چالش کتابخوانی طاقچه: آیا آندروئیدها خواب گوسفند های الکترونیکی را می‌بینند؟ (بلیدرانر)

فیلیپ ک. دیک یکی از شناخته‌شده های ژانر علمی تخیلی و البته یکی از اساتید زیرژانر پادارمانشهری یا دیستوپیایی است. داستانهایش اغلب درون‌مایه‌های متنوع فلسفی و اجتماعی را کاوش می‌کنند و شامل عنصرهای تکرارشونده‌ای از جهان‌های موازی، بازسازی های واقعیت، بازارهایی در انحصار یک شرکت، سواستفاده‌های دارو و مواد، حکومت های اقتدارگرا و سطوح موازی اگاهی و هشیاری است. مهم‌ترین سوال‌هایی که در این داستان‌ها مطرح میشوند شاید طبیعت و ذات واقعیت، درک، ذات انسان و هویت باشد. کاور اولین چاپ کتابدر بیست و سه سالگی در ۱۹۵۲ نوشتن را شروع کرد و بعد از جایزه هوگویی که برای ساکن برج بلند در سال ۶۲ گرفت، در سال ۶۸ ایا اندروئیدها خواب گوسفندهای الکترونیکی را می‌بینند؟ (در ترجمه های قدیمی تر ایا ادم مصنوعی‌ها خواب گوسفند برقی می‌بینند که من خودم بیشتر میپسندمش) را نوشت. کتابی که بعدتر با فیلم ریدلی اسکات به عنوان بلیدرانر شناخته شد، شناختی که البته کم‌کم به صفحه جلد کتاب هم راه پیدا کرد و با نوشته‌شدن دنباله هایی که ک. و. جتر دوست فیلیپ ک. دیک به طور رسمی نوشت هویتی وسیع تر در غالب یک مجموعه پیدا کرد.پوستر فیلم ریدلی اسکات تاثیر فیلیپ ک. دیک از دنیای ادبیات فراتر رفت و اقتباس های سینمایی محدود به این کتاب نبود، فیلمهای شناخته‌شده‌ای مثل یاداوری کامل، گزارش اقلیت، یک پوینده تاریک،اداره تعدیل از روی کتاب های این نویسنده ساخته شد. بعدتر هم امازون سریالی از روی ساکن برج بلند ساخت. هرچند فیلم بلیدرانر در اسم ها و دنیا با کتاب مشترک است اما داستان تا حدی خیلی زیادی مستقل از ان پیش میرود. دنباله ای که بر فیلم با نام بلیدرانر۲۰۴۹ ساخته شد هم به کلی مستقل از کتاب است.پوستر دنباله‌ای که بر فیلم ساخته شدخود کتاب به تنهایی از غنی ترین داستان های علمی-تخیلی است و این یادداشت هم در این مورد صحبت می‌کند. سعی شده بیشتر از نیمی از کتاب اسپویل (افشا) نشود، قسمتهایی هم که ممکن است افشا شده باشد نکات کلی دنیاسازی و شخصیت ها و دغدغه های مشهود نویسنده است.داستان در اینده ای احتمالی اتفاق میفتد که البته حالا از نظر تاریخی به ان رسیده ایم، هرچند بسیار متفاوت. اخرین جنگ جهانی اتفاق افتاده، جنگی که دیگر کسی به یاد نمی‌اورد یا اهمیت نمی‌دهد که چه کسانی در آن جنگیدند و چه کسانی در ان پیروز شدند اگر اصلا کسی پیروز شده باشد. اما زمین را به لبه نابودی کشانده، غبار رادیواکتیو تقریبا همه پرنده ها و حیوانات کوچک را کشته و شهرها را تقریبا از انسان ها خالی کرده. بیشتر رفته‌گان در این شرایط زنده نمانده‌اند اما بخش کوچک تر با کلونی سازی مریخ زمین را ترک کرده‌اند. باقی مانده‌ها یا توانایی مالی مهاجرت را ندارند یا غبار انقدر رویشان تاثیر گذاشته که استثنایی و کله‌مرغی به حساب می‌ایند و طبیعتاً اجازه ترک زمین را ندارند. راوی داستان در این زمین نیمه متروک دو نفرند. ریک دکارد که هنوز میتواند تست های سلامت را بگذراند اما کارش باعث میشود روی زمین بماند و جان ایزیدور استثنایی‌ای که به خاطر رد شدن در تست IQ نمیتواند زمین را ترک کند. ان چیزی که این دو شخصیت را به هم مرتبط میکند شغلشان و البته موجودات الکترونیکی اند. اندروئیدها یا ادم مصنوعی ها در ابتدا به نوعی جایزه ای برای ترغیب مردمی که مرگ تدریجی از غبار محرک کافی‌ای برایشان نبود، به مهاجرت از زمین بودند. هرکس با رفتن از زمین به کلونی‌ها اندروئیدی به دست می‌اورد. این بازار پر طرفدار شرکت‌ها را به ساخت اندروئیدهایی بیشتر و بیشتر شبیه به انسان واداشت تا جایی که حالا اخرین مدل ان‌ها نکسوس-۶ تقریبا از انسان غیر قابل تشخیص است.همچنین در این جامعه بنا بر توصیه های مذهب نوپیدای مرسریسم نگهداری از حیوانات نشانه ای از شایستگی اجتماعی است. حیواناتی که به خاطر همان وقایعی که به پیدایش مرسریسم منجر شدند، کمیاب و البته گران اند.ریک دکارد جایزه‌بگیر رده دومی است که اندروئید های فراری روی زمین را که اغلب صاحبانشان را کشته اند بازنشسته میکند -بخوانید میکشد. گوسفندی که از پدرزنش به ارث برده را از دست داده و حالا برای از دست ندادن وجه اجتماعیش گوسفندی الکترونیکی نگه میدارد. به دست اوردن حیوانی واقعی از از بزرگترین دغدغه های ریک شده و حالا با زخمی شدن جایزه بگیر زده اول باید به دنبال شش اندروئید نکسوس-۶ باشد که به تازگی به زمین امده اند. جان ایزیدور با وجود استثنائی بودنش هنوز انقدر از کار افتاده نشده که نتواند نقشی اجتماعی ایفا کند و راننده یکی از مراکز فروش و تعمیر حیوانات الکترونیکی است که البته به خوبی زیر نقابی از دامپزشکی پنهان شده تا جایگاه اجتماعی مشتریانش خدشه دار نشود. و در میانه های ماجرا با یکی از ان شش اندروئید رو به رو میشود.دو راوی برای نگاه کردن به این جامعه از دو منظر متفاوت اما همبسته. برای ریک دکارد و جان ایزیدور انسان بودن و ان چیزی که جایگاه انها را به عنوان یک انسان تعریف می‌کند به یک اندازه مهم است. هر دو باید روی زمینی بمانند که دیگر ان چیزی که به یاد می‌اورند نیست، هر دو به صدای اپارتمان های خالی گوش می‌دهند و برای فرار از وحشت ان راهی می‌یابند که این جامعه دفرمه شده در اختیارشان میگذارد. ریک دکارد احساساتش را شماره می‌گیرد و جان ایزیدور به مرسر متصل میشود. رفتارهایی با تاکید بر انسانیتی که البته حالا دیگر چندان متفاوت از هویتی نیست که یک اندروئید دارد. https://taaghche.com/book/54762 من نسخه اصلی کتاب رو خوندم ولی میتونید نسخه نشر نیماز ترجمه اقای شهریار وقفی پور رو از طاقچه بردارید که البته توی طاقچه بی‌نهایت نیست. ترجمه قدیمی‌تری هم وجود داره از اقای محمدرضا باطنی در سال ۱۳۸۵ از انتشارات روشنگران و مطالعات زنان با اسم ایا ادم مصنوعی‌ها خواب گوسفند برقی می‌بینند.