اگر کرونا بگذارد

۹۹ چه تحفه‌هایی برایمان دارد؟کسی که ۹۸ را دیده، باید مغز درازگوش خورده باشد که بخواهد ۹۹ را نیامده درباره‌اش صحبت کند و از اتفاقاتش بگوید ولی عادت رسانه‌ها این است که آخر سال در کنار اینکه از اشک و لبخند و شادی و غم سال رفته می‌گویند، نیم‌نگاهی هم به سال جدید دارند و تحلیل‌شان از ۱۲ ماه پیش‌رو به خورد مخاطب می‌دهند. حالا ما هم تحلیل‌های پساحقیقت و پیش‌گویی‌های نوستراداموسی بلد نیست از خودمان در کنیم ولی طبق روال عادی اگر سال‌مان پیش برود، اینها را می‌توانیم در آینه فردا ببینیم.سیاست: آن مجلس رفته استخردادماه مجلس دهم به پایان راه می‌رسد و مجلس تازه با ترکیبی جدید شروع به کار می‌کند. مجلسی که حاصل پایین ترین نرخ مشارکت در انتخابات مجلس پس از انقلاب است. هر چند در ترکیب مجلس دهم اصول‌گراها نقش پررنگی داشتند اما مجلس یازدهم مجلسی یکدست اصول‌گراست. روابط دولت و مجلس در نبود فراکسیون امید و چهره‌هایی مانند علی لاریجانی حتما متحول و شاید پرتنش باشد. گمانه‌زنی‌ها از استیضاح چند وزیر تا سوال و استیضاح رئیس‌جمهور در سال پایانی را شامل می‌شود؛ اتفاقی که طرفداران زیادی در میان اصول‌گراها دارد و زمزمه‌هایش در مجلس پیش هم شنیده شد.صندلی ریاست مجلس جدید هم پیش‌بینی‌ها و لابی‌ها را از همان روز انتخابات داغ کرده است. سوال اصلی هم این است که آیا محمدباقر قالیباف می‌تواند این کرسی را با وجود رقبایی مانند اعضای جبهه پایداری به دست بیاورد؟ موفقیت قالبیاف یعنی روحانی جلسه سران قوا را باید با دو رقیب اصلی‌اش در انتخابات ریاست جمهوری برگزار کند.تغییر نظام سیاسی ایران از ریاستی به پارلمانی در عین این که پیشنهاد تازه‌ای به شمار نمی‌رود اما چیزی نیست که با صدای بلند آن را بشنوید. پیش‌بینی‌های زمزمه‌گونه‌ای از احتمال تلاش مجلس برای این کار وجود دارد. البته تغییر قانون اساسی در اختیارات مجلس نیست و شواهد هم این پیش‌بینی را تأیید نمی‌کند، با این حال قابل تأمل است.اقتصاد: ما را به خیر تو امید نیستاقتصاد ایران در سال 99 با ادامه تحریم، کاهش شدید قیمت نفت و بودجه‌ای سوال برانگیز روبه‌رو است. در عین این که نشانه‌ای از کاهش تحریم‌ها یا پایان احتمالی آنها دیده نمی‌شود اما بسیاری 98 را سال پایان یافتن اثر تحریم بر اقتصاد ایران می‌دانستند. با این پیش بینی 99 اقتصاد ایران با تنش تحریم‌ها سازگارتر شده و راهش را کمی هموارتر ادامه می‌دهد. با این وجود در زمستان 98 دغدغه بسیاری از اقتصاددانان بودجه 99 بود؛ بودجه‌ای که آن را تورم‌زا، نامتناسب با شرایط ایران و دارای کسری بزرگ می‌دانستند، بودجه‌ای که با تأخیر به صحن مجلس رسید و کرونا با تعطیلی جلسات مجلس، بودجه مصوب کمیسیون را به مدد حکم حکومتی و تأیید مجمع تشخیص قانون کرد.جنگ نفتی عربستان و روسیه برای تسلط بر بازار و اقناع رقیب و حذف نفت شیل اندک درآمد نفتی ایران را که با دور زدن تحریم‌ها به دست می‌آمد، اندک‌تر کرده است. در کنار همه اینها شیوع کرونا ضرر قابل توجهی به حمل‌ونقل، گردشگری، پوشاک و خیلی از مشاغل وارد کرد که اثر آن در ماه‌های آینده بر اقتصاد ایران دیده می‌شود، همه اینها یعنی شرایط سخت اقتصادی در سال 99. نکته تلخ ماجرا این است که سابقه عملکرد دولت روحانی و دست‌پخت بودجه 99 امید به عملکرد او را واهی کرده است. با این حال تنش و فشار شیوع جهانی کرونا بر اقتصاد شاید باعث شود فایده روابط اقتصادی با ایران بر هزینه‌هایش بچربد و دریچه‌ای از رونق را به سوی ما باز کند.شرق: عروسی در عقد بسی داماددر نوزدهمین سال حضور آمریکا در افغانستان و پس از نزدیک به دو دهه جنگ، آمریکا و طالبان با هم تفاهم‌نامه صلح امضا کردند. نماینده آمریکا در صلح زلمای خلیل‌زاد بود، نماینده دیروز آمریکا در جنگ، آن هم در تفاهم‌نامه‌ای که عنوان امارت اسلامی افغانستان روی به چشم می‌خورد. تفاهم صلح با طالبان در کنار مراسم سوگند ریاست‌جمهوری با نقش‌آفرینی غنی و عبدالله سال آشفته‌ای را برای افغانستان تصویر می‌کند؛ سالی با سه دولت همراه با حضور نیروهای خارجی که توافق‌های جداگانه‌ای با هر کدام دارند و تازه قرار است تا پایان سال از کشور خارج هم بشوند و نیروهای معارض را به هم واگذار کنند. تنها توجه به این که در تفاهم با طالبان خواسته شده مبارزه با داعش در خاک افغانستان را ادامه دهد خود گویای اوضاع همسایه شرقی ایران است. پرواضح است که بی‌ثباتی در افغانستان تأثیر جدی بر ما دارد و باید حواس‌مان به بازی افغان-آمریکا-طالبان جمع باشد.غرب: توپ و تانک و مسلسلعراق 2020 را همچنان بدون دولت پیش می‌رود. عبدالمهدی پس از استعفا از نخست‌وزیری همچنان مسئول پیشبرد امور است و مشخص نیست چه زمانی دولت را به نخست وزیر جدید تحویل می‌دهد. در کنار نبود چشم‌انداز روشن برای توافق احزاب شیعه، کرد و اهل سنت در پارلمان عراق، نزاع گروه‌های شبه نظامی با نیروهای آمریکایی هم از چالش‌های سال آینده عراق است. شلیک راکت به پایگاه‌های آمریکایی وارد فاز تلفات شده و بمباران مقر نیروهای حشدالشعبی و ارتش عراق را از سوی آمریکایی‌ها در پی داشته است. اعلام موجودیت گروهی تازه که مسئولیت حملات را به عهده گرفته و در ردیف گروه‌های بسیج مردمی عراق نیست، نشان از رو به وخامت رفتن اوضاع دارد. نبردی فرسایشی که احتمالا سال آینده در عراق قوت هم خواهد گرفت و اوضاع سیاسی آشفته عراق را آشفته‌تر خواهد کرد. نبردی که از همین حالا به خاک سوریه هم کشیده شده و قطعا در مرزهای عراق باقی نخواهد ماند.ورزش: با اجازه کرونایک ماه دیگر باید صبر کنیم تا معلوم‌مان شود المپیک 2020 ژاپن برگزار می‌شود یا نه. مسئولان المپیک و ژاپنی‌ها از آماده بودن همه چیز برای برگزاری المپیک می‌گویند. این سرعت رشد و حرکت کرونا است که تصمیم‌گیران را به برگزاری مسابقات یا لغو آن متمایل می‌کند. اگر سیاست‌های بوریس جانسون‌طور به کرسی بنشینند، باید با اولین تعطیلی المپیک بعد از جنگ جهانی دوم مواجه شویم. شاید هم صرفه اقتصادی برای ژاپنی‌ها و المپیکی‌ها مهم‌تر باشد و المپیک را با قوت برگزار کنند و مشت محکمی به دهان کرونا بکوبند. یورو ۲۰۲۰ هم کاسه «چه کنم»اش روی هوا و بین ۱۲ کشور میزبان مانده، آن هم با حضور ایتالیایی که این روزها مرکز بحران کرونا شده است.کرونا: مقصر کیست؟2020 به حق سال کروناست. احتمالا بشر تمام این سال را با این مهمان ناخوانده درگیر است. تلاش‌ها برای ساخت دارو و واکسن کرونا امسال با قوت پیش می‌رود و اگر همه چیز خوب پیش برود، پایان سال 99 واکسن یا دارویی اختصاصی خواهد داشت. احتمال دیگر اما فراگیری جدی در کشورهایی است که سیستم بهداشت و درمان مناسبی ندارند. این اتفاق قطعا فاجعه‌ای انسانی خواهد بود و خاطرات آنفولانزای اسپانیایی در سال‌های 1918 و 1919 را دوباره زنده خواهد کرد. ماه‌های پیش‌رو نبرد چین و آمریکا در یافتن مقصر پنهان‌کاری یا دستکاری ژنتیکی ویروس هم ادامه خواهد داشت؛ نبردی که قطعا پیروز قطعی ندارد و تنها اتهام به دیگری در دستور کار است.سناریوی فاجعه واقعی اما پیدا نکردن درمان و واکسن است. این یعنی کره خاکی زمستان سال آینده را هم با ویروس خطرناکی در جنگ است که قصد باختن نبرد را ندارد. از این بدتر جهش دوباره این ویروس در زمان فراگیری است؛ کرونایی که در کمتر از دو دهه سه جهش قدرتمند را تجربه کرده تا هوش تکامل یا مهندسان ژنتیک را به نمایش بگذارد. یک جهش دیگر می‌تواند کابوس بشر را دو چندان کند و فیلم‌های آخرالزمانی را تنها یک بازی کودکانه جلوه دهد.سیاست: چه کسی رئیس‌جمهور مرا جابه‌جا کرد؟نیمه دوم سال 99 رقابت بر سر اولین ریاست‌جمهوری ایران در قرن جدید خورشیدی حسابی جدی شده است. هر چند انتخابات مجلس یازدهم از دلگیری و قهر عده زیادی از مردم با صندوق خبر داد اما انتخابات ریاست‌جمهوری به راحتی می‌تواند با گزینه‌های جذاب رابطه مردم و صندوق را گرم کند. اصول‌گرایان به انتخابات بعدی امیدوارتر به نظر می‌رسند. هم در برد مجلس روحیه گرفته‌اند و هم به کارنامه روحانی و دولت تدبیر و امید دلخوش دارند. گمانه‌زنی‌ها حتی از حضور دوباره قالیباف در انتخابات حکایت دارد. گزینه‌های جوان‌تر اصول‌گراها مثل بذرپاش هم به سادگی میدان را ترک نخواهند کرد. دولتی‌ها هم گزینه‌هایی مثل آذری جهرمی و ستاری را دارند. هر چند بسیاری ظریف را در قامت یک گزینه جدی می‌بینند اما شواهد زیادی می‌گویند او در انتخابات حاضر نخواهد بود.سوریه: این جنگ لعنتی تمام می‌شود؟سال 99 دهمین سال جنگ سوریه است؛ جنگی که در پایان سال نهم به رویارویی جدی با ارتش ترکیه هم انجامید. اسفند 98 دوباره میان ارتش و مسلحین ادلب آتش بس برقرار شد. شواهد می‌گوید این آتش بس دوام نخواهد داشت و نبردها برای باز شدن بزرگ‌راه حلب لاذقیه دوباره شروع می‌شود. این یعنی تروریست‌های النصره و گروه‌های دیگر جای کمتری در ادلب خواهند داشت و ترکیه آنها را به نوار کردنشین ترکیه خواهد فرستاد. درگیری دوباره کردهای سوریه و ارتش ترکیه و گروه‌های مورد حمایتش احتمالا نزدیکی بیشتر کردها و دمشق را در پی دارد و تسلط ارتش سوریه بر بخش‌های بیشتری از خاک سوریه را سبب می‌شود. این یعنی 99 پرونده سوریه را تا مرز بسته شدن پیش می‌برد و تنها نوار باریک و ناپیوسته حائل میان ترکیه و سوریه مثل استخوان لای زخم باقی می‌ماند.مرتضی یاری