زباله‌های کثیف

نگاهی به عملکرد در برابر پسماندهاامین نوید/ دانشجوی دوره‌ی کارشناسی رشته‌ی مهندسی شیمی دانشگاه صنعتی شریفموضوع دفع زباله از زمانی مطرح شده‌ است که انسان‌ها به صورت اجتماعی به‌هم‌پیوسته و در یک مکان در کنار یکدیگر، زندگی را آغاز کردند. برایاولین بار، مسئله‌ی جمع‌آوری استخوان‌های شکار، وسایل و ابزار شکسته در یک محل مطرح شد. جمع‌آوری فاضلاب‌ها و زباله‌ها عملاً زمانی انجام گرفت که طایفه‌های مختلف انسانی به‌هم‌پیوسته از شیوه‌ی چادرنشینی تغییر زندگی دادند. برای مثال در تمدن هند از ۶۵۰۰ سال پیش، دفع فضولات مورد توجه واقع شد به طوری که کانال‌هایی برای هدایت فاضلاب در منطقه‌ی هاراپا دیده شده‌است و یا چینی‌ها در ۳۰۰۰ سال قبل نسبت به مواد هوموسی زباله‌ها و استفاده‌ی آن در کشاورزی قوانینی داشته‌اند[۱].با توجه به گسترش صنعت و تغییر نوع زندگی جوامع بشری، زباله‌ها نیز تغییر کرده و علاوه ‌بر افزایش در میزان تولید، ویژگی‌های متفاوتی نیز پیداکرده‌اند که مشکلات متنوعی را هم دربرداشته‌ است. اگرچه این مشکلات در کشور‌های توسعه‌یافته‌ی فرهنگی تا حدودی حل شده‌، اما در کشور‌های دیگر به معضلی جدی تبدیل شده‌ است؛ هرچند صحبت از مشکلات زباله‌ها بحثی ملی نبوده و همه‌ی جوامع را به خود مشغول کرده‌است. به طوری که امروز،لکه‌ی بزرگی از زباله در اقیانوس آرام شکل گرفته که مساحت آن سه برابر مساحت کشور فرانسه است و زندگی موجودات دریایی را تحت تاثیر قرار داده. این پلاستیک‌ها یا به ‌طور مستقیم باعث مرگ جانداران می‌شود یا به صورت میکروپلاستیک‌ها در بدن آنان تجمع یافته و به مرور وارد بدن انسان‌ها می‌شود که مهم‌ترین مضرات آن سرطان به دلیل رادیکال‌های موجود در آن و انتقال بیماری‌هایی همچون وبا و مالاریا در سطح جهان است.کشورهایی که در برابر پلاستیک اقداماتی انجام داده‌اند.حجم قابل توجهی از زباله‌ها را زباله‌های شهری تشکیل می‌دهد که در طیف‌های متنوعی از قبیل زباله‌های تر، بیمارستانی، خشک و نخاله‌های ساختمانی و... تقسیم بندی می‌شوند که به طور کلی آلودگی آب، خاک، هوا و هجوم جانداران موذی را در پی دارند. بنا بر گزارش خبرگزاری میزان، روزانه در ایران ۵۰۰۰۰ تن زباله تولید می‌شود که دو برابر تولید جهانی به ازای هر نفر است و حدود ده درصد آن‌ها بازیافت می‌شود. البته طی تحقیقی که در منطقه‌ی هفت تهران انجام شده بود، مشخص گردید که افراد، بازیافت پسماندهای خانگی خود را در سطح بالایی انجام داده‌اند (میانگین ۰۹/۳ از پنج[۲]) که بیانگر این نکته است که در صورت ایجاد شرایط مناسب، اعم از فرهنگی و مکانیکی، جامعه مایل به رعایت هنجارهای محیط زیستی است. تاریخ نشان داده است که ایجاد تفکر سیستمی در خصوص مسائل محیط زیستی در جوامع مختلف اثرات مطلوبی را برجای گذاشته است؛ نمونه‌ی خارجی آن را می‌توان در جنبش‌های محیط زیستی در کشورهای اسکاندیناوی مشاهده کرد و یا برای نمونه‌ی داخلی آن می‌توان مقابله‌ی مردم آذربایجان شرقی با قطع درختان جنگل‌های ارس‌باران یا جلوگیری از خشک شدن قنات توسط مردم به علت حفر چاه در نزدیکی یکی از قنات‌های خراسان، که باعث ثبت جهانی آن قنات شد، را نام برد. صحبت از مشکلات زباله‌ها بحثی ملی نبوده و همه‌ی جوامع را به خود مشغول کرده ‌است. به طوری که امروز، لکه‌ی بزرگی از زباله در اقیانوس آرام شکل گرفته که مساحت آن سه برابر مساحت کشور فرانسه است.خطرناک‌ترین نوع زباله‌ها، زباله‌های بیمارستانی هستند که باید جدا از سایر انواع زباله‌ها دفع شوند. طی تحقیقی مشخص شده است که حدود هفتادوپنج الی نود درصد این زباله‌ها مانند زباله‌های خانگی هستند ولی بیست‌وپنج الی ده درصد باقی‌مانده، شامل زباله‌هایی است که رفع آن به شیوه‌ی معمول خطرات قابل توجهی را برای محیط دارد. به دلیل آگاهی کم افراد در این موضوع، شاهد دفع غیراصولی این پسماندها بوده‌ایم که باعث انتقال بیماری‌های خطرناک می‌شوند. به همین دلیل آموزش کارکنان و تشویق آنان اهمیت بسزایی در تصحیح این امر دارد.بخش قابل توجهی از زباله‌ها در جهان را پلاستیک تشکیل می‌دهد. پلیمری طبیعی که به دلیل شکل‌پذیری آسان و ارزان‌بودن، مصارف قابل توجهی در جهان پیدا کرده ‌است. تولید آن به قرن بیست میلادی برمی‌گردد ولی در این مدت کم، به شدت چهره‌ی چند میلیارد ساله‌ی زمین را دگرگون کرده است. در همین راستا جوامع بین‌المللی اقداماتی انجام داده‌اند؛ در بیست ژولای امسال، پاناما به عنوان جدیدترین عضو، به جمع تحریم کنندگان کیسه‌های پلاستیکی پیوست. این درحالی است که تا کنون بیش از نود کشور اقدامات مشابهی انجام داده‌اند و سی‌وشش کشور با استفاده از مالیات و عوارض،استفاده از ظروف پلاستیکی را محدود کرده‌اند. این محدودیت‌ها در آفریقا شدت بیشتری دارد؛ به طوری که در بعضی کشور‌ها حبس نیز برای مجازات استفاده از ظروف پلاستیکی در نظر گرفته شده‌ است. شکل یک نشان‌دهنده‌ی کشورهایی است که اقداماتی مشابه انجام داده‌اند[۳]. این درحالی است که مدیر طرح‌های عمرانی وزارت علوم در سال پیش، بیان کرده است که براساس بخش‌نامه‌ای که به دانشگاه‌ها ابلاغ شده‌ است، باید تمامی ظروف یکبار مصرف پلاستیکی تا پایان سال نودونه از گردونه‌ی مصرف دانشگاه‌ها خارج شود[۴]. هرچند ماندگاری و اثرات نامطلوب پلاستیک تا سال‌ها روی کره‌ی زمین باقی می‌ماند. اما متاسفانه امروزه، توجه به بقیه‌ی جنبه‌های مشکلات محیط زیستی اهمیت بیشتری یافته است؛ به گونه‌ای که استفاده از روشی که باعث به وجود آمدن گازهای گلخانه‌ای کمی می‌شود، ارجح‌تر از روشی شده است که پلاستیک کمتری تولید می‌کند. همچنین این موضوع در بقیه موارد اقتصادی نیز دیده‌ می‌شود؛ برای مثال کشور پاناما استفاده از ظروف پلاستیکی را برای داروها و مواد غذایی فاسدشدنی مجاز اعلام کرده ‌است.اگرچه اقدامات روبه‌جلویی از سوی دولت و مسئولان صورت گرفته ولی این اقدامات اصلاً کافی نبوده و نیازمند توجه بیشتر جامعه به این موضوع است.پس از سال ۱۲۸۲ و تصویب قانون بلدیه، نظافت شهری بر عهده‌ی شهرداری بوده‌ است ولی صد سال بعد از آن در سال ۱۳۸۳ قانون مدیریت پسماند در ایران تصویب شد که بنا به آن مقابله با پسماند وظیفه‌ای عمومی تلقی می‌شود. همانگونه که در ابتدا گفته شد موضوع زباله‌ها یک موضوع ملی نیست بلکه بین‌المللی است. این موضوع روی تک‌تک افراد جامعه نیز تاثیرگذاراست و هیچ‌گاه یک بحث فردی نبوده است، لذا توجه همه‌ی افراد جامعه به این موضوع را می‌طلبد.مراجع:زباله و دفع بهداشتی آن شامل: طبقه بندی، جمع آوری، تهیه کمپست و دفن بهداشتیبررسی تاثیر هنجارهای زیست محیطی بر بازیافت پسماندهای ‌خانگی:مورد مطالعه منطقه هفت تهران، بنفشه آقایی ابیانهwww.economist.comخبرگزاری ایرنابرای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام دوهفته‌نامه‌ی دانشجویی «داد» کلیک کنید.