گفتنِ بی‌ترسِ آنچه در دل‌مان می‌گذرد

این نوشته، ترجمه‌ی مقاله‌ای از دنیس ریورز با عنوان «Saying what's in our hearts» است که در بخش سوم کتاب «هفت خان ارتباط» آن را آورده.بنابر یافته‌های کارل راجرز (دهه ۱۹۶۰)، مارگارت و جردن پاول (دهه ۱۹۸۰) و برَد بلَنتون (دهه ۱۹۹۰)، یک دلیل اصلی برای رنج کشیدن مردم در روابطشان با دیگران، وجود دارد که با اصطلاحات روانشناسی نهاد (id)، خود (ego) و فراخود (superego) فهم نمی‌شود. مسئله این است: ما نیاز داریم با حقایق بیش‌تری رو‌به‌رو شویم و بیش‌تر از حقایق بگوییم؛‌ حقایقی درباره‌ی اتفاقاتی که در زندگی‌مان می‌افتد، در مورد اینکه چه احساسی داریم، و درباره‌ی اینکه چه می‌کنیم.بسیاری از آدم‌ها، شاید اغلب ما در برهه‌ای، برای مواجهه با احساسات آزاردهنده و موقعیت‌های دشوار در زندگی، به انواع «مانور پرهیز» متوسل می‌شوند: ممکن است وانمود کنیم اتفاقی نیفتاده، دیگران را سرزنش کنیم، دنبال راهی برای پرهیز از شرمساری باشیم، حواس‌مان را پرت کنیم یا برخوردها را کم کنیم. مشکل این روش‌ها در روبه‌رویی با کشمکش‌های درونی و بیرونی، این است که در دراز مدت فایده‌ای ندارد. اگر تلاش کنیم با تظاهر به اینکه چیزی اشتباه نیست با مشکلاتمان مواجه شویم، خود را در معرض ریسک بی‌حس شدن یا گیج شدن درباره خواسته‌ها و احساسات واقعی‌مان قرار داده‌ایم. از پوسیدگی دندان تا تعمیر خودرو تا ازدواج، مانور پرهیز از ما در مقابل پیامدهای عملی مشکلات محافظت نمی‌کند.ممکن است بپرسید:‌ «این‌ها چه ربطی به مشاوره دارد؟». مشاور کسی است که شما می‌توانید با او روراست باشید. و وقتی شروع می‌کنید حقایق بیش‌تری را به مشاور بگویید، می‌توانید حقایق بیش‌تری را پیش خودتان اقرار کنید، و راه‌‌های صحبت مشفقانه درباره‌ی آن‌ها با دیگران را تمرین کنید.روراست بودن کار ساده‌ای نیست. در سال‌های اول زندگی، به اعتقاد راجرز، بسیاری از ما دریافته‌ایم که اگر احساسات و خواسته‌های واقعی‌مان را بگوییم، آدم‌های مهم زندگی‌مان از ما ناراضی می‌شوند (و من اضافه می‌کنم که حتی ممکن بود سیلی بخوریم!). و از آن‌جا که ما عشق و تایید آن‌ها را می‌خواستیم، شروع کردیم به پسر/دختر خوب بودن و گفتن چیزهایی که برایمان آغوش، کادوی تولد و کیک شکلاتی به ارمغان می‌آورد. اگر خوش‌شانس باشیم، والدین و معلمان ما کمک می‌کنند یاد بگیریم که احساسات خود را به رسمیت بشناسیم و در موردشان به نرمی با دیگران صحبت کنیم. این فرایند بغرنجی است؛ و اغلب اوقات، معلمان و والدین‌مان خودشان برای این مسائل کمک چندانی دریافت نکرده‌اند. پس ممکن نیست بتوانند به ما آنچنان کمکی بکنند. در نتیجه، بسیاری از آدم‌ها در حالی به بزرگ‌سالی می‌رسند که شکاف عمیقی بین آن‌چه واقعاً احساس می‌کنند و آن‌چه در بازیِ نقش به عنوان احساس‌شان بیان می‌شود، وجود دارد؛‌ و هیچ مهارتی برای بستن شکاف ندارند.برای مثال، به عنوان یک کودک قرار است پدر و مادرتان را دوست داشته باشید، نه؟ اما اگر پدرتان هر شب مست به خانه بیاید و مادرتان را بزند چه؟ چطور شکاف بین این که قرار است پدرتان را دوست داشته باشید و این واقعیت که دوستش ندارید را پر می‌کنید؟ این‌ها نمونه‌هایی از موقعیت‌هایی است که آدم‌ها را پیش مشاور می‌آورد (یا شاید سراغ بسته ۶تایی آبجو!). و زندگی پر از این موقعیت‌هاست.لب کلام این است: زندگی سخت و پیچیده است؛ چه آماده باشید، چه نباشید. این‌که تلاش کنید برای رسیدن به خواسته‌ی خود (یا فرار از چیزی که از آن می‌ترسید) چیزی را بگویید یا انجام بدهید که به تعارض و کشمکش نرسد، همیشه وسوسه‌کننده است. حتی اگر به معنی گفتن چیزهایی باشد که واقعاً منظورتان نیست، یا انجام کارهایی که حس خوبی نسبت به آن‌ها ندارید، یا فراموش کردن. بعد از مدتی به این شیوه زندگی کردن، درمی‌یابید که هزینه‌ی چنین رویکردی، دلِ پُر است.تا جایی که من می‌دانم، چوب‌دستی جادویی در روان‌درمانی وجود ندارد تا در چشم برهم زدنی دلی آکنده از غم را سبک کند. روان‌درمانگران در همان قایقی هستند که همه‌ی ما انسان‌ها در آن هستیم. آن‌ها هم مثل مردم عادی افسرده می‌شوند، طلاق می‌گیرند، و دست به خودکشی می‌زنند. شما و کسی که تلاش می‌کنید به او کمک کنید هر دو در همان قایق انسانی هستید. زندگی بدون مشکل وجود ندارد. سقف‌ها چکه می‌کنند. آدم‌هایی که دوستشان دارید مریض می‌شوند و می‌میرند. کاشف به عمل می‌آید که خواسته‌های‌مان در تعارض با خواسته‌ی کسانی‌ست که دوستشان داریم. بهترین توافقات‌مان به‌هم می‌خورد. عشق‌ها رنگ می‌بازند. و این همیشه وسوسه‌کننده است که وانمود کنیم که همه چیز مرتب است. ولی من عمیقاً باور دارم که اگر انتخاب کنیم به جای سروکله زدن با مشکلات ناشی از پرهیز از کشمکش یا خودفریبی (مثل: «اگر یه پیک دیگه بنوشم، بهتر می‌شم»، «چیزی که زنم نمی‌دونه بهش آسیبی نمی‌زنه»، و...)، با مشکلات ناشی از روراست بودن و درگیری با مسائل دست‌وپنجه نرم کنیم، خودمان را بیش‌تر دوست خواهیم داشت.زندگی صادقانه، احتمالاً ساده‌تر نخواهد بود؛ امّا به مراتب رضایت‌بخش‌تر می‌شود. همان زمان که داریم برای درک این موضوع تقلا می‌کنیم، مشاوران خوب، روان‌درمان‌گران، مربیان و دوستان، این دانش را برای‌مان نگه داشته‌اند. به عنوان یک انسان بالغ، برای ما راه‌های بسیاری وجود دارد که وقتی کودک بودیم در دسترس‌مان نبود. ما می‌توانیم یاد بگیریم در مورد مناقشاتمان گفتگو کنیم، با سختی‌ها مقابله کنیم، و بدون تندخویی درباره‌ی احساسات‌مان صادق باشیم. پس واقعیت این است که دیگر لازم نیست از مشکلاتمان فرار کنیم. باید با به خودمان توجه کنیم و مهارت‌های جدیدی یاد بگیریم.مشاور کسی است که شما را به خاطر طفره‌روی‌ها، اشتباهات یا مهارت نداشتن‌ها، سرزنش نمی‌کند. و به ارزش شما به عنوان یک انسان و توانایی‌تان برای گفتن و پذیرش حقیقت، بدون در نظر گرفتن این‌که چه کرده‌اید، باور دارد. همین موضوعات، مشاور را شبیه به کشیش، خاخام، مباشر و یا یک دوست خیلی خوب می‌کند. وقتی در سه یا چهار سالگی شروع کردیم به تظاهر برای جلب رضایت دیگران، تنها راهی بود که برای رسیدن به خواسته‌های‌مان می‌شناختیم. اما حالا بزرگ شده‌ایم و می‌توانیم یادبگیریم به شیوه‌های مسالمت‌آمیز حقیقت را بگوییم و اگر شهامت کافی برای درخواست داشته باشیم، قادریم به خواسته‌های بیشتری برسیم. یک مشاور یا روانپزشک خوب، کسی است که از ما دعوت می‌کند از نقش کودک طفره‌رونده بیرون بیاییم و نقش بزرگ‌سال روراست را بازی کنیم.مشاور، شما را مجبور نمی‌کند حقیقت را بگویید. اگر اجباری در کار باشد، دیگر حقیقت شما نبوده و فقط چیزی گفته‌اید که از شرّ او خلاص شوید. مشاور کسی است که مشتاق است بشنود شما چه احساسی دارید. در این روش «حس بد» وجود ندارد؛ فقط «عمل بد» داریم. بد نیست که از پدر دائم‌الخمرتان متنفر باشید؛ اما پذیرفتنی نیست که تفنگ بردارید و او را بکشید! بخش عمده‌ای از مشاوره، یاد دادن تفاوت این دو به آدم‌هاست. در واقع، هر چه بیش‌تر آدم‌ها بتوانند احساساتشان را تصدیق کنند، کمتر به اقدامات کورکورانه برای ابراز آن‌ها نیاز خواهند داشت.وظیفه‌ی مشاور این نیست که این حرف‌ها را از آدم‌ها بیرون بکشد؛ کار او این است که زمانی که وقت بیرون آمدنش فرامی‌رسد، آن‌جا باشد تا آن‌ها را بشنود و بپذیرد؛ و فرد را به خاطر یادگیری مهارت‌های جدید و لحظه‌های کوچکِ صادق بودن، که به روراستی عمیق فرد کمک می‌کند، تشویق کند. اینجا ارتباط مستقیمی بین مهارت و آگاهی وجود دارد. آدم‌ها میلی به بیان مشکلاتی که حس می‌کنند برایشان کاری نمی‌توانند بکنند، ندارند. هم‌چنان که گفتگوهای مشاوره به فرد کمک می‌کنند احساس کند می‌تواند درباره‌ی مشکلاتش صحبت کند، او بیش از پیش به مواجهه با تعارض‌ها و مشکلات رغبت نشان خواهد داد.وقتی می‌فهمیم که مشاور، ما را همانطور که هستیم -با تمام کاستی‌هایمان- می‌پذیرد، خودمان هم بیش‌تر با خودمان کنار می‌آییم. ما نه فرشته‌ایم، نه شیطان. ما انسان‌هایی معمولی هستیم که تلاش می‌کنیم بفهمیم چطور باید از پس زندگی برآمد. آزمون و خطاهای بسیاری در مسیر وجود دارد و چیزی نیست که بابت آن خجالت بکشیم. هیچ کس، حقیقتاً هیچ کس، نمی‌تواند [کمال] انسان بودن را بیاموزد و اشتباه نکند. ولی تصورش ساده است که وقتی با اشتباهات‌مان تنها هستیم، فکر می‌کنیم احمق‌ترین و بدبخت‌ترین آدم روی زمین هستیم. یک مشاور (یا دوست، مباشر، پدر و مادر و...) خوب، کسی است که به ما کمک می‌کند تصویری واقعی‌تر و بخشنده‌تر از خودمان بسازیم.روابط مبتنی بر پذیرش عمیق، به ما کمک می‌کند از توهم «خوب مطلق» و «بد مطلق» بودن رها شویم، و کمک می‌کند نیازی به حفظ ظاهر نداشته باشیم. حالا می‌توانیم شروع کنیم به اذعان و یادگیری از آن‌چه درون‌مان می‌گذرد. وقتی نیازی به دفاع از اشتباهاتمان نداشته باشیم، می‌توانیم به آن‌ها واقع‌نگرانه نگاه کنیم و از نیاز به تکرار اشتباهات عبور کنیم. یادگیری این چیزی‌ها در تنهایی، سخت است. واقعاً لازم است کسی در این مسیر ما را همراهی کند.بعضی وقت‌ها شما دریافت‌کننده‌ی چنین پذیرشی هستید و وقت‌هایی دیگر، بخشنده‌ی آن. فارغ از اینکه کدام نقش را بازی می‌کنید،‌ مفید است که بدانید گفتگوهای صادقانه، غم‌خوارانه و هم‌دلانه (سه اصل کارل راجرز)، به خودی خود، یادگیری عمیقی را به جریان خواهند انداخت که به آن «التیام» می‌گوییم. «التیام» واژه‌ای زیبا و استعاره‌ای قدرتمند برای تغییر مثبت است. ولی در عین حال واژه‌ای گمراه‌کننده است چرا که اهمیت یادگیری و ظرفیت افراد برای یادگیری روش‌های تازه‌ی ارتباط با دیگران و حرکت در مسیر زندگی را کمرنگ می‌کند.این‌ها پنج مورد از «یادگیری عمیق» است که تقریباً در همه‌ی گفتگوهای حمایتی و هم‌دلانه اتفاق می‌افتد:در توجه به دیگری با طمأنینه و پذیرش، به او یاد می‌دهید که به خودش به همان شیوه توجه کند.در غم‌خواری برای دیگران، به آن‌ها می‌آموزید که چطور غم‌خوار خود و دیگران باشند.هر چه بیش‌تر با احساسات خود روبه‌رو شوید و آن‌ها را بپذیرید، بیش‌تر می‌توانید برای کسی که در تکاپو برای مواجهه و پذیرش احساساتش است، شاهدی حمایت‌گر باشید.در بخشش آدم‌ها به خاطر انسان بودن و اشتباه کردن و محدود بودن، به آن‌ها یاد می‌دهید خودشان را ببخشند و از نو شروع کنند، و کمک‌شان می‌کنید در قبال دیگران هم بخشنده‌تر باشند.با برقراری گفتگوهایی که در آن‌ها احساسات به رسمیت شناخته شده و صادقانه به‌اشتراک گذاشته می‌شوتد، و به کاوش برای اقدامات جایگزین می‌پردازید، می‌توانید به دیگری کمک کنید که ببیند می‌تواند گفتگوهایی صادقانه و ثمربخش با آدم‌های مهم زندگی‌اش داشته باشد.این تجربیات متعلق به همه است؛ چرا که جزئی از انسان بودن است. این‌ها برای ماست که یاد بگیریم و به‌واسطه‌ی غم‌خواری، صداقت و هم‌دلی، به دیگران ببخشیم. من معتقدم این اصول، جوهر مشاوره هستند.پانوشت:‌ در میانه ترجمه‌ی مقاله، یادم افتاد که چون با کتاب در سایتی فارسی‌زبان آشنا شدم و اشاره‌ای به ترجمه نشده بود، با پیش‌فرض «ترجمه‌ای ندارد» مشغول به کار شده‌ام. نکند ترجمه شده و دارم کار بیهوده‌ای می‌کنم؟! پس گشتم و دیدم حدسم درست بوده و ترجمه‌ای از این کتاب وجود دارد. اما برای فرار از کارهای نیمه‌کاره، با این بهانه که «ترجمه‌ی من -با همه‌ی عیبش- به واسطه‌ی متعلق به من بودن، دست کم برای خودم ارزشمند است»، کار را تمام کردم. نسخه الکترونیکی ترجمه‌ی این کتاب را می‌توانید به قیمت دو لیوان شیر از فیدیبو یا حتی کمی ارزان‌تر از کتاب‌راه تهیه کنید.