بخش اول شاهنامه: آغاز کتاب

سلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا بنویسم. فقط این رو بگم که من هیچ تخصصی ندارم و تازه‌کار هم هستم. لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.فایل صوتی که در بالای صفحه هست، از این صفحه از سایت گنجور (خوانش سهراب سیفی) برداشته شده. به نام خداوند جان و خرد ... کز این برتر اندیشه بر نگذردخداوندِ نام و خداوند جایْ ... خداوندِ روزی دهِ رَهْنَمایخداوند کیوان و گَردان سپهر ... فروزندهٔ ماه و ناهید و مهرز نام و نشان و گمان برتر است ... نگارندهٔ بَر شده پیکر استبه بینندگان آفریننده را ... نبینی مرنجان دو بیننده رانیابد بدو نیز اندیشه راه ... که او برتر از نام و از جایگاهسخن هر چه زین گوهران بگذرد ... نیابد بدو راه جان و خردخرد گر سخن برگزیند همی ... همان را گزیند، که بیند همیستودن نداند کس، او را چو هست ... میانْ بندگی را ببایدْت بستخرد را و جان را همی سنجد اوی ... در اندیشهٔ سَخته کی گنجد اویبدین آلتِ رای و جان و زبان ... ستودْ آفریننده را کی توانبه هستیش باید که خَستو شَوی ... ز گفتار بی‌کارْ یک‌سو شویپرستنده باشی و جوینده راه ... به ژرفی به فرمانْشْ کردن نگاهتوانا بود هر که دانا بود ... ز دانش دل پیر برنا بوداز این پرده برتر سخن‌گاه نیست ... ز هستی مَر اندیشه را راه نیستمعنی ابیات و لغات بخش اول شاهنامه: آغاز کتاببه نام خداوند جان و خرد ... کز این برتر اندیشه بر نگذردبه نام خداوندی که جان و عقل را آفرید. این بهترین چیزی است که می‌توانم این کتاب را با نامش شروع کنم. (از نظر فردوسی، عقل و جان، مهم‌ترین نعمت‌هایی هستن که خدا به انسان داده است)خداوندِ نام و خداوند جایْ ... خداوندِ روزی دهِ رَهْنَمایخدایی که همه‌چیز را آفریده و به آفریده‌هایش، روزی می‌رساند و راه درست را به آن‌ها نشان می‌دهدنام: منظور بزرگی و عظمت و جلالجای: منظور گیتیدر توضیحات کزاری آمده است که واژه‌ی جای به معنی گیتی (جهانِ مادی) است و چون نام در مقابل آن قرار گرفته، در اینجا مینو و بهشت معنی می‌شود که در مقابل واژه‌ی جای قرار می‌گیرد. در واقع منظور از نام، جایی است که خرد و اندیشه از آنجا آمده است و با حواس جسمی قابل درک نیست.خداوند کیوان و گَردان سپهر ... فروزندهٔ ماه و ناهید و مهرخدایی که کهکشان و آسمان در حال چرخش را آفریده و به ماه و زهره و خورشید، نور بخشیده است.کیوان: کهکشانسپهر: آسمانفروزنده: روشنی‌بخشناهید: سیاره زهرهمهر: خورشیدز نام و نشان و گمان برتر است ... نگارندهٔ بَر شده پیکر استخدا از هرچیزی که فکرش را بکنیم و یا حدس بزنیم، برتر است. اوست که همه‌چیز را (آسمان، انسان، خرد و جان و غیره) را آفریده است (همانطور که در ادامه توضیح می‌دهم، مضرع دوم، تفاسیر زیادی دارد)(در برخی نسخه‌های شاهنامه، بیت دوم اینطور نوشته شده: نگارنده‌ی بر شده گوهر است. در این صورت معنی مصرع دوم اینطور می‌شود: او کسی است که آسمان بزرگ را (که از زمین فاصله دارد) آفریده است.نمی‌دانم کدام نسخه درست است. من ابیات را از روی کتابی که دارم (از نشر محمد و براساس نسخه موسکو) می‌نویسم. در جستجو‌هایم، دو مقاله علمی پیدا کردم که «بر شده گوهر» را درست‌تر می‌دانستند)تفسیر دیگری که در کتاب استاد کزازی خواندم، این بود که «نگارنده‌ی برشده پیکر» یک ترکیب وصفی است. به این معنی که خداوند، آفریدگاری است برشده گوهر (بزرگ و ارجمند)، که متفاوت از هرچیزی است که آفریده و نمی‌شود به هیچ طریقی او را شناختنگارنده: آفرینندهبرشده: کنایه از بلند و ارجمندبه بینندگان آفریننده را ... نبینی مرنجان دو بیننده رانمی‌توانی او را با دو چشمت ببینی، پس چشم‌هایت را خسته نکنبیننده: چشم (منظور از چشم در اینجا، وجود جسمانی و مادی است)مرنجان: اذیت نکننیابد بدو نیز اندیشه راه ... که او برتر از نام و از جایگاهحتی با اندیشه هم نمی‌توان خدا را شناخت. او از هر نام و جایگاهی بالاتر است. (خداوند لامکان است)فردوسی در بیت قبلی گفت که خداوند را نمی‌توان با ادراک حسی شناخت. حالا در این بیت که ادامه‌ی قبلی است، می‌گوید که او را با خرد و اندیشه هم نمی‌توان شناخت. یعنی خداوند فراسوی حواس و عقلانیت ماست.سخن هر چه زین گوهران بگذرد ... نیابد بدو راه جان و خردهر سخن و فکری که از این گوهرها (آنچه در دو بیت بالایی به آن اشاره شد) ناشی باشد، نمی‌تواند به شناخت خدا برسد. در کل جان و خرد آدمی، راهی برای شناخت خدا ندارند.خرد گر سخن برگزیند همی ... همان را گزیند، که بیند همیخرد تنها چیزی را تایید می‌کند که بتواند آن را ببیند (با حواس پنج‌گانه، درک کند)ستودن نداند کس، او را چو هست ... میانْ بندگی را ببایدْت بستچون هیچکس نمی‌تواند خدا را آنطور که شایسته‌اش هست، بشناسد (بیان شده در بیت‌های قبلی)، پس هیچ‌کس نمی‌تواند خدا را همانطور که لایقش هست، پرستش کند. ما فقط می‌توانیم (بدون هیچ چون و چرایی) راه بندگی و اطاعت از خدا را پیش بگیریم.میان بستن: کنایه از کمر بستن برای انجام کاریخرد را و جان را همی سنجد اوی ... در اندیشهٔ سَخته کی گنجد اویخداوند، عقل و جان را به عنوان دو نعمت بزرگ و به عنوان وسیله‌ی سنجش، در اختیار ما قرار داده. ولی ما، از درک او به وسیله‌ی این ابزارها، ناتوان هستیم.سخته: از فعل سختیدن (سنجیدن) آمده است.بدین آلتِ رای و جان و زبان ... ستودْ آفریننده را کی توانانسان با استفاده از ابزارهایی که دارد (قوه تشخیص و جان و زبانش) نمی‌تواند آفریدگار را بستاید. به هستیش باید که خَستو شَوی ... ز گفتار بی‌کارْ یک‌سو شویفقط باید به وجود خدا اعتراف کنی و دست از کار بیهوده (اثبات خدا با ابزارهای ناقص) برداریخستو شدن: اعتراف کردنبیکار: بیهودهیکسو شدن: دست برداشتن - دوری کردنپرستنده باشی و جوینده راه ... به ژرفی به فرمانْشْ کردن نگاهباید خدا را بپرسی و به دنبال پیدا کردن راه بندگی او باشی. باید با جان و دل به فرمان‌هایش توجه کنی و با تمام وجود از آن‌ها پیروی کنینگاه کردن: کنایه از توجه کردنتوانا بود هر که دانا بود ... ز دانش دل پیر برنا بوددانایی، توانایی می‌آورد. و دانش باعث می‌شود که انسان پیر، مانند جوان‌ها زنده‌دل باشدبرنا: جواناز این پرده برتر سخن‌گاه نیست ... ز هستی مَر اندیشه را راه نیستدیگر بیشتر از این، نمی‌شود در مورد خدا صحبت کرد. چرا که اندیشه و فکر آدمی، نمی‌تواند بالاتر از این را در عالم هستی درک کند (و به گوهر و نهاد هستی برسد)مَر: معانی متفاوتی برایش پیدا کردم: پیمانه، اندازه، شماره، حساب، برای (گاهی هم اضافه درج می‌شود)برای مشاهده بخش بعدی (گفتار اندر ستایش خرد)، اینجا کلیک کنید.