چقدر از ترکیه می‌دانیم، واقعاً؟

هم اکنون نزدیک به 9 ماه است که در استانبول زندگی و کار می‌کنیم. از زمانی که وارد ترکیه شدیم، 2 ماه نگذشته بود که اتفاقات فاجعه آمیز ایران پشت سر هم رخ دادند. آبان ماه، قطعی اینترنت، سقوط هواپیما، و گل سر سبد همه مسائل، کورونا. همین موضوع شاید سبب شد که با چشم تیزتری زندگی اطراف خود را نگاه کنم. موضوعاتی که در طول این مدت از ترکیه متوجه شدم، از یک جهت خوشحالم می‌کند و از جهت دیگر ناراحت. خوشحالی از این بابت که کشوری رو به رشد با فرهنگ کاری و اجتماعی نزدیک به ایران است که می‌توانم به خوبی در آن رشد کنم. ناراحتی از این بابت که چرا چنین نادانی نسبت به این کشور وجود دارد با وجودی که همه ساله عده زیادی از ایرانیان به ترکیه سفر می‌کنند. در این نوشته (و شاید نوشته‌هایی در آینده) می‌خواهم بیشتر به این موضوع بپردازم تا ترکیه را شاید آن طور که واقعاً هست بشناسیم. البته که دانش کنونی من نقص‌های فراوانی دارد و این اطلاعات حاصل زندگی کوتاه من در این کشور همسایه است. منطقه Levent استانبولاولین موضوعی که می‌خواهم به آن بپردازم، مسائل فرهنگی است. بالاتر اشاره کردم که فرهنگ این کشور زیاد از فرهنگ کشور ما دور نیست، این نزدیکی را در چند مسأله می‌بینم. اولین (و از نظر من مهم‌ترین) نزدیکی فرهنگی مربوط به غذاست! ترک‌ها هم مثل ما ایرانی‌ها به مرغ و گوشت در وعده غذایی اعتقاد والایی دارند (شاید بیش از حد اعتقاد داشته باشند) و به دلیل نبودن برنج به عنوان بخشی از وعده، نوآوری‌های بیشتری را با گوشت و مرغ به ارمغان آورده‌اند. دوستانی دارم که پس از سفر به کشورهای اروپایی یا آمریکایی، مجبور به عوض کردن رژیم غذایی خود شده‌اند تا بیشتر به سلیقه آن کشور نزدیک شوند. این اتفاق در ترکیه رخ نمی‌دهد و شما با خیال راحت می‌توانید هر چیزی که در منوهای رستوران می‌بینید را سفارش دهید و مطمئن باشید که غذای دل انگیزی برای شما حاضر خواهد شد. (البته زمانی که رفتن به رستوران استرس کمتری داشته باشد.)موضوع دیگر، مسأله نظافت است. اگر در کشور فرانسه زندگی می‌کنید و این مطلب را می‌خوانید، مطمئنم از نبودن بهداشت کافی فردی و محیطی عذاب می‎‌کشید. برای ما ایرانی‌ها که نظافت و تمیزی جزئی جدایی ناپذیر از زندگی شده است، قرار گرفتن در محیط‌هایی که کثافت از سر و روی آن بالا می‌رود شاید قابل تحمل نباشد. این نگرانی را در ترکیه نخواهید داشت. اسلام مدت‌ها پیش مسأله نظافت را در این کشور حل کرده است و محیط‌های شخصی (داخل خانه افراد) و محیط‌های عمومی (مترو، اتوبوس، پاساژ، خیابان) همواره تمیز نگهداشته می‌شوند. مسأله توالت فرنگی بدون شلنگ نیز چیزی نیست که در ترکیه برای آن نگرانی داشته باشید چرا که سیستم تعبیه شده روی آن، مشکل شما رو حل خواهد کرد!در راستای موضوع اسلام که بالاتر ذکر کردم، باید اضافه کنم که بیشتر جمعیت ترکیه را مسلمانان تشکیل می‌دهند که از این میان، بیش از 80% آن‌ها سنی هستند. مسلمان بودن این کشور در بیشتر آداب و رسوم آن‌ها نیز دیده می‌شود که شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با ایران دارد. عید فطر و قربان از اعیاد پرطرفدار مردم ترکیه است. ماه رمضان از سمت تمامی اقشار گرامی داشته می‌شود ولی مانند ایران، رستوران‌ها و کافه‌ها مجبور به تعطیل کردن یا کار پنهانی در طول این ماه نخواهند بود. صدای اذان همواره در سطح شهر شنیده می‌شود چرا که سنی‌ها معتقدند که نمازهای 5 گانه روز باید به صورت جداگانه ادا شوند و در نتیجه برای هر کدام جداگانه اذان خوانده می‌شود. در بیشتر محله‌ها مساجد وجود دارند و نماز جمعه هر هفته میزان نمازگزاران است.بخش دیگری که به آن می‌پردازم، شهرهای بزرگ ترکیه است. همان طور که احتمالاً می‌دانید، بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهر ترکیه استانبول است. نزدیک به 15 میلیون جمعیت دارد که تقریباً 18.3% از کل جمعیت ترکیه است. در مقام مقایسه، تهران با 9.5 میلیون جمعیت، 11.5% از کل جمعیت ایران را در خود جای داده است. شهرهای پر جمعیت دیگر ترکیه به ترتیب آنکارا با 3.5 میلیون نفر، ازمیر با 2.5 میلیون نفر و بورسا با 1.5 میلیون نفر جمعیت هستند. همانند ایران که بیشتر شرکت‌های مرکزی و کارخانه‌ها در تهران هستند، استانبول نیز میزبان تعداد زیادی از دفاتر، شرکت‌ها و کارخانه‌های تولیدی است. با این تفاوت که صنایع مختلف، علاوه بر استانبول شهرهای دیگر را نیز محل احداث کارخانه خود قرار می‌دهند. بورسا یکی از شهرهای صنعتی و رو به رشد ترکیه است که تعداد زیادی از صنایع نساجی ترکیه را در خود جای داده است. بسیاری از شرکت‌ها برای استفاده از فضای صادراتی ازمیر، دفاتر خود را به این شهر انتقال دهند و خیلی از شرکت‌ها به دلیل ساده اینکه استانبول دیگر فضای کافی برای مکان دادن به کارخانه و شرکت‌ها را ندارد، شهرهای دیگری را برگزیده‌اند.اتفاقی که در ایران افتاده است کمی تفاوت دارد. تهران و حومه مکانی برای بهترین دانشگاه‌های کشور، قشر جوان و فعال کشور، بهترین برندهای تولیدی کشور، بهترین کارخانه‌های کشور و به طور کلی فضایی سرشار از فرصت و موقعیت شده و این فرصت، برعکس ترکیه، آنچنان در اختیار شهرهای دیگر قرار نگرفته است. این امر سبب شلوغی بیش از حد شهر، آلودگی فزآینده آن و نقل مکان بسیاری از افراد از شهرها و روستاها به تهران به امید کسب زندگی بهتری شده است. (که خود به حاشیه‌نشینی دامن می‌زند.) در ترکیه، پایتخت سیاسی کشور (آنکارا) با پایتخت تجاری آن (استانبول) متفاوت است که متأسفانه این امر نیز در ایران در تهران جمع گشته است. با وجود شباهت‌های زیادی که استانبول به تهران دارد، تفاوت‌های آن است که این شهر را برای زندگی و کار در کنار یکدیگر مناسب‌تر کرده است.آنتالیامورد بعدی در ارتباط با ترکیه، تفاوت‌های توریستی این کشور با ایران است. شاید تصور کنید که درآمد اصلی ترکیه از بخش توریست آن باشد که این موضوع صحیح نیست. تولید ناخالص ملی ترکیه ناشی از توریسم در سال 2019 تنها 11.2% از کل تولید ناخالص ملی بوده است و بیشتر این کیک را "تولید" با نزدیک به 85% به خود اختصاص داده است. با این وجود، توریسم همچنان بخش مهمی از سیاست‌های درآمدزایی ترکیه است. طبق اطلاعات سایت Business Insider، دو شهر استانبول و آنتالیا در سال 2019 مجموعاً 25.8 میلیون نفر بازدید کننده داشته‌اند و به ترتیب شهرهای 8ام و 10ام در بین پربازدیدترین شهرهای جهان قرار گرفتند. در مجموع ترکیه در سال 2019، بیش از 50 میلیون توریست داشته است و قصد دارد این آمار تا سال 2023 به 75 میلیون نفر برساند. از جذابیت شهر استانبول، در کنار قرار گرفتن بین دو دریای سیاه و اژه، می‌توان مکان‌های تاریخی‌ای باشد که از دوران عثمانی و روم باقی مانده‌اند. این ویژگی‌ها به همراه غذاهای هیجان انگیز و هتل‌های 5 ستاره فراوان (در شهر آنتالیا 421 هتل 5 ستاره وجود دارد) و مهم‌تر از آن، قیمت مناسب، سبب شده است که ترکیه مقصد بسیاری از افراد برای تعطیلات باشد.در آخرین مطلبی که قصد دارم در این نوشته در مورد ترکیه بیان کنم، فضای کاری و استارت آپی آن است. سیستم تحریم و فیلترینگ به آن شکلی که در ایران وجود دارد در ترکیه دیده نمی‌شود ولی با این وجود، خود دولت به برخی شرکت‌ها اجازه فعالیت نداده است و در نتیجه شرکت‌های دیگری در این زمینه برای آن نقش شکل گرفته‌اند. در یکی از پست‌ها، به عدم فعالیت اوبر اشاره کرده بودم. در کنار آن، شرکت PayPal نیز به دلیل کسب نکردن لیسانس لازم از بانک‌های ترکیه در سال 2016 از ترکیه خارج شده است و در نتیجه شرکت ایزیکو جای آن را گرفته است. شرکت آمازون تازه در سل 2018 وارد بازار ترکیه شده است، بازاری که بازیگران ترک و قدرتمندی مانند ترندیول در آن وجود دارند. بازار کسب و کار ترکیه با وجود حمایت‌هایی که برای شرکت‌های ترک قائل است، بازیگران خارجی را بیرون نگه نمی‌دارد و رقابت شدیدتری بین بازیگران صنعت وجود دارد. برخی شرکت‌ها مانند AirBnB با قدرت در ترکیه فعالیت می‌کنند و معادل‌های ترکی آن مانند میسافیر با آن رقابت می‌کنند. همین امر سبب یک تفاوت اساسی بین کسب و کارهای ترکیه و ایران گشته است. به دلیل عدم فیلترینگ و حضور بازیگران خارجی، در بسیاری از زمینه‌ها نیازی به ایده حس نشده است و همان شرکت‌های خارجی توانسته‌اند بازار بزرگی کسب کرده و افراد زیادی را به استخدام خود در بیاورند. همین کم شدن ایده سبب گشته که بازار استارت آپی ایران به نسبت پویاتر از بازار استارت آپی ترکیه باشد. به عنوان کسی که چندین سال در فضای استارت آپی ایران فعالیت کرده‌ام، آن‌چه مشاهده می‌کنم بیشتر بودن شرکت‌های بزرگ داخلی و خارجی است در حالی که در ایران و تهران، تعداد ایده‌ها و شرکت‌ها بسیار بیشتر است و از طرف دیگر، تعداد شرکت‌های بزرگ آن چنان نیست. از جمله‌ شرکت‌های بزرگی که در ترکیه فعالیت‌ می‌کنند می‌توانم به شرکت‌های Google, Apple, AirBnB, Unilever, Nestle, McKinsey, BCG, L'oreal Danone, Bayer و Oracle اشاره کنم. همچنین بیشتر شرکت‌های ماشین‌سازی در ترکیه کارخانه تولیدی دارند.در کلام آخر، ترکیه بزرگ‌ترین همسایه ما محسوب می‌شود و شاید به جز مساجد بزرگ استانبول و قونیه، آرامگاه مولانا، اطلاعات چندانی از آن نداشته باشیم. در این نوشته و نوشته‌هایی که در آینده خواهم نوشت تلاش خواهم کرد واقعیت‌های جغرافیایی، اقتصادی و سیاسی ترکیه را بیشتر بازگو کنم.به امید روزی دیگر،یاهو