جنگ اوکراین؛ صحنه تقابل دو ابرقدرت: روسیه - آمریکا

جنگ اوکراین اگر چه با حمله روسیه به اوکراین در تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ ، با هدف جلوگیری از عضویت اوکراین به ناتو بود ولی اهداف مهم تری برای ابرقدرت ها پشت آن پنهان بود که در این یادداشت به این اهداف می پردازیم تا به موفقیت و شکست بازیگران پی ببریم و اهداف بلند مدت آن ها از این جنگ را دریابیم.اول از همه اهداف خود روسیه را باید بررسی کرد که شامل:۱- جلوگیری از عضویت اوکراین به ناتو۲- احیای نظریه بازپیوندخواهی (باز پس گیری سرزمین های شوروی سابق)۳ - دفاع از ساکنان غیرنظامی دونباس و به رسمیت شناختن جمهوری‌های خلق دونتسک و لوگانسک۴ - اثبات شدن روسیه به عنوان بازیگر همچنان فعال و ابر قدرت بین المللی۵ - به رسمیت شناختن مالکیت روسیه بر منطقه کریمه۶ - نازی زدایی (زدودن عناصر پیروی کننده از ایدئولوژی نازیسم در اوکراین)حال با توجه به این اهداف و گذشت بیش از یک ماه از این جنگ آیا روسیه در دستیابی به اهداف خود موفق بوده؟در واقع تجربه موفق جنگ گرجستان این موضوع را به روسیه القا می کرد که رسیدن به این اهداف کار سختی نیست و در کوتاه مدت رسیدن به این اهداف ممکن است، ولی با گذشت بیش از چند ماه از این جنگ و مقاومت اوکراین در مقابل روسیه، دستیابی یه این اهداف سخت تر شده است. لذا این جنگ نه تنها مانع از پیوستن اوکراین به ناتو نمی شود بلکه با شروع جنگ و درخواست کمک اوکراین از کشورهای عضو ناتو بسیاری از این کشورها از جمله ؛ ایالات متحده آمریکا، بلژیک، جمهوری چک، استونی، فرانسه، یونان، هلند، پرتغال و بریتانیا شروع به حمایت های مالی و فرستادن سلاح های سبک و سنگین به اوکراین کردند و این خود محرکی شد که اوکراین بیشتر مشتاق به رفتن در دامان ناتو شود.با این حال حضور روسیه در جمهوری های دونتسک و لوگانسک و حمایت مردم این دو جمهوری از روسیه باعث قوت قلبی شد که روسیه را در رسیدن به اهداف خود یاری دهند.اما ادامه جنگ و حمایت های تسلیحاتی غرب از اوکراین این جنگ را به سمت یک جنگ فرسایشی پیش می برد که در واقع خواسته غرب نیز هست و ممکن است اقتدار روسیه در نظام بین الملل را خدشه دار کند، لذا پایان دادن به این جنگ با حفظ حیثیت بین المللی برای روسیه می تواند هم اکنون بهترین گزینه باشد لیکن نباید این جنگ، یک عملیات بی نتیجه برای روسیه باشد به همین خاطر گزینه هایی هم چون تعهد اوکراین به عدم تمایل به ناتو و به رسمیت شناختن حقوق جمهوری های دونتسک و لوگانسک می تونند گزینه های خوبی برای روسیه جهت برون رفت از این جنگ باشد.موضوع دیگر بحث شبه جزیره کریمه است که روسیه در سال 2014 آن را از اوکراین جدا کرد، و هم اکنون خواهان به رسمیت شناختن الحاق آن به خود توسط اوکراین و غرب هست. این شبه جزیره دارای موقعیت بسیار استراتژیکی هست که به پایگاه روسیه در دریای سیاه تبدیل شده و امکان دسترسی سریع به شرق مدیترانه، بالکان و خاورمیانه را برای کشتی های روسی فراهم می کند. لذا به رسمیت شناختن الحاق آن به روسیه توسط اوکراین و غرب می تواند به عنوان یکی از مهم ترین دستاوردهای روسیه در جنگ با اوکراین باشد.اما موضوعی که بسیار اهمیت دارد نقش پشت پرده آمریکا در این جنگ هست که لازم است به آن پرداخته شود.می توان گفت مهم ترین بازیگر و محرک اصلی این جنگ آمریکا بود. چرا که طبق پیش بینی هایی که صورت گرفته تا سال ها ۲۰۵۰ ما شاهد ظهور چند ابر قدرت در صحنه بین الملل هستیم از یک طرف چین و هند به عنوان دو ابرقدرت اقتصادی و از طرفی روسیه به عنوان ابرقدرت نظامی که این به معنای افول آمریکا و به چالش کشیدن نظریه پایان تاریخ فوکویاما هست.به همین خاطر این کشور باتوجه به سیاست خارجی خود که همیشه آمریکا را به عنوان یک ابرقدرت بی بدیل معرفی می کند سعی در جلوگیری از تحقق این پیش بینی دارد.هر سه قدرت فوق (چین، هند و روسیه) زمینه برای شروع یک جنگ فرسایشی را دارند، برای مثال چین با تایوان اختلاف نظر شدید برای الحاق را دارد، هند با پاکستان اختلاف مرزی دارد ، چین و هند با یکدیگر بر سر موضوعات مرزی اختلاف نظر دارند و همچنین روسیه با اوکراین.لذا زمینه برای درگیری بین آنها مهیا هست و موضوعی که مهم است شروع یک جنگ فرسایشی بین این کشورها در جهت به تحلیل بردن قدرت اقتصادی و نظامی آن ها هست، چرا که جنگ مهم ترین ابزار برای نابودی رشد اقتصادی و پیشرفت یک کشور است.با شروع جنگ اوکراین سیاست امریکا در ابتدا اجازه تسلط به روسیه بر اوکراین بود چرا که با تسلط روسیه بر اوکراین چند اتفاق مهم برای امریکا در رابطه با روسیه اتفاق می افتاد:اول از همه چنانچه روسیه ، اوکراین را کامل تصرف می کرد در نتیجه یک دولت دست نشانده در آنجا روی کار می آورد این دولت دست نشانده به هیچ وجهه قابل قبول برای کشورهای غربی نبود در نتیجه این کشور ها با اعمال تحریم بر اوکراین باعث انزوای دولت دست نشانده و تبدیل شدن روسیه به عنوان تنها شریک اصلی اوکراین می شد. این اقدام نه تنها برای اوکراین مسمر ثمر نبود بلکه با توجه به اقتصاد ضعیف روسیه بسیار زیان آور بود و به عبارتی روسیه باید علاوه بر جمعیت ۱۴۴میلیونی خود، جور جمعیت۴۵میلیونی اوکراین را نیز بکشد.دوم آنکه بعد از پایان جنگ باید مناطق اشغالی اوکراین بازسازی شود و سوال اینجاست که آیا روسیه توانایی مالی دادن وام های کلان به اوکراین برای بازسازی را دارد؟ آیا مردم روسیه اجازه می دهند منابع آنها صرف بازسازی اوکراین شود؟سوم آنکه با تسلط روسیه بر اوکراین فعالیت گروه های ملی گرا شروع می شود، این گروه ها با فعالیت زیرزمینی باعث به تحلیل بردن قدرت روسیه در بلند مدت می شوند.اما با توجه به مقاومت اوکراین در برابر روسیه، امریکا نقشه خود را بر یک جنگ فرسایشی تغییر داد و با فرستادن سلاح به اوکراین باعث مقاومت آن در مقابل روسیه شد، بصورتی که طبق گفته مقامات دفاعی آمریکا، ایالات متحده تا کنون نزدیک به سه میلیارد دلار کمک نظامی در اختیار اوکراین قرار داده است.این کمک ها موازنه را در جنگ تغییر داد بطوری که اوکراین توانست رزم ناو مسکووا در دریای سیاه را غرق کند، این اقدام ضربه سنگین روانی - نظامی به روسیه وارد کرد.علاوه بر آمریکا، اروپا نیز با ادامه روند جنگ عزم خود را برای کاهش وابستگی به منابع انرژی روسیه راسخ‌تر کرد و در نتیجه وضعیت کشورهای دارای منابع غنی انرژی در شمال آفریقا بخصوص الجزایر و لیبی به عنوان جایگزین‌های کلیدی آینده تقویت شده، این اقدام ضربه سنگینی بر اقتصاد روسیه وارد می کند.و درنهایت با ادامه روند جنگ، کشور دیگر اروپایی از جمله سوئد و به ویژه فنلاند که ۱۳۴۰ کیلومتر مرز مشترک با روسیه دارد برای پیوستن به ناتو ابراز تمایل کردند که این اقدام برخلاف پیش بینی های روسیه (که تبدیل شدن اوکراین به عنوان یک الگو برای کشورهایی که به سمت ناتو می روند) بود.در نتیجه می توان گفت که جنگ اوکراین اگرچه ابتدا با تمایل روسیه آغاز شد ولی یک باتلاق برای آن بود که توسط آمریکا برای متوقف کردن روند رو به رشد اقتصادی - نظامی روسیه بود.نویسنده: سید محمد آردم