نحوه تقسیم سهام عادلانه در استارتاپ

یکی از رایج‌ترین مسائلی که استارتاپ‌ها با آن مواجه می‌شوند؛ اختلاف بین موسسان استارتاپ بر سر میزان سهام و نقش آن‌ها در استارتاپ است. نوام تی. واسرمن در کتاب The Founder’s Dilemmas بیان می‌کند حدود ۶۵% استارتاپ‌ها به دلیل ایجاد اختلاف بین موسسان شکست می‌خورند.بنابراین، تعیین میزان مالکیت هریک از هم‌بنیانگذاران در یک استارتاپ موضوع مهمی است که موسسان باید به آن توجه ویژه‌ای داشته باشند. این امر نه تنها از ایجاد اختلاف بین موسسان، جلوگیری می‌کند، بلکه از نگاه سرمایه‌گذاران نیز بسیار مهم است.اما متأسفانه بنیان‌گذاران استارتاپ در ابتدا به دلایل مختلف از جمله تمرکز بر محصول، تأمین سرمایه اولیه و همچنین پیچیدگی مذاکرات تقسیم سهام از این امر مهم غافل می‌شوند. با توجه به اهمیت این موضوع در ادامه‌ی این مقاله از مجموعه مقالات شتابدهنده برناک قصد داریم رویکردها و نیز پارامترهای مهم در تعیین سهام هریک از بنیان‌گذاران را شرح دهیم.پارامترهای تقسیم سهام عادلانه بین بنیان گذاران استارتاپنوام تی. واسرمن، استاد کسب‌وکار هاروارد، که در طی ۱۵ سال گذشته در بیش از ۶۰۰۰ شرکت نوپا مطالعه کرده است، می‌گوید که نزدیک به ۴۰ درصد از تیم‌های استارتاپ، تنها یک روز یا حتی کم‌تر را صرف توافق بر سر تقسیم سهام می‌کنند. که از این میزان، تعداد قابل‌توجهی از آن‌ها، سهام را به طور مساوی بین خود تقسیم می‌کند.طبق تحقیقات واسرمن، تیم‌هایی که سهام خود را چه به دلیل اجتناب از اختلاف، خوش بینی بیش از حد، یا عدم دانش، به طور مساوی بین خود تقسیم کنند، سه برابر بیشتر از سایر استارتاپ‌ها در تیم خود اختلاف پیدا می‌کنند.در طول زمان، سبک‌های مختلف کاری، شخصیت‌ها، و مسائل مختلفی در رابطه با مشارکت هم بنیان‌گذاران پدیدار می‌شوند. به عنوان مثال یکی از بنیانگذاران ممکن است ساعت‌های بیشتری را صرف این کار کند، یا ممکن است دیگری سرمایه بیشتری را به استارتاپ تزریق کند، که همه این موراد باعث ایجاد سوالاتی پیرامون میزان سهام هر یک از سهامداران می‌شود.اگر سوالاتی پیرامون عدالت در تقسیم سهام مطرح شود و بنیانگذاران نتوانند این مسائل را حل کنند، بن بست‌ها و عدم توانایی در پیش رفتن می‌تواند بر شرکت تأثیر منفی بگذارد. زیرا کم کم کینه‌ها ایجاد می‌شوند، ناامیدی‌ها افزایش می‌یابد و تیم ناکارآمد می‌شود.به همین دلیل است که نحوه تصمیم‌گیری اولیه در مورد میزان سهام هر یک از سهامداران تأثیر زیادی بر پویایی بنیانگذاران و شرکت خواهد داشت.پارامترهای مهمی که در تقسیم سهام بین هم‌بنیانگذاران یک استارتاپ اهمیت دارد در ادامه شرح داده می‌شوند:۱) تجربه‌ی قبلی موسسان استارتاپتجارب قبلی موسسان، تاثیر بسیار زیادی روی موفقیت استارتاپ دارد. از این رو هنگام تقسیم سهام، موسسانی که پیش از این تجربه راه اندازی کسب‌ و کار یا استارتاپ را داشته‌اند و یا در هریک از زمینه‌های مدیریت، فروش، عملیات، توسعه‌ی محصول و طراحی دارای تجربه هستند، نسبت به بقیه‌ی موسسان مستحق دریافت سهام بیشتری هستند.ساختن یک استارتاپ کار دشواری است و هرگونه تجربه قبلی در رابطه با جذب سرمایه، ارتباط با سرمایه گذاران‌، ایجاد یک MVP یا مقیاس گذاری یک محصول‌، دارایی های ارزشمندی هستند که می‌توانند احتمال موفقیت یک استارت آپ را افزایش دهند.” موسسانی که در نقش‌های قبلی خود توانسته‌اند چالش‌های مرتبطی را حل کنند، اغلب توانایی بیشتری در حل مشکلاتی که استارتاپ فعلی آنها ممکن است با آن مواجه شود خواهند داشت.”۲) نوع فعالیت هر فرد در استارتاپزمانی که صحبت از تقسیم سهام می‌شود، سوالی که معمولا پرسیده می‌شود در مورد نقش هر یک از اعضای تیم است.هر فرد چه ارزشی برای استارتاپ خلق می‌کند؟هر فرد چگونه در موفقیت استارتاپ سهیم خواهد بود؟چه مهارت‌هایی از دیگران ارزش بیشتری دارند؟فارق از اینکه ایده اصلی استارتاپ از سمت کدام یک از اعضا مطرح شده است؛ نقش هریک از موسسان در ساخت محصول، طراحی تجربه کاربری، درک نیاز و خواسته‌ی مشتریان و تبدیل آن‌ها به ویژگی‌های محصول، فروش و بازاریابی و هدایت تیم فنی در میزان سهام دریافتی آن‌ها تأثیرگذار است.“هر فعالیتی که موسسان به عنوان عضوی از تیم در استارتاپ انجام می‌دهند، ارزشی که آن‌ها برای استارتاپ خلق می‌کنند را مشخص می‌کند.”۳) میزان تعهد و حضور هریک از موسسانیکی دیگر از پارامترهای مربوط به تقسیم سهام این است که آیا همه بنیانگذاران به طور یکسان به کار خود در استارتاپ متعهد هستند یا خیر. در ابتدای کار، به دلیل کمبود پول و منابع، معمولاً برخی از بنیانگذاران برای استارت آپ بدون حقوق و دستمزد به صورت تمام وقت کار می کنند در حالی که برخی دیگر به صورت تمام وقت برای سازمانی دیگر کار می‌کنند و فقط زمان‌های آزاد خود را صرف امور مربوط به استارتاپ می‌کنند. مورد اول تعهد بیشتری نسبت به استارتاپ دارد. بنابراین در شرایط یکسان، افرادی که زمان بیشتری را صرف استارتاپ می‌کنند، نسبت به افرادی که به صورت پاره‌وقت در استارتاپ حضور دارند، سهام بیشتری دریافت خواهند کرد. در هنگام تقسیم سهام سوالات زیر را بپرسید:آیا همه سهامداران در طولانی مدت در استارتاپ حضور دارند؟آیا همه شما تمام وقت روی این پروژه کار می‌کنید یا این برایتان یک برنامه جانبی است؟اگر سطح تعهد شما افزایش یابد، کاهش یابد یا یکی از اعضایتان خارج شود‌، حقوق صاحبان سهام چقدر خواهد شد؟“زمان اختصاص داده شده به استارتاپ و میزان تلاش هر یک از هم‌بنیانگذاران در مراحل ابتدایی استارتاپ یکی از شاخص‌های مهم در تعیین میزان سهام آن‌ها است.”تقسیم سهام با کمک مدل Founder’s Pie Calculatorاین مدل که توسط فرانک دمیملر، یک کارآفرین آمریکایی، ارائه شده است؛ براساس چندین مولفه مشخص و وزن دهی به آن‌ها و معین کردن امتیاز هر بنیانگذار کار می‌کند.عواملی که باید در این مدل در نظر گرفته شوند به شرح زیر هستند:ایده: یکی از ملاک‌های مهم در تقسیم سهام این است که ایده اصلی از طرف کدام یک از بنیان‌گذاران بوده است. زیرا اگر ایده اصلی نبود این شرکت نیز وجود نداشت؛ البته ایده تنها بخشی از معادله است؛ مهم‌تر از خلق یک ایده توانایی اجرای آن است.طراحی و تهیه طرح کسب و کار: تهیه یک طرح کسب و کار اولیه به طرز شگفت آوری دشوار و زمانبر است. جمع آوری و سازماندهی تمام افکار تیم موسس‌، شناسایی و تطبیق دادن اختلافات و تولید سندی که ماهیت یک کسب و کار را به تصویر بکشد و سرمایه‌گذاران را برای حمایت از این شرکت، ترغیب کند یک مسئولیت دشوار و سنگین است. از این رو اینکه چه کسی توانایی انجام این کار را دارد برای تعیین درصد سهام بین بنیان‌گذاران بسیار پر اهمیت است.دامنه تخصص: شما و شرکایتان تا چه اندازه در حوزه فعالیت کسب‌وکارتان تجربه دارید؟ بدون شک شناخت صنعت و داشتن تجربه مرتبط می‌تواند احتمال موفقیت شرکت را بسیار بهبود بخشد و سرعت رشد آن را تسریع کند. بر این اساس، اینکه هر کدوم از بنیان‌گذاران چقدر در زمینه کاری‌شان دانش و تخصص دارند نیز اهمیت زیادی در تقسیم سهام خواهد داشت.میزان تعهد و پذیرش ریسک و خطر: این پارامتر را می‌توانید با توجه به سرمایه‌ای که هر بنیان‌گذار به استارتاپ تزریق کرده است محاسبه کنید و بسنجید که چه کسی بیشتر به کار اهمیت می‌دهد. علاوه بر این موسسانی هم که تمام وقت به استارتاپ می پیوندند و متعهد به موفقیت آن هستند، بسیار ارزشمندتر از موسسانی هستند که می‌خواهند در حاشیه نشسته و تنها تشویق کننده باشند.مسئولیت‌ها: در نهایت اینکه چه کسی باید مسولیت کارها رو به عهده بگیرد و پاسخگو باشد نیز می‌تواند نقش کلیدی در تقسیم سهام داشته باشد.اهمیت نسبی عناصربرای هر کسب‌وکار، اهمیت نسبی این عناصر بسیار متفاوت از یک کسب‌وکار دیگر خواهد بود. به عنوان مثال یک کسب‌وکار مبتنی بر فناوری جدید، بسیار وابسته به “ایده” است. اما یک رستوران جدید، آنقدر منحصر به فرد نیست که بخواهیم “ایده” را جزء یکی از عوامل اصلی موفقیت نهایی رستوران در نظر بگیریم. بنابراین اگر بخواهیم ایده‌ها را در مقیاس ۰ تا ۱۰ ارزیابی کنیم ، وزن ایده برای کسب‌وکار مبتنی بر فناوری ممکن است ۷ یا ۸ باشد، در حالی که برای رستوران ممکن است فقط ۲ یا ۳ باشد.به همین ترتیب‌، اهمیت نسبی طرح کسب‌وکار نیز متفاوت خواهد بود. به عنوان مثال استارتاپی که نیاز به سرمایه خارجی دارد، به برنامه‌ای نیاز دارد که به کمک آن بتوانند سرمایه‌گذاران را به سرمایه‌گذاری در استارتاپ خود ترغیب کنند. اما اگر بنیانگذاران خودشان سرمایه اولیه را تأمین کنند، طرح کسب‌وکار اهمیت نسبتاً کمتری خواهد داشت.سهم نسبی بنیانگذارانهر یک از بنیانگذاران را نیز می‌توان بر روی این عناصر ارزیابی کرد. ایده اصی از چه کسی بوده است؟ چه کسی چه مشارکتی در طرح تجاری داشته است؟ چه کسی نقش فنی در استارتاپ دارد؟ چه کسی مسئولیت افزایش سرمایه را می‌پذیرد؟ چه کسی مسئول معرفی محصول به بازار است؟تعیین امتیازات به روش‌های مختلفی انجام می‌شود. مثلا برای قسمت تهیه طرح کسب و کار، می‌توان مواردی مثل میزان زمانی که هرکس برای این کار می‌گذارد و یا میزان تجربه آن‌ها را درنظر گرفت و برای قسمت میزان تعهد و پذیرش ریسک، میزان ساعاتی که افراد حاضرند بدون دریافت دستمزد برروی استارتاپ کار کنند و همچنین میزان سرمایه و اعتباری که برای کار می‌گذارند را حساب کرد.البته که نهایتا امتیازها بدلیل آنکه معیار دقیقی برای اندازه گیری شان وجود ندارد، با مذاکره بین اعضا مشخص می شوند. اما بهرحال وقتی بدانید چه عواملی برروی امتیاز هر ستون تاثیرگذار است، شفاف تر می توانید مذاکره کنید.سپس امتیاز بنیانگذار را در وزن آن ردیف ضرب می کنید.در پایان، مجموع امتیازات را حساب کرده و سپس درصد هرکس را براساس مجموع بدست می آوریم.