بهترین مقابله با شکست؛ قسمت ۱ ـ ۶

۱) جلوی شکست قیافه بگیریماز این شماره می‌خواهم درباره شکست صحبت کنم. شکست را لازم نیست تعریف کنیم. همه ما آن را می‌شناسیم و تجربه کرده‌ایم و می‌کنیم. روزهایی را به یاد بیاوریم که به خاطر اتفاقی که در مدرسه یا مهمانی خانوادگی افتاده بود، خیلی ناراحت بودیم و مثل لشگر شکست‌خورده، حوصله غذا خوردن را نداشتیم و نمی‌خواستیم با کسی حرف بزنیم.اصلاً زندگی طوری هست که ما هر روز ناراحتی و دلخوری‌های کوچک و بزرگی داریم و باید فکری اساسی کنیم. زندگی، دو چهره دارد و گاهی چهره موفقیت و نرمش را به ما نشان می‌دهد و گاهی آن قیافه شکست و سختش را به خود می‌گیرد. من می‌خواهم تا چند شماره دیگر، از راه‌های مقابله با شکست صحبت کنیم.برای اولین راه، پیشنهاد می‌کنم که ما در مقابل شکست، پیش‌دستی کنیم و خودمان برایش قیافه بگیریم. حتماً می‌پرسید چه طوری قیافه بگیریم؟ اول این که برای قیافه گرفتن، باید قرار بگذاریم جلوی شکست بایستیم نه این که فرار کنیم. اگر پا به فرار بگذاریم که دیگر نمی‌توانیم با شکست مقابله کنیم.حالا یک نکته مهم برایت بگویم. بگذار آن را با سؤال مطرح کنم. آیا لازم است ما برای هر شکستی، قیافه بگیریم؟ آیا هر شکستی ارزش دارد برایش وقت بگذارم و قیافه هم برایش بگیریم. مگر من بیکارم که تا هر شکست و ناراحتی پیش آمد، فوری برایش قیافه بگیرم و وقت بگذارم؟اگر پاسخت به این سؤال‌ها مثل من این است که نخیر، هر شکستی ارزش ندارد من به خاطر آن خودم را به‌زحمت بیندازم و ناراحت شوم، به مرحله دوم قیافه‌گیری می‌رسیم. اسم این مرحله را می‌گذاریم «نمره‌دهی به شکست».کتابخانه موفقیت برایان تریسینمره‌دهی به شکستشاید منظورم را از این مرحله فهمیده باشی. ببین، وقتی که با شکست و مشکلی روبه‌رو می‌شویم، می‌توانیم آن‌ها را به قول بزرگ‌ترها، ارزیابی کنیم؛ یعنی فکر کنیم آیا این مسئله و مشکل، ارزش ناراحت شدن دارد یا نه؟ این مشکل و شکست، چه قدر مهم است؟ من از یک تا بیست، چه نمره‌ای به آن می‌دهم؟این نمره دهی را جدی بگیرید؛ چون به آرامش می‌دهد و به حل مشکلاتمان خیلی کمک می‌کند. وقتی ما به یک موضوع و مشکل، نمره پایینی بدهیم، دیگر لازم نیست برایش قیافه بگیریم و وقت بگذاریم. این طوری، وقت و حال بیشتری پیدا می‌کنیم تا آن را برای مسائل مهم‌تری از زندگی خرج کنیم.الآن فکر کنیم که قبلاً چه شکست‌هایی را داشتیم که اولش، بی‌خودی و بدون نمره‌دهی به آن، و به خاطر ناراحتی و غصه زیادی که داشتیم، کارهایی را انجام دادیم که بعداً فهمیدیم که اگر با حوصله و آرامش تصمیم می‌گرفتیم اصلاً بی‌خیال آن می‌شدیم؛ چون آن موضوع آن‌قدر مهم نبوده است و من خیلی ناراحت بودم و هیجان داشتم و به خاطر همین هیجان تصمیم گرفته بودم.پس معلوم می‌شود، نمره دهی به شکست و مشکل، کمک می‌کند که این موقع‌ها، ترس و وحشت نداشته باشیم و بتوانیم با آرامش و بدون هیجان، مشکل را ببینیم و نمره بدهیم. و در مرحله بعدی، شکست‌ها و مشکلاتی را که نمره پایین و تک داشتند، کنار بگذاریم.اما با بقیه مشکلات، آن‌هایی که نمره بالای ده دارند، چه کار کنیم؟ خُب، باید منتظر شماره‌های بعدی مجله باشید!بهترین مقابله با شکست (۲): تسلیم شکست نشویمدر شماره قبل یاد گرفتی که جلوی شکست، قیافه بگیری و کم نیاوری. بعد به شکست‌ها نمره بدهی. سپس شکست‌هایی را که نمره پایینی گرفته‌اند و تک شده‌اند کنار بگذاری و خیلی غصه آن‌ها را نخوری.اما برای شکست‌هایی که نمره بالای ده دارند باید فکری بکنی و تصمیمی بگیری. خُب این جا راه‌های زیادی هست. امروز یکی از آن راه‌ها را برایت می‌گویم: راه‌حلِ «تسلیم نشدن». حالا برای فهمیدن معنای این راه‌حل، باید بقیه مطلب را بخوان.یکی از شکست‌هایت را که برایت مهم بوده است و به آن نمره هجده می‌دهی، در ذهنت انتخاب کن. حالا ببین:آیا روش درستی برای رسیدن به هدفت انتخاب کرده‌ای؟آیا برای رسیدن به نتیجه‌ای که دوست داشتی، به اندازه کافی تلاش کرده‌ای؟آیا باید کاری یا برنامه‌ای را بلد می‌بودی تا موفق بشوی؟آیا در آن کاری که لازم بوده است، مهارت خوبی داشتی؟خودت هم می‌توانی سؤالات بیشتری اضافه کنی و شاید به ذهنت هم رسیده باشد. منظورم از این سؤال‌ها این است که با پیدا کردن جواب‌هایشان، خودت مسئولیت شکست را قبول کنی. چرا؟ چون اگر مسئولیت شکست را بپذیری و بفهمی اشکال از خودت بوده است، دوباره تلاش می‌کنی و تسلیم شکست نمی‌شوی. یعنی دفعه بعدی بیشتر تلاش می‌کنی. چیزهایی را که لازم است بلد باشی، می‌روی یاد می‌گیری و آن‌ها را تمرین می‌کنی.می‌دانی با تسلیم نشدن در برابر شکست، چه اتفاق دیگری می‌افتد؟خودم جواب می‌دهم. آن موقع به‌جای این که به شکست فکر کنی، به موفقیت و پیروزی فکر می‌کنی و دیگر از شکست خوردن غمگین نیستی و به‌جایش حس خوبی برای پیروز شدن داری. خودت هم می‌دانی که برای ادامه کار و به دست آوردن موفقیت، روحیه و انگیزه داشتن خیلی مهم است. اگر با روحیه باشی و به پیروزی امیدوار باشی، سختی‌ها را راحت‌تر و بیشتر تحمل می‌کنی و راهت را ادامه می‌دهی. این جاست که شکست هم می‌فهمد تو تسلیم بشو نیستی!تسلیم نشدن در برابر شکست و تلاش دوباره کردن، اسم‌های دیگری هم دارد. به این روش، پشتکار داشتن، پایداری، استقامت، اراده داشتن، با همت بودن، مقاومت و ایستادگی کردن، محکم بودن، تحمل کردن، ثابت‌قدم بودن هم می‌گویند. این اسم‌ها، به ما اهمیت تسلیم نشدن و تلاش دوباره را می‌فهماند.برای این که بفهمید تسلیم نشدن و پشتکار داشتن چه قدر مهم و با ارزش است، زندگی آدم‌های موفق را بخوان یا از دیگران بشنو. آن‌ها وقتی از زندگی یا موفقیت خود صحبت می‌کنند، فقط از قسمت‌های راحت و شاد نمی‌گویند. آن‌ها در زندگی و رسیدن به هدفشان، خیلی زحمت کشیده‌اند و بارها شکست هم خورده‌اند اما تسلیم نشده‌اند.اصلاً چرا راه دوری برویم. خودت وقتی برای یک امتحان، کتابش را کم می‌خوانی و به اندازه کافی تمرین نمی‌کنی، نمره‌ات پایین می‌شود و در امتحان شکست می‌خوری. اما چون می‌دانی خودت مقصر بودی، برای امتحان بعدی، بیشتر تلاش می‌کنی و می‌بینی که نمره‌ات بهتر و بالاتر می‌شود.زندگی و شکست‌ها و پیروزی‌های ما هم مثل همین امتحان دادن‌هاست. باور کن!مجموعه صوتی کتابخانه موفقیت۳) درباره خودمان قضاوت بد نکنیمدر شماره فروردین قرار گذاشتیم که جلوی شکست، قیافه بگیریم و کم نیاوریم. در شماره اردیبهشت تصمیم گرفتیم که به شکست‌ها نمره بدهیم و شکست‌هایی که نمره تک می‌گیرند کنار بگذاریم و خیلی غصه آن‌ها را نخوریم. اما بعضی شکست‌ها اشک آدم را درمی‌آورند. حالا چه کنیم؟به نظرم من این موقع ها باید باز هم به خودمان احترام بگذاریم و غرورمان را حفظ کنیم. بعضی‌ها این وقت‌ها خودشان یا دیگران را مقصر می‌دانند و به خودشان یا دیگران بد می‌گویند. همه هم می‌فهمند که او آدم شکست‌خورده‌ای است و نمی‌تواند خودش را آرام کند. اما بعضی‌ها صبر می‌کنند و زود قضاوت نمی‌کنند. اصلاً یک مدتی آن کاری را که فکر می‌کنند شکست‌خورده‌اند کنار می‌گذارند تا آرام شوند. چون در آرامش فکرشان بهتر کار می‌کند و حواسشان جمع‌تر است. اگر هم افکار منفی می‌خواهد حواسشان را پرت کند مقاومت می‌کنند. این‌ها خودشان را همیشه مقصر نمی‌دانند و دیگران را هم زود متهم نمی‌کنند.این گروه به خودشان احترام می‌گذارند و غرورشان را حفظ می‌کنند. به خاطر همین دیگران هم به آن‌ها احترام می‌گذارند و دوست دارند برای حل مشکلش به او کمک کنند. پس وقتی خیلی شکست‌خورده هستیم تمرین کنیم بتوانیم خودمان را آرام کنیم. آن کار را موقتاً رها کنیم و کارهای خوشایندی را انجام بدهیم تا دوباره و تازه‌نفس سراغش بیاییم.یکی از روش‌های آرام‌سازی، نرمش یا ورزش است. اگر حوصله ورزش ندارید کتاب داستان یا علمی بخوانید یا کار هنری بکنید. اگر حوصله هیچ کاری را ندارید، حداقل با خودتان صحبت کنید و از خودتان تعریف کنید. خاطره‌های پیروزی‌هایتان را یادتان بیاورید. این جوری آرام می‌شوید و با قدرت سراغ کارتان می‌روید و امیدوارید که از عهده‌اش بربیایید.۴) تقویت توانایی‌ها و استعدادهادر فصل بهار صحبت کردیم که در مقابل شکست‌ها قیافه بگیریم و به آن‌ها نمره بدهیم. در مقابل شکست‌هایی که نمره بیشتر از ده دارند هم درباره خودمان قضاوت بد نکنیم. شکست یک تجربه است. شما هدفی داشتید و کاری را شروع کرده‌اید، حالا که شکست خوردید، این به معنای بد بودن شما یا روزگار نیست. گفتم که این موقع ها با انجام کارهای خوشایند سعی کنید خودتان را آرام کنید تا بتوانید درست‌تر و راحت‌تر تصمیم‌های بعدی را بگیرید.حالا یک پیشنهاد دارد که می‌بینید شکست‌ها هم این‌قدرها هم بد نیستند! خُب ما وقتی کاری را شروع می‌کنی، اگر ساده باشد، موفقیت یا شکستش خیلی مهم نیست. اما وقتی به استعدادها و توانایی‌هایت نگاهی می‌کنی و بر اساس آن‌ها هدف‌هایی را مشخص و فعالیت‌هایی را شروع می‌کنی، این جا، موفقیت برایت مهم است و برای به دست آوردن آن از همه توان و استعدادت استفاده می‌کنی.اگر گفتی نتیجه این کار چیست؟ شاید تو ذهنت باشد اما من برایت می‌گویم تا بقیه هم بفهمند. نتیجه این روش تو آن است که مهارت‌ها و توانایی‌هایت بیشتر بیشتر می‌شود؛ چون داری آن‌ها را به کار می‌گیری و هر جا کم می‌آوری، این توانمندی‌ها را بیشتر می‌کنی.پس می‌فهمیم که موفقیت به توانایی‌های فعلی ما و تقویت آن مربوط می‌شود. حالا می‌خواهم همین طرز فکر و نگاه را هم وقتی شکست می‌خورید داشته باشید. یعنی چی؟ یعنی برای کنار آمدن با شکست‌ها، باز هم توانایی و مهارت‌هایت را تقویت کن. خودت را توانمندتر کن. اگر لازم است چیزی یاد بگیری، برو یاد بگیر تا مسئله‌ات را حل کنی. اگر لازم است اخلاقت را تغییر بدهی و مثلاً صبر بیشتری پیدا کنی یا بیشتر در کارهایت مشورت کنی، خب این کار را بکن.از این حرف‌ها چند نتیجه بگیریم:ـ نگوییم شکست هیچ سودی ندارد.ـ توانایی‌هایمان را دست‌کم نگیریم؛ بر اساس آن‌ها ریسک کنیم و کارهای بزرگی را شروع کنیم.ـ در کارهایمان خلاق باشیم و با دیگران رقابت کنیم و نگران شکست نباشیم.ـ همیشه دنبال لذت بردن نباشیم، به‌کارگیری شایستگی‌ها و توانایی‌هایمان خودش پاداشی است که به خودمان می‌دهیم.ـ البته از دست‌وپنجه نرم کردن با مشکلات می‌توانیم لذت ببریم.۱۴ جلد کتاب رقعی موفقیت۵) هوش از پیش تعیین‌شدهدر شماره تیر گفتم که شکست‌ها این‌قدرها هم بد نیستند! چون باعث می‌شوند برای مقابله با آن و به دست آوردن موفقیت، از همه توان و استعدادهایمان استفاده کنیم و شاید در خودمان استعداد جدیدی هم کشف کنیم.اما این جا ممکن است یک فکر نادرست و غلطی پیش بیاید. این فکر اشتباه را با مثال توضیح می‌دهم. مثلاً وقتی چند بار از یک درس نمره پایین بگیریم، فکر کنیم که استعداد و هوش مشخصی داریم و چون هوشمان ثابت است، نمی‌توانیم به موفقیت بیشتر برسیم و نمره بالاتری بگیریم.این فکر غلط همین جاست که تصور کنیم هوش و استعداد قبلی و مشخصی داریم و دیگر نمی‌توانیم آن را بیشتر کنیم و رشد دهیم. اگر این جور فکر کنیم، معلوم است که نتوانیم مشکلاتمان را حل کنیم. باید بدانیم که شاید با مقدار مشخصی از هوش به دنیا آمده باشیم اما می‌توانیم با تجربه از شکست‌های قبلی و نیز یادگیری مهارت‌های جدید، هوش و استعدادمان را رشد دهیم.ما با شکست، متوجه می‌شویم که استعدادها و توانایی‌های فعلی ما محدود و مشخص است یا روش درستی را به کار نمی‌بریم. پس باید با تلاش بیشتر استعدادمان را ارتقا دهیم و روش‌هایمان را بررسی کنیم که اگر راه جدیدی وجود دارد آن را هم امتحان کنیم. مثلاً در آن مثال نمره درسی، اگر همیشه در مسائل مشخصی از یک کتاب، نمره کم می‌گیریم، شاید آن درس‌ها را خوب نفهمیدیدم و به همین خاطر مسائلش را هم خوب حل نمی‌کنیم. برای این کار، می‌توانیم از معلم یا همکلاسی یا آشنای دیگری بخواهیم آن درس‌ها و روش حل مسئله‌هایش را برایمان توضیح دهد، شاید روش او جور دیگری بود و ما شیرفهم شدیم!پس ما مقدار هوش مشخص و ثابت نداریم و در زندگی تحصیلی و اجتماعی، می‌توانیم هوش و توانایی‌مان را بیشتر کنیم. اما باز این جا هم ممکن است فکر اشتباهی پیش بیاید!این که می‌شود هوش را بیشتر کرد به معنای این نیست که هوش را آن‌قدر می‌توان بیشتر و بیشتر کرد تا خلاصه فرد نابغه‌ای شویم! ما هر کدام، در هوش و فرصت‌های زندگی، محدودیت و شرایط خودمان را داریم و شاید نابغه نشدیم اما این به معنای این نیست که اصلاً نمی‌توانیم استعداد و توانایی‌هایمان را افزایش دهیم و تصور کنیم که همیشه فردی شکست‌خورده هستیم و می‌مانیم.۱۴ جلد کتاب صوتی موفقیت۶) دام تحسینوقتی ما موفق می‌شویم، دوست داریم دیگران متوجه این موفقیت بشوند و ما را تحسین کنند. مثلاً وقتی در نقاشی یا ورزشی موفق می‌شویم، آن را با افتخار می‌گوییم تا بقیه دوستان یا پدر و مادر یا خواهر و برادر با خبر بشوند و از ما تعریف کنند.یادت هست وقتی در جمع فامیلی تشویق شدی یا ازت تعریف کرده‌اند، چه حس خوبی داشته‌ای و برای ادامه آن کار مصمم‌تر شده‌ای؟ این نشان می‌دهد که ما دوست داریم از موفقیت‌های ما قدردانی شود و دیگران ما را تحسین کنند. این کار خوبی است و ما هم باید دیگران را تحسین و تشویق کنیم.اما باید دقت کنیم که در دام تحسین نیفتیم. یعنی نباید هدف ما، تحسین و تشویق دیگران باشد؛ زیرا به‌تدریج دوست داریم دیگران را راضی نگه داریم و از آرزوها و هدف‌های خودمان دورتر می‌شویم. ما باید هدفمان راضی و شاد کردن خودم باشد نه دیگران؛ چه دیگران موفقیت ما را ببینند یا نبینند؛ چه آن‌ها ما را تحسین و تشویق کنند یا نه.وقتی ما به تحسین دیگران عادت کنیم، طبق نظر آن‌ها عمل می‌کنیم و بعد از مدتی و بعد از تمام شدن تحسین دیگران، احساس می‌کنیم طبق میل دیگران رفتار کرده‌ایم و این باعث می‌شود حس بدی داشته باشیم؛ یک جور حس شکست!بنابراین تحسین و تشویق دیگران، یک شمشیر دو لبه است؛ گاهی به موفقیت ما کمک می‌کند و گاهی به ما احساس شکست و نارضایتی می‌دهد. پس باید حواسمان جمع باشد که هدفمان خوشنودی و رضایت خودمان باشد و اگر کسی ما را تشویق کرد، چه بهتر! اما نباید هدف اصلی ما خوشنود کردن دیگران و گرفتن تحسین آن‌ها باشد و خودمان را فراموش کنیم که این خودش شکست است و بعد از مدتی ناامید می‌شویم.این مطلب دوازده قسمتی، در ماه‌نامه «دوست کودکان» از فروردین تا اسفند ۹۶ در صفحه «دوست تو» منتشر شده است.