نقد فیلم درخت گردو محمد حسین مهدویان

بسیار گفته شده که وقایع عظیم و مصیبت های بزرگ تاریخی به هیچوجه در قاب سینما نگنجیده و سینما نمی تواند عمق آن فجایع و حوادث را به بیننده اش نشان دهد. اما بسیاری از وقایع مهم و عظیم تاریخی در همین قاب قرار گرفته و مخاطب را تحت تاثیر قرار داده اند، از صحنه عظیم تاختن دلیجان های اولین مهاجران آمریکا در دشت های پهناور در فیلم "سیمارون" تا نمای بسیار باز فیلم "برباد رفته" از انبوه کشته گان و زخمی های جنگ های انفصال تا صحنه ای وسیع از زلزله زدگان رودبار که مویه می کنند در فیلم "زندگی و دیگر هیچ و تا هجوم گسترده خانواده های اسرا و آزادگان دفاع مقدس که با اتوبوس وارد خاک ایران می شوند و در صحنه ای عظیم در قاب دوربین فیلم "بوی پیرهن یوسف" قرار گرفته و مخاطب را تحت تاثیر قرار می دهد.اما در فیلم درخت گردو که روایت محمد حسین مهدویان از بمباران شیمیایی سردشت است، 80 درصد از این روایت در قاب کوچک سینمای 16 میلیمتری نشان داده می شود. قابی که برای تفاوت گذاردن میان زمان حال (کادر استاندارد سینمای امروز ایران) و گذشته انتخاب شده است. به نظر می آید مهدویان دچار اشتباه فاحشی در انتخاب کادر نمایش و در نتیجه ساختار اثرش شده است. شاید این یک روال معمول باشد که برای فلاش بک یا روایت گذشته، از عناصر ساختاری متفاوتی از جمله رنگ سیاه و سفید و یا قاب کوچکتر نسبت به کادر نمایش زمان حال استفاده شود اما معمولا چنین تمهیدی برای زمانی است که روایت اصلی در زمان حال بگذرد. اما در فیلم درخت گردو، در واقع روایت اصلی در زمان گذشته جریان دارد. روایتی که قرار است فاجعه ای عظیم را نشان دهد و آن فاجعه عظیم خود را باید در قاب و کادر انتخابی نشان دهد. از همین روی بود که اساتید تاریخ سینما برای نمایشات بزرگ از پرده عریض و کادر اسکوپ و حتی پرده سینه راما استفاده کردند.انتخاب اشتباه یا کج سلیقگی مهدویان در به کارگیری کادر کوچک 16 میلیمتری برای 80 درصد از فیلم درخت گردو، همه عناصر دیگر ساختاری فیلم را به هم ریخته است. در این قاب این تنها نمایش عظمت فاجعه نیست که قربانی شده، بلکه بازی بازیگران به خصوص ایفای نقش پیمان معادی در نقش قادر و فیلمبرداری دشوار اثر، چهره پردازی ها و صحنه آرایی فیلم و صحنه های تاثیر گذار پای این انتخاب نامناسب می سوزند حتی آن صحنه تکان دهنده ابتدای فیلم که نخستین موج دودهای بمب شیمیایی برروی برکه ای که بچه های قادر در حال بازی هستند پیشروی می کند و پس از آن دوربین گنجشک هایی را نشان می دهد که مثل باران برزمین می افتند. صحنه منحصر به فردی که دیگر در فیلم تکرار نمی شود. از طرف دیگر نریشنی که از اوایل فیلم تا انتها به گوش می رسد با انشایی دبستانی و لحنی به اصطلاح شاعرانه نه تنها به صحنه های فیلم و درک مخاطب از آنها کمکی نمی کند بلکه تاثیر حسی صحنه ها را هم زائل کرده و بعضا دقیقا مغایر با صحنه فیلم، عمل می کند. مثل بازی برخی بازیگران به ویژه مهران مدیری که با حالت و لحن بیانی و حتی افه های برنامه دورهمی، فضایی شبه کمیک ایجاد کرده و حس تراژیک برخی صحنه ها را از بین می برد.اما مهدویان که در آثار قبلی خود مانند "ایستاده در غبار" یا "ماجرای نیمروز" و یا "رد خون"، خود را به تاریخ مقید و ملتزم دانسته، در فیلم "درخت گردو" فقط بخشی از تاریخ را روایت می کند و ریشه های مهم آن را سانسور می کند. فاجعه ای رخ داده ولی عاملان حادثه نامشخص هستند حتی خلبانی که بمب شیمیایی را رها کرده به روایت راوی، از ناچاری و اینکه بایستی برای بازگشت و فرود، مهماتی نداشته باشد، به چنین کاری دست زده و نه ماموریت و وظیفه ای که برعهده اش بود.این درحالی است که دیگر حتی محافل و رسانه های بین المللی هم به دست داشتن آلمان و انگلیس و فرانسه و حتی آمریکا در بمباران شیمیایی سردشت و حلبچه اعتراف کرده اند. فیلمساز، هلند و دادگاه لاهه را نشان می دهد که گویا برای رسیدگی به شکایت مصدومان شیمیایی سردشت و حلبچه تشکیل شده و آنگونه که تصاویر نشان می دهد گویا خیلی هم با این مصدومان ابراز همدردی کرده اند اما نمی گوید که پس از 15 سال این دادگاه همچنان در سکوت مرگباری به سر برده و علیرغم روشن شدن هویت عاملان اصلی و فرعی فجایع بمباران شیمیایی، هنوز حکمی صاد