گریختن سلم و کشته شدن او به دست منوچهر - شاهنامه فردوسی

برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (گرفتن قارن دژ آلانی را)، اینجا کلیک کنید.تهی شد ز کینه سر کینه دار ... گریزان همی رفت سوی حصارپس اندر سپاه منوچهر شاه ... دمان و دنان برگرفتند راهچو شد سلم تا پیش دریا کنار ... ندید آنچه کشتی برآن رهگذارچنان شد ز بس کشته و خسته دشت ... که پوینده را راه دشوار گشتپر از خشم و پر کینه سالار نو ... نشست از بر چرمهٔ تیزروبیفگند بر گستوان و بتاخت ... به گرد سپه چرمه اندر نشاخترسید آنگهی تنگ در شاه روم ... خروشید کای مرد بیداد شومبکشتی برادر ز بهر کلاه ... کله یافتی چند پویی براهکنون تاجت آوردم ای شاه و تخت ... به بار آمد آن خسروانی درختزتاج بزرگی گریزان مشو ... فریدونت گاهی بیاراست نودرختی که پروردی آمد به بار ... بیابی هم اکنون برش در کناراگر بار خارست خود کشته‌ای ... و گر پرنیانست خود رشته‌ایهمی تاخت اسپ اندرین گفت‌گوی ... یکایک به تنگی رسید اندر اوییکی تیغ زد زود بر گردنش ... بدو نیمه شد خسروانی تنشبفرمود تا سرش برداشتند ... به نیزه به ابر اندر افراشتندبماندند لشکر شگفت اندر اوی ... ازان زور و آن بازوی جنگجویهمه لشکر سلم همچون رمه ... که بپراگند روزگار دمهبرفتند یکسر گروها گروه ... پراگنده در دشت و دریا و کوهیکی پرخرد مرد پاکیزه مغز ... که بودش زبان پر ز گفتار نغزبگفتند تازی منوچهر شاه ... شوم گرم و باشد زبان سپاهبگوید که گفتند ما کهتریم ... زمین جز به فرمان او نسپریمگروهی خداوند بر چارپای ... گروهی خداوند کشت و سرایسپاهی بدین رزمگاه آمدیم ... نه بر آرزو کینه خواه آمدیمکنون سر به سر شاه را بنده‌ایم ... دل و جان به مهر وی آگنده‌ایمگرش رای جنگ است و خون ریختن ... نداریم نیروی آویختنسران یکسره پیش شاه آوریم ... بر او سر بیگناه آوریمبراند هر آن کام کو را هواست ... برین بیگنه جان ما پادشاستبگفت این سخن مرد بسیار هوش ... سپهدار خیره بدو دادگوشچنین داد پاسخ که من کام خویش ... به خاک افگنم برکشم نام خویشهر آن چیز کان نز ره ایزدیست ... از آهرمنی گر ز دست بدیستسراسر ز دیدار من دور باد ... بدی را تن دیو رنجور بادشما گر همه کینه‌دار منید ... وگر دوستدارید و یار منیدچو پیروزگر دادمان دستگاه ... گنه کار پیدا شد از بی‌گناهکنون روز دادست بیداد شد ... سران را سر از کشتن آزاد شدهمه مهر جویید و افسون کنید ... ز تن آلت جنگ بیرون کنیدخروشی بر آمد ز پرده سرای ... که ای پهلوانان فرخنده رایازین پس به خیره مریزید خون ... که بخت جفاپیشگان شد نگونهمه آلت لشکر و ساز جنگ ... ببردند نزدیک پور پشنگسپهبد منوچهر بنواختشان ... براندازه بر پایگه ساختشانداستان از چه قرار است؟در نسخه‌های دیگر شاهنامه، بخشی به عنوان «تاخت کردن کاکوی، نبیره‌ی ضحاک» وجود دارد که در نسخه‌ی موسکو نیست و جز ملحقات جلد 1 آمده است. داستانش از این قرار است: قارن پس از ویران کردن دژ، نزد منوچهر برمی‌گردد. منوچهر برایش از کاکوی می‌گوید که با صد هزار سوار به کمک سلم آمده، به ایران حمله کرده و پهلوان ایرانی را کشته است. قارن اجازه می‌خواهد به جنگ با کاکوی برود، اما منوچهر نمی‌گذارد. می‌گوید قارن و سپاهش خسته هستند و باید استراحت کنند. پس خودش به جنگ کاکوی می‌رود. جنگ سختی درمی‌گیرد و منوچهر هم زخمی می‌شود. اما سرانجام کاکوی به دست منوچهر کشته می‌شود.سلم که دیگر نه یاوری دارد و نه جایی برای پناه گرفتن، فرار می‌کند. منوچهر با سپاهش او را تعقیب می‌کند و در نهایت سر او را از تن جدا می‌کند. بعد از کشته شدم سلم، سپاهیانش امان می‌خواهند. فرستاده‌ی خوش‌بیانی را نزد منوچهر می‌فرستند و می‌گوینددر قتل ایرج نقشی نداشتند و به این جنگ به دلخواه خود نیامدند. منوچهر هم آنها را می‌بخشد. می‌گوید وسایل جنگ را تحویل بدهید و هر جا می‌خواهید بروید.معنی شعر گریختن سلم و کشته شدن او به دست منوچهر تَهی شد ز کینه سرِ کینه دار ... گریزان همی رفت سوی حصارپس اندر سپاه منوچهر شاه ... دمان و دنان برگرفتند راهسلم که همه‌چیزش را از دست داده، به سمت دژ فرار می‌کند. سپاه منوچهر هم شتابان پشت سرش راهی می‌شوند.دنان: در لغت به معنی «خرامان رفتن» است، ولی در ترکیب با دمان، به معنی خشمگین و جوشان و ناآرام است.دمان: شتابانچو شد سلم تا پیشِ دریا کنار ... ندید آنچه کشتی برآن رهگذارسلم تا کنار دریا هم می‌رود، ولی کشتی‌ای برای فرار پیدا نمی‌کند.چنان شد ز بَس کشته و خسته دشت ... که پوینده را راه دشوار گشتآنقدر خسته می‌شود که دیگر راه فراری برایش وجود ندارد و شرایط برایش سخت می‌شود.پر از خشم و پر کینه سالار نو ... نشست از بر چرمهٔ تیزروبیفگند بر گستوان و بتاخت ... به گِرد سپه چرمه اندر نِشاختمنوچهر با عصبانیت روی اسبش می‌نشنید و به تاخت به سمت سلم می‌رود.چرمه: اسب سفیدنشاختن: نشاندنرسید آنگهی تنگْ در شاه روم ... خروشیدْ کِای مردِ بیدادِ شومبِکُشتی برادر ز بهرِ کلاه ... کُلَهْ یافتی چند پویی براهکنون تاجت آوردم ای شاه و تخت ... به بار آمد آن خسروانی درختزتاجِ بزرگی گریزان مشو ... فریدونْت گاهی بیاراست نوبه سلم می‌رسد و فریاد می‌زند: «ای مرد نگون‌بخت و بیدادگر، به تخت پادشاهی چشم داشتی و به خاطرش برادرت را کشتی؛ بیا که حالا آن تاج پادشاهی که می‌خواستی را برایت آورده‌ام و درختی که سال‌ها قبل کاشته بودی، حالا به بار نشسته است. چرا فرار می‌کنی؟ فریدون جای مناسبی برایت تدارک دیده است.»درخت: استعاره از تمام تباه‌کاری‌هایی است که سلم در گذشته انجام داده (کشتن ایرج و غیره)درختی که پروردی آمد به بار ... بیابی هم اکنون بَرَش در کناراگر بار خارست خود کِشته‌ای ... و گر پرنیانست خود رشته‌ایدرختی است که خودت کاشته‌ای، ثمره‌اش چه خوب باشد و چه بد، باید قبولش کنی. همی تاخت اسپْ اندرین گفت‌گوی ... یکایک به تنگی رسید اندر اویاین حرف‌ها را می‌زند و به تاخت سلم را دنبال می‌کرد. تا اینکه او را به دام انداخت و محاصره کرد.یکایک: ناگهانیکی تیغ زد زود بر گردنش ... بدو نیمه شد خسروانی تنشبفرمود تا سرْش برداشتند ... به نیزه به ابر اندر افراشتندبدنش را به دو نیم تقسیم کرد و دستور داد سرش را سر نیزه کرده و نیزه را افراشته کنند.بماندند لشکر شگفت اندر اوی ... ازان زور و آن بازوی جنگجویهمه لشکرِ سلم همچون رَمه ... که بپراگَنَد روزگار دَمهبرفتند یکسر گروها گروه ... پراگنده در دشت و دریا و کوهلشکر سلم از قدرت منوچهر شگفت‌زده شدند و از ترسشان گریختند و در همه‌جا پراکنده شدند. مثل گله‌ی حیواناتی که به خاطر طوفان پراکنده می‌شوند.رمه: گله‌ی احشامدمه: باد و بورانیکی پُرخرد مردِ پاکیزه مغز ... که بودش زبان پر ز گفتارِ نغزبگفتند تا زی منوچهر شاه ... شَوَم گرم و باشد زبانِ سپاهدر نهایت یکی از مردهای خردمندی که زبان نیکی داشت را انتخاب کردند که به نمایندگی‌شان نزد منوچهر برود.بگوید که گفتند ما کهتریم ... زمین جز به فرمان او نَسْپَریمگروهی خداوند بر چارپای ... گروهی خداوند کشت و سرایسپاهی بدین رزمگاه آمدیم ... نه بر آرزو کینه خواه آمدیمفرستاده باید به منوچهر می‌گفت که ما بندگان کوچک شماییم و فرمانبردار. برخی از ما دامدار هستیم و برخی‌مان کشاوز. ما به خواست خودمان به این جنگ نیامده‌ایم و کینه‌ای هم نداریم.خداوند: دارنده - مالکنه بر آرزو: بی آن که بخواهیمکنون سر به سر، شاه را بنده‌ایم ... دل و جان به مهر وی آگنده‌ایمگرَشْ رای جنگ است و خون ریختن ... نداریم نیروی آویختنسران یکسره پیش شاه آوریم ... برِ او سرِ بیگناه آوریمحالا هم فرمانبردار منوچهر هستیم و هر چه بگوید، اطاعت می‌کنم. اگر می‌خواهد همچنان بجنگد، ما نیروی مقاومت نداریم. سرِ سرانِ بی‌گناهمان را برای منوچهر می‌آوریم.آویختن: جنگیدنبراند هر آن کام کو را هواست ... برین بیگنه جان ما پادشاستمی‌تواند هر که را می‌خواهد، بکشد. او پادشاه است و اختیار جان ما را دارد.بگفت این سخنْ مرد بسیار هوش ... سپهدارْ خیره بدو دادگوشفرستاده آمد و این حرف‌ها را گفت و منوچهر گوش داد.خیره: حیرت‌زدهچنین داد پاسخ که منْ کامِ خویش ... به خاک افگنم برکشم نام خویشبعد جواب داد: من آنچه می‌خواستم گرفتم. برای پایداری نامم هم حاضرم از خواسته‌هایم بگذرم.به خاک افگندن: فرو نهادنهر آن چیز کان نَزْ رهِ ایزدیست ... از آهرمنی گر ز دست بدیستسراسر ز دیدار من دور باد ... بدی را تنِ دیوْ رنجور باددعا می‌کنم هر چیزی که در راه خدا نیست و اهریمنی است، از من دور شود و بلا به جان دیو باشد.نز: نه ازشما گر همه کینه‌دار منید ... وگر دوستدارید و یار منیدچو پیروزگرْ دادِمانْ دستگاه ... گنه‌کار پیدا شد از بی‌گناهشما اگر دلتان می‌خواهد، می‌توانید کینه‌خواه من باشید و اگر نه، دوست و همراهم. خداوند به ما چیرگی بخشیده و توانایی شناخت گناهکار از بی‌گناه را داریم.پیروزگر: کنایه از خدادستگاه: چیرگی و توانایی - امکاناتکنون روز دادست بیداد شد ... سران را سر از کشتن آزاد شدروز دادخواهی تمام شد (حسابمان پاک شد) و قرار نیست سران سپاهتان را بکشم.همه مهر جویید و افسون کنید ... ز تن آلت جنگ بیرون کنیدمی‌توانید از در صلح و دوستی وارد شوید و از این راه به دنبال چاره باشید. کافی است لباس جنگ را از تن دربیاورید.افسون کردن: چاره و تدبیر پیدا کردنخروشی بر آمد ز پرده سرای ... که ای پهلوانان فرخنده رایازین پس به خیره مَریزید خون ... که بختِ جفاپیشگان شد نگونهمه یک صدا گفتند: ای پادشاه که همیشه تصمیمات درستی می‌گیری، دیگر خون نریز و بدان که ستمگرها کشته شده‌اند.خیره: بیهودههمه آلت لشکر و ساز جنگ ... بِبُرْدَند نزدیکِ پور پشنگپس سپاهیان سلم، لوازم جنگی‌شان را به پسر پشنگ (منوچهر) تحویل دادند.سپهبدْ منوچهرْ بِنواخْتِشان ... براندازه بر پایگهْ ساختشانمنوچهر هم با آغوش باز از آن‌ها استقبال کرد و به میزان شایستگی‌شان به آن‌ها زمین و اموال بخشید.برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (فرستادن سر سلم را به نزد فریدون)، اینجا کلیک کنید.