کوچه ریاست‌جمهوری در ایران به بن‌بست رسیده است!

باز انتخاباتی دیگر و هیاهوهایی از هر سو. با این تفاوت که انتخابات اخیر حال و هوای خاصی دارد؛ حال و هوایی که دوست و دشمن جمهوری اسلامی آن را حس می‌کنند. حال و هوایی که به ما می‌گوید مشارکت بالای ۶۰ درصد نخواهد بود و حنای رییس جمهور جدید، هر که باشد دیگری رنگی نخواهد داشت. حال و هوایی که در نتیجه اثبات این گزاره به وجود آمده است که: «رییس‌جمهور به هیچ‌وجه نفر دوم مملکت نیست» و مجموع این گفته‌ها باعث می‌شود که با اعتمادبه‌نفس بگوییم: «ریاست جمهوری در ایران به بن‌بستی در کارکرد خود رسیده است».در جمهوری اسلامی چندین انتخابات برگزار می‌شوند: انتخابات خبرگان، شورای شهر، مجلس و ریاست جمهوری. در این بین و صرف‌نظر از ۲ مورد اول، گاها شور و هیجاناتی برای انتخابات مجلس و ریاست جمهوری در ادوار مختلف وجود داشته است.در مورد مجلس، اصولا نه تنها دیگر مردم نمایندگان مجلس را جدی نمی‌گیرند، که خودِ این نمایندگان هم خود را جدی نمی‌گیرند! تقریبا مجموعه‌ی حاکمیت هم آن‌ها را جدی نمی‌گیرد! عملکرد آن‌ها در حدی که چکی به یک سرباز بدهند و فحشی بخورند، بررسی می‌شود! بنابراین تنها انتخابات قابل‌بحث، انتخابات ریاست جمهوری بود. (به ماضی بودن فعل توجه کنید!) مشخصا در ۶ دوره از انتخابات سال ۱۳۷۶ تا انتخابات ۱۳۹۶ امیدهایی به ایجاد تغییر و اعمال حاکمیت از طریق انتخاب ریاست جمهور وجود داشت. (خاتمی دو دوره، احمدی‌نژاد دو دوره و روحانی دو دوره) اما مجموع تجربیات این ۶ دوره و پیچیده‌تر شدن ساختار حکومت جمهوری اسلامی باعث شد که عملا رییس جمهور و دولت انتخابی کارکرد خودشان را از دست بدهند. این اتفاق اما دفعتا و یک شبه رخ نداد و دلایلی متعدد برای آن متصور است.روسای جمهور تا سال ۱۴۰۰ کم‌وبیش شخصیتی مستقل برای خود داشتند و فعالیت‌های آن‌ها پیش از انقلاب و در سال‌های اول انقلاب باعث می‌شد که هر چند به صورت محدود، اما از اندکی کاریزما و قدرت مانور برخوردار باشند. حتی همین روحانی که امروز از طرف یک کودک خوردسال هم مورد طعن و تمسخر قرار می‌گیرد، فردی است که اصطلاحا جلوی بالاترین مقام‌های نظام نیز دست و پای خود را گم نمی‌کند و صدایش نمی‌لرزد.اما: رییس جمهور بعدی هر که باشد، چنین جایگاهی نخواهد داشت، جدی‌ترین گزینه فعلی (سعید محمد) حتی از سوی دوستان خودی هم تحویل گرفته نمی‌شود!در طول این دوره‌ها (تا قبل از دوره ششم) «مصادیق» برای اثبات تدارکاتچی بودن روسای جمهور کافی نبود یا حداقل عده‌ای هنوز به موثر بودن رییس‌جمهور در ساختار سیاسی کشور خوش‌بین بودند. وقتی محمد خاتمی خود را «تدارکاتچی» خواند، غیر از هم‌حزبی‌هایش بقیه او را متهم به بهانه‌جویی کردند. اما حالا... در ضمن در گذشته اگر رییس‌جمهور از قدرت مانور در مسائل برخوردار نبود، آن مسائل خطوط قرمز جمهوری اسلامی بود. اما حالا رییس‌جمهور در موارد جزئی هم اختیار ندارد. یا به عبارت ساده‌تر خطوط قرمز نظام بسیار تنگ‌تر شده است!قبلا خاتمی جرات عکس گرفتن با کلینتون را نداشت یا ارائه لوایح ۲قلو در مجلس چالش‌هایی را برای دولت ایجاد کرد. اکنون دولت و ۶ وزیرش اعلام می‌کنند که بهتر است توئیتر رفع فیلتر شود و این خواسته حتی در دستور کار هم قرار نمی‌گیرد! (در حالی که تمامی مقامات ارشد خود توئیتر دارند و صرفا ‌نظر وزیر ارتباطات باید برای رفع فیلتر توئیتر کافی باشد.) در بسیاری از موارد غیر استراتژیک ( موارد غیر از خط قرمز مانند مسئله واکسن یا مذاکره با چینی‌ها و یا حتی انتخاب مصاحبه‌کنندگان در کلاب هاس ظریف!) دولت اصولا از بازی خارج می‌شود یا داستان FATF عملا بسیاری از تصمیم‌ها و اقدامات دولتی را غیرممکن می‌کند با این حال برای آن راه‌حلی در نظر گرفته نمی‌شود.در کنار همه این‌ها اگر دولت‌های قبلی چند هوو (شریک در قدرت) داشتند، دولت فعلی با سهم‌خواهی نهادهایی جدید، چندین و چند هوو پیدا کرده است که از همان ته‌مانده قدرت نیز سهم می‌طلبند!در چنین شرایطی دولت و ریاست جمهوری بی‌معناست و وجود هر رییس‌جمهور و برگزاری هر انتخابات نه تنها مردم را سرخورده‌تر می‌کند که حتی به ضرر خود جمهوری اسلامی است!چگونه؟ فرض کنید در خانه خود نشسته‌اید و نان و ماست خود را می‌خورید که دوستی به شما زنگ می‌زند و شما را برای شما به رستورانی دعوت می‌کند. هر چه شما اصرار می‌کنید که من اصلا سیرم و خودم نان و ماست دارم! او آنقدر از طعم غذاهای رستوران موردنظر برای شما تعریف و اصرار می‌کند که شما به جهت باز شدن اشتها (ناشی از تعریف‌های آن دوست از غذاهای آن رستوران) و اصرارهایش قبول می‌کنید و با دوست‌تان به آن رستوران می‌روید! به رستوران که می‌روید با یک رستوران کثیف و ارزان‌قیمت روبه‌رو می‌شوید که در منوی آن فقط نیمرو، املت و سمبوسه و فلافل وجود دارد و وقتی از سر اجبار و کراهت، سمبوسه‌ای سفارش می‌دهید، می‌بینید نان آن سوخته و سیب‌زمینی آن خام است! در دل فحشی به آن دوست می‌دهید و می‌گویید: ای بابا من که داشتم نان و ماست خودم را می‌خوردم!انتخابات در جمهوری اسلامی هم چنین وضعیت پیدا کرده است. هر دفعه چهار کج‌وکوله را می گذارند و آن کج و کوله‌ای هم که انتخاب می‌شود باید برای آب خوردن هم اجازه بگیرد و به صد جا حساب پس بدهد و برای اشتباهاتی که به ظاهر مسئولش است، عذر بدتر از گناه بیاورد!تکرار چنین رویه‌ای برای مردم برخورنده است. آن‌ها احساس سرخوردگی می‌کنند. تصور می‌کنند که فریب داده شده‌اند. هزار منت سر آن‌ها گذاشته شده و بعد از آن به جای کباب، سمبوسه سوخته به آن‌ها تعارف کرده‌اند و از این بابت دچار نفرت می‌شوند. این وضعیت حتی جریان کار (work fellow) خود جمهوری اسلامی را هم مختل و هماهنگی را از بین می‌برد.پیشنهاد؟ مجلس که تعطیل است و قطعا نمی‌توان نخست‌وزیر برآمده از مجلس را جایگرین رییس جمهور و انتخابات ریاست‌جمهوری کرد. بهترین راه آن است که بالاترین مقام کشور یک معاون اجرایی برای خود انتخاب کنند، همانگونه که برای دوره مشخصی رییس سپاه، صدا و سیما و نیروی انتظامی را مشخص می‌کنند. این به صداقت و روراستی نزدیک‌تر است و اگر ایجاد محبوبیت نکند، ایجاد نفرت و حس سر کار گذاشته شدن هم در مردم نمی‌کند.به‌علاوه، چنین فرد منتصبی قدرت بیشتر و جایگاه بالاتری در مجموعه جمهوری اسلامی خواهد داشت و کارها را بهتر هم پیش می‌برد. چرا که با توجه به حکمش، دیگر لازم نیست به صد جا حساب پس بدهد یا به دیگر سهم‌خواهان قدرت، باجی بدهد. انصافا این کار به کجای دنیا برمی‌خورد؟!