دریای واژگونه آسمان

این سوغات سفر آخری است. این را عزیز می‌گوید: آخرین بار که رفتی، پاهایت را جا گذاشتی و بجایش این سرفه‌ها را آوردی. به صدای بی‌جواب فاخته‌ای سربلند می‌کنم و به اطراف چشم می اندازم. آنجاست، کوچک و قهوه ای. کنار بوته‌های پیچک که با برگ‌های سبز تیره شان تمامی سطح زیر درختان بید و افرا را پوشانده‌اند. کمی جلوتر می آید. باد می اندازد زیر گلویش، طوق و خال‌های سیاه زیر گردنش به حرکت در می آیند و بار دیگرصدای کو کوی محزونش شنیده می‌شود. لحظاتی گوش می‌سپارد، بعد یکباره بال‌های کوچک و خاکی رنگش را باز می‌کند و از جا می‌پرد. گردنم خسته می‌شود. سرم را می اندازم پایین. بوی تند کود و چمن خیس ریه ام را آزار می‌دهد. به سرفه می‌افتم. تلاشم برای کنترل سرفه ام بی‌فایده است. دست هایم را اطراف گودال محکم می‌کنم، سرم را به دستم تکیه می‌دهم و به شدت سرفه می‌کنم. نگاهم به اسپری است که آن طرف گودال دور از دسترسم افتاده‌است. سینه ام که به خس خس می‌افتد، آرام می‌گیرم. با گوشه آستینم، اشک چشمم را پاک می‌کنم، و سرم را بالا نگه می‌دارم که بوی خاک و کود آزارم ندهد. نیم نگاهی به ساعتم می اندازم، حدود بیست دقیقه ایست که میان زمین و آسمان معلق هستم. بالای سرم دریای واژگونه آسمان است و خورشیدی که پشت گردنم را می‌سوزاند. و زیر پاهایم -که نه - زیر دست هایم؛ گودالی پر از انشعابات لوله و فلکه و کنتور آب است! دست راستم را روی خاک محکم می‌کنم و به اطراف سر می‌چرخانم. اگر کمی جلوتر واژگون شده‌بودم، به کمک تیر چراغ برق خودم را سرپا می‌کردم. اما اینجا درست بعد از پیچ؛ جز بوته‌های خاردار گل سرخ و شمشاد و پیچک چیز دیگری نیست. با این همه دست دراز می‌کنم و شاخه‌ای از یک بوته را محکم می‌گیرم تا شاید به کمک آن بتوانم از جا بلند شوم. شاخه کنده می‌شودو کف دستم را زخمی می‌کند. جوی باریکی از خون به سرعت میان شیارهای دستم می‌دود، اهمیتی نمی‌دهم. دستم را روی زمین می‌گذارم و به عقب نگاه می‌کنم. پشت سرم با فاصله یک پیاده راه و یک باغچه دریاچه‌ای کوچک است. از گوشه سمت راست نرده‌های آبی و کمی از سطح مواج آن را می‌توانم ببینم. نسیم با خود بوی آب و ماهی می‌آورد. دوباره به سرفه می‌افتم، خاروخاشاک زیر صورتم به هوا بلند می‌شود وبه سروچشمم فرو می‌رود. این سوغات سفر آخری است. این را عزیز می‌گوید: آخرین بار که رفتی، پاهایت را جا گذاشتی و بجایش این سرفه‌ها را آوردی. من می‌خندم: عوضش دیگه نرفتم. عزیز آه می‌کشد و حرف را عوض می‌کند حرف‌های خاله زنکی! من هم گوش می‌دهم، برای اینکه دلش نگیرد. . . . . و برای اینکه دلم باز بشود. - دخترای فامیل دارن یکی یکی شوهر می‌کنن. . . . . . باز شروع شد. - این پنجشنبه عروسی میترا نوه خاله جون طاهره اس. . . . . . میترارو که یادت میاد؟ اول دبیرستان که بود بهش ریاضی درس می‌دادی. منکه چیزی یادم نمیاد. اما سر تکان می‌دهم تا حرف بیشتر از این کش پیدا نکند. وگرنه روز و ساعتش را هم یادآوری خواهد کرد. - شاید اگه می‌رفتیم خواستگاری جواب رد بهمون نمی‌دادن. اما تو که زیر بار نمیری؟ می‌خندم: آخه عزیز جون، کی تا حالا دیده داماد با ویلچر بیاد تو مجلس عروسی؟ لب ور می‌چیند. روی برمی‌گرداند تا اشک هایش را نبینم. بنظرم آزارش داده‌ام، گاه خیلی بی‌رحم می‌شوم. شروع می‌کنم به پرحرفی تا از دلش در بیاورم - باشه عزیزجون زنم می‌گیرم. هرچی تو بگی با چند تا بچه قدو نیم قد خوبه؟ جوابم را نمی‌دهد، سرش را به برق انداختن آینه گرم کرده‌است. می‌گویم: داشتی می‌گفتی، عروسی میترا نوه عمه پری کی بود؟ سر برمی‌گرداند: نوه خاله طاهره. . . همین پنجشنبه. . . . خودم میدانستم؛ می‌خواستم به حرفش بیاورم. یک دسته گنجشک به صدای پاهایی که نزدیک می آیند؛ از جا بلند می‌شوند و بر سرشاخه‌های اطراف می‌نشینند. خوب گوش می‌دهم، چند دختر جوان خنده کنان از سمت چپ پیش می آیند، به تقلا می‌افتم. دست هایم را جابجا می‌کنم. نه خدایا، آن‌ها نه! ترحم زن‌ها را نمی‌توانم تحمل کنم. من که سال هاست به آن‌ها فکر هم نمی‌کنم. پس چرا حالا باید با این وضع مضحک با آن‌ها روبرو شوم! آن هم دخترکان مدرسه‌ای که با صدای نان خشکی و وانت سبزی، غش و ریسه می‌روند! کف دست هایم می‌سوزد، سنگینی ویلچر به ستون مهره هایم فشار می‌آورد. شانه و گردنم درد گرفته‌است. بوی کود و خاک ریه ام را آزار می‌دهد. آفتاب پشتم را می‌سوزاند، سر زانویم به لبه تیزی گیر کرده و زخمی‌شده‌است، با هر حرکت، ویلچر تکانی می‌خورد و مرا به طرف گودال سرازیر می‌کند، اما نمی‌خواهم کسی کمکم کند. حتی اگر روزها طول بکشد. گوش هایم را تیز می‌کنم، صدایشان دیگر نمی آید. حتما به فرعی سمت چپ پیچیده‌اند. نفس راحتی می‌کشم. خنده ام می‌گیرد از این همه خشم و هیاهو! نمی دانم چه ام می‌شود، اما گاهی - مثل حالا - هیچ حوصله نگاه‌های آمیخته به دلسوزی و تظاهر به بی‌تفاوتی مردم را بر پاچه‌های خالی شلوارم ندارم. بنظرم بیش از یک ساعت است که در این وضعیت خسته کننده ام. عرق از سر و رویم می‌چکد و خاک زیر دستم را گل می‌کند. خورشید دارد به وسط آسمان نزدیک می‌شود. گرمایش را پشت گردنم و پشت سرم - جایی که کم مو شده - احساس می‌کنم. آسمان مرداد بی‌هیچ لکه ابری، واژگونه بالای سرم است و درخت‌های چنار و افرا که سربرگ هایشان از گرمای تابستان سوخته‌است. این مرا یاد چیزی می اندازد، بنظرم آشناست. برگ‌های سوخته. . . . قبلا جایی آن‌ها را دیده‌بودم. سوخته. . . . نخل‌های سوخته. . . . یادم آمد.بی‌سیم کنارم خش خش می‌کرد. - حمید. . . . حمید. . . . حمید. جواب بده حمید؟ خواستم جواب بدهم، اما فقط ناله کردم. - حمید. . . . حمید. . . . حمید. شما در چه موقعیتی هستید؟ جواب بده حمید. . . موقعیت؟. . . . نمی دانم چه مدت از انفجار مین زیر پایم می‌گذرد. اما صدایش هنوز توی گوشم است. تازه به هوش آمده‌ام، و به زحمت چشم هایم را که خون روی آن‌ها دلمه بسته‌بود، باز کرده‌ام. سر و ته توی سنگری افتاده‌ام که از بالای آن - و نمی دانم از چه کسی - قطره قطره خون روی چشم‌ها و صورتم می ریزد. شاید از سید جواد یا علی رضا باشد. یا حتی از پاهای خودم که آن بالا جا گذاشته‌بودم. آتش دشمن یک لحظه هم قطع نمی‌شود. توپ و خمپاره است که دور و نزدیک منفجر می‌شود و خاک و ترکش به سر و رویم می‌بارد. نمی دانم از حمله شیمیایی چقدر می‌گذرد؟ هرچه هست، ماسک ضد شیمیاییم که فرصت بستنش را پیدا نکرده‌بودم، کمی آن طرف تر افتاده‌است - سیاه با بند‌های آویخته - دست دراز می‌کنم، دستم به آن نمی رسد. خبری از بچه‌های ما نیست، چه بلایی سرشان آمده؟ به خط زده‌اند یا گوشه‌ای افتاده‌اند؟ من چیزی نمی‌توانم ببینم جز نخل‌های سوخته و آبی آسمان در پرده‌ای از خون سرخ وبی‌سیمی که هنوز خش خش می‌کند: حمید. . . حمید. . . حمید. جواب بده حمید؟ دست راستم را بالا می‌آورم و عرق سر و رویم را با آستین لباسم می‌گیرم. پشتم می‌سوزد، فکر می‌کنم تاول بزند. شقیقه هایم داغ شده‌اند. شقیقه ها؟ امروز صبح دیدمشان توی آینه. پر از موی سفید، کوتاه و نقره ای. . . دلم گرفت، گفتم: پیر شدم عزیز! عزیز خندید: حالا کی جوون مونده!. راست می‌گفت، چروک گوشه لبش عمیق تر شده و چین‌های پیشانیش بیشتر. بعد یکنفر عطسه کرد. گمانم شوهر اقدس خانم، همسایه بغلی بود. عزیز گفت: حالا نرو صبر اومد! ویلچر را نگه داشتم. خواستم بگویم چه ربطی دارد؟ که آن یک نفر باز هم عطسه کرد. زدم زیر خنده: خوب خداروشکر، جختش هم اومد!. چیزی نگفت، تسلیم شد و با آن چشم‌های بی‌فروغ بدرقه ام کرد. راست می‌گفت، کسی جوان نمی‌ماند. خسته شده‌ام. تشنه ام، تمامی آب بدنم عرق شده‌است و از سرو رویم می‌چکد و خاک لب گودال را گل می‌کند. پاهایم از بالای ران دچار پرش عصبی شده‌اند. و به دنبال آن درد چنان در استخوان هایم می‌پیچد که امانم را بریده‌است. - در گودالی سیاه، پراز هیاهوی باد و امواجی تیره غوطه می‌خورم. این چندمین باری است که سرم گیج رفته‌است و جلوی چشمانم تیره و تار شده‌است. می‌ترسم. . . . می‌ترسم نکند یکی از آن تشنج‌ها به سراغم بیاید. اما حالا نه! حالا که با دست‌های لرزان از بالای گودالی پر از لوله و ریشه درختان سرازیر هستم. باز آن وزوز آزار دهنده را می‌شنوم. گوش هایم سنگین شده‌اند و پلک هایم بی‌اختیار روی هم می‌افتد. خدایا کمکم کن. حالا نه! باشد یک وقت دیگر، حاضرم بقیه تابستان را توی رختخواب یا حتی توی بیمارستان بگذرانم، اما حالا نه! عرق سردی روی پیشانی ام نشسته‌است. تمام حس و توانم را یکباره از دست داده‌ام. شاید از گرما و گرسنگی است، ممکن است اصلا حمله‌ای در کار نباشد. هر کس دیگری هم جای من بود، بعد از چند ساعت سرازیر ماندن، حتما سرش گیج می‌رفت. چشم هایم را به هم می‌زنم. گل و بوته‌ها اشباحی متحرک شده‌اند. هوهوی باد توی سرم می‌پیچد. قلبم دارد از سینه بیرون می‌زند. ممکن است از ترس تشنج باشد. سعی می‌کنم خودم را آرام کنم. - لا حول ولا قوه الا بالله. . . لا حول و لا. . . زبانم سنگین شده‌است. تحت اختیار من نیست. . . . . خدایا من بنده تو هستم. کمکم کن. مثل روز کنکور کارشناسی که یک حمله خفیف و زودگذر بود. گرچه آن روز قرص داشتم، حالا چه؟ از پشت سرم تا ران تیر می‌کشد. از درد بخود مچاله می‌شوم - ای برطرف کننده آلام و دردها. . . . دوباره میان امواج تیره و خروشان غوطه می‌خورم. کو کوی فاخته‌ها گوش هایم را پر می‌کند. عمه صغری می‌گفت؛ گوشتش برای رعشه و ضعف استخوان خوب است. بخصوص اگر در آبگوشت کله گنجشک بپزد. نکند عزیز گوشتش را بار گذاشته‌باشد. من که گفته‌بودم نمی‌خورم. آه عزیز چه کرده‌ای با این زبان بسته ها!. . . . . این‌ها که هنوز میان دیگ با بدن‌های بدون پر و چشم‌های نیمه باز" کو کو" می‌کنند. و چقدر کله گنجشک، جیک جیک شان سرم را برد. دلم آشوب است. می‌خواهم گریه کنم، برای این همه گنجشک و یاکریم که به خاطر من توی دیگ می‌جوشند. دلم زیرورو می‌شود. بویش حالم را بهم می‌زند. نمی‌توانم تحمل کنم. به شدت استفراغ می‌کنم، چند بار. . . بار آخر جز آبی زرد و تلخ چیز دیگری نیست. ضعف دارم. . . . کاش می‌توانستم کمی دراز بکشم. دست هایم شروع می‌کنند به لرزیدن. نمی‌توانم آن‌ها را نگه دارم. خدایا حالا نه؟! لرز تمام بدنم را می‌گیرد. خسته شده‌ام. می‌خواهم خودم را رها کنم. هرچه می‌خواهد بشود، دیگر تحملش را ندارم. چشم هایم سیاهی می‌رود. میان امواج تیره و خروشان غوطه می‌خورم. همه جا تاریک است. بوی ماهی می آید و خاک. . . . . . . بوی تربت. شاید عزیز است که دارد آب تربت به دهانم می ریزد. صورتش خیس اشک است. . . . . . . . . چشمانم را آهسته باز می‌کنم. نور از میان بوته‌های گل سرخ می تابد و کم کم پخش می‌شود کمی‌آرام گرفته‌ام، دیگر نمی‌لرزم. آن صداها و بوها را نمی‌شنوم. فکر می‌کنم حمله برطرف شده‌است. درد و پرش‌های عصبی پاهایم کمتر شده‌اند. اما هنوز ضعف دارم و تمام بدنم خیس از عرق سردی است. صورتم را روی برگ‌های پهن و سبز پیچک‌ها می‌گذارم، کمی خنک تر است. این بچه‌ها اینجا چه می‌خواهند؟ چه مدت است این جا هستند؟ صدای پایشان را نشنیدم. بنظرم دوقلو هستند. . . . سه یا چهار ساله. هم اندازه و شبیه به هم. با موهای خرمایی بافته و صورت هایی سفید و معصوم. از وحشت و تعجبشان خنده ام می‌گیرد. کاش می‌شد از آن‌ها کمک گرفت، اما می‌ترسم به خودشان آسیب برسانند. یکی از آن‌ها جرات می‌کند و جلوتر می آید و به دستها و صورتم خیره می‌شود. - چیه عمو جان! نترس! دارم ورزش می‌کنم. کسی صدایشان می‌کند. نگاهشان آنقدر شیرین بود که فراموش کرده‌بودم، حتما کسی همراهشان است. - سارا، سیما. . . . بچه‌ها کجایید؟ بیایید میخواییم بریم. صدایش مرا یاد عزیز می اندازد که از لذت مادربزرگ شدن هم محرومش کرده‌ام. بچه‌ها لحظاتی دیگر، نگاهم می‌کنند. و بعد به دو، دور می‌شوند. به چپ برمی‌گردم و دور شدنشان را دنبال می‌کنم. دست هایشان را که شادمانه در هوا تکان می‌دهند، بافته موهایشان که این طرف و آن طرف می‌رود و گل‌های ریز و سفید پیراهن هایشان که بالا و پایین می‌پرد. فکر نمی‌کنم، چیزی از امروز به خاطر بیاورند. کاملا آرام گرفته‌ام. دارم فکر می‌کنم. حتما راهی هست. راهی که خودم باید پیدایش کنم. اما باید مواظب بود، کوچک‌ترین اشتباه ممکن است وضع را از این بدتر کند. کم‌ترین آن، این است که توی گودال بیفتم و زیر ویلچر، محبوس این آهن پاره بشوم. دست راستم را بلند می‌کنم و تمام سنگینی ام را به سمت چپ می‌دهم تا بلکه بتوانم وضعیت را بررسی کنم چرخ‌های جلوی ویلچر به جدول کوتاه پارک گیر است. و چرخ‌های عقب معلق در هواست. و من از زانو به جایی که دارد پوستش را می‌خراشد، گیر کرده‌ام. اطرافم شاخه‌های ششمشاد است و بوته‌های گل سرخ و ویلچر سنگین تر از آنست که با گرفتن این شاخه‌های نازک و کم جان بتوانم خودم را سرپا کنم. انگار دیگر کسی در پارک نیست و جز توپی که گهگاه به زمین می‌خورد، صدای دیگری شنیده نمی‌شود. باید توپ والیبال باشد. در ذهن چند آبشار و اسپک را مرور می‌کنم. و آن حرکت چرخشی که خودم ابداع کرده‌ام، یک دست روی زمین و با یک حرکت مثل چرخش روی خرک ژیمناستیک، روی هوا بلند شدن و سریع تا آن سوی زمین رفتن. مربی می‌گفت، حرکت خوبی است به سرعت تیم اضافه می‌کند. خنده ام می‌گیرد. چه وقت فکر کردن به والیبال و آن حرکت ابداعی است؟ اما صبر کن. . . . بنظر بد فکری نیست. باید دست به کار شوم. دست چپم را روی خاک محکم می‌کنم و با احتیاط و حساب شده زانو هایم را از روی ویلچر بلند می‌کنم: یااااااا فتااااااح با یک چرخش گودال را دور می‌زنم و خود را روی شمشادها و پیچک‌ها رها می‌کنم: یاااا نعم النصیر شاخه‌ها و بوته‌ها زیر تنه ام می‌شکنند. حالا دیگر کاملا روی زمین هستم، پیروز و شادمان. عضلات خسته دست هایم را مالش می‌دهم. دلم می‌خواهد کمی همانجا دراز بکشم، زیر آسمان آبی. و به صدای فاخته هایی که یکدیگر را پیدا کرده‌اند، گوش بدهم. اما حتما عزیز تا حالا نگران شده‌است، و به همه رفیق هایم زنگ زده‌است. سرجایم می‌نشینم، دست دراز می‌کنم. اسپری را که این همه مدت سرفه هایم را تحمل کرده‌بود، از زیر بوته‌های گل سرخ برمی‌دارم. در آن را باز می‌کنم و توی دهانم اسپری می‌کنم. خنک است و لذت بخش! ریه ام آرام می‌گیرد. جلوتر می آیم و با فشار دست ویلچر را به عقب می رانم. ویلچر تکانی می‌خورد و چرخ‌های عقبش روی زمین قرار می‌گیرد. از باغچه بیرون می آیم و خاک وخاشاک سرو لباسم را می تکانم. دسته ویلچر را می‌گیرم با یک حرکت خود را روی آن مستقر می‌کنم. نفس راحتی می‌کشم، دیگر تمام شد. آن ساعات سخت و طاقت فرسا. کف دست هایم را روی چرخ هایی که زیر تابش مستقیم خورشید داغ شده‌اند می‌گذارم. دست هایم می‌سوزند، اهمیتی نمی‌دهم. باید عجله کنم، عزیز منتظر است. پایان #مهدیه حدادیان تهران 85/4/25