درباره ی مادرم

مادر من زن بزرگی و قدرتمندیست، ولی از دور چنین به نظر نمی رسد. باید از نزدیک بشناسیش، باید مثل عمه ناهید تا مرز آن یکی دنیا برسی که متوجه شوی او کیست، یا اینکه مثل من دخترش باشی، ۲۳ سال‌باهاش زندگی کرده باشی تا بفهمی‌. بقیه بعید میدانم خیلی بدانند این موضوع را، انگار راز عجیبی در اوست، من امروز می خواهم این راز را برای آنان که او را نمیشناسند (حق معرفتها) برملا کنم. نه اینکه چون مادرم است و دوستش دارم نه، چون عمیقا اعتقاد دارم آدم بزرگیست، و باید بزرگان را از تو پستوها پیداشان کرد و به بقیه شناساند، چون آدم درست معمولا رسانه ای نمیشود. اصلا شما مرحمت کنید تصور کنید منظور نویسنده مادر خودش نیست، یک غریبه، میخواهم داستان یک غریبه ای را بگویم‌. مادرم کم حرف است، خیلی کم حرف، خیلی خیلی کم حرف! از آنها که باید التماسشان کنی سخن بگوید، حواسش فقط به زندگی خودش است، چه احمدی نژاد رییس‌جمهور باشد چه روحانی، چه ترامپ ببرد چه بایدن، چه در خانواده ی پدری دعوا باشد چه صلح، اساسا انگار مادرم مال یک دنیای دیگریست! نه اینکه بیخیال باشد ها، نه! اتفاقا خیلی حواسش جمع است، ولی اعتقاد دارد مسائلی که از دایره ی کنترلش خارج است ارزش صرف فکر و انرژی ندارند. من بچه که بودم فکر میکردم چقدر اشتباه میکند! آخر همه ی مردم میدانستند که سبقه ی فلان سیاستمدار چیست، اوضاع بازار کجا خوب است، که آمد و چی شد و کی رفت و کی ماند، اما ما نمیدانستیم، پدرم که کلا اهل دنیای دیگریست، مادرم هم که گفتم. اما‌هرچه بزرگتر شدم دیدم چقدر مادر راست میگفت! اگر همه ی ما انرژیمان را صرف کاری کنیم که واقعا موثر است چقدر زندگی شخصی و جمعی مان بهتر میشود! مادر من بسیار کم صحبت میکند، برای من حراف که دنبال گوش شنوا میگردم مادرم بهترین مونس است، او با صبوری به حرف های من گوش میدهد و من بالا پایین می پرم و استدلال میکنم و گاهی چرت و پرت میگویم و مسخره بازی در می آورم، و همچنان مادرم با صبوری فراوان، گویی اولین روزیست که من را ملاقات میکند به حرف هایم گوش میدهد. حالا نوبت مادرم میشود که نظرش را بدهد، ولی او در اکثر اوقات میگوید اطلاعاتی ندارد و نمی‌تواند منصفانه راهنمایی ام کند‌. قبلا از این اخلاقش خوشم نمی آمد،احساس میکردم این همه حرف و جنب و جوش من پس چرا بازخوردی ندارد؟ اما بزرگتر که شدم فهمیدم چقدر چیز خوبیست وقتی دانش چیزی را نداری با اعتماد به نفس راحت بگویی نمیدانم! اکثر مادران اطرافم با تصور اینکه ۴ پیراهن بیشتر از فززندشان پاره کرده اند و حال به مثابه ی کوهی با تجربه در مقابل جوانی نوپا هستند، تصورات، تعصبات و غالبا افکار بی اساسشان را به فرزندانشان تحمیل میکنند‌. آن ها را آنقدر کنترل میکنند تا چنان باشند که مادر خواهد! مادر من چنین نبود، اصلا و ابدا! بعید میدانم بنیان گذاران مکتب لیبرالیسم از مادر من بیشتر طرفدار آزادی بوده باشند! او آزاد است و آزادانه می اندیشد، و مهم تر از همه، برای من آزادی میخواهد. هیچ وقت به خاطر نمی آورم که در مقابل فکری، عقیده ای، کاری مادرم مرا محدود کرده باشد. نه که ناراضی باشد و نگفته باشد، بلکه منظورم آزادی به مفهوم عمیق تر آن است. او به راحتی می پذیرد که درست و غلط در ذهن او با ذهن من متفاوت است، و حتی فراتر از آن میرود، مرزبندی های قطعی درست و غلطش را بسیار محدود میکند تا ذهنش همیشه نسبت به داده های جدید باز باشد. با‌تمام این اوصاف، او همیشه به یک جمله پایبند بود و اساس تربیتی ما بر آن بود:"هرچه بر خود نمی‌پسندی برای دیگران نیز مپسند". اگر میتوانستم به سیاره ای دیگر سفر کنم و به موجودات فرازمینی یک جمله ی خلاصه از بزرگترین یافته ی قرن ها زندگی بشر در کره ی زمین بگویم همین بود! تمام دین ها با وعده ی بهشت و جهنمشان و تمام حکومت ها با قوانین کیفری آمده اند که مردم را مجاب به عمل به این جمله کنند! چرا که اگر هر کس به نفع عموم عمل کند منفعت یکایک افراد از حالتی که همه خودخواه باشند بیشتر خواهد بود. (در پرانتز بگویم که شاخه ای از ریاضیات به اسم نظریه بازی دقیقا همین مفاهیم را مدل سازی میکنند، و در مثال معروف "چالش زندانی" اثبات میشود که بهترین نقطه تعادل جامعه با عمل به نفع عموم حاصل‌میشود). مادر من هنوز هم برای من عجیب ترین فردیست که تا به حال دیده ام! به هیچ انسان دیگری که دیده ام شباهتی ندارد و در هیچ گروه بندی ای نمی گنجد! اگر مادرم نبود، مثلا هم کلاسی ام بود، هیچ وقت با او دوست صمیمی نمیشدم یا اگر مرد هم سن من بود هیچ وقت با او ازدواج نمیکردم. به همین دلیل اگر او مادرم نمی شد هیچ وقت شاید نمی فهمیدم چنان افرادی اصلا در جهان وجود دارند! افراد بی ادعا، اهل عمل، تاثیرگذار، اهل‌سازشکاری، لیبرال و در عین حال غالبا خاموش! من این را برای افراد شلوغی مثل خودم نوشتم که اندازه ی من خوش شانس نبودند که چنین افرادی را از زاویه ی داخل زندگیشان مشاهده کنند. مادر من شاید بهترین کسی نباشد که بتوانم باهاش سفرهای عجیب برم یا راجع به شغلم و آرزوهام باهاش صحبت کنم، ولی‌ او قطعا درست ترین فردیست که در زندگیم دیده ام، کسی که از نظر من مهم ترین جمله ی تاریخ را اصل‌ زندگی‌خودش و فرزندانش قرار داد و به من آموخت که کاشتن بذر یک مکتب فکری همچون آزاده خواهی، با‌ تفنگ و غصب قدرت و سخنگویی پشت تریبون در حضور صدها رسانه نیست، بلکه با افروختن چراغ خویشتن در یک خانه ی کوچک در قلب پرهیاهوترین کشور دنیاست!