جدال بر سر جان

امروز داشتم گلدان حسن یوسف را از نزدیک وارسی می کردم.دو ساقه خشک را جدا کردم و در گوشه ای از گلدان گذاشتم تا جذب خاک شوند.شاخه ها خشک و سیاه بودند و روی یکی از آن ها چیزی شبیه نقطه ای سفید می جنبید.خوب که نگاه کردم متوجه شدم این نقطه، یک حشره گِردِ کوچک بود. کمی بالا تر یکی دو نقطه دیگر وول می خوردند و دور شان تار بسیار ریز و ظریفی تنیده بود. گفتم: که این طور!... پس کار شماست که حُسن یوسف، جان نمی گیرد!ساقه را بیدرنگ به ظرف آب انداختم تا حشره های مزاحمِ چندش آور بمیرند!من فکر می کنم دلیل اینکه بعضی از ما آدم ها از جانوران بدمان می آید، بخصوص آن هایی که برایمان ناشناخته تر و یا نا مأنوس ترند، مثلا حشره ها، این است که بطور سنتی از هرچه بجز خودمان جاندار است، بیزاریم.موجود جان دار با ما آدمیان در داشتن یک چیز مشترک است: جان. آن ماهیت عادی و در عین حال شگفت انگیز و مرموزی که سبب ساز حیات و رشد جانداران است.البته گیاهان هم زنده اند و زندگی می کنند اما به نظر می رسد فقط جانورانند که همچون آدم ها جان دارند.هر یک از آن ها هم مانند انسان به هر نحوی، از راه رفتن روی دو یا چندپا گرفته تا خزیدن و پرواز و شنا کردن، حرکت می کنند، احساس دارند و به دنیای اطراف خود به سبک و شیوه خود واکنش نشان می دهند. برای رزق و روزی و بقای خود و خانواده خود می کوشند و اگر لازم باشد بخاطر آن می جنگند و از اینکه هر چیز یا موجود دیگری جانشان را به خطر اندازد یا بگیرد، می ترسند و می گریزند.همین ترس مشترک است که برای هزاران سال، انسان و حیوان را در برابر یکدیگر قرار داده است. طبعا چون آدمی نعمتی دارد که حیوان از آن بی بهره است، یعنی عقل حسابگر، پس حربه ها و ابزار های او برای مغلوب و مقهور کردن طرف مقابل به مراتب بیشتر است. بر این اساس است که انسان تصور می کند برتری با اوست. همین حس برتری است که در گذر تاریخ ، در ذهن بشر بدل به حق او نسبت به حیوان و طبیعت شده و از این روست که همواره بطور سنتی همیشه از هر جاندار دیگری که رام او نباشد، ترسیده و یا نفرت داشته و با آن جنگیده است. این ترس و نفرت و جنگ، هزاران سال از نسلی به نسل دیگر و با ژن ها به انسان امروز رسیده است... آدم امروز ناخواسته و بدون اندیشه، این ترس و نفرت را با خود حمل می کند.امروز دلیلی نداشت از دیدن دو موجود خیلی کوچک که بقدر دو نقطه سفید برایم بی ضرر بودند، وحشت کنم و این حق را به خود بدهم که جان شیرین شان را بگیرم.آن ها اگرچه حیات گیاه حسن یوسف را به خطر می انداختند اما گناه اصلی شان این بود که جان داشتند و همه چیزشان از آن جنبیدن ریز ریز تا تارهای بسیار ظریفشان برایم ناشناخته بود و چون روی زمینه خاک و شاخه سیاه تکان می خوردند، بطور سنتی یا ژنتیک، از دیدنشان بیزار شدم و بدون فکر و تامل، زود دست بکار شده و به آب انداختمشان تا بمیرند.حال که آن ها مرده اند و من زنده ام و اکنون که به یمن عقل حسابگر این من هستم که در این جنگ و جدال بر سر جان پیروز شده ام، احساس خوبی ندارم.اکنون که فکر می کنم می بینم آدم بودن و عقل داشتن و در مقایسه با دیکر جانداران نیروی برتر بودن، آنقدر ها هم امتیاز و حق نیست.چرا که حال این من هستم که بارِ آگاهی را به دوش می کشم و روز بروز این بار به برکت وجود وجدان، سنگین تر می شود.جدال بر سرِ جان، هرگز خوب نیست.کاش آدمیزاد به آنجا برسد که هرگز موجود دیگری را نکشد تا خودش تنها زنده بماند. کاش انسان روزی این را بفهمد که اساسا جان ها در تضاد با یکدیگر نیستند پس خطری برای یکدیگر ندارند.همه موجودات هستی، زندگی را دوست دارند و همه جانداران خواه حیوان و خواه انسان آفریده شده اند تا در صلح و آرامش در کنار هم زندگی کنند.اگر انسان، روزی این حقیقت بزرگ را درک کند که همه موجودات عالم حق حیات دارند، آن روز با طبیعت به تفاهم می رسد.چه بسا پس از این تفاهم است که میان انسان با انسان نیز تفاهم و دوستی برقرار شده و جهان رنگ صلح و امنیت و آسایش به خود خواهد دید. سوسن چراغچی3 آذر 1397