داستان یک جدایی

نویسنده: مهدی مهدیهسکولاریسم چگونه به یکی از ارکان اساسی تمدن غرب بدل شد؟روزی در میان بحث‌های یک گعدۀ دانشجویی، پیشنهادی مطرح شد که درخورد توجه بود. پیشنهاد قریب به مضمون این بود که: «همۀ علمای اسلام به قم مهاجرت کنند و در آن کشوری تشکیل شود مستقل از ایران و ایشان هر چه خواستند در سیاست دخالت کنند». بدیهی است این نگاه از یک نمونۀ اروپایی برخاسته‌است؛ از کلیسای واتیکان و مدل جداسازی ایتالیا از عالمان دینی. سکولاریسم یک مکتب عقیدتی است که وجوه گوناگون دارد. ایدۀ کلی آن، این است که عقاید دینی نباید در سیاست، اجتماع، آموزش و ... وارد شوند.برای یافتن ریشۀ سکولاریسم، باید نگاه دقیقی به زادگاه آن یعنی قرون وسطی داشته‌ باشیم. زمانی که کلیسا که به ‌اصطلاح یک عنصر دینی بود، نه تنها در ادارۀ جامعه نقش داشت، که حتی در امر حکومت همواره قدرتی داشت حتی ورای شاهان و شاهزادگان. هر چند تفاوت‌های جدی در قدرت و نفوذ کلیسا در طول قرون وسطی وجود دارد و از اروپای قرن ۳ که حتی مردان آن اجازۀ ازدواج نداشتند و کشیشی به نام والنتاین یا والنتیوس به خاطر اینکه میان مردان و زنان صیغۀ ازدواج می‌خواند، کشته می‌شود[1] تا قرن ۱۷ که کلیسا گالیلئو گالیله را در دادگاه تفتیش عقاید به جرم بیان اینکه زمین به دور خورشید می‌گردد نه خورشید به دور زمین، اجبار به امضای توبه‌نامۀ زیر کرد:در هفتادمین سال زندگی، در مقابل شما به زانو درآمده‌ام و در حالی که کتاب مقدس را پیش چشم دارم و با دست‌های خود لمس می‌کنم، توبه می‌کنم و ادعای خالی از حقیقت حرکت زمین را انکار می‌کنم و آن را منفور و مطرود می‌نمایم. [2]عده‌ای از تاریخ‌نگاران مسیحیت اروپا را نه آنچه مسیح (علیه‌السلام) گفت، که آن را میراثی از متافیزیک یونانی-رومی، یهودیت ممسوخ و روحی از شرک اسطوره‌ای-تاریخی اروپا می‌دانند.[3] بیراه نیست که بگوییم روح ایمان در کلیسای غربی آمیخته به شرک است.بر همگان مبرهن است که حضرت عیسی (علیه‌السلام) در اورشلیم می‌زیستند. نخستین پیروان ایشان هم در شام و بین‌النهرین حضور داشتند. ورود مسیحیت به اروپا همزمان شد با زوال امپراتوری روم. روحانیونی که وارد اروپا شدند تغییرات اساسی در باورهای مردم انجام ندادند. مسیحیت اروپایی ممزوج شد با اسطوره‌های شرک‌آمیز؛ مثلا کلیسای کاتولیک میلاد مسیح را در ۲۵ دسامبر همزمان با آغاز انقلاب زمستانی دانست. روزی که روزها طولانی‌تر و خورشید ساعات بیشتری در آسمان نمایان می‌شود. دقیقا روزی که اروپاییان ۳۰۰ سال قبل از مسیحی شدن به مناسبت دوباره زنده شدن یا از خواب بیدار شدن خدای بزرگ خورشید، آن را جشن می‌گرفتند![4] نکتۀ جالب اینجاست که بر خلاف کاتولیک‌ها، کلیسای ارتودوکس شرقی میلاد مسیح را ۷ ژانویه می‌داند! هر چند که تاریخ دقیق تولید عیسی (علیه‌السلام) همچنان به طور دقیق مشخص نیست.[5]یکی از نکات جالب دیگر درمورد مسیحیت این است که خاستگاه مسیحیت یعنی فلسطین و به طور کل خاورمیانه، امروز جمعیت بسیار کمی از مسیحیان را در خود جای داده؛ به طوری ‌که ۹۱.۲٪ مردم خاورمیانه مسلمان هستند.[6] با تحلیل این آمار، سوالاتی مطرح می‌شود؛ سوالاتی از قبیل اینکه: « آیا پیروان بی‌واسطه و خالص حضرت عیسی (علیه‌السلام) اساسا امروز بر دین خود مانده‌اند یا همان گونه که به ایشان خبر آمدن پیامبر خاتم (صلی‌الله‌علیه) داده شده، به آن گرویده‌اند؟» یا «چرا با وجود نشانه‌های متقن، مسیحیت اروپایی نه تنها به اسلام نگرودیدند، که از همان نخست سر ناسازگاری را با اسلام درنهادند و با وجود دلایل کافی، بر صحت ادعای پیامبر، مسلمان نشدند؟»[7]در شماره‌های بعد به این خواهیم پرداخت که کلیسا چگونه فرصت را برای تقویت اندیشۀ سکولار فراهم کرد و سکولاریسم با چه ادعایی پس از قرن‌ها دوباره قوت گرفت.[1] کشیش عشق، دنیای اقتصاد، شمارۀ ۱۴۹۵، ۲۵ اسفند ۱۳۸۶.[2] گالیله، دانشنامۀ رشد.[3] شهریار زرشناس، نگاهی کوتاه به تاریخچۀ روشنفکری در ایران، جلد اول، نشر معارف، ص ۱۵.[4]David Keys، Three centuries before Christ's birth, people celebrated 25 December, archaeologists claim، 24 December 2003، Independent[5]حسین توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ، انتشارات سمت، تهران، ۱۳۹۱.[6] MAPPING THE GLOBAL MUSLIM POPULATION، Middle East-North Africa Overview، Pew Research Center، OCTOBER 7, 2009[7] ضروری است اشاره شود این نکات دربارۀ تصمیمات کلیسا و روحانیت کاتولیک است. امروز با در دسترس بودن اطلاعات و فضای آزادتر رسانه‌ای مشاهده می‌کنیم گرایش به اسلام روز ‌به ‌روز در جامعۀ اروپا افزایش پیدا می‌کند.