گاهِ گاهان_ هفتاد و هشت

هفتاد و هفت_کتابِ شعر را آهسته می‌بندم و رو می‌کنم به میکائیل...ناگاه دلم می‌خواهد، در این لحظاتی که هولدرلین آشتی‌مان داده، از صمیمِ قلب، دست به افشاگری زنم...فقط این است که مطمئن نیستم حوصلۀ او را سر نخواهم برد اگر بگویم که...پدربزرگِ مادری‌ام، آن افسرِ عالی‌رتبۀ قزاق‌های ارتشِ روسیه، از تبارِ اصلِ اسلاو، تنها افتخارات و تجربیاتِ میدانی که داشت، همان مشارکت‌اش بود در شکستِ ناکام‌کنندۀ جنگ روسیه و ژاپن و انقلابِ اکتبری که او را به گریز واداشت از موطنِ غوغایی‌اش، سن‌پطرزبورگِ افسانه‌ای- آن شهرِ شب‌های سپیدی که در کشاکشِ روزهای آشوب‌وارِ بلشویسم و پاییز، گرفتارش ساخته بود، در دامِ عشقِ دخترِ زیباروی بی‌جهیزیۀ یک شاعرِ میانه‌احوال...او و آن دخترکِ شانزده‌ساله گریختند و پناه بردند به یک شهرِ کوچک در آذربایجانِ دورافتادۀ همان کشورِ بیگانه... جایی که سال‌هایی دشوار را در مضیقه گذراندند با ذخیرۀ مالیِ رو به پایانِ پدربزرگ و درآمدِ اندک‌اش از کارهایی معدود و سخت... ولی در عینِ حال پسری با استعداد و آینده‌دار را به خونِ دل پروردند که در ادامۀ تحصیلاتِ دانشگاهیِ خویش- علیرغمِ پدر- به استخدامِ یک شرکتِ معتبرِ صنعتی در آمد- البته به واسطۀ ازدواجِ حساب شده‌اش با دخترِ یکی از اعضای ارشدِ حزب در ناحیه... ازدواجی که اتّفاقاً شاد و موفّق هم از آب در آمد، هر چند خیلی دیرهنگام، و با تولّدِ تنها فرشتۀ کوچکشان به کمال رسید...مادرم کودکِ چهارسالۀ بی‌نهایت دلربایی بود، وقتی هجرت کرد به همراهِ خانواده‌اش به آن پایتختِ کهنِ صفوی تا پدرش در تأسیسِ صنایعِ سنگینِ منطقه همکاری کند به نمایندگی از شرکتِ صنعتیِ دولتِ اتّحادِ جماهیر...تا پدرم چند سالِ بعد، همسایۀ دیوار به دیوارشان شود و از همان روزگارِ جوانی بخواهد او را، که هنوز کودکی دبستانی است و جورابِ صورتیِ ساق کوتاه می‌پوشد و روبانِ سُرخِ خالدار به موهای طلایی‌اش می‌زند... ولی ناچار برود و در چند رابطۀ نافرجامِ دیگر، شکست بخورد، درس بخواند و شغلی پر درآمد پیدا کند در صنایعِ نفتِ جنوب و عاقبت مادرِ مرا به دست آورد...و چون دخترِ شاهِ پریان، زندانی‌اش کند در یکی از آن ویلاهای شرکتیِ محصور میانِ درختانِ سِدر و شمشاد که باغستانی پُر از درختِ نخل و گلِ تاج‌خروس و شاه‌پسند و اطلسی دارد؛ ولی در آن تابستان‌های داغ و زیرِ تابشِ ذوب‌کننده و گرمای غیرِ قابلِ تحمّلِ خورشیدِ حارّه‌ای- که برای پختنِ هر گونه گوشتِ خامی کافی است- فقط می‌تواند منظره‌ای باشد دور از دسترس و آرمانی، وسطِ قابِ پنجره‌های یک بنای آجریِ تک‌اُشکوبه، زیرِ وزشِ ملایمِ نسیمِ حیات‌بخشِ آن دستگاه‌های تهویۀ مطبوعِ خانگی...و مادرم مدام کتابِ شعر و قصّه و پاورقی‌های دنباله‌دارِ عاشقانۀ مجلّاتِ بانوان را بخواند و یقۀ سپیدِ پیراهنِ نوزادیِ پسرِ به دنیا نیامده‌اش را گلدوزی کند تا پدرم بیاید از سرِ کارِ پُرمشغلۀ دشوارش، عرق‌دار و چرک و خسته... و دوشِ آبِ سرد بگیرد و ساکت بنشیند روی آن مبلِ جلوی تلویزیون و سریال‌های ساعتِ هفت‌ِ عصرِ تلویزیون را ببیند و اخبار و مسابقاتِ فوتبال... و شام بخورد و سیگاری روشن کند و سکوتِ خستگی‌ناپذیرش را ادامه دهد تا نیمه‌شب که بروند به بستر؛ یعنی آن تنها قلمروِ راستی، مشترکشان در زندگی... و مادرم، همچنان که به بالش‌ها تکیه داده و نفسش تنگی می‌کند، یک شاخه گلِ شاه‌پسند را- که علیرغمِ گرمای طاقت‌فرسای عصرهنگام- چیده از باغچه، با دو قطره اشک خیس کند و بگذارد لای صفحاتِ کتابِ مادام بواری[1]و دلش بلرزد از وحشتِ خیانت‌های ناکرده و نگاهی بیندازد به شوهرِ خفته‌اش و فکر کند پیشِ خودش که در عشق مطلقاً شکست خورده است... چون فقط بیست و دو سال دارد و اوّلین و آخرین آرزوهایش عاشقانه‌اند... بعد در دلِ هنوز دخترانه و خرافه‌پرستِ خویش، بترسد که مباد ناشکری، بداقبالی آورد و آسیبی وارد آید به آن گوهرِ عزیزِ یکدانه و تنها زنجیرِ طلاییِ پیوندش با عشق و زندگی... و دستی مهربان و از سرِ نوازش بکشد روی پوستِ شکمِ جادویی‌ِ حاملِ امیدش... که بعد پدرم اسمش را بگذارد بهرام، تا با نامِ خانوادگیِ شکوهمندش جفت‌وجور شود... آن نامِ فامیلی که یادگارِ پدرِ نظامی و از دست‌رفتۀ شاهنامه‌خوان و میهن‌پرستش بوده که در جوانی و بر اثرِ بیماریِ آبله، در نخستین مأموریتِ میهنیِ افتخارآمیزش به سرحدّات، در گذشته است...و بعد من بیایم تا آن‌گونه که فروید را خوش آید، از پدرم بترسم و متنفّر باشم[2]؛ و مادرم را عاشقانه بپرستم و صبح تا شام او را با نگاهِ حیران و قدم‌های ناتوانِ لرزانم دنبال کنم... در حالی که او هم هرگز حوصله‌اش سر نرود از من و انتظارِ حقیقی‌ام را برآورده سازد و هر از چندگاهم در آغوشِ معطّرِ بهاریِ خویش بفشارد که بوی یاس و نیناریچی[3] می‌دهد، و مرا «تنها امیدِ من» و «بهرامِ مخملی» و «پیشیِ من» صدا بزند!و پابه‌پای خود به کوچه و خیابان‌ها بکشاندم در روزهای خنک‌تر و بارانیِ پاییزِ جنوب و یا هر وقتِ تابستان که برویم به شهرِ پدری... و من دلخوش باشم و روی بال‌های فرشتگان... حتی اگر از فرطِ خستگی پاهام درد بگیرد و دلم آبمیوه و بستنی بخواهد... باز هم رام و دست‌آموزِ ریسمانِ احسانِ[4] او بدوم در پی‌اش... تا ویترینِ همۀ مغازه‌ها را تماشا کنیم، همۀ لباس‌ها را امتحانی بپوشیم... از همۀ شیرینی‌ها و آجیل‌های دکان‌های بازارِ قدیمی بچشیم... به همۀ باغ‌ها و بوستان‌های کهنه و نو سری بزنیم... همۀ اسباب‌بازی‌های فروشگاه‌های بزرگ را کوک کنیم تا دورِ خود، روی پیش‌خوان‌ها بچرخند و بیفتند روی زمین و سوار شویم همۀ ماشین‌های بازیِ شهر را و بخندیم به وسعتِ همۀ دنیا و به درازیِ همۀ شب‌ها که دور از پدر فقط با هم بودیم و خائنانه در آغوشِ هم می‌خفتیم... تا زیرِ گوشِ هم حرف‌های عاشقانه بگوییم... دربارۀ اکنون و آینده...و من ادّعا کنم که وقتی بزرگ شدم از بابا می‌گیرمت و با هم عروسی می‌کنیم...بعد او بخندد به قهقهه‌ای خوش‌آهنگ و طولانی که به موسیقیِ ده‌ها زنگولۀ طلایی می‌مانست... و با حوصله و شیرین، همان‌طور که شازده‌کوچولو می‌خواند برایم، شرح دهد که وقتی بزرگ شدم، برای من یکی از زیباترین دخترانِ شاه یا حدّاقل دلفریب‌ترین دخترِ یک وزیر یا سرلشکرِ نظام را خواستگاری خواهد نمود و برایمان هفت شبانه‌روز جشن بر پا خواهد کرد...و من که او را دخترِ شاهِ پریان می‌پنداشتم، و تنها بانوی دیدنیِ عالم، یک کلمه از این توضیحاتِ قشنگ را نفهمم ولی دوست داشته باشم آهنگِ خوشمزه‌ای را که با آن سخن می‌گفت و به شیرینیِ زنجبیلی می‌مانست... و طبقِ معمول کمی خجالت بکشم از خودم در برابرِ خنده‌های دلفریبِ زیبایش...بعد پنج‌ساله بشوم و آن بیماریِ سخت بیاید سراغم ولی دوست داشته باشم آن مرض را، که او مرا «مریض کوچولو» خطاب کند و نگران و عاشقانه چشم توی چشمم بدوزد و موی خیس از عرق و صورتِ سوزانِ تبدارم را با انگشتانِ کشیده و سرد و باریکش نوازش دهد و التماسم کند برای نوشیدنِ چند قطره آب یا داروی تلخ...و من گریه کنم و نه از سرِ بیماری و درد، که از فرطِ مهری انباشته در دلم که نمی‌دانستم با فشارِ فزاینده‌اش چه کنم...(ادامه دارد) [1] - رمان مشهور گوستاو فلوبر، که تصویری کمابیش واقعگرایانه از فرهنگ ویکتورین زمانۀ خود را به واسطۀ زندگیِ زنی جوان نشان می‌دهد که سرنوشتش از سرِ کسالتبار بودنِ زندگیِ با همسر و فریبکاریِ سایرِ مردان، به خیانت و در نهایت خودکشی می‌انجامد.[2] - اشاره ام به همان نظریۀ زیگموند فروید (پدر روانشناسی نوین) است و عقدۀ ادیپ[3] - Nina Ricci[4] - نه این ریسمان می‌برد با منش// که احسان کمندی است بر گردنش (سعدی)قسمت بعدقسمت قبل