رسانه‌های غیرنوشتاری

در باب تاب‌آوری این روزهارسانه‌های غیرنوشتاری تاب‌آوری ما را پایین آورده‌اند.تاب‌آوری ظرفیت ماندن و در وقت لزوم، بازگشتن از دشواری‌های پایدار و ادامه‌دار و توانایی در ترمیم خویشتن است. تاب‌آوری یعنی این‌که فرد بتواند قوام و سلامتی خود -بخصوص سلامت روانشناسی- خود را در مواجهه با سختی‌ها، حفظ کند. همین ظرفیت است که موجب برون‌رفت پیروزمندانه‌ی انسان از رویدادهای ناگوار می‌شود تا علی‌رغم قرار‌گرفتن در معرض تنش‌های شدید، شایستگی‌های اجتماعی خود را حفاظت کند. تاب‌آوری نه‌تنها افزایش قدرت تحمل و سازگاری فرد در برخورد با تنش‌ها، بلکه مهم‌تر از آن در ایجاد واکنش‌های معقول، به انسان کمک می‌کند.تاب‌آوری مستلزم عمقی از پذیرش است؛ در نتیجه عواملی چون برآورده شدن نیازهای اولیه، ناکامی، استرس، مسائل اجتماعی، یادگیری، رسانه‌های گروهی و... از عمده‌ترین تأثیر‌گذاران بر این توانایی هستند و دو عامل آخر -یادگیری و رسانه‌های اجتماعی- بیش‌ترین سهم را دارند.رسانه در تعریفی کلی به ابزاری گفته می‌شود که برای ارتباط به‌کار برود و با استفاده از تکنولوژی دیجیتال یا غیردیجیتال، پیام را -در هر زمینه- به مخاطبش منتقل کند. «هاوارد رینگولد» اولین رسانه‌ها را نقاشی‌های درون غارها و در ادامه‌ به مواردی مانند فرستادن پیام با دود آتش و در امتداد تاریخ، نوشتن نامه‌ و ارسال آن را ابتدای رسانه می‌داند و البته تا به امروز که برخی پس از پایگاه‌های اینترنتی و شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های کامپیوتری را هم در گستره‌ی رسانه قرار داده‌اند.از همان ابتدای تاریخ، انتقال ناقص پیام‌ها، پیامدهای حتّا فاجعه‌آمیزی را به‌دنبال داشته است و این نقصان دلایل متعددی از جمله، تعجیل از سوی فرستنده‌ی پیام یا عدم تمرکز در گیرنده‌ی پیام داشته است. هرچه رسانه قابلیّت انحراف و تحریف داشته باشد این احتمال بیش‌تر است که مسیر اصلی پیام از فرستنده تا گیرنده دچار اختلال شود. در این میان رسانه‌های غیرنوشتاری، به‌دلیل مبنای تکنولوژیک خود -که دست‌ساز انسان است و در نتیجه دسترسی انسانی به وجوه اجرایی آن آسان‌تر است- از همه بیش‌تر در معرض این خلل هستند. در مقابل رسانه‌های نوشتاری چون مکتوبات غیر تکنولوژیک هستند، با کم‌ترین امکان انحراف از مسیر اصلی پیام، به دست مخاطب می‌رسد.البتّه که رسانه‌های نوشتاری هم دست‌خوش تحریف‌های خاص خود -از جمله سانسور یا ممیزی- هستند، امّا کشف این انحرافات به سختی تشخیص موارد مشابه در رسانه‌های تکنولوژیک نیست. رسانه‌های مکتوب، حتّا اگر از طریق فضای تکنولوژیک -شبکه‌های اجتماعی، کتاب‌خوان‌های الکترونیک، وبلاگ‌ها و...- به مخاطب برسد، به‌دلیل فرصت کافی برای تبیین و تشریح منظورش از یک‌سو و زمان کافی برای چندباره‌خوانی و تحلیل از سوی دیگر، کم‌ترین سوءبرداشت‌ها را در پی خواهد داشت. همین امکان، فرصت تأمل در مخاطب را به‌وجود آورده و باعث بسط حوصله و ایجاد زمانی برای تفکّر می‌شود. در نهایت همه‌ی این عوامل، دست‌به‌دست هم ظرفیت تاب‌آوری انسان را افزایش می‌دهد.در رسانه‌ی نوشتاری،فرصت تعامل فراهم استهرازچندی در میانه‌ی بازار شبکه‌های اجتماعی، همین عدم تاب‌آوری، باعث درگیری‌های مجازی‌ای می‌شود که در آن، صاحبان خرد و کلان فعال در این رسانه‌ها، بدون توجّه به امکان انحراف، هر پیامی را مبیّن برداشتی شخصی می‌کنند و از همین رو و با همین دیدگاه، وارد چالشی عمیق با فرستند‌ه‌ی پیام اولیّه می‌شوند. درحالی که اگر به این مهم واقف باشند که این رسانه، در ذات خود شتاب‌زده است و در نخستین گام، ظرفیّت پذیرش خود را در مواجهه چنین پدیده‌ی تکنولوژیکی، بالا ببرند، نه‌تنها خبری از درگیری نخواهد بود، چه‌بسا فرصت تعامل هم فراهم خواهد شد.پاشنه آشیل رسانه‌های غیرنوشتاری، در کم‌حوصله بودن کاربران آن است. به نظر می‌رسد حضور مکتوبات مفصل در رسانه‌های غیرنوشتاری، راه درمان مناسبی برای افزایش سطح تاب‌آوری جامعه است. چون باید بپذیریم که شکل رسانه، با چند دهه‌ی پیش، تفاوت‌های عمده‌ای دارد و برای جلوگیری از افزایش خُرده‌خوانی ناشی از این رسانه‌های متفاوت، نوشتن چاره‌ساز و ورود مکتوبات واجب است.