ما نیاز به تربیت سربازان جنگ اقتصادی داریم

به قلم : دکتر حمیده عزیزی، پژوهشگر حوزه اقتصاد بین‌المللتوجه به اهمیت تربیت اقتصادی و رفتارسازی مطلوب در حوزه اقتصاد مقوله‌ای است که در طول سالیان گذشته همواره مدنظر برنامه‌ریزان اقتصادی و اجتماعی کشورهای پیشرفته البته منطبق بر دیدگاه آن‌ها از الگوی مطلوب و مادی زندگی فردی و اجتماعی قرار داشته و برای اجرایی نمودن آن سیاست‌گذاری هدفمندی را در عرصه نظام آموزشی و فرهنگی تدارک دیده‌اند. به‌طوری‌که امروزه هزاران مرکز آموزشی و صدها انجمن و مرکز ملی و بین‌المللی، با حجم ادبیاتی قریب به صدها کتاب و هزاران مقاله در سال، به‌صورت تخصصی در این زمینه فعالیت کرده و صدها میلیون مخاطب را چه به‌عنوان دانش‌آموز در مدرسه و چه در قالب مخاطبان رسانه‌های جمعی از مقاطع کودکستان تا دبیرستان و بالاتر تحت پوشش مستقیم و غیرمستقیم تعلیم و تربیت و به‌عبارت‌دیگر رفتارسازی مطابق الگوی مطلوب خود قرار می‌دهند.جهان امروز دریافته است که توجه به آموزش و تربیت افراد نوعی سرمایه‌گذاری ملی است و هر کشوری که در این راه تلاش بیشتری نماید، بدون شک از ثمرات آندر آینده برخوردار خواهد شد. بررسی عوامل مؤثر بر پیشرفت و توسعه در جوامع نیز نشان می‌دهد که همه این کشورها از نظام تربیتی توانمند و کارآمدی برخوردار هستند. این کشورها نسبت به هرگونه ضعف در فهم مفاهیم و مهارت‌های مربوط به تصمیم‌گیری و تحلیل اقتصادی حساس بوده و برنامه‌هایی را جهت مقابله با آن از سطح کودکستان تا دانشگاه از طریق برنامه‌های رسمی و غیررسمی تدارک می‌بینند. آن‌گونه که در بررسی اجمالی از مستندات این قبیل برنامه‌ها و اهداف و محتوای آن‌ها به دست می‌آید، هدف از این آموزش‌ها فهم خوب و کافی از دانش اقتصاد برای آحاد آن جامعه است؛ به‌نحوی‌که در عرصه مسائل اقتصادی شخصی و مسائل پیچیده‌تر از قبیل سیاست‌های اقتصادی کشور، بتوانند ادراک، قضاوت و رفتارهای مستدل و عقلایی را در یک دنیا پیچیده و متحول از خود نشان دهند.در یک نگاه گذرا می‌توان رسالت آموزشی برنامه‌های تربیت اقتصادی در دنیا را پرورش افرادی خلاصه کرد که می‌باید به:-تصمیم گیرانی شایسته و عاقل در زندگی فردی و جمعی خود،-شهروندانی مسئولیت‌پذیر،-افرادی مولد و بهره‌ور به‌عنوان نیروی کار ،-مشارکت‌کنندگانی مؤثر در اقتصاد داخلی و بین‌المللی،-مصرف‌کنندگانی مطلع و پس‌انداز کنندگان و سرمایه‌گذارانی آینده‌نگر و حسابگر،-و مشوقان و حامیانی برای ایدئولوژی و فرهنگ اقتصادی حاکم تبدیل شوند.درواقع امروزه حوزه تعلیم و تربیت اقتصادی به یکی از حوزه‌های تخصصی رشته اقتصاد مبدل شده است.در یک رصد دیگر در تمدن اسلامی، احادیث و روایات ما فراوان به تربیت اقتصادی پرداخته‌اند. یک حدیث داریم که می‌گوید عقل اگر ده بخش داشته باشد، نه بخش آن در تجارت است؛ البته تجارت به معنای عام آن، یعنی تعاملات اجتماعی. در بخش دیگر می‌بینیم که امام حسین علیه‌السلام خطاب به دشمن می‌فرمایند: میدانید چرا حرف‌های من را نمی‌فهمید؟ به دو دلیل، یکی روابط نامشروع و دیگری مال حرام. مباحث و رفتارهای حضرت علی علیه‌السلام درزمینه اقتصادی و عدالت نیز در این حوزه است. تعابیر گوناگونی از پنج تن از ائمه با تغییرات جزئی پیرامون این حدیث بیان‌شده است که «الکمال کل الکمال» یا می‌فرمایند: «لایستکمل الایمان عبد الا به ثلاث» یعنی کمال شما همین است و ایمانتان تکمیل نمی‌شود مگر به این سه مورد؛ «تفقه فی الدین» یعنی فهم عمیق از دین، «تقدیر معیشت» یعنی در معیشت بتوان اندازه نگه داشت و «صبر علی المصیبه» یا «صبر علی الرضایا» که یعنی بتوانید مدیریت بحران کنید. اگر طبق فرمایش پنج امام (امام علی علیه‌السلام، امام محمدباقر علیه‌السلام، امام جعفر صادق علیه‌السلام، امام رضا علیه‌السلام) ایمان سه بخش عمده دارد، سؤال این است که تقدیر معیشت ما کجا انجام می‌شود؟ چیزی وجود ندارد. در ادامه رصد تاریخ تمدن اسلامی می‌بینیم حرف‌های ائمه علیه‌السلام در دوره قرون سوم تا نهم بیشتر جدی گرفته می‌شود و الان به تعبیر شهید مطهری دوران انحطاط مسلمین است و ما ان‌شاءالله اهل انقلاب اسلامی را دوران زایش‌گری این تمدن میدانیم؛ ولی منوط به اینکه به این تربیت مضاف بپردازیم. حضرت امام و نیز مقام معظم رهبری فرموده‌اند که اگر زنان نبودند و در انقلاب اسلامی مشارکت نمی‌کردند نه‌تنها انقلاب اسلامی شکست‌خورده بود بلکه حتی شروع نمی‌شد اگر زنان ما در دفاع مقدس نقش‌آفرینی نکرده بودند چنین اتفاقی که باعث افتخار آبرو برای کشور در طول تاریخ شد، روی نمی‌داد. بنابراین نقش زنان در قبل و بعد از انقلاب مشخص است زنانی که برحسب اقتضائات جنگی مانند خرمشهر، هویزه و بسیاری از جاهای دیگر وارد نقش‌آفرینی مستقیم شدند و شهید دادند که این باعث افتخار و مدال آفرینی برای زنان کشور است. این زنان را می‌توان از جبهه‌های شمال و کردستان تا جنوبی‌ترین نقاط کشور دید. در حوزه‌ی جنگ شهری و مقاومت‌های شهری نیز زنانی به شهادت رسیدند و ۷۰۰۰ زن شهید را تشکیل دادند که این کار و نقش‌آفرینی بزرگی است اما نقش‌آفرینی بزرگ عدد ۷۰۰۰ نیست، چون نسبت ۷۰۰۰ شهید زن در مقابل ۳۰۰۰۰۰ شهید مرد حدود یک‌چهلم است، درحالی‌که این نسبت سنجی اصلی قضیه نیست؛ نسبت سنجی اصلی آنجاست که تمام ۳۰۰۰۰۰ مرد شهید، مادران و همسران شهیدپرور داشتند. گاهی دیدید که صحبت از شهیدپرور بودن برخی شهرهای کشور می‌شود باید از خود بپرسیم که چه کسی برای ما در قبل و بعد از انقلاب شهیدپروری کرده است؟ آیا اینان جز زنان و مادران و همسران بودند؟ پس از شناخت عرصه تربیتی امروز دنیا و نگاه درون دینی به آن و اطلاع از ظرفیت بالای نقش‌آفرینی زن در عرصه بحران‌های اجتماعی همچون جنگ، حال بهتر است به این موضوع بپردازیم که عرصه حضور پررنگ و نقش‌آفرینی بی‌بدیلش در چه حوزه‌ای از اجتماع میسر است. تربیت نقطه کانونی سخن است. برای درک بهتر این موضوع کافی است، صحنه جنگی را ترسیم کنید که سربازان آن ادبیات نظامی را یاد نگرفته‌اند و هیچ‌گونه تربیتی درزمینه ایثار، شهادت و... را نفس نکشیده‌اند، این افراد با داشتن بهترین فرمانده نظامی هم به سرمنزل مقصود نخواهند رسید و در جنگ شکست خواهند خورد زیرا اولین گام ارتباط که نیاز به هم‌کلامی و هم‌دلی با فرمانده است را ندارند. هر چه در پیشبرد این نیروها فرمانده بیشتر تلاش کند، بیشتر به عدم حصول نتیجه دست می‌یابد. مقام معظم رهبری از سال 80 است که فرموده‌اند اولویت اساسی و اول ما امروز اقتصاد است و از سال 85 به بعد تمام شعارهای سال از سوی ایشان اقتصادی نام‌گذاری شده است؛ پس مشکل کجاست که در پیچ تاب مشکلات اقتصادی هرروز بیشتر فرومی‌رویم؟ تربیت سرباز اقتصادی. وقتی ما ادبیات کارآفرینی را نمی‌دانیم چگونه می‌توانیم فرزندانمان را کارآفرین بار بیاوریم؟! گویی ما خودمان و فرزندانمان را دور از این جنگ فرض کرده‌ایم، درصورتی‌که این جنگ در خانه ما نیز رسوخ کرده و هرروز سفره ما را کوچک‌تر از قبل می‌نماید. باید درست مانند زمان جنگ باز به صحنه بیاییم و باور کنیم سربازان این جبهه ماییم و باید به تربیت خود و خانواده‌مان درزمینه اقتصادی بپردازیم تا بتوانیم شناخت از صحنه به دست آوریم و حرکتی جهت‌دار و منضبط در جهت پیشرفت کشور داشته باشیم. ما نیازمند یک حرکت عمومی هستیم که جز با حضور مردم محقق نمی‌شود و این ابتدا نیاز به باور ما می‌توانیم و درصحنه هستیم دارد و بعد تربیت و آموزش اقتصادی موردنیاز. اگر هر خانواده خود مولد باشد نه صرف مصرف‌کننده و مطالبه‌گر از دولت، بر اساس آیات قرآن خواهیم دید که درهای رحمت الهی از زمین گشوده خواهد شد و ان مع العسر یسرا تحقق می‌یابد.