کشاورزی و جنگلداری

کشاورزی و جنگلداری با پیشرفت فناوری دیجیتال، صنعت سنتی گذشتهبا سرعت چشمگیری در حال تبدیل شدن به صنعتی هوشمند است.این مسئله باعث ایجاد انقلابی دیگر در صنعت، با عنوان انقلاب صنعتی چهارم (Industry 4.0) شده است.تأثیرات صنعت چهارم از‌لحاظ اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیست، در سراسر دنیا چشمگیر خواهد بود.در حال حاضر این تحول به لطف علومی مانند هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) و اینترنت اشیاء (IoT)با سرعت خیره‌کننده‌ای در حال توسعه است.به‌طوری‌که با پیشرفت‌های اخیر حوزه دیجیتال، بیان شده‌ است کهنقطه تکنیکی فناوری (Technological singularity) خیلی زودتر از آنچه انتظار می‌رود اتفاق خواهد افتاد (Singh et al., 2020).با توجه به مزایای اقتصادی و محیط‌زیستی صنعت چهارم، ردپای این تحول در صنعت جنگل‌داری نیز دیده شده است کهمحققان از آن با عنوان جنگل‌داری چهارم(Forestry 4.0) تعبیر می‌کنند،ولی به دلایل مختلفی استفاده و توسعه فناوری در جنگل کندتر از سایر بخش‌های صنعتی پیش می‌رود.از‌جمله این علل عبارتند از:جنگل‌ها در بیشتر کشورها، جزو اراضی ملی بوده و بیشتر درگیر سیاست‌های غلط،یا محافظه‌کارانه دولت‌ها قرار می‌گیرند،دسترسی به بسیاری از مناطق جنگلی به‌دلیل صعب‌العبور بودن و وسعت، سخت و دشوار است ونیاز به تجهیزات خاص و ویژه برای داده‌برداری خواهد داشت.تاریخچه طرح‌های جنگلداری ایراندر گذشته‌های دور و قبل از ملی شدن، جنگل‌های ایران متعلق به مالکان بوده واز آن به‌عنوان مراتع استفاده می‌کردند و هر گونه بهره‌برداری در اختیار مالکان بود.و احتمالاً اگر پیمانکاری قصد بهره‌برداری داشت، باید حق بهره‌برداری یا حق مالکانه را به مالکان بپردازد.و چون سازمان جنگل‌ها به‌صروت امروزی وجود نداشت، فقط یکی دایره جنگل در وزارت فلاحت آن روز وبعدها در وزارت کشاورزی وجود داشت که پروانه بهره‌برداری صادر می‌کرد ومبلغی به‌عنوان حق دولت اخذ می‌شد.این دایره جنگل در یک اتاق محقر در وزارتخانه وجود داشت که به همت شادروان استاد کریم ساعیبه بنگاه جنگل‌ها تبدیل گردید.کشاورزی و جنگلداریقسمتی از جنگل‌های شمال ایران توسط دولت برای تراورس راه‌آهن بهره‌برداری می‌گردید کهروش بهره‌برداری آن بر مبنای تک‌گزینی بود و چوب مورد مصرف معادن ذغال‌سنگ نیز از جنگل‌ها برداشت می‌شد.و برای مصرف معادن کوره‌های ذغال در شمال وجود داشت که نتایج آن تخریب جنگل‌های شمال را در بر داشت.بهره‌برداری از درختان گردو، شمشاد و بلوط جهت صادرات بدون در نظر گرفتن مسائل فنی و علمی ادامه داشت.در آن‌زمان طرح‌های جنگلداری مدون وجود نداشت و آن تاریخ مصادف با مأموریت شریک اتریشیمستشار خارجی در ایران بود که نامبرده به عنوان مدرس استخدام شده بود وآرامگاه محقر او در باغ دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی کرج می‌باشد.سپس به همت شادروان استاد کریم ساعی و با همکاری شادروان مهندس غلام‌علی بنانکلاس بازآموزی برای تعدادی از مهندسان دایر گردید.کشاورزی و جنگلداریمهندس جوان آن‌روز و مردان فنی و توانای امروز تا آنجا که حافظه نگارنده یاری می‌کند، عبارت بودند از:مهندس رضا صدقیانی، مهندس رشدیه، مهندس خاوری، مهندس مشتاق، استاد دکتر جزیره‌ای،مهندس کاظمی، مهندس ابراهیمی، مهندس هنگ‌آفرین، مهندس داداش‌زاده، مهندس کشت‌بد، دکتر قریب،مهندس نصر، مهندس توکلی، مهندس خردپیر و چندین نفر دیگر که مسئولان طرح‌های جنگلداری شدند.اولین طرح جنگلداری علمی در ایران توسط مهندس ژاپنی فرانسوی مستشار سازمان خوار وبار کشاورزی جهانی طراحی شدکه به نام طریقه دانگ واحد نامیده می‌شد و استاد دکتر عزیز اصلی در آن‌زمان همکاری آن را به عهده داشت.سپس در سال 1336 طرح جنگلداری لاجیم از توابع سوادکوه جهانی با دستیاری دکتر عزیزی‌اصلی پیاده شد کهشاگردان آن‌روز مهندسان جوانی بودند که تعدادی از آنها عبارتند از:مهندس زنگنه، مهندس فتحی، مهندس شیدائی، مهندس قاسم‌زاده، مهندس پریور، مهندس امامی،مهندس مقدم، مهندس صفری‌زاده، مهندس پورسعادت و چند نفر دیگر که هر کدام مسئول طرح‌های جنگلداری گردیدند.در سال 1337 مهندس ظهرالدین پاکستانی مستشار سازمان خوار وبار کشاورزی جهانیطرح جنگلداری ماشلک از توابع نوشهر را پی‌ریزی کرد که توفیقی در برداشت.در سال 1336 مهندس خنک پاکستانی مستشار سازمان خوارو بار کشاورزی جهانی ومعلم جنگلداری آموزشگاه جنگل گرگان چند طرح جنگلداری را برای محصلان پی‌ریزی کرد.کشاورزی و جنگلداریدر سال 1337 پروفسور هانس گلایزر آلمانی مستشار سازمان خوارو بار کشاورزی و جهانی با دستیار دکتر نصرت الله ساریخانیطرح جنگلداری لوه از توابع گنبد را طراحی کردند.کشاورزی و جنگلداریموج دوم پایه‌ریزی طرح‌های جنگلداری از سال 1343 آغاز گردید.که مصادف با احداث انیستیتو جنگل و مرتع و بعدها دانشکده منابع طبیعی می‌باشد کهبه همت استاد دکتر رضا حجازی به‌وجود امد و در بین مستشاران سازمان خوارو بار کشاورزی جهانیاستاد توانایی به نام پروفسور هرمان اتر با کمک استاد دکتر عزیز اصلی علاوه بر تدریس درس جنگلداریپایه‌گذار طرح جنگلداری در جنگل تحقیقاتی خیرودکنار در شمال ایران بودند کهامروز این مرکز به نام قدیمی‌ترین مرکز علمی جنگلی در شمال ایران به نام جنگل تحقیقاتی دانشکده منابع طبیعی کرج وجود دارد.در همین سال‌ها طرح‌های جنگلداری متعددی در جنگل‌های مازندران توسط مستشاران رومانی به نام طرح‌های جنگل نکا پی‌ریز شد وطرح‌های دیگری به نام طرح جنگلداری سنگده در مازندران توسط پروفسور یدتیالکف با دستیاری دکتر منوچهر امانی برقرار گردید.سپس ده‌ها طرح جنگلداری توسط فارغ‌التحصیلان آموزشگاه سابق گرگان و دانشکده منابع طبیعی کرجدر تمام ایران تهیه شد که اغلب آنها ارزش علمی زیادی دارند.اولین مدرس طرح جنگلداری در ایران شادروان مهندس غلام‌علی بنان بود کهدر گروه جنگل دانشکده کشاورزی کرج تدریس را آغاز کرد و نگارنده افتخار شاگردی ایشان را داشته است.ولی تحول تدریس از زمانی آغاز شد که گروه جنگل به دانشکده منابع طبیعی تبدیل گردید وپروفسور هرمان اتر با همکاری استاد دکتر عزیزاصلی مسئولیت را بر عهده گرفتند.سپس استاد دکتر عزیزاصلی سال‌ها مستقلاً عهده‌دار تدریس جنگلداری بودند وامروز سه استاد توانا و باتجربه به دکتر محمود ذبیری، دکتر باریس محبوبیان، دکتر منوچهر نمیرانیانهمراه همکارانی همانند دکتر جهانگیر فقهی، دکتر درویش صفت و دکتر وحید اعتماد مسئولیت‌های علمی وعملی جنگلداری به‌خصوص عملیات تابستانه جنگل خیرودکنار را عهده‌دار هستند.ضمناً در اغلب دانشکده‌های منابع طبیعی کشور اساتیدی دیگری عهده‌دار تدریس و تهیه طرح‌های جنگلداری می‌باشند.هم‌چنین مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع خود نیز صاحب طرح‌ها جنگلداری است کهبا اصول علمی و فنی اداره می‌شود ده‌ها طرح جنگلداری در جنگل‌های خارج از شمالتوسط سازمان جنگل ها و مراتع تهیه شده که قابل ذکر است.در گذشته طرح‌های جنگلداری در ایران یک منظوره بوده و فقط بهره‌برداری چوب صنعتی مورد نظر بوده است.تا این‌که طرح‌های چندجانبه و یا چندمنظوره مطرح گردید و نظرات اقتصادی و اجتماعی به انها اضافه شد.با ایجاد کارخانه چوب‌بری اسالم در گیلان از جنگل‌‌های طالش مورد بهره‌برداری صورت گرفت کهدر ابتدا توسط گروه کانادائی پایه‌ریزی شده بود.و برداشت جنگل با کمال تأسف به طریق برش یکسره صورت می‌گرفت کهمورد اعتراض دانشکده منابع طبیعی کرج قرار گرفت و این طریقه بهره‌برداری متوقف شد.سال‌ها طرح‌های جنگلداری در ایران به روش تدریجی یا پنهانی صورت می‌گرفت .با این طریق در مدت 25 سال به نام دوره تجدید نسل با 5 برش و هر برش به فاصله 5 سال به‌نام‌های:1- برش تهیه یا آمادگی2- برش بذرافشانی3- اولین برش دومی4- دومین برش دومی5- برش نهائیبهره‌برداری انجام می‌شد و نظر این‌که جنگل‌های راش شمالی ایران کهنسال بوده واغلب درختان از بین بهره‌برداران گذشته بودند و جاده‌های جنگلی به‌صورت امروزی وجود نداشت واین روش در تمام اروپا معمول بود بنا بر توصیه پروفسور تره‌گوبو مستشار سازمان ملل متحدروش تدریجی یا پنهانی به مرحله عمل درآمد تا این‌که روش جدید جنگل‌شناسیهمگام با طبیعت که مدتی است در اروپا معمول شده بنا بر توصیه استاد دکتر محمدرضا مروی‌مهاجراز طرفداران آن روش برای جنگل تحقیقاتی دانشکده منابع طبیعی کرج در جنگل خیرودکنار از توابع نوشهر معمول گردید ودانشکده منابع طبیعی از این روش جدید حمایت می‌کند.تبصره:جا دارد سازمان جنگل‌‌ها و مراتع با کمک سازمان حفاظت محیط زیست در 9 منطقه از جنگل‌های شمال ایران:منطقه ساحلی، منطقه میان‌بند، منطقه کوهستانی در سه استان گیلان، مازندران، گلستان (گرگان)،مناطقی را برای بررسی تنوع زیستی در نظر بگیرد و انها را بر مبنای اکوسیستم جنگلهمراه تعیین توان اکولوژی با استفاده ازG.I.S و داده‌های کامپیوتری بر پایه سنجش از راه دور Forestry Modelingبا محاسبهCarring Capacity (ظرفیت برد) بررسی کند،ضمناً طرح‌های جنگلداری آینده را بر پایه توسعه پایدار قرار دهد و برداشت سالانه از جنگل‌ها را در ایرانبه یک سوم ظرفیت تقلیل دهد تا جنگل‌ها که در گذشته به‌صورت بی‌رویه بهره‌برداری شدند در آینده ترمیم گردند وسالانه 100 ها هکتار جنگل‌کاری نماید تا بعد از 100 سال که 10 میلیون هکتار جنگل حاصل شدبه عدد طلائی 18 میلیون هکتار جنگل برآورد شادروان استاد کریم ساعی بانی جنگلبانی نوین ایران برسیم.لطفا جهت اخذ مشاوره و استعلام قیمت با کارشناسان ما تماس حاصل بفرمایید.شماره های تماس عبارتند از:021-44276021021-44276022021-44276023021-44276024021-442760250912-1223103 (مشاور فنی)0902-4809888 (بخش بازرگانی - پیام در واتساپ)منبع: هلدینگ KTGمقاله: کشاورزی و جنگلداری