نقد فیلم "yol" یا " راه"

یلماج گونی از فیلمسازان روشنفکر ترکی است. بسیار مسرورم فیلم "راه" که توسط ایشان نویسندگی و از راه دور کارگردانی شده را چندی پیش دیدم. فیلمی که روح دارد و یلماج گونی آن را با ذهنی آزاد و روشن؛ اما جسمی در اسارت و زندان نوشت. دلیل زندان رفتن یلماز، نوشتن فیلمنامه‌هایی است که در حمایت از کردهای تحت ستمِ ترکیه نوشته و تازه بعد از انتشار سه فیلم "راه"، "دشمن" و "رمه" ، 18 سال زندان، به محکومیتش اضافه شد.با وجود آنکه نمی‌توان گفت فیلم از تکنیک فوق العاده یا جلوه های ویژه آنچنانی برخوردار است؛ منتها از آن دسته فیلم‌هایی است که حتما باید دیده شود؛ چرا که هر چقدر فقر فرهنگی در جوامع سنتی بتصویر کشیده شود؛ باز هم کم است. افکار متحجرانه سنتی و عرف و عادات و آداب و رسومی که مردم جامعه را دچار اضطراب و عقب‌ماندگی میکند و چه بسیار مستعد انحراف و کج روی... فیلم، صحنه‌هایی از کشتار و گلوله‌باران روستاهای کردنشین ترکیه و گرفتاری‌های کُردها دارد. صحبت کردن از ملیت کُرد و تلاش برای احیای هویت ملی و زبانی شان در ترکیه، گذشتن از خط قرمز و خوردن سیب ممنوعه است! اما محوریت داستان و سنگین‌ترین و سبعانه ترین سکانس‌ها، مربوط به زنی است که در غیبت همسر محبوسش، دچار لغزش می‌شود و به او خیانت می‌کند. خیانت برملا شده و زن بمدت 8 ماه توسط پدر و برادرانش به زنجیر بسته می‌شود. خوراکش فقط نان و آب است،محروم از حمام و آفتاب... و حتی یک شانه که موهایش را شانه بزند. خانواده ش، منتظر می‌مانند تا مرد برای مجازات همسر به مرخصی بیاید. شوهر که ظاهرا از خانواده خودش منصف تر است، مدعی می‌شود؛ دست روی زن بلند نمی‌کند و قصد دارد او را به برادرزن تحویل دهد؛ اما چون از بی بُنیگی و به تحلیل رفتن قوایِ زن خبر دارد، او را به سفر در برفها وادار می‌کند تا بین راه جان بسپارد و دست خودش به خون آلوده نشود. تاثیرگذارترین صحنه فیلم، مرگ زن، ندامت مرد و فریادهای پسربچه‌ای ست که تاب نمی‌آورد و مادر را دیوانه‌وار صدا می‌کند. مرد در آخرین تلاش‌هایش به صورت زن سیلی و شلاق می‌زند تا نخوابد و نمیرد، اما... صحنه کشیدن جسم بی‌جان زن روی برفها، همراه با موسیقی بی‌امان و دلهره‌آور فیلم، بزعم من یکی از تلخ‌ترین صحنه های سینمای جهان را رقم می‌زند. در مجموع سناریوی اصلی فیلم، حول محورِ بیچارگی 5 زندانی است؛ که اسیرِ زندان درون و بیرون خود هستند. مخاطب باهوش، بی‌عدالتی و تبعیض بین مرد و زن در جهان سوم را در حکایت همین زندانی‌ها، بوضوح می‌تواند بیند و منصفانه قضاوت کند. بطور مثال یکی از زندانیان بنام محنت، وقتی شرایط ازدواجش را برای نامزدش شرح می‌دهد، مو بر تن انسان سیخ می‌شود:"حق نداری با هیچ مردی جز پدر و برادرات حرف بزنی. نباید بخندی و تفریح و لباس بخواهی و... "اما همین آدم وقتی برای گرفتن ارتباط با زن شرعی‌ و عقدیش، با سخت‌گیری پدر دختر مواجه می‌شود؛ به خانهء بدنامی پناه می‌برد و شهوتش را فرو می‌نشاند!اگر خدا فقط به مرد غریزه جنسی داده؛ پس چرا مردان از همسرانشان، انتظارِ طبعی گرم و آغوشی همیشه باز دارند؟ بعد چطور می‌شود که زنانِ بدکاره، صاحب غریزه و امیال جنسی می‌شوند؟! و اگر زنان هم میل جنسی دارند؛ ولی باید بحث اخلاق و وفاداری به همسر را مدنظر قرار دهند؛ چرا مردانی که خیانت می‌کنند، توجیه شان، سردمزاجی و تمکین نکردنِ زن است؟! یک بام و دو هوا که می‌گویند همین است!!! اگر زن‌ هم غریزه دارد، شخصیت زنِ فیلم در غیبت شویش"سئیت علی"، همچون محنت،شاید در لحظه نتوانسته حریف امیالِ افسار گسیخته ش گردد و برای یکبار دچار لغزش می‌شود. چرا محنت از زنش، وفاداری در حد حرف نزدن با هیچ مردی را انتظار دارد، ولی بابت در محدودیت قرار دادن خانواده همان زن، به او خیانت می‌کند و کسی به آن شکل فجیع مجازاتش نمی‌کند و حتی به او حق می‌دهند!چرا عرف و دین، زنانِ بی‌اخلاقی که خیانت میکنند را مستحق سنگسار می‌داند؛ اما بی‌اخلاقی و عیاشی مردان را نه تنها محکوم نمی‌کند که او را تشویق به صیغه و چند همسری می‌کند و در شرایط خاص و نبود زن، به او مجوزِ جماع کردن با نوزاد دختر و حیوانات و هر کوفتی می‌دهد که مبادا تن لشش ناکام نماند. در هرحال، "راه" فیلم سیاهی است...لبریز از درد و ظلمت و اندوه و تبعیض و عقب ماندگی. یلماج گونی فیلمنامه راه را در زندان نوشت و مراحل ساختش را در حین فرار و تبعید باتمام رساند. او حتی در فیلمنامه، گلهای رز داخل گلدان‌های کنار دیوار را هم توصیف کرده. یلماج بعد از خروج از زندان در فرانسه فیلم را از نو ساخت و برای سهولت کار و اجرای ضعیف بعضی از بازیگران و اشکالات فنی، فیلمنامه را کوتاه کرد. این فیلم در سال 1982 موفق به کسب جایزه از فستیوال کن شد؛ اما در سال 1999 حق پخش در کشورش را گرفت! و همین بتنهایی بازگو کننده تمام ناگفتنی هاست.#مژگان_معمارزادهhttps://t.me/checknevismozhgan