مصاحبه دکتر کبریایی و دکتر نصیری

دکتر کبریایی عضو هیئت علمی دانشکده هوافضا و عضو هیئت مدیره شرکت آرسین، مدیریت مرکز کارآفرینی دانشگاه را در سابقه اجرایی خود دارند. دکتر نصیری نیز دانش‌آموخته شریف و مدیرعامل این شرکت هستند. با این دو بزرگوار به گفت‌وگو نشستیم و از آسیب‌ها و انتقادات وارد بر فضای نوآوری و کارآفرینی شریف به‌ویژه پارک علم و فناوری صحبت کردیم.نیاز دانشگاه را در زمینه فعالیت‌های استارت‌آپی و کارآفرینی چطور می‌بینید؟کبریایی: اگر ببینیم علت به وجود آمدن رشته‌هایی که ما تحت عنوان مهندسی می‌شناسیم چه بوده می‌بینیم خیلی از رشته‌های فعلی ساخته شرکت ماشین‌‌سازی فورد بوده که به تعدادی متخصص احتیاج داشته پس عناوینی معرفی می‌کند و اسم می‌گذارد روی دانش‌ها. اصلا دانشگاه‌ها برای اینکه بتوانند صنعت را جلو ببرند به وجود آمدند.حجم مهاجرت و بیکاری کشور را رصد کنیم می‌بینیم آن رسالت دارد فراموش می‌شود، بچه‌ها را می‌فرستیم دانشگاه و بعد کار. اصلا دانشگاه رسالتش این است که بتواند آدم‌ها را تربیت کند که به درد صنعت کشور بخورد. نه به درد صنعت سیلیکون‌ولی و اروپا. بنابراین این نیاز نیست، به نظر من وظیفه‌اش بوده. ماهیت وجودی شریف برای این است که بتواند افراد مفیدی برای کار تربیت کند، تا اندازه‌ای که به درد کشور بخورد، اینقدر سطح توقع‌شان را بالا نبرد که بخواهند مهاجرت کنند و چیزهایی یاد ندهد که وقتی وارد صنعت می‌شوند ۴ سال‌شان را بلااستفاده بدانند. کشور باید یک تجدید نظر درباره نگاهی که به دانشگاه‌ها دارد بکند. در دنیا می‌بینیم، مفاهیمی که در دوره‌های کارشناسی‌شان درس می‌دهند موضوعات بین رشته‌ای و موضوعات کلی می‌شود، بحث‌های ورود به بازار کار و ایجاد کار. این‌ها را ما باید ایجاد کنیم که بتوانیم از این نیرویی که داریم برایش هزینه می‌کنیم استفاده کنیم.وارد مسئله پارک علم و فناوری شویم، مختصر بفرمایید چه مسیری را تا اینجا طی کرده و نقاط قوت و ضعفش چه بوده؟نصیری: شاید کمتر مجموعه‌ای باشد مثل ما که از هسته اولیه تیم‌شان همه فارغ التحصیل شریف هستند و سال‌های طولانی با دانشگاه ارتباط داشتند و دارند و این باعث شده که از ضعف‌ها و از محاسنی که دانشگاه دارد بتوانیم آگاه‌تر شویم.به نظرم آسیب اصلی که الان پارک درگیرش شده فردمحوری و ترکیب ساختار است. ببینید حالا در بحث‌های مدیریتی ما دو نوع مدیریت داریم. یک مدیریت دیسنترالایز یا توزیع شده، یک مدیریت سنترالایز که زیر یک هرم قرار می‌گیرد. همه می‌دانیم که معمولا مدیریت‌هایی که هرمی‌است و شخص‌محور هست رفته‌رفته به سمت سلیقه‌ای بودن و حالا به نوعی به سمت فساد کشیده می‌شود. به مرور تمام مدیریت‌های جزئی که در اختیار اساتید بود منحل شد و سپس همه چیز تحت نظارت یک مدیر پارک بود و انتخاب افراد هم بر اساس شایستگی تحصیلی و اجرایی نبود. یکی از مشکلاتی که ما دیدیم و احتمالا مدیران هنوز توجه نکرده اند یک راهکاری هست که پارک در پیش گرفت و خودش را بین وزارت علوم، معاونت علمی‌فناوری، ریاست جمهوری و دانشگاه یک عنصر بی طرف قرار داد و توانست خودش را از پاسخگو بودن جدا کند و یک مجموعه مستقل از نظر پاسخگویی، و از طرفی یکپارچه از نظر مدیریتی. نکته این است که به هر حال مجموعه فرد محور می‌تواند به سمت فساد برود. یکی از آسیب‌های جدی که به عنوان افتخار پارک مطرح است ناحیه نوآوری شریف است. کسانی که از بیرون دارند به داستان نگاه می‌کنند خیلی زیباست و همه لذت می‌برند ولی با اطلاع از جزئیات می‌بینیم این ناحیه نوآوری برخلاف آن چیزی که دارد گفته می‌شود عمل کرده. در گذشته دانشجویان و فارغ‌التحصیلان وقتی تصمیم می‌گرفتند کاری کنند، می‌آمدند اطراف شریف چون به هر حال با دانشگاه ارتباط داشتند، یک واحدی را اجاره می‌کردند یا بعضا می‌خریدند و مشغول به کار می‌شدند. این منطقه اطراف دانشگاه هم قیمت‌های پایینی داشت ولی اتفاقی که رخ داد، با تبلیغاتی که در خصوص ناحیه نوآوری شریف شد و امتیازاتی که داده شد مثل معافیت‌های مالیاتی و بیمه و مزایای دیگری که محل‌های مسکونی می‌شود به عنوان محله تجاری و اداری مطرح شود باعث شد که به جای اینکه فارغ‌التحصیلان شریف که پولی نداشتند که می‌آمدند چنین کاری می‌کردند، کمپانی‌های دیگری خارج شریف ورود کردند به داخل ناحیه نوآوری شریف و شروع کردن به زمین و ساختمان و خانه خریدن و اتفاقی که افتاد قیمت زمین‌های اطراف دانشگاه به شدت افزایش پیدا کرد و دقیقا این منجر به این شد که افرادی که دلشان می‌خواست کارآفرینی کنند و مشغول به کار شوند ناچار شدند از ناحیه نوآوری شریف فرار کنند. ارزیابی کنید و ببینید از افرادی که دارند فعالیت اقتصادی می‌کنند چند درصد‌شان فارغ التحصیل شریف هستند و چند درصدشان افرادی هستند که اصلا در رشته‌های دیگر کار می‌کنند. نشان می‌دهد که ما با این تبلیغاتی که انجام داده‌ایم باعث شده فارغ التحصیلان‌مان را از این ناحیه فراری دهیم که ما فکر می‌کردیم این باعث جذب آن‌ها می‌شود.یعنی این قوانین هرچند در ظاهر مفید به نظر می‌رسد ولی در باطن باعث می‌شود پارک از هدف اصلی‌اش که کمک به دانشجویان و کارآفرینی است کاملا دور شود.نصیری: دقیقا. جای اینکه بیاییم امتیازاتی را به عنوان ناحیه نوآوری شریف بدهیم که این امتیازات منجرشود که دانشجویان و اساتید بیایند استفاده کنند، کمپانی‌های دیگری دارند از این بهره می‌برند.کبریایی: ما که در شرکت خصوصی بودیم می‌دانیم مهم‌ترین نکته‌ای که می‌تواند باعث شود یک شرکت پا بگیرد و زنده بماند این است که بتواند در یک جایی چند سال مستقر باشد. یعنی آن فضای فیزیکی همیشه برای شرکت‌های کوچک چیز مهمی‌هست اما شریف از نظر فیزیکی پارکش فضایی ندارد. درستش این بود که اگر هم پارک می‌خواست اینجا را ناحیه نوآوری کند می‌رفت اول تمام منطقه را می‌خرید بعد می‌گفت به کسانی که عضو پارک می‌شوند این فضا را می‌دهیم که شما بتوانید پا بگیرید و بعد بروید.حال با توجه به این نقدها و آسیب‌ها مدل مطلوب و کاری که بشود الان عملی کرد به نظر شما چیست؟ برای مدیریت جدید چه راهکار‌هایی دارید؟کبریایی: الان یک جوی در کشور به وجود آمده که همه این را ارزش می‌دانند که یک کار دانش‌بنیان در کشور صورت بگیرد و هر کسی که این کار را دارد می‌کند یک قهرمان ملی شناخته می‌شود ولی ببینید واقعاً حال او خوب است؟ اینقدر که یک تعریف‌های بی‌پایه روی این موضوع می‌شود آیا واقعاً در کشور و حداقل در دانشگاه این موضوع ارزش است؟ نه! دنیا را هم که نگاه کنیم دانشگاه وظیفه‌اش این است که یک سری پروژه‌های لبه علم را بردارد انجام دهد، یک سری آدم را تربیت کند که بعد این‌ها بیایند بعد از اینکه از دانشگاه خارج می‌شوند آن فعالیت‌ها را تبدیل به تکنولوژی کنند. اگر دانشگاه دارد قبول می‌کند که استادش قرار است کار تکنولوژیک انجام دهد باید بپذیرد که استاد لازم نیست سالی 5 تا مقاله بدهد. می‌گویند تو باید بروی در راستای دانش کار کنی، بعد می‌گویند تکنولوژی ارزش است!الان متاسفانه دیگر صنعت از دانشگاه دست بریده. به دانشگاه یک پروژه می‌دهد. استاد به این فکر می‌کند که من اگر از این مقاله در نیاورم چه فایده‌ای برای من دارد؟ برای همین دانشگاه دارد کنار زده می‌شود و شرکت‌های دانش بنیان جای دانشگاه را برای صنعت دارند می‌گیرند. به فکر مقاله دادن و این بحث‌ها نیستند، اتفاقا خیلی از دانش‌شان صیانت می‌کنند و این کمک می‌کند که کشور بتواند پیشرفت کند. به همین دلیل به نظرم این ساختار باید کلا درست شود و تا وقتی به h-index و مقاله فکر می‌کنیم نمی‌شود این دو را مربوط کرد.اگر نکته‌ای به عنوان سخن پایانی دارید بفرمایید.نصیری: ما هیچ کدام‌مان نه درس مدیریت و شرکت‌داری نخوانده بودیم. دوست داشتیم کار کنیم و تجربی یک چیزهایی یاد گرفتیم و بعد از آن هم باز وقتی وارد فضای کار شدیم به صورت تجربی کماکان این موارد برایمان آموخته شد و یا کتاب‌هایی خواندیم و دوره‌هایی رفتیم ولی دانشگاه در این شرایط هیچ کمکی به ما نکرد. پارک هم دارد کماکان همین فرایند را جلو می‌برد. این مراکز فقط آمدند از دستاورد‌هایی که ما زحمت کشیده بودیم استفاده کردند و این آسیب را به ما نشان داد که دانشگاه یک خلایی دارد که که دارد بزرگتر هم می‌شود، آن هم خلا تربیت نیروی انسانی است. در حال حاضر مرکز کارآفرینی ادغام شد در پارک و می‌شود گفت مرکز کارآفرینی به عنوان یک واحد بی‌ارزش شناخته می‌شود. در حالی که در دنیا برعکس است. تمام پارک و مجموعه‌های کارآفرینی زیر مجموعه مرکز کارآفرینی هستند، چون این مرکز دانشجویان را تربیت می‌کند. باید اسمش را می‌گذاشتیم مرکز تربیت نیرو انسانی. پیشنهاد من این است که ما باید داخل شریف یک واحدی تحت عنوان مجموعه تربیت نیروی انسانی داشته باشیم که این تربیت نیروی انسانی وظیفه‌اش ارتباط دانشگاه و صنعت است. یک معلم آیا با تعداد پابلیکیشن و معدلش باید استخدام شود؟ نمی‌گوییم که هر کسی از دانشگاه فارغ التحصیل شد باید بیاید کارآفرینی شود، اتفاقا اینطور نیست. در دنیا نگاه کنید چه تعداد کارآفرین داریم و چه تعداد کارمند و متخصص و کارگر. اشتباهی که داخل دانشگاه صورت گرفته هیچ بستری برای آموزش نیرو انسانی، فرهنگ کار، ارتباطات، روانشناسی و شخصیت‌شناسی نیست. به نظرم باید مرکز تربیت نیروی انسانی اینقدر قدرتمند باشد که خود دانشگاه و مجموعه پژوهشی و آموزشی بیاید زیر مجموعه این قرار بگیرد و اصلا او به دانشگاه بگوید چه سیلابسی را باید تدریس کند. چون می‌خواهد این آدم را ببرد و از او استفاده کند. من خیلی ناراحت هستم و خیلی دلم می‌سوزد چون به هر حال زمان زیادی ما در داخل این دانشگاه تحصیل کردیم و من بچه‌های توانمندی را می‌بینم که واقعاً دلشان می‌خواهد در ایران کار کنند ولی اولا بلد نیستند کار کنند و دوما کسی اصلا خوشش نمی‌آید از این‌ها کار بگیرد و این منجر به این می‌شود که این‌ها تنها راه‌شان این است که از کشور بروند یا اگر در کشور بمانند یک فردی می‌شوند که دارند شاید با 5 درصد آن چیزی که سال‌ها داخل دانشگاه یاد گرفته اند دارند کار کنند و این یک افسردگی داخل ذهن آن جوان ایجاد می‌کند که 95 درصد آن چیزی که یاد گرفته‌ام و عمر و جوانی‌ را گذاشته‌ام استفاده نکرده‌ام و حالا ما داریم این مسیر را ادامه می‌دهیم.این را هم بگویم همانطور که کل کشور ما به تهران نگاه می‌کند و می‌بیند تهران چه صنعتی آورد مشهد و اصفهان هم بیاورد، کل دانشگاه‌های ما دارند به شریف نگاه می‌کنند. مطمئن باشید اگر دانشگاه ما، مراکز کارآفرینی ما، مراکز تربیت نیروی انسانی ما بتوانند یک نوآوری، خلاقیت، یک نقش جدیدی ایجاد کنند تمام دانشگاه‌های ما یکباره متحول می‌شود ولی ما اصلا چنین چیزی را نمی‌بینیم. آقای دانشجو، آقای استاد دانشگاه، شما بیایید ببینید خود دانشگاهی که در آن دارید در آن زندگی می‌کنید چه مشکلاتی دارد. آیا می‌توانی همین دانشگاه را درست کنی؟ اگر توانستی همین دانشگاه خودت را درست کنی مطمئن باش امکان این که بتوانی کشور خودت را درست کنی هست. ولی اگر این کار را نکردی و خواستی ایران را درست کنی مطمئن باش این امکان برایت وجود ندارد.