شمارۀ 16 - رسانه؛ تعمیدگاه سرمایه

بررسی کارکرد رسانه و بنگاه‌های خبری در سیستم سرمایه‌داری با نگاه به یک نمونۀ تاریخی؛ کودتای اندونزیشورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحدآرمان‌شهر کنونیآزادی‌ بیان، دموکراسی، حقوق بشر؛ کلیدواژه‌های زرّینی که دست‌آویز بسیارنیکی برای سخنرانی‌های روزانۀ سیاست‌مداران کشورهای قدرتمند، بیانیه‌های متعدّد سازمان‌های مختلف بین‌المللی و به‌ویژه مقالات اخبار و برنامه‌های رسانه‌های «آزاد» است. گویی اگر روزانه هزاران بار بر این کمالات بشری تأکید نشود، آفتاب غروب نخواهدکرد. چه‌چیز خوش‌یمن‌تر از آن که صاحبان قدرت غربی، پس از قرن‌ها غارت و بهره‌کشی حاکمان از جهانیان، به چنان بلوغ فکری‌ای رسیده‌اند که اکنون به مبلّغان، مدافعان و سردم‌داران آزادی، دموکراسی و حقوق بشر، نه فقط در محدودۀ مرزهای خود، بلکه در سرتاسر عالم، مبدّل گشته‌اند و هم‌زمان با این بلوغ، به‌لطف رشد شگرف فناوری و ورود به عصر اطلاعات، رسانه‌ها و ناظران بین‌المللی با بال‌های فراخ و «آزاد»ی چون عقاب و با لنزهایی به تیزی چشمانش، حال‌وروز جهان را زیرنظر دارند تا مبادا دولت، حکومت و یا به‌طور کلی صاحب‌قدرت خُردی، دست‌ از پا خطا کند و کوچک‌ترین تعرضی به ارزش‌های والای انسانی نماید. حال اگر دولتی در مسیر «نگران‌کننده» برای بشریت گام ‌نهاد و بر حرکت در آن پافشاری کرد، این عقاب‌های صبح آگاهی با چنگال‌های تیزشان فرود آمده و آثار جنایت را برگرفته، به آسمان می‌برند تا مخاطب انبوه‌شان بنگرد و افکارش «اقناع» شود تا شرایط مناسب برای زادۀ دیگر تمدن بشری، یعنی سازمان‌های عریض‌وطویل بین‌المللی فراهم ‌گردد که با گردهم‌آیی و شوْر کشورهای خیلی پیش‌رفته و متمدن، اقداماتی «سخت‌گیرانه» و «پیش‌گیرانه» اتخاذ شود. از جملۀ این اقدامات، اعمال محدودیت‌ها و تحریم‌های هدفمند است تا کمر آن دولت خاطی شکسته شود و با ایجاد تغییر در رفتارش، مردمش از ظلم و جور خلاصی یابند. هم‌چنین سعی می‌شود تا کمک‌های شایانی به آن مردم تحت‌جور صورت گیرد که مباد از تحریم‌ها آسیب ببینند، گرچه گاهی آن دولت استبدادی، خود مانع ارسال این کمک‌ها می‌شود که در آن ‌صورت ‌هم خوردن یک سال نان ‌و تره، ارزش عمری بهره‌مندی از کره را دارد. نتایج این تحریم‌ها برای مردم آن کشور و کل جهانیان چنان گران‌بهاست که به مرگ «نیم‌میلیون کودک» می‌ارزد! بالأخره باید «واقع‌بین» بود؛ نمی‌شود هم خدا را خواست، هم خرما. هرچیزی بهایی دارد و اربابان سرمایه بهتر از هرکسی صلاح ممالک و بهای آن را می‌دانند. اما تحریم تنها راه «نجات» ملّت‌ها نیست. گاهی می‌شود با طرح‌ریزی کودتایی «بدون‌خون‌ریزی» به هدف رسید. و اما گزینۀ آخر روی میز، «جنگ» است. جنگی که گرچه همه از آن گریز دارند، اما دیگر مثل عصر بربریت خانمان‌سوز نیست؛ چراکه تکنولوژی به چنان سطح عالی‌ای رسیده‌است که می‌توان از قوۀ قهریه به‌صورت «موضعی» استفاده نمود؛ موشک‌های نقطه‌زن، پهپادهای جاسوسی، بمب‌افکن‌ها و هواپیماهای نظامی فوق‌پیش‌رفته، امکان هدف‌گیری دقیق نظامیان و مراکز نظامی را بدون آسیب به غیرنظامیان، بیمارستان‌ها، مدارس، مراکز تفریحی و زیرساخت‌های حیاتی کشور موردهدف را فراهم آورده. البته «گاهی» اگر مراکز غیرنظامی یا غیرنظامیان مورد هدف قرار گرفتند، حتماً از آن‌ها به‌عنوان پوششی برای انجام فعالیت‌های نظامی استفاده شده، گرچه بعید به‌نظر می‌رسد امّا این دولت‌های تروریست آن‌چنان پلیدند که حتی می‌توانند از گلۀ گوسفندان یا منابع آب شرب هم به‌عنوان پوشش اقدامات تروریستی استفاده کنند! چه رسد به بیمارستان و مدرسه. البته انسان همیشه جایزالخطاست و ممکن است حملۀ نظامی و یا حتی کودتاها نیز با هزینه‌های «حاشیه‌ای» همراه باشد. اما کار به این‌جا ختم نمی‌شود؛ نظام دل‌انگیز بین‌الملل، فکر همه‌جای کار را کرده و با جمع‌آوری نخبگان اقتصادی و تأسیس یک بیمارستان بزرگ جهانی، پس از نجات کشورها از وجود دیکتاتورها برای اقتصادهای توسعه‌نیافته‌شان، چنان نسخه‌های عالی‌ای می‌پیچد که ظرف چند سال، آن مردمان آن‌قدر غرق در خوش‌بختی شوند که تمام آن هزینه‌های حاشیه‌ای ناشی از جنگ یا کودتا را فراموش کنند. القصه، آرمان‌شهری برپا شده که در سایۀ آزادی‌های فردی و اجتماعی، رفاه و وضع اقتصادی مردم نیز به شکوفایی می‌رسد و فرهنگ و هنر بشری گویا در حال نیل به منتها درجه جلوت است. خلاصۀ مطلب، ائتلافِ جهانی براندازی نظام‌های ظالم با چنان ارادۀ پولادینی به ‌راه افتاده که پیش‌بینی می‌شود جشن جهان عاری از «دیکتاتور» را تا «شش‌ماه» آینده بتوان در پایتخت کشورهای تحت‌اشغال دیکتاتورها، با گروه‌های «مبارز» و «جان‌فشان» برگزار کرد.شورای امنیت سازمان ملل متحدبا وجود همۀ این‌ها، متأسفانه در کشورهای فوق‌متمدّن غربی هم گاهی افراد یا احزابی پیدا می‌شوند که پس از تصاحب قدرت، برای حرکت پرشتاب نظم فعلی به قلّۀ شکوه و عظمت، اختلالاتی ایجاد می‌کنند؛ گرچه در مصداق اندکی اختلاف است، اما برای مثال، امروز عدّه‌ای «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور فعلی ایالات متّحده را به‌عنوان رئیس‌جمهور کشوری که رهبری حرکت جامعۀ انسانی به اوج آمال را در دست دارد، عقب‌گردی در حرکت نظام شکوهمند سرمایه‌داری می‌دانند که البته جای نگرانی نیست! دموکراسی حاکم و رسانه‌ها تعبیه شده‌اند از برای همین مواقع تا با قربانی‌کردن فرد، از آشکارشدن شکاف و خلل در سیستم جلوگیری نمایند. خلاصه که فکر همه‌جای کار را کرده‌اند.سطور بالا، تلاشی نافرجام برای ترسیم نظم ایده‌آل فعلی جهان برای بسیاری از «روشن‌فکران» و «نظریه‌پردازان» است. زیبایی و شکوه حقیقی این نظم را می‌توان در نگاره‌های متعدّد تصویرشده با قلم‌های متخصّصان بنگاه‌های عظیم رسانه‌ای به شیوه‌های «علمی» و از نظرگاه‌های «واقع‌بینانه» به تماشا نشست. در این میان، گه‌گاه عدّه‌ای «روشن‌فکرنما» برای جلب توجه، سخنانی پوچ را از روی نگاه‌های «غیرواقع‌بینانه» در جهت خدشه‌دارکردن چهرۀ نظم مطلوب سرمایه بیان می‌کنند. افرادی که در قیدوبند دیدگاه‌های «ایدئولوژیک» گرفتار آمده‌اند و چشم به‌روی همۀ «فکت‌»ها بسته‌اند. در ادامه، نمونه‌ای از اوهام‌شان را از دیده می‌گذرانیم تا چندی بخندیم!مُشتی اوهامگرگ استعمار پوست میش بر تن می‌کنددر سال‌های پس از جنگ جهانی دوم، یک جریان غیرقابل‌مقاومت برای رهایی و آزادی سیاسی در سرتاسر آفریقا و آسیا گسترش یافت و در نتیجۀ آن، اکثر کشورها به طرق مختلف به «استقلال اسمی» دست یافتند. استعمار وارد مرحله‌ای جدید شده‌بود و با جهش‌هایی هوشمندانه، خود را با شرایط جدید وفق می‌داد. بدین ترتیب، نه‌تنها جای نگرانی از جهت استقلال کشورهایی که سالیان سال منابع‌شان چپاول شده و از همۀ جهات عقب افتاده‌بودند احساس نمی‌شد، بلکه قرار بود نظم جدید سرمایه از دل همین چیدمانی که به‌ظاهر با تلاش مردم خود این کشورها صورت می‌گرفت، این‌بار با چهره‌ای زیبا شکل‌گیرد. این رویداد نه‌تنها مانعی بر سر راه نظام سرمایه‌داری نبود، بلکه رشد سرمایه به چنین تغییراتی به‌صورت کلی نیاز داشت؛ که بررسی چرایی آن، خارج از حوصلۀ موضوع است. حکومت‌های به‌ظاهر مستقلی که با شعارهای زیبا و ملّی‌گرایانه و وعدۀ به‌کارگیری منافع در جهت رفاه عمومی سرکار می‌آمدند و در ادامه به‌سبب سست‌عنصری و ضعف اقتصادی، سیاسی و نظامی که ارثیۀ استثمار گذشته‌بود، در مقابل وعده‌وعیدها و تهدیدهای امپریالیسم نو، تبدیل به اهرم‌هایی برای اعمال دور جدید بهره‌کشی -که به‌مراتب سنگین‌تر از گذشته بود و منابع طبیعی و نیروی انسانی این کشورها را به‌صورت گسترده‌تر و در ظاهری آراسته به ‌بند می‌کشید- می‌شدند. گویا این ملل در چرخۀ استثمار گیر افتاده‌بودند؛ رهایی از گرگ استثمار قدیم و افتادن به چنگال همان گرگ، در پوست میش. در این میان یک ندا بود که بر تن طراحان نظم نوین سرمایه لرزه می‌انداخت. ندادهندگان، چارۀ کار را در شکستن چرخۀ باطل استثمار به‌وسیلۀ اتحاد و مبارزۀ تمام ستم‌کشان جهان می‌دیدند.ندای سرخ؛ خط قرمز امپریالیسمایجاد انحراف در مسیر مبارزانی که هدف خود را انحلال استعمار در نقطۀ خاصی از مکان و زمان می‌دیدند و توجّهی به سیستمی که در کلّ جهان با ثروت و قدرت عظیمش در قرن‌های متمادی به بازتولید استعمار و استثمار می‌پرداخت نداشتند، کار بسیار ساده‌ای برای سرمایه‌داری بود و به‌کرّات تاریخ شاهد شکست و تبدیل‌به‌عکس اهداف این جنبش‌ها و مبارزات بوده‌است؛ به همین دلیل، آن منادیان جدید، هدف اصلی خود را انحلال سیستم سرمایه‌داری و تمام بنیان‌هایش که مسبّب جملگی این مصائب بود می‌دانستند و به‌دنبال ایجاد اتحادی جهان‌شمول به‌وسیلۀ بازتولید هویّت مبارزان، این‌بار نه بر اساس قومیت، مذهب یا ملّیت، بلکه براساس تجربۀ مشترک ستم‌کشی بودند. چنین هویّتی دیگر محدود به جمعیتی کوچک، کشور یا جغرافیایی خاص نمی‌شد، بلکه تمام‌ ستم‌کشان جهانی را که به انحاء مختلف تحت بهره‌کشی قرار گرفته‌بودند، در برمی‌گرفت. با توجه به جمعیت عظیم این طبقه و وابستگی حرکت چرخ سرمایه به نیروی کار او، تنها این هویّت ‌است که ارادۀ جمعی‌اش می‌توانست و می‌تواند جهان را متحوّل کرده و جهانی نوین را بازسازد. لبّیک‌گفتن به این ندا، خط قرمز سرمایه‌داران بزرگ در مقیاس جهانی بوده‌است، چراکه نباید کسی به جهانی خارج از اصول مقدس سرمایه‌داری بیندیشد. دقیقاً در مواردی که امپریالیسم، احتمال عبور از این خط قرمز را در کشوری می‌داد، از پوست میش خود خارج می‌شد و با کنارزدن ماسک دموکراسی، آزادی و حقوق بشر، ذات درّنده‌خوی خود را تمام‌وکمال به نمایش می‌گذاشت و همه‌چیز را می‌درید. در چنین مواردی است که «رسانه‌های آزاد»، با دل‌بستگی و وفاداری تمام به اربابان‌شان، به شست‌وشوی جنایت از چنگال سرمایه، در سرابی از واقعیت می پردازند و کارکرد اصلی خود را به نمایش می‌گذارند.احمد سوکارنو و چه‌گوارا«سوکارنو»؛ ناسیونالیستِ غیرمتعهّددکتر «احمد سوکارنو»، نخستین رئیس‌جمهور کشور اندونزی، از مبارزان دیرین استقلال‌طلب خواهان رهایی از یوغ استعمار هلند بود. او در ۱۸ اوت ۱۹۴۵، رسماً تشکیل جمهوری اندونزی به‌عنوان کشوری مستقل را اعلام کرد و پس از مجموعه‌ای از حوادث و درگیری‌ها، حدود ۵ سال بعد، یعنی در سال ۱۹۴۹، هلند استقلال این کشور را پذیرفت. اما سوکارنو وارد معامله با امپریالیسم نشد و سودای عدم ‌تعهّد در سر داشت. او رهبری توسعه‌گرا، از بنیان‎گذاران جنبش «عدم تعهّد» و امیدوار به راه «سوم» سیاسی بود. او در سال ۱۹۵۵، در شهر کوهستانی «جاوانیز» واقع در «باندونگ»، همایش آسیا-آفریقا را برگزار کرد؛ همایشی که برای اوّلین ‌بار، رهبران کشورهای درحال‌توسعه، یعنی اکثریت نوع بشر، را با هدف ایجاد منافع مشترک گرد هم آورده‌بود؛ البته که اقدام خطرناکی بود! دکتر سوکارنو، تشکیل و گسترش اتّحادیه‌های توده‌ای کارگری و جنبش‌های دهقانی، فرهنگی و زنان را ترغیب می‌کرد. حدّفاصل سال‌های ۱۹۵۹ تا ۱۹۶۵، بیش از ۱۵میلیون نفر از مردم اندونزی، به احزاب سیاسی یا سازمان‌های توده‌ای وابسته به این احزاب که برای به‌چالش‌کشیدن نفوذ بریتانیا و آمریکا در منطقه تشکیل می‌شدند، پیوستند.سوکارنو خود کمونیست نبود و به عنوان یک ناسیونالیست شناخته می‌شد، اما امکان فعالیت را از حزب کمونیست اندونزی با سه‌میلیون عضو -یعنی بزرگ‌ترین حزب کمونیست در دنیا خارج از محدودۀ اتحاد شوروی و چین- سلب نکرده‌بود و این مسئله‌ای نگران‌کننده برای لیبرال‌های کاخ سفید بود؛ هرچه باشد، آن‌ها تعیین می‌کنند چه احزاب و گروه‌هایی می‌توانند آزاد باشند. حزب کمونیست اندونزی، به‌عقیدۀ «هارولد کراچ» (Harold Crouch)، مورخ استرالیایی، «نه به‌عنوان حزب انقلابی، که در مقام سازمانی مدافع منافع توده‌های فقیر در متن نظام موجود، مورد حمایت گستردۀ توده‌ها قرار داشت».از سمت راست؛ جان اف کندی و هارولد مک‌میلانطبخ آشی با یک وجب روغنمرغ آمریکایی‌ها یک پا داشت؛ نباید هیچ ردّی از کمونیسم باقی می‌ماند؛ امری که سوکارنو به تحقق آن کمکی نمی‌کرد. کابوس فرعون‌گون آن‌ها این بود که فعالیت آزادانۀ کمونیست‌ها به کمونیستی‌شدن این کشور بینجامد؛ این کابوس، آن‌قدر برایشان وحشتناک بود که برای جلوگیری از تحقق آن، دست به هر کاری بزنند.از سوی دیگر، سوکارنو تشکیل فدراسیون مالزی در سال ۱۶۳ را یک «توطئۀ نوع استعماری» برای پیش‌برد منافع تجاری بریتانیا توصیف کرد که سال‌ها بعد با خارج‌شدن اسناد مربوطه از طبقه‌بندی محرمانۀ وزارت امور خارجۀ بریتانیا، صحّت ادعای او تایید شد؛ سندی مربوط به سال ۱۹۶۴ که خواستار دفاع از منافع غرب در آسیای جنوب‌شرقی شده بود؛ زیرا که منطقۀ مزبور، «تولید‌کنندۀ عمدۀ کالاهای ضروری» است. بدین‌ترتیب، کاملاً می‌توان رؤیایی را که «جان اف کندی»، رئیس‌جمهور دموکرات آمریکا، و «هارولد مک‌میلان»، نخست‌وزیر محافظه‌کار انگلستان، برای دولت و مردم اندونزی در سر می‌پروراندند، حدس‌ زد. طبق یک یادداشت داخلی سازمان جاسوسی آمریکا، در سال ۱۹۶۲، این دو نفر توافق کرده‌بودند که «در صورت مناسب‌بودن اوضاع و بسته به فرصت‌های موجود، رئیس‌جمهور سوکارنو، از میان برداشته شود». نویسندۀ این یادداشت CIA می‌افزاید: «برای من روشن نیست که آیا استفاده از واژۀ «از میان‌برداشتن» به‌معنای کشتن اوست یا سرنگونی‌اش». اما دیری نمی‌پاید که اوضاع مناسب فراهم می‌شود و معنای واژۀ «از میان برداشتن» روشن می‌گردد.پیراهن عثمان؛ عَلَم قاتلانشحدود سه سال بعد از تاریخ این یادداشت، در شب ۳۱ دسامبر ۱۹۶۰، شش ژنرال و یک ستوان به‌دست گروهی از افسران جوان به ‌قتل می‌رسند و در پی آن، ارتش اندونزی و دولت آمریکا، با شتاب‌زدگی مثال‌زدنی، انگشت اتّهام را به‌سوی حزب کمونیست این کشور نشانه می‌روند. از ۲ اکتبر ۱۹۶۵، ژنرال «محمد سوهارتو» ریاست ارتش را به عهده می‌گیرد و حزب کمونیست اندونزی را به قصد کودتا متّهم کرده و خواستار نابودی طرف‌داران حزب می‌شود. اکنون پس از گذشت بیش از نیم قرن از آن اتّهام عجیب، مدارک و شواهد قدرتمند بسیاری دالّ بر توطئۀ شخص ژنرال سوهارتو برای ترور این ۶ ژنرال و تصاحب قدرت به شیوه‌ای خون‌آلود، برملا شده‌است. با این‌حال بیایید تصوّرکنیم کودتایی از جانب حزب کمونیست در کار بوده؛ آن‌گاه این کودتا با ویژگی بی‌بدیلی از تمام کودتاهای تاریخ جهان متمایز می‌شود؛ هیچ‌یک از افسرانی که به اتّهام نقشه‌چینی این کودتا مجرم شناخته شده‌بودند، کمونیست نبودند! این اتّهام، تازه آغاز «اوضاع مناسب» برای ایجاد «دگرگونی مؤثّر» در اندونزی بود. «سر اندرو گیلکرایست» (Sir Andrew Gilchrist) سفیر بریتانیا در «جاکارتا»، در تلگرافی به وزارت امور خارجۀ بریتانیا، موضع خود را این‌طور روشن کرد: «من هیچ‌گاه این نکته را از شما کتمان نکرده‌ام که به عقیدۀ من، برای ایجاد دگرگونی مؤثّر در اندونزی، یک مختصر تیراندازی از ضروریات اوّلیه است». تیراندازی «مختصر»ی که به سفارشی از سوی سفارت بریتانیا در اندونزی به مقرّ اطلاعاتی بریتانیا در سنگاپور، باید به «تضعیف دائمی حزب کمونیست اندونزی PKI» منجر شود، در نهایت به کشته‌شدن نیم تا ۳میلیون نفر که بسیاری جرم‌شان در حد ردشدن از کنار ساختمان حزب کمونیست بود منجر شد و طبق گزارش سازمان مرکزی اطلاعات ایالات متّحده، «از نظر تعداد کشته‌شدگان، این کشتار، یکی از دهشت‌ناک‌ترین نسل‌کشی‌های قرن بیستم است».اندونزی؛ 1967 - 1965فقط چند ماه قبل از این ترور مشکوک، «مارشال گرین» که سابقۀ درخشانی در سرنگونی رهبر کره، «سینگمن ری» (Syngman Rhee) داشت، به‌عنوان سفیر آمریکا در جاکارتا انتخاب شده‌بود. گرین، روز ۵ اکتبر پیامی فرستاد که «ارتش اکنون فرصت حرکت علیه حزب کمونیست اندونزی را چنان‌چه سریع عمل کند، دارد... با کشف اجساد رهبران نظامی به‌قتل‌رسیده، این ضرب‌آهنگ اکنون به اوج خود رسیده. در یک کلام، یا الآن یا هیچ‌وقت...».اندونزی؛ 1967 - 1965طومار خونپیرو این تصمیمات، حمایت تسلیحاتی آمریکا و انگلیس از ژنرال سوهارتو برای انجام کشتاری بی‌سابقه آغاز شد. با شروع کشتارها، یک شبکۀ مخابراتی جنگی نیز به‌صورت مخفیانه در اختیار سربازان سوهارتو قرار گرفت تا علاوه‌بر هماهنگی عملیات نسل‌کشی و امکان رصد زندۀ کشتارها، از کشته‌شدن تمامی لیست 5هزارنفره‌ای که در اختیار سوهارتو قرار داده‌بودند، اطمینان حاصل کنند. «کتی کادین»، روزنامه‌نگار محقّق آمریکایی، در سال ۱۹۹۰، پس از یک‌سری مصاحبه با مأموران سابق آمریکا در اندونزی نوشت: «آن‌ها به شیوه‌های روش‌مند، لیست‌های جامعی از فعّالان کمونیست تهیه می‌کردند. حداقل ۵۰۰۰ اسم در اختیار ارتش اندونزی قرار گرفت و آمریکایی‌ها بعداً اسامی کسانی را که کشته یا دست‌گیر شده‌بودند، از لیست خط می‌زدند». «رابرت ج. مارتنز» (Robert J. Martens)، از مأموران سیاسی سفارت آمریکا در جاکارتا، در مصاحبه با کادین می‌گوید: «این کار، کمک بزرگی به ارتش اندونزی بود. ارتش احتمالاً افراد بسیاری را کشت و احتمالاً دست من آلوده به خون بسیاری است، ولی این، آن‌قدرها هم بد نیست و مواقعی وجود دارد که باید در لحظه‌ای تعیین‌کننده، قاطعانه ضربه وارد کرد». هم‌چنین «ژوزف لازارسکی»، نایب‌رئیس سازمان CIA در جاکارتا می‌گوید: «ما در جاکارتا گزارش کاملی در مورد هویت دست‌گیرشدگان دریافت می‌کردیم. ارتش یک لیست اعدام برای حدود ۴ تا ۵ هزار نفر در دست داشت، اما برای این همه آدم، به‌اندازۀ کافی جوخۀ اعدام وجود نداشت و علاوه‌بر این، برخی از این افراد از نظر بازجویی پرارزش بودند. زیرساخت‌های حزب کمونیست تقریباً بلافاصله نابود شد. ما می‌دانستیم ارتش دارد چه‌کار می‌کند... سوهارتو و مشاورانش می‌گفتند که اگر این‌ها را زنده نگه ‌داریم، آن‌وقت مجبوریم غذایشان را هم تأمین کنیم».اکنون که بیش از نیم قرن از آن جنایات هولناک سپری شده و فقط قسمتی از اسناد آن از طبقه‌بندی محرمانۀ سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا و انگلیس خارج شد، با کنار هم قراردادن این مدارک و مصاحبه‌های مأموران مرتبط آن زمان، می‌توان کتابی چندصدصفحه‌ای منتشر کرد.در کنار این جنایات، بررسی شیوۀ آماده‌سازی افکار عمومی برای راه‌اندازی ماشین کشتار و چگونگی غسل تعمید آمریکا، انگلیس و دست‌نشانده‌شان، سوهارتو، در حمّام رسانه‌ها، مهم‌ترین بخش ماجراست.بنگاه‌های رسانه‌ای؛ معبّران وارونۀ واقعیت۱۵ روز بعد از ترور ژنرال‌های ارتش، یعنی در ۱۵ اکتبر ۱۹۶۵، مارشال گرین تلگرافی به این مضمون به واشنگتن ارسال کرد که چگونه ایالات متّحده خواهدتوانست «تحولات اندونزی» را به «نفع ما» شکل دهد. نقشه از این قرار بود که نام حزب کمونیست اندونزی و حامی‌اش، رئیس‌جمهور سوکارنو، باید لکّه‌دار می‌شد. تبلیغاتی حاکی از مجرم‌بودن، خیانت‌کاری و وحشی‌گری حزب کمونیست اندونزی باید رواج ‌داده ‌می‌شد و در کنار آن، گرین به ژنرال سوهارتو این اطمینان‌خاطر را داد که «آنچه ارتش اندونزی انجام می‌دهد، به‌طور کلی موردپشتیبانی و تحسین ایالات متّحدۀ آمریکاست». هم‌چنین سفارت بریتانیا به مقرّ اطلاعاتی این کشور در سنگاپور این‌گونه توصیه می‌کند: «تبلیغات مناسب می‌تواند مضمونی از این قبیل داشته‌باشد: وحشی‌گری و بی‌رحمی PKI در کشتن شش ژنرال ارتش اندونزی و دختر وزیر امور خارجه، «ناسوشن»، نقش PKI در به ‌گم‌راهه کشاندن اندونزی، نقش آنان به‌عنوان مزدوران کمونیست‌های خارجی و... اما مهم این است که این تبلیغات، با زیرکی کامل صورت گیرد. برای مثال، الف) کلیۀ اقدامات باید طوری انجام شود که نتوان هیچ‌یک از آن‌ها را به دستگاه جاسوسی بریتانیا نسبت داد. ب) شراکت و همکاری بریتانیا در خفای کامل انجام پذیرد». بدین‌ترتیب، ظرف دو هفته، ادارۀ اطلاعات و پژوهش (information and research department-IRD) وزارت امور خارجۀ بریتانیا، مقرّی در سنگاپور تأسیس کرد. IRD، یکی از واحدهای تبلیغاتی فوق‌محرمانۀ «جنگ سرد» بود و «نورمن رداوی» (Norman Reddaway)، از دروغ‌پردازان پرتجربۀ حکومت بریتانیا، ریاست آن را بر عهده گرفت. او در نامه‌ای با مهر «محرمانه و شخصی» به سفیر گیلکرایست، چنین به شاهکارش می‌بالد که افسانۀ پروردۀ ذهن خلّاقش -یعنی دردست‌گرفتن قدرت توسط کمونیست‌ها در صورت ادامۀ حکومت دکتر احمد سوکارنو- «زمین را دور زده و به مبدأ تولیدش بازگشته» بود. او در این نامه، سرمستانه توصیف کرده که چگونه یک خبرنگار پرتجربۀ فلیت استریت (Fleet street) -مقرّ اکثر روزنامه‌های لندن- در مقاله‌اش «دقیقاً همان زاویه‌ای را که شما از وقایع ارائه می‌کنید» ارائه می‌کند و مطابق میلش در مورد این کودتا می‌نویسد: «این کودتایی نرم و بدون خون‌ریزی بود».نظر رداوی این بود که روایت‌های رسمی دولت کودتایی اندونزی از وقایع را می‌توان به «بی‌بی‌سی» فرستاد و سپس «تقریباً فوری از طریق بی‌بی‌سی مجدداً در خاک اندونزی منعکس کرد». «رونالد جالیس»، خبرنگار بی‌بی‌سی در آسیای جنوب‌شرقی که همانند دیگر خبرنگاران اجازۀ ورود به اندونزی را نداشت و آن‌ زمان از گستردگی این قصابی‌ها آگاه نبود، به «جان پیلجر» می‌گوید: «این (کودتا) برای دستگاه تبلیغاتی غرب پیروزی بزرگی بوده‌است. منابع بریتانیایی من ادعا می‌کردند که نمی‌دانند چه دارد می‌گذرد، اما واقعیت این است که از نقشۀ آمریکا مطلع بودند. جریان آب، اجسادی را به زمین چمن کنسول‌گری بریتانیا در بندر «سورابایا» (Surabaya) آورده‌بود و کشتی‌های جنگی بریتانیا، یک کشتی مملو از سربازان اندونزیایی را که برای شرکت در این قتل‌عام وحشتناک در حرکت بود، در دماغۀ «مالاکا» (Malacca) اسکورت می‌کردند. خیلی بعد از این‌ها بود که پی ‌بردیم سفارت آمریکا اسامی مردم را در اختیار ارتش اندونزی قرار می‌داده و پس از کشته‌شدن این افراد، اسم‌شان را از روی لیست، خط می‌زده‌است. می‌دانید؟ معامله‌ای در جریان بود؛ سرکارآوردن سوهارتو در قبال اجازۀ ورود صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی به اندونزی، بخشی از پروژۀ روی‌کارآمدن ژنرال سوهارتو و تثبیت رژیم وی بود. دکتر احمد سوکارنو، آن دو مؤسسۀ مالی بین‌المللی تحت‌نفوذ آمریکا را بیرون انداخته‌بود و حالا ژنرال سوهارتو، برشان‌ می‌گرداند». این «معاملۀ» گران‌بها برای «عمو سام»، ارزش سلاخی بیش از یک‌میلیون «موجود زنده» را داشت؛ البته با حفظ آبرو! بدین‌ترتیب، فرمان صادره از سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا و انگلیس، براساس نقشۀ راهی که جاسوس‌هایشان از اندونزی مخابره کرده‌بودند، توسط عقاب‌های جیره‌خوارشان به‌سرعت به اجرا در‌آمد؛ جهان پر شده‌بود از مقالات و تیترهایی که دم‌به‌دم بدون هیچ‌گونه اشاره‌ای به جنایتی که رخ داده‌بود، از یک اتّفاق خارق‌العاده و یک «پیروزی بزرگ» خبر می‌دادند.مجلۀ تایم، این نسل‌کشی را «بهترین خبر از آسیا برای دنیای غرب» توصیف کرد. عنوان برجستۀ روزنامه «یو.اس. نیوز اند ورلد ریپورت» (US news and world report) این بود: «اندونزی؛ جایی که روزگاری نشانی از امید نبود». «جیمز رستن» (James Reston)، مقاله‌نویس سرشناس نیویورک‌تایمز، با شعف از «پرتوی نوری در آسیا» نوشت و روایت ویژۀ «کودتای بدون خون‌ریزی» را که آشکارا به دستش داده‌بودند ارائه کرد. اظهارنظر دانشور برجستۀ استرالیایی‌، «هاینز آرنت»، در این مورد استثنا نبود: «دولت سوهارتو واقعاً و شدیداً نگران آن است که دولتی غیردموکراتیک، نظامی‌گرا و دیکتاتور‌منش محسوب نشود. این دولت نه درپی لگدمال‌کردن احدی، که خواهان آموزش و ترغیب مردم است... این‌که پس از سالیان دراز، رهبری اندونزی در دست رهبری معتدل‌تر، عقلانی‌تر و عمل‌گراتر است، دست‌آورد کوچکی نیست». «گِرِگ شریدان» سردبیر بخش خارجی روزنامۀ استرالین تا سال ۱۹۹۸! ژنرال سوهارتو را به‌عنوان «هیولای ساخته‌وپرداختۀ تخیلات چپی‌ها»، از جنایاتش مبرا می‌کرد. روزنامۀ استرالین که به «روپرت مرداک» (Rupert Murdoch) تعلق داشت، یکی از عشّاق سوهارتو بود و حتّی بعد از جنایت دوم سوهارتو، یعنی قتل‌عام ۲۰۰هزار نفر در تیمور شرقی (دو‌سوم جمعیت این کشور)، شاهدهای عینی این کشتارها را به باد تمسخر می‌گرفت و به کسانی‌که نقش سوهارتو را در اوضاع شنیع حقوق بشر در اندونزی افشا می‌کردند، حمله می‌کرد. خبرنگار استرالین در جاکارتا، «پاتریک والترز»، در اوج سرکوب در تیمورشرقی نوشت: «حالا هیچ‌کس بدون رویه‌های قانونی صحیح دست‌گیر نمی‌شود».این‌ها فقط گوشه‌ای از تبلیغات پرسروصدا در عرصۀ بین‌الملل بود. در کنار آن برنامه‌های طولانی‌مدت تبلیغاتی در داخل اندونزی برای توجیه کودتا، پاک‌کردن ردّ جنایت، قهرمان‌سازی از کودتاچیان و قاتلان آن درنظرگرفته‌شد؛ از تبلیغ «بی‌دینی» و «ضدّخدابودن» کمونیست‌ها برای اکثریت جمعیت مسلمان این کشور گرفته تا پخش جزوات و تهیۀ مقالات دربارۀ ناکارآمدی و خطرناک‌بودن چپ‌ها و افسانه‌سرایی در مورد جنایت هولناک کشته‌شدن ژنرال‌های ارتش به‌دست آن‌ها. هم‌چنین از سال ۱۹۶۴ فیلمی سفارشی و تبلیغاتی که هر ۳۰ سپتامبر از تلویزیون عمومی منتشر می‌شد، در برنامۀ درسی مدارس گذاشته شده‌بود؛ فیلم سه‌ساعت‌ونیمه‌ای که در آن افسانۀ قتل و شکنجۀ ۶ ژنرال ارتش به‌دست کمونیست‌های «خون‌خوار»، با خشونت بسیار به تصویر کشیده ‌شده و هرساله کودکان دبستانی اندونزیایی باید به تماشای آن بنشینند. این تبلیغات چنان مؤثّر واقع شده که حتی پس از کناره‌گیری سوهارتو از قدرت در سال ۱۹۹۸ تا به امروز، هنوز خانواده‌های قربانیان در جایگاه متّهم توسّط گروه‌های مسلمان رادیکال همچون «جبهۀ دفاع از اسلام» مورد تعرّض قرار می‌گیرند و پلیس نیز واکنشی نشان نمی‌دهد. بدتر از آن، جانیان به‌جامانده از آن زمان به‌عنوان قهرمانان ملّی در میان مردم شناخته می‌شوند و با افتخار، جنایات هولناک‌شان را بازگو می‌کنند. شاید تا حدّ قابل‌قبولی «جاشوا اوپنهایمر» توانسته‌باشد تأثیر تبلیغات و عمق جنایات را در دو مستند خود یعنی The act of killing و The look of silence به تصویر بکشد.روپرت مرداکپس از اتمام کشتار و هم‌زمان با تکیه‌زدن جلّاد اندونزی بر اریکۀ قدرت در سال ۱۹۶۷، جهان شاهد سخنرانی‌ها، پیام‌ها و نامه‌های فدایت‌شومِ مقامات بلندپایۀ ایالات متّحده و انگلیس برای خون‌آشام دردانه‌شان بود که البته علّت این امر را با بی‌شرمی تمام، «ریچارد نیکسون»، رئیس‌جمهور ایالات متّحده، در سال۱۹۶۷ این‌گونه بیان می‌کند: «اندونزی با ۱۰۰میلیون جمعیت و ۳۰۰ مایل مربع جزیره‌هایش که سرشار از غنی‌ترین ذخایر منابع طبیعی منطقه‌اند، بزرگ‌ترین غنیمت در آسیای جنوب‌شرقی است». «مارگرت تاچر» نخست‌وزیر انگلستان و مادر دیکتاتوران و جنایت‌کاران دوران جنگ سرد، سوهارتو را «یکی از بهترین و ارزشمندترین دوستان‌مان» می‌خواند. در سال ۱۹۹۶ «تیم فیشر» (Tim Fischer) نمایندۀ صدراعظم استرالیا گفت: «وقتی مجلّات به‌دنبال مرد نمونۀ نیمۀ دوم قرن حاضر می‌گردند، شاید لازم نباشد که از جاکارتا فراتر بنگرند».کرۀ پرچرب سرمایه‌داری برای مردم اندونزیدر نوامبر ۱۹۶۸، نوبت به تقسیم غنائم رسیده‌بود؛ همایش سه‌روزه و باشکوهی در «ژنو» توسط شرکت «تایم لایف» (Time Life) برای بررسی چگونگی تسلّط ابرشرکت‌ها بر اندونزی برگزار شد. در این همایش، سرمایه‌داران بزرگ جهان، تمامی شرکت‌های عمدۀ نفتی و بانک‌ها، جنرال موتورز (General Motors)، صنایع شیمیایی امپریال (Imperial chemical industries)، خودروسازی بریتیش لیلاند (British Leyland)، شرکت توتون آمریکا-انگلیس (Anglo-American Tobacco)، کارت‌های اعتباری امریکن اکسپرس (American Express)، شرکت مخابراتی زیمنس (Siemens)، لاستیک گودیر (Goodyear)، شرکت بین‌المللی کاغذ ایالات متحده (The International Paper corporation) همگی در یک‌سو و در سوی دیگر، مردان ژنرال سوهارتو که «دیوید راکفلر» (David Rockefeller) آن‌ها را تیم اقتصادی تراز اول اندونزی نامید. هدایت این تیم را دو نفر برعهده داشتند که یکی از آن‌ها «همنگکو بوونو» (Hamengku Bowono)، سلطان جوگجاکارتا (JogJakarta)، امتیازات اصلی فروش وطن و مردمش را فهرست‌وار چنین عنوان کرد: «وفور نیروی کار ارزان... بازار وسیع بالقوه...». به نظر می‌رسید زمان بهره‌مندی مردم اندونزی از کرۀ سرمایه‌داری فرارسیده‌بود. نخبگان بانک جهانی برای اقتصاد اندونزی برنامه‌های مفصّلی تدارک دیده‌بودند و دولت با آغوش باز، همۀ شرایط مدنظر ابرشرکت‌ها را می‌پذیرفت.سوهارتو و تاچردر سال ۲۰۰۳، همۀ کارگران کارخانه‌های «گپ»، «نایک»، «آدیداس» و «ریبوک» در اندونزی که در غیرانسانی‌ترین شرایط مورد بهره‌کشی قرار می‌گرفتند، از کفش‌هایی که جفتی ۳۰۰ پوند در «خیابان آکسفورد» لندن به فروش می‌رفت، دستمزد روزانۀ ۷۲ پنسی، یعنی تقریباً یک‌دلاری، داشتند که به‌قول خود دولت، نیمی از پول لازم برای گذراندن «بخورونمیر» زندگی به‌حساب می‌آمد. البته این کارگران خود را خوش‌شانس می‌دانستند که جزء ۳۶میلیون بیکار این کشور نبودند.«شاگرد نمونۀ جهانی‌سازی» آخرین نشان افتخار از نشان‌های اعطایی بسیار بانک جهانی به اندونزی بود که در سال ۱۹۹۷ به این کشور اعطا شد. فقط چند هفته زمان بعد از کسب این نشان افتخار نیاز بود تا بازار سهام و ارز این کشور سقوط کند و شمار مردمانی که در فقر مطلق می‌زیند، به ۷۰میلیون نفر برسد. یک سال بعد، یعنی در سال ۱۹۹۸، سوهارتو از حکومت دیکتاتوری ۳۰ساله‌اش استعفا کرد و حدود ۱۵میلیارد دلار، یعنی معادل ۱۳ درصد بدهی خارجی اندونزی (عمدتاً به بانک جهانی)، را به‌عنوان «حق انفصال از خدمت» به همراه خود برد. بررسی دست‌آوردهای گران‌مایۀ اقتصادی نظام سرمایه و کرۀ پرچرب اهدایی غرب به مردمان اندونزی، خارج از حوصلۀ این جستار است؛ اما نگاهی به گزارش ۲۳ فوریۀ ۲۰۱٧ مؤسسۀ بین‌المللی آکسفام (Oxfam) از وضعیت اقتصادی مردم این کشور، می‌تواند بیش از پیش انسان را به تأمّل وادارد.اندونزیعملیات الگو«رالف مک‌گهی» (Ralph Mcgehee)، یکی از مأموران ارشد عملیاتی سازمان CIA آمریکا در دهۀ ۶۰ میلادی، ترورهای آمریکا در اندونزی در سال‌های ۱۹۶۵ و ۱۹۶۶ را «عملیات الگو» توصیف کرد که هفت سال بعد از آن، در کودتای آمریکایی‌ای که دکتر «سالوادور آلنده» در «شیلی» را از میان برداشت، دوباره تکرار شد. او در این باره می‌نویسد: «سازمان جاسوسی آمریکا، اسناد جعلی را که نمایش‌گر به‌اصطلاح توطئه‌ای چپی در شیلی برای کشتن رهبران نظامی بود، سرهم‌کرد؛ همان چیزی‌که در اندونزی در سال ۱۹۶۵ پیش آمد». او می‌گوید که کودتای اندونزی، الگوی «عملیات ققنوس» (Phoenix Operation) در ویتنام نیز بود؛ عملیاتی که در آن، جوخه‌های مرگ تحت‌فرماندهی آمریکا، ۵۰ هزار تن را قتل‌عام کردند. «تمام وقایع عمده و خون‌آلودی را که واشنگتن در نقاط مختلف جهان رهبری کرده‌است، به یک مبدأ واحد، یعنی به‌شیوۀ به‌قدرت‌رساندن سوهارتو می‌توان ردیابی کرد؛ موفقیّت عملیات مزبور، به‌معنای آن بود که این‌گونه عملیات، دوباره و دوباره تکرار خواهدشد».اندونزیآن ماله‌کش‌های عظمیلیست کودتاهای خونین، جنایات جنگی تحریم‌ها و فشارهای قرون‌وسطایی، دخالت‌های مستقیم و غیرمستقیم در امور کشورها و... ایالات متحده و هم‌پیمانانش انتهایی ندارد؛ از کوبا و ونزوئلا و شیلی و پاناما و نیکاراگوئه یا به‌طور خلاصه، حیاط‌خلوتش گرفته تا تمام کشورهای سیاه‌بخت و فقیر! آفریقا؛ از فلسطین و لبنان و سوریه و عراق و یمن و افغانستان و ایران یا همان به‌اصطلاح خاور نزدیک گرفته تا اندونزی و ویتنام و تیمور شرقی که از طرف غرب می‌شود خاور دور؛ همه‌وهمه، بارهاوبارها زیر ضربات پتک سرمایه خرد شده‌اند و می‌شوند و خواهندشد. عمّال مزدور سرمایه، یعنی رسانه‌های رنگین، آن ماله‌کش‌های عظمی و هم‌چنین نوکرهای بی‌جیره‌و‌مواجب‌شان، یعنی کارشناسان پرشماری که هرجا رهایشان کنی، از شبکه‌ای تلویزیونی یا رادیویی، روزنامه‌ای یا سایتی خبری سردرمی‌آورند، وقتی سال‌ها از این جنایات می‌گذرد، قسمتی از اسنادش از طبقه‌بندی محرمانه خارج می‌شود و دیگر به کتمان «فکت‌ها» نیازی نیست، برای حفظ ژست بی‌طرفی و آزادی‌شان، این جنایات را به‌عنوان نقاط سیاه تاریخ نام می‌برند و البته اجتناب‌پذیر؛ گویا نظام بهره‌کش سرمایه می‌توانست دست به این اقدامات نزند و خود را حفظ کند! از طرفی، با دهان‌های باز، به تجلیل و تحسین ابرشرکت‌های فراملّی و سود سرشارشان می‌پردازند و از طرفی دیگر، با چهره‌سازی صاحبان این شرکت‌ها به‌عنوان خیّر و یا فعال اجتماعی، بر کوس احقاق حقوق پایمال‌شدۀ کارگر می‌کوبند؛ یاللعجب! دزد از در بخشش آمده! گویا بهره‌کشی از همین کارگرها نبوده که قهرمان داستان ما را ساخته؛ این است رسالت رسانه‌های آزاد!اندونزیتباه‌ترین تلاشدر این میان، بسیارند افرادی که صادقانه، امّا شاید از روی خامی یا خوش‌بینی یا ناآگاهی، در تلاش‌اند تا با توسل به همین نهادهای تعبیه‌شده در نظام سرمایه‌داری، به مبارزه با آلام بشری از قبیل جنگ، گرسنگی، فلاکت و... بپردازند. اگر از خیانت‌های این نهادها بتوان چشم پوشید، نباید فراموش کرد که وظیفۀ نهایی آن‌ها در چارچوب نظام سرمایه‌داری، جز کمک به سودآوری بیش‌تر با آماده‌سازی نیروی کارِ بی‌توقعِ از مرگ نجات‌یافته، اعادۀ حیثیت دروغین از نظام مقدسشان و در یک جمله، گذاشتن استخوان لای زخم نیست. آری؛ تا استخوان لای زخم بشر باشد، غذای ضیافت‌های شبانۀ سرمایه‌داران تأمین است.جنگ ویتنام، سرباز آمریکاییامروز تباه‌ترین تلاش آن است که بدون توجه به ریشۀ این دمل‌های چرکین که یکی‌پس‌از‌دیگری سر باز می‌کنند، به‌دنبال مرهم‌های موضعی گشت. تا زمانی‌که نظام سرمایه‌داری برقرار است، دست‌یابی به رسانۀ آزاد، دموکراسی و حقوق بشر حقیقی، محال‌ترین محالات است. امروز مبارزه و تلاش اصیل در جهت نابودکردن نظام سرمایه‌داری به اشباع رسیده و یافتن جای‌گزین آن، بدون توجه به تبلیغات گستردۀ موجود است.شاید تحت‌تأثیر گفتمانی که همین رسانه‌ها در تولید آن کوشیده‌اند، نویسندۀ این سطور، متهم به «توهّم توطئه» شود، اما باید در نظر گرفت آنچه که در این نوشتار سعی بر آن شد تا به خواننده ارائه شود، جایگاه رسانه‌ها در برآورده‌کردن منافع طبقاتی طبقۀ سرمایه‌دار جهانی، با ارائۀ یک نمونۀ روشن تاریخی بود که بارها و بارها تا به امروز به اشکال مختلف تکرار شده‌است. از دیدگاه نویسنده، اگر منافع طبقۀ سرمایه‌دار جهانی به‌درستی بازشناخته شود، با توجّه به این‌که این طبقه، اشکال گوناگون قدرت را در چنگ دارد، زیر سلطه قراردادن رسانه‌ها و سلب آزادی از ایشان برای حفظ و افزایش منافعش، کاملاً امری طبیعی و بدیهی است و اتفاقاً اگر بدون توجّه به این نظام طبقاتی و منافع طبقات گوناگونش و فقط براساس گفتارها، شعارها و ادعاها بخواهیم رفتار یکی از مهم‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین نهادهای بشری، یعنی رسانه، را تحلیل کنیم، دچار ساده‌لوحی شده‌ایم.«انسان‌ها در سیاست، همیشه قربانیان ساده‌دلِ فریب و خودفریبی بوده و خواهند بود و تا زمانی‌که نیاموزند منافع طبقاتی این یا آن گروه را در پشت عبارات اخلاقی، مذهبی، سیاسی و اجتماعی و وعده‌های آن جست‌وجو کنند، قربانی خواهندشد». ولادیمیر لنینمنابع:-اندونزی 1965، خاطرۀ جنایاتی بدون مجازات / لنا ژورستروم / لوموند دیپلوماتیک-پنجاه سال پس از کودتای اندونزی / پیتر سیموندز-the new rulers of the world/John Pilger-پرده‌برداشتن از فاجعۀ قتل‌عام در اندونزی / مارگریت اسکات- دست Hمریکا در «دهشتناک‌ترین نسل‌کشی‌ قرن بیستم» در اندونیزیا / رها آرزوما را در تلگرام دنبال کنید!