یاد مرگ و قیامت (23) آثار ياد مرگ و قيامت (14)  ب: آثار ياد مرگ در آراسته شدن به فضائل و ملكات نيك نفساني (3)  یاد مرگ و عبادت و عبودیت

1. عبادت زيباترين جلوه انساني در مقابل خداوند است.2. عبـادت داغ بنـدگي خـدا بـر پيشـاني كوفتـن است.3. تمامي ‏پيامبران الهي مأمور بودند مردم را به عبادت پروردگار امر نمايند:«وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللهَ»[1]«و هر آينه در هر قوم و امـّتي، پيامبري مبعوث نموديم تا مردم را به عبادت خدا امر نمايند.»4. رسيدن انسان به آن هدفي كه از خلقتش منظور گشته، جز به عبادت ميسر نميشود. مادامي كه انسان در عبادت است در سير است "والاّ فلا".5. برترين مردم كسي است كه عاشق عبادت باشد.امير المؤمنين علیه السلام فرموده ا‏ند:«أَفْضَلُ النَّاسِ مَنْ عَشِقَ الْعِبَادَةَ وَ عَانَقَهَا وَ أَحَبَّهَا بِقَلْبِهِ وَ بَاشَرَهَا بِجَسَدِهِ وَ تَفَرَّغَ لَهَا فَهُوَ لا يُبَالِي عَلَي مَا أَصْبَحَ مِنَ الدُّنْيَا عَلَي يُسْرٍأَمْ عَلَي عُسْرٍ»[2]«برترين مردم كسي است كه به عبادت خدا عشق بورزد و براي آن آغوش باز كند و از جان او را دوست بدارد و با بدن خود بدان بپردازد و به چيـز ديگر اشتغال نيابد. چنين كسي را انديشه آن نخواهد بود كه دنيايش با آسايش و راحتي بگذرد يا با سختي و مشقّت.»خالق ما و هستی میفرماید:«إِنَّ الَّذينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتي‏ سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرين‏»«کسانی که از عبادت من سرکشی میکنند با ذلت و خواری داخل جهنم میشوند.» غافر ــــــ60خب حالا ما فهمیدیم هر مقدار که عبد باشیم و عبادت کنیم دنیا برامون ارزش داره و ما بقی بی ارزشه. حالا دو تا سؤال پیش میاد. یکی این که چکار کنیم عبد و اهل عبادت باشیم؟ دوم این که بهترین عبادت چیه که اون رو انجام بدیم تا با بالاترین سرعت به ارزشمندترین مقام انسانی برسیم؟ببخشید شاید یه کم خشک و خسته کننده بگم اما مسئله بسیار مهمه و تقاضا دارم تحمل کنید و با دقت و تدبر مطلب رو بخونید:عبادت به گفته اهل لغت و مفسرین به معنای خضوع تام و غایة خضوع است و بعضی گفته اند غایت ذُلّ است و ذُلّ، خضوعي است خاص در انسان كه با رؤيت قاهريت غير و پذيرش عجز از مقاومت در برابر حكم و قهر او، آنگاه كه خود را در معرض قهر او ميبيند، پديد مي آيد و مقول به تشكيك است. يعني گاه ذلّ و حس ذلیل بودن، شديد و گاه ضعيف است. شدّت و ضعف ذلّ ناشي از دو نوع چيرگي طرف مقابل ممكن است باشد.نوع اول: چيرگي طوليبه اين معنا كه قوّت و شدت صفت يا اوصافي در غير، موجب چيرگي او گردد. مثلاً از نظر علمي بر ديگري چيره است. اگر چيرگيش كم باشد، ذلّ در برابر اوكم و اگر چيرگيش زياد باشد، ذلّ در برابر او نيز زياد ميباشد.نوع دوم: چيرگي عرْضيبه اين معنا كه تعدّد صفات سبب چيرگي شود. مثلاً كسي كه از علم و قدرت و ثروت برخوردار است، چيره است بر كسي كه تنها از قدرت برخوردار ميباشد. هر چه صفات بيشتري داشته باشد، ذلّ غير در برابر او بيشتر است.و ذات مقدّس حقّ جلّ و علا چون مستجمع جميع صفات و كمالات است طولاً و عرضاً، پس قاهر است به همه ي انواع قهر و چيره است به همه ي انواع چيرگي. او قاهر علي الاطلاق است و قاطبه ي موجودات هستي مقهور علي الاطلاق او هستند. و لازمه ي قهر و غلبه ي تامّه اين است كه هر حكمي از سوي قاهر نافذ و هر گونه امتناع و مقاومت و دفاعي از مقهور، سلب شود. به عبارت ديگر قاهر، توانايي هر گونه تصرّفي در مملكت مقهور را دارد. يعني مملكت وجود انسان، بتمامه و در تمامي ابعاد، مقهور قهر الهي است.بعد از رؤيت و معرفت اين معاني نسبت به ذات مقدّس خداوند، آنگاه ذلّ به غايت مي‌رسد كه ببيند خداوند در قاهريّتش، ما فوق و حتي شريك ندارد تا بتوان اميدي به تأثير او در حكم خداوند داشت. و اين است معناي عزّت خداوندي.اما ارتباط قهر الهي با مرگرؤيت بعضي از صفات در پديد آمدن حالت ذلّ تأثير به سزايي دارد. در روايات و ادعيه‌ي متعدّدي به قهر الهي بر خصوص اماته ي انسان و موجودات ديگر هستي اشاره شده است.«الْحَمْدُ للهِ الَّذِي تَعَزَّزَ بِالْقُدْرَةِ وَ قَهَرَ الْعبَادَ بالْمَوْت»[3]«ستايش براي خداست كه با قدرتش عزيز است و به سبب مرگ بر همه ي بندگان قاهر است.»«فيا من توحد بالعز و البقاء و قهر عباده بالموت و الفناء صل علي محمد و آله الأتقياء»[4]«اي كسي كه به عزّت و بقاء، يگانه‌اي و با مرگ و نيستي بندگان بر آنان قاهري، رحمت فرست بر محمد و آل اهل تقوايش...»«فيا من تعزز بالبقاء و قهر عباده بالفناء»[5]«اي كسي كه به بقاء عزيزي و به فناي بندگان بر آنان قاهري»«سبحان من أذل الخلائق بالموت»[6]«منزّه است آن خدايي كه همه ي خلايق را به سبب مرگ ذليل نموده است.»و مرگ يعني ظهور غلبه و قهر تامّ الهي بر سراسر وجود آدمي. و چنين است كه ياد مرگ نقش مهمي در پديد آمدن و فزوني حالت ذلّ در انسان دارد.امیر المؤمنین علیه السلام در وصیت به فرزندشان امام حسن علیه السلام فرموده اند:«وَ ذَلِّلْهُ بِذِكْرِ الْمَوْتِ»‏[7]«و قلبت را با ياد مرگ ذليل كن.»بدين ترتيب نقش مهم ياد مرگ و آخرت در پديد آمدن حالت عبوديت نيز روشن ميگردد. شايد قرار گرفتن جمله‌ي "ايّاك نعبد" بعد از جمله ي "مالك يوم الدين" اشاره به همين نكته داشته باشد.غرض این که وقتی میبینی در مقابل مرگ، کاملاً و صد در صد تسلیم هستی و در دعای عهد هر روز اقرار میکنی که اراده خدا نسبت به مرگ تمام موجودات قطعی است و من هم مستثنی نیستم:«اللَّهُمَّ فَإِنْ حَالَ بَيْنِي وَ بَيْنَهُ الْمَوْتُ الَّذِي جَعَلْتَهُ عَلَى عِبَادِكَ حَتْماً مَقْضِيّاً فَأَخْرِجْنِي‏ مِنْ قَبْرِي ......‏»«خدایا! اگر بین من و ظهور مهدی علیه السلام مرگ فاصله شد، مرگی که بر بندگانت آن را حتمی و حکم شده قرار دادی پس مرا از قبرم خارج کن و .....»اینجا حس میکنی که در پنجه قدرت الهی اسیری و هیچ راه خلاصی نداری پس تن میدهی به این که کاملاً تسلیم او باشی و مطیع و فرمانبردار تمام عیار او باشی و این همان عبودیت است.آری تو گام به گام و نفس به نفس به سوی مرگ میروی و ذره ای توان ممانعت از حکم الهی را نداری. فقط میتوانی مرگ را عقب بیندازی آنهم با جلب رضایت خدای تعالی و تسلیم در برابر او و اطاعت محض از او.این یه بحث.بحث بعدی اینه:حالا که با یاد مرگ عبد شدی، اهل عبادت شدی نگو خب نتیجه حاصل شد دیگه یاد مرگ به درد نمیخوره. بلکه حالا که میخواهی خدا را عبادت کنی و عبادت حرکت به سمت خداست بدان برترین عبادت همین یاد مرگ است. یعنی تو با همین یاد مرگ میتوانی با بالاترین سرعت و بالاترین کیفیت خود را به قله برسانی و تا آخر عمر به آن محتاجی.ياد مرگ، بالاترين ثمره‌هاي عبادت را عائد انسان مي‏نمايد.رسول اكرم صلی الله علیه و اله فرموده اند:«وَ أَفْضَلُ الْعِبَادَةِ ذِكْرُ الْمَوْتِ»[8]«بافضيلت‌ترين عبادت، ياد مرگ است.»این یعنی اگر در منزل به خصوص در خلوت شب یا در بیرون از منزل در هنگام پیاده روی یا سوار بر اتومبیل و اتوبوس و مترو لحظاتی توجه داشته باشی که به زودی از این جهان بخواهی یا نخواهی خواهی رفت، شما با همین توجه، بهترین عبادت را انجام داده ای و به خدا عرض عبودیت کرده ای و عالی به سمت خدا حرکت کرده ای.یاد مرگ امیر المؤمنین علیه السلامامیر المؤمنین علیه السلام فرموده اند:«اي بندگان خدا! تقواي الهي داشته باشيد و با اعمال نيك به استقبال مرگ برويد و با چيزهاي فاني شدني، چيزهاي هميشگي و باقي بخريد و از دنيا كوچ كنيد كه براي كوچتان در تلاشند و آماده‏‏ی مرگ باشيد كه بر شما سايه افكنده است و قومي باشيد كه بر سرشان فرياد زده شد و بيدار گشتند و دانستند كه دنيا خانه ی آنها نيست لذا آخرت را جايگزين آن كردند.به درستي كه خدای سبحان شما را بيهوده خلق نكرد و به رفتارها و كردارهاي شما بي‏تفاوت نيست. هيچ فاصله اي بين شما و بهشت يا جهنم نيست مگر مرگ كه به سراغتان مي آيد. مدت عمر كه "لحظه‏ها" از آن ميكاهند و "ساعتها" آن را نابود ميسازند، سزاوار است که "كوتاه مدت" تلقي شود. و آن غائبي(مرگ) كه شب و روز او را به طرف انسان ميرانند، سزاوار است كه "با سرعت" خوانده شود. و آن(مرگ) كه وارد بر انسان ميشود، يا با سعادت و خوشبختي براي انسان يا با شقاوت و بدبختي براي او، بسيار بجا و رواست كه انسان خود را براي او به بهترين نحو آماده نمايد. پس در دنيا و از خود دنيا توشه برگيريد كه با آن در فرداي قيامت، خود را حفظ كنيد. توشه را آن عبد تهيه نمود كه تقواي الهي پيشه كرد و براي نفسش خيرخواهي نمود و توبه را پيش فرستاد و بر شهوتش غالب شد. چرا كه نميداند اجلش كي سر ميرسد و آرزويش فريب دهنده است و شيطان هم بر او گمارده شده تا معصيت را برايش زينت داده و او را به گناه آلوده نمايد و توبه را به تأخير بيندازد. تا اينكه هنگام هجوم مرگ، بيشتر از هر چيز از مرگ غافل بوده باشد. واي كه چه حسرتي انسان غافل در آن هنگام دارد! چرا كه چگونگي گذراندن عمرش، حجتي بر عليه او گشته و روزهاي زندگي، او را به شقاوت رسانده است. از خداوند سبحان ميخواهيم كه ما و شما را از جمله ی كساني قرار دهد كه هيچ نعمتي موجب سركشي آنها نميشود و هيچ هدفي آنها را از اطاعت پروردگارشان باز نميدارد و بعد از مرگ پشيماني و بدحالي متوجه آنها نميشود.»داستان این جلسهمردگان سخن می­گوينداميرالمؤمنين علیه السلام اهل قبور از مؤمنين و مؤمنات را مخاطب قرار داده و فرمود: السلام عليکم و رحمة الله و برکاته. پس، شنيديم صدايي را که میگفت: و عليکم السلام و رحمة الله و برکاته يا اميرالمؤمنين. امام علیه السلام فرمود: ما خبرهای خود را به شما بگوييم يا شما اخبارتان را به ما می­گوييد؟ گفتند: شما بگوييد يا اميرالمؤمنين.امام فرمود: همسران شما ازدواج کردند. وارثان شما اموالتان را تقسيم نمودند. اولاد شما با يتيمان محشور شدند و خانه هايي که ساخته و پرداخته کرديد، مسکن دشمنان شما گرديد. شما چه خبر داريد؟گوينده ای پاسخ داد: کفنها پوسيد و موها از هم پاشيد. پوست­ها پاره شد و حدقه ی چشمها به گونه ­ها ريخت و دهانها و بينيها را عفونت و چرک فرا گرفت و هر چه از پيش فرستاديم دريافتيم و آنچه انفاق کرديم سود برديم و آنچه واگذاشتيم ضرر کرديم و اکنون در گرو اعمال خود هستيم. اميدواريم خداوند به کرم خود بر ما منت نهد و از ما درگذرد.فاعتبروا یا اولی الابصار1- نحل ـ 362- آداب الصــلاة ص 1223. فرازي از دعا هنگام رؤيت جنازه به نقل از رسول اكرم صلی الله علیه و اله الكافي ج3 ص1674. فرازي از دعاي صباح اميرالمؤمنين علیه السلام مفاتيح الجنان5. دعاي روز جمعه از اميرالمؤمنين علیه السلام بحارالأنوار ج87 ص1406. از حضرت فاطمه علیها السلام بحارالأنوار ج 91 ص2057. نهج البلاغه8- بحار الأنوار ج 6 ص137