این شغل رایگان نیست

حمیدرضا مشکین/ 95 صنایع - فاطمه یوسفی/98 عمراندر دين مبين اسلام براي مراودات مالي انسان‌ها، ضوابط بي‌شماري تعيين شده‌است که در صورت رعايت صحيح و کامل آن‌ها، معاملات بشري شکلي اسلامي به خود گرفته و از مشکلات ثانويه جلوگيري مي‌شود.خانواده نيز از اين ضوابط مستثنا نيست و اصلا نمي‌شود از شغل خانه‌داري سخن گفت ولي نسبت به مسائل اقتصادي آن بي‌تفاوت بود. به منظور تنظيم روابط مالي زن و شوهر، مسائلي چون مهريه، نفقه، اجرت‌المِثل و نِحله در اسلام انديشيده شده‌است. در اين يادداشت، توضيح مختصري از نفقه و اجرت‌المثل، ارائه مي‌شود.زن و مرد در آفرينش متفاوتند. خداوند متعال با در نظر گرفتن تفاوت‌هاي جسـمي و روحـي آن دو و لحـاظ نمـودن مصالـح جامعه، نقش‌ها و مسئوليت‌هاي متفاوتي براي آنان در نظر گرفته است که همگـي در جهت کسـب کمـالات و فضايل الهي و سـعادت نهايي انسـان‌ها مي‌باشـند. يک نمونه از اين تفاوت‌ها، تفاوت در مسئوليت‌هاي مالي‌ خانوده است. طبق حکم شارع مقدس، تأمين هزينه زندگي اعضاي خانواده به عهده مرد خواهد بود که به آن «نفقه» مي‌گويند. اين نوشتار چکيده‌ي مقالاتي در بررسي نفقه و نحوه‌ي محاسبه‌ي آن در قوانين جمهوري اسلامي‌ست.ضرورت تقسيم مسئوليت در خانواده:خانواده، پايه‌ي اوليه زندگي جمعي است و قانون‌مند و سـلامت بودن آن نقـش مهمـي در تأمين سلامت، ثبات و تعالي جامعه دارد. در تمام سيستم حقوقي‌هاي جهان، از جمله فقه اسلامي، براي حراست از بنيان خانواده و دوام آن، مقرراتي وضع گرديده و مسئوليت هر يک از اعضاي آن به دقت مشخص شده‌است.جايگاه زنساختار خلقت زن به لحاظ ويژگي‌هاي جسمي و روحي متناسب با تلاش و فعاليت و انجام کارهـاي سخت بيرون از خانه - که غالبا لازمه‌ي تحصيل درآمد است - نيست. اضافه بر اين، فعاليت زن بيرون از منزل به منظور تأمين هزينه زندگي خود بعضا مستلزم رفت و آمد و احياناً اختلاط زياد با نامحرم است که اين موضوع، در صورتي که ضروري نباشد، چندان با شرع مقدس سازگار نيست. بعلاوه در صورتي که زن و شوهر تصميم به فرزندآوري بگيرند؛ روشن است که مادر در دوران بارداري و چندي پس از آن، نمي‌تواند فعاليـت سـخت اقتصـادي داشـته باشـد و بايـد مـورد حمايـت همسرش قرار گيرد. همچنين ضرورت رضاع(شير دادن) فرزند و تربيت وي، مانـع کار و تلاش مـادر مي‌گـردد و اگر مسئوليت اقتصادي تنها بر دوش زن باشد؛ خانواده دچار مشکل خواهد شد. بـه همين دليل مناسب‌ترين فرد براي تأمين معاش، پدر خانواده مي‌باشد. به اين ترتيب زن بدون دغدغه‌ي تامين معاش، مي‌تواند به امور فردي و خانوادگي خود برسد.نفقه چگونه محاسبه مي‌شود؟حال سوال اينجاست که نفقه چطور تعيين مي‌شود؟ برخي از فقها عقيده دارند که شارع مقدار نفقه را از پيش مشخص کرده است و آن را با کفاره‌ي نذر و روزه مقايسه مي‌کنند. اما غالب فقها عقيده دارند که مقدار نفقه بر اساس شان زن و مرد قابل تغيير است. در نظام حقوقي برخي کشور‌هاي اسلامي مانند مصر، مقدار نفقه صرفا بر اساس شان و توانايي مالي مرد محاسبه مي‌شود:نفقه زوجـه که بر شوهر وي واجب است، به ملاحظه حال زوج از نظر فقر و غنا معين مي‌گـردد و وضعيت زوجه هر چه باشد در آن دخالتي ندارد.1در جمهوري اسلامي ايران برخلاف مصر، معيار محاسبه شان زن است و مرد موظف است مطابق با جايگاه و موقعيت خانوادگي و اجتماعي زن نفقه‌ي او را بپردازد:نفقه عبارت است از همه نيازهاي متعارف و متناسب با وضعيت زن از قبيل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزينه‌هاي درماني و بهداشتي و خادم در صورت عادت يا احتياج به واسطه نقصان يا مرض.2اجرت‌المثلاجرت المثل يکي از حقوق ويژه زن در شرع و قانون است که در قبال کاري که زن در خانه انجام مي‌دهد و وظايف زناشويي‌اش، به او تعلق مي‌گيرد. مقدار اجرت المثل را دادگاه با در نظر گرفتن شرايط زندگي زن تعيين مي‌کند و بسته به شرايط کمتر يا بيشتر از آن نيز خواهد بود. براي مثال پرستاري و نگهداري از بچه به اين مقدار مي‌افزايد و اگر زني شاغل باشد اين مقدار کمتر مي‌شود.يکي از شرايط قانون براي تعلق گرفتن اجرت‌المثل اين است که زن بدون هيچ چشم داشتي براي پاداش و فقط به دستور شوهرش کاري را انجام دهد. براساس تبصره يک ماده 336 قانون مدني، حقوق زن در خصوص اجرت‌المثل به رسميت شناخته شده‌است:«هرگاه برحسب امر ديگري، اقدام به عملي کند که عرفا براي آن عمل اجرتي بوده و يا آن شخص عادتا مهياي آن عمل باشد، عامِل مستحق دريافت اجرت خود خواهد بود مگر اينکه معلوم شود که قصد تبرع3داشته‌است.»اما قصد تبرع و رايگان انجام دادن کارها چگونه در دادگاه ثابت مي‌شود؟ بايد گفت فرض بر عدم تبرع يعني رايگان نبودن کارهاي ايام زوجيت است.با استناد به ماده‌ي 336، زن در زمان زوجيت هم مي‌تواند در قبال انجام کارهايي که شامل شرايط بالا ‌بشوند، تقاضاي دريافت اجرت‌المثل کند. اما اگر زن و شوهر براي تعيين تکليف امور خانه‌داري شرط ضمن عقدي قرار داده‌باشند؛ در صورتي که تصميم به طلاق بگيرند نوبت به اجرت‌المثل نمي‌رسد و به عبارتي مطابق با توافق ميان آن‌ها عمل مي‌شود. هنگام طلاق، براي تقاضاي اجرت‌المثل ايام زوجيت شرط مهم ديگر اين است که بايد شوهر قصد طلاق کند. اما در صورتي که درخواست طلاق از سوي شوهر ناشي از تخلف زن از وظايف همسري يا سوءاخلاق و رفتار زوجه باشد؛ اجرت‌المثل به زن تعلق نمي‌گيرد.اجرت‌المثل يک بحث حقوقي است و برخلاف مهريه و نفقه، مجازات کيفري ندارد، اما مردي که محکوم به پرداخت اجرت‌المثل شده، چنانچه حکم دادگاه را اجرا نکند، در صورت شکايت زن و درخواست اجراي ماده2، زنداني خواهد شد.41-ماده 25 قانون مدني مصر2-ماده 1107 قانون مدني ايران3- بطور رايگان4-منابع: معيار نفقه زوجه از قدرت‌الله نيازي و علي رمضاني، دريافت نفقه آري يا خير؟ از ناهيد محمدزاده، گام به گام با حقوق خانواده از جواد حبيبي تبار