توسعه علم، تعالی انسان

چند وقت پیش داشتم ویدیوهایی از Neil deGrasse Tyson رو در یوتیوب نگاه میکردم. برای آدمهایی مثل من که سرشون برای فیزیک و اخترفیزیک درد میکنه، اسم Neil deGrasse Tyson اسم آشنایی هست. حتی اگر در علم فیزیک هم سرک نکشیده باشید، احتمال داره که این اسم رو روی تیتراژ یکی از پرطرفدارترین برنامه های تلویزیونی تاریخ یعنی Cosmosدیده باشید. دانشمندی که در حوزه ی فیزیک نظری و اخترفیزیک برای خودش اسمی دست و پا کرده و احترام بسیار زیادی براش قائل میشن. اما نکته ی جالب قضیه اینجاست که این شخص خودش رو در اکثر مواقع "Your Personal Astrophysicist" معرفی میکنه و با چنان صبر و لطافتی مسائل پیچیده ی فییزیک رو بیان میکنه که انگار شما دارید به قصه ی آشنایی در دوران کودکی گوش میکنید! اما چرا شخصی مثل Neil deGrasse Tyson باید زحمت اینکار را به خودش بده و با سوالات پیش پا افتاده و سطحی سر و کله بزنه؟ یکم بعد تر به این میپردازم.چیزی که برای من چند وقت هست که سوال شده این هست که کارکرد علم چه هست؟ و ما چرا علوم نظری رو دنبال میکنیم؟ خب، میدونیم که اکثر آزمایشگاه ها در دنیا، تئوری های نظری رو مورد آزمایش قرار میدن و اون رو در بخش های مختلف زندگی بشری پیاده سازی میکنن. اما آیا عمده ی مردم، این تغییرات رو در زندگی خودشون میبینن و آیا گسترش این علوم برای مردمی که اونا رو پیگیری نمیکنن قابل توجه هست؟ما در دورانی داریم زندگی میکنیم که علوم مختلف اینقدر عمیق شده و شاخه ی های جزئی پیدا کرده که شما نمیتونید خودتون رو دیگه یک فیزیک دان، پزشک، مهندس و... معرفی کنید و مجبور هستید عناوین اضافه تری رو برای معرفی خودتون به کار ببرید. مانند پزشک متخصص کانال های عصبی و یا مهندس سازه های آبی و یا فیزیک دان ذرات و و و... . در این بین یک ابهام بسیار شدید برای سایر آدمهایی که شما را میشناسند پیش می آید که دقیقا کار شما چیه و چطور این کار را انجام میدهید؟ خب، چظور انجام دادن اینکار که مستلزم این هست که شما اون آدمها کل دروسی که شما احتمالا در دانشگاه گذرانده اید و یا تجارب کاری که کسب کرده اید رو طی کنند! اما چه کاره بودن را میتوان از طریق دیگری حل کرد. از نظر من با ایجاد یک لایه ی بیرونی از علم عمیقی که کسب کرده اید و گسترش اون علم به صورت بسیار ساده در سطح مردم.شاید اسم Carl Sagan رو شنیده باشید. دانشمندی که فسلفه ی توسعه و گسترش علم را تغییر داد! در دوران کنونی، داشنمندان سعی در طرح سوالات بسیار دقیق و جزئی دارند و بسیاری معتقد هستند که شمای کلی جهان، از کنار هم قرار دادن قطعات بسیار ریز به دست میاد. خب، نظر بدی نیست! اما هیچکس در جامعه علمی دیگه نمیپرسه "چرا انسان وجود داره؟"! Carl Saganشخصی بود که پس از مدت بسیار زیادی یعنی تقریبا از آخرین بار که در روم باستان این سوالات مطرح شد، دوباره سعی در طرح سوالات کلی کرد. او معتقد بود که علم ساده باید در اختیار عوام قرار بگیره تا بتونن خودشون رو با رویدادهای جدید وفق بدن و از طرفی، این موضوع باعث افزایش فهم و درک انسان از محیط دو و بر خودش بشه. از سوی دیگه ما در قرن 20 با دانشمندی به نام Richard Feynman آشنا شدیم. کسی که معتقد بود همواره روش های مرسوم برای حل مسائل درست نیست و ما نباید به روش های تضمین شده و سفت و سخت برای رهایی از سوالاتمون متوسل شیم. او معتقد بود زیبایی طبیعت، در فهم طبیعت هست و به همین منظور سعی میکرد روش های تازه و آسان تری برای حل معادلات و توصیف پدیده های فیزیکی خلق کنه. در کنار این، فاینمن استادی بی بدیل بود! همیشه سعی میکرد به شکلی دروس رو ارائه بده که تمام دانشجویان از شنیدن اون لذت ببرند و هیچکس از شنیدن مسائل تکراری در یک زمینه خسته نشه.به اول بحث بر میگردم، چرا این آدمها، خودشون رو برای ساده کردن علم و ارائه به عوام به آب و آتش میزدن؟ چرا اعتبار خودشون رو در جامعه ی علمی به خطر میانداختند تا مردم از فهم علوم بهره ببرند؟ مساله برای من ساده است: داشتن دیدگاه تعالی انسان. اینها میتونن بشینند و کار حرفه ای خودشون رو در حوزه ی فعالیتشون انجام بدن و علم رو پیش ببرند و جوایز مختلف بگیرند و عضو آکادمی ها و انجمن های فلان و چلان بشن، اما در آخر این علم برای چیه؟ برای کی داره ساخته میشه؟ برای کی داره ساخته میشه؟ برای فهم انسان از طبیعت، برای انسان، برای مردم، برای من و شما... جوری که علم، از نظر من، واقعا باید باشه... طوری که در عین حال که در حوزه ی تخصص خودمون عمیقا داریم کار میکنیم و علم تولید میکنید، در یک لایه ی سطحی تر بتونیم اون رو به مردم عرضه کنیم. اگر علوم کاربردی هست به صورت توسعه ی تکنولوژی، و اگر علوم نظری هست، به صورت تعریف ساده ی آن ها به مردم.علم زیباست و انسان در ذات خود جویای زیبایی و فهمیدن. زیبایی علم در نوع نگاه ما به طبیعت است و بعد از اون، لدت فهمیدن و عطش برای بیشتر فهمیدن. در این مورد Feynman در "لذت فهمیدن" نوشته: دوستی دارم که هنرمند است. او گاهی دیدگاهی دارد که من آن را نمیپذیرم. گلی بر میدارد و "ببین چه زیباست" و من هم میپذیرم. اما او خواهد گفت " من که هنرمند هستم میتوانم ببینم که گل چقدر زیباست. اما تو که دانشمند هستی اونو تکه پاره میکنی و زیبایی اونو از بین میبری." به گمانم او دیوانه باشد. قبل از هر چیز، به اعتقاد من زیبایی که او میبیند همه میبینند و من هم همینطور. هرچند ممکن است من حس زیباشناختی او را نداشته باشم اما میتوانم زیبایی گل را تحسین کنم. من به مراتب بیشتر از آنچه او در گل میبیند میبینم. من به یاخته های درون گل می اندیشم که آن ها هم زیبا هستند. زیبایی تنها در ابعاد یک سانتیمتری خلاصه نشده است بلکه در ابعاد کوچکتر نیز زیبایی هست.این، علم است؛ این، تعالی است.خواهش میکنم دیدگاه خودتون رو در مورد این نوشتار با من در میون بذارید.در نوشتار بعدی سعی میکنم در مورد وظیفه ی ما در قبال توسعه و گسترش علم حرف بزنم و نقش ما به عنوان عضوی از جامعه، خانواده، والدین و یا مربی رو مطرح کنم.