سه مهارتی که آموختنشان از نان شب واجب‌تر است!

سال‌ها پیش (شاید 7 سال پیش) در شرکتی دولتی مشغول به کار بودم. آن موقع در واحد بازاریابی به عنوان کارشناس برنامه‌ریزی بازاریابی، سرم گرم زندگی بود. یادم هست در واحد ما دو نفر بودند که بیشتر از بقیه جلب توجه می‌کردند. یکی آقای الف بود که به عنوان کارشناس مشغول به کار بود و دیگری سرپرست او آقای ب که وظیفه نظارت بر آقای الف را داشت. آقای الف هر زمان که فرصتی دست می‌داد به عالم و آدم ناسزا می‌گفت و مهم‌ترین دردهایش هم کم شدن اضافه کار این ماه، کمبود پاداش اعطا شده از سوی مدیر عامل، عدم داشتن خواب کافی در بین ساعات اداری! و مسائلی از این دست بود.آقای ب اما آدم مرموزی‌ می‌نمود. صبح‌ها که سرکار می‌آمد تا یکی دو ساعت به امور شرکت رسیدگی می‌کرد و بعد که کارهای اداری سر و سامان می‌یافت، به سراغ تلفن رفته و مدام در حال حرف زدن با کسی بود. یکبار از سر کنجکاوی از رئیس دفتر مربوطه پرسیدم: این جناب، ظاهرا خیلی سرشان شلوغ است؛ مدام با تلفن درگیر هماهنگی‌ها هستند. رئیس دفتر لبخندی زد و گفت: آقای ب فقط یکی دو ساعت اول را کار می‌کنند. بقیه ساعات را به معامله و خریدوفروش خودرو مشغول هستند!به عبارت بهتر سرپرست مذکور علاوه بر شغل ثابت کارمندی، دلال خودرو هم بودند.برایم این سوال مطرح شد که چگونه انسان‌ها تا این میزان با هم متفاوتند. یکی درگیر کاهش چند ساعت اضافه کاری است و یکی دیگر، آنقدر برای خود، اشتغال‌زایی کرده است که فرصت غر زدن هم ندارد. نتیجه هم به عینه دیده می‌شد: آن روزها کارشناس مربوطه پراید سوار می‌شد و سرپرست مذکور، هیوندايي!امروز که کمی نسبت به آن سال‌های جوانی پخته‌تر شده‌ام، به این نتیجه رسیده‌ام که آقای ب سه مهارت مهم را کسب کرده بود که آقای الف و بسیاری از کارمندان دیگر، فاقد آن مهارت بودند. مهارتی که نه در خانواده به ما یاد می‌دهند، نه در مدرسه، نه در دانشگاه و نه در هیچ کجای دیگر. شگفتا و دردا که از قضا این سه مهارت در زندگی شخصی هر فردی، نقشی اساسی بازی می‌کند.آن سه مهارتی که آقای ب به‌خوبی آموخته بود از این قرارند:1) مهارت خرید 2) مهارت فروش 3) مهارت سرمایه‌گذاریاگر بدانیم چه چیزی را با چه قیمتی و در چه زمانی بخریم، مهارت خرید را آموخته‌ایم. اگر بدانیم آن چیز را با چه قیمتی و در چه زمانی بفروشیم، مهارت فروش را آموخته‌ایم. اگر بدانیم میزان سود حاصل از این خرید و فروش را در چه زمانی و به چه شکلی افزایش دهیم، سرمایه‌گذاری را آموخته‌ایم. به همین راحتی!اما واقعیت این است که به همین راحتی‌ها هم نیست! خرید، فروش و سرمایه‌گذاری زمانی به مهارت تبدیل می‌شوند که دانش تخصصی و تجربه مفید انباشته شده را به همراه داشته باشند.تجربه عمدتا محصول شکست‌های ماست؛ تا زمین نخوریم، رسم دویدن نیاموزیم. پس به جای ترس از زمین خوردن باید هرچه زودتر دست به کار شویم و تا می‌توانیم زمین بخوریم تا آن تجربه مفید، انباشته شود. اما دانش چه؟ خرید موفق و فروش موفق، عمدتا وابسته به دو سوال هستند:1) چه چیزی را بخریم یا بفروشیم؟ 2) چه زمانی آن چیز را بخریم یا بفروشیم؟ دو دانش اصلی برای پاسخ به این سوالات وجود دارند که اگر کسی بخواهد بر مهارت‌های خرید و فروش مسلط شود، بهتر است آن‌ها را فرا بگیرد. این دو دانش عمدتا در زمینه بازار سرمایه و خرید و فروش سهام شرکت‌ها مطرح می‌شوند اما واقعیت این است که فراتر از بورس، در هر بازار دیگری می‌توان از آن‌ها استفاده کرد: 1) دانش تحلیل بنیادی یا فاندامنتال 2) دانش تحلیل تکنیکی یا تکنیکالفاندامنتال به دنبال تعیین ارزش واقعی یا ذاتی یک محصول است. در بازار سرمایه وقتی می‌خواهند ارزش واقعی یک شرکت را تعیین کنند، با بررسی صورت‌های مالی آن و مواردی چون درآمد شرکت، سود شرکت، دارایی‌های شرکت و... به تعیین ارزش آن می‌پردازند. با استفاده از دانش فاندامنتال می‌توان ارزش واقعی دارایی‌ها را تعیین کرد.تکنیکال اما به دنبال نوسان قیمت‌ها می‌دَوَد تا نهایتا بتواند قیمت ‌آتی یک محصول را پیش‌بینی کند. با استفاده از قیمت‌های گذشته یک محصول (سری‌های زمانی) و استفاده از دانش تکنیکال می‌توانید تخمین بزنید که محصول مورد نظر شما در بازه زمانی مد نظرتان، حدوداً چه قیمتی خواهد داشت. هرچند نبايد فراموش كرد كه تكنيكال، در بازارهاي آزاد كه مبتني بر نظام عرضه و تقاضا هستند، كارايي دارد. اگر کسی بداند محصول موردنظرش واقعا چقدر می‌ارزد و در آینده، حدوداً چه قیمتی پیدا می‌کند، می‌تواند تصمیم بگیرد که محصول فوق را بخرد یا بفروشد. به عبارتی دیگر، گام بلندی در مسیر یادگیری مهارت خرید و فروش برداشته است.سرمایه‌گذاری حلقه دیگری است که این زنجیره را تکمیل می‌کند. شما در نتیجه یک خریدوفروش موفق، سود کرده و پولی را به جیب زده‌اید. با این پول چه کار می‌کنید؟ با آن چند دست کت و شلوار شیک از هاکوپیان می‌خرید؟ یک سفر تفریحی به ترکیه می‌روید؟ مثل آقای ب، پولتان را صرف خرید‌وفروش و معامله در بازار خودرو می‌کنید؟ وارد بورس می‌شوید و به خرید سهام شرکت‌ها می‌پردازید؟ پولتان را در بانک می‌گذارید و سود بانکی دریافت می‌کنید؟واقعیت این است که افراد موفق به لحاظ مالی، عموما سرمایه‌گذاران موفقی هم هستند و می‌دانند که چگونه، در چه زمان و در کجا پولشان را سرمایه‌گذاری کنند. آن‌ها مشخصاً دو خصوصیت ویژه دارند که از سایرین -یعنی کسانی که از لحاظ مالی موفق نیستند- متمایز می‌شوند:الف) آن‌ها پولشان را صرف محصولات مصرفی نمی‌کنند بلکه به دنبال افزایش پولشان هستند. آن‌ها سود معاملاتشان را خرج سفر ترکیه نمی‌کنند، کت‌وشلوار هاکوپیان را بعدها هم می‌توانند بخرند. اگر هم خودرویی می‌خرند به قصد سرمایه‌گذاری می‌خرند و نه به قصد مصرف شخصی.ب) آن‌ها بازارهای اصلی را به خوبی می‌شناسند، دوران رونق و رکود در هر بازاری را تخمین می‌زنند و مدام بین این بازارها در حرکت هستند.ما با چند بازار اصلی يا موازي روبرو هستیم:1) بازار پول (سپرده‌گذاری در بانک)2) بازار سرمایه (بورس)3) بازار طلا و سکه4) بازار ارز (عموما یورو و دلار)5) بازار ملک و مسکن6) بازار خودرواین بازارها، به‌شدت به‌هم وابسته هستند و تغییر در یکی، منجر به تغییر در سایر بازارها می‌شود. نکته اساسی آن است که هر کدام از این بازارها دوره‌هایی از رونق و دوره‌هایی از رکود را تجربه می‌کنند. در دوران رونق وضعیت آن بازار مناسب است، قیمت‌ها در حال افزایش است و سرمایه‌گذاری در آن بازار نسبت به سایر بازارها سودآورتر است. اما در دوران رکود قیمت‌ها راکد یا در حال کاهش است و اقبال سرمایه‌گذاران به بازارهای دیگر بیشتر است.سرمایه‌گذار موفق، کسی است که شناخت نسبی خوبی از این بازارها داشته و بتواند سیکل رونق و رکود هر کدام را حدس زده و بر اساس وضعیت هرکدام، سرمایه‌اش را در بازارهای مختلف حرکت دهد. رونق و رکود هرکدام از این بازارها وابسته به دو عامل اساسی است: 1) وضعیت اقتصاد کلان در ایران و جهان2) وضعیت سیاسی در ایران و جهاندر ایران معمولا حرکت بازارها به این شکل است: ابتدا بازار ارز رونق می‌گیرد، سپس این رونق به بازار طلا و سکه منتقل می‌شود، بعد بازار خودرو جان می‌گیرد، پس از آن بازار مسکن رونق می‌یابد و در نهایت بازار بورس، سکّه می‌شود. وقتی دوره رونق این بازارها به پایان رسید و آن‌ها وارد دوران رکود شدند، سرمایه‌ها به سمت سپرده‌گذاری در بانک‌ و بازار پول می‌روند. این روند البته همیشگی نیست و بر اساس شرایط اقتصادی و سیاسی تغییر می‌کند. سرمایه‌گذار موفق باید هر یک از این بازارها را شناخته و سرمایه خود را بر اساس دوران رونق و رکود، بین این بازارها حرکت دهد تا در هر زمان، بیشترین سود ممکن را به‌دست آورد.اکنون می‌توانیم بگوییم که زنجیره موفقیت مالی تکمیل شده است: خوب خریدن، خوب فروختن، خوب سرمایه‌گذاری کردن!من از ماجرای آقای الف و ب فهمیدم، برای موفقیت مالی لازم نیست حتما کارآفرین باشم. کارآفرینی یکی از پیچیده‌ترین مشاغل دنیاست و انسان‌های خاص خودش را می‌طلبد. ایجاد یک شغل موفق، وابسته به متغیرهای زیادی است که در توان هر کسی نیست. می‌توان یک کارمند ساده اما موفق بود. کارمندی که مهارت‌های سه‌گانه خرید، فروش و سرمایه‌گذاری را بلد است و از آن‌ها به عنوان شغل دوم استفاده می‌کنند و چه بسا پس از مدتي، شغل پاره وقت دوم به كار اصلي و تمام وقت اول بدل شود. آن‌ها از چاله کارمندی به چاه کارآفرینی نمی‌افتند بلکه در همان بستر کارمندی پول‌هایی به دست می‌آورند که رویای شبِ کارآفرینان ضعیف و متوسط است. اگر کارآفرین موفق و طراز اولی نمی‌شویم، بیایید مثل آقای ب باشیم. کامندی موفق با مهارت‌هایی که یادگرفتنشان از نان شب هم واجب‌تر است!