داستان‌های کوتاه میخانه‌ی «زینیِف»

داستانهای کوتاه «میخانه زینیِف»داستان اول: معمای روانشناس مغمومهر شب افراد بسیاری به میخانه خانم کروکا زینیف می آیند. این میخانه یادگار اجدادی اوست. اما این اولین بار است که میخانه در طول نسلهای متمادی به دست یک خانم اداره می شود. شاید طبیعی به نظر برسد که مدیریت جدید تغییرات اساسی در آن ایجاد کرده باشد. اما تنها تغییری که برای من ارزشمند به نظر می رسید این بود که باری خانم کروکا زینیف از من پرسید：_ به چه دلیل شما اینجا را برای نوشتن انتخاب کرده اید؟راستش در طول چهل و هفت سالی که برای نوشتن به این میخانه می آیم، تا به حال هیچ کدام از مدیران اینجا چنین پرسشی از من نداشته اند. در طول سالهای نویسندگی ام با انسانهای بسیاری رو به رو بوده ام که شمارشان از دستم خارج است. همواره شنیدن داستان انسانها برایم اهمیت ویژه ای داشته است. این حس ارزشمند از زمان نوجوانی همراهم بود. اما هنگامی که در سن بیست و یک سالگی برای اولین بار، در زمان مدیریت ملانکو زنینیف(پدر بزرگ خانم کروکا زینیف) برای نوشتن داستانهای کوتاهم به این میخانه آمدم، متوجه تفاوتهای اساسی در قصه ها شدم. درست است که اغلب مردم، میخانه را برای شادکامی انتخاب می کنند اما وقتی به عمق هیجانات می نگرید، فضای درونی به شدت مغمومی انسان را در خود می فشارد. حقیقت این است که آنها برای رهایی از غمهای بزرگشان به اینجا پناه می آورند. اما آنچه تولید می کنند بر خلاف انتظارشان "شادی" نیست. بلکه غم مضاعف و غلظت یافته ای است که حتی رنگ دیوارهای میخانه از آن بی نصیب نشده اند. هنگامی که از خانم زینیف پرسیدم برای چه دیوارهای میخانه را خاکستری کرده است؟ پاسخ داد احساس می کند که این رنگ شایسته این فضاست. بله او درست می گوید. این تنها رنگی بود که می توانست شایسته چنین فضایی باشد. مساله دیگری که مرا این چنین به میخانه پیوند زده، مرزهای گفتار است. لبه های صداقت، هیجان انگیزترین مقوله ای است که همواره قلب مرا برای نوشتن مشتعل نگاه می دارند. هنگامی که انسانی مست، شروع به مکالمه می کند(آنها معمولاً مکالمات را خودخواسته و داوطلبانه آغاز می کنند) عمیق و بحرانی ترین مرزهای صداقت قابل لمس است اما قابل تشخیص نیست. و تمامی جذابیت شنیدن داستانهای انسانهای مست در همین نکته نهفته است. چه اهمیتی دارد که چه میزان از بیاناتشان راست است؟ مهم این است که آنها در زمان مستی جدیتی اغراق آمیز و قدرتمند در بیان اندیشه هایشان دارند. و همین جدیت و تاکید در گفتار است که شنوندگان را به خنده می اندازد و موجب می گردد به عنوان سوژه های مضحکه آمیز، انسانهای مست را دست بیندازند. در صورتی که آنها بهترین لحظات مصاحبت را در قوی ترین و عجیب ترین شرایط ممکن با شوخی های بی مورد خود از دست می دهند. اینها تجاربی است که در طول چهل و هفت سال نویسندگی در اینجا کسب کرده ام. امروز می خواهم برای شما از داستان مردی بگویم که گمان می کرد یک روانشناس خبره است. و شاید هم بود. او معتقد بود ذهنش قابلیت پیش بینی آینده را به طریق استدلالات پیچیده منطقی داراست. اما در آن لحظه که این جمله را به من گفت با صدایی بلند خندید. سپس جرعه ای می سر کشید و به ناگاه بلند گریست. صدای گریستن او به شکلی باورنکردنی جانکاه بود. ضجه هایی التماس گونه و تخریبگر که غرور شکسته بی نهایت کشنده ای در خود محفوظ داشت. خانم ها و آقایان، گمان می کنید قلب نویسنده ای پیر که نشسته است و این وقایع را با آرامش برایتان شرح می دهد، از سنگ است؟ فکر می کنید دردهای بسیاری در زندگی شخصی ام وجود نداشته اند که با شنیدن عمق ضجه های آن مرد روانشناس، بدون علاج از ناخودآگاهم به رو آیند؟ و اصلاً من چگونه می توانم حال عجیب او را برای شما شرح دهم؟ تنها حدسی که می شد زد یک پیش بینی از موضوع دردهای او بود. اما همین مساله در آن لحظه وحشت انگیز شده بود. مگر آن روانشناس بر سر ظن توانایی پیش بینی امور این چنین اشک نمی ریخت؟به هر طریق ممکن، او شروع به گفتگو کرد:- آیا شما تا به حال عشق ممنوعه داشته اید؟چشمانش خمار و اشک آلود بود. و دستانش لرزش خفیفی داشت- من خودم این کار را کردم. باور می کنید؟دوباره اشک بی صدا از گوشه چشمانش جاری شد- انتخاب دیگری نداشتم. می فهمید؟نمی توانستم بفهمم... اما سرم را به علامت همدلی تکان می دادم- من همسر دارم آقا... دو بچه کوچک هم دارمجرعه ای از استکانش نوشید. چشمانش را بست. استخوان گلویش بالا و پایین رفتند و جرعه آرام خزید و به پایین رفت- آن دختر بود که به من ابراز عشق کرد... ابتدا باور نمی کردم... بعد کم کم به این باور رسیدمدستش را در دستانم فشردم- باور کنید تنها یک بار با او عشقبازی کردم... آن شب همه چیز را خراب کردم... تمامی شکهای جهان در آن شب به سراغم آمده بودند... می فهمید؟با علامت چشمهایم به او فهماندم که درکش می کنم- خیلی ها مرا می شناسند آقا... این اولین بار است که به میخانه می آیم... باور می کنید؟با مهربانی گفتم بله باور می کنم. شما انسان محترمی هستید- عذر مرا بپذیرید که تمرکز ندارم. من هیچ گاه چنین نبوده ام... دیگران برای معالجه نزد من می آیند... اما حال و روزم را می بینید؟حال روزش باور کردنی نبود. اگر او را با افراد مست میخانه تنها می گذاشتم تا ساعتها او را مورد تمسخر قرار می دادند. آیا همواره این چنین نیست؟ ما بدبخت ترین افراد را مورد شکنجه قرار نمی دهیم؟- از هر دریچه اخلاقی که به این مساله نگاه کنید من مجرم هستمدستهایش رو روی صورتش گرفت و چشمانش را پوشاند. سرش رو به پایین بود و آرنجهایش را روی میز عمود کرده بود. انگشتانش می لرزید- مگر عشق دست من و شماست؟ تنها مساله ای که دست من و شماست انکار عشق پس از عاشق شدن است... آقا شما بگویید یک روانشناس چطور به انکار خود می کوشد؟روی ریشهایم دست کشیدم و با آه کوچکی گفتم:- زمانی که مجبور به انتخاب باشد.- بله آقا جبر... او عاشق بود و بی پروا بیان می کرد... دردناک بود که من باید امیالم را سرکوب می کردم... منی که می دانم سرکوب شدن چقدر برای روانم هزینه دارد...در استکان من اندکی مشروب ریخت و با حالت مستی گفت:- بنوشید به سلامتی عاشقانِ سرکوبگر.آنچنان محو گفتار و شنود بودم که محتویات استکان را به یک جرعه سر کشیدم.- من دوستی صمیمی دارم... همکاری گرانقدر که بیش از هر انسان دیگری در جهان دوستش دارم.خانم کروکا زینیف بر سر میز ما حاضر شد تا اوضاع را ارزیابی کند. با حرکت سر و چشمهایم به او اطمینان دادم که همه چیز مرتب است.- من یک پیش بینی بزرگ انجام دادم... و سپس سعی کردم به شکلی فریبنده معادلات را طبق خواستهایم پیش ببرم.- و آن پیش بینی چه بود؟- اینکه آن دختر عاشق همکارم می شود... آقا باور کنید این تنها روش ممکن برای بقای یک عشق بود... با خود فکر کردم اگر یکسوی این ماجرا من باشم همه چیز رو به زوال خواهد رفت و آن دختر نابود خواهد شد... اما بهترین دوستم می توانست از او بیش از من مراقبت کند... به همین دلیل تلاشم را برای ایجاد ارتباط و آشنایی انجام دادم و خودم پا پس کشیدم...دستانش یخ زده بود اما صورتش ملتهب و سرخ بود. رگهای شقیقه هایش برآمده بودند.- این کار ضربه مهلکی به آن دختر زد... و من باز تلاش کردم تا ارتباط از دست رفته را جبران کنم... حالا آن دختر و بهترین دوست من نرد عشق می بازند...- بله... اما از چه بابت ناراحت هستید؟ شما خودتان همه این ماجرا را شکل دادید. و از طرفی آنرا پیش بینی هم می کردید.دوباره از گوشه چشمانش اشک سرازیر شد.- می دانید آقا؟ من مدتهاست می دانم که این دو عاشق هم شده اند. اما همه چیز پنهان بود. اما اشتباهی بزرگ کردم و این مساله را از آن دختر پرسیدم. به محض اینکه آن دختر گفت که دیگر عاشق من نیست و اکنون عاشق او شده است سامان نمادین همه چیز درهم ریخت... من از امری که پیشتر می دانستم وحشت زده شدم... از دیروز تا به حال یک لحظه آرام نگرفته ام... احساس می کنم قلبم منفجر شده است...اما آیا باید باور می کردم که آن مرد مست، یک روانشناس خبره است؟ بله من باور کردم. این مساله را با تمام وجودم احساس کردم. او عمق جراحت روان خود را خوب می فهمید. او کاملا واقف بود که چه بلایی بر سرش آمده است. به همین دلیل با شدت عجیبی وحشت زده بود. او علایم تروما را می شناخت و حالا خود را در چنین دامی گرفتار می دید. او تنها می توانست روان خود را در آغوش بگیرد. آن هم روانی که آنچنان بزرگ بود که هر سمتش را می گرفت بخش های دیگری از آن به خاک می افتاد.در آن لحظه از من پرسید：_ شما اگر جای من بودید کدام یک را انتخاب می کردید؟آخ... باز یاد مارتین فرامنسکی مرا دیوانه خواهد کرد. سرباز دو رگه ای که در جنگ جهانی دوم تصمیم گرفته بود در ارتش سرخ بر علیه نازی ها بجنگد. مادرش اهل جنوب شوروی بود و پدرش آلمانی. در زندگی ام هیچ جوانی را مانند او ندیده بودم که چنین انگیزه قدرتمندی برای زیستن داشته باشد. به دلیل اشتراک مهم زیستن با او همرزم شده بودم. بسیار شوخ طبع بود. آنچنان که هیچ کس باور نمی کرد فرشته بی رخسار مرگ بر روی شانه های مارتین بنشیند. در طول مدت رزم دو بار از او پرسیده بودم که به چه دلیل ارتش سرخ را به نازی ها ترجیح داده است، در حالی که جهان مانند طفلی وحشت زده از هیتلر می ترسد؟ اما او هر دو بار از این پرسش طفره رفت. در آن روز لعنتی چند تکه سنگین از یک خمپاره به سینه مارتین اصابت کرد و قلبش از چند ناحیه شکافته شد. وقتی بر بالین او رفتم داشت تلاش می کرد شکافهای قلبش را با دستهایش بپوشاند. با حالت وحشت زده ای گفت：_ می دانی پولشکان؟ مادرم قلبم است و پدرم، مغزم...من اشک می ریختم و نمی دانستم باید چه کنم. در آخرین جمله از من پرسید：_ تو اگر جای من بودی کدام یک را انتخاب می کردی؟مارتین در حالی که قلبش را همچون مادرش در آغوش گرفته بود جان داد. خون از همه جای مادرش جاری بود. مارتین بی نهایت زندگی را دوست داشت و انتخاب او هم "زندگی" بود. اما زندگی اش پاره شده بود و خون از همه جایش سرازیر بود.اسماعیل سالاری