برای مارادونا که هیچ برای تختی هم سوگواری نمی‌کنم

این که بخواهی بعد از مرگ کسی او را نقد کنی در فرهنگ ایرانی صورت چندان خوشی ندارد؛ اما آنچه در نقد مستطر است منصفانه بودن، همه‌جانبه بودن و وفادار بودن به حقیقت است نه خوش‌آمد این و آن...مارادونا مرده است. فرزند مناطق پایین‌دستِ بوینس‌آیرس. می‌گویند او اسطوره بود و روی دستِ او نخواهد آمد. وقتی می‌پرسیم که از نظر فوتبالی و با توجه به پیچیده‌تر و سخت‌تر شدنِ فوتبال که مسی... سریع جبهه می‌گیرند و می‌گویند نه! او ورای فوتبال بود، کاریزما داشت و از جنسِ خودِ مردم و زندگی بود.جدای از اینکه این دست توصیفات مبهم هستند و معنایی مشخص را به ذهن متبادر نمی‌کنند. ارائه توضیحاتی راجع به فوتبال لازم است:فوتبال چیست؟ یک ورزش است. کاربرد اصلی آن چیست؟ سرگرمی و بیزینس. یک بیزینسِ مرتبط با سرگرمی.مانندِ سینما؟ دقیقا! فوتبال و سینما مشابه‌ترین و هم‌کارکردترین پدیده‌ها به یکدیگر هستند. در دنیای صنعتی مدرن، شما اگر فردی پرمشغله باشید احتمالا هفته‌ای یک فوتبال و یک فیلم سینمایی می‌بینید و اگر خیلی بیکار باشید این رقم به چند ده و طرفداری‌های عجیب و غریب از تیم‌های باشگاهی و ستارگانشان، مجموعه سریال‌ها و شخصیت‌ها و بازیگرانشان می‌رسد.کسب‌وکارهایی جنبی نیز در این بین شکل می‌گیرند و این سفره را گسترده‌تر می‌کنند: مجلات و برنامه‌های تلویزیونی درباره‌ی حواشی فوتبال و سینما و بازیگرانشان.با چنین توصیفی وقتی کسی می‌گوید: «مارادونا دست خدا بود» و «با ۲ گلی که به انگلستان در جام‌جهانی ۸۶ زد انتقام شکستِ مالویناس که جنگی بر سر حاکمیت جزایر فالکلند بود را از انگلستان گرفت.» اصولا کارکرد فوتبال را متوجه نمی‌شود.چنین درکی از فوتبال در جوامع ناکام و توسعه‌نیافته رایج است. وقتی حاشیه‌نشینی، فقر اقتصادی و فرهنگی، درآمدِ سرانه و رشد اقتصادی پایین، تورم بالا و بیکاری گسترده، فوتبال را دیوار کوتاهی برای آوار کردن آرزوهایی می‌کند که در هیچ جای دیگر مجال برآورده شدن پیدا نمی‌کند.اینگونه است که در یک جامعه‌ی توسعه‌یافته نظیر انگلستان که هر کس به دنبال کار و بار خودش است. افول و سقوط جرج بست که از بسیاری جهات شبیه مارادوناست به چشم نمی‌آید و او تبدیل به اسطوره‌ای نمی‌شود. در همین انگلستان فردی مانند پل گاسکوئین که فوتبالیست بسیار بزرگی بود از سرِ الکلی بودن آواره‌ی خیابان و کارتن‌خواب می‌شود ولی کسی گوشه‌ی چشمی هم نشان نمی‌دهد.مردم در انگلیس برای تماشای فوتبال و فیلم از طریق تلویزیون، سینما و ورزشگاه هزینه کرده‌اند و تفریح کرده‌اند. منتی بر سرشان نیست اگر یک ستاره‌ی فوتبال یا بازیگر سینما خود را نابود کرده است. آنها مردم را سرگرم کرده‌اند، پولش را گرفته‌اند و مردم مستقیم یا غیرمستقیم این پول را تامین کرده‌اند تا لختی سرگرم شوند. به دست خدا و حماسه‌ی فلان اعتقادی ندارندولی به مفاهیمی مانند پرداخت مالیات، تلاش برای خوش‌بختی، رعایت قانون، حقوق شهروندی و البته دستِ نامرئی بازارِ آزاد اعتقاد دارند.حقیقت هم آن است که مارادونا گل نمی‌کرد اگر به جای آرژانتین در انگلیس بازی می‌کرد و به جای ناپلی ایتالیا در رئالِ مادرید. وضعِ ناپلِ ایتالیا هم از حیثِ فساد، ناکامی و فقر از حومه‌های بوینس‌آیرس بهتر نبود و دیه‌گو در چنین فضای مسموی فرشته‌ای بود که ناپلی‌های بی‌نوا را با افیونِ فوتبال برای لحظاتی نشئه می‌کرد. مشکل از دیه‌گو نبود، مشکل از ناپلی‌ها هم نبود. مشکل از فوتبال بود که چنین زوری نداشت. چنین زوری ندارد. فوتبال فقط یک سرگرمی است.موج‌هایی که دیه‌گو را به این سو و آن سو می‌برد، دیه‌گو را در قاب‌ِ عکس‌هایی قرار می‌داد که صحنه‌های سریال مرد هزارچهره‌ی مهران مدیری را به ذهن متبادر می‌کند. یک مرد در جایگاهی اشتباهی!مارادونا با تتوی چگوارا، مارادونا در آغوش کاسترو، مارادونا در فیلم امیر کاستاریکا. مارادونا در قالب سرمربی تیم ملی آرژانتین با کت و شلوار.مارادونایی که بخش اعظم زندگی‌اش در کوکائین، الکل، روابط جنسی بسیار متعدد، سیگار برگ و کلا زندگی مبتنی بر بخور و بخواب و خوش‌گذرانی بوده است چه دخلی به امید‌های کارگر کوبایی دارد. کارگری که باید روزانه ساعت‌ها در ازای دستمزدی بسیار ناچیز کار کند و بعد از کار، ساعتی هم در انتظار اتوبوس دولت کمونیستی باشد تا جنازه‌اش را به اتاق محقرش برگرداند. او چه ارتباطی به مارادونا دارد؟اما موردِ تختی!تختی اهل محله‌ی خانی‌آبادِ تهران. محله‌ای فقیر در پایتخت کشوری پر از ناکامی. در جامعه‌ای با همان جایگاه کذایی و برداشت غلط از ورزش. تختی برعس مارادونا نه اهل الکل بود نه موادِ مخدر. عیاشی‌های جنسی و زندگی لوکسی هم نداشت. اما او هم مسئولیت‌هایی را بر شانه‌اش بار کرد که نمی‌توانست. که نمی‌بایست. تختی نقشِ موثری در زلزله‌ی بوئین‌زهرا ایفا کرد. اما من از شما می‌پرسم: بزرگترین وظیفه‌ی انسان در قبال کیست؟ بزرگترین وظیفه‌ی هر انسان در قابل همسر و فرزندانش است. هر فردی به صورت توافقی با دیگری ازدواج می‌کند و نهایتا بچه‌دار می‌شود. هیچ‌کس از آن فرزند برای خلقِ او اجازه نمی‌گیرد. اما...تختی در ۱۷ دی ۱۳۴۶ در هتل آتلانتیک خودش را کشت. این کار او، بیوه‌اش را تا آخرین روزهای عمر در غمی عظیم فرو برد و در مظان اتهام‌های ناجوانمردانه‌ی زیادی قرار داد. همچنین یتیمِ ۳ ساله‌‌ای از خود بر جای گذاشت که تا آخر عمر باید با زخم‌ها و رنجوری خودکشی پدر و دلشکستگی و مظلومی مادر سر کند و غم و تحیر ناشی از آن را به قلبش بکشد و از خودش بپرسد: «چرا؟»«چرا؟» پس چرا باید برای مارادونا و تختی سوگواری کنم؟!