حجاب در تمدن ها

حجاب در تمدن هابه قلم مریم ملکی ورودی 98«اگر زني به نقص قانون يهود ميپرداخت ،چنانكه مثلآ بی آنكه چيزي بر سر داشت به میان مردم ميرفت و يا در شارع عام نخ ميرشت يا با هر سنخ ي از مردان درد دل ميكرد ،يا صدايش انقدر بلند بود كه چون در خانه اش تكلم مينمود،همسايگانش ميتوانستندسخنان او را بشنوند، درآن صورت مرد حق داشت بدون پرداخت مهريه اورا طلاق دهد.»" تاريخ تمدن ويل دورانت. صفحه12.صفحه 30"در طول تاریخ میتوان گفت همیشه بر روی زن با توجه به اینکه نماد زیبایی و وقار خلقت است، همانطور که الهه های باستان را از این جنس برمیگزیدند ،حساسیت هایی بوده که نمیشود از آن چشم پوشی کرد. گهگاهی ادیان ازادی خواهی مثل زرتشت به زن علاوه بر حفظ عفاف و منزلت خود امکان حضور در جامعه میدادند تا اینکه این منش ها کنار گذاشته میشدند.در جلد اول " تاريخ تمدن " صفحه 552 راجع به ايرانيان قديم گفته میشود: «در زمان زرتشت، زنان منزلتي عالي داشتند، با كمال آزادي و با روي گشاده در ميان مردم آمد و شد ميكردند...»آنگاه چنين ميگويد:«پس از داريوش مقام زن مخصوصا در طبقه ثروتمندان در ایران تنزل پيدا كرد. زنان فقير چون براي كار كردن ناچار از آمد و شد در ميان مردم بودند آزادي خود را حفظ كردند ولي در مورد زنان ديگر، گوشه نشيني رفته رفته امتداد پيدا كرد و سراسر زندگي اجتماعيشان را فرا گرفت و زن ایرانی منزل خود را آنگونه که باید نداشت.»تا اینکه زمانه لباس جاهلیت از خود کند و لباس وقار و عقل مدارانه اسلام را به تن کرد. اسلامی که زن را نه بازیچه میداند و نه ابزاری برای مرد ، او را زنی میداند که میتواند با استعداد های ذهنی خود در جامعه مطرح شود و با وقار کامل از حریم خود و خانواده اش مراقبت کند و جسم و چهره او که حاصل انتخاب خود او نبوده ،در این میان مطرح نباشد.در جوامع غربی که از ابتدا زیاد در برخورد با اسلام قرار نداشتند ،انحراف از مسئله حجاب خیلی زود اتفاق افتاد. در جوامع قبل از قرن ۲۰ میتوان حجاب زیبای برگرفته از دین مسیحیت و عفاف خاص زن را بخوبی مشاهده کرد. حجابی که اگر چه نواقصی داشت، اما نمیگذاشت صرفا زن به دلیل داشتن اندام خود در جامعه تشویق شود یا وقت خود را صرف ظاهر خود برای مردم کوچه وخیابان کند. اما نظام سرمایه داری مصرف گرایی را لازم میدانست تا بتواند به حیات خود در جامعه ادامه دهد .محصولات و اقلامی که بیشتر برای زن که ذوق و احساسات زیبا و اشکارتری دارد، ساخته میشدند، تا عقل او را ربوده و او را تبدیل به کالایی برای جامعه و خریدارانی برای کالا هایی خود کنند، ذائقه‌ او را تغیر دهند تا عریانی را امتیازی برای خود بداند و تشویق مرد را لازمه ی خود. مگر نه لباس مردان همان لباس قرن ۲۰ ماند و تغییر چندانی نیافت و این نیز اثباتی برای فرق قائل شدن میان این دو جنس است و همچنین آشکار است در این جامعه دین دیگر جایگاهی ندارد تا مفاهیم و تعالیم الهی خود را که برگرفته از خالق خود انسان است در مورد حقانیت و ذات وجود او به اثبات برساند.اما اسلام که دین پویایی است هیچگاه راضی به قبول خفت برای زن نیست؛ او از زن میخواهد همچنان به تعلیم علم و آمد و شد در جامعه بپردازد و زیبایی خود را صرف مردی کند که نه صرفا خواستار جسم او بلکه عاشق روح او است.اصولا اسلام با فكر رياضت و رهبانيت سخت مبارزه كرده است و اين مطلب را مستشرقين اروپائي هم قبول دارند و مشخصا خواسته ی او برای حجاب از ریاضت دادن نمیاید.اسلام میداند هر کدام از مرد و زن چه ویژگی هایی دارند. او از انسان ، حجاب و حفظ عفاف میخواهد .در این میان زن که موجودی با زیبایی های بیشتر است، حجاب بیشتری لازم دارد تا در جامعه تنها وتنها استعداد او جلب توجه کند و سیر تکاملی خود را همچو مرد بی حاشیه و بی دردسر طی کند.او گاهی در قران پند اموزی از زنان را یاد آور میشود "وَاذْکُرْ فی الْکِتابْ مَرْیَمْ"(آیه 16 سوره مریم)یا آنان را الگویی برای همگان میداند"وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِّلَّذِینَ آمَنُوا اِمْرَأَةَ فِرْعَوْنَ"(آیه 11 سوره تحریم ).علل مختلفی برای حجاب بیان شده است اما به عقيده ما يك علت اساسي در كار است كه مورد غفلت واقع شده است. به عقيده ما ريشه اجتماعي پديد آمدن حريم و حائل ميان زن و مرد را ،در ميل به رياضت، يا ميل مرد به استثمار زن، يا حسادت مرد، يا عدم امنيت اجتماعي، نبايد تنها جستجو كرد و لااقل بايد كمتر در اينها جستجو كرد ،ريشه اين پديده را در يك تدبير ماهرانه غريزي خود زن بايد جستجو كرد.به طور كلي این موضوع بحثي است درباره ريشه اخلاق جنسي زن از قبيل حيا و عفاف و تمايل به ستر و پوشش خود از مرد. در اينجا نظرياتي ابراز شده است.دقيقترين آنها اينست كه حيا و عفاف و ستر و پوشش تدبيري است كه خود زن با يك نوع الهام براي گرانبها كردن خود و حفظ موقعيت خود در برابر مرد به كار برده است. زن باهوش فطري و با يك حس مخصوص به خود دريافته است که با پوشش، ارزش خود را حفظ میکند وچه بسا آن را بالاتر میبرد.میتوان در ادبیات کشور خودمان نیز این موضوع را دید.البته قصد این نیست که به جنبه تاريخي قصه مجنون و ليلي، تكيه كرده باشیم، ولي اين قصه ها بيان كننده واقعياتي هستند كه در اجتماعات شرقي وجود داشته است. از اين داستانها ميتوان فهميد كه زن بر اثر دور نگهداشتن خود از دسترسي مرد تا كجاپايه خود را بالا برده است و تا چه حد سر نياز مرد را به آستان خود فرود آورده است. قطعا درك اين حقيقت در تمايل او به پوشش خود به صورت يك راز تأثير فراوان داشته است.در این میان جوامع مسلمان و شرقی از اثرات تحریف مقام زن در غرب در امان نبودند ،چیزی که زن مسلمان هم اکنون نیاز دارد درست فهمیدن مفاهیم دینش است که به او بفهماند خالقی که طرح وجودی خویش را از آن میگیرد او را نه به گوشه نشینی بلکه به حضور فعال در جامعه و خانواده خویش فرا میخواند .او از زن دانایی میخواهد و بیشترِ مسئولیت خطیر رشد و تربیت فرزند را در دامان لطیف او قرار داده است. اسلام داشتن همزمان وقار و ازادگی و زیبایی را مظهر زنیت میداند و اینچنین الگویی مثل دختر پیامبر مکرم اسلام(ص) و اهل بیت ایشان را به ما معرفی میکند. بانویی که در عین داشتن کامل ترین حجاب ها ،مشغول تعلیم است و حضور موثر ایشان در عرصه های سیاسی نیز دیدنیست .زن جامعه ما باید بداند ارزشی فرای خودآرایی و تایید شدن توسط رنگ های مصنوعی دارد. او ذهن قوی و ذوقی بیکران دارد که میتواند با ان موفقیت های صد چندان در جامعه کسب کند و اسلام نیز این را خوب میداند.