تک‌تک نظرات برای ما مهم است

گفت‌وگو با دکتر تواضعی، رئیس گروه سنجش و برنامه‌ریزی معاونت آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاهنمی‌شود درباره نظرسنجی‌هایی که آموزش متولی برگزاری و تحلیل نتایج و البته استفاده از نتایج آن است، صحبت کرد و نوشت و نظر دانشجوها را هم پرسید ولی سراغ خود معاونت آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه نرفت و حرف‌های آنها را نشنید. به همین خاطر از آموزش دانشگاه پرس‌وجو کردیم و رسیدیم به گروه سنجش و برنامه‌ریزی که یکی از کارهایش اجرای همین نظرسنجی‌های آخر هر ترم است. در گفت‌وگوی کوتاه‌مان با دکتر تواضعی سعی کردیم برخی سوالات و ابهاماتی را که در ذهن بیشتر دانشجوها پیرامون این موضوع وجود دارد بپرسیم و جواب بشنویم.کدام بخش معاونت آموزشی متولی برگزاری این نظرسنجی‌هاست؟مدیریتی در معاونت آموزشی و تحصیلات تکمیلی وجود دارد به نام مدیریت سنجش و برنامه‌ریزی که یکی از وظایف آن برگزاری نظرسنجی درباره استادان و دستیارهای آموزشی در آخر هر ترم است.سوالی که برای خیلی از دانشجوها وجود دارد این است که چرا هنوز این نظرسنجی‌ها به صورت کاغذی برگزار می‌شود و الکترونیکی نشده است؟ در حالی که دانشگاه‌هایی که از سامانه گلستان استفاده می‌کنند، نظرسنجی‌شان هم در همان سامانه اجرا می‌شود.سه چهار سال پیش کارگروهی در دانشگاه تشکیل شد که قرار بود دنبال جواب به همین سوال بگردد. این کارگروه نتایج بررسی‌اش را به شکل مزایا و معایب نظرسنجی کاغذی و الکترونیکی به شورای مدیران آموزش ارائه کرد. برای نتیجه‌گیری شورای مدیران آموزش بهتر از دکتر عباس بازرگان که مدیر نظارت ارزیابی نظرسنجی دانشگاه تهران بودند و در این زمینه صاحب‌نظر به شمار می‌آید هم به عنوان یک کارشناس و ناظر بیرونی دعوت شد تا درباره این موضوع نظر بدهند و قضاوت بکنند. دکتر بازرگان نظرسنجی آنلاین را رد کرد و دلیل اصلی‌اش هم این بود که اعتقاد داشت نتایج نظرسنجی آنلاین قابل اتکا نیست.قبلا در شریف نظرسنجی آنلاین امتحان شده است؟بله اتفاقا؛ در نیم‌سال اول و دوم سال ۸۷ نظرسنجی آموزش به صورت آنلاین برگزار شد و سیستم edu هم این امکان را دارد ولی تقریبا نتیجه آن موفقیت‌آمیز نبود. یکی از خطوط قرمز ما برای نظرسنجی مجبور نبودن دانشجوها برای شرکت در آن است. در آن زمان هم نظرسنجی کاملا آزاد بود و ۳۰ درصد دانشجوها در آن مشارکت کردند. این در حالی است که نظرسنجی آنلاین دانشگاه‌های دیگر به شیوه‌های مختلف به صورت اجباری است و مشارکت در آن 100 درصد. دانشگاه چون قصد داشت این شیوه را به طور آزمایشی اجرا کند، در آن زمان برای چند درس خاص به صورت کاغذی هم برگزار کرد. نکته جالب توجه این بود که نتایج نظرسنجی‌های آنلاین و کاغذی کاملا تفاوت داشت. یکی از دلایلش این است که جامعه آماری رأی‌دهندگان در نظرسنجی حضوری سر کلاس و نظرسنجی آنلاین متفاوت است. این اتفاق نشان می‌داد که قاعدتا نتایج یکی از اینها باید درست باشد و با توجه به مشورت‌ها و بررسی‌ها دانشگاه تصمیم گرفت نظرسنجی‌ها را به صورت کاغذی برگزار کند.افراد باید از کلاس درس مشاهده داشته باشند تا بتوانند نظر بدهند، چون سوالات نظرسنجی هم عمدتا به مشاهده‌پذیرهای کلاسی ربط دارد. وقتی نظرسنجی آنلاین باشد و دانشجو را به شرکت در آن مجبور کنید، با طیفی از دانشجوها سروکار دارید که لزوما مشاهده کافی ندارند. عملا نظر و جمع‌بندی شورای مدیران آموزش این بود که شیوه فعلی از نظر اجرا ارجح است، چون نتایج این نظرسنجی برای دانشگاه خیلی مهم است و خیلی جاها از آن استفاده می‌شود و بنابراین دقت نتایج اهمیت زیادی دارد. برای ما استفاده از سیستم edu و اجرای نظرسنجی در آن خیلی کار راحتی است و زیرساختش آماده است، اما باید به نظردهندگان این اطمینان را بدهیم که واقعا نظر و اطلاعات‌شان محرمانه خواهد بود و این نکته مهمی برای ماست.دانشگاه نظرسنجی دیگری هم غیر از این نظرسنجی‌های کاغذی برگزار می‌کند؟تصمیم بر این شده که فرم نظرسنجی دومی هم وجود داشته باشد که از ابتدای امسال راه‌اندازی شده و مربوط به فارغ‌التحصیلان است. نظرسنجی فعلی درس‌محور است، یعنی کیفیت تدریس یک استاد را در یک درس خاص ارزیابی می‌کند و لزوما همه جوانب را در برنمی‌گیرد. اما سوالات دیگری هم مطرح است که در چارچوب نظرسنجی درس نمی‌توانیم به آن برسیم. نظرسنجی دوم که از فارغ‌التحصیلان انجام می‌شود، قرار است این موارد را پوشش بدهد. در واقع این نظرسنجی قرار است مکمل نظرسنجی فعلی درباره دروس و استادان باشد.وقتی احراز فارغ‌التحصیلی انجام می‌شود، برای دانشجو ایمیلی از طرف دانشگاه ارسال شده که از او درخواست می‌کند در نظرسنجی شرکت کند. چون موضوع محرمانگی اطلاعات افراد برای ما مهم بود، یک لینک اختصاصی برای هر فرد ارسال می‌شود که هویت او را نشان نمی‌دهد و فقط مشخص می‌کند که از طریق لینک معتبر وارد نظرسنجی شده و نظراتش ثبت می‌شود. از اول سال 98 استفاده از آن آغاز و حتی گزارشی هم از آن به شورای مدیران دانشگاه ارائه شده است. چون این نظرسنجی به صورت آنلاین است، محدودیت تعداد سوال هم نداریم و بخش‌های متنوعی را پوشش می‌دهد.در نظرسنجی فارغ‌التحصیلان از چه مواردی سوال می‌شود؟این نظرسنجی دانشجومحور، استادمحور، دانشکده‌محور و دانشگاه‌محور است. بخش اول خودارزیابی است و سوالاتی درباره تحصیل دانشجو در دانشگاه پرسیده می‌شود. در بخش دوم دانشجو در سه مورد تأثیرگذاری علمی، شخصیتی و اخلاق حرفه‌ای استاد نظر می‌دهد. در بخش سوم هم از تشکیلات، امکانات، تجهیزات و خدمات آموزشی و همچنین تنوع و کیفیت و فایده برنامه آموزشی دانشکده و دانشگاه سوال می‌شود. البته بخشی هم راجع به استاد راهنما در آن تعبیه شده که مخصوصا برای دانشجوهای تحصیلات تکمیلی اهمیت دارد.فرقی بین دانشکده‌ها یا مقاطع تحصیلی از نظر شرکت در نظرسنجی وجود دارد؟ در کل میانگین درصد مشارکت چطور است؟بین مقطع‌ها بله ولی بین دانشکده‌ها عمدتا نه؛ معمولا درصد مشارکت در تحصیلات تکمیلی بیشتر است. به صورت میانگین 60 درصد دانشجوها در نظرسنجی شرکت می‌کنند.تصحیح نظرسنجی‌ها به صورت ماشینی است؟بله اما با وسواس بالا. ما پاکت‌ها را کاملا مهروموم‌شده تحویل می‌گیریم. بعد با استفاده از نرم‌افزارهایی آنها را اسکن می‌کنیم. کاربری هم وجود دارد که نتیجه عملکرد نرم‌افزار و عکس اسکن شده را بررسی و در صورت نیاز اصلاح می کند. چیزی حدود یک ماه برای تصحیح وقت می‌گذاریم، چون تک‌تک نظرات برای ما مهم است.سوال مهم دیگر دانشجوها این است که از نتایج این نظرسنجی چه استفاده‌ای می‌شود و کجا تأثیر خودش را نشان می‌دهد؟مخاطبان نتایج نظرسنجی سه دسته از افراد هستند. سطح اول خود استادان دروس است که از نتایج این نظرسنجی‌ها بازخورد می‌گیرند، سطح دوم دانشکده‌ها (رئیس دانشکده، معاون آموزشی دانشکده و نیز مدیران گروه‌های آموزشی) هستند که به طور محرمانه نتایج را دریافت کرده و بر اساس آنها تغییر و تحول لازم را در برنامه درسی‌شان ایجاد می‌کنند و سطح سوم نیز معاون آموزشی دانشگاه است که برای تصمیم‌گیری‌های کلان آموزشی از نتایج نظرسنجی استفاده می‌کند. این نمرات در بحث ارتقا و ترفیع استادان تأثیر زیادی دارد ولی آموزش یکی از جنبه‌های کار یک استاد است و این نظرسنجی فقط این جنبه را مورد سنجش قرار می‌دهد و در این جنبه موثر است. در انتخاب استادان برتر آموزشی نیز نتایج نظرسنجی در یک بازه طولانی یکی از فاکتورهای بسیار مهم است. در مورد نمرات پایین در نتایج نظرسنجی نیز آموزش با دانشکده مربوط مکاتبه کرده و توضیح می‌خواهد و در صورت نیاز از دانشکده می‌خواهد که درس را با مدرس دیگری ارائه کند. البته قرار نیست این موارد اعلام عمومی شود. حتی ممکن است برخی اوقات به این نتیجه برسیم که مشکل درس فارغ از مدرس آن است و باید برای طرح درس و محتوای آن فکری کرد. این را هم در نظر بگیریم که تغییرات تدریجی است و یک‌شبه رخ نمی‌دهد.نتایج نظرسنجی دستیاران آموزشی هم به دست‌شان می‌رسد؟استادان هر درس نتایج دستیاران آموزشی خود را می‌بینند. معاون آموزشی دانشکده و دانشگاه هم این نتایج را از ما دریافت کرده و بررسی می‌کنند. البته خود دستیاران آموزشی هم در صورتی که رسمی باشند، می‌توانند به مراجعه به آموزش نتایج نظرسنجی‌های مربوط به خودشان را مشاهده کنند. در این قسمت به صورت میانگین نمرات پایین‌تر است.چقدر به قسمت تشریحی این نظرسنجی اهمیت داده می‌شود؟نرم‌افزار قسمت تشریحی را برش داده و ذخیره می‌کند و همه نظرات تشریحی برای استاد درس در دسترس است و می‌تواند آن را ببیند و به این روش از دانشجوها بازخورد بگیرند.دانشجوها معمولا چه سوال‌هایی را در فرم نظرسنجی پیشنهاد می‌دهند؟یکی از سوالات پیشنهادی متداولی که نوشته می‌شود، تناسب میان درس و امتحان است. سوال دیگر هم درباره شخصیت استاد و نحوه برخورد او با دانشجوهاست. البته از آنجایی که این نظرسنجی قبل از امتحان نهایی برگزار می‌شود و به مشاهده‌پذیرهای کلاسی ارتباط دارد و درس‌محور است، این سوالات در قالب آن نمی‌گنجد و ما ترجیح می‌دهیم در نظرسنجی فارغ‌التحصیلان این موضوعات را بیاوریم و بررسی کنیم. در کل سوالات نظرسنجی اولا سعی شده مختصر و مفید باشد و دوما درس‌محور.آیا ممکن نیست نظرسنجی آنلاین هم به عنوان مکمل برای این نظرسنجی وجود داشته باشد؟ یا اینکه یک در دو نوبت این نظرسنجی برگزار شود، یعنی یک نظرسنجی در اواسط ترم یا بعد از امتحانات هم برگزار شود؟اگر هر دو نظرسنجی کاغذی و آنلاین برگزار شود و دو نتیجه متفاوت داشته باشیم، کدام را قبول کنیم؟ جواب این است که هر دو درست هستند اما برای دو جامعه آماری متفاوت. ما ترجیح می‌دهیم یک مرجع داشته باشیم. قبول داریم که مبنای فعلی بی‌اشکال نیست و امکان دارد شیوه‌ای بهتر جایگزین آن شود ولی باید اول مطمئن شویم که شیوه جدید بهتر از شیوه فعلی است. به نظر می‌رسد شیوه آنلاین لزوما شاخص بهتری بدست نمی‌دهد و نهایتا هم‌سطح همین نظرسنجی‌ست. برگزاری دو نظرسنجی هم نتایج خوبی به دنبال خواهد داشت ولی از نظر اجرایی کار بسیار سنگینی است.