دونده

امیرو، پسر فقیری که تا اوج رویاهایش دویددونده، فیلمی از امیر نادری است که در سال ۱۳۶۴ ساخته شده است. این فیلم، ماجرای پسری به اسم امیرو با بازی مجید نیرومند است. فیلم دونده، برندة جایزة بالن طلایی از جشنوارة سه‌قارة نانت و جایزة ویژة جشنوارة بین‌المللی فیلم سنگاپور در سال ۱۹۸۵ شد و در سال ۲۰۰۰ نیز جایزة ویژة هیئت داوران جشنوارة بین‌المللی فیلم کودکان سینه جونیور را نیز از آن خود کرد. دونده، توسط فیلم‌خانة ملی ایران مرمت شد و در سی‌وهفتمین جشنوارة فیلم فجر به نمایش درآمد.دونده، دربارة پسر نوجوانی به اسم امیرو است که تنها در بقایای یک لنج به‌گل‌نشسته در آبادان زندگی می‌کند. او ابتدا از راه جمع کردن زباله زندگی‌اش را می‌گذراند و بعدها به پیشنهاد دوستش، شروع به جمع‌آوری بطری می‌کند و در جریان یکی از همین روزها، مورد ضرب‌وشتم سایر بچه‌ها قرار می‌گیرد و انگار تحولی در ذهن امیرو اتفاق می‌افتد. امیرو که رویای رفتن به آن‌سوی آب‌ها را دارد، در لحظات مختلفی از فیلم به دیدن کشتی‌ها و هواپیماها می‌رود.امیرو و دوستانش مرتب با یکدیگر مسابقه می‌دهند و در این حین امیرو، با دویدن‌های مداوم تصمیم می‌گیرد تا قوای جسمانی خود را تقویت کند و در جایی از فیلم، با اینکه دوستش برنده مسابقه می‌شود، امیرو به دویدن ادامه می‌دهد تا ببیند که تا کجا می‌تواند پیش برود.در یکی از روزها، وقتی که امیرو و دوستانش در حال جمع‌آوری بطری‌ها از داخل آب بودند، کوسه‌ای در آب دیده می‌شود و پس از آن، او تصمیم می گیرد که دیگر برای جمع کردن بطری به دریا نرود و مشغول فروش آب یخ می‌شود. در این میان، امیرو با افراد مختلفی در ابعاد بچه‌گانه و دنیای کوچک خودش می‌جنگد؛ از کسی که یخ او را می‌دزدد تا مرد دوچرخه‌سواری که پول آبش را پرداخت نمی‌کند و یا مردی که به او تهمت دزدی می‌زند. امیرو با تمام این‌ها مقابله می‌کند و در نهایت بر آن‌ها پیروز می‌شود. انگار که امیرو در تمام مدت فیلم، سعی می‌کند که با ضعف‌های خودش بجنگد و بر آن‌ها غلبه کند ولی در نیمة دوم فیلم، او با ضعفی مواجه می‌شود که بیش از همه‌چیز آزارش می‌دهد. امیرو که مدتی‌ست در یک محلة سطح بالا، کفش‌ها را واکس می‌زند، شیفتة مجلات و به خصوص آن‌هایی که عکس هواپیما دارند می‌شود ولی نمی‌تواند مجلات انگلیسی و یا حتی فارسی را بخواند. در یکی از صحنه‌ها، امیرو به اوج ناراحتی از ناتوانی‌اش در این موضوع می‌رسد و شروع به پاره کردن مجله‌ها می‌کند. او در نهایت، در یک مدرسه، مشغول تحصیل می‌شود. در صحنه‌های آخر فیلم، امیرو حروف الفبا را با قدرت فریاد می‌زند و تلاش می‌کند که آن‌ها را از بر کند. با وجود این‌که تعدادی از منتقدان معتقدند که تدوین فیلم، به بدنة آن آسیب زده است، ولی در مقابل، شاید تدوین خاص بهرام بیضایی برای این فیلم، نقشی بسیار ستودنی در روایت داستان آن داشته باشد. هم‌چنین، تکرار بعضی از صحنه‌ها و توانایی متفاوت امیرو در برخورد با آن‌ها نیز ستودنیست؛ مثل مسابقه پایانی او با دوستانش، ایستادنش در کنار ریل قطار یا بالا رفتن او از سنگ‌ها که امیرو ابتدا در آن‌ها شکست می‌خورد ولی به مرور و در جریان فیلم، توانایی او در این امور مثل مقابله‌اش در برابر تهمت و بی‌عدالتی، افزایش می‌یابد.شاید بتوان گفت که آخرین سکانس‌های دونده، بهترین آن‌ها بودند. امیرو در مسابقه‌ای که با دوستانش داشت، در گرمای طاقت‌فرسای آبادان و بین شعله‌های آتش می‌دود و صداهای این صحنه به همراه دویدن امیرو و دوستانش و لحظة رسیدن امیرو به تکة یخ، به خوبی بیانگر تلاش اوست و در نهایت او پیروزی‌اش را با دوستانش را تقسیم می‌کند و این نشانگر یک بلوغ نسبی برای امیرو در طول فیلم است که به خوبی در صحنة آخر فیلم نمایش داده شده است.دونده، قرار نیست هیجان عجیبی را به مخاطب منتقل کند و یا با دیالوگ‌های عجیبش، ذهن مخاطب را به فکر فرو ببرد؛ بلکه دونده، فقط سینماست و با صحنه‌آرایی زیبا و بازی‌گرفتن‌های درست از بازیگران که از نقاط قوت امیر نادری در فیلم‌سازی است، مخاطب را پای فیلم میخ‌کوب می‌کند و مفهومش را از طریق همین تصاویر انتقال می‌دهد.حورا شوشتری