یادداشتی درباره ی مستند پرزیدنت آکتور سینما

بسم الله الرحمن الرحیمبعضی میگویند وقتی میخواهی چیزی را نقد کنی یا درباره ی بدی های چیزی صحبت کنی، ابتدا خوبی های آن را بگو!مستند پرزیدنت آکتور سینما، مستندی است پر از اطلاعات تاریخی خوب و مصادیق تصویری قوی و تدوین نسبتا دقیق؛ همچنین پر از تحلیل های سطحی جذاب! مستند ها معمولا در پی گفتن یک مطلب یا نتیجه ی یک تحلیل هستند ولی روند نتیجه گیری را به طریقی در مستند می گنجانند. در بسیاری از مستند ها به دلیل وسعت مطالب، آن ها را به صورت مستند سریالی می سازند و بسیاری مطالب دیگر که میتوان درمورد مستند های قوی بیان کرد!اگر بخواهم مستقیم به سراغ اصل مطلب بروم، مستند پرزیدنت آکتور سینما چند خط صحبت با ما داشت که به صورت خلاصه و واضح(!)، کلیدی ترین آن ها را می آوریم:" آمریکا دشمن شوروی بود، شوروی وضعیت اقتصادی خوبی نداشت، شوروی خیلی بدبخت بود!، آمریکا تهاجم فرهنگی عمیقی به شوروی کرد، سلیقه و ذائقه و تفکر مردم شوروی تغییر کرد و آمریکا را بهشت و رابطه با آمریکا را راه رسیدن به بهشت دیدند، پس رهبر بعدی باید شخصی مثل گورباچف باشد، گورباچف خودش را بیچاره کرد که با آمریکا رابطه برقرار کند! ،آمریکا مثل همیشه نامردی کرد و در نهایت گورباچف همه چیز را از دست داد، استعفا داد و رفت و رئیس جمهور بعدی که اتفاقا او هم اصرار داشت با آمریکا رابطه برقرار کند خیلی محکم سر کار آمد(؟!)، او هم به همین سرنوشت دچار شد و استعفا داد و رفت و ...میبینیم این روند نتیجه نداد (تنها معنی که از این جمله آخر میتوانم برداشت کنم و تنها نتیجه ای که از این شکست نهایی میگیرم، همان تجزیه شدن و فروپاشی شوروی است. مطلبی که برایم جذاب است، این است که در آخر مستند، پایان باز داریم!! یک cut بین شوروی در حال نابودی و روسیه ی خوش و خرم! کوچک ترین جمله ای از "فروپاشی شوروی" به سخن نمی آید!!این همه تحلیل را میگوییم، چرا نتیجه را صراحتا نمیگوییم؟ آیا نتیجه را بدیهی میدانیم؟ آیا میخواهیم با این cut همین نتیجه را منتقل کنیم؟ توضیح شکست سیاست قبلی و پیروزی سیاست کنونی؟ "شکست سیاست قبلی" چه نتیجه ای جز فروپاشی شوروی داشته است؟ چرا حتی عبارت "فروپاشی شوروی" را به زبان نمی آوریم!؟ این حجم از پرش از یک قسمت مهم تاریخ در یک "مستند" چه معنایی دارد!؟ جز این است که : " آمریکا در نهایت با این نقشه ها، شوروی را دچار فروپاشی کرد!" ؟! )پس مواظب باشیم ما هم با پیش گرفتن این سیاست، گول آمریکا را نخوریم و یکهو فرونپاشیم!! "اما من با بسیاری از جملات بالا مشکل جدی دارم! با این جمله که آمریکا به شوروی تهاجم فرهنگی کرد و شوروی در این تهاجم تا حدودی شکست خورد، با این جمله که آمریکا توانست شوروی را دچار فروپاشی کند و در نهایت امر ، با این عبارت که " آمریکا بود که پیروز میدان شد و شوروی را شکست داد" مشکل دارم...من دلیل اصلی فروپاشی شوروی را فقط قدرت و سیاست و رسانه ی آمریکا نمیدانم (نتیجه ی نهایی و پنهان (یا شاید عیان) که میتوان از این مستند گرفت و نتیجه ی بسیاری از تحلیل های مستند است).احساس میکنم جای چند مسئله ی مهم در مستند خالی بود که باعث پایان بسیار نادرست مستند شد :۱. تهاجم فرهنگی و قدرت رسانه ای آمریکا علیه شوروی بی عرضه(!) :یکی از مسائلی که در این مستند به کرات به آن اشاره شده بود، مسائل تهاجم فرهنگی آمریکا به شوروی از طرق مختلف بود(بدیهی است که برای رساندن این مطلب، نیازی به استفاده از عبارت "تهاجم فرهنگی" در مستند نیست و میتوان این مفهوم را به طرق دیگری هم منتقل کرد!)میتوانم قبول کنم که آمریکا توانست تاثیرات جدی در مسائل فرهنگی نیز بگذارد ولی مستند پرزیدنت آکتور سینما، تقریبا به طور صد در صدی مسائل را یک طرفه نشان میدهد! این مستند اصرار بر نشان دادن ضعیف شدن روز به روز شوروی دارد !وقتی سخن از راک و بیتلز آمریکایی ها میزنیم، بد نیست سری هم به کسانی چون سیلویو رودریگز و کارلوس پوئبلا و آثاری چون پولیشکا پوله و کاتیوشای شوروی هم بزنیم که چنان قدرت و نفوذ فرهنگی دارد که حتی سال ها بعد از فروپاشی شوروی، در خاک خود کشور آمریکا خوانده می شود !!وقتی سخن از نفوذ افکار آمریکایی در روزنامه های شوروی میزنیم، باید سری هم به شاهکار های ماکسیم گورکی و شولوخف و امثالهم در آن دوران بزنیم. وقتی سخن از محیط بسته ی فرهنگی و سیاسی و اجتماعی شوروی میگوییم، کمی هم از سانسور بزرگ سناتور جوزف مکارتی (نماینده جمهوری خواه وقت مجلس سنا) بزنیم! وقتی از منتهی الآمال بودن فرهنگ زندگی آمریکایی برای شوروی ها میگوییم (که آن را نتیجه فعالیت های فرهنگی آمریکا علیه شوروی میدانیم) و شوروی ظالمی که همه را سرکوب میکرد(!)، خوب است کمی از ماجرای به دادگاه کشاندن بزرگان هالیوود و بازیگران و هنرمندان و یا کارمندان و ... و فیلم گرفتن از دادگاه ها و پخش کردن اخبار آن در تلویزیون آمریکا به صورت شبانه( برخلاف قوانین خودشان) هم بگوییم؛ خوب است به تفتیش عقاید ۶ میلیون آمریکایی و محکوم کردن عده ی بسیار زیادی از شهروندان به خاطر عقایدشان (باز هم بر خلاف قانون اساسی خودشان) و مبارزات وحشتناکشان علیه تفکر کمونیستی هم اشاره ای بشود!نپرداختن به این مسائل، یعنی یک طرفه دیدن تهاجم فرهنگی آمریکایی، یعنی قدرتمندتر نشان دادن امریکا در حوزه ی فرهنگی و رسانه ای، یعنی یک طرفه نشان دادن سرکوب های شوروی و در نهایت یعنی پیروزی و غلبه ی تهاجم فرهنگی آمریکا علیه شوروی و ندیدن قدرت بلوک شرق در آن دوران. و همین مسائل باعث تحلیل های ناقص و غلطی می شود که در مستند شاهد آن ها هستیم.۲. انقلاب اسلامی ایران:از دیگر مسائلی که متوجه آن نمیشوم، این است که چرا سر سوزنی از تاثیرات انقلاب اسلامی ایران با شعار "نه شرقی،نه غربی، جمهوری اسلامی" در جهان آن روز گفته نمی شود! از اختلاف دو بلوک شرق و غرب بر سر هر مسئله ای میگوییم ولی از اتحاد موقتشان برای جنگ با انقلاب ایران نمیگوییم! از کمک هایشان به حزب بعث عراق در ۸ سال دفاع مقدس نمی گوییم. از راه انداختن گروه های حزب توده و منافقین برای مقابله با انقلاب از درون خاک کشورمان نمیگوییم. اصلا چرا از نفوذ تفکرات و تاثیرات انقلاب ایران در خاک شوروی و آمریکا نمی گوییم؟ از مقابله شدید بلوک شرق ( بعد از سال ۱۹۷۹:پیروزی انقلاب ایران) با رفتارهای مذهبی داخل کشورشان، از کمک های مردمی ملت آذربایجان(که در آن زمان، جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی بود) به جنگ انقلاب اسلامی ایران و رساندن کمک های تسلیحاتی و مالی آن ها به ایران نمیگوییم؟!باز هم نپرداختن به این مسائل باعث تحلیل هایی می شود که به شدن ناقص اند و ابعاد زیادی از قضایا در آن ها دیده نمیشود.چرا میگوییم جای این مباحث در مستند خالی است؟ ادعای اول ما این بود : این آمریکا نبود که یک تنه شوروی را زمین زد. شورویِ آن زمان، شوروی ضعیف و بدبخت و در حال زمین خوردنی نیست که مستند برای ما ترسیم میکند(که به عنوان نمونه در مورد قدرت فرهنگی آن گفتیم). مستند در تلاش است با ضعیف تر نشان دادن شوروی و بازی های سیاسی و هوش بالای آمریکایی ها، همه ی جریان فروپاشی شوروی را محدود کند به قدرت و سیاست آمریکا؛ ولی سخن در این جاست که فرض های اولیه مشکل دار است و شورویِ آن سال ها، بسیار قدرتمندتر از شوروی مستند پرزیدنت آکتور سینما است.و ما بحث نور انقلاب اسلامی ایران را پیش کشیدیم و تاثیرات فوق العاده عمیق آن را در خاک شوروی گفتیم. در کشوری که قوانینش طوری وضع شده بودند که کسی جرئت دم زدن از "دینِ افیون توده ها" نداشت، کمک مردمی مردم آذربایجان را به جمهوری اسلامی ایران میبینیم و نگرانی ملت آن ها از تهاجم آمریکا و شوروی برای زمین زدن انقلاب ایران!خلاصه آن که همه چیز در مستند (بر خلاف چیزی که میخواهد نشان دهد) زیادی ساده است! آمریکا قوی بود و شوروی در حال ضعیف شدن به خاطر سیاست های غلطش و در نهایت فروپاشی شوروی! امیدواریم دوستان مذهبی که "یافتم یافتم" گویان به دنبال ساخت مستند از مطالعات ناقصشان هستند و بعضا با یک دوربین در دست و یک پریمیر در سیستم، فقط به دنبال " ارائه "هستند، قبل از اینکه بخواهند به صحنه ی اجرا و عمل پا بگذارند،کمی بیشتر و عمیقتر به مطالعه بپردازند تا تحلیل های غلط و ناقص در جامعه رسوخ نکند!دست بوس همه ی آن عزیزان هستم ولی مذهبی بودنشان باعث نمیشود در هر حالت و موقعیتی از آنان دفاع کنم.به فضل الهی، به زودی زود مستنداتی ساخته خواهد شد از " ماجرای عجیب فروپاشی آمریکا در قرن بیست و یکم " ان شاءالله!