کتاب خوراک ها ی هفتگانه

انسان که آفریده خدا و خلیفه و امانت‌دار اوست، برای زندگی و حیاتی آفریده‌ شده است که بر اساس آیه کریمه « اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ و َلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ؛[1] دعوت خدا و پیامبر را اجابت کنید هنگامی‌که شما را به‌سوی چیزی می‌خواند که شما را حیات می‌بخشد». در پیوندهای گوناگون خود، خدامحور است و در این زندگی و بندگی، به بدن سالم نیاز دارد و بهره‌مندی همه جانبه او از سلامتی، اساس فعالیت‌های وی در زندگی مادی و معنوی است که در زبان پیامبر گرامی 2 از آن به «نعمت پنهان و ناشناخته»[2] یادشده است.زیرا یکی از عوامل آرامش زندگی و بندگی خدا، برخورداری از جسم و جان سالم است، ازاین‌رو، عقل و نقل، حفظ تندرستی و حفظ نفس را لازم و واجب شمرده‌اند 118 ؛ و از طرفی نیز در برخی روایات بدن و اعضای آن از امانت‌های الهی به شمار آمده است و حفظ امانت بر مسلمان واجب است. رسول خدا 2 می‌فرماید: گوش، چشم، زبان، قلب امانت هستند و هر کس امانت را رعایت نکند ایمان ندارد.[3] حتی روا نیست که انسان در هنگام سخت‌ترین مصیبت‌ها و اندوه به عمد به جسم و جان خود آسیب برساند و اضرار به بدن نیز حرام است.[4]آنچه روزانه با آن روبه‌رو هستیم و همیشه از آن استفاده می‌کنیم، غذا خوردن و نوشیدن است که از اهمیت خاص خود برخوردار است؛ اما در کنار آن غذاهای دیگر نیز هستند که هرکدام در سلامت و نیز بیماری ما اثرگذارند؛ که غفلت از هرکدام ممکن است انسان را دچار بیماری‌های پنهان و طولانی کند. غذاهایی که برای بدن و روح انسان نیاز است و همچنین برای درمان بیماری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. این دسته از غذاها، غذاهایی هستند که بیشتر افراد از آن استفاده می‌کنند ولکن از غذا بودن و مفید یا غیرمفید بودن آن آگاهی کافی ندارند چراکه این‌گونه غذاها دیده نمی‌شود و نیز کمتر مورد دقت و توجه واقع می‌شوند.امام صادقA: سه چيز { خورده نمى‏شود} ولى چاق‏ مى‏كند و سه چيز {خورده مى‏شود} ولى لاغر مى‏كند: آن سه چيز كه چاق مى‏كند: مداومت در حمام رفتن و بو كردن عطر خُوش و پوشيدن لباس نرم است؛ و آن سه چيزى كه لاغر مى‏كند، مداومت در خوردن تخم‌مرغ و ماهى و شكوفه درخت خرماست.[5]در حدیث دیگر چنین بیان‌شده است: سه چیز چاق‌کننده است ولی خورده نمی‌شود و سه چیز خورده می‌شود ولی لاغر می‌کند. 1. خرما نارس؛ 2. کُنجاله؛ 3. گردو؛ اما چاق‌کننده: 1. نوره کشیدن (پودر نظافت)؛ 2. عطر زدن؛ 3. لباس کتان پوشیدن.[6]در این نوشتار، به بررسی اجمالی خوراک‌های هفت‌گانه (دهانی، لمسی، شنیداری، بویای، دیداری، جنسی، اُنسی و پنداری) که همه‌روزه همگان با آن روبه‌رو هستند و تأثیر شگفتی در رشد و نیز پژمردگی روح و جسم دارد پرداخته‌ایم. به امید آنکه سرنخ‌هایی برای تحقیق و پژوهش باشد (به امید آنکه دانشورانی تیزبین این بحث را به اکمال و اتمام برسانند) و نیز راه‌‌گشا و راهنمای زندگی قرار گیرد؛ و ناگفته پیداست که آشنایی و عمل به این خوراک‌های هفت‌گانه باید با مشورت و زیر نظر متخصص صورت گیرد و از خوانندگان هوشیار و هشیار خواستاریم که کاستی‌ها را بر ما ببخشایند و ما را از نقد و پیشنهادهای سازنده و بالنده بی‌بهره نگذارند. در پایان بر خود لازم می دانم از زحمت ها و رحمت های استاد گرامی ام که خالصانه و موشکافانه متن را چندین بار مرور و نقد کردند تشکر و قدردانی نمایم.[1]. انفال/24.[2]. رسول خدا 2 نِعْمَتَانِ مَكْفُورَتَانِ الْأَمْنُ‏ وَ الْعَافِيَةُ. خصال، ج 1، ص 34.[3]. ... و َالسَّمعُ أَمانَهٌ وَ البَصَرُ أَمانَهٌ وَ اللِّسانُ أَمانَهٌ وَ القَلبُ أَماَنهٌ وَ لا إیمانَ لِمَن لا أَمانَهَ لَهُ... موسوعه احادیث اهل بیت A، به نقل از مفاتیح الحیاه، ص 94.[4]. لا یَجُوز اللَّطمُ وَ الخَدش وَ جَزُّ الشَّعرِ... العُروة الوثقی، ج 2، ص 131؛...لِحُرمَهِ الإضرارِ بِالنَّفسِ...العُروة الوثقی، ج 4، ص 424.[5]. «ثَلَاثَةٌ يُسْمِنَّ وَثَلَاثَةٌ يُهْزِلْنَ فَأَمَّا الَّتِي يُسْمِنَّ فَإِدْمَانُ الْحَمَّامِ وَشَمُّ الرَّائِحَةِ الطَّيِّبَةِ وَلُبْسُ الثِّيَابِ اللَّيِّنَةِ وَأَمَّا الَّتِي يُهْزِلْنَ فَإِدْمَانُ أَكْلِ الْبَيْضِ وَالسَّمَكِ وَالطَّلْعِ» خصال، ج 1، ص 194. بیان شیخ صدوق: «منظور از مداومت در حمام رفتن اين است كه يك روز در ميان به حمام برود و چون هر روز حمام رود لاغر مى‏شود» (همان). در برخی از نسخ به جای «الطلع» «الضِّلْع» به معنای امتلاء و پری معده و نفخ معده‏ آمده است. (روضة الواعظین، ج 2، ص 307؛ مکارم الاخلاق، ص 54). «الضلع: امتلاء البطن شبعا أو ريا حتّى يضلع أضلاعه‏».[6]. امام صادق:A «ثَلَاثٌ لَا يُؤْكَلْنَ وَيُسْمِنَّ وَثَلَاثٌ يُؤْكَلْنَ وَيَهْزِلْنَ فَأَمَّا اللَّوَاتِي يُؤْكَلْنَ وَيَهْزِلْنَ فَالطَّلْعُ وَالْكُسْبُ‏ وَالْجَوْزُ وَأَمَّا اللَّوَاتِي لَا يُؤْكَلْنَ وَيُسْمِنَّ فَالنُّورَةُ وَالطِّيبُ وَلُبْسُ الْكَتَّانِ». وسائل الشیعه، ج 24، ص 434. در برخی از نسخه‌ها برای لاغر کننده‌ها چنین آمده است «اللَّحْمُ الْيَابِسُ وَالْجُبُنُّ وَالطَّلْع‏» (کافی، ج 12، ص 437). «الکسب: تفاله دانه‌های روغنی پس از روغن‌کشی، معادل فارسی کنجاله».