مداخله‌ای به موقع (یا یک مثال از قهر و مکر مادری)

قبل شروع: بحث خانواده و رابطه‌اش با مقوله عفت تمومه. از اون برنامه اعلامی، الان فقط مونده که به فساد نظام اقتصادی و ربطش به عفت بپردازم. الان وقتش نیست در موردش حرف بزنم. برمی‌گردم به ترجمه هگل و زمانی‌که به مبحث «جامعه مدنی» اصول فلسفه حقّ رسیدم، این موضوع هم باز میکنم. از هفته بعد، انتشار اصول رو از سر می‌گیرم.مقدمه:این داستانی که در ادامه میاد، تجربه سه سال پیش خودمه از مداخله‌ای که در رابطه یه مادر و دختر داشتم. این تجربه رو همون زمان مکتوب کردم. اما قبلش باید یه سری توضیحات بدم.اول، این دختری که باهاش در ارتباط بودم، اون زمان ده سال داشت و تازه در مسیر تفکر و استقلال از مادرش قرار گرفته بود. اختلافات مادر و دختری تازه در حال سر باز کردن بود. در رابطه‌شون فاجعه‌ای رخ نداده بود، اما به دلیل جهل مادر نسبت به دخترش و البته استفاده‌اش از شیوه‌های قهر و مکر، در آستانه یه بحران قرار داشتند.من وارد رابطه شدم و بین‌شون یه دادگاه برگزار کردم. دوم، در این متن گفتم حکومت باید در روابط دختر و پسری مداخله کنه. وقتی میگم مداخله، احتمالا یه عده لیبرال و فردگرا صداشون دربیاد که پس آزادی چی میشه. اما منظور من از مداخله، چیزی بیشتر از مداخله‌ای نیست که در این ماجرا صورت گرفت. تا انتهای داستان رو بخونید، متوجه میشید چرا این حد از مداخله لازمه.سوم، این متن رو اینجا میذارم به عنوان شاهدی برای ادعای اصلی خودم مبنی بر این که مشکل خانواده‌های ایرانی و کلا فرهنگ ایرانی اینه که در روابطشون از قهر و مکر استفاده می‌کنند. این یه مثاله. به نظرم بد نیست دوستی که این متن رو می‌خونه، اگه جایی قهر و مکری دیده (فرقی نداره خانه یا مدرسه یا دانشگاه یا جمع دوستان و ...) به عنوان شاهد بیانش کنه. چهارم، اون زمان که این متن رو نوشتم، در کنارش یه سری توضیح هم در مورد روش کار مکتوب کردم. منظورم از روش کار، روش مداخله یا مشاوره در زمینه روابط انسانیه. اینها هم داخل جعبه گذاشتم.حالا برسیم به متن:روز اول:با مامانم رفتیم سراغ ش و مامانش. مامان‌­ها با هم جفت شدند، من و ش هم با هم. ش از اول تا آخر مسیر یه بند حرف زد. از مامانش گفت که روزی سه چهار ساعت با تلفن صحبت می­کنه. از خاله‌­اش گفت که مجبورش می‌کنه تلفنی با نوه‌­اش حرف بزنه. از خواهرزاده­ کوچک­تر از خودش گفت که معمولا با هم نمی‌­سازند و بزرگ­ترها همیشه حق رو به خواهرزاده می­دن. از سرویس مدرسه گفت که اونجا هم بهش ظلم میشه. مثل اینکه راننده­ سرویس هوای یکی از بچه­‌های لوس رو بیشتر از بقیه داره.یه نکته­ اینه که ش از اینکه مامانش با تلفن حرف می­زنه خیلی شاکیه. از طرفی هم درکی از این مساله نداره که مامانش پای تلفن چی می­گه. تلفنی با این و اون حرف زدن چه اهمیتی داره که اینقدر برای مامانش مهمه. چون وقت­ی خودش با تلفن حرف می­زنه فقط و فقط درباره­ یه سری مسائل کلیشه‌­ای حرف می­زنه. مثلا مکالماتش با نوه خاله‌­اش محدود می­شه به اینکه "خوبی؟ چطوری؟" و از اینجور چیزها. البته بعضی وقت­ها هم از این می­پرسند که "تو چه گلی رو دوست داری؟ چرا این گل رو دوست داری؟" و اینجور چیزها. اما ش دوست داره بازی کنه؛ بازی‌­های فیزیکی و ذهنی. حوصله نداره وقتش رو پای تلفن تلف کنه. به خاطر همین از دست مامانش شاکیه. مامانش تو طول روز به جای اینکه با بچه حرف بزنه و باهاش کار و بازی کنه، وقتش رو با تلفن با این و اون می‌گذرونه.ش از دست همه­ دنیا شاکیه. فکر می­کنه کسی درکش نمی­کنه. نمی­دونم این مساله تو سن ده سالگی طبیعی باشه یا نه، اما ش همیشه از سنش بزرگ­تر بوده. درکش خیلی زیادتر از سنش بوده. اما چیزی که متوجه­‌اش نیست اینه که ذهنیت آدم­ها با هم فرق داره. ش نیاز داره بازی کنه. اصلا روش ارتباط گرفتنش با آدم­ها از طریق بازیه. اما مامانش فرق داره. اون مال یه نسل دیگه است. نحوه­ ارتباط گرفتن اون آدم­ها از طریق حرف زدن و غیبت کردنه. غیبت بهانه­‌ایه برای این آدم­ها تا دور هم جمع بشن و با هم ارتباط برقرار کنند. ش درکی از این شکل ارتباط نداره. در واقع مساله اینه که این دو تا آدم درکی از ذهن هم­دیگه ندارن. ش نمی­دونه زندگی برای مامانش چیه و مامانش هم نمی­دونه ش زندگی رو چجوری می­بینه.(در مورد اتیسم یه تئوری هست که میگه اتیسمی­‌ها توانایی درک ذهن دیگران رو ندارن. توانایی درک اینکه طرف مقابلش ذهن متفاوتی داره. به مسائل به شکل دیگه­ای نگاه می­کنه. و ... این تئوری مزخرفه. همین ش و مامانش درکی از هم ندارن، مطمئنا ش و برادرش هم درکی از هم ذهنیت همدیگه ندارن. کلا مردها درکی از ذهن زن­ها ندارن و بالعکس. بزرگ­ترها درکی از ذهن بچه­‌ها ندارن و بالعکس. مردم دو تا کشور مختلف با فرهنگ‌های متفاوت درکی از ذهن هم ندارن. شناخت ذهن طرف مقابل فقط از طریق ارتباط برقرار کردن به دست میاد. اگه بخوای درک درستی از ذهن طرف مقابل داشته باشی، باید تو زندگی­‌اش همراهی‌­اش کنی. باید همراهش کارهایی رو انجام بدی که اون انجام می­ده. تا وقتی فعالیت­‌های متفاوتی رو انجام می­دیم هیچ­وقت دیگری رو نمی­تونیم بشناسیم. اینکه اتیسمی‌­ها درکی از ذهن بقیه ندارن، علت نیست، معلوله. اتیسمی­‌ها درکی ندارن، چون با بقیه ارتباط برقرار نمی­کنن. چون خودشون رو جزئی از جمع حساب نمی­کنن. اما این روان­شناس­ها فکر می­کنن عملکرد فیزیکی ذهن اتیسمی‌­ها یه اختلال داره که مانع میشه درکی از ذهن بقیه آدم­ها داشته باشن. این‌ها جای علت و معلول رو با هم عوض کردن. عدم درک بخاطر عدم ارتباطه. اما روان­شناس­‌ها می­گن عدم ارتباط بخاطر عدم درکه. چیزی که هست تمام آدم­ها این مساله رو دارن. فقط اتیسمی‌­ها دچار این مساله نیستند. اما اتیسمی‌­ها چون اصولا از بچگی با هم سن و سال­هاشون ارتباطی برقرار نمی­کنن، طبیعتا درکی از ذهن بچه­‌های هم سن ندارن. بزرگ هم که بشن همینه. نمی­تونن با آدم‌­های هم سن ارتباطی داشته باش. البته از اون نوع ارتباطاتی که آدم­‌های عادی با هم دارن. و گرنه که اتیسمی‌­ها هم نحوه­ ارتباط برقرار کردن خودشون رو دارن.)روز دوم:ش خیلی دوست داره بازیگر بشه. قبلن بهش گفته بودم بیا تئاتر شورایی کار کنیم. قبل عید هم دو تا کتاب درباره فلسفه و تاریخ براش گرفتم گفتم بیا با هم بخونیم. روز دومی که با هم رفته بودیم پیاده­‌روی ازش پرسیدم می­دونی فلسفه چیه؟ گفت بچه­‌هایی که تو خونه مشکل دارن با شرکت تو کلاس‌­های فلسفه خوب می­شن.(ش این تصویر غلط رو از خواهرش گرفته. خواهرش فبک کار می­کنه. اما درک درستی از فلسفه نداره. زیاد شنیدم به این و اون می­گه که مامان‌­های بچه‌­های کلاسش بهش گفتن بچه­‌هاشون بعد از شرکت تو این کلاس­ها رفتارشون خوب شده. ش به خاطر همین حرف­ها فکر کرده که فلسفه قراره بچه­‌ها رو درمان کنه. اول این که بچه­‌ها مشکلی ندارن که کلاس فلسفه بخواد خوبش کنه؛ مشکل از پدر و مادره. دوم فلسفه کارش درمان نیست. سوم هم اینکه کلا فبک تو ایران داره اشتباه می­زنه. یه تجربه از این کلاس­ها: قبل از شروع کلاس دو تا از بچه­‌ها با هم دعوا کردن. یکیشون قهر کرد و رفت زیر میز. تسهیل­گر وارد کلاس که شد به بچه­‌ها گفت شروع کنیم به بازی. بازی هم دویدن تو کلاس بود. اما اون بچه هنوز زیر میز بود. تسهیل­گر بهش گفت بیا بیرون با بچه­‌ها بازی کن. گفت نمیام. تسهیل­گر گفت بیای آخر کلاس بهت برچسب میدم. باز هم نیومد. رفتم باهاش صحبت کردم معلوم شد فکر می­کنه هیچکس تو کلاس دوستش نداره. بهرحال، بازی تموم شد و تسهیل­گر رفت سراغ کتاب. همه­ بچه‌ها بودن بجز همون یکی. دوباره طبق معمول تسهیل­گر پیشنهاد رشوه داد که بکشدش بیرون. اما بچه قبول نکرد. تسهیل­گر هم کلا بی­خیال بچه شد و با اون‌­هایی که بودن داستان رو شروع کرد. داستان درباره­ دوستی بود. یه جایی از کتاب که رسید از بچه‌­ها چند تا سوال پرسید. اینکه دوستی چیه و دوست­‌ها چه کار می­کنن. بچه­‌ها هم طبق کلیشه جواب دادن. جواب یکی­شون این بود که دوست­‌ها به هم حرف­های خوب می­زنن. این جا که رسید من گفتم همه­ بچه‌­ها پاشن برن به اونی که قهر کرده یه حرف خوب بزنن و بیان. نفر دوم که رفت باهاش حرف زد و بهش گفت من باهات دوست هستم، بچه از زیر میز بیرون اومد و رفت پیش بقیه که به داستان گوش بده. نکته همینه. این تسهیل­گرهای فبک به همون اندازه­ معلم‌­های مدرسه درگیر ریچوال و مناسک هستند. معلم‌­ها باید تا آخر سال کتاب رو تموم کنند، بخاطر همین، هیچ مساله­ دیگه‌­ای اجازه نداره تو کلاس مطرح بشه. این تسهیل­گرها هم یه ریچوال مقدس دارن که حتما باید تا تهش رو برن. اگه کسی مزاحم این ریچوال بشه با تهدید و تشویق و رشوه سعی می­کنن مزاحمت رو از بین ببرن. همین داستان رو نگاه کنیم. ریچوال این تسهیل­گر بازی، داستان، سوال و در آخر نقاشیه. هر جلسه این مراسم تا آخرش باید اجرا بشه. اگه یکی مثل اون بچه تو جمع شرکت نکنه اول سعی کرد با رشوه بیاردش تو جمع، اما وقتی نتونست کلا نادیده­اش گرفت. یا مثلا همین داستان خوندن. این‌ها فکر می­کنن برای مساله­ دوستی باید بچه­‌ها رو ساکت دور خودشون جمع کنن، براشون داستان بخونن و برای اینکه یه مشارکتی هم از بچه‌­ها گرفته باشن، یه چند تا سوال هم ازشون بپرسن. چیزی که نمی­فهمن اینه: اگه می­خوای درباره­ دوستی با بچه­‌ها کار کنی، باید از روابط خودشون استفاده کنی. نه اینکه با هزار جور دوز و کلک پای منبر خودت ساکت نگه‌شون داری.به نظرم یکی از مهم­ترین چیزهایی که بچه‌­ها باید تو مدرسه یاد بگیرن، اینه که چطوری با هم حرف بزنن. چطوری اختلافشون رو برطرف کنن. کلا چطور با یه آدم دیگه ارتباط درست برقرار کنن. برقراری ارتباط درست یه مهارته، یه جور تخنه. و مثل هر مهارت دیگه‌­ای، این مهارت هم فقط با تمرین عملی به دست میاد، نه با شنیدن و دیدن. همین مثال این بچه رو در نظر بگیریم. پسره چون وسط بازی یکی دیگه از بچه­‌ها بهش زده بود، فکر می­کرد کسی دوستش نداره و تنها کاری که بلد بود، اختیار گوشه­‌نشینی بود. معلم کلاس به جای اینکه به این مساله بپردازه، این مساله رو بکنه سوژه­ کلاس، برای برگردوندن پسره به جمع، تنها کاری که کرد پیشنهاد رشوه بود. بعد در مورد دوستی، برای بچه­‌ها داستان خوند. بهترین موقعیت جلوش بود تا دوستی رو در عمل یاد بده. اما معلم این موقعیت رو ندید. چرا؟ چون تسهیل­گرهای فبک درست عین معلم­‌های مدرسه درگیر مناسک و ریچوال هستن. تو مدرسه کتاب باید تا آخر سال تموم بشه، برای همین تمام مسائل دیگه کنار گذاشته می­شه. اینجا مراسمِ بازی، داستان، نقاشی باید حتما اجرا بشه، و سایر مسائل کنار گذاشته می­شه.بهرحال، از ش پرسیدم زندگیش شامل چه چیزهایی می­شه. با یکمی توضیح فهمید منظورم چیه. جوابش یه داستان تمثیلی بود. زندگی‌اش یه خونه است کنار یه جنگل پر از حیوانات مختلف. بعضی از حیوون‌­ها خوبند بعضی­ها بد. مثلا مامانش یه طوطیه که فلانه. داداشش یه خرگوشه که بهمانه. بهش گفتم همین چیزها رو بنویسه. تمام آدم­های دور و برش رو دسته بندی کنه و صفاتشون رو بنویسه. اینو بنویسه تا یه جلسه بزاریم درباره­‌اش صحبت کنیم. صفات آدم خوب‌ها و بدهای زندگی­‌اش. قبول کرد. حالا ببینیم جلسه­ بعد چی بشه.روز سوم:رفتیم خونه­ ش. چهار پنج صفحه درباره­ آدم­‌های دور و برش نوشته بود. البته یه نقاشی کشیده بود از خونه­‌اش و بعدش آدم­‌ها را به دو دسته­ مثبت و منفی تقسیم کرده بود. مهم­ترین خصلت­شون رو با یه حیوون توضیح داده بود. مثلا فلانی طوطیه، چون فلان. تمامش رو با هم خوندیم و برای هر کدوم یه توضیحی هم داد. بعد که تموم شد ازش پرسیدم این آدم­‌ها فقط همین یه ویژگی رو دارند، یا مثلا یه عده فقط مثبت­‌اند یه عده فقط منفی؛ که گفت نه. ازش خواستم یکی از این آدم­‌ها رو با تمام ویژگی­‌های مثبت و منفی‌­اش توصیف کنه. در مورد مامانش صحبت کرد. در مورد تنش­‌هایی که بینشون وجود داشت صحبت کرد. اولین مساله گیر دادن مامانش سر مسائل مذهبی بود. مامانش برای نماز و حجاب خیلی تهدیدش می­‌کنه. حرفش همون داستان موسی و شبان بود. اینکه مهم ارتباط با خداست که داره، دیگه شکلش مهم نیست. البته یه حرف جالبی هم زد که این شکل از گیر دادن فقط از مذهب متنفرش می­کنه. در واقع ش از اجبار متنفره. از اینکه مجبور بشه کاری انجام بده بدش میاد (این مساله­ مهمیه. تو سطح کلان حجاب اجباری همین کار رو انجام می­ده. فقط و فقط باعث می­شه یه درصدی از جمعیت کشور از مذهب متنفر بشن).یه مساله­ دیگه هم که گفت این بود که مامانش توقع زیادی از یه بچه­ ده ساله داره. در واقع مامانه درکی از نیازهای یه بچه نداره. چه به لحاظ درسی، ورزشی و البته کار توی خونه. می­گفت من ده سالمه، اما مامانم ازم در حد یه دختر 20 ساله انتظار داره. حرفش این بود که بچه­ ده ساله به بازی نیاز داره، اما مامانه ازش انتظار داره از الان برای موفقیت در تمام زمینه­‌ها برنامه­‌ریزی کنه. مثل اینکه مامانه از اینکه زیاد با تبلت کار می­کنه خیلی از دستش شاکیه. ش حرف خوبی زد که مامانه درک نمی­کنه تمام کارهاش با تبلته. درس خوندن، بازی کردن، فیلم دیدن، صحبت با دوست‌­هاش. می­گفت مامانش روزی چهار، پنج ساعت با تلفن حرف می­زنه، خب اون زندگی اونه. اما نمی­تونه ببینه بچه­‌اش زیاد پای تبلت بشینه.وقتی حرف­‌هاش تموم شد براش فلسفه رو تعریف کردم. بهش گفتم فلسفه در اصل یه وقفه است تو روند زندگی. مثل همین کاری که ما الان کردیم. یه وقفه برای اینکه به روزهای زندگی‌­ات نگاه کنی، ببینی تو این مدت داشتی چه کار می­کردی و برای چی این کارها رو می­کردی. یه وقفه برای اینکه در مورد روابطت با جهان فکر کنی. بهش گفتم فصل خوب و بد کتاب فلسفه رو بخونه.روز چهارم:رفتم خونه­‌شون. گفتم بشینیم با مامانش کتاب بخونیم. همون فصل خوب و بد رو سه تایی بخونیم. مامانش استقبال کرد. فقط یکمی کار داشت. تا کارهاش رو انجام داد ما هم شطرنج بازی کردیم. بعد ش کتاب رو آورد و شروع کرد به خوندن. همون جمله­ اول کافی بود. الان جمله یادم نیست. کاش صحبت­‌ها رو ضبط می­کردم. اما همینه دیگه. بهرحال، جمله­ اول که تموم شد، از مامانش پرسیدم تعریفت از خوب و بد چیه. شروع کرد به کلیشه تحویل دادن. در مورد آدم خوب. گفتم این چیزها رو ول کن. الان تو رابطهی خودت با ش چی خوبه چی بده؟ انتظار داری ش چی باشه؟ مامانش یه چیزی گفت، ش هم پشت بندش شروع کرد. بحث جالبی شد. ش وسط بحث حتی گریه کرد، اما حرفش رو زد. شکایت­‌هاش رو مطرح کرد. چون ضبط نکردم یادم نیست دقیقا بحث چطور پیش رفت. اما می­تونم چند تا از مهم­ترین مسائل رو بگم. مامانش از ش شاکی بود که هیچ کاری رو تا آخرش نمی­ره. مثال هم زد. ش کلاس­های شنا و بسکتبال رفته و مهارت زیادی هم تو این دو تا ورزش داره. اما وقتی مربی­‌ها بهش گفتن برای مسابقات و انتخابی تیم شهر بره، جا زده. مامانش می­‌گفت ترس از شکست داره. وقتی می­بازه علاقه‌­اش به بازی رو از دست می­ده. البته خود ش نظرش این بود که بحث علاقه است. اینکه علاقه‌­ای به رقابت نداره. این مدت شنا و بسکتبال می­‌رفته بخاطر تفریح خودش، بخاطر سلامتی. دوست نداره ورزش رو به صورت حرفه­‌ای انجام بده. ورزش چیزی نیست که بخواد بخاطرش با دیگران رقابت کنه. بعد ش این مساله رو مطرح کرد که مامانش انتظار بیش از حد از بچه­ ده ساله­‌اش داره. حرفش این بود که مامانش از یه بچه انتظار داره هم برای مسابقات شنا تمرین کنه، هم برای تیم بسکتبال، هم درس بخونه، هم تو خونه کار کنه، هم به فکر آینده­‌اش باشه (این آخری برای خود ش خیلی مهم بود. منظور مامانه از آینده شوهر داریه). به مامانش گفت من بچه­‌ام، به بازی نیاز دارم. فقط که نباید کار جدی بکنم. آخرش هم گفت که می­خواد بازیگر بشه. می­خواد تمام تلاشش رو بذاره رو این کار، و تعریف کرد که حتی شب­‌ها ­خواب این رو می­بینه که بازیگر شده. من هم اینجا دخالت کردم. به مامانش گفتم ش ده سالشه. واقعا از الان لازم نیست برای آینده‌­اش برنامه­‌ریزی کنه. شنا و بسکتبال براش تفریحه، و تفریحی داره انجامش می­ده. سخت­گیری بیشتری لازم نیست. و اینکه یه هدف مشخص هم داره که حالا وقت داره.سر بحث سخت­گیری بیش از حد به ش، مامانش اومد از خودش دفاع کنه. گفت که اصلا به ش سخت نمی­‌گیره. حداقل تو کارهای خونه اصلا بهش سخت نمی­گیره. گفت دختر بزرگ­ترش دائم بهش می­گه که ش رو لوس کردی. بعد من دخالت کردم و گفتم که این رابطه، رابطه­ شما دو تاست. به هیچکسی مربوط نیست. به حرف این و اون گوش نده. بقیه حق دخالت ندارند. بهرحال، حرفش این بود که ش الان کارهای تو خونه رو انجام نمی­ده. و البته از این مساله شاکی هم بود. مامانه فقط خواسته­‌اش این بود که ش تو کارهای خونه کمکش کنه. اما طبق چیزی که من فهمیدم مشکلش این بود که این حرف رو به شکل غلطی می­زد. اینجوری بهش می­گفته «اگه الان کار نکنی، بعدا بزرگ بشی بری خونه مادرشوهر، هم خودت و هم مامانت رو مسخره­ می­کنن». اشتباهش این بود که مساله رو فقط ربط داده به مساله­ خونه‌­داری و شوهرداری. ش از این شاکی بود که مامانه داره آینده‌­اش رو مشخص می­کنه. اینکه در نهایت باید خونه­‌داری بکنه، پس بهتره که از الان براش آماده بشه. حرفش این بود که الان شرایط عوض شده. به مامانش گفت زمان شما دختر حد نهایی­‌اش شوهرداری و بچه­‌داری بوده. اما الان دختر هم می­تونه کار کنه و احتیاجی نیست تو خونه کار کنه. من هم مداخله کردم. از یه طرف به ش گفتم که کار خونه برای همه است. اون هم اگه الان انجام بده (مثلا آشپزی و تمیزکاری و ...) بعدا کارش گیر نمی­کنه. یعنی هیچوقت سر غذا محتاج کسی نمی­شه. کار خونه بخشی از زندگی هر آدمیه و همه باید یاد بگیرن، حتی داداشش هم باید یاد بگیره. و اینکه کار خونه رو یه جوری تقسیم کنند که هر کسی یه بخشی از کار رو بگیره و همه کمک کنند. البته برای مامانش لازم نبود چیزی بگم، چون ش خودش همه­ حرف‌­ها رو زد. خیلی هم خوب حرف زد.یه مساله مهم دیگه. در مورد سخت­گیری، مامانه یه مساله­ا مطرح کرد در مورد نظم و مرتب کردن خونه. از این شاکی بود که ش کل خونه رو که هیچ، اتاق خودش هم مرتب نمی­کنه. بعد یه مثال هم زد، اینکه از وقتی از مسافرت عید برگشتند ش حتی کیفش رو هم خالی نکرده. کیفش هنوز همون گوشه­ اتاقشه. با همون وسایلی که برده بود تهران. ش یه جوابی داد خیلی خوشم اومد. دقیق یادم نیست چی گفت، اما ایده­ پشت حرفش این بود که اتاقش نظمی داره که با اون نظم راحته. اتاقش از نظر خودش مرتبه. اصلا تو این شکل از نظم و ترتیب عملکرد بهتری داره. بعد من مداخله کردم و همین حرف‌­ها رو زدم. گفتم که ما آدم منظم و شلخته نداریم. چیزی که هست شکل­‌های مختلف نظمه. هر آدمی توی یه نظمی راحته. شکل نظم هر آدمی با آدم دیگه فرق داره. نمیشه گفت ش شلخته است. سر این قضیه نباید به ش گیر داد. و اینکه در نهایت اگه بخوای سر این مسائل بی‌اهمیت به هم­دیگه گیر بدین فقط رابطه­ خودتون رو خراب می­کنین. بهترین کار اینه که این نظم ش رو بپذیرین. فکر می­کنم قبول کرد.مهم­ترین مباحث همین بود. اما تجربه­ خوبی بود. خود ش هم راضی بود. اول کار زد زیر گریه، اما بهش جرات دادم که حرفش رو بزنه. آخره ازش پرسیدم چطور بود. گفت که خوب بوده و همه­ حرف­‌هاش رو زده.یه مساله هم هست در مورد مداخله­ تسهیل­گر. روند کار این بود. یکی­شون یه مساله­ رو مطرح می­کرد. بعد اون یکی روایت خودش رو می­گفت. من اجازه می­‌دادم اول اون دو تا صحبت کنند. بعد که حرف­‌هاشون رو می­زدن، من مداخله می­کردم. اما من چیز جدیدی وارد نمی­کردم. فقط حرف­‌های این یکی رو برای اون یکی ترجمه می­کردم. مثلا سر قضیه­ کار تو خونه. مامانه می­خواسته تو خونه بهش کمک بشه، اما تنها روشی که بلد بوده، همون چیزیه که از مامانش یاد گرفته. اینکه اگه کار نکنی شوهرت می­زنه تو سرت. با گفتن این حرف­‌ها درخواست کمک داشته، اما چیزی که ش می­شنیده فقط اون بخش شوهر بوده. سر همین هم از کار تو خونه بدش می­اومد. حداقل تو این بحث من فقط مترجم بودم.