلم سینمایی «ناخدا خورشید»، محصول سال ۱۳۶۸، با بازی درخشان داریوش ارجمند و کارگردانی استادانه‌ی تقوایی می‌تواند مثل یک کلاس درس تمام عیار باشد. کلاس درسی که یکی از بهترین اقتباس‌ها از داستان همینگوی است.سریال «قصه‌های مجید» که از کتابی به همین نام، نوشته‌ی هوشنگ مرادی کرمانی اقتباس شده بود، قدری معروف و محبوب است که نیاز به توضیح اضافه‌ای ندارد.داریوش مهرجویی ید طولایی در اقتباس ادبی دارد. او در سال ۱۳۴۸ فیلم «گاو» را بر اساس کتاب «عزاداران بیل» نوشته‌ی غلام‌حسین ساعدی ساخت و در سال ۱۳۸۲ هم «مهمان مامان» را بر اساس داستانی به همین نام، نوشته‌ی هوشنگ مرادی کرمانی ساخت. هر دو فیلم از جمله مهم‌ترین و بهترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران هستند.بهروز افخمی هم در دهه‌ی ۸۰ و به طور دقیق‌تر، در سال ۱۳۸۱، فیلم «گاوخونی» را ساخت. فیلم از کتابی به همین نام، نوشته‌ی جعفر مدرس صادقی اقتباس شده بود. فیلمی رعب‌آور و جذاب که به سرعت تبدیل به یکی از فیلم‌های کالت ایرانی شد. قصدم از نام بردن این فیلم‌ها و سریال‌ها نه ساختن فهرست بود و نه ساختن ۵ برتر و موارد مشابه. تنها قصدم یادآوری آثاری بود که به واسطه‌ی منبع غنی خود و البته درک درست و عمیق فیلم‌سازان از منابع اقتباس، تبدیل به آثاری شدند که تا نقطه‌ی پایان جهان فراموش نمی‌شوند و کیفیت درونی خود را از دست نمی‌دهند. سال‌هاست که همه‌ی سینماگران و سینمادوستان ایران فریاد می‌زنند که سینمای نحیف و حق به جانب ایران ضعف‌های اساسی و عمیقی در بخش فیلمنامه دارد. شاید ادبیات همان حلقه‌ی مفقود برای ترمیم این ضعف باشد. سریال جدید محمدحسین مهدویان در زمان نگارش این متن، هنوز تمام نشده و در حال پخش است؛ به همین دلیل از کیفیت آن چیزی نمی‌گویم و این کار را به زمانی موکول می‌کنم که پخش سریال تمام شده باشد. اکنون اما می‌خواهم اهمیت کار مهدویان را یادآوری کنم. سریال زخم کاری باعث شد تا در اولین هفته‌ی پخش، موجودی نسخه‌های فیزیکی منبع اقتباسش تمام شود و پلتفرم‌های نشر اینترنتی هم از رشد بسیار زیاد فروش بیست زخم کاری بگویند. در جامعه‌ای که تیراژ کتاب‌ها به ۲۰۰ عدد رسیده، این اتفاق فرخنده‌ای است. ادبیات همیشه پر است از داستان‌هایی جذاب، دقیق و حیرت‌انگیز که گوشه‌ای منتظر پیدا و تصویر شدن هستند. بسیاری از برترین آثار سینمایی جهان، ریشه در ادبیات دارند و فیلمسازان بزرگ تاریخ همیشه برای فیلم‌های خود به ادبیات پناه برده‌اند. امیدوارم سریال زخم کاری موفق شود تا نویسندگان بیشتری به سمت ادبیات بروند. داستان‌های آن را پیدا کنند و به تصویر بکشند. امیدوارم سریال محمدحسین مهدویان موفق باشد به همان مقدار که خواهان موفقیت سریال هومن سیدی، یعنی «قورباغه» بودم. امیدوارم چند هفته‌ی دیگر و بعد از اتمام پخش سریال، به قدری از تماشای آن لذت ببرم که مجاب به نوشتن شوم و برای موفقیت‌اش بنویسم.