چرا برای کلاب هاوس آینده خوبی پیش‌بینی نمی‌کنم؟!

کلاب هاوس مانند هر پدیده نوظهور دیگری به سرعت در ایران محبوب شده است. این شبکه در ماه مارس سال ۲۰۲۰ توسط دو کارآفرین موفق «سیلیکان ولی» کالیفرنیا به نام‌های پل دیویدسون و روهان ست راه‌اندازی شد. دو ماه بعد، یعنی در ماه مه ۲۰۲۰، این شبکه تنها ۱۵۰۰ کاربر داشت و ارزش آن ۱۰۰ میلیون دلار بود. بعضی از ثروتمندترین و معروفترین افراد دنیا همین حالا هم از این اپلیکیشن استفاده می‌کنند - غول‌های فناوری مثل ایلان ماسک و مارک زاکربرگ؛ رپرهایی مثل دریک و کانیه وست؛ و ستاره تلویزیونی آپرا وینفری. اصلا شروع ترند شدن این اسم با پروموت شدن این شبکه اجتماعی به وسیله‌ی سلبریتی‌های استارتاپی نظیر ایلان ماسک صورت گرفت. (جدای از اینکه چرا باید کارآفرینی مثل ایلان ماسک به پروموت کردن مواردی مانند استارتاپ‌های دیگر یا مواردی چون بیت‌کوین بپردازد؟)ماجرا از این قرار است که، ایلان ماسک میزبان یک چت صوتی در این شبکه اجتماعی بود. این رویداد که به طور مستقیم در یوتیوب هم پخش شد، «کلاب هاوس» را به صدر جدول شرکت‌های نوپا یا استارت آپ فرستاد و افراد برای عضویت در آن سر و دست شکستند. تا روز اول ماه فوریه سال ۲۰۲۱، کلاب‌هاوس به دو میلیون کاربر دست پیدا کرد و ارزش آن به یک میلیارد دلار رسید.ادعا می‌شود که «کلاب‌هاوس»، نسخه مجازی گردهم‌آیی در کلوب‌‌های ویژه نخبه‌ها است. (به تنهایی نحوه استفاده ایرانیان از این شبکه اجتماعی این ادعا را زیر سوال می‌برد، اما مشکل اصلی این نیست...) در این جا، کاربران می‌توانند به گفتگوی افراد دیگر در مورد مسائل گوناگون گوش دهند. در واقع، «کلاب هاوس» مانند گوش دادن به پادکست است؛ اما تفاوتش این است که شما زنده به مکالمات جاری گوش می‌کنید و این مکالمات جایی ذخیره نخواهند شد هر چند کاربران می‌توانند مکالمات زنده را ضبط کنند.همانطور که گفته شد: «ادعا می‌شود که «کلاب‌هاوس»، نسخه مجازی گردهم‌آیی در کلوب‌‌های ویژه نخبه‌ها است و بقیه باید گوش بدهند!» مشکل کلاب هاوس اتفاقا در همینجاست! مردم می‌خواهند در شبکه‌های اجتماعی خود «سخنران» باشند و نه مستمع «نخبگان شیرین‌سخن!» اگر قرار بر گوش دادن بود که رادیو و تلویزیون از قبل وجود داشتند!بیایید کمی بیشتر بررسی کنیم. ارتباطات قبل از ظهور شبکه‌های اجتماعی چگونه بود؟ ارتباطات قبل از ظهور این شبکه‌ها «یک طرفه» بود. شما باید اتفاقا فرد نخبه‌ای می‌بودید تا به یک شبکه تلویزیونی دعوت می‌شدید. به عنوان یک فرد عادی به رسانه‌‌هایی مانند رادیو یا تلویزیون تلفن می‌زدید یا نامه می‌فرستادید، اما انعکاس نظر شما به هر حال با دست‌اندرکاران آن رسانه‌ها بود که منت گذاشته و بخشی بی‌معنی از نامه شما را با عنوان فرضا «مخاطبی از کرج!» در زمان پخش تیتراژ پایانی برنامه بخوانند. حتی «وب‌سایت‌ها» به عنوان یک پدیده‌ی تکنولوژیک یک کانال ارتباطی «فی‌النفسه» دوطرفه نبودند و در اختیار ادمین سایت بود که کامنت شما را منتشر کند یا نه! پیش از ظهور اولین شبکه‌های اجتماعی واقعی مانند فیس‌بوک شما به عنوان یک شهروند معمولی «رسانه‌ای» نداشتید و ناچار بودید به شکلی منفعل و درخواست‌کننده به رسانه‌های بزرگ متوسل شوید.قبل از ظهور شبکه‌های اجتماعی واژه‌ای به نام «اینفلوئنسر» وجود نداشت. شما نمی‌توانستید بدون تایید و کمک رسانه‌های بزرگ مانند تلویزیون، سینما و بیلبورد و مشهور شوید. پس شما یا سلبریتی بودید یا یکی از همین مردم عادی. رونق و استفاده از شبکه‌های اجتماعی به پیدایش اینفولئنسرها منجر شد. اما تفاوت اینفلوئنسر و سلبریتی چیست؟ «اینفلوئنسر شهرت و اثرگذاری‌اش را از شبکه‌های اجتماعی به دست می‌آورد، در حالی که شهرت سلبریتی ناشی از بازتاب فعالیت‌های او در رسانه‌های رسمی و یک‌طرفه مانند تلویزیون و سینماست.»لب کلام این که شبکه‌های اجتماعی و مدل ارتباطات دوطرفه و تعاملی در آن اصولا ضدنخبه و توده‌گراست. اکنون بر چه اساسی استراتژی رشد و مزیت رقابتی کلاب هاوس «شبکه اجتماعی برای نخبگان» عنوان می‌شود؟اگر قرار باشد کلاب هاوس کارکردهای رسانه‌های سنتی مانند شبکه‌های تلویزیونی را بازآفرینی کند که خود آن شبکه‌ها این کار را به خوبی انجام می‌دهند و اساسا چه نیازی به کلاب هاوس است؟دومین مورد در مورد کلاب هاوس کارکردها و فیچرهایی است که ارائه می‌کند. طراحان محصول می‌دانند که ویژگی یک محصول خوب آن است که برای مشکلی قابل توجه، راهکاری موثر ارائه کند. problem-solution fitبر این اساس، قابلیت و ویژگی اصلی ارائه شده در کلاب هاوس که این همه با آب و تاب از آن صحبت می‌کنند. چیزی جز ارائه مجدد سرویس‌هایی هم‌اکنون شکست‌خورده و منسوخ نظیر yahoo messenger و taptalk نیست. بنابراین اگر آن‌ها شکست خوردند و از رده خارج شدند، چرا کلاب هاوس باید موفق شود؟ با دیدن دمِ ایلان ماسک و رنگ کردن گنجشگ به جای قناری؟ خب این‌ها در کوتاه‌مدت اثرگذارند. در بلندمدت چه؟کوتاه سخن آنکه: شبکه‌های اجتماعی ارتباطات دوطرفه و تعاملی را بین همگان فراهم کرده‌اند، از این جهت ماهیتی ضدنخبه و توده‌گرا دارند. شبکه‌ای اجتماعی که به دنبال نخبه‌گرایی است عملا دست به نقض غرض می‌زند! در ثانی قابلیتی که کلاب هاوس ارائه می‌دهد در اصل یک قابلیت کهنه و منسوخ است. در برنامه یاهو مسنجر شما یا چت روم‌هایی عمومی داشتید که همه امکان صحبت کردن داشتند یا اتاق‌های خصوصی که برای ورود به آن نیاز به دعوت‌نامه داشتید. در اتاق‌های عمومی همه می‌خواستند حرف بزنند و چون همزمانی در این حرف زدن وجود داشت، عملا هیچ‌کس نمی‌توانست صحبت کند و صدا به صدا نمی‌رسید! (وویس برای همه قرمز می‌شد!) در ثانی سریعا کار به دعوا و مرافعه می‌کشید! اتاق‌های خصوصی هم که اصولا با مفهوم شبکه اجتماعی در تعارض بودند. هر چند که در خود آن‌ها هم دعوا و قهر، بر گفتگو و صلح مقدم بود.این اتفاق از این رو بود که «زنده بودن» و بلادرنگ بودن در گفتگوهای مجازی اینچنینی که عملا به ذات هرج و مرج‌طلب انسان بسیار نزدیک است، مدیریت دموکرات‌منشانه این گفتگوها را دشوار می‌کند و به شکل پارادوکسیکالی اگر افراد از ترس این هرج و مرج، روی به اتاق‌های خصوصی و با قید و بند نیز بیاورند، دیگر مفهوم شبکه‌های اجتماعی در آن صادق نبوده و به تدریج مردم به دلیل این محدودیت‌ها از آن رویگردان خواهند شد. همان اتفاقی که برای یاهو مسنجر افتاد و برای کلاب هاوس نیز در راه است!به شکل طعنه‌آمیزی کلاب‌هاوس قربانی این حقیقت است: «ما انسان‌ها در جمع نمی‌توانیم گفتگو (دیالوگ) کنیم و در خلوت هم که حرف‌هایمان (مونولوگ) خریداری ندارند!»