یادداشتی در باب مهدویت

نویسنده:سعید بزرگیدر عصری که جهالت مدرن، عالم و آدم را به سراشیب سقوط نزدیک نموده و بی عدالتی، ستم سالاری، معنویت ستیزی، اخلاق گریزی و هزاران فاجعۀ هولناک دیگر در جهان بیداد ‌می‌کنند و آیندۀ بشر هر روز تاریک‌تر شده، وحشت و ناامیدی رو به افزایش است، بحث از مهدویت، از هر زاویه که انجام شود، در حقیقت بحث از نویدها، سعادت‌ها، شادکامی‌ها، پیروزی معنویت، اخلاق، عدالت، تقوا، ترسیم آیندۀ درخشان برای بشر و از جمله خواست‌های الهی و انسانی است.مهدویت و استمرار خلافت الهی: از جمله مسائل مهم و اساسی در بحث مهدویت، جریان خلافت الهی است؛ از این رو بود که خدای سبحان در قرآن کریم فرمود:«إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً».1نیز برای همین در نهج البلاغه در بحث ضرورت حجت در عالم، بر عنصر خلافت الهی در زمین تکیه شده‌است و حضرت امیرمؤمنان(علیه السلام) در کلام مبسوطی در این باره ‌می‌فرماید: «اللّهمَّ بلی، لاتخلوا الارضُ مِن قائم لِلّهِ بحجة، اِمّا ظاهراً مشهوداً و امّا خائفاً مغموراً، لئلا تبطل حججُ اللّهِ و بیّناتُه. و کم ذا؟ و أین اولئکَ؟ اولئک و اللّهِ الاقلّونَ عدداً و الاعظمونَ عِندَاللّهِ قدراً. یحفظُ اللّهُ بِهم حُجَتُه و بیّناته... اولئکَ خلفاءُ اللّهِ فی ارضِه و الدّعاةُ الی دینه. آه! آه! شوقاً الی رؤیتهم. آری خداوندا، زمین هیچ گاه از حجت الهی که برای خدا با برهان روشن قیام کند، خالی نیست؛ یا آشکار و شناخته شده است، یا بیمناک و پنهان، تا حجت خدا باطل نشود و نشانه‌هایش از میان نروند، تعدادشان چه قدر است؟ و در کجا هستند؟ به خدا سوگند که تعدادشان اندک است، ولی نزد خدا بزرگ مقدارند که خداوند به وسیلۀ آنان، حجت‌ها و نشانه‌های خود را نگاه ‌می‌دارد... آن‌ها جانشینان خدا در زمین و دعوت کنندگان مردم به دین خدایند. آه، آه! چه سخت اشتیاق دیدارشان را دارم»2.در کلام پربرکت امیرمؤمنان(علیه السلام) بر این نکته تأکید شده که بر اساس سنّت قطعی الهی، زمین از وجود خلیفۀ خدا و حجت حق خالی نیست، گرچه حجت الهی گاهی آشکار است و همگان حضور او را درک ‌می‌کنند، گاهی شرایط ایجاب ‌می‌کند که از نظرها پنهان بوده و مردم به طور مستقیم از درک محضر او محروم باشند. این نکته همان حقیقتی است که در مکتب اهل بیت(علیهم السلام) مورد عنایت ویژه قرار گرفته است.حضرت مهدی(علیه السلام) و اصلاح فکری ـ فرهنگی بشر:با ظهور ذخیرۀ هستی، مهدی موعود(علیه السلام)، همۀ مکتب‌های غربی و شرقی و مذاهب گوناگون افراطی و تفریطی در هم پیچیده ‌می‌شوند و بشر در سایۀ احکام و دستورات آسمانی، از گرداب هوا و هوس نجات ‌می‌یابد و فکر و فرهنگ او اصلاح ‌می‌شود.در این باره، امیرمؤمنان(علیه السلام) در نهج البلاغه ‌می‌فرماید: «یعطفُ الهوی علی الهدی اِذا عَطفُوا الهُدی علی الهَوی، و یعطف الرأی علی القرآنِ اِذا عطفوا القرآنَ علی الرأی... و یُحیی میّت الکتابِ و السّنّةِ/ ]حضرت مهدی[ خواسته‌ها را تابع هدایت وحی‌ می‌کند، هنگامی که مردم هدایت را تابع هوس‌های خویش قرار داده‌اند، و در حالی که نظریه‌های گوناگون، خود را بر قرآن تحمیل ‌می‌کنند، او (مهدی) نظریه‌ها و اندیشه‌ها را تابع قرآن‌ می‌سازد و کتاب خدا و سنّت پیامبر را زنده ‌می‌گرداند»3.از مسائل دیگری که در نهج البلاغه دربارۀ جریان مهدویت بدان اشاره شده، این است که ظهور مهدی موعود(علیه السلام) به عنوان وارث حکومت مستضعفان جزء اراده و خواست حتمی الهی است که به طور یقین، روزی تحقق خواهد یافت؛ زیرا به گفتۀ بعضی از بزرگان اهل حکمت، بشر از زمانی که در زمین اسکان گزیده، پیوسته در آرزوی یک زندگی اجتماعی مقرون به سعادت بوده است و به امید رسیدن چنین روزی قدم بر می‌دارد و اگر این خواسته تحقق خارجی نمی‌داشت، هرگز چنین آرزو و امیدی در نهاد انسان‌ها نقش نمی‌بست.یکی از مسائل دیگری که در نهج البلاغه دربارۀ حضرت مهدی(علیه السلام) آمده، مسئلۀ یاران و کارگزاران دولت کریمۀ آن حضرت است. امیرمؤمنان(علیه السلام) از کارگزاران دولت حضرت مهدی(علیه السلام) چنین یاد‌ می‌کند: «ثُمَّ لیشخذنَّ فیها قومٌ شخَذَ القینَ النّصلَ، تجلّی بالتنزیل ابصارهم، و یرمی بالتفسیر فی مسامعهم ویغبقون کأسَ الحکمةِ بعدالصبوحِ/ سپس گروهی برای در هم کوبیدن فتنه‌ها آماده‌ می‌گردند، و چون شمشیرها صیقل ‌می‌خورند، دیده‌هایشان با قرآن روشنایی ‌می‌گیرند و در گوش‌هایشان تفسیر قرآن طنین افکنده و در صبحگاهان و شامگاهان جام‌های حکمت سر ‌می‌کشند».