امامت و رهبری شهید مطهری 24

جواب: همین سؤال حضرت عالی در کتاب خلافت و ولایت که اخیراً منتشر شده مطرح گردیده است. جواب این مطلب از خود کلمات امیر الؤمنین روشن است. وقتی آمدند با حضرت بیعت کنند، فرمود: دَعونی وَ التَمِسوا غَیری فَاِنّا مُستَقبِلونَ اَمراً لَهُ وُجوهٌ وَ اَلوانٌ مرا رها کنید و دنبال کس دیگری برویدکه ما حوادث بسیار تیره ای در پیش داریم( تعبیر عجیبی است)، کاری را در پیش داریم که چندین چهره دارد یعنی آن را از یک وجهه نمی شود رسیدگی کرد، از وجهه های مختلف باید رسیدگی کرد. بعد می گوید: اِنَّ الاِنفاقَ قَد اَغامَت وَ المَحَجَّةَ قَد تَنَکَّرَت(1) خلاصه راهِ شناخته شده ای که پیغمبر تعیین کرده بود الآن نشناخته شده، فضا ابرآلود گردیده است. و در آخر می گوید: ولکن من اگر بخواهم بر شما حکومت کنم رَکِبتُ بِکُم ما اَعلَمُ آن طوری که خدوم می دانم عمل می کنم نه آن طور که شما دلتان می خواهد.این مطلب نشان می دهد که امیرالؤمنین این مطلبی را که از نظر تاریخی نیز بسیار قطعی است، کاملاً روشن می دیده که الآن با زمان بعد از پیغمبر زمین تا آسمان فرق کرده یعنی اوضاع، عجیب تغییر کرده و خراب شده است؛ و این جمله را امام برای اتمام حجت کامل می گوید، چون مسئله بیعت گرفتن قول گرفتن از آنهاست که پیروی بکنند. مسئله بیعت این نیست که اگر شما بیعت نکنید خلافت من دیگر باطل است.((بیعت می کنند)) یعنی قول می دهند که تو هر کاری بکنی ما پشت سرت هستیم. این مطلب را همه شیعه و سنی نوشته اندکه بعد از عمر، قضیه شورا که پیش آمد، یکی از شش نفر اعضای شورا علی بود. در این شورا سه نفر به نفع سه نفر کنار رفتند. زبیر به نفع علی کنار رفت، طلحه به نفع عثمان و سعد وقاص به نفع عبد الرحمن بن عوف. سه نفر ماندند. عبد الرحمن گفت من خودم داوطلب نیستم. دو نفر باقی مانند: علی و عثمان. کلید کار افتاد به دست عبد الرحمن، هر طرف را که او انتخاب کند همو خلیفه است. اول آمد سراغ امیرالؤمنین، گفت من حاضرم با تو بیعت کنم به این شرط که به کتاب خدا، سنت رسول و سیره شیخین رفتار کنی. فرمود من حاضرم بپذیرم ولی به کتاب خدا و سنت رسول عمل می کنم. سیره شیخین را کنار گذاشت. بعد رفت سراغ عثمان و همین سخن را گفت. عثمان گفت: بله من حاضرم به کتاب خدا، سنت رسول و سیره شیخین عمل کنم؛ با اینکه به قول آقای محمد تقی شریعتی، عثمانی که گفت من به سیره شیخین رفتار می کنم اتفاقاً به سیره شیخین رفتار نکرد. اگر مقایسه کنیم، سیره امیرالمؤمنین چون با سیره پیغمبر یکی بود،به سیره شیخین هم شبیه تر بود چون شیخین تا حد زیادی سیره پیغمبر را عمل می کردند. ولی امیرالمؤمنین برای اینکه اگر الآن این شرط را قبول کند انحرافاتی را هم که در دوره شیخین پیدا شده امضا کرده است و دیگر نمی تواند با آنها مبارزه کند، آن شرط را نمی پذیرد. مثلاً مسئله تفاضل یعنی از بین بردن تساوی و فرق گذاشتن میان مهاجرین و انصار و غیر این ها در زمان عمر تأسیس شد و امیرالمؤمنین با آن سخت مخالف بود. اگر می گفت من به سیره شیخین عمل می کنم مجبور بود آنچه را در زمان عمر پیدا شده تثبیت کند و حال آنکه نمیخواست تثبیت کند. دروغ هم که نمی خواست بگوید که امروز بگوید عمل می کنم و فردا زیرش بزند. این بود که گفت نمی خواهم.بنابراین وقتی که علی بعد از عمر حاضر نیست به مردم بگوید که من به سیره این دو خلیفه که انحرافات زمان آنها خیلی کمتر بود عمل می کنم، [ طبیعی است که ] بعد از عثمان که اوضاع بکلی دگرگون شده بود و به قول خودش آینده داشت چندین چهره نشان می داد و مردم نیز می خواستند که علی آن طوری که آنها دلشان می خواهد عمل کند، به ایشان بگوید که من اگر حکومت را در دست بگیرم، آن طوری که خودم می فهمم عمل می کنم نه آن گونه ای که شما دلتان بخواهد. پس [این سخنان امیرالؤمنین] نه معنایش این بود که حضرت [حکومت را] رد کرد،بلکه می خواست اتمام حجت کامل کرده باشد.سؤال: ما می بینیم در خود قرآن تأکید زیادی بر اتحاد شده است. با توجه به اهمیت مسئله امامت و حضرت امیر، چطور شده که این موضوع در قرآن به طور صریح ذکر نشده و چرا خود پیغمبر در مواقع متعددی این موضوع را بیان نفرمودند؟جواب: این، دو مطلب است. یکی اینکه چرا این موضوع در قرآن به طور صریح ذکر نشده و دیگر اینکه آیا پیغمبر اکرم این موضوع را در مواقع متعددی بیان فرمود یا نه؟ و همچنین آیا قرآن کریم این موضوع را در جا های مختلف ذکر کرده است یا نه؟ در مورد مطلب دوم، حرف ما همین است که این مسئله یک مسئله تاریخی است. حتی بسیاری از اهل تسنن قبول دارند که پیغمبر اکرم این مطلب را در جاهای متعدد بیان کرده است؛ تنها در غدیر خم نبوده و این را در کتاب های امامت نوشته اند. جمله اَنتَ مِنّی بِمَنزِلَةِ هارونَ موسی اِلّا اَنَّهُ لا نَبِیَّ بَعدی را حضرت در تبوک فرمود. و یا جمله لَاُعطِیَنَّ الرّایَةَ غَداً رَجُلاً یًحِبُّ اللهَ وَ رَسولَهُ وَ یَحِبُّهُ اللهُ وَ رَسولُهُ را که مقام علی را تثبیت می کند، حضرت در خیبر بیان نمود. حتی در اوایل بعثت بود که خطاب به قریش فرمود: هر کس از شما اول کسی باشد که با من بیعت می کند، او وصی و وزیر و حتی و وصی و وزیر و خلیفه من خواهد بود [و چنین شخصی علی بود.]قرآن هم همین طور است، در یک جا و دو جا نیست. تنها مسئله ای که هست و اتفاقاً این نیز در کتاب خلافت و ولایت طرح شده، این است که چرا قرآن کریم اسم نبرده است؟ چون به عقیده ما که قائلیم در قرآن تحریفی صورت نگرفته یعنی چیزی از آن کم و یا بدان افزوده نشده است، هیچ گاه اسم حضرت علی به صراحت نیامده بوده است.برای این مسئله دو جهت بیان کرده اند. یکی - که در همین کتاب، آقای محمد تقی شریعتی آن را خوب توضیح داده اند - اینکه قرآن یک راه و روشی دارد و آن این است که در موضوعات، همیشه می خواهد مطلب را به صورت اصل بیان کند نه به صورت فردی و شخصی، و این خودش یک مزیتی است در قرآن. مثلا در مسئله اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُ کفار به این دلیل مأیوس شدند که همیشه میگفتند تا این (پیغمبر) هست نمی شود کاری کرد، وقتی بمیرد دیگر تمام می شود. این، آخرین نقطه امید مخالفین پیغمبر بود. وقتی که دیدند پیغمبر اکرم تدبیر بقای امت را هم کرد که بعد از من تکلیف چیست، مأیوس شدند.مطلب دیگر - که این را نیز سنّی ها هم نوشته اند - اینکه پیغمبر اکرم در روز های آخر عمرش نگرانیِ((وَ اخشَونِ )) را که در آیه قرآن هست داشت،یعنی نگرانی از وضع آینده امت را از داخل امت داشت.1 .نهج البلاغه، خطبه 91