خاطرات دوران دبستان- قسمت چهارم و پایانی

شیفت مردان با شیفت زنان فرق بسیاری داشت. مردانگی گونه‌ای از تسلط برای معلم می‌آورد که زنانگی نمی‌آورد. قویتر بودن، بزرگتر بودن جثه، صدای درشت‌تر و... خیلی چیزها. مدرسه ما با همان اوضاع تنبیه‌های خشن باز هم از پس کثیری از بچه‌ها و دست گل‌هایشان برنمی‌آمد. کارهایی که این کودکان شش الی نه ساله در آن زمان انجام میدادند، چنان گاهی غیرقابل پذیرش بودند که من هنوز نمیتوانم در جمع عمومی بیان کنم. تادیب و تنظیم این لشکر چندصدنفره جز با شلاق و درفش ممکن نبود. من نمی‌گویم که روشهای تعاملی، مهرورزانه و اومانیستی جواب نمی‌دهد. این روشها مسلما خوب‌اند، اما مگر میشود؟ مگر میشود همه معلمها «مادر ترزا» شوند؟ آنها از دنبال لقمه‌ای نان کارمند این سازمان شده‌اند و از خود زندگی و بچه و همسر داشتند. اگر بخواهند همه توجه و انرژی خود را وقف مدرسه و دانش‌آموز کنند کی به زندگی شخصی خود برسند؟ یا مگر دولتی در آن زمان از پس چنین چیزی برمی‌آمد که صدهاهزار ماریا مونتسوری تربیت کند و معلمان مدارس نماید؟ چرخ عظیم و چند میلیون نفره آموزش و پرورش در مناطق کمتر توسعه‌یافته کشور بر روی شلاق و شیلنگ حرکت میکرد و این گرچه مایه تأسف است اما خیلی دور از انتظار نیست.تجربه شخصی‌ام به من می‌گوید معلمان مرد خیلی کمتر از معلمان زن وحشتناک بودند. علت اصلی برمیگردد به تفاوت عمده و اصلی معلمان زن و مرد: دلسوزی. عمده معلمان زن دلسوز بودند و، عمده مردان دلسوز نبودند. به همین دلیل معلمان زن تلاش می‌کردند که در همه شوون مربوط به دانش‌آموز دخالت کنند و او را حتما به موجودی درس‌خوان، منضبط و منظم تبدیل کنند. برعکس، معلمان مرد تنها چیزی که میخواستند این بود که بچه‌ها سروصدا نکنند و تکالیف را انجام بدهند. برایشان سعادت و آینده دانش‌آموز مطرح نبود. آنچه به آن می‌اندیشیدند زنگ آخر و خلاص شدن از مدرسه بود تا از شر کار و زحمت معلمی بیاسایند. این بود که معلمان مرد اگر تنبیهی هم میکردند، تنبیهی بود از سر بی‌حوصلگی و اجبار. به همین دلیل تنبیه معلمان مرد معمولا به مرزهای وحشی‌گری نزدیک نمیشد. خوب یادم می‌آید که معلمان زنمان جوری با شدت شیلنگ می‌زدند که لب و لوچه‌شان یک‌طرفی میشد و پای خود را یکسویه می‌گرفتند تا شیلنگ در هنگام فرود به پایشان نخورد. دستشان را هم کاملا به عقب می‌بردند. معلمان مرد بیش از چهل پنجاه سانت دست را بالا نمی‌بردند و در هنگام زدن کاملا خونسرد بودند. بعضی‌هایشان هم شیلنگ نمی‌زدند و از تکنیک خودکار لای انگشت یا ترقوه‌گیری یا سیلی استفاده میکردند. معلمان زن می‌خواستند ما را به سعادت دنیوی و اخروی نایل کنند. آن رفتارهای آتش‌زدن و برهنه کردن، شیلنگ در سر زدن و... همگی واژگون شده منطق بهشتی کردن اجباری بود. به همین دلیل من معلمان زن مدرسه‌مان را با مذهب و معلمان مرد را با سکولاریسم در ذهنم پیوند داده‌ام. همچنین از این تحلیل به این نتیجه رسیدم که خیرخواهی میتواند بمراتب شرور وحشتناک‌تری ایجاد کند، نسبت به خود شر خالص.از داستان خودم دور نشوم. معلم کلاس چهارم ما مردی بود که همیشه کت‌و‌شلوار میپوشید و لهجه نیشابوری داشت و در عصبانیت نیشابوری خالص صحبت میکرد که هیچکس نمیفهمید. یک کتاب انگلیسی مدیریت هم همیشه دستش بود که آن را در وقت فراغت میخواند(بله من آن زمان اندکی انگلیسی می‌فهمیدم). کلاس چهارم یکنواخت و روتینی داشتم و من از آن چیز قابل عرضی یادم نمی‌آید. از آن طرف معلم کلاس پنجم ما مردی چاق و کوتاه بود که هرگز لباس رسمی نمیپوشید و همیشه خدا پولیور تنش بود. این معلم مرا بشدت دوست داشت و من در کلاس پنجم به آرزوی خودم رسیدم، یعنی سوگلی معلم شدم. کلیددار کمد بودم و مسوول ارتباط با دفتر و آبدارخانه و سوپری بیرون از مدرسه. معلم از من نه تنها دیکته نمی‌گرفت که خودش سرش را روی میز می‌گذاشت و می‌خوابید و به من می‌گفت:«مرتضی بیا از بچه‌ها دیکته بگیر.»(مرا با اسم کوچک صدا میکرد!) یکبار هم به من گفت از بچه‌ها امتحان تاریخ بگیرم. برگه‌ها را هم که مدام تصحیح میکردم. در یکی از زنگهای ورزش هم من وسط حیاط داد زدم که مثل مار از جا پرید و با چشمهای گرد و شگفت‌زده و عصبانی گفت:«کی مرتضی را زده؟؟؟؟» من گفتم «اجازه هیچکی! الکی داد زدم». و لبخندی زد و رفت. در جلسات مربیان و اولیا همیشه به مادرم می‌گفت:«حیف این بچه که در چنین جای بدون امکاناتی است. خانم احسانی خواهش میکنم حواستان به این بچه باشد. او استعدادی بسیار عجیب دارد و قطعا به جایی خواهد رسید. حیف این بچه در این مدرسه.» و من حالا بعد از گذر نزدیک به هفده سال و این آینده مشعشعی که ساختم، میفهمم که نه تنها والدینم بلکه آقای معلمم را هم بطرز بدی ناامید کرده‌ام.بعد از کسب مقام محبوبیت و ارضا شدن در همه جوانب آن، عطشش را از دست دادم و جستجوی آن را بکناری نهادم. سالهای بعد رفتم تا جوانب دیگر دانش‌آموز بودن را هم تجربه کنم.پایان.