سلام ای آنکه نوشتن را دوست می داری

نکته هایی در باب نوشتن و خواندن نوشته ی محمدرضا پریشی بخش نخست : خواندن الف )بیشترِ کسانی که می نویسند، برای" دیروز " می نویسند . عدّه ایی برای " امروز " می نویسند . و تعداد کمی هم هستند که بر " فردا " می نویسند ..نوشتن درباب انچه دیگران نوشته اند و یا حتی خواهند نوشت از تو یک نویسنده ی بزرگ نمی سازد .خواندنِ آثار دیگران به تو می تواند بیاموزاند که راه های رفته دیگران را دوباره نروی. فقط عبور از مسیرهای نو می تواند تو را به " کشف " و " غنا " برساند. کشف سوژه ها و موضوعات تازه ایی برای نوشتن و غنایی که بر عمق و محتوای قصه ی تازه ات بیفزاید..کسی که می نویسد را نمی توان یک نویسنده نوجو یا نو قلم یا تازه کار خطاب کرد چرا که به باور من هیچ نویسنده ایی تازه کار نیست . همه ی آنهایی که می نویسند کهنه کارند، چرا که قلم و توانایی نوشتنِ یک نویسنده از دوران کودکی و چه بسا از دوران جنینی شکل گرفته و به تدریج رشد کرده و حالا به نقطه ایی رسیده است که باید بنویسد ، مثل درختی که وقتی رشدش کامل می شود میوه می دهد. ب )و اما در طول تاریخ ادبیات جهان بوده اند کسانی که معتقد بوده اند که کار یک نویسنده فقط کشف بوده است و نه آفرینش ، و آنها فقط چیزی را که از قبل پدید آمده بوده را جسته اند و یافته اند و نوشته اند و چیز تازه ایی پدید نیاورده اند . در مقابل برخی دیگر هم هستند که نویسندگان و شاعران را خالقِ از صفر تا صد داستانها و رمانهایشان می دانند و معتقدند آنها جهانِ داستانشان را از هیچ آفریده اند و جهانی که درون کتابِ آنهاست ما به ازای بیرونی نداشته و مستقل از جهان واقعی ِ بیرون از کتاب است .ج )و اما نویسنده جز معتقدانِ به هر کدام از این فرضیات باشد نمی تواند خود را از مطالعه ی آثار نویسندگان گذشته بی نیاز بداند . در جهان ادبیات ، و همچنین ایران و در زبان فارسی آثاری وجود دارند که کلاسیک و آثاری هم معاصر محسوب می شوند . در تاریخ ادبیات هر کشوری ، آثار کلاسیک، آثار ِ مشخصی هستند که تقریبا کسی در ضروری بودن مطالعه ی آنها شکی ندارد و اکثر مردمان خواندن آثار کلاسیکِ زبان خود را از نخستین ضروریات ِ سوادآموزی کودکان خود می دانند .در ایران ، جدا از بحث قرآن و کتابهای مذهبی ، اثار فردوسی و حافظ و سعدی و خیام و مولوی و بیهقی و باباطاهر و ... را آثار کلاسیک محسوب می کنند البته باید توجه داشت که کلاسیک بودن لزوما به معنای قدیمی بودن و قدیمی بودن هم لزوماً به معنی کهنه بودن نیست . اثار کلاسیک اثاری هستند که از قید و بند ِ"زمان" رسته اند و گرد و غبار گذر زمان بر رویشان ننشسته است ، انها متعلق به همه اعصار و زمانها هستند هرچند که لزوماً همزمان و معاصر ما نیستند . مثلا این نوشته ی بایزید را چگونه می توان قدیمی و یا کهنه نامید : "به صحرا شدم عشق باریده بود و زمین تر شده بود و پای ِ مرد چونان که در گل فرو شود در عشق فرو می شد"و ایا می توان این نوشته را همعصر و هم سن این زمانه ندانست ؟ یا از مقالات مولانا ، این قطعه _ از میان خیل قطعات اینچنینی اش_ را بخوانید ، ببینید آیا می توانید بگویید قدیمی است و برای امروزیان مفید و قابل فهم و حظّ نیست؟" گفت پیلی را آوردند بر سر چشمه ایی که آب خورَد. خود را در آب می دید و می رمید. او می پنداشت که از دیگری می رَمَد نمی دانست که از خود می رمد.همه اخلاقِ بد، از ظلم و کین و حسد از حرص و بی رحمی و کبر، چون در توست نمی رنجی چون آنرا در دیگری می بینی می رَمی و می رنجی . پس بدان که از خود می رمی و می رنجی. "برای نویسندگان همعصر من هم برخی از آثار نیما یوشیج و جمالزاده و صادق هدایت و چوبک و بیشترِ نوشته های بهرام صادقی ، هوشنگ گلشیری ، احمدشاملو ، سیمین دانشور، جلال ال احمد، علی شریعتی ، غلامحسین ساعدی ، فروغ فرخزاد، سهراب سپهری ، احمدمحمود ، عباس معروفی ، سیمین بهبهانی ، بیژن نجدی ، شهریار مندنی پور ، محمد کشاورز و دیگران معاصر محسوب می گردند و نویسندگان جوان بی نیاز نیستند از مطالعه ی آثارشان . ودر میان آثار تاریخی و کلاسیک هم گاه به مطالبی بر می خوریم که انگار امروز نوشته شده اند و بیانگر حال و هوا و درد و رنج مردمان امروزند. مثلا از شمس تبریزی کتابی به اسم "مجموعه مقالات" به دست ما رسیده است که با وجود اینکه متعلق به هفت ، هشت قرن پیش است اما لحن و نثر بکار رفته در بیشتر مقاله هایش ، نشان از نویسنده ایی امروزی و حتی فراامروزی دارد . "و چنین گفت پیر ، چنگی را که من تو را یاسین آموزم تو مرا چنگ آموز " و یا " آن خطاط سه گونه خط نوشتی : یکی خود خواندی و نه غیر او یکی هم او خواندی و هم غیر او و دیگر، نه خود خواندی و نه غیر او آن خط سوم منم " و یا وقتی حافظ بزرگ می سراید : " ای آیینه رویا آه از دلت آه " آیا می شود او را شاعر کهنه سرا قلمداد کرد ؟ هنر حافظ و امثال او این است که آثارشان توانایی این را دارند که نه تنها معاصر زمانه ی ما که معاصر هر زمانه ی دیگری نیز باشند.این گونه قطعات درست است که در قرنهای گذشته نوشته شده اند اما چیزی کم از نوشته های امروزی و معاصر ندارند و بلکه حتّی گاهی امروزی ترند. یا قطعات دل انگیزی که در غزلیات شمس هست و یا زیبایی هایی که در کلیله دمنه موج می زند ، این گونه نوشته ها را نه می توان در بین آثار کلاسیکِ کلاسیک طبقه بندی نمود و نه می توان آنها را معاصرمعاصر نامید . و یا مثلاً برخی از اشعار محمدحسین شهریار که به غزلیات سعدی و حافظ پهلو می زند را اگر بخواهیم بر اساس تاریخ نگارششان مرتب کنیم در میان آثار معاصر و اگر بخواهیم بر اساس فرم و مفهوم طبقه بندی شان کنیم در میان آثار کلاسیک جای می گیرند : آسمان چون جمع مشتاقان پریشان می کنددر شگفتم من نمی پاشد ز هم دنیا چرا؟ در خزان هجر گل ای بلبل طبع حزینخامشی شرط وفاداری بود ، غوغا چرا؟ شهریارا بی حبیب خود نمی کردی سفراین سفر راه قیامت میروی تنها چرا؟ واقعا اگر اسم شهریار در بیت ِ آخر این شعر نبود ، چه کسی می توانست حتی احتمال این را بدهد که آنرا سعدی ، حافظ و یا همدوره های سعدی و حافظ ننوشته اند؟ د )و بیاد داشته باش که اینترنت و شبکه های اجتماعی و البته روزنامه ها و کلاََ رسانه های جمعی اقیانوسی به عمق یکی دو بند انگشتند ! و کسی در این اقیانوس سطحی ، مرواریدی صید نتواند کرد . مروارید ها همیشه در اعماق قرون شکل می گیرند . اگر طالب صید مرواریدهای درشتی ، شنا در دریای کتابهای بزرگ را تمرین کن .و از خاطر نبر تا وقتی انسانی روی این سیاره باقی است کتابی هم برای خواندن باقی خواهد بود و هرگز فراموش نکن که خواندنی تر از از هر کتابی برای نویسندگان " کتاب زندگی " است . یکی از معدود موارد خواندنی که به چند باره و با دقت خواندنش حتماً می ارزد .و نیز خودت را از خودت محروم نکن . لحظاتی در شبانه روز را اختصاص بده به خلوتی با خود . و خود را عادت بده به اینکه گوشی شنوا و چشمانی بینا داشته باشی درست ببینی ، آنچه را که بدان می نگری .درست بشنوی ، آنچه را که به آن گوش می سپاری. و کاملاً بسنجی آنچه را که می خواهی بیان نمایی و آنگاه اندیشه های زیبایت را نویسنده باشی ..در بخش بعدی از نوشتن برایت خواهم نوشت .