پرونده‌ی ویژه: ترم مجازی

مطلب اول: کم­سو ولی روشن / کسری فلاحمروری بر آنچه شد و آنچه ما دانشجویان کردیم؛ باشد که به مرور تحمیل‌­پذیری­‌مان کم و کم­تر شودبه جرئت می‌توان گفت که ترمی که گذشت یکی از پر چالش­ترین ترم­های آموزشی در تاریخ دانشگاه صنعتی شریف بود. آخرین بار که دانشگاه تعطیلی را تجربه کرده بود به دوران جنگ تحمیلی و روزهای تلخ موشک­‌باران تهران در اواخر سال ۶۶ و اوایل ۶۷ برمی‌گشت؛ اما این بار به لطف پیشرفت تکنولوژی دانشگاه تعطیلی را به طور کامل تجربه نکرد و در بستر مجازی تلاش در ادامه حیات خود کرد.در هفته­‌های اول بعد از شرایط جدید، قبل از عید، همان طور که انتظار می‌رفت، بی­‌برنامگی در اکثر امور موج می‌زد و باعث سردرگمی دانشجویان شده بود. بازخورد اولیه­‌ی آن را می توان در صنفی­‌های دانشکده­‌ای و مرکزی دید که حجم پیام­‌هایشان در بازه­‌ای کوتاه سر به فلک کشیده بود؛ با گذشت کمی زمان و تلاش‌های مسئولین دانشگاه اکثر دروس روندی را برای ادامه­‌ی ترم انتخاب کردند. هر چند درباره­‌ی انتخاب شیوه­‌ی ادامه­­‌ی درس ابتکار عمل به دست اساتید داده شد که باعث ایجاد تفاوتی معنادار در میان دروس مختلف شد که می­‌توان گفت در پاره­‌ای از موارد این ابتکار عمل سبب به نوعی شانه خالی کردن اساتید شد.اوایل اردیبشت ماه بود که دغدغه­‌ای در بدنه­‌ی دانشجویی به وجود آمد؛ امید به بازگشایی دانشگاه هر روز کم‌رنگ­‌تر می‌شد و بحث درباره شیوه­‌ی ارزشیابی در بستر مجازی بالا می­‌گرفت. شورای صنفی دانشجویان با همکاری جمعی از دغدغه‌مندان، در این مقطع، نامه‌ای را در خصوص تغییر شیوه­‌ی ارزشیابی به (قبولی/حذف) انتخابی خطاب به دکتر رشتچیان با حدود ۱۵۰۰ امضا تهیه و ارسال کرد.طرح (قبولی/حذف) انتخابی در واقع نسخه­‌ای بود که اکثریت قریب به اتفاق دانشگاه­‌های جهان با توجه به شرایط ویژه­‌ی این ترم اجرا کرده بودند. متاسفانه این نامه و درخواست عملا جوابی واضح را از سمت دانشگاه دریافت نکرد و دانشگاه سعی در به تعویق انداختن تصمیم‌گیری در این خصوص داشت.مدتی پس از این نامه دکتر ایزدی طی نامه‌ای خطاب به تمامی دانشجویان خبر از امکان تبدیل نمره­‌ی یک درس به (قبولی/حذف) داد. مدتی بحث درباره­‌ی این موضوع کم­‌دامنه­‌تر شد؛ تا این که امید به بازگشایی دانشگاه عملا از بین رفت و تنها راه ارزشیابی بستر مجازی شد.بار دیگر بحث شیوه ارزشیابی بالا گرفت؛ باز هم شورای صنفی دانشجویان تلاش­‌هایی را در راستای انتقال مواضع دانشجویان به دانشگاه کرد، که در کنار آن بعضی حرکت­‌های خودجوش هم به راه افتاد که در نتیجه­‌ی آن نامه­‌هایی با بیش از ۱۰۰۰ امضا خطاب به هیئت رئیسه نوشته و ارسال شد؛ اما بازهم دانشگاه پاسخی رسمی به این درخواست­ها نداد.درنهایت طی جلسه‌ای با حضور نمایندگانی از تمامی دانشکده­‌ها و هیئت رئیسه و در قالبی غیر دانشجویی تشکیل شد و رای به عدم تغییر شیوه­‌ی ارزشیابی در ترم گذشته داد که اعتراضاتی را از سمت دانشجویان در فضای مجازی به همراه داشت؛ این اعتراضات هم به عدم حضور نمایندگان دانشجویی و صنفی در جلسه تصمیم­‌گیری و هم به اصل شیوه ارزشیابی 20 نمره­‌ای مرسوم در شرایط فعلی بود.یکی از مواردی که محل بحث درباره­‌ی شیوه‌ی ارزشیابی بود، امکان تخلف گسترده در امتحانات و عدم اعتبار نتایج این ارزشیابی­‌ها بود؛ آموزش دانشگاه چند هفته مانده به زمان امتحانات دانشجویان را ملزم به امضای تهعدنامه‌‌ی عدم تقلب به منظور شرکت در امتحانات کرد. این تصمیم به نظر می­‌آمد بیشتر از آن که در راستای حل مشکل باشد در راستای پاک کردن صورت مسئله نمود داشت.تنها مطلب باقی مانده از ترم گذشته دستورالعمل اعمال (قبولی و حذف) هر کدام برای یک درس است که با پیگیری­‌های انجام شده از آموزش دانشگاه قرار است بعد از نهایی شدن نمرات تمامی دروس دانشگاه ابلاغ شود که امیدواریم که هر چه زودتر این اتفاق بیفتد و به نوعی پرونده­‌ی ترم گذشته بسته شود.ترمی که گذشت با تمام پیچیدگی­‌ها و سختی­‌هایش تمام شد؛ ولی متاسفانه روند رشد ویروس کرونا نمی­‌تواند آن­چنان ما را به بازگشایی دانشگاه در ترم آینده امیدوار کند؛ از این رو تجارب حاصل از این ترم می‌تواند باعث بهبود کیفیت در ترم آینده شود.سوالاتی که امروز می­توان پرسید این است که تصمیم هیئت رئیسه در راستای ارزشیابی 20 نمره‌ای مرسوم آیا تصمیمی درست و سنجیده بوده؟ و به طور کلی نمرات داده شده قابلیت استناد را خواهند داشت یا نه؟ چون همان طور که می­دانیم در بسیاری از مراحل تحصیلی اعم از انتخاب گرایش­‌ها ، کردیت ارشد و ... ریزنمرات و معدل، تاثیرگذار است و به طور کلی باید رویکرد دانشگاه درباره‌ی این مسائل شفاف شود.بحث دیگری که سوالی مهم برای برگزاری ترم پیش رو می­‌باشد دروس آزمایشگاه­‌دار و خود آزمایشگاه­‌ها هستند که برگزاری این دروس به چه نحوی می­‌تواند از سر گرفته شود.در آخر باید گفت که کرونا هرچه تلاش کرد نتوانست چراغ داشگاه را خاموش کند؛ شاید کم­‌سو شده باشد ولی روشن است.مطلب دوم: دویست و دو نفر از شما / محمدرضا علی‌محمدی، محمدمهدی قاسملودویست و دو نفر از شمابررسی آماری ترمی که گذشت از دیدگاه شما دانشجویانحدود دو هفته­‌ی قبل از شما خواستیم در نظرسنجی­‌ای که نظر شما را درباره­‌ی ابعاد مختلف این ترم پرسیده بود، شرکت کنید. با سوالاتی محیرالعقول (!) برقی بودن‌تان را تشخیص دادیم و تا روزی که ما نتایج را برای این شماره ثبت کردیم، دویست و دو نفر از شما در این نظرسنجی شرکت کرده بودید که نتایج بخش­‌هایی از این نظرسنجی را برایتان آورده ایم. نتایج این نظرسنجی به مسئولین دانشکده اطلاع‌رسانی خواهد شد و هم‌چنین خلـآهایی که نتایج نظرسنجی به ما نشان می­‌دهند، لازم است توسط شورای صنفی پیگیری شود و نتایج پیگیری‌ها در شماره­‌های بعدی بازتاب داده خواهد شد.. سال ورود به مقطع کسانی که در نظرسنجی شرکت کردند که حدود 94 درصد از دوره­‌ی کارشناسی بودند.. حدود 78 درصد از افرادی که در نظرسنجی شرکت بودند دارای مکانی مناسب برای مطالعه و شرکت در کلاس‌های مجازی بودند و 22 درصد که رقم قابل توجهی هم است، از این مورد کلیدی بی بهره بوده اند.. نظر شما درباره­‌ی یادگیری مهارت در درس‌های عملی و آزمایشگاه‌ها در ترم مجازی نسبت به ترم حضوری که یکی از اصلی­‌ترین معضلات ترم مجازی بود و باید توجه داشت که نتایج هم مهر تآییدی بر این موضوع می­‌زنند که شاید بحث آزمایشگاه مجازی، در بسیاری از دروس، جلوه­‌ی از سر باز کردن داشتن که البته راه­کارهای مناسبی هم برای این موضوع در حال حاضر وجود ندارد. اما در هر صورت، بر همگان واضح است که آزمایشگاه مجازی، در این ترم امتحان خود را پس داد و حتی نمره‌ای نزدیک به نمره­‌ی قبولی را کسب نکرد و باید منتظر بود که راهی جایگزین این روش ناکارآمد بشود.. میزان دنبال کردن کلاس به صورت فعال (بر حسب درصد) هم چندان امیدبخش نبود اما نبود آماری از این که در کلاس­‌های حضوری وضعیت به چه شکل است، امکان مقایسه را از ما می­گیرد.. به صورت میانگین، آموزش مجازی در 55 درصد درس­‌های دانشجویان دارای کیفیت پایین­‌تر نسبت به آموزش حضوری بود.. به صورت میانگین در 62 درصد از دروس دانشجویان، حجم تمارین بیشتر از ترم­‌های گذشته بود. موردی که شاید برای پخش بارم­‌بندی نیاز بود اما لازم است که به صورت اصولی­‌تر و هماهنگ­‌تر با وضعیت دانشجوها صورت بگیرد.. استرس امتحانات مجازی 23 درصد از امتحانات حضوری بیشتر بود.آماری که قطع یا اخلال در اینترنت در حین امتحان و عدم تمرکز لازم در طول امتحان را می­‌توان از دلایل اصلی آن دانست.. اعتبار امتحان مجازی به نظر دانشجویان حدود دو سوم امتحان حضوری است. و نیز میزان تمرکز در فضای خانه هم حدود سه چهارم میزان تمرکز در امتحانات حضوری است.. و نیز به نظر می­رسد ما برق شریفی­‌ها سنت­‌شکنی نکرده­‌ایم و حتی ترم مجازی و محیط خانه و یکنواختی قرنطینه هم نتوانسته آن­‌ها را در کسب نمرات هر چه عالی­‌تر (!) از تک و تا بیندازد.مطلب سوم: کاین حدیثی است که از وی نتوان باز آمد/ مصاحبه‌ی سیدعلیرضا حسینی با دکتر امینیگفتیم حالا که از دانشجوها نظرسنجی کردیم، بد نیست حدیث آموزش مجازی را از زبان یکی از اساتید دانشکده هم جویا شویم. دکتر امینی، رئیس مرکز استعدادهای درخشان و معاون دانشجویی سابق دانشکده، دعوت­‌مان را قبول کردند. آنچه می‌خوانید، خلاصه‌ای از پرسش‌ها و پاسخ‌های ایشان است.روند تطبیق خودتان و دانشجوهای‌تان با ساز و کار آموزش مجازی را چگونه ارزیابی ‌می‌کنید؟ آیا تفاوت‌هایی نیز پیدا می‌کنید؟من در نیم‌سال‌های مختلف، تجربه‌ی تعطیلی به دلایل مختلف از جمله آلودگی هوا را داشتم و همواره با تعیین زمان کلاس جبرانی با دانشجویان به مشکل برمی‌خوردم. در ابتدای تعطیلی دانشگاه و با برگزار نشدن دو جلسه از درس‌هایم (۳و ۵ اسفند)، به این نتیجه رسیدم که تعیین زمان دو جلسه‌ی جبرانی بسیار دشوار خواهد بود و شروع به ضبط ویدئو کردم ( البته نمی‌دانستم که قرار است تعطیلی دانشگاه به این میزان طولانی باشد). اولین سری از ویدئوها در روز ۷ اسفند در سامانه‌ی CW قرار گرفت. تجربه‌ی ضبط ویدئو بسیار سخت و وقت‌گیر بود. به همین منظور، مجبور شدم قسمتی از خانه را با لوازمی اعم از لپتاپ، تبلت، قلم نوری، چراغ مطالعه و چند هارد اکسترنال به صورت یک استودیو دربیاورم که هم‌چنان به همین صورت است. فرآیند ضبط ویدئو تا روز ۱۷ اسفند ادامه داشت و طبق اعلام دانشگاه از روز شنبه ۱۷ اسفند، تمام کلاس‌های بنده به صورت مجازی در سامانه‌ی vclass در ساعت‌های تعیین شده برگزار شدند. ویدئوی ضبط ‌شده‌ی جلسات نیز حداکثر با یک روز اختلاف در سامانه‌ی CW بارگذاری می‌شدند. در طول ترم نیز برای پاسخ به برخی پرسش‌ها که در ساعات کلاسی وقت پاسخ‌گویی پیدا نمی‌کردند، مجدداً ویدئوهای کوتاه ضبط می‌کردم.احساس می‌کنم که اقدام به ضبط ویدئو و سپس استفاده از vclass کاملاً به موقع و مؤثر بود و از قدرت تطبیق خودم بسیار راضی هستم. در مورد قدرت تطبیق دانشجویان رضایت کم‌تری دارم. در زمانی که ویدئو ضبط می‌کردم و در CW قرار می‌دادم، هیچ بازخوردی از دانشجویان نداشتم و احتمال زیادی می‌دهم که درصد زیادی از دانشجویان، هیچ توجهی به این فایل‌ها نداشتند. یا در تغییر محیط تدریس به vclass، ابتدا تعداد زیادی اعتراض با این مضمون که کیفیت فایل‌ها از محیط vclass بالاتر است، دریافت کردم ( بنده هم تأیید می‌کنم). اما تدریس زنده و امکان مشارکت دانشجویان، در کنار زمان‌بندی منظم آموزشی به نظر من تأثیر بیشتری دارد. کم کم دانشجویان نیز با این سبک وفق پیدا کردند اما مشارکت در بحث‌های کلاسی، افت زیادی نسبت به کلاس‌های حضوری داشت. این نشان می‌دهد که افراد حاضر در vclass لزوماً توجه کامل به درس ندارند و احتمالاً در حین گوش دادن به درس در حال انجام کار‌های دیگری هستند. نتایج امتحانات میان‌ترم و پایان‌ترم نیز نشان می‌دهد که کیفیت فراگیری مطالب توسط دانشجویان، پایین‌تر از سنوات گذشته است.قریب به اتفاق دانشجویان از افزایش حجم تکالیف و پروژه‌ها حکایت می‌کنند. آیا علت این امر افزایش طول ترم است؟ به طور کلی آموزش مجازی باعث طولانی‌تر شدن روند تدریس شده یا به آن سرعت بخشیده است؟افزایش تکالیف بیشتر به دلیل جایگزین کردن نمره‌ی امتحانات با تمارین بوده است. با توجه به مجازی بودن نیم‌سال و عدم امکان برگزاری امتحانات حضوری، تخصیص نمره‌ی بالا به امتحانات مجازی ریسک بزرگی داشت. اکثر همکاران بنده برای اطمینان بیشتر از صحت نمره‌های درس، تصمیم به ارزیابی مستمر دانشجویان گرفتند که نتیجه‌ی آن افزایش تعداد تمرین‌ها و پروژه‌ها شد. البته رویه‌ی تمرین­‌ها و پروژه‌های بنده هیچ تغییری نسبت به نیم‌سال‌های قبل نداشت. در خصوص حجم بالاتر تدریس، علت اصلی افزایش طول نیم‌سال نبود، بلکه در جلسات vclass مدرس اغلب متکلم وحده است و در نتیجه مکث‌های مرسوم در حین درس از بین می‌رود که خود باعث افزایش سرعت تدریس می‌شود. شخصاً برای اینکه به این مشکل دچار نشوم، مطابق با سرعت نیم‌سال‌های گذشته بر حسب شماره‌ی اسلاید پیش می‌رفتم ( از قدیم، انتهای هر جلسه در یک فایل شرح مختصری از جلسه را برای خودم درج می‌کنم).برای جلوگیری از تقلب، تدابیر مختلفی اتخاذ شد که یکی از آن‌ها کاهش وقت امتحان بود. آیا در ارزشیابی‌های خود زمان تخصیص داده شده را عادلانه می‌دانید؟برگزاری آزمون از بزرگ‌ترین چالش‌های درس‌های من در نیم‌سال قبل بود. به طور کلی مخالف امتحانات با وقت کم هستم و امتحاناتی که تاکنون گرفته بودم نیز این موضوع را تأیید می‌کرد. اما شرایط خاص کرونا و امکان تقلب باعث شد تا مجبور به استفاده از امتحانات تستی با وقت نسبتاً کم در امتحانات درس کارشناسی بشوم. از این موضوع راضی نیستم ولی گزینه‌ی بهتری هم نداشتم. البته در هر امتحان، قسمتی تشریحی با وقت مناسب هم بود اما قسمت قابل توجهی از نمره به تست و سوالات جواب کوتاه اختصاص داشت.با توجه به وضعیت آموزش مجازی، کدام شیوه‌ی نمره‌دهی را بیشتر می‌پسندید؟با نحوه‌ی P/F در نمره‌دهی موافق نیستم؛ چون نه تنها انگیزه‌ی دانشجویان برای یادگیری و درس خواندن را کاهش می‌دهد، بلکه انگیزه‌ی اساتید برای انتقال مفاهیم را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. البته نمره‌ی عددی نیز خیلی عادلانه نیست و به شخصه نمره‌ی کیفی را ترجیح می‌دهم.در نهایت سپاس‌گزار می‌شوم نظر کلی خودتان در مورد آموزش مجازی را در چندخط بیان بفرمایید.آموزش مجازی در تعدادی از دروس مقطع ارشد حتی کیفیتی فراتر از حضوری داشته است که قابل تقدیر است. اما در مقطع کارشناسی کیفیت به صورت تقریبی بین ۱۰تا ۵۰ درصد (بسته به درس) افت داشته است. متأسفانه در حال حاضر گزینه‌ی دیگری به جز آموزش مجازی وجود ندارد؛ البته، دانشگاه قصد دارد تا در نیم‌سال آینده، تعداد کمی از دروس را به صورت اختیاری با حضور تعداد محدودی از دانشجویان ( و هم‌زمان مجازی) برگزار کند اما آموزش به صورت غالب مجازی خواهد بود. با وجود تمام کاستی‌های آموزش مجازی، قابل ذکر است که دانشگاه شریف در این زمینه بسیار بهتر از دانشگاه‌های دیگر عمل کرده است. باید به این نکته توجه کرد که دانشگاه به صورت کاملاً ناگهانی در شرایط پیش‌بینی نشده قرار گرفت و نهایت تلاش خود را کرد تا با شرایط جدید هم‌راه شود. در چنین شرایطی توقع کیفیت عالی کاملاً دور از ذهن است. از دید بنده، با لحاظ کردن شرایط، عملکرد دانشگاه در آموزش مجازی خوب بوده است.