بحران اقتصادی سال 2008 و تاثیر آن روی اقتصاد حال حاضر دنیا

لینک نسخه صوتی پادکست در انتهای این قسمت.تمام لینکها در linktree در بایو هست. ممنون میشیم از لینک ها استفاده کنید.مقدمه:امروز میخوایم درباره فروپاشی اقتصادی سال 2008 و تاثیرش روی اقتصاد دنیا حرف بزنیم. این ماجرا به قدری بزرگ بود که هنوزم میشه تاثیرش رو روی اقتصاد دنیا و وضع زندگی مردم دنیا احساس کرد.فروپاشی اقتصادی سال 2008 که خیلی ها اون رو مرگ واقعی اقتصاد دنیا میدونند، باعث از بین رفتن نزدیک به 19 تریلیون دلار از پول مردم شد. این ماجرا باعث شد که سود بانکی از سال 2008 به بعد کمتر بشه، پول بیشتری چاپ بشه که طبیعتا باعث افزایش تورم شد و طبقه متوسط هم فقیرتر و فقیرتر شدند و ثروتمندا ثروتمندتر. توانایی مالی مردم دنیا از سال 2008 به بعد کمتر شد و باعث شد که خانواده ها صاحب فرزندای کمتری بشن.این فروپاشی در امریکا شروع شد و به کل دنیا رسید و کل نظام اقتصادی دنیا رو تحت تاثیر قرار داد. نظام سرمایه داری که به عقیده خیلی ها بهترین شیوه مدیریت اقتصادی دنیا بود، نقطه ضعف خودشو نشون داده بود و بسیاری رو به فکر واداشت که آیا نظام سرمایه داری واقعا بهترین راه حل هست یا نه؟شاید بدونید و مطلع باشید که حتی بیت کوین هم به خاطر فروپاشی اقتصادی سال 2008 بوجود اومد. در واقع یکی از راهکارهایی که مردم عادی در مقابل قدرت گرفتن بی اندازه بانک ها انجام دادن همین بوجود آوردن بیت کوین و رمزارزها بود، که هدف اصلیش خارج کردن تراکنش های مالی از انحصار بانک ها بود. بانک هایی که به خاطر طمع بیش از اندازه باعث شدند که میلیون ها نفر بیکار بشن و سرمایه و خونه زندگیشون رو از دست بدن. به وی واای مدیا خوش اومدید. در ادامه این قسمت میخوایم درباره فروپاشی اقتصادی سال 2008 حرف بزنیم و تاثیرش رو روی دنیای حاضر و اقتصاد دنیا بررسی کنیم. این قسمت مناسب افرادیِ که به اقتصاد و شیوه عملکرد پول علاقه دارند. دوشنبه سیاه بازار در آمریکا و ورشکستگی بانک های خصوصی سرمایه گذاریپیش زمینه: قبل از اینکه وارد بحث اصلی بشیم باید چندتا از اتفاقات مهم تاریخی و چند تا از مفاهیم اقتصادی رو با هم مرور کنیم. گلس-استیگل اکت، وام به افراد کم درآمد، حباب دات کام، اوراق قرضه (Bond) ، اوراق قرضه وام مسکن (Mortgage Bond)، سی دی او Collateralized Debt Obligation :(CDO)گلس-استیگل اکت: Glass-Stegall Actاول باید برگردیم به دهه 30 در امریکا. باید برگردیم به سال 1933، چهار سال بعد از سه شنبه سیاه بازار سهام در امریکا که در نهایت به افسردگی بزرگ منجر شد. بعد از این ماجرای افسردگی بزرگ دولت و کنگره امریکا اومدن دنبال دلایل این ماجرا گشتن و به این نتبجه رسیدن که دخالت بانکها در بازار سهام یکی از دلایل اصلی سه شنبه سیاه بوده. مردم در دهه 20 در امریکا با پول قرضی از بانک ها سهام میخریدن و تا وقتی سهام ها هی گرون تر میشدن مشکلی پیش نمیومد و مردم میتونستند این پول قرضی رو برگردونن، اما وقتی که سهام ها و وال استریت سقوط کرد و سه شنبه سیاه اتفاق افتاد، مردم هم ضرر کردند و خیلی ها نتونستن این پول قرضی رو برگردونن. این شد که چهار سال بعد از این ماجرا سال 1933 کنگره امریکا یه قانونی وضع کرد که دخالت و رد و بدل کردن پول بین بانک ها و وال استریت و بازار سهام رو ممنوع کرد. دو نفر به اسمهای سناتور کارتر گلس و آقای هنری بی استیگل یه قانونی رو بوجود آوردن به اسم گلس-استیگل اکت که بانک های تجاری رو از بانک های سرمایه گذاری جدا میکرد.بانک های تجاری رو میگن Commercial Banksبانک های سرمایه گذاری یا صندوق های تامین سرمایه رو میگن Investment Banks طبق این قانون بانک های تجاری فقط و فقط باید کار بانکی انجام میدادند. یعنی به مشتریاشون خدمات بانکی ارائه میدادن مثلا حساب باز کردن و وام دادن و اینجور کارهای بانکی و حق ورود به بازار سرمایه و وال استریت رو نداشتند دیگه.بانک هایی که حق ورود به بازار سرمایه و وال استریت رو داشتن باید فقط کار سرمایه گذاری انجام میدادند.این قانون بسیار به اقتصاد امریکا و به طبع اون اقتصاد دنیا کمک کرد و نوسان بسیار کمتر شد. نوسان در بازار سرمایه و سهام بسیار کمتر شد و به اقتصاد دنیا بسیار کمک کرد. این قانون جلوی بی ثباتی در بازارهای سرمایه رو گرفت. چون بانک ها دیگه نمیتونستند با پول مشتری هاشون، با پول مردم دست به سرمایه گذاری های ریسکی بزنن.اما نکته اینجاست که قانون گلس-استیگل اکت در سال 1999 توسط کنگره امریکا از بین رفت و باطل شد. بانکها تونستند با لابی کردن این قانون رو بعد از نزدیک به 60 سال باطل کنند و تونستند دوباره وارد وال استریت و بازار سرمایه بشن. بانک هایی که وظیفشون تا قبل از اون فقط ارائه خدمات به مشتریاشون بود. این مسئله باعث شد از اوایل قرن 21 نوسان بسیاری در بازار سرمایه بوجود بیاد. همونطور که قبلا گفتم این قانون بوجود اومده بود که جلوی اتفاقاتی مثل افسردگی بزرگ، سه شنبه سیاه و قدرت گرفتن بیش از اندازه بانک ها رو بگیره، قانونی که باعث میشد پول مشتری های بانک ها وارد وال استریت نشه. بانک ها دیگه مثل قبل به مشتری هاشون اهمیت نمیدادند و روی سود بیشتر تمرکز کرده بودن. کم کم بانک ها وارد سرمایه گذاری های ریسکی تر شدند. به خاطر اینکه بتونن سود بیشتری بکنند. به گفته بسیاری از اقتصاد دان ها از بین رفتن قانون گلس-استیگل اکت نقش بزرگی توی فروپاشی اقتصادی سال 2008 داشت.نوسان در بازار قبل و بعد از بین رفتن قانون گلس-استیگل اکت وام به افراد کم درآمد: حالا میریم به دهه نود در امریکا. اینبار دولت امریکا قانونی وضع میکنه، قانون جدیدی که توی این قانون بانک ها موظف میشن که به افراد کم درآمد جامعه هم وام بدن و بین افراد پردرآمد و کم درآمد تبعیض قائل نشن . تا قبل از اون به افراد کم درآمد کمتر وام میدادن چون میترسیدن که این افراد به دلیل درآمد کم نتونن قسطهای این وام ها رو پرداخت کنن. قانونی وضع شد که بانک ها موظف میشدند به این افراد هم وام بدن. وام مسکن و وام های دیگه. این قانون همینطور بانک ها رو موظف میکرد که مدت پرداخت قسطها رو برای این افراد بیشتر کنند و همینطور بهره کمتر و قسطهای ارزونتر برای این افراد در نظر بگیرند که این افراد هم بتونن وام بگیرند، هم اینکه بتونن قسطشو پرداخت کنن.حباب دات کام: Dot-com Bubbleاین دو تا ماجرا اوایل قرن بیست و یک اتفاق افتادند. هم از بین رفتن قانون گلس-استیگل هم این قانون جدیدی که بانک ها باید به افراد کم درآمد هم وام میدادند. اوایل قرن بیست و یک، چند تا اتفاق مهم دیگه هم افتادند. اول اینکه حباب دات کام اتفاق افتاد. حباب دات کام به بالا رفتن ارزش سهام شرکت های اینترنتی میگن. سال 200 که تازه اینترنت فراگیر شده بود و همه میگفتن که اینترنت یه اتفاق بسیار بزرگیه و دنیا رو تغییر میده، شرکت های اینترنتی هم تازه داشتن فعالیتشون رو شروع میکردن. شرکت هایی مثل آمازون و گوگل هم توی همین سالها فعالیتشون رو شروع کردن. قبل و بعد از حباب دات کام در سال 2000شرکت های اینترنتی تو سالهایی که اینترنت داشت خیلی سریع رشد میکرد و مردم میفهمیدن که چه کارهایی میتونند با اینترنت انجام بدن یهو سر زبونا افتادن. مثلا نمونه معروفش همون ایمیل زدن بود. مردم تازه داشتن با ایمیل آشنا میشدند و کم کم میفهمیدن اینترنت واقعا میتونه دنیا رو تغییر بده، به خاطر همین هم خیلی از این شرکت های اینترنتی مثل گوگل و یاهو و آمازون، سهامشون در مدت کوتاهی چند برابر شد. در کنار این شرکت هایی که ما میشناسیم که اون زمان به وجود اومدند، شرکت های بسیار دیگه ای هم وجود داشتند که الان نیستن و موفق نشدند. درواقع بسیاری از شرکت هایی که اون سالها کارشون رو شروع کردن از بین رفتن و فقط اونایی که واقعا توانایی تغییر و تحول و داشتند و یه مدیریت قوی داشتند تونستند دووم بیارن. اما مردم که نمیدونستن که کدومشون موفق میشن، به خاطر همین سهام همه این شرکت های اینترنتی چند برابر شد و یه حبابی به وجود اومد که بهش میگن حباب دات کام. بانک ها هم که وارد این سرمایه گذاری های ریسکی شده بودن پول زیادی میدادن برای خرید هر شرکتی که دات کام اخرش باشه. سایتهایی بوجود اومدن که واقعا از اون هایپ (Hype) داشتن سواستفاده میکردن و نه کاربردی داشتن و نه اصلا میدونستن قراره چیکار بکنن، از همه مهمتر اینکه محصول فیزیکی هم نداشتند.این جور هایپ ها توی تاریخ زیاد بوده و ما هم توی چند سال اخیر چندتاشون رو تجربه کردیم. مثلا هایپ کریپتو و ان اف تی توی چند سال اخیر. یا هایپ هوش مصنوعی توی چند ماه اخیر.این هایپ ها که در اکثر موارد به حباب تبدیل میشه معمولا چند تا دلیل داره. مثلا یه تکنولوژی جدید که همه فکر میکنند قراره دنیا رو تغییر بده مثل اینترنت و هایپ و حباب دات کام یا هایپ رمزارزها. یا کم بودن عرضه و بالا بودن تقاضا مثل اتفاقی که برای گل لاله در هلند در سال 1630 افتاد. البته ممکنه دلایل دیگه ای هم برای بوجود اومدن این جور هایپ ها باشه ولی در عصر حاضر اکثرا به خاطر بوجود اومدن یک تکنولوژی جدید این اتفاق میفته. در حال حاضر هم شاهد هایپ هوش مصنوعی هستیم، تکنولوژی که به احتمال زیاد دنیا رو تغییر میده ولی هنوز دقیقا نمیدونیم چگونه. به خاطر همین هم بسیار در موردش صحبت میشه و تبدیل میشه به بحث روز و همه شروع میکنن در موردش حرف زدن و خبر ساختن. خلاصه اینکه بعد از بوجود اومدن این هایپ دات کام مردم و سرمایه گذاارا میبینن که این شرکت های دات کام هیچگونه درآمد ندارن، هدف و کاربرد درست حسابی ندارن و احتمالا سرمایه گذاری مناسبی هم نیستند.از همه مهمتر اینکه این شرکت ها آینده مشخصی نداشتند چون بازارشون جدید و ناشناخته بود، محصول فیزیکی هم نداشتند. قابل مقایسه هم با بازارهای دیگه نبودند. این شرکت ها توی یه حباب قیمتی قرار گرفتند که این حبابی یه شبه ترکید و سهام این شرکت ها یه شبه سقوط کرد. بسیاری از این شرکت های اینترنتی دیگه وجود ندارند و اونهایی که واقعا کاربردی بودند مثل گوگل و آمازون خب الان در صدر باارزش ترین شرکت های دنیا هستند. حباب دات کام یکی از اتفاق های دیگه ای بود که در اوایل قرن بیست و یک اتفاق افتاد.بعد هم که حمله یازده سپتامبر بود که اونم به یه شکلی دنیا رو تغییر داد. البته تاثیر حمله یازده سپتامبر بیشتر روی موارد امنیتی بود تا اقتصادی. این ها حوادث مهمی بودند که قبل از فروپاشی اقتصادی سال 2008 اتفاق افتادند. برخی از این حوادث به صورت مستقیم روی این فروپاشی تاثیر گذاشتند برخی دیگه هم به صورت غیر مستقیم. حالا یکی کمتر یکی بیشتر. مثلا از بین رفتن گلس-استیگل اکت و وام به افراد کم درآمد به صورت مستقیم تاثیر زیادی رو این ماجرا داشت. که درباره این دو تا بیشتر توضیح میدیم و میگیم که چرا و چگونه این دو تا قانون به سقوط اقتصاد در امریکا در سال 2008 کمک کردند.اگر با افسردگی بزرگ آشنایی داشته باشید میدونید که دخالت بانک ها و ورود پول بانک ها به بازار سهام باعث شد که بازار سهام وارد یه حبابی بشه که قیمت سهام ها بیش از اندازه بالا رفتند و در طول چند روز بازار سهام به خاطر همین حبابی که به وجود اومده بود سقوط کرد و باعث از بین رفتن میلیاردها دلار از پول و سرمایه مردم در بازار سهام شد.فروپاشی اقتصادی سال 2008 هم شبیه همین موضوع بود اما اینبار توی بازار مسکن. مردم وام مسکن از بانک میگرفتن و باهاش خونه میخریدن تا وقتی قیمت خونه میرفت بالا مشکلی نبود اما وقتی قیمت خونه اومد پایین و سقوط کرد مردم دیگه نتونستن قرض خودشون رو به بانک ها بدن. اما ماجرا به همین سادگی نبود بلکه بسیاری مسائل دیگه هم توی این داستان دخیل بود. مثلا این سوال پیش میاد که کسی که نمیتونه قسط وامشو بده خب چرا رفته وام گرفته. کم کم این مسئله رو باز میکنیم.بعد از اینکه خیلی از افراد جامعه امریکا از طریق وام مسکن صاحب خونه شدند، حتی اونهایی که درآمد و شغل مناسب نداشتند، اولین مشکلات پیدا شدند. مردم کم کم شروع کردن به مسکن به چشم سرمایه گذاری نگاه کردن. طرف که با وام مسکن خونه خریده بود، همسایش رو میدید که بعد از 6 ماه ماشین بهتری خریده و وضعش بهتر شده. بعد که تحقیق میکرد میفهمید که همسایش که شغل با درآمد معمولی داره رفته و چند تا وام مسکن گرفته، با این وامها رفته یه خونه جدید خریده و بعد از یه مدتی خونه رو با وامش فروخته. چون قیمت خونه بالاتر رفته بود این وسط یه سودی هم کرده بود. بعد که میدید به همین راحتی میتونه بره از بانک برای خرید یه خونه جدید وام جدید بگیره میرفت و این کار رو انجام میداد. بعضی از افرادی که شغل و تخصصشون کاملا با بازار سرمایه و مسکن فرق میکرد و اصن تو این زمینه تخصص نداشتند، یه شبه شدن متخصص بازار مسکن و سرمایه. متخصص پوست و مو شده بود سرمایه گذار بازار مسکن. معلم دبیرستان 5 تا وام گرفته بود و با این وامها 5 تا خونه خریده بود. بعد از یه مدتی این خونه ها رو میفروخت و یه سود حسابی هم این وسط میکرد. فقط باید یکی دو سال صبر میکردن یا حتی کمتر. ممکن بود خونه رو بعد از 6 ماه با یه سود کلونی بفروشن. کار تخصصی هم نبود دیگه. نیاز به هیچ تخصص و تجربه ای نداشت.چرا همچین اتفاقی افتاده بود و چرا مردم با قرض گرفتن میرفتن سمت سرمایه گذاری؟اول اینکه قیمت مسکن بعد از دهه 30 و افسردگی بزرگ در امریکا هیچوقت کم نشده بود بلکه همیشه در طول نزدیک به هفتاد سال قیمت مسکن افزایش پیدا کرده بود. خب مردم هم دیدن که قیمت مسکن داره میره بالا شروع کردن به بازار مسکن مثل یه سرمایه گذاری نگاه کردن. از سال 2000 تا سال 2007 قیمت مسکن در امریکا تقریبا دو برابر شده بود. نه فقط در امریکا بلکه در تمام دنیا در طول تاریخ خیلی کم دیده شده که قیمت مسکن بعد از یه مدتی کاهش پیدا کنه. اگر هم این اتفاق بیفته ممکنه دلایل بیرونی داشته باشه یا اینکه قیمت مسکن وارد حباب شده باشه. به خاطر این موضوع همه فکر میکردن که قیمت خونه قراره همیشه بره بالا که دور از انتظار هم نبود.خب این کاری بود که مردم انجام میدادن. گفتیم که بانک ها هم به همه دیگه وام میدادن. حتی وام دروغ هم بوجود اومده بود. طرف به دروغ میگفت اره کار خوب دارم درامد خوب دارم میتونم 5 تا قسط خونه رو با هم بدم و بانک هم اصلا نمیرفت صحت قضیه رو چک کنه و به همه وام میداد. حالا چرا بانک به همه وام میداد و نمیرفت ته و توی قضیه رو دربیاره؟ چون وام دادن به سود خود بانک بود. بانک ها این وام ها رو به سرمایه گذارا میفروختند...به خاطر از بین رفتن قانون گلس-استیگل دیگه بانک ها هم حق داشتند برن دنبال انواع سرمایه گذاری های مختلف. یکی از سرمایه گذاری هایی که بانک ها انجام میدادن فروش اوراق قرضه وام مسکن بود.اوراق قرضه (Bond) ، اوراق قرضه وام مسکن (Mortgage Bond)حالا برای درک بهتر این ماجرا باید حتما با اوراق قرضه وام مسکن آشنا بشیم.اوراق قرضه (Bond) به نوعی از سرمایه گذاری میگن که حالت قرض داره. شرکت های یا دولت ها وقتی که پول نیاز دارند و این پول بیش از حدیه که بانک ها بتونند بهشون وام بدن، میان از مردم پول قرض میگیرن و یه سودی هم بهشون میدن. به این میگن اوراق قرضه که زیرمجموعه اوراق بهادارِ. اوراق بهادار یا همون (Securities). مثلا دولت برای ساخت جاده، مدرسه، بیمارستان یا حتی پرداخت هزینه جنگ از این اوراق استفاده میکنه. در طول قرن بیستم و جنگ جهانی اول و دوم خیلی از دولت های برای پرداخت هزینه های جنگ شروع کردن فروختن اوراق قرضه به مردم کشورشون. این یکی از سریع ترین روش ها برای تامین بودجه دولت های کشورهای مختلفِ. این اوراق قرضه توسط شرکت های خصوصی هم استفاده میشن. مثلا یه شرکتی صد میلیون دلار سرمایه لازم داره. از این صد میلیون دلار میره بانک و بانک به این شرکت مثلا 70 میلیون دلار وام میده و میگه که ما بیشتر از این مقدار نمیتونیم به شما وام بدیم پول نداریم. این شرکت هم میره و این 30 میلیون دلار باقی رو از سرمایه گذارای معمولی و از مردم معمولی میگیره و یه سودی هم بهشون میده. این اوراق قرضه یه سود مشخصی دارند، و هم اینکه مدت دار هستند. مثلا توی ارواق قرضه مینویسند 5 درصد سود سالیانه. دولت یا شرکتی که این اوراق رو عرضه کرده موظف میشه سالیانه 5 درصد سود بده به کسی که اوراق رو خریده.دوم هم اینکه این اوراق یه مدت زمان مشخصی دارند. مثلا 5 ساله، در پایان این مدت زمان مشخص یا همون 5 سال، دولت یا شرکتی که این اوراق رو عرضه کرده باید اصل مبلغ سرمایه یا اصل قرض رو بپردازه. بهش میگن قرض چون اسمش اوراق قرضه هست و کسی که این اوراق رو میخره بهش میگن صاحب قرض. چون صاحب سهام یا چیز دیگه ای نیست مثلا به کسی که سهام رو میخره میگن سهام دار چون صاحب اون سهمه ولی کسی که اوراق رو میخره یه پولی به شرکت یا دولت قرض داده.نکته دیگه درباره این اوراق اینه که این اوراق قابل خرید و فروشِ و هرکسی که صاحب این اوراق باشه صاحب قرض و سود سالیانه محسوب میشه. اگر فیلم مخمصه (Heat) رو دیده باشید، توی صحنه دزدی اول فیلم توی ده دقیقه اول که یه کامیون حمل پول و سرقت میکنن، میرن و یه سری اوراق قرضه میدزدن. این اوراق قرضه مثل پول نقد هستند دیگه هرکسی که اون برگه رو داشته باشه صاحب اون قرض هست.خب اینم تعریف اوراق قرضه حالا میریم سراغ اوراق قرضه وام مسکن (Mortgage Bond).وقتی بانک به فردی وام مسکن میده، درواقع داره یه قرضی به اون فرد میده و اون فرد هم این قرض رو در مدت مشخص با سود مشخص به بانک برمیگردونه. حالا بانک ها اومدن و با بوجود آوردن این اوراق قرضه وام مسکن، این قرض رو که به مردم داده بودند بسته بندی کردن و به عنوان یه سرمایه گذاری امن و کم ریسک به سرمایه گذارا فروختن. قسط های وام های مسکن هم شد سود سالیانه. این وسط خود بانک هم یه درصدی به عنوان پورسانت میگرفت. با اینکار میتونستن پولی که وام داده بودن رو از سرمایه گذارا بگیرن و به افراد بیشتری وام بدن. بهش میگفتن سرمایه گذاری امن و کم ریسک به خاطر اینکه مردمی که وام گرفتن هرجور شده قسط وام رو پرداخت میکنن تا خونشون رو از دست ندن. مگر میشه طرف قسط وام خونشو پرداخت نکنه؟ بانک ها اومدن شروع کردن پکیج ساختن از وام های مسکن. چند صد تا یا چند هزار تا وام مسکن رو میکردن یه پکیج و بهش درجه میدادن و براساس درجه ای که این پکیج ها میگرفتن، قیمت گذاری میشدن و به سرمایه گذارا فروخته میشدن. سرمایه گذارا مثلا یه پکیج رو میخریدن صد هزار دلار، سالیانه هم ده درصد سود میگرفتن، بعد از مدت مشخص مثلا پنج سال هم در اخر این مدت کل پولشون رو پس میگرفتن. این وسط همه سود میکردن ولی اگر این افرادی که وام گرفته بودن نمیتونستن قسط وامشون رو پرداخت کنن که بهش میگن دیفالت (Default)، همه این چرخه به هم میریخت. کل این چرخه بر اساس همون وام مسکن درست شده بود دیگه. اگر قسط وام پرداخت نمیشد این اوراق قرضه بی ارزش میشدن چون نمیتونستن سود وعده داده شده رو پرداخت کنن.حالا درمورد این درجه بندی حرف بزنیم که نقش بسیار پررنگی توی این ماجرا داره.این درجه بندی براساس توانایی افرادی بود که وام مسکن رو تهیه کرده بودن. اگر طرف که وام رو گرفته بود درآمد مناسب و خوبی داشت، یعنی از پس قسط وامش برمیومد درجه (تریپل اِی AAA) یا (دبل اِی AA) یا (اِی A) میگرفت. یعنی ریسک کمتر و همینطور سود کمتر ولی خب بازم سود خوبی داشت در کل. سود کمتری داشت نسبت به درجه های پایین تر که ریسک بیشتر داشتند. این درجه (تریپل اِی AAA) مشتری های بیشتری داشت چون ریسک کمتری داشت. اگر طرف شغل درست حسابی نداشت، یعنی ریسک عدم پرداخت قسط وام رو داشت درجه پایین تری میگرفت مثلا (تریپل بی BBB) یا (دبل بی BB) یا (بی B). این درجه های پایین تر مثلا درجه B ریسک بیشتری داشت به خاطر همین هم درصد سود بالاتری داشت. اما خب به خاطر پر ریسک بودنش مشتری های کمتری داشت. این شیوه درجه بندی این پکیج ها بود. حالا خود بانک این درجه بندی رو انجام نمیداد. بلکه میرفت سراغ شرکت هایی که کارشون درجه بندی بود. این شرکت ها وظیفشون این بود برن درباره کسایی که وام رو گرفتن تحقیق بکنن و به هرکدومشون درجه بدن و براساس درجه ای که این افراد میگرفتن کل پکیج مثلا صد نفره رو درجه بندی کنن.اولین مشکل توی این چرخه اینجا بود. این شرکت ها میدونستند اگر درجه واقعی به این پکیج ها بدن، بانک ها میرن سراغ یه شرکت دیگه تا درجه دلخواهشون رو بگیرن. درجه دلخواه هم یعنی AAA که یعنی مشتری بیشتر و سود بیشتر برای بانک ها.بانک ها مثلا میرفتن یه شرکت درجه بندی. این شرکت به یه پکیج درجه B میداد. بعد همون پکیج رو میبردن شرکت دیگه ای و چون اون شرکت نمیخواست این بانک و از دست بده بهش درجه AAA میداد. این شرکت های درجه بندی میدونستند اگر درجه واقعی بدن به این پکیج ها این بانک ها میرن جای دیگه و کلی پول رو از دست میدن. به خاطر همین کم کم به کل این پکیج ها درجه AAA میدادن.این اولین مشکل توی این چرخه بود. اوراق قرضه ای که ریسک بیشتری داشتند به عنوان یه سرمایه گذاری با ریسک خیلی پایین به سرمایه گذارا فروخته شدند.از اونجایی که بانک ها برای درست کردن اوراق قرضه بیشتر و در نتیجه سود بیشتر، نیاز داشتن که به مردم وام مسکن بیشتری بدن، شروع کردن دیگه به همه وام دادن. حتی به افراد بیکار و بدون درآمد.یه نکته دیگه درباره این وام ها باید اضافه کنیم که جلوتر بیشتر دربارش حرف میزنیم. بسیاری از این وام ها وام های متغیر بودند. یعنی با افزایش نرخ بهره بانک مرکزی امریکا قسط های وام ها هم گرونتر میشد. درباره این وامها بیشتر توضیح خواهیم داد.سی دی او Collateralized Debt Obligation :(CDO)کم کم این داستان پیچیده تر میشه و یه نوع دیگه از این سرمایه گذاری به نام سی دی او (CDO) هم اضافه میشه. سی دی او بسیار پیچیدست. به این معنیه که تعدادی وام از انواع مختلف مثلا وام دانشجویی و وام مسکن و سایر وام ها رو با هم قاطی میکنن و با سود و ریسک متفاوت به سرمایه گذارا میفروشند. اگر کسی نتونه قسط وامش رو پرداخت کنه (از افرادی که این سی دی او ها روی وام های اونها ساخته شده)، ابتدا درجه های بالاتر سود رو دریافت میکنن و سپس درجه های پایین تر. ممکنه درجه های پایین تر سود رو دریافت نکنن. ولی اگر دریافت کنن سود بیشتری دریافت میکنن.با اینکار بانک ها ریسک عدم پرداخت قسط وام رو از خودشون به سرمایه گذارا انتقال دادن. نکته منفی درباره این سی دی او ها اینجاست که این شیوه سرمایه گذاری، ریسک سقوط و کاهش قیمت یک بازار رو به بازارهای دیگه هم انتقال میداد. اگر بازار مسکن سقوط میکرد کل سی دی او که شامل وام های دیگه هم بود از بین میرفت و به همین دلیل باعث میشد که بازارهایی که به طور معمول با هم ارتباطی ندارند، به هم مرتبط بشند. این باعث میشد که سقوط بازار مسکن تبدیل به یک مشکل اقتصادی در کل امریکا و دنیا بشه.نکته منفی دیگه درباره درجه بندی این سی دی او هاست. 90 درصد این سی دی او ها درجه های بسیار بالا گرفته بودند که درست نبود. همونطور که توضیح دادیم. به همین دلیل این سی دی او ها درواقع سرمایه گذاری بسیار پرریسکی بود که به نام سرمایه گذاری کم ریسک به سرمایه گذارا فروخته شده بود. بانک ها میومدن و وام های مسکن که درجه پایین داشتند و توی اوراق قرضه به فروش نرفته بودند رو با چند تا وام دیگه ترکیب میکردند و درجه بالاتری بهش میدادن و به سرمایه گذارا میفروختن.نکته آخر درباره سی دی او ها اینه که اونها انواع مختلفی دارند که بسیار پیچیده هستند. این پیچیدگی فقط و فقط به سود بانک ها و شرکت هایی بودند که با بانک ها کار میکردند. به نوعی میشه گفت این پیچیدگی عمدی بوده که سرمایه گذارای عادی رو گیج کنن یا به نوعی طراحی شده بودند که بیشتر به سود بانک ها باشن.شروع سقوط:همونطور که تا الان حتما حدس زدید این سیستم یه بمب ساعتی بود. اگر قیمت خونه پایین میومد یا مردم نمیتونستن قسط وام هاشون رو پرداخت کنن این بمب ساعتی منفجر میشد که همین اتفاق هم افتاد. یه چرخه ای بود که اگر بخشی از این چرخه خراب میشد و درست کار نمیکرد، کل چرخه از کار میفتاد.اما از بین رفتن این چرخه یه شبه و به خاطر یه اتفاق خاص نبود بلکه کم کم و به خاطر چند تا دلیل بود. سال 2004 اس ای سی (SEC) یا همون سازمانی که وظیفه نظارت بر سهام و اوراق بهادار رو به عهده داره، به چند تا از بانک ها اجازه داد که بتونن بیشتر قرض کنن، بدون داشتن ضمانت مالی کافی.این قضیه باعث شد که این 5 تا بانک شروع کنن قمار بیشتر کردن و سرمایه گذاری های ریسکی بیشتر انجام دادن. این بانکها کم کم رفتن زیر قرض بسیار زیادی. این بانکها با این قرضهای زیاد میرفتن سرمایه گذاری میکردن. اگر سرمایه گذاری این بانکها سودآور میبود مشکلی پیش نمیومد، و سود زیادی میکردند. اما اگر این سرمایه گذاری ها سود آور نبود و به ضرر ختم میشد ضررشون هم چند برابر میشد. دلیلش هم این بود که این بانکها شروع کرده بودند به استفاده از اهرم در سرمایه گذاری هاشون چون این اجازه بهشون داده شده بود. این قضیه باعث میشد که سود و زیانشون چند برابر بشه. گفتم تا زمانی که زیان نمیدادن همه چی خوب بود اما اگر زیان میدادن قرضشون چندین و چند برابر میشد. این بانکها نسبت به شوک بازار بسیار اسیب پذیر شدند چون خودشون رو در معرض اسیب زیادی قرار داده بودند.در سال 2007 و سه سال بعد از این قضیه، این 5 تا بانک نزدیک به 4 تریلیون دلار زیر قرض رفته بودند. برای اینکه درک کنید این رقم چقدر زیاده اون رو با کل درامد سالیانه کشور امریکا که مقایسه کنیم میبینم که این 4 تریلیون دلار نزدیک به 30 درصد درامد سالیانه امریکا در اون سالها بود. بسیار رقم بالایی بود.سال 2004 وقتی که اقتصاد امریکا در حال پیشرفت بود، بانک مرکزی امریکا سود و بهره بانکی رو بالا برد. بسیاری از بانکها وام مسکن با بهره متغیر به مشتری هاشون داده بودند. یعنی با بالا رفتن نرخ بهره بانک مرکزی بهره این وامها هم که چند سال قبل به یه نفر داده شده بود افزایش پیدا میکرد. یه قسط 800 دلاری در ماه یهو رسید به 1500 دلار یا بیشتر در ماه. چند سال اول طرف ماهانه 800 دلار پرداخت میکرد حالا باید یه شبه دو برابر پرداخت میکرد. این یکی دیگه از اتفاق هایی بود که سقوط اقتصادی سال 2008 رو سرعت بخشید. دلیلش هم ریسک پرداخت نشدن این قسط ها بود. همونطور که اشاره کردم بانکها شروع کرده بودند وام دادن به افراد کم درامد. اگر فیلم بیگ شورت که درباره همین موضوع ساخته شده و خیلی هم فیلم جالبیه، توی به قسمتی از این فیلم یکی از افرادی که وام میده به مردم میگه که ما حتی وام نینجا داریم. نینجا از حروف اول چهار تا کلمه نو اینکام نو جاب ساخته شده. یعنی به افراد بیکار و بدون درامد هم وام مسکن دادن. این وام ها قسط های خیلی ارزونی داشتند ولی خب با افزایش بهره بانکی این قسطها یه شبه دوبرابر شدن، این افراد هم دیگه توانایی پرداخت قسطهای این وام ها رو نداشتن. این عدم پرداخت قسط وام باعث شد که سود اون اوراق قرضه ای که بانکها به سرمایه دارا هم فروخته بود پرداخت نشه. هم سود اوراق قرضه و هم سود سی دی او ها پرداخت نمیشد. این وسط این سی دی او ها از همه بیشتر ضرر میکردند. چون سی دی او ها مخلوطی از وام های پرریسک با وام های کم ریسک بودن. همون چیزی که برای سرمایه گذارا جذابش میکرد باعث از بین رفتنش هم شد. درباره سی دی او ها صحبت کردیم ...حالا اگر قیمت خونه همینجوری میرفت بالا باز این مشکلات حل میشد. قیمت خونه از سال 2000 تا سال 2008 تقریبا دو برابر شده بود. اگر قیمت خونه همینطور بالا میرفت افراد کم درامدی که از پس قسط وامشون برنمیومدن میرفتن خونه رو میفروختن با وامش و این وسط یه سودی هم میکردند. درواقع خیلی از افرادی که رفته بودن سمت بازار مسکن به همین دلیل سود کردن و سرمایه گذاری بود. طرف میگفت یه مدت قسط وام و میدم و بعد از یه مدتی میفروشمش و یه سودی هم میکنم. یه نفر مثلا میرفت چهار تا خونه با وام مسکن میخرید. اما مشکل اینجا بوجود اومد که قیمت مسکن وارد حباب شد و بسیار گرون شد. اگر قیمت خونه میومد پایین برای افرادی که نمیتونستند قسط وام رو پرداخت کنن خیلی گرون تموم میشد. قیمت خونه از وام خونه کمتر میشد و اگر باز هم خونه رو میفروختن اخرش باز یه چیزی بدهکار میشدن. خونه رو با وامش میفروختن بازم سر به سر نمیشد و اخرش بدهکار میشدن. اگر خونه رو نمیفروختن باید قسط های خیلی گرون رو پرداخت میکردن که نمیتونستند از پسش بربیان. اگر خونه رو نمیفروختن و قسط رو هم پرداخت نمیکردن بانک خونه رو ازشون میگرفت. بهترین راهشون این بود که قسط خونه رو پرداخت کنن که اخرش حداقل خونه براشون بمونه و خونه بعد از چند سال دوباره گرونتر بشه و سرمایه اولیشون برگرده. اگر هم خونه بعد از چند سال گرون نمیشد که در نهایت خونه رو گرون خریده بودند. خلاصه اینکه قیمت خونه به همین دلایلی که گفتم اومد پایین. مردم قسط وامشون رو نتونستند پرداخت کنن و همین باعث شد قیمت خونه بسیار بیاد پایین و برای مردم بسیار مشکل درست کرد.این قضیه کم کم سرعت پیدا کرد. اوایل سال 2007 نزدیک به یک میلیون و سیصد هزار خونه توسط بانک بازپس گرفته شد. بسیاری از شرکت هایی که این وام ها رو تهیه میکردن ورشکست شدند. در انتهای سال 2007 نزدیک به دو میلیون و سیصد هزار خونه توسط بانک بازپس گرفته شد. این تازه اول ماجرا بود ...سرمایه گذارایی که سی دی او ها رو خرید بودن شروع کردن به فروختن این سی دی او ها به خاطر این قضیه پایین اومدن قیمت خونه. بسیاری از این سی دی او ها مثلا 70 درصد قیمت اولیه ارزش گذاری شده بودن و سرمایه گذارا حتی حاضر بودن با ضرر بفروشند چون میترسیدن کل سرمایشون از بین بره و ارزش این سی دی او ها کمتر بشه یا حتی به صفر برسه.اواسط سال 2007 یک بانک فرانسوی اعلام کرد که هیچ تقدینگی در بازار اواراق قرضه براساس وام مسکن وجود نداره. یعنی هیچ کس حاضر نیست این اوراق رو بخره.این شوک بزرگی به بازار وارد کرد. سرمایه گذارها سعی کردند هرچیزی که با مورگج باند ارتباط داره رو بفروشن. نه فقط خود مورگج باند بلکه هرچیزی که رابطه مستقیم با قیمت مورگج باند و قیمت خونه و سی دی او داره.البته که به همین راحتی نبود دیگه، گفتیم که خریدار وجود نداشت و هیچکس هم سراغ سرمایه گذاری بسیار ریسکی مورگج باند و سی دی او نمیرفت.سپتامبر 2007 اولین بحران بانکداری (Bank Run) اتفاق افتاد. بحران بانکداری یا هجوم به بانک یعنی وقتی مشتری های یک بانک بخوان پولاشون رو دربیارن ولی بانک به اندازه کافی پول نداشته باشه که پولشون رو پرداخت کنه. ممکنه بانک به اندازه تعدادی از مشتری هاش پول داشته باشه ولی وقتی به اندازه همه مشتری هاش پول نداره میگن بحران بانکداری اتفاق افتاده. اولین تجربه بحران بانکداری برای یک بانک انگلیسی به اسم نوردن راک (Northen Rock) اتفاق افتاد. دلیلش هم سرمایه گذاری های ریسکی توسط این بانک و همینطور قرض گرفتن و استفاده از اهرم توسط این بانک بود. مشتری های بانک پولشون رو میخواستن و بانک نمیتونست پولشون رو پرداخت کنه به همین دلیل هم دولت وارد میشه و نجات مالی یا (Bail Out) انجام میده. نجات مالی یعنی دولت و بانک مرکزی انگلیس اومد و پول به این بانک داد تا مشکلات بانک حل بشه و پول مشتری های این بانک بهشون برگردونده بشه. این اتفاق بی سابقه بود. آخرین بحران بانکداری در انگلیس نزدیک به 140 سال قبل در سال 1866 اتفاق افتاده بود.بعدش هم بیر استون (Bear Stearns) یکی از بزرگترین بانک های سرمایه گذاری یا صندوق تامین سرمایه، با ارزشی نزدیک به 13 تریلیون دلار تا مرز ورشکستگی پیش رفت. بیر استرنز که از نظر ارزش مالی پنجمین بانک سرمایه گذاری در امریکا به حساب میومد در طول چند روز چند میلیارد دلار از ارزش خودشو از دست داد. دلیلش هم خب احتمالا حدس زدید سرمایه گذاری بیش از اندازه اونها روی اوراق قرضه وام مسکن یا همون مورگج باند ها بود. وقتی یه سهام یا یه ارز سقوط میکنه و ارزششو از دست میده، طبیعتا اونهایی ضرر میکنن که روی اون ارز یا سهام سرمایه گذاری کردن. این اتفاقی بود که برای بیر استرنز افتاد. به همین دلیل هم تا مرز ورشکستگی رفتن. در نهایت هم توسط جی پی مورگن (J.P.Morgan) بزرگترین بانک امریکایی و دومین بانک بزرگ دنیا خریداری شدند. به ارزش هر سهم دو دلار. در حالیکه تا چند ماه قبل هر سهم بیر استون نزدیک به 180 دلار ارزش داشت. نزدیک به 90 درصد زیر قیمت خریداری شدند.دیگه از اینجا به بعد همه چی سرعت پیدا کرد. اینبار نوبت لیمن برادرز (Lehman Brothers) چهارمین بانک سرمایه گذاری از نظر ارزش مالی بود که مثل بیر استرنز ورشکست بشه. یک صندوق تامین سرمایه 150 ساله. لیمن برادرز 150 سال قدمت داشت، این همه ارزش داشت این همه اعتبار داشت. چهارمین صندوق تامین سرمایه امریکا بود هیچکس فکرشو نمیکرد که لیمن برادر به همیچین سرنوشتی دچار بشه. اما چون لیمن برادرز هم روی مورگج باند ها یا همون اوراق قرضه وام مسکن سرمایه گذاری کرده بودند بسیاری از سرمایه خودشون رو از دست دادند. البته لیمن برادرز یه کلاهبرداری های حسابداری کوچیکی اون زمان انجام دادن که نشون بدن همه چی خوبه اما خب بعدا فهمیدیم که اینطور نبود و همش دروغ و فریب بود و لیمن برادرز بعد از ماجرای پایین اومدن قیمت خونه و چیزایی که توضیح دادیم شروع کرده بود سرمایه هنگفتی از دست دادن و ارزش سهامشون 80 درصد کاهش پیدا کرد.ورشکستگی برادران لیمن بعد از 150 سال فعالیت در بازار سرمایهخلاصه اینکه دوشنبه سیاه اینبار اتفاق میفته و لیمن برادرز هم اعلام ورشکستی میکنه. اتفاق بسیار بسیار بزرگی که هیچکس نمیدونست تهش چی میشه و ممکن بود اصلا اخرالزمان اقتصادی بشه و کل اقتصاد دنیا از بین بره.لیمن برادرز 30 برابر سرمایه خودشون رو روی بازار مسکن و انواع مختلف از جمله همون اوراق قرضه سرمایه گذاری کرده بودند. این یعنی اگر بین 3 تا 5 درصد بازار مسکن افت قیمت پیدا میکرد اونها کل سرمایه خودشون رو از دست میدادند که همین اتفاق هم افتاد. این خیلی مهمه. این نشون میده که چقد داشتن با ریسک سرمایه گذاری میکردن. انگار اصلا به فکر هیچکس نرسیده که ممکنه همچین اتفاقی بیفته. دلیل اصلیش هم خب البته سود و طمع بوده دیگه. برای چند سال حسابی سود کردند و فکر میکردن که بازار مسکن همش قراره بره بالا. شاید فیلم بیگ شورت (The Big Short) رو دیده باشید که درباره همین موضوع ساخته شده. تو این فیلم که براساس واقعیت هم ساخته شده میبینیم که 3 تا گروه مجزا و بدون اینکه از همدیگه اطلاعی داشته باشند متوجه این قضیه میشن و این اوراق قرضه رو شورت میکنن. خیلی عجیبه که این سه تا گروه این قضیه رو فهمیدن و خود بانکدارها متوجه نشدند. شورت کردن یعنی اینکه طرف پیش بینی میکنه میگه که مثلا بازار طلا یا سهام یا مسکن میخواد بیاد پایین و مثلا ارزش فلان سهام کم بشه. قیمتش بیاد پایین. مثلا الان هر سهمی فلان شرکت 100 دلار ارزش داره و طرف پیش بینی میکنه که قراره از صد دلار بیاد رو 50 دلار. بعد میره و سهم قرض میکنه و به قیمت روز بازار یعنی صد دلار میفروشه. بهش میگن فروش استقراضی به زبان ما. طرف میره از هزار نفر مثلا سهم قرض میکنه میگه شما که نمیخوای سهمتو بفروشی این سهمتو یه ماه به من قرض بده من اخر این ماه مثلا یه دلار میزارم روش و بهت برمیگردونم خود سهم رو بهت برمیگردونم. بعد سهم قرضی رو میبره تو بازار میفروشه به قیمت روز همون صد دلار. یه ماه مثلا صبر میکنه بعد که قیمت اومد پایین رسید به 50 دلار میره و همون سهمی که فروخته صد دلار میخره پنجاه دلار و این وسط مثلا 50 درصد سود میکنه. توی فیلم بیگ شورت هم این سه گروه مجزا میرن بوسیله بیمه این اوراق اونها رو شورت میکنن و کلی هم سود میکنن.خلاصه اینکه لیمن برادرز که سقوط میکنه، دیگه سقوط و فروپاشی میفته تو سراشیبی و سرعت میگیره. دوشنبه 15 سپتامبر 2008 لیمن برادرز سقوط میکنه و نزدیک به 25 هزار کارمند این بانک هم از کار بیکار میشن.اینبار دیگه بانک بعدی برای اینکه از ورشکستگی فرار کنه میاد با یه بانک دیگه ادغام میشه. سومین صندوق تامین سرمایه بزرگ امریکا مریل لینچ (Merill Lynch) از ترس ورشکستی با بانک امریکا که یکی از چهار بانک بزرگ امریکا هست ادغام میشه و یه جوری خوشونو نجات میدن. با اینکار حداقل جلوی بیکار شدن کارمنداشون گرفته میشد. در طول فقط 6 ماه سه تا از پنج تا بانک سرمایه گذاری امریکا از بین میرن. بیر استرنز، لیمن برادرز، مریل لینچ.بعد از اینکه تقریبا اقتصاد امریکا و به طبع اون اقتصاد دنیا فلج میشه، یعنی کسی نمیتونه وام بگیره قرض بگیره، شرکت ها نمیتونن قطعات سفارش بدن، حقوق کارمندا پرداخت نمیشه و بسیاری از مردم بیکار و بی سرپناه میشن، دولت امریکا وارد کار میشه.اوضاع به قدری بد شده بود که ممکن بود کل اقتصاد دنیا از بین بره. ممکن بود قطارها و هواپیماها دیگه مسافر جابجا نکنن. ممکن بود آخرالزمان بشه آخرالزمان اقتصادی. بسیاری از شرکت های بسیار بزرگ دنیا نتونستند وام کوتاه مدت بگیرند، که در نتیجه نگرفتن وام کوتاه مدت حقوق کارمندا پرداخت نمیشد. اگر کاری انجام نمیشد. شاید به نظرتون اغراق بیاد ولی اوضاع در همین حدی که گفتم وخیم شده بود. به خاطر همین هم دولت ها وارد عمل شدن.دولت امریکا شروع کرد به نجات مالی بدنام معروف اونم با پول مردم. پول مالیات. 16 سپتامبر 2008 دولت امریکا اومد و یه وام 85 میلیارد دلاری داد به AIG یا همون (American International Group). دلیلش هم این بود که AIG بزرگترین بیمه کننده امریکا بود و اگر بزرگتری بیمه گذار امریکا از بین میرفت بسیار ریسکی بود. بین صندوق تامین سرمایه خصوصی و بیمه گذار بسیار تفاوت هست دیگه. از بین رفتن بیمه گذار روی همه چیز تاثیر میزاره و مثل بانک های خصوصی نیست.بوش رییس جمهور وقت امریکا اومد و سخنرانی اضطراری انجام داد. دولت امریکا به بانک ها 700 میلیارد دلار پول داد تا برن و سهام هایی که داشتن سقوط میکردن و بخرن تا جلوی سقوط بیشتر رو بگیرن. سهام هایی که اگر سقوط میکردن روی کل اقتصاد امریکا و دنیا تاثیر میزاشتن. این کار دولت امریکا موثر واقع شد و جلوی سقوط بیشتر گرفته شد. اما مردم بسیار خشمگین بودند به خاطر اینکه نزدیک به یک تریلیون دلار از پول مالیات مردم به بانک ها داده شده بود. تعدادی از مردم شروع کردن تظاهرات و جنبش اشغال وال استریت راه افتاد که هدفش تظاهرات توی وال استریت بود. مردم بسیار خشمگین بودند که دولت امریکا اومده بانکهایی که باعث این مشکل بودند رو نجات داده. اونها خواهان مجازات بانکدارها و بانک های بزرگ بودن.از طرفی اونهایی که طرفدار نجات مالی بانک ها بوسیله دولت امریکا بودن، میگفتن که افسردگی بزرگ در امریکا نزدیک به ده سال ادامه داشت، به خاطر اینکه دولت امریکا وارد اون ماجرا نشده بود. طرفدارای این بیل اوت میگفتن اگر دولت وارد عمل نشه اوضاع بسیار بسیار وخیم تر خواهد شد و ممکنه چند دهه طول بکشه تا اقتصاد امریکا دوباره سرپا بشه.تاثیر ماجرای فروپاشی روی اقتصاد دنیاخلاصه اینکه این بیل اوت اتفاق افتاد و کم کم اوضاع آرام شد. بانک مرکزی امریکا در نهایت 2.5 تریلیون دلار از این قرض ها و سهام های در حال سقوط رو خرید که در تاریخ بی سابقه بود. نه فقط امریکا بلکه انگلیس، ژاپن، استرالیا، کانادا و اتحادیه اروپا شروع کردن قرض های بانک ها رو خریدن.در یونان مردم شروع به تظاهرات کردند. بزرگترین ضربه اقتصادی رو اما ایسلند خورد. بزرگترین ضربه اقتصادی در تاریخ دنیا برای ایسلند در سال 2008 و در ادامه فروپاشی اقتصادی در امریکا اتفاق افتاد. بسیاری از بانک های این کشور ورشکست شدند و بازار سهام این کشور نزدیک به 80 درصد سقوط کرد. یکی از بانکهای ایسلند نزدیک به 12 برابر درآمد سالیانه این کشور قرض بالا آورد!!! مردم دست به تظاهرات زدند و دولت ایسلند هم نزدیک به 60 میلیارد دلار از این قرض ها را خرید. ایسلند بزرگترین ضربه رو در کل دنیا خورد که در تاریخ بی سابقه بود. اما جالبه که بدونید ایسلند تنها کشوری بود که بانکها و بانکدارهاشون رو بعد از این قضیه دادگاهی کردند و چند تا از این بانکدارها هم به حبس محکوم شدند.اما در امریکا و باقی کشورها هیچکدوم از بانک ها و بانکدارها دادگاهی نشدند. 5 نفر اول لیمن برادرز نزدیک به 2 میلیارد دلار از سرمایه باقی مونده این بانک رو بین خودشون تقسیم کردند و هیچکس هم هیچ کاری نتونست انجام بده!!!در امریکا، سال 2009 و دو سال بعد از شروع این فروپاشی، بازار سهام نزدیک به 50 درصد از ارزش خودشو از دست داد. 6 میلیون امریکایی بیکار شدند. بیکاری تا سال 2010 در امریکا و اروپا به 10 درصد رسید. تاثیر مستقیم این فروپاشی تا سال 2010 به شکل واضحی قابل لمس بود. نزدیک به 8 میلیون امریکایی بی سرپناه شدند و خونه خودشون رو از دست دادند.همونطور که اول اشاره کردم اختراع بیت کوین هم نتیجه مستقیم این ماجرا بود. یک یا چند نفر به نام ساتوشی ناکاموتو، برای مقابله با قدرت گرفتن بی اندازه بانک ها سعی کردن که تراکنش های مالی رو از انحصار بانک ها خارج کنن و دست به ساختن پولی زدن که تورم نداره چون تعداد محدودی داره و قابلیت چاپ بی نهایت رو نداره. همون کاری که بانک ها به راحتی انجام میدن و تورم رو با اینکار افزایش میدن.حالا از کجا میدونیم بیت کوین نتیجه همین ماجراست؟ چون بلاک جنسیس یا اولین بلاک بیت کوین، به صفحه روزنامه ای اشاره میکنه که تیترش همین ماجراست. خود بیت کوین هم یکسال بعد از این ماجرا عمومی شد. یعنی سازنده بیت کوین همون سال 2008 اینا دست به کار شده.پیام مخفی ساتوشی ناکاموتو در بلاک جنسیس بیت کوین، اشاره به روزنامه ای دارد که تیترش درباره بحران بانکداری سال 2008 است. تیتر روزنامه اشاره به نجات مالی بانکها توسط دولت دارد.اقتصاد دنیا بعد از سال 2010 کم کم شروع به بازیابی کرد اما هیچوقت به طور کامل این اتفاق نیفتاد. درامد سالیانه بسیاری از کشورها از جمله خود امریکا زیر خط ترندیه که قبل از سال 2008 بود. به دلیل اینکه کشور امریکا و بانک ها و موسسات مالی امریکا با تمام دنیا در ارتباط و تراکنش هستند، طبیعتا کل اقتصاد دنیا ضربه خورد از جمله کشور ما. مردم کل دنیا از سال 2008 به بعد نسبت به قبل فقیرتر شدند و توانایی مالی کل مردم دنیا کم شد. مثلا در امریکا گفته میشه که کسی که در سال هایی که این ماجرا اتفاق افتاد کار میکرده، نزدیک به 70 هزار دلار به طور میانگین از درامدش در طول این سالها کم شده. ممکنه که نسل جوون تر خیلی با این ماجرا آشنا نباشند و خیلی تحت تاثیر این ماجرا قرار نگرفته باشند، اما به صورت غیر مستقیم درآمدشون تحت تاثیر قرار گرفته. اگر این ماجرا اتفاق نمیفتاد همه افراد دنیا الان کمی ثروتمندتر بودند. حالا یه سری بیشتر یه سری کمتر.یکی از دلایل اینکه خانواده ها فرزند کمتری هم دارند همین موضوع هست. مخصوصا همون سالهای 2080 تا 2010 تعداد فرزندان متولد شده نسبت به قبل کمتر شد.حباب همه چیز اسمِ دیگه این ماجراست. اول مسکن و بعد سهام و بعد هم باقی بازارها وارد حباب شدند. بعد از این ماجرا بانک مرکزی کشورها قدرت بشتری گرفت. بانک مرکزی امریکا نرخ سود و بهره رو بسیار پایین قرار داد تا اقتصاد بازیابی بشه. اما این کار باعث شد که در نهایت بیشتر قرض گرفته بشه و شرکت ها و مردم بیشتر زیر قرض برن، چون بهره کمتری پرداخت میکردند. رشد شرکت ها به بانک مرکزی وابسته شد که نرخ بهره رو پایین نگه داره. افرادی که به موسسات مالی و بانک ها نزدیک بودن بسیار ثروتمند شدن چون از بهره کم بیشترین استفاده رو میکردن. پول با بهره کم قرض میکردن و میبردن بازارهای پرسودتر سرمایه گذاری میکردن. ثروت افراد ثروتمند یا همون 1% از سال 2008 به بعد تقریبا 3 برابر شد، در حالیکه باقی مردم و طبقه متوسط فقیرتر شدن.بعد از کرونا و پندمیک هم دولت ها شروع کردن به چاپ پول بیشتر که باعث تورم شد. بانک مرکزی امریکا که برای یک دهه بهره بانکی رو بسیار پایین نگه داشته بود، کم کم بهره رو داره میبره بالا که ممکنه به اقتصادی که به بهره پایین عادت داشته شوک وارد کنه. ممکنه که توی یکی دو سال اخیر بعد از کرونا شنیده باشید که دنیا داره وارد یه رکود اقتصادی دیگه میشه. تورم توی چند سال اخیر بیشتر شده و جنگ روسیه و اوکراین باعث شده که قیمت انرژی و بنزین در دنیا و اروپا بیشتر بشه. اینکه وارد رکود اقتصادی میشیم یا نه هنوز درست مشخص نیست.مقصر اصلی فروپاشی اقتصادی سال 2008 همونطور که اشاره کردیم بانک ها و موسسات مالی بودند که به خاطر طمع بیش از اندازه باعث شدند که بسیاری از مردم دنیا تحت فشار اقتصادی شدیدی قرار بگیرند. اما خب گفتیم که هیچکدوم از مقصران اصلی این ماجرا حتی به دادگاه هم کشیده نشدند و تقصیر و انداختن گردن افراد دیگه. افراد فقیر، مهاجران و ...دولت اوباما سال 2010 قانونی وضع کرد که شفافیت مالی بانک ها و موسسات مالی رو افزایش میداد تا جلوی اتفاق شبیه به فروپاشی اقتصادی سال 2008 گرفته بشه. این قانون باعث میشد که دولت بیشتر مراقب بانک ها و موسسات مالی باشه. اما خیلی جالبه بدونید که این اوراق قرضه وام مسکن و سی دی او ها که باعث بوجود اومدن این ماجرا شدند، به شکل و اسم دیگه ای بوجود اومدن. اینبار به جای اینکه روی وام مسکن مردم ساخته بشن، روی قرض شرکت ها ساخته شدن. به پایان این قسمت رسیدیم. امیدوارم که خوشتون اومده باشه. اگر درباره هرکجای این قسمت سوالی داشتید در قسمت کامنت ها بنویسید تا راهنمای کنیم. به نظر ما فهمیدن این جور ماجراها و داستان های واقعی که زندگی ما رو تحت تاثیر قرار داده بسیار مهمِ، مخصوصا ماجرایی به این بزرگی. وی واای مدیا رو در شبکه های اجتماعی دنبال کنید تا از انتشار قسمت های بعدی مطلع بشید. نسخه صوتی پادکست رو میتونید از ناملیک، کست باکس، اسپاتیفای، انکر و گوگل پادکست بشنوید. نسخه تصویری رو میتونید از یوتیوب ببینید. نسخه متنی هم که در ویرگول منتشر میشه.با انتشار قسمت های بیشتر و جذب مخاطبان بیشتر ما پادکست رو در پلتفرم های دیگه هم قرار میدیم. از شما خواهش داریم تا با لایک کردن، کامنت گذاشتن و دنبال کردن به ما کمک کنید تا بتونیم با انگیزه و انرژی بیشتر ادامه بدیم. تا قسمت بعدی خدانگهدار...لینک نسخه صوتی و تصویری رو میتونید از لینک تیری دریافت کنید. https://linktr.ee/weewhy.media لینک Cast Box https://castbox.fm/episode/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B2%DB%B0%DB%B0%DB%B8-id5311250-id579004538?utm_source=website&utm_medium=dlink&utm_campaign=web_share&utm_content=%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%D9%84%20%DB%B2%DB%B0%DB%B0%DB%B8-CastBox_FM لینک اسپاتیفای https://open.spotify.com/episode/1PrZSABSigdnPKHeYfUcHI?si=pl53uZOyTmOhBgfBwoFzWQ