چرا مردم کتاب نمی خوانند؟

چندی پیش به اتفاق یکی از دوستانم به یک جلسه گفت و گو درباره کتاب رفتم. از یک هفته قبل گفته بودند که کتاب سه دقیقه در قیامت را بخوانید و برگه ای داده بودند که باید با توجه به معیارهای آن، کتاب را ارزیابی می کردیم.کتاب را خوانده اما لذت نبرده بودم و نقدهایی به محتوای کتاب داشتم. وقتی وارد جلسه شدم درباره کتاب شروع به گفت و گو کردیم. در حدود دو ساعت یک بارش فکری درباره کتاب داشتیم. هر چند کتاب را نپسندیده بودم اما به قدری آن دو ساعت بارش فکری جذاب بود که انگیزه من را به یادگیری و حرصم را برای مطالعه دو چندان کرد!درباره بارش فکری زیاد نوشته اند اما تجربه ای که من از بارش فکری داشتم به قدری شیرین بود که از آن پس علاقه مند شدم باز هم یک چنین جلساتی را تکرار کنم.در ادامه یادداشت قصد ندارم جلسات بارش فکری را به صورت علمی و تئوری توضیح بدهم بلکه می خواهم تجربه و تاملات خود را از این جلسه بنویسم.1- یکی از مهم ترین نکات بارش فکری چالش است. در جلسات بارش فکری یک فرهنگ مثبتی حاکم است، به نام انتقاد! شما در جلسات بارش فکری گفت و گو می کنید، نظر می دهید و در مقابل انتقاد می شنوید. در این جلسات شما دقیق می شوید، ناگهان از روزمرگی افکار بیرون می آیید و سعی می کنید وقتی می خواهید یک اظهار نظر بکنید روی آن بیندیشید چون افراد دیگر دارند با دیده انتقادی به شما می نگرند و در مقابل نظرات شما، نظرات خودشان را بیان می کنند. در این جلسات شما مدام ذهنت در چالش است و سوالات مختلفی برایت ایجاد می شود. برعکس بحث هایی که در دورهمی های دوستانه و یا مهمانی ها شکل می گیرد و به طور معمول اشخاص بر مبنای احساسات صحبت می کنند در این جلسات به شخصه من مجبور بودم روی خیلی از حرف هایم تامل و سپس اظهار نظر کنم.2- در جلساتی که گفت و گو و نقد متقابل وجود داشته باشد هم تو کتاب می خوانی و هم کتاب بهت معرفی می شود.تو در این جلساتِ گفت و گو محور وقتی شرکت می کنی، هر بار که شخصی شروع به صحبت کردن می کند و نظری می دهد تو گویی در حال خواندن یک کتاب هستی، کتاب اندیشه های آن شخص!3- از طرفی یکی از مهم ترین ویژگی های این جلسات این است که تو یک موضوع را از قضیه های مختلف تماشا می کنی و به همین سبب مدام برایت سوال ایجاد می شود، سوالاتی که خیلی هایش در جلسه برایشان پاسخی پیدا نمی کنی و دقیقا همین ویژگی است که این جلسات را ارزشمند می کند.به باور من مهم ترین ویژگی این تیپ جلسات گفت و گویی و انتقادی تولید سوال است. سوالاتی که از برخی شان نمی توانی با بی توجه رد بشوی و کنجکاو هستی که پاسخ آن ها را بیابی.جلسه به پایان رسیده بود، بچه ها در حالی که وسایلشان را جمع می کردند از یکدیگر به خاطر تندشدن لحنشان در طول جلسه عضرخواهی می کردند و خداحافظی کنان از یکدیگر جدا می شدند. من نیز از در زدم بیرون و در حالی که در خیابان صفائیه قدم می زدم به جلسه فکر می کردم. سوالات زیادی برایم ایجاد شده بود، سوالاتی که ذهنم را مشغول خود کرده و جوابی برایشان نداشتم. احساس می کردم شهوتِ مطالعه ام در حال فشار به اندیشه خسته ام هست تا مجبورم کند همین الآن به سراغ مطالعه یک کتاب بروم، بلکه با مطالعه جوابی برای سوالات خود پیدا کنم.کمتر موقعی مثل آن روز، من نیاز به مطالعه را احساس می کردم. کمتر موقعی برای من پیش می آمد که این چنین اشتیاق به خواندن یک کتاب داشته باشم.همان صبح جمعه که در خیابان خلوت صفائیه قدم می زدم و ذهنم خسته اما شاداب از جلسه ی چند دقیقه پیش بود، سوالی برایم ایجاد شد که چرا مردم علاقه ای به کتاب ندارند؟چرا مردم کتاب نمی خوانند؟ شاید بهتر باشد سوال را طور دیگری بپرسیم، اصلا چرا مردم کتاب بخوانند؟به این سوال چند مرتبه تا به حال در یادداشت های قبلی ام پاسخ داده ام و در این یادداشت سعی می کنم از زاویه ای دیگر به قضیه نگاه کنم.می خواهم دوباره به تجربه ای که از این جلسه بارش فکری داشتم اشاره کنم، من در آن جلسه بیشتر از قبل به کتاب علاقه مند شدم چرا؟ چون سوال داشتم، چون احساس نیاز داشتم، چون اندیشیده بودم.کتاب به خودی خود ماهیت مقدسی ندارد کتاب مثل لیوان آب است، کسی این لیوان آب را می نوشد که تشنه باشد. اما تشنه چی؟ تشنه پاسخ.وقتی ما احساس تشنگی می کنیم که سوال داشته باشیم، سوال های بی جواب. سوال هایی که نتوانیم با دانش محدود خودمان پاسخ بدهیم. وقتی ما احساس کنیم که منابع دانسته هایمان محدود است به سراغ یک منبع بزرگ تر می رویم، منبعِ بزرگ تر اندیشه، کتاب است.کسانی برایشان سوال پیش می آید که فکر کنند. آن هایی که کتاب نمی خوانند به عقیده من اصلا فکر نمی کنند، یا اگر هم فکر می کنند حاضر نیستند به دانسته های قبلی خود شک کنند.به باور من ذهن افرادی که کتاب نمی خوانند منفعل است و وظیفه خود، یعنی فکر کردن را به خوبی انجام نمی دهد. امکان ندارد در دنیای امروز ما فکر کنیم و سوال برایمان ایجاد نشود. این سوال ها را از کجا می توان پاسخش را یافت؟ با مطالعه و اندیشیدن.کسانی که کتاب نمی خوانند به باور من چند احتمال برای این عملشان وجود دارد:1- یا فکر فعالانه ندارند و اهل اندیشه نیستند.2- و یا اگر افرادی فکور هستند اهمال کاری می کنند و سعی نمی کنند برای سوال هایشان پاسخی بیابند.3- شاید هم به قدری مغرور به دانشِ دست و پا شکسته خود هستند که حاضر نیستند اندیشه های دیگران را بشنوند.از طرفی به نظر من نبود علاقه به کتاب در جامعه ایران یک امر طبیعی است و اصلا با توجه به نگرش کلی جامعه اگر این اتفاق رخ ندهد بایستی تعجب کرد.در جامعه کنونی ایران، مردم کوچه و بازار اصلا نیازی به فکر کردن در خود احساس نمی کنند، کسی می اندیشد که دغدغه داشته باشد یا تفکری انتقادی نسبت به خود، فرهنگش، اعتقاداتش و باورهایش داشته باشد. کسانی تفکر انتقادی دارند که احساس نقصان و یا کمبود در اندیشه خود یا جامعه شان احساس می کنند پس سعی می کنند که آن نقصان را کشف و برطرف کنند و این گونه می شود که به سمت کتاب می روند.اما عملا در جامعه ما یک چنین نگرشی کم دیده می شود، چرا؟ چون ما خیلی اوقات مغروریم و احساس برتری نسبت به جهان داریم. خیلی اوقات از خودمان با صفت عالی(ترین) یاد می کنیم: کامل ترین دین عالم، بهترین نظام سیاسی در دنیا، تاریخی ترین کشور در دنیا و...خب زمانی که ما خود را بهترین می دانیم، اصلا دیگر چرا باید برویم کتاب بخوانیم؟ وقتی ما کامل ترین دین عالم هستیم چرا باید در رابطه با ادیان دیگر مطالعه کنیم؟ وقتی ما شکوهمند ترین انقلاب تاریخ را در کشورمان داشته ایم چرا باید در رابطه با انقلاب های دیگر مطالعه داشته باشیم؟شاید یکی از کارهایی که باید برای ترویج فرهنگ کتاب خوانی انجام بدهیم این است که ابتدا تکبرمان را کنار بگذاریم و با شکاکیت به خود، ارزش هایمان و وقایع اطرافمان نگاه بیندازیم و تفکر انتقادی را در خودمان پرورش بدهیم.