قصیده بهاریه امام خمینی(ره)

قصیده از قالب­ های شعر کلاسیک فارسی است. در این قالب شعری، بیت اول با مصراع‌های زوج هم‌قافیه است و با غزل در تعداد ابیات و موضوع شعر فرق دارد. تعداد ابیات قصیده از پانزده بیت بیشتر است و موضوع آن، اغلب مدح، رثا، وصف، پند و اندرز، شکوه و... است.قصیده از شش بخش: مطلع، تغزّل (یا تشبیب و نسیب) تخلص، بخش اصلی، شریطه ( یا دعا) و مقطع تشکیل می­ شود. شاعر ابتدا برای آماده نمودن ذهن مخاطب و جهت درک بهتر مقصود وی، ابیاتی را در ذکر سجایای محبوب یا تعریف و توصیف مناظر طبیعی مانند بهار، پائیز، غروب، دشت و دمن می‌آورد که در واقع به منزله مقدمه و پیش درآمد قصیده است که اصطلاحاً به آن تشبیب یا نسیب هم می‌گویند و چون در غزل نیز این گونه است به این مقدمه تغزّل هم گفته می‌شود. پس از تشبیب، شاعر با بیانی لطیف و تخیلی قوی به اصل مقصود خود می‌پردازد این بیت ـ که در آن گریز به مقصود اصلی صورت می‌گیرد ـ تخلص ‌نامیده می شود. بعد از بیان مقصود اصلی، در انتهای قصیده ـ تحت شرایطی ـ دعایی به درگاه الهی عرضه می‌شود.بهاریه شعری است که شاعران در استقبال از فصل بهار و فروردین می­ سرایند. ادبیات فارسی، سرشار از بهاریه ­هاست؛ بهاریه‌هایی از شاعران بزرگ از قبیل منوچهری، عطار، خاقانی، مولوی، حافظ، سعدی، ملک‌الشعرای بهار و... مضمون بهاریه ­ها در ابتدا ساده بود و به وصف گل و بوستان خلاصه می­ شد.در شعر کهن، بهار اغلب به خاطر طراوت و خرمی ستوده می‌شود ولی در شعر معاصر علاوه بر آن، بار نمادین معنایی پیدا کرده است. در بهاریه­ های پس از مشروطه، مفاهیم سیاسی و اجتماعی نیز مطرح شده است که زمینه برای نمادپردازی‌های امروزی هموار گردیده ‌است. البته شاعران نیز با توجه به شرایط اجتماعی عصر خود مضمامین جدیدی را به آنها افزوده ­اند. در هر حال، یادی از قیامت طبیعت و اشاره به قدرت الهی در این رستاخیز عالم، از مضمامین ثابت اغلب بهاریه‌هاست.آمد بهار خرم با رنگ و بوي طيب با صد هزار زينت و آرايش عجيبرودکیآمد بهار خرم و آورد خرمى وز فر نوبهار شد آراسته زمىمنوچهریبهار آمد بهار آمد بهار مشكبار آمد نگار آمد نگار آمد نگار بردبار آمدمولویرسید موكب نوروز و چشم فتنه غنود درود باد بر این موكب خجسته، درودسعدیبهار آمد گل و نسرين نياورد نسيمی بوی فروردين نياوردابتهاجباد نوروز وزیده است به كوه و صحرا جامه عید بپوشند، چه شاه و چه گداامام خمینی(ره)اگر چه پس از انقلاب اسلامی از تعداد بهاریه‌ها کاسته شد، اما مضامین جدیدی ـ مانند مهدویت ـ به آن وارد گردید. یکی از معروف‌ترین بهاریه‌های دوران انقلاب اسلامی را امام خمینی(ره) سروده ­اند. قصیده بهاریه انتظار، که در آغاز جوانی امام سروده شده است چهل و شش بیت دارد و در سبک خراسانی می ­باشد. امام خمینی(ره) این قصیده را در فاصله سال‌های ۱۳۰۹ تا ۱۳۲۴ هجری شمسی در عصر رهبری حضرت آیت‌الله العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی سروده ­اند. این قصیده هم تشبیب و تغزل دارد و هم حسن مطلع و حسن تخلص دارد. شریطه و دعا سیاسی هم در پایان قصیده بیانگر نگرش سیاسی ـ اجتماعی معظم له از دوران جوانی است. موضوع اصلی قصیده، مدح حضرت ولی‌عصر(عج) می­ باشد.چند بیت آغازین قصیدهآمد بهار و بوستان شد رشك فردوس برين گل­ها شكفته در چمن، چون روى يار نازنينگسترده، باد جانفزا، فرش زمرد بى شمر افشانده، ابر پرعطا بيرون ز حد، در ثميناز ارغوان و ياسمن، طرف چمن شد پرنيان وز اقحوان و نسترن، سطح دمن ديباى چيناز لادن و ميمون رسد، هر لحظه بوى جانفزا وز سورى و نعمان وزد، هر دم شميم عنبريناز سنبل و نرگس، جهان باشد به مانند جنان وز سوسن و نسرين، زمين چون روضه خلد بريناز فرط لاله، بوستان گشته به از باغ ارم وز فيض ژاله، گلستان رشك نگارستان چيناز قمرى و كبك و هزار، آيد نواى ارغنون وز سيره و كوكو و سار، آواز چنگ راستين...