امام صادق، فقیه اهلبیت و امام ابوحنیفه

آقای محسنی در باب روابط امامین گفته است: «امام‏ صادق‏ (ع) پدر اندر" امام ابو حنيفه" عليه الرحمه، بود و بعد از فوت" ثابت" پدر امام ابوحنيفه‏، زوجه محترمه او كه مادر ابوحنيفه‏ (رح) مى‏باشد، به عقد امام‏ صادق‏ (ع) درآمد[1]. در مقدمه كتاب" هداية" كه فقه برادران اهل سنت‏ما است و من آن را در پاكستان مى‏خواندم، مى نويسد كه بعد از فوت پدر ابوحنيفه عليه الرحمة، مادر مكرمه او به عقد نكاح امام صادق (ع) در آمد، بعد اضافه مى‏كند: «وكفى بهذا فخراله» اين‏كه مادرش به عقد امام صادق (ع) در آمده افتخارى است براى امام ابوحنيفه، گذشته از اين‏كه امام جعفر صادق (ع) پدر اندر امام ابوحنيفه بوده است، استاد او نيز بوده است، امام ابوحنيفه رحمة الله عليه، پيش امام صادق (ع) درس خوانده و از محضر آن بزرگوار كسب علم نموده است؛ ما به امام ابوحنيفه عليه الرحمة، احترام داريم»‏[2]در تحفه اثناعشری نوشته است: «و ابوحنیفه همیشه به صحبت و خدمت حضرت صادق افتخار می نمود و کلمه لولا السنتان لھلک النعمان از وی مشھور است و به اجماع مورخین او را به دوازده ھزار دینار سرخ مدد نمود و در کوفه بیان مناقب و مدایح اھل بیت و آنکه نصرت دادن زید ابن علی درین زمانه موجب نصرت دین و اسلام است شروع کرد و در حقیقت باعث قید کردن ابوحنیفه که در عھد منصور عباسی واقع شد گویند که منصور ایشان را به زھر کشت ھمین بود که ایشان را بااھل بیت رسول رسوخ و محبت بسیار بود و چون اولاد زید در نواح خراسان و سیستان بر منصور خروج کردند ایشان مردم را تحریض بر متابعت و مبایعت آنھا می نمودند و ھرگاه از ابوحنیفه منصور سوال کرد ممن اخذت العلم یا نعمان ابوحنیفه ھمین گفت که من اصحاب علی عن علی و من اصحاب عبدالله بن عباس[عن] ابن عباس»[3]در ترجمه عربی این کتاب آمده است: «وقد قال غير واحد أنه أخذ العلم والطريقة من هذا[ الامام جعفر الصادق] ومن أبيه الإمام محمد الباقر ومن عمه زيد بن علي بن الحسين - رضي الله تعالى عنهم» [4]. یعنی جمعی گفته اند که او علم و طریقت را از امام جعفر صادق و پدرش امام محمد باقر و عمویش زید بن علی بن الحسین فراگرفته است. همان گونه که امام مالک نیز افتخار شاگردی امام صادق را داشته و به این ترتیب، امامان مذاهب چهارگانه اهل سنت همگی بی واسطه یا با واسطه شاگرد امام صادق به حساب می آیند «فهؤلاء أئمة أهل السنة الأربعة، تلاميذ مباشرون أو غير مباشرين للإمام الصادق»[5].[1] - خواتی، محمد شفق، جایگاه اهل بیت از دیدگاه ابوحنیفه، مجله طلوع، سال پنجم، شماره ۱۷، بهار ۱۳۸۵، ایران، ص ۱۵۳.[2] محسنى، محمد آصف، برگى ديگر از فعاليتهاى احزاب جهادى؛ در اثناى جهاد و بعد از آن، رسالات، مركز حفظ و نشر آثار حضرت آيت الله العظمى محسنى (مدظله العالى) - كابل - افغانستان، چاپ: 1، 1396 ه.ش، صص ۲۸۶- ۲۸۷[3] - دهلوی، شاه عبدالعزیز، تحقه اثناعشریه، نشر دیجیتالی کتابخانه عقیده، نوبت اول، ۱۳۹۴ش، ص ۱۲۳.(www.aqeedeh.com). و نیز[4] - مختصر التحفة الاثني عشريةألّف أصله باللغة الفارسية: علامة الهند شاه عبد العزيز غلام حكيم الدهلوينقله من الفارسية إلى العربية: (سنة 1227 هـ) الشيخ الحافظ غلام محمد بن محيي الدين بن عمر الأسلمياختصره وهذبه: (سنة 1301 هـ) علامة العراق محمود شكري الألوسيحققه وعلق حواشيه: محب الدين الخطيبالناشر: المطبعة السلفية، القاهرةعام النشر: 1373 هـ ٔ ص ۸[5] - جندی، عبدالحلیم، الإمام جعفر الصادق، جمهورية مصر العربية المجلس الأعلى للشئون الإسلامية، يشرف على إصدارها محمد توفيق عويضة، قاهرة 1397 ه‍ - 1977 م، ص ۳.آقای محسنی در باب روابط امامین گفته است: «امام‏ صادق‏ (ع) پدر اندر" امام ابو حنيفه" عليه الرحمه، بود و بعد از فوت" ثابت" پدر امام ابوحنيفه‏، زوجه محترمه او كه مادر ابوحنيفه‏ (رح) مى‏باشد، به عقد امام‏ صادق‏ (ع) درآمد[1]. در مقدمه كتاب" هداية" كه فقه برادران اهل سنت‏ما است و من آن را در پاكستان مى‏خواندم، مى نويسد كه بعد از فوت پدر ابوحنيفه عليه الرحمة، مادر مكرمه او به عقد نكاح امام صادق (ع) در آمد، بعد اضافه مى‏كند: «وكفى بهذا فخراله» اين‏كه مادرش به عقد امام صادق (ع) در آمده افتخارى است براى امام ابوحنيفه، گذشته از اين‏كه امام جعفر صادق (ع) پدر اندر امام ابوحنيفه بوده است، استاد او نيز بوده است، امام ابوحنيفه رحمة الله عليه، پيش امام صادق (ع) درس خوانده و از محضر آن بزرگوار كسب علم نموده است؛ ما به امام ابوحنيفه عليه الرحمة، احترام داريم»‏[2]در تحفه اثناعشری نوشته است: «و ابوحنیفه همیشه به صحبت و خدمت حضرت صادق افتخار می نمود و کلمه لولا السنتان لھلک النعمان از وی مشھور است و به اجماع مورخین او را به دوازده ھزار دینار سرخ مدد نمود و در کوفه بیان مناقب و مدایح اھل بیت و آنکه نصرت دادن زید ابن علی درین زمانه موجب نصرت دین و اسلام است شروع کرد و در حقیقت باعث قید کردن ابوحنیفه که در عھد منصور عباسی واقع شد گویند که منصور ایشان را به زھر کشت ھمین بود که ایشان را بااھل بیت رسول رسوخ و محبت بسیار بود و چون اولاد زید در نواح خراسان و سیستان بر منصور خروج کردند ایشان مردم را تحریض بر متابعت و مبایعت آنھا می نمودند و ھرگاه از ابوحنیفه منصور سوال کرد ممن اخذت العلم یا نعمان ابوحنیفه ھمین گفت که من اصحاب علی عن علی و من اصحاب عبدالله بن عباس[عن] ابن عباس»[3]در ترجمه عربی این کتاب آمده است: «وقد قال غير واحد أنه أخذ العلم والطريقة من هذا[ الامام جعفر الصادق] ومن أبيه الإمام محمد الباقر ومن عمه زيد بن علي بن الحسين - رضي الله تعالى عنهم» [4]. یعنی جمعی گفته اند که او علم و طریقت را از امام جعفر صادق و پدرش امام محمد باقر و عمویش زید بن علی بن الحسین فراگرفته است. همان گونه که امام مالک نیز افتخار شاگردی امام صادق را داشته و به این ترتیب، امامان مذاهب چهارگانه اهل سنت همگی بی واسطه یا با واسطه شاگرد امام صادق به حساب می آیند «فهؤلاء أئمة أهل السنة الأربعة، تلاميذ مباشرون أو غير مباشرين للإمام الصادق»[5].[1] - خواتی، محمد شفق، جایگاه اهل بیت از دیدگاه ابوحنیفه، مجله طلوع، سال پنجم، شماره ۱۷، بهار ۱۳۸۵، ایران، ص ۱۵۳.[2] محسنى، محمد آصف، برگى ديگر از فعاليتهاى احزاب جهادى؛ در اثناى جهاد و بعد از آن، رسالات، مركز حفظ و نشر آثار حضرت آيت الله العظمى محسنى (مدظله العالى) - كابل - افغانستان، چاپ: 1، 1396 ه.ش، صص ۲۸۶- ۲۸۷[3] - دهلوی، شاه عبدالعزیز، تحقه اثناعشریه، نشر دیجیتالی کتابخانه عقیده، نوبت اول، ۱۳۹۴ش، ص ۱۲۳.(www.aqeedeh.com). و نیز[4] - مختصر التحفة الاثني عشريةألّف أصله باللغة الفارسية: علامة الهند شاه عبد العزيز غلام حكيم الدهلوينقله من الفارسية إلى العربية: (سنة 1227 هـ) الشيخ الحافظ غلام محمد بن محيي الدين بن عمر الأسلمياختصره وهذبه: (سنة 1301 هـ) علامة العراق محمود شكري الألوسيحققه وعلق حواشيه: محب الدين الخطيبالناشر: المطبعة السلفية، القاهرةعام النشر: 1373 هـ ٔ ص ۸[5] - جندی، عبدالحلیم، الإمام جعفر الصادق، جمهورية مصر العربية المجلس الأعلى للشئون الإسلامية، يشرف على إصدارها محمد توفيق عويضة، قاهرة 1397 ه‍ - 1977 م، ص ۳.