آموزش پرولتری - والتر بنیامین

(این ترجمه در کتاب جنبش خستگان منتشر شده است. لینک دانلود کتاب در انتهای متن است) روان‌شناسی و اخلاق دو قطبی‌اند که تئوری آموزش بورژوایی حول‌شان می‌گردد. نباید بپنداریم که این تئوری، ایستا شده، بلکه از سخت‌کوشی، دقت و گاه عوامل مهمی در اجرا برخوردار است. اما تمام اینها نمی‌توانند باعث کاهش شدت این حقیقت شوند که در این حوزه، همچون دیگر زمینه‌ها، تفکر بورژوایی به نحو بدی پراکنده و به شیوۀ غیردیالتیکی منتشر شده است. از یک سو، پرسشی وجود دارد درباره ماهیت کودک (روان‌شناسی کودکی و بلوغ) و از سوی دیگر، آموزش و پرورش هدف خود را {ساختن} نوع انسان کامل، {یعنی} شهروند {می‌داند}. تئوری آموزش رسمی، تلاشی است جهت هماهنگ سازی این دو اصل - وضعیت انتزاعی ماهوی و ایده آلیسم خیالی- که با حیله‌گری و با روند تدریجی جایگزینی نیروها به پیش می‌رود. جامعه بورژوایی با انگاره‌های نیروانای The Wandervcigel و Boy Scouts نوعی مطلق از کودکی یا بزرگسالی را برای کسانی که از آن منفعت می‌برند، تجسم عینی می‌بخشد. این تجسم‌بخشی‌ها از ویژگی‌های فریبنده‌ی فلسفه ایدئالیسم درباره مفهوم بزرگسالی و شهروندی، خلوص کم‌تری دارد. در حقیقت، هر کدام در هماهنگی با دیگری، چیزی نیستند جز نقاب‌هایی از مفید بودن، قابل اعتماد بودن از حیث اجتماعی و آگاهی طبقاتی شهروندان. این مساله ویژگی ناخودآگاهانه این نحو آموزش است که بر استراتژی رخنه‌یابی و هم‌دردی مبتنی است: «بچه ها به ما بیشتر نیاز دارند تا ما به آنها» ضرب‌المثل مستتر در این طبقه است، که آستر هر چیزی از سرمایه‌گذاری‌های دقیق از تئوری آموزش تا اقدامات پرورشی است. کودکان بورژوا با آن به مثابه وارثانش مواجه می‌شوند. و آنهایی که از این ارث محروم‌ شده‌اند، مددکاران، انتقام‌جویان و آزادی‌خواهان‌اند. این تمایزی کاملاً جدی است که عواقب آموزشی آن غیرقابل محاسبه است. در ابتدای امر، نظریه آموزش پرولتاریا بر دو قطعه مفروضات انتزاعی مبتنی نشده، بلکه بر یک واقعیت انضمامی، پیش‌بینی شده است. کودک پرولتاریایی در طبقه‌اش - به نحو دقیق‌تر، در نسل بعدی طبقه‌اش- متولد می‌شود تا درخانواده‌اش. از همان ابتدا، این یک ویژگی نسل جوان‌‌تر است. آنچه آینده کودک را تعیین می‌کند، هیچ‌کدام از اهداف آموزشی و عقیدتی نیست، بلکه موقعیت طبقاتی اوست. این وضعیت، مانند خود زندگی، او را از همان نخستین لحظه در اختیار داشته است - در واقع، از زمانی که هنوز در رحم مادر است. ارتباط با موقعیت طبقاتی به طور کامل، به تیز شدن لبه‌های خودآگاهی‌ فرد از همان سنین اولیه در مکتب «فقر و رنج» می‌انجامد. این امر به آگاهی طبقاتی می‌افزاید. در مقابل باد گزنده زمستانی برای خانواده پرولتاریایی، چیزی بیش از ژاکت فرسوده تابستانی (که تنها محافظ کودک است)، از او در برابر آزمون‌های سخت دانش اجتماعی محافظت نمی‌کند. ادوین هورنل (Edwin Hoernle) مثال‌های متعددی از سازمان‌های انقلابی کودکان، اعتراضات خودجوش مدارس، اعتصابات کودکان در طی برداشت سیب زمینی و غیره می‌زند. آنچه نظرگاه او را حتی از بهترین و صادق‌ترین متفکران اردوگاه بورژوایی متمایز می‌کند، این است که او نه تنها توجه جدی به کودک و طبیعت کودک دارد، بلکه متوجه وضعیت اجتماعی‌اش هم هست؛ چیزی که "مصلحان آموزشی" هرگز بدان به عنوان مساله‌ای مهم نمی‌نگرند. هورنل، فصل قدرتمند انتهایی کتاب‌اش را به این مسأله اختصاص داده است. او در آنجا به مصلحان آموزشی "مارکسیسم اتریشی" و طرفداران "ایده‌آلیسم آموزشیِ شبه انقلابی" پرداخته است. چنان‌که هرنل نشان می‌دهد، کارکردهای نهفته ولی ظریف مدارس ابتدایی و مهارت آموزی، نظامی‌گری، کلیسا، Boy Scouts و تشکل‌های جوانان چیزی نیست جز ایفای نقش به مثابه ابزاری برای ارائه آموزش‌های ضدپرولتری به خود پرولتاریا. آموزش پرولتری و کمونیستی در مقابل آنهاست، نه به نحو دفاعی بلکه به مثابه عمل مبارزه طبقاتی. این مبارزه‌ طبقاتی متعلق به کودکانی است که به این طبقه تعلق دارند و برای آنهاست که وجود دارد. آموزش، عملی در مبارزه طبقاتی است، اما تنها همین نیست. از نظرگاه مکتب کمونیستی، آموزش بیان‌کننده استفاده کامل از محیط اجتماعی در خدمت اهداف انقلابی است. از آنجا که این محیط نه تنها موضوعِ مبارزه بلکه کار است، آموزش نیز یک آموزش انقلابی برای کار است. کتاب هورنل با ارائه برنامه‌ای‌ برای این امر، در بهترین وضعیت خود قرار می‌گیرد. در این فرایند، با نکته‌ای مواجه می‌شود که اهمیت حیاتی برای بلشویک‌ها دارد. در روسیه، طی سال‌های لنین، بحث مهمی در مورد آموزشِ فرد محور یا پلی‌تکنیکی صورت گرفت: تخصص‌گرایی یا کارجمعی؟ پاسخ مارکسیسم این است: کار جمعی. تنها اگر انسان تغییرات محیط در تمام انواع‌اش را تجربه کند و بتواند انرژی‌های خود را دوباره و دوباره و در هر زمینه جدید، در خدمت طبقه کارگر بسیج کند، آنگاه قادر به آمادگی همگانی برای عملی خواهد بود که برنامه کمونیست در مقابل آن‌چیزی است که لنین "زننده‌ترین وجه جامعه بورژوایی کهن" می‌خواند: جدایی نظریه و عمل . سیاست متهورانه شخصی و پیش‌بینی‌ناپذیر روس‌‌ها کاملا محصول این عمومیت جدید، غیراومانیستی، غیرزاهدانه اما فعال و عملی است؛ محصول اشتیاق عمومی و جمعی. تطبیق‌پذیری بی‌اندازه‌ی نیروی کار خام و غیرمتخصص، که سرمایه به طور مداوم استثمارشدگی را به سطح خودآگاهی‌شان رسانده، به بالاترين سطح از کار پلی‌تکنیک - در تقابل با آموزش تخصص‌محور انسان- بازمی‌گردد. اینها اصول آموزش توده‌هاست؛ اصولی که اهمیت اساسی‌اش برای جوانانِ در حال رشد، به وضوح روشن است. با وجود این، پذیرش اینکه آموزش كودكان از اساس تفاوتی با توده‌های بزرگسال نمی‌کند، بدون در نظر گرفتن مدعای هورنل به راحتی قابل قبول نیست. چنین ادعاهای جسورانه‌ای ما را به درک این نکته نائل می‌کند که برای تکمیل نمایش سیاسی‌، آنچه او به صورت نظریه فلسفی به ما عرضه کرده است، چه اندازه مطلوب و در حقیقت ضروری خواهد بود. اما البته انسان‌شناسیِ دیالکتیکِ مارکسیستیِ کودکانِ پرولتاریایی، حوزه مطالعه مغفول مانده‌ای است. (به علاوه، از نظر مارکس، هیچ کشف جدید مهمی در مورد کارگران بزرگسال نیز وجود ندارد.) چنین انسان‌شناسی‌ای چیزی نخواهد بود به جز مباحثه‌ای با روان‌شناسی کودک که باید با اسناد ثبت شده‌ی دقیقی (که مطابق با اصول دیالکتیکی ماتریالیستی آماده شده‌اند) از تجارب واقعی کودکانِ طبقه کارگر در مهدکودک‌ها، گروه‌های جوانان، تئاتر کودکان و گروه‌هایی که در محیط‌های عمومی شکل می‌گیرند، جایگزین شود. این‌ها باید تا حد امکان به عنوان ضمیمه‌ی کتاب راهنمای حاضر معرفی شوند. در حقیقت این یک کتابچه راهنما است، اما همچنین چیزی بیش‌تر است. در آلمان، ادبیات مارکسیسم ارتدوکسی وجود ندارد که چیزی جدا از نوشته‌های اقتصادی و سیاسی باشد. این دلیل اصلی نادیده‌انگاری شگفت‌آور بخشی از روشنفکران، از جمله روشنفکران چپ، درباره مسائل مربوط به مارکسیسم است. کتاب هورنل به ما گزارش معتبر و نافذی از تئوری آموزش می‌دهد. او به ما نشان می‌دهد اندیشه مارکسیسم ارتدوکس چیست و به چه سمتی رهنمون می‌شود. ما باید این کتاب را با قلبمان دریابیم. این مقاله ترجمه‌ای است از: Benjamin; Walter, selected writings, Harward university press. 1996, vol.2, part1, p 273-276.لینک دانلود کتاب اینجا