دانش پلی به صادرات صنایع و فناوری

اقتصاد دانش بنیان برای رشد و تولید ثروت نباید صرفا به تعدادی صنایع با فن آوری بالا متکی باشد بلکه در این اقتصاد همه صنایع باید به فراخور نیاز خود از دانش استفاده ‌کنندپیشر‌فت‌های خیره‌کننده هند و ایرلند در توسعه صادرات نرم‌افزاری و تأثیری که این موضوع بر اقتصاد جهانی و توسعه کشورها گذاشته، موجب شده بسیاری از کشورهای درحال توسعه برای تقویت صادرات نرم‌افزاری خود برنامه‌های منظمی را طراحی و به‌موقع به اجرا گذارند. از طرف دیگر این پدیده سبب انتشار نظرات متنوع و بعضا نوینی درباره اهمیت و تأثیر صادرات محصولات دانش بنیان در اقتصاد جهانی شد.دانش یکی از نیروهای موثر در تحولات اجتماعی و اقتصادی است که همواره یک منبع دائمی را در اختیار بنگاه‌های اقتصادی قرار می‌دهد. این امر با مشارکت مکرر در فرآیندهای گوناگون تولید و خدمات مزیت رقابتی و ارزش افزوده ایجاد می‌کند. در واقع این فرآیند سبب توسعه پایدار، افزایش رفاه اجتماعی و کاهش فقر و بی عدالتی می‌شود. امروزه علیرغم اهمیت حجم سرمایه و اندازه بازار جایگاه و رشد اقتصادی کشورها با میزان توسعه یافتگی در دانش و فناوری ارزیابی می‌شود. بنابراین اقتصاد دانش بنیان تاثیر بسزایی در افزایش سرانه تولید، اصلاح محیط زیست و کاهش نابرابری در توزیع ثروت دارد.اقتصاد دانش بنیان برای رشد و تولید ثروت صرفا به تعدادی صنایع با فن آوری بالا متکی نیست بلکه در این اقتصاد همه صنایع باید به فراخور نیاز خود از دانش استفاده ‌کنند. در اقتصاد دانش بنیان، تولید و توزیع کاربرد دانش در همه صنایع عامل محرک رشد اقتصادی و اشتغال زایی است. بر پایه مطالعات مجمع همکاری‌های اقتصادی آسیا کشورهایی که فاصله آنها با ویژگی‌های اقتصاد دانش بنیان کم باشد، موفق تلقی می‌شوند. همچنین دانشی که پایه اصلی اقتصاد دانش بنیان است فراتر از دانش فنی و شامل دانش فرهنگی، اجتماعی و مدیریتی نیز می‌شود.با افزایش نیاز بنگاه‌ها به دانش، اهمیت «تحقیقات» به میزان بیشتری مورد توجه قرار می‌گیرد و این مسئله می‌تواند بازدهی شاخص‌های دیگر مانند «اشتغال» و «سرمایه» را افزایش دهد. پیشرفت تحقیقات سبب افزایش بهره‌وری نیروی کار و تعمیق سرمایه می‌شود که در نهایت اقتصاد کشوری به «پیشرفت فنی» دست پیدا می‌کند. پیشرفت‌های تکنولوژیکی که در فرآیند تولید به کار گرفته می‌شوند و طیف وسیعی از محصولات حوزه‌های مختلف را در بر می‌گیرند.ایران از آن دسته کشورهایی است که تاکید ویژه‌ای بر افزایش صادرات غیر نفتی دارد. برنامه‌های متعددی تاکنون برای نیل به این هدف در دستور کار قرار گرفته‌اند که توانمند سازی بنگاه‌های کوچک و متوسط و افزایش سهم این گروه‌ها از اقتصاد ایران یکی از آن‌ها است. این نهادها در واقع با تقویت درونزایی اقتصاد سبب گسترش صادرات و دسترسی به بازارهای خارجی، افزایش تولید و دستیابی به رشد مستمر اقتصادی می‌شوند. این شرکت‌ها در صورت تقویت و وجود فضای آرام به مرور تبدیل به سازمان‌هایی مدرن، چالاک و شبیه به همتایان خارجی خود می‌شوند. تفکر مدیریت در اثر رقابت در بازارهای جهانی تغییر کرده و به‌روز می‌شود. ماهیت متکی به نیروی کار شرکت‌های دانش بنیان سبب شده آنها سرمایه‌گذاری سنگینی بر نیروی انسانی کنند و نیروهای خود را از نظر کمی و کیفی ارتقاء دهند. ضمنا این سازمان‌ها مجبور به رعایت انواع استانداردهای کالا و فرآیند نیز هستند. رعایت این استانداردها به سهم خود کیفیت و بهره‌وری را در این سازمان‌ها افزایش می‌دهد.هر چند در رقابت شدید کشورها و فضای متراکم عرصه تکنولوژی و اقتصاد دانش بنیان به گفته رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی، سهم اقتصاد دانش‌بنیان ایران تنها نیم‌درصد اقتصاد کشور را پوشش می‌دهد.هم اکنون هشت فناوری اساسی هستند که گفته می‌شود آینده اقتصاد جهانی را متحول خواهند کرد. از جمله می‌توان به صنعت خودروهای خودران و برقی اشاره کرد. در حالی که خودروهای خودران چهار تا پنج نسل پس از خودروهایی فعلی تولید ایران هستند. اگر کشور به سمت این نوع فناوری‌ها حرکت نکند، ۱۰ سال بعد باید وارد کننده صرف فناوری سایر کشورها باشد و این به معنای خروج ارز و کاهش شدید تولید ناخالص داخلی است.یکی دیگر از مولفه‌های مهم نشان‌دهنده دانش‌بنیان بودن اقتصادها، صادرات محصولات «های‌تک» است. صادرات کالاهای های‌تک براساس آمار منتشر شده بانک جهانی در سال ۲۰۱۴، حدود ۲.۱۵۱ تریلیون دلار بوده است. سهم صادرات محصولات های‌تک از کل صادرات ایران در سال‌های گذشته بسیار اندک و در برخی سال‌ها به کمتر از یک درصد رسیده است. روند این بخش از سال 1384 تا کنون نزولی بوده و به گونه‌ای که از حدود 1.5 درصد به حدود 0.73 درصد در سال 1392 و به 0.56 درصد در هفت ماهه سال 1393 رسیده که این حکایت افت 62 درصدی صادرات صنایع های‌تک ایران است. ایران باید بتواند سهمی از این بازار جهانی داشته باشد در غیر این صورت به بازار مصرف دیگران تبدیل خواهد شد. علاوه بر اینکه بی‌توجهی به مرزهای دانش، بنیان اقتصاد کشور را با خطر روبه‌رو می‌کند.با این همه، فضای فعلی برای رشد فعالیت‌های دانش‌بنیان زیاد پویا نیست. مسیر تبدیل شدن ایده به فناوری بسیار طولانی و پر ریسک است و از تحمل سرمایه‌گذاران خارج! همچنین براساس گزارش‌ها منابع صندوق نوآوری و شکوفایی تا سال ۱۴۰۲ به پایان می‌رسند و منتظر بازگشت سرمایه برای ادامه کار خواهند بود. این عوامل نشان می‌دهد که درک شرایط و موقعیت خاص فعالان اقتصادی و بنگاه‌های سرمایه گذاری تا چه حد حیاتی است. از این رو، ضرورت تصمیم سازی مناسب و تعیین دورنمای مشخص برای اقتصاد دانش بنیان و تولید محصولات فناورانه به خوبی نمایان گشته است.