مرگ روحی همه‌مان

زمان حاکمیت طالبان در افغانستانافغانستان کشوری آمیخته با ضدیت جمعی‌ست. کشوری با آدم‌های ناامید به تحقق‌پذیری رویاهای‌شان. در این کشور کم‌جمعیت که نفوس آن بیش‌تر از سی‌میلیون نیست، مردمانش با مشکلات فراوانی دست و پنجه نرم می‌کنند. اگر قرار باشد مشکلات آن را برشمریم، به آمار بلندتر از تعداد آدم‌های که در آن زنده‌گی می‌کند، می‌رسیم. عوام‌فریبی سیاست‌مداران، بد اخلاقی نماینده‌گان مجلس، کشتن، اختطاف و تجاوز گروه‌های افراطی زیر نام طالب و جو بد فرهنگی همه و همه سبب گشته که روان باشنده‌گان این کشور را بیازارد و بر مشکلات‌شان افزون کند. پس از هژده سال حضور پرقدرت کشورهایی چون امریکا و متحدانش، مردمان این کشور نتوانستد دموکراسی را به صورت آن‌چنانی که باید باشد، به تجربه بگیرند و یا لااقل در رفاه نسبی زنده‌گی به سر کنند. یا برعکس آن‌قدر غرق در افراطیت دورۀ طالبانی باشند که جامعه را مبتنی بر هویت جنسی (زن و مرد) بخش‌بندی کنند. پس از تصویب قانون اساسی جدید در افغانستان، رسانه‌‌ و آزادی بیان رشد قابل ملاحظه‌یی داشته است. بیان آزاد و پرداختن در زمینه‌‌های گوناگون، بزرگ‌ترین دست‌آورد قلم‌به‌دستان و صاحبان رسانه در این کشور است.در افغانستان پس از ۲۰۰۱، اکثریت مردم به حقوق بشری و شهروندی‌شان پی‌ بردند. نسل جوان حداقل یادگرفتند که مسیر پدران‌شان به ترکستان بوده و اگر قرار است به جریان یا حزبی بپیوندند با چه اصولی بپیوندند. زنان بیش‌تر از هر زمان دیگر به مبارزه پرداختند و صدای عدالت‌طلبی‌شان را بلند کردند. مکاتب دخترانه حتا در روستاهای افغانستان فعال شد. دختر و پسر در فضای مشترک و کنار هم دانشگاه رفتند و درس خواندند.پس از شروع دورۀ اول ریاست جمهوری کرزی، مردم توانستند با استفاده از حق نوشتن و گفتن و راه‌اندازی اعتراضات مسالمت‌آمیز در پیوند به ناملایمات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی به جاده‌ها بریزند و صدای اعتراض‌شان را مبنی بر آوردن یک زنده‌گی انسانی و اخلاقی بلند کنند. ما روزهای را شاهد بوده‌ایم که مردم گروه گروه به جاده‌ها می‌رفتند و علیه فساد، قتل، دزدی و ناکاره‌گی حکومت صدا بلند می‌کردند.شهروندن افغانستان به ویژه باشنده‌گان کابل، در این زمان از دموکراسی و آزادی بیان بیش‌تر از هر زمانی سود بردند. مردم برای حفظ دموکراسی نو پا به جاده‌ها ‌زدند و از شعار مرگ بر افراطیت و تحجر بیش‌ترین استفاده را بردند. اما با این همه، گروهای افراطی از هر راهی که تمویل می‌شوند، قدرت‌مند شدند. این گروه‌ها با سرمایه‌گذاری روی رسانه‌های چاپی، دیداری و شنیداری‌ بر طبل افراطیت کوبیدند و دامن اختلافات اجتماعی را گستردند. آنان آهسته و پیوسته از مجرای دین بر علیه دموکراسی تاختند و آن را پدیدۀ کفری عنوان کردند. عدم حضور زنان در اجتماع را خواستنی‌ترین و معقول‌ترین راه برای حفظ جایگاه و منزلت‌ خود قرار دادند.به باور نگارنده، جنگ طالبان در افغانستان ریشه در فقر، کم دیده شدن، ندیده شدن، شامل نبودن در دستگاه حکومت و...دارد. این عوامل سبب گشته است تا گروه‌های متخاصم برای بقای حضور خویش آتش جنگ را در روستاها و محلات کشور شعله‌ور نگه‌دارند و برای ادامۀ حیات از هر امکانی سود ببرند.در چند سال پسین هیچ‌گونه تغییر قابل ملاحظه‌یی در زنده‌گی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی باشنده‌گان این کشور نیامده است. ما هر چه‌قدر به پیش می‌رویم، با موانع و اخلاق نادرست جمعی روبه‌رو می شویم. وضعیت بد زنده‌گی اجتماعی، دزدی‌های مسلحانه، قتل‌های مشکوک و دوام‌دار زنده‌گی را به مردمان این خاک به کابوس وحشت‌ناکی بدل کرده است. افغانستان امروز مجموعۀ از ذهن‌های پریشان است. این ذهن‌ها و روح های‌ پریشان اجتماعی را شکل داده‌ است که هر عمل ناروایی در آن قابل توجیه است و امکان‌پذیر.طالبان هرازگاهی از نشانی دین به کارهای غیراخلاقی متوصل می‌شوند. اتفاق بدی که در روز اول ماه رمضان رخ‌داد، نشان‌دهندۀ عقدۀ جنسی این گروه‌ست. تجاوز مرد هفتاد ساله‌ای طالب بر یک دختر چهارده ساله هیچ توجیهی نمی‌تواند داشته باشد، جز عقدۀ جنسی و حقارت و فقر و رانده شدن از اجتماع.آیا گاهی به این مهم فکر کرده‌ایم که اگر روزی جنگ تمام شد، چه باید بکنیم؟ آیا از خود پرسیده‌ایم که چرا آمار قاتلان و بی‌شرفان در حال افزایش است؟ آیا گاهی اندیشیده‌ایم که جوامع پس از جنگ چه‌قدر می‌توانند آسیب‌پذیر و خشن بار بیایند؟از دست دادن نزدیکان و گرفتن تعلقات مردم از آنان به واسطۀ کشتار و جنگ در امر عادی شدن خشونت کمک می‌کند و این روند پس از ختم جنگ قربانی‌های بی‌شماری در پی دارد. حکومت افغانستان، جامعۀ جهانی و کشورهای درگیر برای جوی که قرار است پس از پایان این معضل به وجود آید، هیچ برنامه‌ای ندارند. بهتر است بگوییم به این مهم اصلاً فکر نکرده‌اند. حکومت نیز برای ترسیم یک چارجوب اخلاقی درست که در آن بتواند مردم را به زنده‌گی عادی تشویق کند، هیچ برنامه‌ای را روی دست نگرفته است. اگر فرض کنیم که جنگ افغانستان به پایان نزدیک شده و در فرصت نه‌چندان دور مردم مشغول زنده‌گی و روزمره‌گی‌شان ‌می‌شوند؛ اما با آن هم تبعات و پس‌لرزه‌های خشونت و کشتار ذهن مردم را آرام نخواهد گذاشت و مثل خوره روح و روان‌شان را خواهد خورد.فروغ اشکان