آفت کش ها و پیراهن سمی مده آ

در اساطیر یونان آمده است که مده آی جادوگر به رقیب عشقی خود که او را نزد همسرش جیسون یافته بود لباسی هدیه کرد که دارای خصوصیاتی سحرآمیز بود و پس از پوشیدن موجب مرگ رقیب شد. این لباس مسموم دارای همتایی امروزی است که آفت کش سیستمیک نام دارد. مواد شیمیایی که با هدف از بین بردن آفات و بیماری های مزارع و باغات قادرند گیاهان و جانوران را به موجوداتی سمی مشابه لباس مده آ بدل کنند.دنیای سموم سیستمیک دنیایی ترسناک و غیرطبیعی است که عوارض خطرناک آن از مرز تصور انسان قرن بیستم که باب استفاده از این سموم را در زندگی بشر باز کرد خارج بود. دنیایی که در آن هر حشره که برگ گیاهی را بجود یا شیره آن را بمکد محکوم به نابودی است. دنیایی که در آن اگر ککی سگی را بگزد خواهد مرد، چون خون جاری در رگ های سگ مسموم شده است. در این جهان، حشرات ممکن است در اثر گازهای ساطع شده از درختانی که حتی با آن تماس نداشته اند بمیرند. دنیایی که در آن زنبورهای عسل ممکن است شهد مسموم به کندو بیاورند و عسل های سمی تولید کنند.مصرف لجام گسیخته آفت کش ها طی یک سده گذشته به نحوی بوده است که نفوذ این مواد شیمیایی به داخل بدن ماهی ها، پرندگان، خزندگان و جانوران اهلی و وحشی سراسر جهان اجتناب ناپذیر شده است. امروز می توان این مواد مسموم را در غلظت های زیاد تا کم، در بدن ماهیان، دریاچه های دوردست، کوهستان ها، یخچال ها، کرم های خاکی، تخم های پرندگان و حتی در شیر مادر و بافت های جنین انسان نیز یافت.تمام این اتفاقات در اثر افزایش ناگهانی رشد صنایع شیمیایی سازنده آفت کش ها شروع شد که در بدو امر محصول جنگ جهانی دوم بود. در واقع در حین تهیه مواد شیمیایی برای مقاصد جنگ، نظامیان با موادی مواجه شدند که برای حشرات کشنده بود. نتیجه این مواجهه، تولید بی انتهای آفت کش ها بود. ترکیباتی ساخته دست انسان، از طریق تغییرات مولکول ها و جایگزین کردن اتم ها و تغییر در ترتیبات آنها که در آزمایشگاه ها تولید می شدند و کاملا با حشره کش های ساده قبل از جنگ تفاوت داشتند. آنچه آفت کش های شیمیایی را از حشره کش های معدنی -که طی قرن ها مورد استفاده انسان بود- متمایز می کرد قدرت بسیار بالای کشندگی آنها و قابلیت نفوذشان به اساسی ترین فرایندهای حیاتی موجودات زنده بود که موجب تغییرات مخرب و غیرقابل برگشتی در طبیعت می شد. بخش بزرگی از این مواد به یکی از دو گروه بزرگ مواد شیمیایی تعلق دارند. یک گروه سموم وابسته به د.د.ت هستند که به سموم کلره موسوم اند و دیگری سموم آلی فسفره هستند. جالب اینجاست که تمامی آنها بر پایه اتم های کربن ساخته شده اند، همان جزء ضروری سازنده بدن موجودات زنده که با دستکاری انسان می تواند به ترکیباتی مرگ آور و ویرانگر تبدیل شود. البته اطلاق نام کلی این سموم به آفت کش ها به منزله استفاده از آنها صرفا برای آفات نیستند و دامنه کاربرد آنها علاوه بر حشرات، علف های هرز و بیماری های گیاهی و دامی را در بر می گیرد.امروزه آفت کش ها به نحوی در محیط زیست پیرامون ما پراکنده شده اند که می توان گفت تقریبا در همه جا یافت می شوند. درست است که برخی سموم پرخطر کلره یا فسفره مطابق ضوابط محیط زیستی بین المللی از چرخه مصرف حذف شده اند. ولی خوش بینانه است اگر تصور شود بقایای سموم مصرف شده در صد سال گذشته در طبیعت و جانداران از بین رفته است. شوربختانه آنچه هنوز مشاهده می شود این است که چرخ کارخانه عظیمی که انسان برای ساخت انواع ترکیبات شیمیایی پدید آورده است همچنان پرشتاب می چرخد. هرچند وقت یک بار نیز سمومی به عنوان جهش زا یا سرطان زا از رده خارج می شود، اما همزمان ده ها ماده جدید جای آن را می گیرد که در بیشتر موارد پیامدهای آن چندان شناخته شده نیست. به راستی چرا وقتی ما درباره اثرات زیانبار بسیاری از موضوعات مانند تشعشع ها این همه وحشت زده ایم، نسبت به اثرات مشابه سموم شیمیایی که آن را به وفور در محیط زندگی خود پراکنده ایم بی تفاوت هستیم؟/ روزنامه اعتماد