بررسی چرایی عدم توسعه نیافتگی سیستان و بلوچستان

به نام خدا«بررسی چرایی عدم توسعه نیافتگی استان سیستان و بلوچستان»در زمان فعلی و با توجه به عدم محرومیت زدایی و توسعه اقتصادی و صنعتی از مناطق مرزی درآمد آنها از هر راهی را میتوان اینگونه معنا کرد؛ آنچە کە شکم را سیر کند نە آنچە کە فرد را در رفاە قرار دهد.از آنجا که عدم توسعه شهرهای مرزی و فقر اقتصادی مردمان آن که خود دلیل جذب آنها به مشاغل کاذب است از جنبه ای بنیانی ترین معضل حل نشده دولت های مختلف کشور در مورد مستضعفان و محرومان بشمار میرود و دارای ابعاد گسترده ای است که سایه خود را به نحو وسیعی بر ابعاد دیگر روابط و مناسبات اجتماعی و سیاسی آنان نیز افکنده است و همچنین با توجه به تشکل های قوی اقتصادی نیمه خصوصی یا شبه دولتی در کشور که به نحو سازمان یافته میتوان گفت استثمار مستضعفین و محرومان برخاسته اند مسئله گسترش نگاه به آنان و کمک به رفع عدم توسعه مناطق مرزی سیستان و بلوچستان برای مقابله با ویژه خواری این سازمانهای استثماری_اقتصادی در کشور دارای اهمیت خاصی است.متاسفانه دولت ها با سیاست های محرومیت زدایی غلط و درمان مقطعی به جای ریشه ای معضل به مانند در دسترس گذاشتن سوخت (حال به شکل سهمیه یا غیر) به عنوان راهکار درامدی باعث ترغیب بیشتر سوختبران به قاچاق و تداوم فعالیت آنان شده است در این مورد با ذکر داستان اثر کبری نتیجه کامل اقدام غلط دولت را بیان میکنم؛در قرن ١٨ زمانی که انگلیس‌، هند را به استعمار خود درآورده بود تعداد مارهای کبری در سطح شهر دهلی زیاد بودند و دولت هم برای مدیریت بحران تصمیم گرفت برای هر مار مُرده‌ای که مردم تحویل دهند جایزۀ نقدی به آن‌ها پرداخت کند.این تصمیم در ابتدا با تحویل مارهای مردۀ زیادی توسط مردم، موفق به نظر می‌رسید و همه منتظر بودند که در طول زمان تعداد مارهای کبری کمتر شود اما در نهایت تعجب تنها تعداد مارهای مرده‌ای که مردم تحویل می‌دادند هر روز بیشتر می‌شد .دولت از پیامد این کار غافل شده بود زیرا بسیاری از مردم فقیر دهلی با تصور اینکه این کار درآمد خوبی دارد به پرورش مار روی آورده بودند.البته این آخر ماجرا نبود و زمانی که دولت اعلام کرد که دیگر برای مارها جایزه نمی‌دهد فقرا نیز مارهایی که پرورش داده بودند را در هر طرف شهر رها کردند . بنابراین جمعیت مارهای کبری نه تنها کاهشی پیدا نکرد بلکه وضعیت از روز اولش هم بحرانی‌تر شد، از این پدیده در علوم سیاسی به نام اثر کبری یاد می‌شود .اثر کبری یعنی نداشتن افق تصمیم‌گیری مناسب درحل مسائل که می‌تواند عواقب پیش‌بینی نشده و خطرناکی را به همراه داشته باشد چیزی که دقیقا در تصمیمات کلان مدیران ارشد شاهد آن هستیم و به نوعی به جای ماهیگیری یاد دادن ماهی آماده در اختیار قرار میدهند و به بیان واضح تر نه تنها در رفع مشکل اقدام نمی‌کنند بلکه با درمان مقطعی باعث تلنبار شدن معضلات و مشکلات و حادتر شدن آن میشوند که میتواند عواقب خطرناکی برای کل کشور ایجاد کند.از این رو لازم است که دست اندرکاران جامعه با دقت بیشتری به این مهم پرداخته و دلایل و موانع این عدم موفقیت گسترش رفاه و توسعه اقتصادی را شناسایی نموده و امکانات و پتانسیل و ظرفیت ها موجود را با سیاست هوشمندانه و ظرافت بیشتر بررسی نمایند.از مشکلات اصلی شهرهای مرزی بویژه شرق ایران بیکاری و عدم اشتغال زایی و به دنبال آن مشکلات اجتماعی و اقتصادی است که بیکاری باعث افزایش اشتغال کاذب و قاچاق می شود.از عوامل ایجاد و گسترش قاچاق در مناطق مرزي میتوان بهبیکاري و فقر؛شرایط محیطی نامساعد؛تحصیلات پایین و عدم وجود آموزش مهارت و تخصص؛عدم سرمایه گذاري و خروج سرمایه بومی از این مناطق؛انتفاع گروههاي خاص از تداوم قاچاقمهاجرت قشر متخصص و دانش آموخته به شهرهاي توسعه یافته تر و شیوة زندگی قبیله ای و فرهنگ عشیره ای این مناطق هم در ایجاد وگسترش این پدیده تأثیرگذار است.از عوامل تخصصی عدم توسعه و اشتغال کاذب نیز میتوان به دوری از مرکز و عدم توجه دولت ها به مرزها به دلیل واقع شدن در مناطق پیرامونی و دور از مرکز چراکه امکان بهره برداري از منابع آنها کمتر از مناطق نزدیک بهمرکز است.عدم توجه به گردشگري، عدم ایجاد بازارچه هاي مرزی رسمی،عدم توسعه خدمات،عدم جذب سرمایه هاي خارجی، عدم همکاري باهمسایگان مرزي(پاکستان و افغانستان)، عدم توسعه شبکه حمل ونقل میباشند.اثرگذارترین و کاربردی ترین راه برای ایجاد امینت پایدار مرزها نیز در چارچوب حل معضل قاچاق که نتیجه فقر و محرومیت مردمان سیستان و بلوچستان است باید دید که توسعه زیرساختهاي (اقتصادي، اجتماعی و خدماتی)، افزایش سهم بودجه مناطق مرزي، ایجاد مناطق آزاد تجاري و توسعه صنعت گردشگري و تشکیل بازار مشترک با کشورهای همسایه از راهکارهای آن میباشد که در اینجا میتوان به عنوان یک پیشنهاد به شرح زیر در دستور کار مدیران ارشد کشوری قرار گیرد؛ تصمیم گیران رده بالاي کشور با اجماع نظر در رابطه با مدیریت و حل بحران عدمتوسعه این مناطق باید توجه ویژه ای به؛توسعۀ زیرساختهاي اقتصادي با توجه به تواناییهاي این مناطق در بخشگردشگري و کشاورزي؛اعطاء تسهیلات تشویقی در راستاي جذب سرمایه گذاران داخلی و خارجی؛ توجه به توسعه هوشمند مناطق مرزی به ویژه روستاهاي صفر مرزي با هدف تقویت معیشتی وافزایش همکاري با همسایگان مرزي به منظور جلوگیري از بی نظمی و بی ثباتی وتأمین امنیت اقتصادي در مرزهاي دو کشور؛تقویت زیرساختهاي ارتباطی(ریلی_جاده) این مناطق در جهت تسریع جابه جایی کالا توسعه صنایع کوچک و صنایع سنگین؛استفاده از نیروي انسانی متخصص و بومی براي مدیریت و اداره این مناطقجلوگیري از اقدامات تنش زاي نهادهاي امنیتی و انتظامی در مواجه با مردم و حتی سوختبران،توسعه سازمانهاي مردم نهاد،پرهیز از نگرش امنیتی به این مناطق و توجه به برقراري امنیت پایدار در تمامبخشهاي اقتصادي، اجتماعی و غیره براي افزایش سرمایه گذاريهاي داخلی وبخشهاي اقتصادي، اجتماعی و غیره براي افزایش سرمایه گذاريهاي داخلی وخارجی، بهره برداري و واگذاری سهام معادن موجود به مردم بومی در جهت توسعه این مناطق؛ایجاد مناطق آزاد تجاري و گسترش بازارچه های مرزی به دلیل توانایی آنها در جهت توسعه فعالیتهاي بازرگانیو مهم تر از آن ایجاد بازار مشترک با کشورهای همسایه(پاکستان_افغانستان) کنند.در سال های پس از انقلاب (بویژه چندسال اخیرا) زمزمه تشکیل بازار مشترک (که خود نوعی از عنوان عام اتحادیه های اقتصادی میباشد)اندک اندک شکل گرفته و حتی پای خود را به محافل علمی و سیاسی جامعه کشانده است.در این راستا میتوان با تشکیل بازار مشترک اسلامی بین ایران_افغانستان و پاکستان بسیاری از مشکلات این مناطق را مرتفع و زمینه لازم برای بهبود شرایط مناطق سیستان و بلوچستان را شاهد باشیم.پس از پیروزی انقلاب اسلامی با تاکیدی که این حرکت بر اتحاد مسلمین و مستضعفین داشت و با توجه به اصرار مصرح قانون اساسی و رهبری انقلاب بر این مطلب جهت گیری کلی سیاستگذاری در جمهوری اسلامی در ابعاد اقتصادی و نظامی و حقوقی و.. میبایست به گونه ای باشد که این آرمان اساسی را تحقق می‌بخشید.در این رابطه متاسفانه اقدامات تنها در بعد سیاسی و در حد حرف بوده است و نتوانسته به شکل گیری یک اتحاد نسبتا سازمان یافته و منسجم در جهت محرومیت زدایی و توسعه مناطق محروم بیانجامد و از این رو لازم است که مسئولین جامعه دلایل و موانع این عدم موفقیت را شناسایی و امکانات موجود را به دقت بررسی نمایند.چنین کاری از یک طرف باعث شناخت نقطه ضعف ها و چرایی عدم تحقق توسعه مناطق مرزی و مهم تر از آن سیاست گذاری جمهوری اسلامی و از طرفی موجد راههای نو در سیاستگذاری خواهد بود و از دوباره کاری و شکست های سابق خواهد کاست.تشکیل اتحادیه اقتصادی بین ایران،پاکستان و افغانستان میتواند زمینه ساز اجرا و بسیج سرمایه های عمده و وسیع اقتصادی و صنعتی باشداین سه کشور دارای منابع غنی مواد خام،صنایع نیم بند،نیروی انسانی قابل اعتنا ولی سازمان نیافته و بخصوص فرهنگ و زبان مشترک هستند که برای کارآمد ساختن یک اتحادیه اقتصادی بسیار با اهمیت است. این مهم باعث میشود که اقتصاد منطقه از توان رقابتی ویژه برای جذب سرمایه گذار و عرضه محصولات کشوری به بازار جهانی برخوردار گردد و بر روی بهبود شرایط کمی و کیفی اشتغال در مرزهای کشور که به طور شدیدی از بیکاری آشکار و پنهان رنج میبرد مسئله ای نیست که نادیده گرفته شود، تشکیل این اتحادیه با ایجاد امکانات نقل و انتقال نیروی کار و کالا در بین سه کشور و با ایجاد شرایط نو در اثر راه اندازی طرح های مشترک اقتصادی (در زمینه کشاورزی،صنعتی و خدماتی) میتواند راه حل مناسبی برای بهبود شرایط این مناطق ایجاد کند.احسان خورشیدی