قطب الدین صادقی: امنیت شغلی هنرمندان تئاتر فاجعه است

قطب‌الدین صادقی، امنیت شغلی هنرمندان تئاتر را فاجعه‌بار می‌خواند و با ابراز نگرانی برای همه هنرمندان این رشته، توضیح می‌دهد که دولت و مردم چگونه در ایجاد این وضعیت سهیم هستند. این هنرمند تئاتر که سال‌هاست به تدریس در دانشکده‌ها و موسسات آموزشی می‌پردازد، هم به عنوان هنرمند تئاتر و هم به عنوان مدیر تئاتر شانو که بعد از کرونا ناچار به تعطیلی آن شد، وضعیت امنیت شغلی هنرمندان تئاتر را تشریح می‌کند. دکتر صادقی برای روشن شدن این وضعیت آماری را از وضعیت اشتغال هنرمندان تئاتر و بودجه وزارت ارشاد ارایه می‌دهد و تاکید دارد که بدون این آمار نمی‌توان درک کرد که امنیت شغلی هنرمندان تئاتر چگونه است. او امنیت شغلی هنرمندان تئاتر را بسیار بشدت شکننده و غیرقابل پیش‌بینی می‌داند و می‌گوید: «فعالیت‌های تئاتری اعم از بازیگری، کارگردانی و نویسندگی دارای یک سامان منطقی نیست. در اروپا هر تماشاخانه‌ای بودجه سالانه دارد که به کمک آن می‌تواند 8 نمایش را تولید و 4 نمایش را برای اجرا دعوت کند. در این شیوه، حساب هنرمند روشن است زیرا طبق قراردادی که با تئاتر دارد، کار می‌کند و دیگر نگران گیشه نیست چون بودجه تئاتر را وزارت فرهنگ و هنر یا دیگر تشکیلات فرهنگی آن کشور می‌پردازد. علاوه بر این ده‌ها کارخانه و بانک و نهادهای اقتصادی به عنوان حامیان مالی، او را کمک می‌کنند. ولی ما چنین رویه و فرهنگی نداریم و ضعیت‌مان فاجعه است.» این استاد دانشگاه به تشریح بعضی آمار می‌پردازد و ادامه می‌دهد: «وضعیت فاجعه‌بار امنیت شغلی هنرمندان تئاتر را باید با آمار توضیح داد. بر اساس آمار، بودجه‌ای که در ردیف حقوقی مجلس برای تئاتر تعریف شده، یک درصد هم نیست . امسال گفته‌اند 1 و نیم درصد است که باور نمی‌کنم و حتی اگر همین رقم درست باشد، آنچنان اندک است که با بودجه‌ دیگر وزارتخانه‌های قابل مقایسه نیست. از سوی دیگر بر اساس آخرین تحقیقاتی که کرده‌ام، 84 درصد بودجه فرهنگ و هنر را سازمان‌های موازی می‌برند و تنها 16 درصد آن به وزارت ارشاد می‌رسد که این هم خود فاجعه‌ای است و تاسف‌بارتر اینکه نهادهای موازی پاسخگو هم نیستند و همواره دولت فقط وزارت ارشاد را بابت مطالبات فرهنگی پاسخگو می‌داند. بنابراین این تبعیض و بی‌برنامگی بشدت به پیکره فرهنگ و هنر ضربه می‌زند و هیچ کس هم متوجه نمی‌شود این نهادهای موازی که بودجه‌ای را که به اسم فرهنگ و هنر دریافت می‌کنند، چگونه و کجا خرج می‌کنند یا از چه تولیدات هنری حمایت می‌کنند. تنها چیزی که می‌دانیم این است که بنر منتشر می‌کنند! چاپ بنر کار فرهنگی هنری است؟!» او با تشریح شیوه تقسیم بودجه در معاونت هنری ادامه می‌دهد: «از بودجه ارشاد، سهم معاونت هنری برای تئاتر، هنرهای تجسمی و موسیقی، 8 درصد است که گویی یک سوم این بودجه به تئاتر می‌رسد که یعنی هیچ!!!! در حال حاضر حدود 200 هزار هنرمند تئاتر داریم. طبق آخرین آمار، 150 هزار فارغ‌التحصیل دانشگاه در رشته تئاتر داریم. از مدارس خصوصی و آموزشگاه‌های آزاد و ... نمی‌گویم. بر اساس آماری که از سال‌ها پیش دارم، از 3 هزار آموزشگاه هنری که از ارشاد مجوز گرفته‌اند، 700 آموزشگاه، آموزش بازیگری دارند. پیش از کرونا از کل جامعه تئاتری 18 هزار و 700 نفر در سراسر کشور فعال بوده‌اند. بقیه چه می‌کنند؟! بعد از کرونا که وضعیت فاجعه است. آن 18 هزار و 700 نفر چند بار در طول سال فرصت کار پیدا کرده‌اند، چقدر درآمد داشته‌اند. آیا جوابگوی هزینه زندگی‌شان است؟!» صادقی با تشریح کوتاهی‌های دولت در این زمینه توضیح می‌دهد: «دولت از این بابت مقصر است که به طور مستقیم و غیر مستقیم زمینه‌ای برای فعالیت هنرمندان تئاتر ایجاد نکرده. مثلا وزارت ارشاد در این 40 سال فقط تالار حافظ را اضافه کرده است در حالیکه جمعیت تهران، سه چهار برابر شده و این چنین است که تئاترهای خصوصی و کوچک پا به میدان گذاشته‌ و توانسته‌اند اندک امکاناتی برای جوانانی ایجاد کنند که عمر و سرمایه خود را برای تئاتر گذاشته‌اند و خوانده‌هایشان امید بسته‌اند که حاصل کار فرزند خود را ببینند. دولت تمام کارمندان اداره تئاتر را ستاره‌دار کرد یا بعد از درگذشت آنان کسی را جایگزین نکرد. از طرف دیگر کمک هزینه تولید تئاتر را برداشت و تولید را گردن تهیه‌کنندگان انداخت.» او البته مردم را هم همچون دولت در این وضعیت مقصر می‌داند: «از طرف دیگر مردم هم از تئاتر حمایت نمی‌کنند. طبق آخرین آمار، فقط 5 درصد مردم تئاتر می‌روند و اغلب هم به تئاترهای پر زرق و برق بورژوازی می‌روند که برای قشر اختلاس‌گر مال‌اندوزی اجرا می‌شود که ذره‌ای درک از فرهنگ و هنر ندارند و اصلا دنبال معنا نیستند و فقط می‌خواهند با خریدن بلیت‌های گران قیمت و دیدن فلان هنرپیشه و خواننده، پز بدهند. تئاترهای جدی و انتقادی خالی است. کجای این کار می‌تواند به توسعه فرهنگ و هنر، به رژفا بخشیدن به اندیشه یا توسعه احساسات رقیق و انسانی، کمک کند؟ مردم در تعریف زندگی‌شان یاد نگرفته‌اند که برای اندیشه و فرهنگ و هنر باید هزینه کرد. برای لباس و غذا و هرچه قابل لمس باشد، حاضرند پول بدهند. 25 سال پیش طی گزارشی ثابت کردم در سبد خانواده شهری مقدر پولی که برای 7 هنر گذاشته‌اند، کمتر از دخانیات است. یعنی سیگار به تنهایی بیش از 7 هنر در سبد مصرف خانوار جا دارد. معلوم است در چنین جامعه‌ای هنرمند امنیت شغلی ندارد و به ناچار به هر ننگی تن می‌دهد و هر کار کم کیفیتی را می‌پذیرد. تشخص را از هنرمند گرفته‌اند.» او با یادآوری شرایط تئاتر در اوایل انقلاب می‌افزاید: «دهه اول انقلاب تئاترهای جدی، تفکر برانگیز و انتقادی بود که طبقه متوسط فرهیخته را به تئاتر می‌کشاند، کسانی که دانشگاه دیده یا دانشجو بودند و با تئاتر، اندیشه و پرسش‌های خود را دنبال می‌کردند و پاسخ می‌گرفتند. ولی الان یا تفنن پرزرق و برق است یا تئاترهای بی‌سر و تهی که هیچ ربطی به جامعه و مشکلات ما ندارد.» صادقی این وضعیت را برآمده از نابودی طبقه متوسط می‌داند و می‌گوید: «آمار دیگری به شما می‌دهم؛ نیمی از کتابفروشی‌های خیابان انقلاب بسته شده و در مقابل از میدان انقلاب تا چهارراه کالج 150 کافه دایر شده است، خبری از کتابفروشی و تئاتر نیست یعنی یک میان‌مایگی وحشتناک که نه کسی کتاب می‌خواند و نه کسی تئاتر می‌رود و کل فرهنگ و هنر ضربه خورده است.» او که سال‌هاست به عنوان مدیر بخش تئاتر نشر «قطره» با این نشر همکاری دارد، آمار غم‌انگیز دیگری ارایه می‌کند: «در نشر قطره تصور می‌کردیم آمار فروش کتاب‌ در دوران کرونا افزایش پیدا می‌کند ولی در نهایت شگفتی دیدیم که 44 درصد به نسبت دوران کرونا کم شده است. یعنی با از بین رفتن طبقه متوسط، کل فرهنگ پویا، اندیشمند و تحلیل‌گر، ضربه خورده و از همه بدتر وضعیت بازیگران تئاتر است که دست‌شان از همه جا کوتاه‌تر است.» او با بیان وضعیت اسف‌انگیز هنرمندان تئاتر در دیگر استان‌ها ادامه می‌دهد: «هنوز بودجه جشنواره استانی ایلام را نداده‌اند. جشنواره‌ای که مال خود ارشاد است. با این وصف چه کار دیگری می‌توان انجام داد. وقتی تورم بیداد می‌کند، در سبد مصرف خانوار دیگر پولی برای هنر و اندیشه نمی‌ماند. بخش بزرگی از نبود امنیت شغلی و اقتصادی هنرمند بخصوص هنرمند تئاتر ناشی از تورم و گرانی مهارگسیخته است. اروپایی‌ها به این نوع تورم‌ها ، تورم دونده می‌گویند که در جامعه‌ای رخ می‌دهد که درگیر سرمایه‌داری وحشی است که هیچ حساب و کتابی ندارد.» صادقی اضافه می‌کند: «وقتی مردم درگیر ابتدایی‌ترین نیازهای خود هستند، فرهنگ و هنر در اولویت آخر است. از طرف دیگر دولت برخلاف تمام ادعاهایش، انرژی خود را برای امور دیگری گذاشته و هنرمند تئاتر بدون آینده و بیکار است. اگر دولت به فکر هنرمند است، باید زیربنا را توسعه بدهد نه اینکه در 40 سال یک سالن بسازد. کسانی که رانت دارند مدام کارهای بورژوازی کم مایه روی صحنه می‌برند و امثال من که تمام زندگی خود را برای تئاتر گذاشته‌ایم و با خون دل موسسه‌ای راه انداخته‌ایم، به دلیل رقم نجومی اجاره، ناچار به تعطیلی آن شدیم. دو سال تمام پیگیری کردم ولی دریغ از حمایت یک نهاد یا یک مسئول فرهنگی. دو نمایش آماده اجرا داشتیم؛ «عروسی خون» و «ترس و نکبت رایش سوم» که به دلیل وضعیت اجتماعی، تئاتر تعطیل شد. می‌دانید بچه‌های ما چقدر آزار دیدند، چقدر ضربه عاطفی خوردند، خب معلوم است که این تلخی در جان‌شان می‌نشیند و در نمایش‌های بعدی‌شان رخنه می‌کند. چنین جوانی چگونه می‌تواند به آینده امید داشته باشد.» او شرایط فعلی را مایه نومیدی جوانان دانست و ابراز تاسف کرد: «فرهنگ و هنر برای مسئولان ما مهم نیست چون آن را درک نمی‌کنند. از ابتدا تعریف دولت از هنر، فرهنگ، اقتصاد و ... نادرست بوده است. تنها چیزی که می‌ماند، خشم و نفرت و تلخی در جوانان است که به آثارشان رسوخ پیدا می‌کند و موجب دوری آنان از مسئولان می‌شود. در چنین وضعیتی دیگر همدلی وجود نخواهد داشت. این جوانان نمی‌توانند پاسخگوی خانواده خود باشند. بسیاری از اینها خودخوری می‌کنند و این گونه است که هنرمندان ما این طور زودهنگام شکسته می‌شوند.» او با تاکید بر اهمیت جایگاه فرهنگ و هنر در هر کشوری می‌گوید: «فرهنگ یک جامعه روح آن است. نمی‌توان به آن بی‌اعتنا بود. در شهرستان‌ها وضعیت به مراتب فاجعه‌بارتر است. به هر صورت بازیگر تئاتر در تهران، سریال یا برنامه‌ای در شبکه نمایش خانگی بازی می‌کند ولی در شهرستان همین هم نیست. تازه وقتی با بدبختی کاری روی صحنه می‌برند، ممکن است توقیف شود و هیچ بازده مالی برایشان نخواهد داشت.» صادقی در پایان می‌گوید: «نمی‌دانم با کدام سیلی می‌توانیم صورت‌مان‌ را سرخ نگه داریم. نگران همه هنرمندان تئاتر ایرانم. خودم هم سردر گم هستم. تنها راه نجاتی که یافته‌ام، خواندن و نوشتن و ورزش کردن است تا کمی فشارهای روحی و فکری‌ام را تخلیه کنم یا با داوری و آموزش در شهرهای دیگر، خود را فعال نگه دارم.»