داستان ضحاک با کاوه‌ی آهنگر: بخش 29 جلد 1 شاهنامه فردوسی

درفش کاویانیسلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من هیچ تخصصی ندارم و تازه‌کار هستم. لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (بپرسیدن فریدون نژاد خود را از مادر)، اینجا کلیک کنید.نکته: فایل صوتی که در بالای صفحه هست، از این صفحه وب‌سایت گنجور (خوانش فرید حامد) برداشته شده است.برای یک شعر بلند آماده‌اید؟داستان ضحاک و کاوه‌ی آهنگرضحاک، همچنان در جستجوی فریدون است. اما در همین حال بزرگان را جمع می‌کند و نامه‌ای می‌نویسد مبنی بر اینکه او پادشاهی دین‌دار و صالح و خوب است و از بزرگان کشور می‌خواهد که آن را امضا کنند. موبدان از ترسشان، سند را امضا می‌کنند و درحالی که هنوز گردهمایی‌شان به پایان نرسیده، صدای داد و فریاد مردی شنیده می‌شود. ضحاک از نگهبانان می‌خواهد که مرد را به پیش او بیاورند و اینگونه است که کاوه‌ی آهنگر وارد داستان می‌شود.ضحاک از کاوه می‌پرسد که چه کسی به تو ظلم کرده که اینطور شاکی به درگاه من آمدی و کاوه در پاسخ می‌گوید تو به من ظلم کرده‌ای. همه‌ی پسرانم را کشته‌ای و حالا آخرین فرزندم هم اسیر تو شده تا خوراک مارهایت شود.ضحاک دستور می‌دهد پسر کاوه را به او بدهند و بعد از کاوه می‌خواهد که به عنوان شاهد، سند را امضا کند. کاوه سند را می‌خواند، آن را از خشم پاره می‌کند و بعد از قصر ضحاک خارج می‌شود و مردم را به شورش علیه ضحاک و همراهی با فریدون دعوت می‌کند.آن‌ها به نزد فریدون می‌روند و فریدون هم از مادرش خداحافظی کرده، سپاهی آماده می‌کند و با دو برادرش آماده‌ی جنگ با ضحاک می‌شود.معنی ابیات شعر داستان ضحاک و کاوه آهنگر در شاهنامهچنان بد که ضحاک را روز و شب ... به نام فریدون گشادی دو لبضحاک شبانه‌روز به آمدن فریدون فکر می‌کرد. (نام او ذکر لبانش شده بود)بران برز بالا ز بیم نشیب ... شده ز آفریدون دلش پر نهیباو از آمدن فریدون و شکست خوردنش توسط او می‌ترسید.برز: بلند بالا - بلند قامت - شکوه و عظمتچنان بد که یک روز بر تخت عاج ... نهاده به سر بر ز پیروزه تاجز هر کشوری مهتران را بخواست ... که در پادشاهی کند پشت راستیک روز در حالی که روی تخت پادشاهی‌اش از جنس عاج نشسته بود و تاج پادشاهی بر سر داشت (زمانی که هنوز پادشاه بود)، بزرگان کشورها را احضار کرد. هدفش این بود که جایگاه خودش را در پادشاهی تثبیت کند.از آن پس چنین گفت با موبدان ... که ای پرهنر با گهر بخردانمرا در نهانی یکی دشمن‌ست ... که بربخردان این سخن روشن استبه آن‌ها گفت که ای افراد خرمند و دانا، کسی هست که در دل کینه‌ی من را دارد. البته که خردمندان حتما اسم او را شنیده‌اند و می‌دانند در مورد که صحبت می‌کنم.به سال اندکی و به دانش بزرگ ... گوی بدنژادی دلیر و سترگاین دشمن من اگرچه سنش کم است، اما دانش زیادی دارد. پهلوانی بی‌اصل‌ونصب و شجاع و هیکلی است.گو: پهلوانسترگ: عظیم‌جثهاگر چه به سال اندک ای راستان ... درین کار موبد زدش داستانالبته درست است که سن و سال کمی دارد، اما موبدی او را تربیت کرده و راه و چاه را به او نشان داده است.که دشمن اگر چه بود خوار و خرد ... نبایدت او را به پی بر سپرداما دشمن هرچقدر هم کوچک باشد، نباید او را ندید گرفتبه پی سپردن: نادیده گرفتن - عبور کردنندارم همی دشمن خرد خوار ... بترسم همی از بد روزگارو من هم کسی نیستم که دشمنان کوچکم را نادیده بگیرم و از بدی روزگار می‌ترسم.همی زین فزون بایدم لشکری ... هم از مردم و هم ز دیو و پرییکی لشگری خواهم انگیختن ... ابا دیو مردم برآمیختنبباید بدین بود همداستان ... که من ناشکبیم بدین داستانبه همین دلیل می‌خواهم لشکری از انسان و دیو و پری آماده کنمو شما هم باید در این راه در کنار من باشید و من را یاری کنید که عجله دارم.یکی محضر اکنون بباید نوشت ... که جز تخم نیکی سپهبد نکشتنگوید سخن جز همه راستی ... نخواهد به داد اندرون کاستیحالا باید استشهادنامه‌ای بنویسید و امضا کنید که من (ضحاک)، پادشاهی نیک بوده‌ام، همه‌ی کارهایم مثبت و در جهت پیشرفت پادشاهی بوده است، سخنان و دستورات نیک گفته‌ام و همیشه در راه اجرای عدل و داد قدم برداشته‌ام و در این راه کوتاهی نکرده‌ام.زبیم سپهبد همه راستان ... برآن کار گشتند همداستانبر آن محضر اژدها ناگزیر ... گواهی نوشتند برنا و پیراین افراد نیکو هم که از ضحاک می‌ترسیدند، به ناچار گواهی را نوشتند و همگی (از پیر و جوان) آن را امضا کردند.هم آنگه یکایک ز درگاه شاه ... برآمد خروشیدن دادخواهستم دیده را پیش او خواندند ... بر نامدارانش بنشاندنددر همین لحظه بود که صدای دادوفریاد انسانی که به دنبال اجرای عدالت بود، در درگاه ضحاک به گوش رسید. این فرد را پیش ضحاک و بزرگان آوردند. (ضحاک به دلیل حضور بزرگانی که به دربار خوانده بود و خواسته‌ای که از آن‌ها داشت، باید صورت ماجرا را به خوبی حفظ می‌کرد.)بدو گفت مهتر بروی دژم ... که بر گوی تا از که دیدی ستمضحاک با عصبانیت به او گفت: بگو ببینم چه کسی به تو ستم کرده است؟خروشید و زد دست بر سر ز شاه ... که شاها منم کاوهٔ دادخواهیکی بی‌زیان مرد آهنگرم ... ز شاه آتش آید همی بر سرمتو شاهی و گر اژدها پیکری ... بباید بدین داستان داوریمرد عصبانی بر سرش کوبید و فریاد زد: نام من کاوه‌ی آهنگر است. آهنگری هستم که آزارم به کسی نمی‌رسد؛ اما تو مدام من را دچار بلا و گرفتاری می‌کنی (ظلم و ستم بسیاری بر من روا کردی). حالا که تو شاه هستی، من داستانم را برایت می‌گویم تا خودت قضاوت کنیکه گر هفت کشور به شاهی تراست ... چرا رنج و سختی همه بهر ماستاگر تو پادشاه هفت کشور و جهان هستی (آنقدر پادشاه توانمندی هستی که فرماندهی‌ات انقدر بزرگ است)، چرا ما مردمانت مدام در رنج و بدبختی زندگی می‌کنیم؟شماریت با من بباید گرفت ... بدان تا جهان ماند اندر شگفتتو باید به من جواب پس بدهی. طوری هم جواب پس می‌دهی که مردم انگشت به دهان ببمانند (منظور کاوه این است که در دادخواهی از ضحاک مصمم است و عقب‌نشینی نمی‌کند).مگر کز شمار تو آید پدید ... که نوبت ز گیتی به من چون رسیدباید به من بگویی چطور محاسبه کردی که نوبت به پسر من رسیدکه مارانت را مغز فرزند من ... همی داد باید ز هر انجمنچطور شد که از تمام انسان‌های روی زمین، نوبت فرزند من است که کشته شده و مغزش را به ماران تو بدهندگویا کاوه 18 پسر داشته است. 17 پسرش را کشته‌اند و مغزشان را به مارها داده‌اند و او حالا برای نجات جان آخرین پسرش اینطور خشمگین شده است.سپهبد به گفتار او بنگرید ... شگفت آمدش کان سخن‌ها شنیدضحاک از شنیدن این سخنان تعجب کرد.بدو باز دادند فرزند او ... به خوبی بجستند پیوند اوضحاک فرزند کاوه را به او بازگرداند و از او دلجویی کرد (چرا که باید وجهه‌اش را در پیش بزرگان حفظ می‌کرد.)بفرمود پس کاوه را پادشا ... که باشد بران محضر اندر گوابعد، ضحاک از کاوه خواست که به عنوان گواه، استشهادنامه را امضا کند (فکر می‌کرد چون در حقش خوبی کرده و فرزندش را پس داده، کاوه هرکاری بگوید انجام می‌دهد.)چو بر خواند کاوه همه محضرش ... سبک سوی پیران آن کشورشخروشید کای پای مردان دیو ... بریده دل از ترس گیهان خدیوهمه سوی دوزخ نهادید روی ... سپردید دلها به گفتار اوینباشم بدین محضر اندر گوا ... نه هرگز براندیشم از پادشاکاوه استشهادنامه را خواند و سریع و با عصبانیت به سمت بزرگانی چرخید که آن را امضا کرده بودند. به آن‌ها گفت: ای طرفداران پادشاه دیوصفت، شما چطور از خدا نمی‌ترسید؟شما که فرمان ضحاک را اطاعت می‌کنید، دوزخ را برای خودتان انتخاب کرده‌اید. من هرگز این نامه را امضا نمی‌کنم و هرگز از ضحاک نمی‌ترسم (که بخواهم از ترسم این نامه را امضا کنم).خروشید و برجست لرزان ز جای ... بدرید و بسپرد محضر به پایدر حالی که از شدت خشم می‌لرزید، نامه را پاره کرد. گرانمایه فرزند او پیش اوی ... ز ایوان برون شد خروشان به کویهمراه فرزندش از قصر ضحاک خارج شد و فریادزنان به کوچه و خیابان رفت. مهان شاه را خواندند آفرین ... که ای نامور شهریار زمینز چرخ فلک بر سرت باد سرد ... نیارد گذشتن به روز نبردچرا پیش تو کاوهٔ خام‌گوی ... بسان همالان کند سرخ رویهمه محضر ما و پیمان تو ... بدرد بپیچد ز فرمان توبزرگانی که در محضر شاه بودند، بعد از رفتن کاوه، لب به سخن باز کردند. آن‌ها به ضحاک درود فرستادند و برای او آرزوی پیروزی در روز جنگ را داشتند. بعد سوال می‌کنند که چرا در جواب صحبت‌های کاوه‌ی آهنگر، پاره کردن پیمان و سرپیچی از فرمانت، چیزی به او نگفتی؟ کی نامور پاسخ آورد زود ... که از من شگفتی بباید شنودکه چون کاوه آمد ز درگه پدید ... دو گوش من آواز او را شنیدمیان من و او ز ایوان درست ... تو گفتی یکی کوه آهن برستندانم چه شاید بدن زین سپس ... که راز سپهری ندانست کسضحاک جواب می‌دهد: من از سخنان او شگفت زده شدم و خشکم زد. وقتی صدای کاوه را شنیدم و او به اینجا آمد، گویی یک کوه آهنی میان ما شکل گرفت. و نمی‌دانم که از این به بعد هم چه کاری درست است؛ چرا که هیچکس راز جهان را نمی‌داند.چو کاوه برون شد ز درگاه شاه ... برو انجمن گشت بازارگاهوقتی کاوه از درگاه ضحاک بیرون آمد، جمعیت بزرگی دور او جمع شدند.همی بر خروشید و فریاد خواند ... جهان را سراسر سوی داد خوانداو هم با صدای بلند، مردم را به سوی عدل و دادخواهی دعوت کرد.ازان چرم کاهنگران پشت پای ... بپوشند هنگام زخم درایهمان کاوه آن بر سر نیزه کرد ... همانگه ز بازار برخاست گردکاوه چرمی را که آهن‌گران در هنگام کار به کمرشان می‌بندند را بر سر نیزه کرد. همان لحظه بود که صدای مردم هم بلند شد (با کاوه همراهی کردند) خروشان همی رفت نیزه بدست ... که ای نامداران یزدان پرستکسی کاو هوای فریدون کند ... دل از بند ضحاک بیرون کندبپویید کاین مهتر آهرمنست ... جهان آفرین را به دل دشمن استکاوه همانطور که نیزه را در دست داشت، به راه افتاد و گفت: ای مردم خداپرست، به پا خیزید که پادشاه ایران زمین، اهریمن است و در دلش با خدا دشمنی دارد. هرکسی که می‌خواهد با فریدون همراه باشد، باید خودش را از بند ضحاک و فرمانروایی‌اش رها کند (یعنی مردم یا باید طرف فریدون باشند و یا طرف ضحاک) بدان بی‌بها ناسزاوار پوست ... پدید آمد آوای دشمن ز دوستآن چرم ارزان، وسیله‌ای شد برای اینکه دوست از دشمن شناخته شود.همی رفت پیش اندرون مردگرد ... جهانی برو انجمن شد نه خردکاوه‌ی پهلوان پیش می‌رفت و جمعیت بسیاری همراهش شدند و به دنبال او می‌رفتند.بدانست خود کافریدون کجاست ... سراندر کشید و همی رفت راستکاوه می‌دانست که فریدون در کجا اقامت دارد. پس یکراست به آن‌جا رفت.بیامد بدرگاه سالار نو ... بدیدندش آنجا و برخاست غوکاوه و سپاهیانش به مخفیگاه پادشاه جدید (فریدون) رسیدند و مردم با دیدن فریدون، از شادی فریاد زدند. چو آن پوست بر نیزه بر دید کی ... به نیکی یکی اختر افگند پیبیاراست آن را به دیبای روم ... ز گوهر بر و پیکر از زر بومبزد بر سر خویش چون گرد ماه ... یکی فال فرخ پی افکند شاهفرو هشت ازو سرخ و زرد و بنفش ... همی خواندش کاویانی درفشفریدون وقتی آن چرم را بر سر نیزه دید، آن را با پارچه‌ی حریر رومی و جواهرات مختلف تزئین کرد. به آن پارچه‌های قرمز و زد و بنفش آویزان کرد و نامش را درفش کاویانی گذاشت و آن درفش را بر سرش گذاشت.فرو هشتن: آویختن - آویزان کردندرفش کاویانی از آن منظر اهمیت دارد که نماد اولین قیامی است که از دل مردم عادی به وجود می‌آید.از آن پس هر آنکس که بگرفت گاه ... به شاهی بسر برنهادی کلاهبران بی‌بها چرم آهنگران ... برآویختی نو به نو گوهرانو از آن به بعد هرکسی که پادشاه می‌شد، آن درفش کاویانی را بر سر می‌گذاشت و موظف بود که چند تکه جواهر به آن اضافه کند.ز دیبای پرمایه و پرنیان ... برآن گونه شد اختر کاویانکه اندر شب تیره خورشید بود ... جهان را ازو دل پرامید بودو اینگونه شد که آن چرم آهنگری، بسیار زیبا شد. طوری که به خاطر جواهراتش در تاریکی می‌درخشید. این تکه چرم، باعث امید مردم می‌شد.بگشت اندرین نیز چندی جهان ... همی بودنی داشت اندر نهانفریدون چو گیتی برآن گونه دید ... جهان پیش ضحاک وارونه دیدزمان بیشتری گذشت (در این فاصله مردم از وجود فریدون با خبر می‌شوند و از ضحاک روی برمی‌گردانند و به سپاهیان فریدون می‌پیوندند). فریدون با دیدن این وضعیت مطمئن شد که دیگر کار ضحاک تمام است و دنیا از او برگشته است و می‌تواند ضحاک را شکست بدهد.سوی مادر آمد کمر برمیان ... به سر برنهاده کلاه کیانکه من رفتنی‌ام سوی کارزار ... ترا جز نیایش مباد ایچ کارز گیتی جهان آفرین را پرست ... ازو دان بهر نیکی زور دستپس فریدون قصد جنگ کرد و کلاه پادشاهی بر سر گذاشت و پیش مادرش رفت تا با او وداع کند. به او گفت: من به جنگ می‌روم. از تو می‌خواهم که فقط من را دعا کنی و از خدای یکتا بخواهی که ما را یاری رساند.فرو ریخت آب از مژه مادرش ... همی خواند با خون دل داورشبه یزدان همی گفت زنهار من ... سپردم ترا ای جهاندار منبگردان ز جانش بد جاودان ... بپرداز گیتی ز نابخردانفرانگ اشک ریخت و به درگاه خدا نیایش کرد. به خداوند گفت که پسرم را به تو می‌سپارم؛ تو محافظ جانش باش و از او در مقابل بدی‌ها مراقبت کن. بعد از خدا خواست که دنیا را از افراد بد پاک کند.فریدون سبک ساز رفتن گرفت ... سخن را ز هر کس نهفتن گرفتو اینگونه بود که فریدون تصمیمش را برای حمله گرفت و تا مدتی این خبر را از دیگران پنهان می‌کرد.برادر دو بودش دو فرخ همال ... ازو هر دو آزاده مهتر به سالیکی بود ازیشان کیانوش نام ... دگر نام پرمایهٔ شادکامفریدون دو برادر بزرگتر داشت. به نام‌های کیانوش و پرمایهفریدون بریشان زبان برگشاد ... که خرم زئید ای دلیران و شادکه گردون نگردد به جز بر بهی ... به ما بازگردد کلاه مهیفریدون با آن‌ها صحبت کرد و گفت که جهان بر اساس خوبی و نیکی اداره می‌شود و به زودی پادشاهی ایران به دستان خاندان ما بازمی‌گردد.بیارید داننده آهنگران ... یکی گرز فرمود باید گرانحالا باید آهنگران خبره را بیاورید که باید یک گرز سنگین بسازند.چو بگشاد لب هر دو بشتافتند ... به بازار آهنگران تاختندهر آنکس کزان پیشه بد نام جوی ... به سوی فریدون نهادند رویبرادرانش با شنیدن این سخت، سریع به بازار آهنگران رفتند. آهنگران خبره و کاردرست را انتخاب کردند و نزد فریدون آوردند.جهانجوی پرگار بگرفت زود ... وزان گرز پیکر بدیشان نمودنگاری نگارید بر خاک پیش ... همیدون بسان سر گاومیشفریدون شمایل گرزی که می‌خواست را برای آهنگران روی خاک رسم کرد. گرزی بود مانند سر گاومیشبر آن دست بردند آهنگران ... چو شد ساخته کار گرز گرانبه پیش جهانجوی بردند گرز ... فروزان به کردار خورشید برزپس آهنگران مشغول به کار شدند. کارشان که تمام شد، گرزی ساخته بودند بزرگ و باشکوه و درخشان مثل خورشید. آن را به نزد فریدون بردند.پسند آمدش کار پولادگر ...ببخشیدشان جامه و سیم و زربسی کردشان نیز فرخ امید ... بسی دادشان مهتری را نویدکه گر اژدها را کنم زیر خاک ... بشویم شما را سر از گرد پاکفریدون گرز را پسندید و به آن‌ها جامه و پول هدیه کرد. به علاوه بسیار به آن‌ها امید داد که به زودی پادشاه می‌شود و اگر ضحاک را شکست بدهد، بسیار به آن‌ها خوبی خواهد کرد تا زندگی بهتری داشته باشند.برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (رفتن فریدون به جنگ ضحاک - بخش 1)، اینجا کلیک کنید.