گسل‌های انتخاباتی ؛ پاشنۀ آشیل نامزدها

نگاهی به شعارهای انتخاباتی نامزدها و حافظۀ تاریخی مردم«چقدر زنان در این چند روز خوب شدند! حقوق خانم‌ها، احترام به خانم‌ها و جوان‌ها مطرح شده است؛ چطور در این مدت خانم‌ها نبودند، فقط این روزها خانم‌ها پیدا شدند و خیلی مورد احترام هستند. اقوام، اقلیت‌ها چقدر خوب شدند، شیعه و سنی چقدر با هم برادر و متحد شدند‌. چیزهای خوبی هم الحمدالله این روزها هست.»اگر دچار عارضۀ ازدست‌رفتن «حافظۀ تاریخی» نشده‌باشید احتمالاً با شنیدن این صحبت‌ها از آقای روحانی، بسیار تعجب می‌کنید. مسئلۀ زنان به مثابۀ یکی از گسل‌های انتخاباتی که هر چهار سال یک بار فعال می‌شود، در دوره‌های اخیر انتخابات ریاست جمهوری در تقلیل‌یافته‌ترین سطح خود توانسته سکوی پرشی برای نامزدهای انتخاباتی باشد. تعجب از صحبت‌های آقای روحانی از این منظر است که ایشان خود از پیشگامان طرح چنین موضوعاتی بوده اند؛ از وعدۀ وزیر زن گرفته تا وعدۀ ورود بانوان به ورزشگاه‌ها در سال ۹۶ که هیچ کدام محقق نشدند. این گسل‌های انتخاباتی به مسائل حوزۀ زنان هم محدود نمی‌شود؛ نمایان شدن رسیدگی به مطالبات اقوام و مذاهب در زمان انتخابات، مصداق استفادۀ ابزاری از انسجام اقلیت‌هاست. نفوذ به شبکۀ منسجمی از افراد منجر می‌شود کنش همگانی در آن شبکه تقویت پیدا کند، فلذا پیداکردن گروه‌های حساس و اغوا کردن آن‌ها با وعده‌های بعضاً غیرممکن در زمان انتخابات به کرات رخ می‌دهد. مشارکت کاذب فضای مجازی به علت ماهیت گزارش‌محوری که دارد، می‌تواند بستری را برای دیده شدن وعده‌های بعضاً رویایی نامزدها فراهم کند. بستر فراهم شده برای گزاره‌های شاذ و وعده‌های عجیب و غریب منجر به شکل‌گیری برخی علت‌های کاذب شده است که همین امر فضا را برای مشارکت سالم سخت می‌کند. اگر علت و نیروی محرکۀ افراد برای حضور پای صندوق‌های رأی غیرواقعی و نشدنی باشد، چندی پس از انتخابات همین افراد زمانی که با وضعیت نامطلوب مواجه شوند، از مشارکت موثر خود دلسرد می شوند. این چرخه که نقطۀ آغاز آن، از زمان تبلیغات نامزدها شروع می‌شود، در نهایت خود را در قامت ناامیدی از مشارکت در دورۀ بعدی انتخابات نشان می‌دهد. گسل‌های انتخاباتی همچون مطالبۀ فضای زنان و اقلیت‌ها، به علت ماهیت فریب‌کارانۀ خود نسبتی با واقعیت ندارند. به طور مثال، وام ۵۰۰ میلیون تومانی به زوج‌های جوان که یکی از وعده‌های قاضی‌زاده هاشمی بود و یا وعدۀ حقوق به زنان خانه‌دار، دقیقاً مشخص نیست از کدام خزانه قرار است تامین شود. وعده‌ای همچون بر روی کار گذاشتن درصدی از زنان در مقام وزارت توسط عبدالناصر همتی، بدون برنامۀ مشخص و طرح کلان و البته مهم‌تر از آن، تقلیل دادن مطالبات زنان به جایگاه‌های اینچنینی، اذهان را به یاد تبلیغات حسن روحانی می اندازد؛ فردی که در زمان ریاست خود علی رغم تمام وعده‌ها برای وزارت زنان هیچ اقدام موثری انجام نداد.یکی از موضوعاتی که منجر می‌شود فعال شدن گسل‌های انتخاباتی منتج به پیروزی شود، مسئلۀ «حافظۀ تاریخی» است. افرادی که نیروی محرکۀ خود را وعده‌هایی بدون پشتوانه قرار می‌دهند، در دهه‌های مختلف به تکراری بودن سوژه‌های تبلیغاتی توجه نمی‌کنند. به طور مثال، هنگامی که عبدالناصر همتی در پاسخ به سوال «برنامۀ شما برای اشتغال زنان چیست؟» مسئلۀ پیامک به دختران را مطرح می‌کند، جملۀ معروف حسن روحانی در انتخابات سال ۹۶ تداعی می‌شود که می‌گفت «زنان ما، دختران ما، عفت را در زندگی می‌شناسند، آن قدر به خاطر مسائل جزئی مزاحم دختران ما نشوید.»متاسفانه موضوعات مهم و حیاتی همچون مشکلات زنان سرپرست خانوار، وضعیت زنان در شهرهای کوچک و روستاها، اشتغال زنان و.. در میان شوآف‌های انتخاباتی نادیده گرفته می‌شود. اقوام، حربۀ دیگردر ایران به علت وجود اقوام مختلف و تقسیم بندی‌های زبانی و فرهنگی در داخل کشور و جمعیت پراکندۀ هر کدام از اقوام، اساساً رای‌گیری از هر قوم و اقلیتی خود می‌تواند برگۀ برنده‌ای برای نامزد باشد. در میان انتخابات‌هایی که انجام می‌شود تنها انتخابات ریاست جمهوری است که هر قوم نمایندۀ منحصر به خود را ندارد، نتیجتاً جلب نظر سران یک قوم و به نوعی پیشگامان گروه‌ها کار مهمی است که باید نامزدها برای پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری انجام دهند. به همین خاطر در مناظرات به وفور شاهد وعده‌هایی به اقلیت‌های دینی و قومیتی بودیم تا جایی که کار به شعرخوانی با لهجه‌ها و زبان‌های مختلف هم رسید. رهبر معظم انقلاب بارها از طرح چنین مباحثی اعلام نارضایتی کردند. ایشان فرمودند: «نامزدها سعی کنند گسل‌های اعتقادی، جغرافیایی، زبانی و قومی را تحریک نکنند؛ مراقب باشند؛ نامزدها به‌خاطر خطای در تشخیص، این گسل‌ها را به نفع دشمن تحریک نکنند.»به هر جهت، آن چه که به عنوان ثمرۀ مشارکت کاذب نگران‌کننده است، علاوه بر دلسردی رأی‌دهندگان، به‌حاشیه‌رفتن مطالبات اصلی‌ست. در اصل، اولویت اقلیت‌ها با تولید مطالبات نادرست نادیده گرفته می‌شود که این امر خود آسیب‌های جدی به خلأهای موجود در حقوق اقلیت‌ها ‌می‌زند.| فاطمه خدابنده ، کارشناسی علوم سیاسی