سمفونی مردگان

بالاخره تمام شد،رمان سمفونی مردگان،چند وقتی بود خریده بودمش و مثل تمام کتابهایی که میخرم،همیشه فاصله ای هست میان خریدن و خواندن،کیمیا خانم،تازه واکسن شش ماهگی اش را زده و تب دارد،مثل من که در مواجهه با این کتاب دچار هذیان هستم،البته عباس معروفی همان صفحه اول،که آیه 26 سوره ماﺋده را می آورد،تیر خلاص را می زند،سمفونی آغاز می شود و من مشتاقم ببینم بنیاد انتشارات ادبی فلسفی سورکامپ در سال 2001 ،چرا جایزه اش را به یک رمان ایرانی داده است؟برای من که ساکن شهری کوچک در اطراف یزد (رضوانشهر) هستم،فضای شروع کتاب آشنا و غریب است،آشنا از آن جهت که معماری کاروانسرای آجیل فروش ها،مرا به یاد بازار خان می اندازد و غریب از این رو،که برای اولین بار اسم اورهان به گوشم می خورد،از آن اسم هایی که نمی دانم اسم زن است یا مرد؟برای یافتن معنای پاپاخ،مجبورم سری به لغت معنی بزنم:پاپاخ(اسم ترکی) نوعی کلاه پوستی بزرگ،با بعضی از واژه ها برای اولین بار روبرو می شوم:کندی،تندیر و....که به گمانم واژه های مازنی هستند.به جغرافیای داستان توجه میکنم:"زمانی که پدر از پله ها بالا می رفت دستش را به نرده های لوله ای می گرفت و می شمرد.بیست و یک."با خود حساب میکنم اگر ارتفاع هر پله تقریبا 20 سانت باشد،پدر اورهان ارتفاعی نزدیک 4.2 متر را بالا می رود و از تجسم خانه ی اورهان،عاجز می مانم.سمفونی نواخته می شود و من متوجه می شوم با یک رمان عادی مواجه نیستم،خطوط زمان در هم می تند و باید مراقب بود خط داستان گم نشود، در همین حین به یاد حرفی از اینشتین می افتم با این مضمون :در صورتی مطلبی را فهمیده اید که بتوانید آنرا به سادگی بیان کنید.آیا قادرم داستان را به سادگی بیان کنم،داستان آن شب اورهان و پیرمرد در آن شب برفی چیست؟ اورهان با چه مواجه می شود؟بوف کور را تقریبا 22 سال پیش خوانده ام، حرکت مرد در تاریکی و صدای مبهم یک زنگ،فضای مواجهه اورهان و پیرمرد در شب برفی مرا به یاد بوف کور می اندازد.سوالی ذهنم را مشغول می کند: چرا یک نویسنده،چنین فضایی را برای گفتن حرفش انتخاب می کند؟چرا دوست دارد مخاطبش را درگیر کند؟و اگر مخاطبی در گیر و دار سبک و فضا و...مفهوم اصلی را از دست بدهد چه؟اگر نوسینده،عامدانه تمام موومان ها را چیده باشد وبا وسواس روی تمام جزییات کار کرده باشد و مرتب متن را خوانده باشد و مرتب ویرایش کرده باشد و هر بار واژه ای را با کلمه ای تازه تر جایگزین کرده باشد،آیا باز هم ما با یک اثر ناب هنری روبرو هستیم، یا با یک اثر ساختگی و مصنوع؟جواب به این سوال ساده نیست،نمی توان به راحتی در مورد یک اثر قضاوت کرد،پیکاسو در پاسخ به سوالی با همین مضمون که اثار شما قابل درک نیست گفته بود اگر شما اهل اسپانیا باشید و زبان انگلیسی ندانید و یک کتاب پزشکی به زبان انگلیسی به شما بدهند،ابدا قادر به درک مطالب آن کتاب نخواهید بود،نه به این خاطر که کتاب بی معناست،بلکه به این دلیل که شما زبان انگلیسی نمی دانید. با علم به استدلال جناب پیکاسو،من به خودم حق می دهم از کوبیسم لذت نبرم،چون فرزند سرزمین مینیاتور هستم.فضای کلی حاکم بر کتاب،تیره وتار است و مرا می برد به صادق هدایت به ویرجیاناوولف.در موومان چهارم،قطعات درخشانی وجود دارد:کیسه زبان بسته ای که داخلش پسته خندان دارد،میز اورهان که پا دارد و راه می رود،همه ی میزها پا دارند هر کسی که پشتش بنشیند را با خود می برند.تریاک هفتاد درد را درمان می کند ولی خودش مرضی می آورد که درمان ندارد.نوک انگشت را که به تخم چشم فشار بدهی،درخت دوتا می شود.......با یک انگشت همه دنیا را می شود تکان دادفرزند بدکار به انگشت ششم می ماند که اگر برندش رنج برند و اگر بماند زشت و بدکار باشدما که زمان رضا شاه نبودیم نان کوپنی بخوریم.یک کوپن قرمز می دادیم یک نان سیاه می گرفتیم....بداهه نوازی بی نظیری است موومان چهارم،خستگی دارد ازتنم در می رود...یک بار دیگر دارم سمفونی مردگان را می خوانم صفحه 12 هستم، این بار کوبیسم را می فهمم.