علل رویگردانی مردم ایران از جناح های سیاسی

روزنامه همدلی: از سال ۹۶تقریباً اغلب فعالان سیاسی بر این امر صحه گذاشتند که نگاه جامعه نسبت به دو جناح سیاسی به شدت تغییر کرده است و مولفه‌های اثرگذار مشارکت در انتخابات، یعنی امید به تغییر کم شده است.اولین موج فشار اقتصادی و معیشتی بر جامعه در سال ۹۷، در پی خروج آمریکا از برجام وارد شد که افزایش ناگهانی قیمت ارز موجب آن شده بود. اما اعتراضات معیشتی مردم، قبل از لغو برجام از دی ماه سال ۹۶آغاز شده بود و دو سال بعد مجدداً تکرار شده بود. خیلی از کارشناسان اقتصادی می‌گویند، اتفاقا در سال ۹۶، پیش لرزه‌های اعتراضی جامعه در افزایش اعتصابات کارگری مشاهده شده بود، اما مسئولان برای گرفتن این «سیگنال» بی‌توجهی کردند.حال در شرایطی که حسن روحانی دولت خود را با ۲۴میلیون رای آغاز کرد، یکی از اعتراضی‌ترین دوره‌ها را پشت سر گذاشت. با این‌حال هنوز برای خیلی از نهادها این سوال مطرح است که اصولاً برای امیدواری مردم به انتخابات باید چه کاری انجام دهند؟ محرک اجتماعی برای حضور انتخاباتی مردم پای صندوق رای چیست؟ اما برخی سوالات ریشه‌ای‌تری دارند؛ این‌که چطور می‌توان نارضایتی اجتماعی را کم کرد؟محمود صادقی، نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی با اشاره به علل نارضایتی اجتماعی در آستانه انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰، اظهار داشت: «یکی از علل کاهش اعتماد اجتماعی به جریان‌های سیاسی، عمل نکردن به وعده‌های انتخاباتی از سوی کاندیدای منتخب مردم است که در خیلی از موارد فرد برای پیگیری وعده‌های داده شده، اختیارات لازم را ندارد. در اصل این مسئله به این خاطر است که در برخی مسئولیت‌ها تداخل وظایف یا قدرت‌های موازی وجود دارد، یا انسجام مدیریتی کافی دیده نمی‌شود.»او ادامه داد:«مردم وقتی با موانعی برای پیگیری مطالبات‌شان از سوی نمایندگان روبه‌رو می‌شوند، اعتمادشان را به فرآیند انتخابات از دست می‌دهند. این اتفاق یک شبه نیفتاده است.» این فعال سیاسی اصلاح‌طلب البته معتقد است که مهم‌ترین دلیل نارضایتی اجتماعی در شرایط کنونی وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم است. او تاکید کرد: «بعد از به هم خوردن برجام و بازگشت تحریم‌ها، دخل و خرج مردم با هم نمی‌خواند. کاهش شدید ارزش ریال نسبت به دلار آمریکا، مشکلاتی که در پی شیوع کرونا در حوزه کار و معیشت مردم به وجود آورد، ریشه‌های نارضایتی جامعه را نسبت به جناح‌های سیاسی قوی‌تر کرد. آنها چندان امیدی ندارند که منتخبی بتواند به مطالبات آنها رسیدگی کند. نمونه بارز این مسئله را در انتخابات اسفند سال ۹۸مشاهده کردیم.»وی در پاسخ به این پرسش که بعد از انتخابات سال ۹۶ ناگهان چه فاکتور سیاسی و اجتماعی در شروع نارضایتی‌های اجتماعی تاثیر گذاشت، گفت: «در انتخابات سال ۹۲ مردم هنوز امیدی به انتخابات داشتند. مردم بعد از سال ۹۲تغییراتی را در فضای سیاسی و اقتصادی کشور مشاهده کردند. تورم بالای ۴۰درصد دولت قبلی در سال‌های ۹۴ و ۹۵ کاهش پیدا کرده بود و طبق آمارها به زیر ۱۰درصد هم رسید. رشد اقتصادی به ۶درصد رسیده بود و در یکی از سال‌ها حتی به ۱۲درصد هم رسید.»صادقی گشایش در روابط بین‌المللی را یکی دیگر از دلایل بالا رفتن اعتماد جامعه دانسته و گفت: «در آن دوره از طریق تصویب برجام و تحرکی که در فضای اقتصادی کشور به وجود آمد، تلقی مردم این بود که رایی که در سال ۹۲ به روحانی دادند موثر بوده است. این دلایل مشوقی شد تا رای ۱۸میلیونی حسن روحانی به ۲۴میلیون افزایش پیدا کند. در بین مردم امیدواری به وجود آمد، اما در دولت بعدی به چند دلیل امید مردم تبدیل به یاس شد.» این فعال سیاسی اصلاح‌طلب خاطرنشان کرد: «کاستی‌هایی که دولت دوم در حوزه داخلی در کنار فشارهای خارجی داشت، موجب شد تا شرایط نسبت به دولت اول حسن روحانی متفاوت باشد. حتی در انتخاب کابینه دوم دست دولت بسته شد و سنگ‌اندازی‌ها بعد از لغو برجام شدت گرفت. با خروج آمریکا از برجام و افزایش تحریم‌های آمریکا که به جنگ اقتصادی تعبیر شده بود، معیشت مردم به شدت تحت تاثیر قرار گرفت.»صادقی ادامه داد: «افزایش قیمت ارز، بسته شدن کانال‌های مالی بر فعالیت تولیدی و صادرات و واردات تاثیر گذاشت که به تبع آن کاهش رشد اقتصادی کشور و افزایش تورم را شاهد بودیم. کار به جایی رسید که فشار معیشتی بر مردم زیاد شد. برداشت رای‌دهندگان این بود که دولت نمی‎تواند در حوزه سیاست خارجی و برخی موارد دیگر در راستای شعارهایش عمل کند.»این فعال سیاسی اصلاح‌طلب در پاسخ به این پرسش که آیا در انتخابات آتی ممکن است گزینه خاصی بتواند محرک مردم برای حضور در انتخابات باشد، گفت: «بعید نیست گزینه‌هایی بتوانند محرک مردم باشند، اما امید به این‌که آنها شانس و عبور از فیلتر تعیین صلاحیت شورای نگهبان را داشته باشند کم است. این مسئله خود به نوعی جلوی اعتماد مردم به انتخابات را می‌گیرد.»وی افزود: «در بسیاری از موارد جریان اصلاحات نهایتا از گزینه‌های معتبرش عدول می‌کند و به کاندیداهای رده‌های بعدی، می‌رسد.»صادقی با اشاره به این‌که رفتار ناصواب مخالفان در مجلس شورای اسلامی می‌تواند محرک مردم برای حضور در انتخابات باشد، تصریح کرد: «شاید مردم بتوانند برای آنکه جلوی آثار زیان‌بار انتخاب اصول‌گرایان در زندگی روزمره خود را بگیرند، در انتخابات شرکت کنند. با این حال واضح است که نظام انتخاباتی باید انعطاف‎‌پذیری کافی را داشته باشد.»این فعال سیاسی اصلاح‌طلب با اشاره به این‌که علت اصلی نارضایتی مردم تبعیض‌ها، فسادهای گسترده و انسداد فضای سیاسی است، بیان کرد: «مردم عملاً در حوزه اقتصادی و معیشتی احساس رهاشدگی می‌کنند. آنها هم در سیاست داخلی و هم در سیاست خارجی این انسداد را احساس می‌کنند. در حوزه‌های فرهنگی نیز محدودیت‌ها همچنان ادامه دارد. نظام قضایی نیز نارضایتی‌‌هایی برانگیخته است. همه این عوامل در آنچه امروز شاهد آن هستیم، نقش داشته است.»وی افزود: «اگر بخواهیم اعتماد مردم را جلب کنیم باید در هم این حوزه‌ها گشایش‌هایی اتفاق بیفتد که برای جامعه ایجاد امید کند. بحث انتخابات و آزادی‌های سیاسی اهمیت زیادی دارد. این تنها حوزه‌هایی است که مردم نسبت به تغییر شرایط‌شان به آن دل می‌بندند.»صادقی در پایان تاکید کرد: «مردم به طرز هوشمندانه‌ای اوضاع سیاسی و اجتماعی را رصد می‌کنند و خیلی زود این رصد کردن خود را در نوسانات بازار نشان می‌دهد. به محض اتفاق تعیین‌کننده، واکنش روانی بازارها را شاهد هستیم. این‌که مردم نسبت به سیگنال‌ها و علائم در همه حوزه‌ها حساس هستند، خود را در بازار ارز و طلا و بورس نشان داده است. بنابراین باید رفتارهای سنجیده‌ای از سوی حاکمیت برای افزایش اعتماد عمومی صورت بگیرد.»گردهمایی بر جامی ها زیر سایه تحولات تنش زاروزنامه توسعه ایرانی: نشست تازه کمیسیون مشترک برجام روز چهارشنبه (26 آذر) به شکل ویدئوکنفرانس برگزار خواهد شد؛ اما در فضایی کاملا متفاوت از نشست قبلی.نشست قبلی این کمیسیون بیش از سه ماه پیش، یعنی 11 شهریور سال جاری در هتل کوبورگ وین اتریش برگزار شد؛ زمانی که هنوز انتخابات آمریکا برگزار نشده بود و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز به تازگی طی توافقی که میان وی و مقامات ایران حاصل شده بود، اعلام کرده بود که قرار است به دو سایت موردنظر این آژانس در ایران دسترسی پیدا کند.در این سه ماه اما تغییرات مهمی رخ داده است؛ یکی انتخابات آمریکا و پیروزی بایدن است و دیگری مصوبه ضدبرجامی مجلس ایران که رابطه سه ماه پیش ایران و آژانس را رو به شکرآب شدن می‌برد. اتفاق دیگری که در این مدت افتاده است، ترور یک دانشمند هسته‌ای است که به روایت ایران نقش بسزایی در پیشبُرد برنامه هسته‌ای کشورمان داشته است.در نشست 11 شهریور اعضای برجام خرسند از سفر تازه گروسی به ایران و توافق ایران و آژانس برای بازرسی از دو سایت مدنظر آژانس، استقبال خود را از این همکاری اعلام کردند.آنها همچنین در نشست قبلی با توجه به تلاش‌های دولت آمریکا برای اعمال تحریم‌های تازه بر ایران و ممانعت از پایان تحریم تسلیحاتی ایران، تاکید کردند که ترامپ از برجام خارج شده و دیگر عضو برجام نیست.یک مصوبه و یک اروپای نگرانحالا اما به نظر می‌رسد با توجه به تحولات تازه، فضایی که چهارشنبه این هفته بر نشست کمیسیون مشترک برجام حاکم باشد، کاملا متفاوت از نشست شهریورماه است.مجلس ایران اخیرا مصوبه «اقدام راهبردی برای لغو تحریم‌ها و صیانت از حقوق ملت ایران» را تصویب کرده که به تایید شورای نگهبان رسیده و از سوی رئیس مجلس نیز ابلاغ شده است.بر اساس آن سازمان انرژی اتمی ایران، موظف شده که تامین اورانیوم با غنای 20 درصد را به طور کامل و بدون تاخیر آغاز کند. همچنین این سازمان موظف شده که عملیات نصب، تزریق گاز، غنی‌سازی و ذخیره‌سازی مواد را تا درجه غنای موردنیاز، با حداقل ۱۰۰۰ دستگاه ماشین‌های نسل دوم پیشرفته ( IR-۲m ) آغاز کند و همچنین در همین بازه زمانی، عملیات غنی‌سازی و تحقیق و توسعه با ماشین‌های نسل ششم (IR-۶ )را با حداقل ۱۶۴ ماشین از این نوع آغاز کند و آن را ظرف مدت یک سال پس از تصویب این قانون به ۱۰۰۰ دستگاه ماشین توسعه بدهد.مصوبه مجلس همچنین توقف بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و لغو اجرای پروتکل الحاقی را نیز دربرداشت. همزمان سازمان بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرد که ایران به اطلاع دیدبان هسته‌ای سازمان ملل رسانده که قصد نصب سه آبشار دیگر از سانتریفیوژهای پیشرفته IR-۲m در نیروگاه زیرزمینی خود در نطنز دارد.این گزارش در ادامه مصوبه مجلس، هشدار تند تروئیکای اروپایی را دربرداشت. هفته گذشته فرانسه، انگلیس و آلمان در بیانیه‌ای مشترک مدعی شدند اعلام اخیر ایران مبنی بر اینکه در نظر دارد یک زنجیره جدید از سانتریفیوژهای پیشرفته در تاسیسات نطنز نصب کند، مغایر با توافق هسته‌ای و بسیار نگران‌کننده است.آنها همچنین نسبت به مصوبه اخیر مجلس هشدار داده و تاکید کردند که در صورت اجرای آن برنامه هسته‌ای ایران به شکل قابل‌توجهی گسترش می‌یابد و دسترسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی محدود می‌شود.از 11 شهریور که نشست قبلی کمیسیون مشترک برجام برگزار شد تا به امروز تحولات مهمی درخصوص توافق هسته‌ای با ایران رخ داده که اصلی‌ترین آنها انتخابات آمریکاست. نشست روز چهارشنبه این کمیسیون، به شدت تحت‌تاثیر این تحولات خواهد بودافشای یک گزارش محرمانهگذشته از اینها اصطکاک روزهای اخیر میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز قابل‌توجه است. در حالی که توافق حدود چهار ماه پیش ایران و آژانس بر سر دو سایت ادعایی، حتی با استقبال چین و روسیه نیز مواجه شد و طرف‌های برجام آن را به حسن نیت ایران تعبیر کردند، اکنون اما، «تردید در همکاری» جای آن استقبال‌ها را گرفته است.رافائل گروسی، مدیرکل آژانس در گفت‌وگویی با اسکای نیوز تاکید کرد که ایران نباید تهدید خود برای افزایش غنی‌سازی اورانیوم و اخراج بازرسان آژانس را عملی کند. او همچنین درباره طرح اقدام راهبردی مجلس برای تعیین ضرب‌الاجل لغو تحریم‌ها و توسعه فعالیت‌های هسته‌ای ایران، تصریح کرد: «اگر این اقدامات اجرا شوند، ایران بیش از پیش از تعهداتی که در زمان پیوستن به توافق [هسته‌ای]‌ پذیرفت، منحرف خواهد شد.»گروسی ادامه داد: «اگر قرار به کاهش بازرسی‌های آژانس باشد ما به روشنی باید در این زمینه اطلاع‌رسانی کنیم. باید درباره آنچه قرار است رخ دهد با جهان شفاف باشیم. این تصمیم به هیچ کس از جمله ایران کمکی نمی‌کند.»در همین راستا کاظم غریب‌آبادی، سفیر و نماینده دائم ایران نزد سازمان‌های بین‌المللی مستقر در وین نسبت به این اظهارات گروسی واکنش نشان داد و گفت: «تنها نقش آژانس در برجام، نظارت و راستی‌آزمایی اقدامات مرتبط هسته‌ای و ارائه گزارش‌های به‌روز شده در این مورد است و ارائه هرگونه ارزیابی و تحلیل، خارج از ماموریت محوله به این سازمان تحت توافق یاد شده است.» از سوی دیگر ایران تاکید می‌کند که گزارشش به آژانس درباره نصب سانتریفیوژهای جدید در نطنز محرمانه بوده و نباید در رسانه‌ها درز می‌کرده است. ایران با گلایه‌مندی از آژانس بابت این موضوع، اعلام کرده که به زودی پیگیری‌های حقوقی را در این خصوص دنبال خواهد کرد.الیوت آبرامز، نماینده ویژه دولت آمریکا در امور ایران و ونزوئلا هفته پیش تاکید کرد که کشورش باید فشار روی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی علیه ایران را حفظ کند و برای این کار لازم است با اروپایی‌ها هماهنگ باشدبرجام و سیاست متضاد دو دولت آمریکاییدر کنار این تنش‌ها میان ایران با آژانس و اتحادیه اروپا، جک سالیوان گزینه موردنظر جو بایدن، رئیس‌جمهوری منتخب آمریکا، برای مقام مشاور امنیت ملی کاخ سفید هفته گذشته اعلام کرد که دولت جدید واشنگتن می‌خواهد با پیوستن دوباره به توافق هسته‌ای ایران (برجام) و محترم ‌شمردن بند‌های آن، شرایطی ایجاد کند که ایران نیز دوباره به تعهداتش بازگردد.برخلاف او، الیوت آبرامز، نماینده ویژه دولت آمریکا در امور ایران و ونزوئلا هفته پیش تاکید کرد که کشورش باید فشار روی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی علیه ایران را حفظ کند.او ادامه داد که برای این کار «لازم است با اروپایی‌ها به خصوص انگلیس، فرانسه و آلمان که در مذاکرات با ایران در سال ۲۰۱۵ شرکت داشتند هم هماهنگ باشیم.»این سیاست دوگانه آمریکا در قبال برجام، نصب سانتریفیوژهای جدید در نطنز، مصوبه جدید مجلس و همینطور تروری که اخیرا در ایران رخ داد، همگی نشست روز چهارشنبه را تحت‌الشعاع خود قرار خواهد داد. این تحولات حاکی از این است که فضای آرامی مانند آنچه که در نشست شهریورماه حاکم بود، بر نشست پیش رو حاکم نخواهد بود.