مقایسه نسل‌های مختلف عرضه اولیه در دنیای بلاک‌چین (ICO، IEO و STO)

فناوری‌های نوین، ابتکارات جدیدی برای تامین مالی از بستر اینترنت و بدون محدودیت‌های مختلف از جمله محدودیت جغرافیایی با خود به ارمغان آورده‌اند. این ابتکار جدید در قالب سه راهکار متفاوت در دنیای فین‌تک‌ها (FinTech) ظهور پیدا کرده است. راهکارهایی که به مرور زمان کامل‌تر شده و نقایص نسل‌های پیشین را برطرف کرده است. هدف این یادداشت معرفی روش جدیدی برای تامین مالی بنگاه‌های اقتصادی بر بستر بلاک‌چین یا به طور کلی فناوری دفاتر کل توزیع شده (DLT) است. در این راستا به تبیین و مقایسه نسل‌های مختلف عرضه اولیه (ICO، IEO و STO) با یکدیگر پرداخته خواهد شد. در این مقاله تلاش شده است تا با بیان مزایا و معایب هر روش، صاحبان بنگاه‌‌ها را در جهت انتخاب روش بهینه برای تامین مالی کسب‌وکار خود یاری رسانیم.تاریخچه شکل‌گیری عرضه اولیه بر بستر بلاک‌چینایده رمزارزها به تحقیقات دیوید چام و استفان برندز در سال 1983 بازمی‌گردد. در اکتبر سال 2008، فردی به نام ساتوشی ناکاموتا در مقاله خود طرح سامانه پرداخت «نظیر به نظیر» را به‌طور عملیاتی مطرح کرد و در سال 2009، بیت‌کوین به‌عنوان اولین واحد رمزارز و نمونه موفق عملیاتی طرح‌های سابق معرفی شد.پس‌از آن تا سال 2013 بیت‌کوین به‌عنوان پرچم‌دار رمزارزها شناخته می‌شد تا این‌که اولین عرضه اولیه سکه توسط مسترکوین در ژوئن 2013 برگزار شد. پس‌از آن فردی به نام ویتالیک بوترین، که از اعضای شبکه بیت‌کوین بود، برای رفع محدودیت‌های بیت‌کوین، اقدام به راه‌اندازی پلتفرم جدیدی به نام «اتریوم» کرد. اتریوم یک پلتفرم غیرمتمرکز است که امکان طراحی قراردادهای هوشمند و اجرای آن را برای استفاده‌کنندگان از سامانه خود فراهم می‌کند. روی شبکه و بلاک‌چین اتریوم می‌توان برنامه‌های غیرمتمرکز پیاده‌سازی کرد که بدون نیاز به هیچ‌گونه واسطه به کار خود ادامه می‌دهند. این پلتفرم برای جذب منابع، اتر منتشر کرده و در سال 2014 با فروش توکن در 12 ساعت اول 3700 بیت کوین جمع‌آوری کرد.عرضه اولیه سکه و فروش توکن در سال 2017 محبوب شد. میزان منابع جذب‌شده در سال 2017 در حدود 4.9 میلیارد دلار برآورد می‌شود؛ اما متأسفانه بیش از 80 درصد آن‌ها کلاه‌برداری بوده است. به همین دلیل نیاز به وجود نهاد واسط بیش‌ازپیش احساس شد و مقدمه شکل‌گیری عرضه اولیه صرافی شد، اما هم­چنان عدم ارتباط با دنیای واقعی و عدم نظارت نهاد ناظر بر فعالیت‌های دیجیتال موجب ضرر و زیان سرمایه‌گذاران می‌شد. از طرفی مسئولین صرافی‌ها نیز در خصوص عرضه‌های اولیه منتشرشده در سایت خود، مسئولیتی بر عهده نمی‌گرفتند. این عدم اطمینان مقدمه شکل‌گیری عرضه توکن اوراق بهادار (STO) شد که نشان‌دهنده یک گواهی از مالکیتِ یک دارایی مشخص برای فرد خریدار خواهد بود. در ادامه به تبیین انواع عرضه اولیه سکه، خواهیم پرداخت.تبیین نسل‌های مختلف عرضه اولیه سکهبا گذر زمان عرضه اولیه سکه تکامل‌یافته است و بسته به نوع پروژه مدنظر برای تامین مالی از نسل‌های مختلفی استفاده می‌شود. عرضه اولیه سکه (ICO) مشابه عرضه اولیه در سهام (IPO) است که به‌عنوان راهکاری برای جمع‌آوری منابع نقدی عمل می‌کند. زمانی که شرکت به دنبال جمع‌آوری پول برای ایجاد پروژه، برنامه یا خدمات جدید است از این شیوه استفاده می‌نماید. سرمایه‌گذاران علاقه‌مند می‌توانند با پرداخت وجه (عموماً به‌صورت رمزارز)، یک توکن جدید صادرشده توسط شرکت را دریافت کنند. این نشانه ممکن است در استفاده از محصول یا خدمتی که شرکت ارائه می‌دهد، کاربرد داشته باشد.در سال 2018، عرضه اولیه صرافی (IEO) به عنوان نسل بعدی عرضه‌ اولیه سکه (ICO) ظاهر شد. این‌ یک روش جدید برای جذب سرمایه‌گذاری برای شرکت‌های مختلف است، جایی که صرافی رمزارزی به‌طور مستقیم در انتخاب پروژه‌ها، سازمان‌دهی و فروش توکن نقش دارد. در حقیقت، عرضه اولیه در صرافی یک عرضه اولیه سکه (ICO) جدید است؛ با این تفاوت که صرافی رمزارزی، کلیدی‌ترین شریک در بازاریابی این کوین‌ها بوده است و با توجه به وجود کاربران خود به توزیع این کوین‌ها می‌پردازد.مزیت‌های عرضه اولیه صرافی (IEO) نسبت به عرضه اولیه سکه (ICO) عبارت‌اند از:خطر کلاه‌برداری برای سرمایه‌گذاران کمتر است. این پروژه پس از تأیید برای تامین مالی در سایت نمایش داده می‌شود. بنابراین صرافی‌ها برای حفظ اعتبار خود پروژه‌های مشکوک را رد می‌کنند.لیست شدن توکن‌های جدید سریع‌تر است.طبق تحقیقات انجام‌شده، عرضه اولیه صرافی هزینه انتشار کمتری نسبت به عرضه اولیه سکه (ICO) دارد.حجم تامین مالی در عرضه اولیه صرافی معمولا بیشتر از عرضه اولیه سکه است.در عرضه اولیه سکه (ICO)، عرضه اولیه توکن‌ها ممکن است چندین روز طول بکشد؛ درحالی‌که در عرضه اولیه صرافی (IEO) چند دقیقه یا حتی چند ثانیه طول می‌کشد.در عرضه اولیه در صرافی بازده سرمایه‌گذاران بیشتر است؛ چراکه افزایش ارزش توکن لیست‌شده معمولا بیشتر از افزایش ارزش کوین یا توکن عرضه اولیه سکه (ICO) است.در عرضه اولیه صرافی لزوما نیازی به راه‌اندازی کیف پول جدیدی نیست.سهولت سرمایه‌گذاری در عرضه اولیه صرافی بیشتر است. سرمایه‌گذاران باید موجودی خود را در صرافی افزایش داده و منتظر بمانند تا توکن فروخته شود، سپس سفارش خرید بدهند.در عرضه اولیه صرافی احتمال کاهش قیمت کمتری وجود دارد و توکن‌ها با همان قیمت معامله می‌شوند.مزیت اصلی این روش برای ناشران، وجود تعداد زیادی از مشتریان بالقوه است. بنابراین هزینه‌های بازاریابی برای ناشران کاهش می‌یابد. همچنین نه‌تنها عرضه اولیه صرافی(IEO) باعث صرفه‌جویی در هزینه‌ها می‌شود، بلکه با ایجاد اثر هم‌افزایی، اثربخشی تبلیغات را نیز در بازار افزایش می‌دهد. علاوه­براین با توجه به این‌که در بورس سهام منبع اصلی درآمد «کارمزد معاملات» است، در این سامانه نیز هرچه تعداد کاربران و سکه‌های موجود در لیست بیشتر باشد، معاملات بیشتری انجام می‌شود و درآمد نیز از محل کارمزد افزایش پیدا می‌کند. انجام عرضه اولیه صرافی در پلتفرم این مزیت را دارد که کاربران جدید جذب پلتفرم شده و پیشنهاد‌های عرضه سکه بیشتری در سایت بارگذاری بشود. بدین ترتیب همه این‌ موارد باعث افزایش تعداد معاملات و درنتیجه درآمد برای صرافی خواهد شد.توکن‌ها یا کوین‌های مربوط به عرضه اولیه سکه (ICO) یک ضرر عمده دارند و آن اینکه در صورت عدم موفقیت، سرمایه‌گذاران غرامت دریافت نمی‌کنند؛ زیرا این توکن‌ها اوراق بهادار نیستند و سرمایه‌گذاران به وجود نخواهند آمد. راه‌حل این مشکل توکن اوراق بهادار است. رمزارز اوراق بهادار، نشان‌دهنده گواهی مالکیت از سرمایه واقعی شرکت است. درعین‌حال، چنین توکنی لزوماً به سهام شرکت مربوط نمی‌شود و می‌تواند برای تفکیک حقوق مالکیت استفاده شود. در حقیقت، آن‌ها می‌توانند مجموعه‌ای از حقوق مالکیت را برای مالک فراهم کنند؛ مثل مالکیت سهام، سود سهام دوره‌ای، گردش پول، پرداخت بدهی‌ها، حق رأی و غیره. همه این حقوق با یک قرارداد هوشمند تامین می‌شود. به دلیل ماهیت این توکن‌ها، ارزش آن‌ها توسط اوراق بهادار پشتیبانی می‌شود و به آن‌ها عرضه توکن اوراق بهادار (STO) می‌گویند. موضوع توکن اوراق بهادار به نظارت جدی نیاز داشته و این نظارت منجر به حمایت از سرمایه‌گذاری‌ها شده و حقوق بیشتری به سرمایه‌گذاران خواهد داد. درنتیجه توازن قوا را از دید ذی­نفعان برقرار می‌کند. مقررات اضافی ممکن است شامل گزارش مالیات، نظارت بر انطباق و شفافیت اضافی اطلاعات باشد. عدم رعایت این قوانین توسط شرکت ممکن است مجازات‌های شدیدی در پی داشته باشد.شباهتی که بین عرضه توکن اوراق بهادار و عرضه اولیه سکه (ICO) وجود دارد عبارت است از این که هر دو برای سرمایه‌گذاران توکن صادر می‌کنند. دلیل اصلی خرید توکن اوراق بهادار، دریافت سود سهام یا حق رأی است. عرضه توکن اوراق بهادار تمام الزامات نهادهای مقررات‌گذار مربوط را برآورده می‌کند؛ به این معنی که پول سرمایه‌گذار توسط قانون محافظت می‌شود. در صورت بروز اختلاف، سرمایه‌گذار می‌تواند شکایتی را به مرجع مربوطه اعلام کند؛ زیرا این نوع رمزارزها تابع قانون اوراق بهادار است. مبنای حقوقی یک شرکت نوپا، کنترل دولت و دردسترس بودن سرمایه‌گذاران نهادی از عوامل اطمینان بخش کاربر به زنده ماندن و پتانسیل سرمایه‌گذاری‌ شرکت است. برای صدور اوراق بهادار، توکن باید ابتدا در نهاد مربوط فهرست شود، که این یک فرآیند پیچیده و پرهزینه است. هزینه پشتیبانی قانونی از پروژه STO، انتشار توکن اوراق بهادار و توسعه عملکرد آن بیشتر از عرضه اولیه سکه (ICO) خواهد بود. علاوه بر این، فقط سرمایه‌گذاران واجد شرایط می‌توانند در STO شرکت کنند.سخن پایانیدر این یادداشت به بررسی و تبیین تفاوت مدل تامین مالی مبتنی بر عرضه اولیه سکه (ICO) با سایر نسل‌های بعدی آن، مانند IEO و STO پرداخته شد و معایب و مزایای هرکدام روشن گردید. درمجموع نسل‌های بعدی ICO به دنبال رفع نواقص عرضه اولیه سکه بودند و IEO مشکل عدم اطمینان از واقعی بودن پروژه‌ها را تا حدودی حل کرد. نسل بعدی آن یعنی STO درواقع نوعی اوراق بهادار دیجیتال است که دارایی مالی، پشتوانه توکن قرار داده شده و در یک محیط نظارت‌شده توسط نهاد ناظر و تنظیم‌گر فعالیت می‌کند. این صاحبان بنگاه‌های کوچک و متوسط هستند که با توجه به مطالب بیان‌شده، می‌توانند مدل تامین مالی مناسب برای کسب‌وکار خود را از بین روش‌های نوین تامین مالی انتخاب کنند. درنهایت باید گفت که در بین روش‌های رایج تامین مالی، تامین مالی از طریق رمزدارایی‌ها، مناسب تمامی دوره‌های ابتدایی چرخه حیات سازمان (مرحله اجرایی‌سازی ایده یا استارت‌آپ) و مرحله بلوغ و تکامل آن است؛ چراکه کمبود منابع مالی به طور عمده در این مراحل وجود دارد؛ بنابراین عرضه اولیه سکه به کسب‌وکارهای نوپا امکان افزایش سرعت گسترش بین‌المللی، تثبیت و تقویت موقعیت شرکت در برابر رقبای جهانی را می‌دهد. مزیتی که برای شرکت‌های معتبر و باسابقه دارد این خواهد بود که می­توانند با استفاده از اعتباری که در طول مدت فعالیت‌شان کسب کرده‌اند، به جذب منابع نقدی برای راه‌اندازی پروژه‌های توسعه‌ای خود بپردازند.