دیفای (DeFi) چیست؟

دیفای یا فایننس غیرمتمرکزامور مالی غیرمتمرکز یا DeFi، ترکیب زیبایی از چند مفهوم مختلف است. برای درک بهتر این مفاهیم و مفهوم امور مالی غیرمتمرکز یا DeFi، بهتر است از تاریخچه، داستان و دلایل پیدایش این رویکرد و نحوه‌ی ترکیب اجزای تشکیل دهنده آن شروع کنیم.از زمان پیدایش تبادلات کالا به کالا، قدرت کنترل امور مالی، برای ایجاد اهرم فشار بر عموم، در دست پادشاهان بوده است. سال‌ها بعد، با پیدایش پول، اعتبار و سیستم‎های بانکی این اهرم فشار و قدرت کنترل امور مالی، به سرمایه داران و بانکداران انتقال پیدا کرد. این قدرت کنترل تا حدی پیش رفت که سال‌ها بعد از عرضه‌ی پول کاغذی با پشتوانه، بسیاری از دولت‌ها (از جمله آمریکا) تصمیم به قطع پشتوانه‌ی پول کاغذی گرفتند! در حال حاضر، ارزش دلار آمریکا اعتباری است! یعنی دلار آمریکا فقط یک تکه کاغذ است و قابلیت انتشارتبی‌نهایت دارد! کنترل مباحث مالی، در برخی موارد به نفع عموم مردم است، امادر خیلی از موارد، کنترل مالی به نفع عموم نیست!در دوران بیماری کرونا، دولت آمریکا به دلیل کمبود بودجه و نقدینگی، در حال چاپ و عرضه بی‌رویه دلار بدون پشتوانه است که در نهایت در دراز مدت منجر به افزایش نقدینگی و تورم خواهد شد!فرای بحث چاپ پول بدون پشتوانه، فرض کنید قصد اخذ یک وام از یک بانک یا موسسه مالی را دارید، برای شروع این فرایند، شما باید مبلغی را به حساب بانک یا موسسه مربوطه واریز کنید، سپس، این موسسات با درخواست یکسری مدارک نظیر مدارک ضامن، احراز هویت، چک و سفته و... درخواست شما را در صف اخذ وام قرار می‎دهد! اما برای شروع این فرایند اگر دسترسی به ضامن نداشته باشید، دسته چک نداشته باشید یا در گذشته به بانک مربوطه بد حسابی کرده باشید، هیچ شانسی برای اخذ وام نخواهید داشت!انسان جایز الخطاست!شاید دلیل بد حسابی شما، اشتباهی کوچک در یک برهه زمانی کوتاه بوده باشد، شاید شما در حال حاضر تنها باشید یا دسترسی به ضامن معتبر کارمند نداشته باشید! اما این موسسات درکی از این مساله ندارند!همین دلایل، جایی در قرن 20، باعث ایجاد جنبشی در بین دانشمندان کامپیوتر و آزادی خواهان، برای غیرمتمرکز سازی قدرت و کنترل مالی شد. اولین تلاش‌ها برای ایجاد یک سیستم پایه مالی غیرمتمرکز، با شکست مواجه شد، اما این جنبش ناامید نشد و با درس گرفتن از اشتباهات و اصلاح روش‌ها، سرانجام در سال 2008 با معرفی رمزارز بیتکوین توسط ساتوشی ناکاموتو موفق شد این ایده را عملیاتی کند!بیتکوین در حقیقت اولین پروژه امور مالی غیرمتمرکز یا DeFi بود!بعد از بیتکوین، با توسعه شبکه اتریوم، مفهوم قراردادهای هوشمند برای اولین بار در جهان پیاده سازی شد، قراردادهای هوشمند در حقیقت کدهایی هستند که بر روی شبکه بلاکچین و با استفاده از ویژگی‌های بی‌نظیر این شبکه قابل اجرا هستند. هر فرد، سازمان یا شرکت می‌تواند بدون پیاده سازی یک بلاکچین جدید، فقط با نوشتن کدهای یک قرارداد هوشمند برای مثال به زبانی شبیه سالیدیتی (زبان سطح بالا) از ویژگی‌های یک بلاکچین امن مثل اتریوم برای کسب و کار خود استفاده کند.مفهوم قرارداد هوشمند نقطه عطفی در پیاده سازی امور مالی غیرمتمرکز بود، زیرا برای رشد، توسعه و بلوغ این رویکرد، به ساده‌سازی و سرعت بخشی در این حوزه نیاز بود.بعد از معرفی قراردادهای هوشمند و توسعه اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز بر بستر بلاکچین اتریوم، هنوز ترکیب این اجزا برای ایجاد بستر اقتصادی غیرمتمرکز کافی نبود! برای ایجاد یک بستر اقتصادی غیرمتمرکز، با ثبات و عملیاتی، نیاز به یک ارز غیرمتمرکز مرجع، با قیمت نسبتا ثابت و مورد پذیرش جامعه بود. ارز دیجیتال تتر یا Tether، یکی از تلاش‌های جامعه بلاکچین برای رسیدن به این هدف بود، اما حاکمیت و کنترل این ارزها، در دست شرکت‌هایی است که هنور هم با سیستم بانکداری سنتی در ارتباط هستند و به راحتی توانایی بستن حساب یا منع یک فرد (آدرس) از داشتن رمزارز مربوطه را دارند! این مساله، با روح غیرمتمرکز سازی امور مالی همسان نبود، به همین دلیل، بعد از تتر، تلاش‌های متعددی برای ساخت یک ارز دیجیتال کاملا غیرمتمرکز انجام شد که در نهایت به نمونه موفق ارز DAI، که حاصل پروژه MakerDAO بود منجر شد. با استفاده از این پروژه، افراد می‌توانند با وثیقه گذاری رمزارز غیرمتمرکز خود، یک ارز با ثبات، غیر متمرکز و با پذیرش بالا تولید کنند. قیمت این ارز، بصورت قراردادی و طبق پشتوانه رمزارزی، برابر با یک دلار آمریکا (نسبتا) می‌باشد.از طرفی، ساخت پروژه‌ها و پروتکل‌های متن باز برای استفاده عموم و کیف پول‌های آنلاین و ساده، باعث سرعت گرفتن رشد و تولید این نوع از پروژه‌ها شد.دیفای ترکیبی بی‌نظیر از این اجزاست!بر همین اساس، DeFi به لگوی پول (Lego) معروف است!سیستم‌های پیچیده، از ترکیب سیستم‌های ساده بوجود می‌آیند!با دانستن این پیش زمینه‌ها، می‌توان تعریف ساده‌ای از DeFi مطرح کرد:رویکرد امور مالی غیرمتمرکز یا DeFi، یک تکنولوژی جدید نیست، این مبحث، به یک رویکرد نسبتا نوپا برای غیرمتمرکز سازی امور مالی مثل؛ وام دهی، سیستم پرداخت، بیمه، اوراق مشتقه و... اشاره دارد. این رویکرد از ترکیب چند مفهوم مختلف ساخته شده است و بصورت پازلی قابل پیاده سازی است.