زیر عبای عدالت؛ یادبود دکتر جواد اژه ای

ما درست زمانی عدالت را فراموش کردیم که دستیابی به آن را ناچیز انگاشتیم درست آن هنگام که تعریفش به دست سفلگان افتاد. وقتی کوتوله ها بلندگو دست بگیرند، تنها صدایی که به درستی شنیده نمی شود سخن صواب است تا آن جایی که انتقادها به فلسفه تاسیس مدارس سمپاد اوج می گیرد و فراموش می کنند سخن رهبر انقلاب را که بارها گفته و می گوید: «عدالت به معنای این نیست که ما با همه استعدادها با یک شیوه برخورد کنیم؛ نه، استعدادها بالاخره مختلف است. نباید بگذاریم استعدادی ضایع شود و برای پرورش استعدادها باید تدبیر بیاندیشیم؛ در این تردیدی نیست. اما ملاک باید استعدادها باشد و لاغیر»آری عدالت این است و برابری سخنی باطل است. نهال سمپاد درست با همین ایده بنیادین شکل گرفت به دست باغبانی مهربان. به تعبیر خودش: «وقتی آمدم، موی سپیدی بر چهره‌ام نبود و اکنون پس از گذشت بیش از بیست و یک سال، با قامتی راست و امیدوار، محیط کارم را ترک می‌کنم؛ با فرزندی رشید به نام سمپاد برای ایران اسلامی؛ مقاوم و سازش‌ناپذیر. در این مدت، دو تن بیش از همه مرا ممنون خود ساختند: رهبر معظم انقلاب که با دفاع از سمپاد در شورایعالی انقلاب فرهنگی، به این نهال امکان غرس دادند و همواره نگران کاستی‌های آن بودند؛ و نخست وزیر وقت، جناب آقای مهندس میرحسین موسوی که مرا به این مسیر کشاند.»جواد اژه ای در سال 1387 طی نامه ای با ریاست سمپاد خداحافظی کرداما در این مسیر سمپاد چه جفاها کشید و چه شلاق ها که بر تن جواد اژه ای فرود نیامد که این ها همه به خاطر بسط ایده بنیادین عدالت بود تا آن جا که عنوان مجاهد خاموش برازنده او گشت. در تمامی این سال ها کار به آن جا کشید که: « از میان شش وزیر روی کار آمده در این مدت، تنها یک وزیر برایم کم‌آزار بود و من چه شب‌ها که تا صبح نگران این کودک نوپا، بی‌خوابی را تجربه نکردم.»و اگر نبود حمایت های بی دریغ رهبر طومار مدارس استعدادهای درخشان صدباره برچیده شده بود. هر چند که در این سال های بی سمپادی هم رهبری گاه و بی گاه خطاب به آموزش و پرورشی ها ذکر از سمپاد می کند اما قوی ترین مردان هم وقتی بازویشان را قطع کنی، از توان می افتند و این کلام و آن توصیه تنها برای تاریخ باقی می ماند.جواد اژه ای در سمت راست سید محمد خاتمی دیده می شودبذر عدالت در زمین محبتداشتن ایده عدالت آموزشی به تنهایی کافی نیست. باید آستین همت را بالا زد و مرد عمل شد. معلمی یک جهد عادی نیست. عشق است. باید از سراسر وجودت بچه ها را دوست بداری: «بچه‌های این سرزمین را در هر کجای ایران عزیز، همانند هر ایرانی مسلمان، با تمام وجود دوست داشته‌ام و این دوست داشتن را لازمه ذهن هر معلمی می‌دانم که بخواهد راه انبیا، و نه دریوزگی اغنیا، را طی کند. سمپاد را برای آن‌ها به وجود آوردم که کمتر کسی به فکر آن‌هاست. وقتی فرزند استانداری در آزمون ورودی سمپاد مردود می‌شد، خوشحال نمی‌شدم، اما وقتی فرزند بلال‌فروش روبروی همان استانداری قبول می‌شد، از شادی در پوست خود نمی‌گنجیدم.»برای همین هم بود که می گفت روزانه 14 ساعت کار می کرده است بدون آن که خستگی را بفهمد. آری زیرمجموعه ها که چنین مدیری را می دیدند، همه از قالب فرمی در می آمدند و آن وقت بود که مدارس سمپاد با مدارس دیگر متفاوت می شد. در نامه خداحافظی از سمپاد می نویسد: «همکاران سمپادی‌ام! می‌دانم از میان شما، آنان که به راه سمپاد معتقد بودید، از نظر مادی هیچ بهره‌ای نگرفتید و بیش از آن چه موظفتان بود، کار کردید. در هر شهری با کوشش شما مدارس سمپاد جان گرفت و آن که کمتر از همه نقش داشت من بودم و آن که بیش از همه ناسزا شنید، شما بودید. هر کجا هستید، به خدمت خود ادامه دهید و بدانید که خدا تنها داوری است که می‌توان به او تکیه کرد و امید داشت.»آن ها که در این مدارس نبودند این سخنان را جمله تعارف می پندارند و آن ها که در آن فضا بودند و در سنگر علم و فرهنگ ایستادند و زخم زبان ها را چشیدند، می دانند که این کلام عین حق است. سمپاد بیش از آن که مدرسه ای باشد که شما در آن چند سالی مهمان باشید و بروید، یک هویت است. کدام مدیر را دیده اید که توانسته باشد برای مجموعه زیردست خود چنین هویت یک دستی ایجاد کند تا جایی که او را پس از مرگ نیز «پدر» بخوانند.سنت و تعلقپدرش آیت الله علی محمد اژه ای و برادرش شهید علی اکبر اژه ای. مسجد علی به اعتبار این خانواده از سال ها قبل از انقلاب اسلامی کانون تربیت بود. جواد اژه ای بعد از انقلاب هم جای درست خودش را پیدا کرد. تربیت، هم تخصص او بود و هم رسالتش.او برآمده از سنتی عمیق در اصفهان بود و اگر از ایده عدالت یا محبت انسان ها صحبت می کنیم این ها همه از زیر آن عبا بیرون آمده است. سنت کشتی نجات است و اگر امروز اهالی آن را دیدید که در میان دریا راکد مانده اند، حق دارید آنان را به خاطر داشتن چنان سرمایه عظیمی و چنین سکونی بازخواست کنید. اژه ای این را خوب می دانست و پیوسته تمنای چسبندگی دانش آموختگان مراکز با سرزمین و سنتشان را داشت: «فرزندان سمپادی‌ام! اطمینان داشته باشید هیچ کجا مانند وطن یک فرد نیست و هیچ افتخاری بالاتر از تلاش برای تعالی و رشد و شکوفایی سرزمین مادری نیست، و این تنها در سایه باور توحیدی امکان‌پذیر خواهد بود. اگر شما بر این باور باشید، کاری کارستان خواهید کرد و عظمت و مجد گذشته سرزمینتان را تکرار خواهید نمود.»اما چه می شود کرد که چرخ دنیا به میل ما نمی چرخد و علم خانه ای دارد و اهل علم به سمت اصل خود می روند. این مطلبی بدیهی است و نمی توان اژه ای و زحماتش را به خاطر آن نکوهش کرد زیرا فارغ التحصیلان برجسته مدارس و دانشگاه های دیگر نیز یکی پس از دیگریوطن مادری را ترک گفتند. اژه ای روسپید خدای خود را ملاقات کرد زیرا وظیفه خود را به درستی انجام داد. قرار نیست معادلات جهان به دست یک نفر یا یک مجموعه باشد. ما توانستیم فرصت علم آموزی را برای بچه هایمان فراهم کنیم و از این جهت گامی رو به جلو برداشتیم اما این که ایران قرارگاه صنعت و فن آوری و استفاده از نخبگان نیست، تقصیر اژه ای چیست! هر چند مرد خدا همیشه خود را مقصر می داند: «از هرگونه قصور و تقصیری که در این مدت داشته‌ام، از پروردگارم و عزیزان سمپادی پوزش می‌طلبم. آنچه تأسیس شده، به خاطر ایران اسلامی بوده است.»