رشک بردن سلم بر ایرج (بخش 2): پیغام سلم و تور به نزدیک فریدون

صحبت کردن سلم با فردی که می‌خواهد پیش فریدون بفرستدسلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من تخصصی توی تفسیر شاهنامه ندارم و نتیجه‌ی جستجوهام رو اینجا می‌نویسم. پس لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (رشک بردن سلم بر ایرج (بخش 1))، اینجا کلیک کنید.شعر بخش پیغام سلم و تور به نزدیک فریدونگزیدند پس موبدی تیزویر ... سخن گوی و بینادل و یادگیرز بیگانه پردخته کردند جای ... سگالش گرفتند هر گونه رایسخن سلم پیوند کرد از نخست ... ز شرم پدر دیدگان را بشستفرستاده را گفت ره برنورد ... نباید که یابد ترا باد و گردچو آیی به کاخ فریدون فرود ... نخستین ز هر دو پسر ده درودپس آنگه بگویش که ترس خدای ... بباید که باشد به هر دو سرایجوان را بود روز پیری امید ... نگردد سیه‌ ، مویِ گشته سپیدچه سازی درنگ اندرین جای تنگ ... که شد تنگ بر تو سرای درنگجهان مرترا داد یزدان پاک ... ز تابنده خورشید تا تیره خاکهمه بآرزو ساختی رسم و راه ... نکردی به فرمان یزدان نگاهنجستی به جز کژی و کاستی ... نکردی به بخشش درون راستیسه فرزند بودت خردمند و گرد ... بزرگ آمدت تیره بیدار خردندیدی هنر با یکی بیشتر ... کجا دیگری زو فرو برد سریکی را دم اژدها ساختی ... یکی را به ابر اندار افراختییکی تاج بر سر ببالین تو ... برو شاد گشته جهان‌بین تونه ما زو به مام و پدر کمتریم ... نه بر تخت شاهی نه اندر خوریماَیا دادگر شهریار زمین ... برین داد هرگز مباد آفریناگر تاج از آن تارک بی‌بها ... شود دور و یابد جهان زو رهاسپاری بدو گوشه‌ای از جهان ... نشیند چو ما از تو خسته نهانو گرنه سواران ترکان و چین ... هم از روم گردان جوینده کینفراز آورم لشگر گرزدار ... از ایران و ایرج برآرم دمارچو بشنید موبد پیام درشت ... زمین را ببوسید و بنمود پشتبر آنسان به زین اندر آورد پای ... که از باد آتش بجنبد ز جایبه درگاه شاه آفریدون رسید ... برآورده‌ای دید سر ناپدیدبه ابر اندر آورده بالای او ... زمین کوه تا کوه پهنای اونشسته به در بر گرانمایگان ... به پرده درون جای پرمایگانبه یک دست بربسته شیر و پلنگ ... به دست دگر ژنده پیلان جنگز چندان گرانمایه گرد دلیر ... خروشی برآمد چو آوای شیرسپهریست پنداشت ایوان به جای ... گران لشگری گرد او بر به پایبرفتند بیدار کارآگهان ... بگفتند با شهریار جهانکه آمد فرستاده‌ای نزد شاه ... یکی پرمنش مرد با دستگاهبفرمود تا پرده برداشتند ... بر اسپش ز درگاه بگذاشتندچو چشمش به روی فریدون رسید ... همه دیده و دل پر از شاه دیدبه بالای سرو و چو خورشید روی ... چو کافور گرد گل سرخ مویدولب پر ز خنده دو رخ پر ز شرم ... کیانی زبان پر ز گفتار نرمنشاندش هم آنگه فریدون ز پای ... سزاوار کردش بر خویش جایبپرسیدش از دو گرامی نخست ... که هستند شادان دل و تن‌درستدگر گفت کز راه دور و دراز ... شدی رنجه اندر نشیب و فرازفرستاده گفت ای گرانمایه شاه ... ابی تو مبیناد کس پیش‌گاهز هر کس که پرسی به کام تواند ... همه پاک زنده به نام تواندمنم بنده‌ای شاه را ناسزا ... چنین بر تن خویش ناپارساپیامی درشت آوریده به شاه ... فرستنده پر خشم و من بیگناهبگویم چو فرمایدم شهریار ... پیام جوانان ناهوشیاربفرمود پس تا زبان برگشاد ... شنیده سخن سر به سر کرد یادداستان از چه قرار است؟سلم فرستاده‌ی باهوش و چرب‌زبانی را انتخاب می‌کند که نزد فریدون بفرستد. پیغام این است: فریدون به سلم و تور ظلم کرده و نباید ایرج را شاه ایران انتخاب می‌کرده. پس حالا یا باید ایران را از ایرج بگیرد و گوشه‌ای از جهان را به او بدهد (مثل همان کاری که با سلم و تور کرد) و یا آن‌ها با هم متحد می‌شوند و به ایران حمله می‌کنند و تخت پادشاهی ایرج را می‌گیرند.فرستاده صحبت‌های سلم را می‌شنود و بعد به سمت ایران می‌آید و سخنان را به فریدون منتقل می‌کند.معنی شعر پیغام سلم و تور به نزدیک فریدونگزیدند پس موبدی تیزْویر ... سخن‌گوی و بینادل و یادگیرپس سلم و تور فرستاده‌ای باهوش و سخن‌ران و اهل علم را انتخاب کردند تا به نزد فردیون بفرستند.ویر: یاد - هوش - عقلتیزویر: تیزهوشز بیگانه پردخته کردند جای ... سگالش گرفتند هر گونه رایهمه را از بارگاه بیرون کردند و فقط سلم و تور و فرستاده ماندند تا با هم مشورت کنند.پردخته کردن: خالی کردنسگالش: چاره جوییسخنْ سلم پیوند کرد از نخست ... ز شرم پدر دیدگان را بِشُستسلم شروع به سخن گفتن کرد و اصلا از پدرش شرم نداشت (هرچه می‌خواست می‌گفت و حرمت فریدون را رعایت نکرد.)پیوند کردن: کنایه از گفتن (واژه‌ها را پشت هم چیدن و به هم پیوند دادن)فرستاده را گفتْ رهْ بَرْنَوَرد ... نباید که یابد تُرا باد و گردبه فرستاده گفت راه بیوفت و سریع برو. انقدر سریع که هیچ‌چیزی نتواند به گرد پایت برسد.نوردیدن: طی کردنچو آیی به کاخ فریدون فُرود ... نخستین ز هر دو پسر دِه دُرودوقتی به کاخ فریدون رسیدی، اول سلام و درود ما را به او برسان (حرفت را با سخنان نیک شروع کن)پس آنگه بگویش که ترسِ خدای ... بباید که باشد به هر دو سرایجوان را بُوَد روزِ پیری امید ... نگردد سیه‌، مویِ گشته سپیدچه سازی درنگ اندرین جایِ تنگ ... که شد تنگْ بر تو سرای درنگتور و سلم، فریدون را پند می‌دهند که باید از خدا ترسید. آدمی همیشه به آینده‌ی نیک امیدوار است و اگر زمان را از دست بدهد، دیگر برنمی‌گردد. از این رو روا نیست فریدون بیشتر بر جهان بماند و برگناهانش بیفزاید و دنیا و آخرت را بر خودش زهر کند.موی گشته سپید: کنایه از پیر شدنجای تنگ: کنایه از دنیاسرای درنگ: کنایه از مینو و بهشتجهان مَرتُرا داد یزدانِ پاک ... ز تابنده خورشید تا تیره خاکخداوند جهان را به تو داد تا پادشاهش باشی. تو سرزمین‌های بزرگی داری و پادشاه کل دنیا هستی. همه بآرزو ساختی رسم و راه ... نکردی به فرمانِ یزدانْ نگاهنَجُستی به جز کژی و کاستی ... نکردی به بخششْ درونْ راستیاما بعد، وقتی نوبت تقسیم سرزمین بین پسرانت رسید، از فرمان خدا اطاعت نکردی و هرچه دلت می‌خواست را انجام دادی. تو از راه درست منحرف شدی و مسیر نادرست و دروغ‌گویی پیش گرفتینگاه کردن: کنایه از رعایت کردنسه فرزند بودت خردمند و گُرد ... بزرگ آمدت تیرهْ بیدار خُردندیدی هنر با یکی بیشتر ... کجا دیگری زو فرو بُرد سریکی را دمِ اژدها ساختی ... یکی را به ابر اندار افراختییکی تاج بر سر ببالینِ تو ... برو شاد گشته جهان‌بین توپسران تو همه خردمند و پهلوان هستند اما تو یکی را که بیشتر دوست داشتی (پسر کوچک)، ارجمند کردی و جایگاه دیگران را مکان‌های خطرناک قرار دادی و از ما خواستی که در برابر برادر کوچکمان سر فرود آوریم. در حالی که باید فرزند بزرگتر را بیشتر ارجمند می‌کردی و بهترین تخت سلطنت را به او میدادی.دم اژدها: استعاره از مکان پر خطر که امکان مرگ هست.ساختن: کنایه از فراهم و آماده کردننه ما زو به مام و پدر کمتریم ... نه بر تخت شاهی نه اندر خَوْریمدرصورتی که پدر و مادر هم از او کمتر نبودند (ارزش‌مان یکی بود). و نه اینکه او از ما برای پادشاهی ایران شایسته‌تر بود.اَیا دادگر شهریارِ زمین ... برین دادْ هرگز مباد آفریناگر تاج از آن تارَکِ بی‌بها ... شود دور و یابد جهان زو رهاسپاری بدو گوشه‌ای از جهان ... نِشیند چو ما از تو خسته نهانای فریدون دادگر (با تسمخر)، این کاری که تو کردی، عدل و داد نیست و شایسته‌ی ستودن هم نیست. باید ایرج را هم مثل ما به جای دور بفرستی و پادشاهی گوشه‌ای از دنیا را به او بدهی، او هم مثل ما از تو شاکی می‌شود و در دلش همین حرف‌ها را می‌زند.تارک: میانه‌ی سرنهان: کنایه از دلو گرنه سواران ترکان و چین ... هم از رومْ گردان جوینده کینفراز آورم لشگر گرزدار ... از ایران و ایرج برآرم دمارو اگر این کار را نکنی، لشکری از سرزمین‌هایمان آماده می‌کنیم و به ایران زمین و ایرج حمله خواهیم کرد.چو بشنید موبد پیامِ درشت ... زمین را ببوسید و بِنْمود پشتموبد پیام سلم را شنید و بعد به او تعظیم کرد و به راه افتاد.بر آنسان به زین اندر آورد پای ... که از باد آتش بجنبد ز جایخیلی سریع حرکت می‌کردبه درگاه شاهْ آفریدون رسید ... برآورده‌ای دیدْ سرْ ناپدیدبه قصر فریدون رسید. دید که قصرش خیلی بلند است و انتهایش معلوم نیست.برآورده: کنایه از کاخبه ابر اندر آورده بالای او ... زمین کوه تا کوه پهنای اوانتهایش به آسمان می‌رسید و انقدر بزرگ و پهن بود که از یک سر کوه به آن سر رسیده بود.نشسته به در بر گرانمایگان ... به پرده درون جای پرمایگانبه یک دست بربسته شیر و پلنگ ... به دست دگر ژنده پیلانِ جنگهمه‌ی افراد حاضر در قصر بزرگ‌مرد و ثرونتمند هستند. در اطراف قصر هم پر از لشکر حیوانات بود.ز چندان گرانمایه گُردِ دلیر ... خروشی برآمد چو آوای شیردر همین لحظه بود که صدای چند پهلوان هم بلند شد. گویی که صدای شیر می‌آمد (احتمالا از بزرگان سپاه بوده‌اند و جنگاوری تمرین می‌کرده‌اند).سپهریست پنداشت ایوان به جای ... گران لشگری گِرد او بر به پایبا خودش پنداشت که قصر فریدون مثل بهشتی می‌ماند که لشگری دور آن هستند و از آن محافظت می‌کنند.برفتند بیدار کارآگهان ... بگفتند با شهریارِ جهانکه آمد فرستاده‌ای نزد شاه ... یکی پرمنشْ مرد با دستگاهخدمه‌ی فریدون، به نزد او رفتند و گفتند که فرستاده‌ای آمده که مرد باشکوه و گرانمایه‌ای است.مرد با دستگاه: مرد باشکوه و گرانمایهبفرمود تا پرده برداشتند ... بر اسپش ز درگاه بگذاشتندفریدون اجازه داد که فرستاده وارد شود.چو چشمش به روی فریدون رسید ... همه دیده و دل پر از شاه دیدفرستاده به نزدیک فریدون آمد. او فقط فریدون را دوست داشت و جز او را نمی‌دید. به بالای سرو و چو خورشید روی ... چو کافور گِردِ گل سرخ مویدولب پر ز خنده دو رخ پر ز شرم ... کیانی زبان پر ز گفتار نرمفریدون قد بلند و زیبارو بود و موهایش سفید شده بود. می‌خندید و باحیا بود و سخنان خوب می‌گفت.گل سرخ: استعاره از چهرهنشاندش هم آنگه فریدون زِ پای ... سزاوار کردش برِ خویش جایفریدون او را نزدیک خود خواند و کنار خودش نشاند.بپرسیدش از دو گرامی نخست ... که هستند شادان دل و تن‌درستاول از احوال پسرانش پرسید که چطور هستند و آیا سالم و خوشحال هستند؟دگر گفت کز راهِ دور و دراز ... شدی رَنْجه اندر نشیب و فرازبعد گفت که می‌دانم از راه دور آمده‌ای و سختی‌های بسیاری را تحمل کرده‌ایفرستاده گفت ای گرانمایه شاه ... ابی تو مَبیناد کس پیش‌گاهفرستاده به او گفت: ای شاه گرانقدر که ای کاش هیچ‌کس تخت پادشاهی را بدون تو نبیند (تا ابد زنده باشی و پادشاهی کنی)پیشگاه: برترین جا در تخت پادشاهیز هر کس که پرسی به کامِ تواند ... همه پاکْ زنده به نام توانداز هرکسی که سراغ بگیری، همه فرمانبردار تو هستند و دنیا همانگونه است که تو آرزو داریمنم بنده‌ای شاه را ناسزا ... چنین بر تن خویش ناپارساپیامی درشت آوریده به شاه ... فرستنده پر خشم و من بیگناهمن بنده‌ی ناشایست و ناپرهیزکاری هستم که پیام ناهنجاری را برایت آورده‌ام. اما من بی‌گناه هستم و کسی که من را فرستاد عصبانی بود. (من فقط پیام را منتقل می‌کنم و این‌ها سخنان من نیست). بگویم چو فرمایدم شهریار ... پیام جوانانِ ناهوشیاراگر اجازه بدهی، پیام پسران کم‌عقلت را برایت بگویم.بفرمود پس تا زبان بَرگشاد ... شنیده سخن سر به سر کرد یادپس فریدون اجازه داد تا حرفش را بزند. فرستاده هم هرچه که شنیده بود را بازگو کرد.برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (رشک بردن سلم بر ایرج (بخش 2): پاسخ دادن فریدون پسران را)، اینجا کلیک کنید.