کمی درنگ (1)

در این مدت مطالب مختلفی دیدم. بد نیست تأملی بر برخی از این مطالب بشه.1. تحلیل کودتای مخملی با اسم رمز «مهسا امینی» نوشته آقای سمیعیدر این متن، آقای سمیعی در ابتدا جامعه ایرانی رو به پنج گروه مردمی تقسیم می‌کنه. ملاک تقسیم چیه؟ منافع مادی و عینی و ایدئولوژی ذهنی.توصیه می‌کنم قبل از ادامه متن اصلی مطالعه بشه. بهرحال، از نظر آقای سمیعی، تاریخ جامعه ایرانی (حداقل تاریخ معاصرش) حاصل مبارزات این 5 گروهه. این 5 گروه با هم تضاد منافع و ایدئولوژیک دارند و در نتیجه همیشه در کشمکش با یک‌دیگراند. ممکنه در دوره‌هایی ائتلافاتی میان گروه‌های مختلف شکل بگیره، اما از نظر این آقا، امکان نداره جامعه ایرانی به وحدت برسه. چون اساسا منافع و هویت برخی از این گروه‌ها ناقضِ منافع و هویت سایر گروه‌ها است. نه فقط جمهوری اسلامی که هیچ حکومت دیگری هم قادر نیست منافع این گروه‌ها رو هم‌گرا کنه. این آقا، در نهایت، نتیجه می‌گیره که دولت نباید خواسته‌های برخی گروه‌ها رو جدی بگیره. نقل از متن:سیاست کلی نظام جمهوری اسلامی بر پایه همگرایی با اقشار ملی و مذهبی است. به این معنا که بطور همزمان، ایدئولوژی ملی گرایی و ایدئولوژی مذهبی مورد تایید نظام است ... بنابراین دایره شمول نظام جمهوری اسلامی در حالت عادی اقشار ملی سکولار، ملی مذهبی، و مذهبی قومی را در بر می گیرد ... دو گروه باقی مانده، یعنی قومی سکولار و جهان وطنی سکولار با هیچ طرفندی قابل جمع شدن با سه گروه دیگر در یک جبهه واحد نیستند. این واگرایی اجتماعی در جامعه ایران ذاتی است و هیچ حکومتی نمی تواند بطور همزمان با همه مطالبات متناقض و متنافر اقشار مختلف مردم همسو باشد.در مورد این نحوه تحلیل باید بگم که این تحلیل اساساً مارکسیستیه. مارکسه که تاریخ همه جوامع رو حاصل مبارزات طبقاتی در نظر می‌گیره. از نظر مارکس جامعه به طبقات مختلفی تقسیم میشه که هر کدام منافع مادی مشخّصی دارند و اگه این منافع در تضاد با منافع طبقات دیگه باشه، طبقات وارد جنگ و جدل میشن.درسته که آقای سمیعی ایدئولوژی رو هم وارد می‌کنه، اما اساس تحلیل، یعنی نوع نگاه به دولت و نوع نگاه به گروه‌های مردمی، مارکسیستیه. در نقد این نگاه باید گفت که گروه‌های مردمی (یا اجتماعی) موجود در جامعه هم همانند بنی‌آدم سعدی، اعضای یک پیکراند. پیکر انسان یه کلِّ واحده که از اعضای مختلف تشکیل شده. هر عضوی به‌طور اختصاصی یه کارکرد مشخّص داره و این کارکرد در نهایت در خدمت کلّ پیکره. اما خب نکته این‌جاست که این هم‌گرایی و وحدت حاصل عمل عقل یا روحه. این عقله که با واسطه مغز بین تمام اعضاء هماهنگی ایجاد می‌کنه. اگه عقل فقط یه لحظه از وظیفه خودش غافل بشه، هرج و مرج ایجاد میشه. اگه یه لحظه یکی از این اعضاء تلاش کنه از حدِّ خودش تجاوز کنه (چیزی که در سرطان شاهدش هستیم)، حیات کلّ به خطر می‌افته.یک جامعه، یک ملت یا یک امت یک پیکر واحده که متشکل از گروه‌های کثیره. هر کدام از این گروه‌ها کارکرد و منافع مختص خود دارند. ممکنه منافع یک گروه در تضاد با گروه دیگه باشه، اما دولت (یا نظام حکومتی) در مقامِ عقل و روحِ ملت، وظیفه داره میان این گروه‌ها وحدت ایجاد کنه. مسأله اینه: هر کدام از این گروه‌ها برای خودش فعالیت داره و به دنبال منافع خودشه، اما دولت باید تعادل برقرار کنه. نباید اجازه بده هیچ گروهی بر دیگران غلبه کنه. پس، مسأله این نیست که دولت با چی طرفه، مسأله اینه که وظیفه داره وحدت ایجاد کنه. این‌که فکر کنیم فلان جامعه ذاتاً واگرا است، پس دولت اساساً نباید به خواسته‌های فلان گروه توجهی نشان بده، کودکانه است. دولت وظیفه داره همگرایی و وحدت ایجاد کنه. چطور؟ برای این‌که ببینیم چطور میشه همگرایی ایجاد کرد، اول باید ببینیم واگرایی چطور ایجاد شده.البته آقای سمیعی معتقده این واگرایی ذاتی جامعه ایرانه اما خب از طرف دیگه، دشمن موفق شده از طریق رسانه این واگرایی رو تشدید کنه.در نقد این نوع تحلیل هم باید گفت که این نگاه، اساساً یه نگاه پوزیتیویستیه و حاصل فهم انتزاعی (چیزی که هگل بهش میگه verstand). از نظر فهم انتزاعی، تضادها همیشگی و ثابت‌اند و امکان از بین بردن تضاد نیست. اما مسأله اینه که این تضاد منافع و ایدئولوژیک از اول وجود نداشته، به دلایل اقتصادی و سیاسی مختلف پدید آمده و طبیعتا اگه ریشه‌ها رو بشناسیم، قادر خواهیم شد با اتخاذ خط‌مشی‌های سیاسی و اقتصادی درست، تضاد رو از بین ببریم. آقای سمیعی به دلیل نگاه پوزیتویستی و این‌که در مرتبه فهم انتزاعی هستند، از این مسأله غافله.نکته اینه: اگه گروهی داریم که منافعش در تضاد با منافع ملی و همگانه، این گروه به این دلیل پدید آمده که در گذشته، برای مثال، یه سری از مسئولان در قوای مجریه و مقنّنه سیاست‌هایی اتخاذ کردند که به دلال جایزه می‌داد و تولیدکننده رو ناامید می‌کرد.یه مثال از یه آدم عادی می‌زنم. فردی رو می‌شناسم که حداقل از 17، 18 سالگی کار می‌کنه و ثروتی رو که در این مدت جمع کرده، صرف خرید خانه و طلا کرده. این آدم الان در چهل سالگی تصمیم گرفته کار رو تعطیل کنه و صرفاً از طریق اجاره خانه‌هاش امرار معاش کنه. چه اتفاقی می‌افته که یه فرد کاری در نهایت به چنین نتیجه‌ای می‌رسه؟ خود فرد هم مقصّره، اما مسلماً قانون ایراد داره. این‌جا فردی داریم که منفعت‌اش در افزایش قیمت خانه و اجاره‌بها است. منفعت این آدم در تضاد با منافع تمام اجاره‌نشین‌هاست. نه فقط این آدم که خیلی‌های دیگه هم هستند که از همین راه امرار معاش می‌کنند. دلیل این وضعیت هم اینه که قانون ما اجازه داده مسکن تبدیل به کالا بشه. مسکن کالا نیست. مسکن یکی از حقوق اولیه افراد جامعه است. دولت باید این رو بفهمه و از حوزه مسکن کالازدایی کنه. تا زمانی‌‌که قانون اجازه میده یه عده سودجو از طریق مسکن امرار معاش کنند، وضعیت همینه (البته حقیقت اینه که قانون اساسی کشور ما هم مسکن رو حقّ در نظر گرفته، شاید باید بگم متأسفانه مسئولان قانون رو اجرا نمی‌کنند. یا شاید هم اجرا نمی‌کردند، چون به نظر می‌رسه میشه به آقای رئیسی امیدوار بود. آینده مشخص می‌کنه).پس، این تضادها قابل رفع‌اند و وحدت ممکنه، اگه دولت، دولت باشه (نه من در حدی هستم و نه این متن قراره مشخّص کنه برای ایجاد همگرایی و وحدت چه کارهایی لازمه. اما مسأله اینه که اگه عزم وجود داشته باشه، ایجاد وحدت ممکنه و این بر عهده متخصّصان و اولیای اموره).البته یه نقد دیگه هم به آقای سمیعی وارده. یه نوع عدم انسجام فکری در متن این آقا مستتره. برای مثال، در ابتدا میگن که این تضاد و واگرایی ذاتی جامعه ایرانه، اما در جواب یکی از نظرات، (حداقل در زمینه فرهنگ) رسانه‌های دشمن رو عامل اصلی واگرایی معرفی می‌کنه. نقل از متن:محمود خان، من فکر می کنم استفاده از اصطلاح کلی «مردم» برای ارجاع به جامعه واگرای ایران بیشتر به پاک کردن صورت مساله شباهت داشته باشد. اگر چشممان را به روی واقعیت های میدانی ببندیم نتیجه این می شود که به سادگی فریب تصاویر غیرواقعی و دنیای موازی که رسانه های معاند و لشکر ترولهای فضای مجازی ایجاد کرده اند را می خوریم. این فرهنگ مردمی که شما از آن یاد می کنید حاصل سالها فرهنگ سازی همین رسانه هاست که بدون هیچ محدودیتی چشم و گوش ایرانیان را در انحصار خود داشته اند. قطعا سیاستهای فرهنگی که صهیونیست ها و سعودی ها برای جهت دهی به فرهنگ ایرانیان تعریف می کنند بر پایه منافع ملی ایرانیان نیست. اگر قرار باشد با همین فرمان جلو برویم، یقین بدانید کار به جایی که مطلوب شما و بخش اعظم مردم ما (شامل بخش اعظم مخالفان نظام) باشد نخواهیم رسید.حالا سوای این‌که نظرات آقای سمیعی انسجام دارند یا نه، نقدی که به این نگاه اخیر وارده اینه که فراموش می‌کنه جمهوری اسلامی چهل ساله مسئولیت نهادهای فرهنگی و تربیتی این کشور رو بر عهده داره. چهل ساله که کتاب‌های مورد تأیید حکومت در مدارس تدریس میشه، چهل ساله که روحانیت در مدارس حضور داره، چهل ساله که روحانیت در صداوسیما حضور داره، چهل ساله که هر فیلم و سریالی که تولید میشه، یه روحانی رو به عنوان مشاور مذهبی داشته.شکی نیست رسانه‌های دشمن اثرگذاراند، اما بالاخره روحانیت (به عنوان نماینده حکومت یا دولت) هم یه رسانه در اختیار داشته و قادر بوده اثرگذاری کنه. اینکه شکست خورده، تقصیر خودشه نه هیچکس دیگری و قبل از هر کس، باید خودش رو نقد کنه. اینکه فکر کنیم فرهنگ نوجوانان امروز فقط و فقط حاصل رسانه‌های معانده، یه منطق کودکانه است، منطق کودکی که هر وقت زمین می‌خوره، زمین رو دعوا می‌کنه. در نهایت، راهکار آقای سمیعی، باز هم مطابق انتظار، اینه که بریم در لاک خودمان (من در مطالب مختلف سعی کردم توضیح بدم رسانه‌های مختلف مثل صداوسیما و یا مدرسه چطور باید عمل کنند تا انسان متفکّر تربیت بشه و حقیقت اینه که امروز در این شرایطی که رسانه‌های معاند ما رو احاطه کردند، بیشتر از هر چیزی به انسان متفکّر نیاز داریم).2. نگاهی به اتفاقات اخیر: آیا انقلابی در راه است؟ نوشته آقای سبحانیاین متن برخلاف متن قبلی متن خوب و منصفیه. اما یه نقد بهش وارده.به نظر می‌رسه آقای سبحانی معتقدند عصر انقلاب تمام شده. من هم با این گزاره موافقم. اما ایشان معتقدند دلیل این مسأله نبود ایدئولوژی در بین انقلابیون و به‌طور کلی در جهان معاصره؛ ایدئولوژی‌ها از بین رفتند و به همین دلیل، دیگه انقلابی ممکن نیست. من معتقدم عصر انقلاب تمام شده، نه به این دلیل که انقلابیون ایدئولوژی ندارند، به این دلیل که حکومت‌ها قادراند به راحتی انقلابیون رو سرکوب کنند. انقلاب عملاً یه جنگه. یه طرف این جنگ یه سری مردم بی‌تجربه و نامنسجم داریم که نه اتحادی دارند و نه حتی ابزار مناسبی برای ارتباط با هم‌دیگر؛ اما در طرف مقابل، یه نیروی مجرّب داریم که برای مقابله با چنین وضعیتی آموزش دیده. با مطالعه تاریخ می‌فهمیم که تا زمانی‌که نیروهای انتظامی، امنیتی و حتی نظامی پشت سر حکومت مستقر باشند، امکان انقلاب وجود نداره (شاید به نظر برسه مورد انقلاب فرانسه استثناء باشه، اما استثناء نیست. مسأله اینه که حکومت‌های بعد از 1789 با عبرت‌گرفتن از مورد فرانسه تجربه بیشتری در نحوه برخورد و مقابله با انقلابیون کسب کردند).البته، به‌طور خاص در مورد این اعتراضات و این‌که این اعتراضات به انقلاب منجر نخواهد شد، به نظرم یه دلیل دیگه هم وجود داره. حکومت جمهوری اسلامی پایه‌های مردمی داره. از اول، مردم این حکومت رو تشکیل دادند. اگرچه که قبول دارم امروز در مقایسه با چهل سال پیش، افراد کمتری حکومت رو خودی در نظر می‌گیرند. دلیلش دو تا چیزه: سیاست‌های فرهنگی مبتنی بر سرکوب و اجبار و البته سیاست‌های کلان اقتصادی که به سود یه اقلیت و به زیان اکثریت بودند (باز هم باید بگم که در مورد سیاست‌های اقتصادی به نظر می‌رسه تغییرات مثبتی در حال انجامه).و اینکه در مورد این اعتراضات، برخلاف آقای سبحانی معتقدم معترضان واجد یه نوع ایدئولوژی پست‌مدرن‌اند. حتی میشه رگه‌هایی از پست‌مدرنیسم رو در نظرات کاربران معترض موجود در ویرگول دید. مثلا این و این متن رو ببینید. در نظر نویسندگان نه حقیقت مطلقی وجود داره نه باطل مطلقی. یا خیلی‌ها هستند که خواستار ایجاد یه نوع فضای تساهل و رواداری در جامعه هستند، مسجد در کنار میخانه. این صرفا یکی از بی‌شمار مکالماتیه که این مدت زیاد در ویرگول رخ داده:خب یک نفر میخواد خواننده بشه! میخواد ازادانه توی کوچه خیابون های کشورش برقصه و این چیزیه که دوست داره! گناه اونو به پای تو مینویسن؟ نه! تو اگر خودتو حفظ کنی صدبرابر بیشتر برات سواد نوشته میشه،من توی المان بزرگ شدم و هرکسی یک حق های داره و هر ادمی از بچه تا بزرگ خودش یادگرفته چطور باشه اعتقادشو حفظ کنه! حتی یک دختر مسلمون دوسال کوچیک تر از من یک بار توی مدرسمون اومد به من گفت که موهات یکم از روسریت بیرونه! و اون به اعتقادش پایبند بود توی جای که راحت میتونه با پسرا دوست باشه و هرکاری دلش میخواد بکنه،هر ادمی اگر خودشو درست کنه و دینش درست باشه میتونه خودشو حفظ کنه! خدا کجا گفته باید همه مسلمون باشن و خودشونو بپوشونن و اینطوری باشن تا دین درست باشه و بقیه به گناه نیفتن؟! کسی که بخواد دینشو حفظ کنه مطمئن باش دینشو حفظ میکنه. من وقتی توی المان قران فارسی رو نداشتم میرفتم مساجد و دنبال کتاب هایی با ترجمه المانی میگشتم! حجابمو توی جای که میتونستم هر کاری بکنم حفظ کردم!پس کسی که دینش به راحتی بلرزه دیگه دین دار نیست!! کاش یکم تامل کنید...البته خواسته‌هایی هم وجود داره مبنی بر اینکه حکومت سکولار باشه، اما این خواسته‎‌ها مبتنی بر ارزش‌های مدرنیته نیست. به نظر می‌رسه اکثر معترضان مخالف هر نوع امر مطلقی هستند و این آزادی پست‌مدرنه. البته قبول دارم این‌طور نیست که همه معترضان پست‌مدرن باشند یا حتی آگاهانه پست‌مدرن باشند، اما چیزی که ازش دفاع می‌کنند، ارزش‌های پست‌مدرنه. مشخّصا منکر این مسأله هستند که تمام اعضای جامعه مجبور باشند از یه سبک زندگی پیروی کنند. خواسته‌هایی مربوط به اصلاح نظام اقتصادی هست، اما بیشترین دغدغه مربوط به سبک زندگیه (لازمه که آزادی پست‌مدرن نقد بشه، اما این یه مطلب جدا می‌طلبه).ارسطو معتقده برای بررسی انقلاب‌ها، باید سه علت فاعلی، غایی و مادی هر انقلابی رو بشناسیم. قبلاً در این متن گفتم که علت فاعلی نیروییه که انقلاب رو پیش می‌بره (سوژه انقلاب). علت مادی زمینه‌های مادی وقوع انقلابه. اما علت غایی، مقصود نهاییه که انقلاب برای رسیدن بهش صورت می‌گیره، یعنی غایت انقلاب. در مورد این اعتراضات هم میشه گفت که علت غایی‌اش رسیدن به جامعه‌ای پست‌مدرنه.پ.ن 1: جهت طولانی‌نشدن متن، فعلا تا همین‌جا باشه، در یه مطلب دیگه علت‌های فاعلی و مادی رو بررسی می‌کنم. پ.ن 2: شکی نیست این اعتراضات از بیرون هم خط می‌گیره. اما کودکانه است اگه مثل برخی‌ها ریشه‌های داخلی رو فراموش کنیم و صرفاً به این بچسبیم که «کار، کار انگلیسه». لازمه که علل داخلی این اعتراضات بررسی بشه (شاید هم عنوان این متن باید باشه تحلیل اعتراضات اخیر)