محصولات ارگانیک

غذاهای ارگانیکدر بسیاری از کشورهای صنعتی و پیشرفته دنیا در فروشگاه ها و سوپرمارکت ها معمولا با دو دسته از محصولات که دارای برچسب متمایز کننده ارگانیک و غیر ارگانیک هستند روبرو می‌شوید. اهمیت استفاده از محصولات کاملا طبیعی و ارگانیک در برخی از کشورها به اندازه‌ای است که فروشگاه‌های اختصاصی برای فروش این دسته ازمحصولات وجود دارد.غذای ارگانیک چیست؟ آیا موادغذایی ارگانیک از انواع غیرارگانیک بهتر هستند؟تقاضا برای محصولات ارگانیک در دو دهه‌ی اخیر بسیار افزایش یافته است و حتی در سه‌سال اخیر افزایش میانگین ۱۳ درصدی در کشور آمریکا نشان‌دهنده‌ی‌ عدم کاهش این شیب فزاینده است.برخی مصرف‌کنندگان معتقدند که محصولات ارگانیک، سالم‌تر و خوش‌طعم‌تر از نوع غیرارگانیک هستند. برخی دیگربه دلیل بهتر بودن این محصولات برای محیط زیست و حیات حیوانات به آن‌ها علاقه نشان می‌دهند.طبق تعاریف استاندارد، واژه‌ی ارگانیک اشاره دارد به محصولات غذایی ویژه‌ای که در زمان کاشت، داشت و برداشت آن‌ها از هیچ‌کدام از مواد زیر به‌صورت مستقیم و یا غیر مستقیم، استفاده نشده باشد:۱- مواد شیمیایی مصنوعی۲- هورمون‌ها۳- آنتی‌بیوتیک‌ها۴- مواد تغییر ژنتیک یافته (GMO)تولیدکنندگان، صرفا در صورتی مجاز به درج کلمه‌ی ارگانیک بر روی برچسب هستند که در فرمولاسیون آن محصول،از هیج‌نوع افزودنی‌های مصنوعی از قبیل شیرین‌کننده‌ها، رنگ‌ها، مواد طعم‌دهنده، نگهدارنده‌ها و موادی مانند مونوسدیم گلوتامات استفاده نشده باشد.براساس این مقدمه می توان گفت که در تولید و فرآوری این نوع محصولات، همه مراحل از کاشت تا برداشت بااستفاده از نهاده‌های طبیعی همچون کود زیستی، کمپوست ها و حشرات سودمند است. در ابتدا این محصولات، تنهادر فروشگاه‌های کوچک و یا در بازارهای محلی کشاورزان قابل دسترس بود و تنها شامل سبزی‌های تازه بود و اولین مصرف‌کنندگانی که از غذای ارگانیک استفاده می‌‌شد، به دنبال غذایی بودند که بدون مواد شیمیایی، تازه و در حد امکان دارای کمترین مراحل فرایند‌ و چون آنها باید اقلام مورد نیاز خود را مستقیماً از کشاورزان خریداری می کردند بنابراین شعار «کشاورز خود را بشناس تا غذای خود را بشناسی» از اولین شعارهایی بود که به منظور ترویج مصرف غذاهای ارگانیک، رایج شد. اما امروزه در بسیاری از کشورهای دنیا، محصولات ارگانیک، دیگر لوکس و خاص به‌حساب نمی‌آیند و در فروشگاه‌ها، انواع محصولات ارگانیک از میوه و سبزی گرفته تا مرغ، تخم مرغ و شیر را می‌توانید با برچسب ارگانیک و تنها اندکی گران‌تر از انواع معمولی، خریداری کرد.موادغذایی ارگانیک ممکن است ارزش غذایی بالاتری داشته باشند اما نتایج دقیق و مطمئنی هنوز برای اطمینان از این تفاوت در همه‌ی محصولات و با میزان مشخص در دسترس نیست.البته نتایجی مانند بالاتر بودن درصد آنتی‌اکسیدان‌ها، به عنوان مثال در ذرت و “بِری”‌ها، آن هم به میزان بیش از ۵۰٪ نسبت به نوع غیرارگانیک، می‌تواند امیدوارکننده باشد.یکی از تازه‌ترین مطالعاتی که درباره مقایسه خواص آنتی‌اکسیدانی گوجه ‌فرنگی‌های ارگانیک و معمولی انجام شدهاست نشان داد میزان مواد مغذی و آنتی‌اکسیدان‌هایی مثل فلاونوئیدها در انواع ارگانیک، دو برابر بیشتر از انواع معمولی است و این البته یک نتیجه‌ی خیره‌کننده است.همچنین در تحقیقات نشان داده شده است که، میزان مواد مخاطره‌آمیزی مانند نیترات‌ها تا حدود ۳۰٪ در محصولات ارگانیک کمتر از محصولات غیرارگانیک است.بخش دیگری‌ از تحقیقات، نتایج بسیار جالبی را در ارتباط با شیر و گوشت ارگانیک نشان دادند. مشخص شد که شیرو گوشت ارگانیک حاوی مقادیر بیشتری از اسیدهای چرب امگا ۳ و مقادیر کمتری از اسیدهای جرب اشباع هستند.در شیر ارگانیک، ریز مغذی‌هایی مانند آهن، ویتامین E و برخی کاروتنوئیدها نیز بیشتر بودند.البته دو مینرال ضروری سلنیوم و یُد، در شیر ارگانیک به نسبت شیر غیر ارگانیک کمتر بود.همچنین برخی معتقد هستند که مواد سمی مانند فلزات سنگین در محصولات ارگانیک کمتر وجود دارند. در کمتر بودن مورد باقیمانده‌ی آفت‌کش‌ها و ‌کودهای شیمیایی در محصولات ارگانیک، اطمینان بیشتری وجود دارد.مواد‌غذائی ارگانیک خطر بیماری ها را کم می‌کند. خیلی از مراکز حفاظت محیط زیست دریافته‌اند که مواد شیمیایی موجود در آفت‌کش‌ها دارای اثرات سرطان‌زایی و بیماری‌زایی هستند. کشاورزی ارگانیک یکی از راه‌های کاهش مصرف سموم شیمیایی و کم‌کردن این مواد به منابع آب، زمین و هوا است.تولیدکنندگان محصولات ارگانیک از استانداردها و دستورالعمل های بسیار سخت گیرانه‌ای تبعیت می‌کنند که احتمالا آلوده شدن این‌گونه محصولات به موادشیمایی و سمی به حداقل ممکن می‌رسد. گواهینامه‌های محصولات ارگانیک، به عنوان بیمه‌هایی است که در تولید این محصولات از مواد شیمیایی و سمی استفاده نشده است.درجه بندی مواد غذایی ارگانیک:اصطلاحاتی که بــرای مواد غذایی ارگانیک استفاده می شود عبارتند از:۱- ۱۰۰٪ ارگانیک: محصولاتی که به طور کامل از ترکیبات آلی (طبیعی) تشکیل شده اند.۲- ارگانیک: محصولاتی کــه 95 درصد متشکل از ترکیبات آلی هسـتند.۳- تولید شده با مواد ارگانیک: محصولاتی کــه دارای حداقل 70 درصد مواد طبیعی باشند.مواد غذایی که کمتر از 70 درصد مواد طبیعی داشته باشند، جزو محصولات ارگانیک محسوب نمی‌شوند.معایب مواد غذایی ارگانیک:از معایب اصلی اینگونه مواد غذائی هزینه بالای آنها نسبت به محصولات غذایی غیرارگانیک است که این افزایشهزینه به دلیل عملیات گران تر کشاورزی، مقررات سخت دولتی و بازدهی کمتر محصول می باشد. از دیگر معایب اینگونه محصولات این است که در 5 درصد افراد ممکن است واکنش های آلرژیک ایجاد کنند، چراکه حتی برخی از سموم طبیعی و ارگانیک نیز مانند ریسین می‌توانند عوارضی را برای مصرف کنندگان ایجاد کنند. همچنین پروتئین برخی از مواد غذایی مانند بادام زمینی، لوبیای سویا، تخم مرغ، شیر و صدف ها به مایعات هضمی مقاوم هستند. همچنین درخصوص مصرف مواد غذایی ارگانیک گاها گزارشاتی مبنی بر مسمومیت های غذایی مانند مسمومیت با گونه ای از اشرشیاکلی در اسفناج تازه دیده شده، همچنین جوانه های لوبیای خام ارگانیک نیز چند بارموجب بروز سالمونلا در افراد شده‌اند.وضعیت مواد غذائی ارگانیک در ایران:در ایران محصولاتی از قبیل انار، آب انار، پسته‌ وحشی، زعفران، انجیر، گلاب، عسل، چای، برنج، سیب، روغن زیتون و برخی از محصولات غذایی دیگر به صورت ارگانیک ارائه شده است. کافی نبودن تأمین منابع مالی، شفاف نبودن آیین‌نامه‌ها و ضوابط همکاری با بخش خصوصی، نارسایی در تأمین نیازهای تحقیقاتی و نبود تعامل مثبت وسازنده بین بخش‌های تحقیقاتی و اجرایی از جمله مشکلات این بخش است. به نظر می‌رسد استقبال مردم از محصولات غذایی ارگانیک خوب است اما مشکلاتی مانند قیمت بالا و همچنین تنوع کم این محصولات باعث شده است که مصرف آن‌ها آن‌چنان که باید در بین مردم رواج نداشته باشد.