نوشته ای خوب درباره ی رفتاری فاجعه

‍ ✔️سخنی در باب اهمیت "شکل" درتمایز میان اعمال قانون و اعمال قدرت✍?سهند ایرانمهر?ماجرای گرداندن قانون شکنان و اخلالگران نظم و امنیت و ضرب و شتم گاه و بیگاه آنان در انظار عمومی از موضوعاتی است که طی دو روز گذشته در فضای مجازی مورد توجه قرار گرفته است. عده ای از آن دفاع کرده‌اند و آن را برای ایجاد اعتماد و اطمینان در جامعه موثر دانسته‌ اند و عده ای بر شیوه اعمال تنبیه خرده گرفته‌اند.در این تصویر(عکاس : مرضیه موسوی) دقت کنید. عناصر تصویر متعدد و قابل تاملند. مجرمی که در احاطه چند مامور است. مامور دیگری که مشتی حواله او کرده است و مردمانی که در حال نظاره‌اند. دال مرکزی تصویر بر سه محور است. مجرم یاغی که حالا در عجز و ضعف است. مجری مجازات و مردم که مخاطب اصلی‌اند. ?کافی است شما در بین توده مردم قدم بزنید و با آنها وارد گفتگو شوید تا ببینید که بخش‌هایی از مردم وقتی از بی‌قانونی سخن به میان میاید کم و بیش با نوعی هیجان از همین روش دفاع می‌کنند البته اگر معترض به وضعیت نابسامان اقتصادی باشند ضمن تایید برخورد با اراذل و اوباش و مجرمان پایین دستی بر ضرورت تعمیم این مجازات به بالادستی ها هم تاکید می‌کنند و اگر اطلاعات تاریخی پراکنده اینستاگرامی هم داشته باشند روایت های گاه اغراق شده‌ای از اینکه رضا شاه با فلان نانوای گرانفروش چه کرد و چه نکرد هم برایتان روایت می‌کنند. اما آیا همین مقدار از نگاه عامه می‌تواند زمینه فهم یا احتمالا تایید این شیوه باشد؟?امیل دورکیم در نظریه همبستگی اجتماعی به دو نوع متفاوت از جوامع قائل است: جوامع مکانیکی و جوامع ارگانیک. جوامع مکانیکی، جوامع بسیط و تکامل نیافته‌ای هستند که ارزشهای جمعی به شدت بر رفتار و اعمال، حکمرانی می‌کند و پاسخ به جرم با روش‌های سخت و سرکوبگرانه انجام می‌شود. تقسیم وظایف به خوبی شکل نگرفته است و حدود و ثغور آنها نیز مشخص نیست. در جوامع مدرن و ارگانیک که تقسیم کار به نحو دقیق‌تری صورت گرفته است، قانون، حکمرانی می‌کند. در تنبیه فرد خاطی به جای التزام به احساسات جمعی و روشهای سخت با هدف نشان دادن قدرت سخت و جایگزینی هراس از مجرم به هراس از قدرت، روش های جبرانگر جایگزین می شود.?تردیدی نیست که باید با مجرم برخورد قانونی کرد، حدود و ثغور این برخورد هم مشخص و بر پایه عقلانیت جمعی متبلور در قانون یا قرارداد اجتماعی است اما چرا برخی جوامع توسعه نیافته مکانیکی(و شبه ارگانیک) در مواجه با مجرم به رویکردی فراتر از قانون روی می‌آورند. امیل دورکیم معتقد است : وقتی جامعه گرفتار می‌شود، احساس میشود لازم است کسی را پیدا کنند تا مسئولیت بیماری را به گردن او بیندازد و بدبختی را با او تلافی کنند؛...این‌ها (مجرمان و)فرومایگانی هستند که به عنوان "قربانیان كفاره‌ای" استفاده می‌شوند.( لوئیس کوزر، زندگی و اندیشهٔ بزرگان جامعه‌شناسی/ترجمه :محسن ثلاثی)?فهم اینکه چرا این شیوه اعمال می‌شود در گرو درک نگاه "میشل فوکو "به مقوله تنبیه است. فوکو معتقد است که قدرت یک طبقه یا توان استیلای دیگران در یک شخص یا گروه نیست بلکه قدرت یک شیوه است که به شکل یک ساختار در روابط شخصی، خانوادگی و کلا سرتاسر اجتماع انسانی سیال است و هر رابطه اجتماعی نمایانگر یک شیوه اعمال قدرت است. بنابراین شکل اعمال قدرت گاه معنایی به مراتب عمیق تر دارد. فوکو در کتاب " مراقبت و تنبیه" فهم چگونگی تحول در قدرت را در شکل اجرای آن می‌بیند. سوال اساسی او این است: قدرتی که اعمال می شود برای اعمال قانون و نظم است یا بازتولید و نمایش خود قدرت؟ ادامه پرسش های فوکو را می توان با همان تقسیم بندی دورکیم پی گرفت و پرسید: اگر جامعه امروز ایران جامعه ای خارج شده از قواعد بدوی و ساده است و جامعه ای ارگانیک محسوب می‌شود نمودهای شیوه مجازات چیست؟ برای رفع خشونت بدون استفاده از خشونت، چه راهکاری اندیشیده شده است؟ بستر وقوع و تکرار جرم در کجاست؟ آیا علل وقوع جرم محدود در اعمال تنبیه سخت با مشخص نمودن"مجرمان کفاره ای" است؟ قانون در کجای مساله نادیده انگاشته شده است که صرف اجرای آن برای تضمین حاکمیتش کفایت نمی‌کند ؟ اینها پرسش‌هایی است که جامعه شناسان -سوای حقوقدانان- در بررسی شیوه اجرای قانون، نمی‌توانند از آن چشم پوشی کنند.#تاملات@sahandiranmehr