داستان یک سفر غیرقانونی به استرالیا

مریم تاواتاویادداشت درباره کتاب " هیچ دوستی به جز کوهستان " نوشته بهروز بوچانی نویسنده یادداشت : مریم تاواتاوچاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1399.03.04کتاب " هیچ دوستی به جز کوهستان " ، جدای از موضوع خاصش ، ماجرای عجیبی را از ابتدای نوشته شدن با خود همراه داشته ­است ؛ چه سرگذشت نویسنده ­اش و چه مسیر دشواری که طی شد تا کتاب نوشته شود و به دست ناشر برسد ، همگی جزو نادرترین اتفاق­ها درباره نگارش یک کتاب است . قبل از نوشتن کتاب ، نویسندۀ آن ، " بهروز بوچانی" ، ایران را ترک نمود و سعی کرد با قایق از طریق اندونزی به استرالیا برسد ؛ بار اول ، قایق غرق شد و او به طرز معجزه­ آسایی نجات پیدا کرد. بار دوم توسط نیروی دریایی استرالیا دستگیر و به بازداشتگاهی در جزیره مانوس برده شد . بهروز در طول حضورش در این زندان ، کتابش را طی چندسال از طریق پیام­رسان واتس­آپ برای دوستش دراسترالیا می­فرستاد و دوستش آن را از زبان فارسی به انگلیسی برگرداند وکتاب را چاپ کرد .پس از چاپ ، این کتاب جایزه ادبی نخست وزیری ویکتوریا را دریافت کرد ؛ جایزه ای که استرالیا برای کمک به نویسندگی خلاق برگزار می­کند و البته گران­ترین جایزه ادبی این کشور هم محسوب می­شود . هم­چنین جایزه ملی زندگی­نامه استرالیا و چند تقدیر دیگر به عنوان این کتاب رسید . سوای تمام سروصداهایی که چاپ این کتاب به­ پا کرد و جوایزی که نصیبش شد ، با یک اثر منحصر­به­ فرد مواجهیم .آنچه در هیچ دوستی به جزکوهستان ، بیشتر از همه به چشم می­ آید ، قدرت نویسنده در خلق تصویر است ؛ تصویرهایی بی­ بدیل و بکر که با قوه تخیل ، دستان خواننده را می­ گیرد و او را به سفر دلهره ­آوری می­برد . حتی در این بین به بیان خلاصه­ای از موقعیت اکتفا نشده بلکه صفحات کتاب ، مخاطب را با طبیعت اندونزی و استرالیا ، قایق ، کشتی­ و ویژگی­های مسافرانش و در نهایت زندان مانوس ، آشنا می­ کند و آن را با خطی پررنگ و تمایزی عجیب برای خواننده مشخص می­ نماید ؛ آن­قدر واضح که مخاطب می­تواند حرکت آن قایق خاص را در بین اقیانوس و تعدادی زیاد از سایر قایق­ها تشخیص دهد . واقعیت­ مواجهه با مرز باریک مرگ و زندگی و دست­ و­پنجه ­نرم­ کردن با شرایط سخت از جمله گرسنگی و احتمال غرق شدن به قدری فوق العاده ترسیم شده که گویی تمامی این اتفاقات روبروی خواننده در حال به وقوع پیوستن است .لحظه ورود اولیه به استرالیا برای سوار شدن به هواپیما و رفتار تحقیرآمیز پلیس در سوار کردن پناهجوها برای بردنشان به مانوس ، از تلخ­ ترین تصاویر کتاب و آغاز ورود شخصیت اصلی کتاب به جزیره ­ای است که خیلی­ها در آن خودکشی می­ کنند و برای جیره غذای هرروزه باید زجر انتظار در صف­ های طولانی را بکشند ؛ چراکه چیدمان زندان به­ گونه ­ای است که زجر دادن زندانیان ، اولویت اول زندان­بانان و سیاست بالادستی­ های زندان بوده است .در مرحله ورود به مانوس ، سمت ­و­سوی روایت به جایی می­رسد که در کنار عدم امکان فراهم بودن رفع اولیه­ترین نیازهای یک انسان زندانی ، به عمیق­ترین احساسات او نیز بی­ توجهی می­شود و با تحقیر و توهین ، او را یک انسان کوچک به شمار می ­آورند . تقابل رفتارهای متفاوت از انسان­ هایی در موقعیتی یکسان که صورت به صورت ، نفس به نفس با مرگ و احتمال نرسیدن به مقصد نهایی ­شان از مهاجرت مواجه ­اند ، تصویری صریح ­تر و با جزییات از انسانی اسیر می­ سازد ؛ جزییاتی که نحوه ارائه و چینش آن­ها ، مخاطب را با واقعیتی تلخ از زندانی در آن سوی اقیانوس­ ها آشنا می­ کند و در عین حال منجر به خستگی در خوانش نمی­ شود بلکه بیشتر وجه ماجراجویانه و کنجکاوی برای در معرض آگاهی قرارگرفتن ماجرا ، خواننده را هل می­ دهد تا از ادامه داستان سر دربیاورد و و این برگ برنده­ای است که زبان قصه­ گو و شیرین بهروز بوچانی به او بخشیده . او واقعیت را با عناصر داستان گره زده و از توصیف محیط ، بیشترین بهره را برده است .اگرچه بهروز در این کتاب ، به فراوانی از پیشینه­ اش در ایران سخن نگفته اما تصور اینکه این ذهن قصه­ گو اگر قرار بود درباره ایران و گذشته ­اش صحبت کند ، یقینا داستان­های زیادتری برای گفتن داشته ، دور از انتظار نیست . هرچند رگه­ هایی از اشاره به سرزمین مادری و چشیدن طعم جنگ ، گواه زندگی سختی است که او از ابتدای تولد از سرگذرانده .تلاش او در جلب توجه خوانندگان به فاجعه ­ای که در زندان مانوس در حال وقوع است ، ریشه در زجری دارد که او با حضور چندساله در مانوس و تماشای رنج کشیدن سایر زندانی­ها دچار شده ؛ رنجی که ماحصل سیاست عجیب یک کشور پیشرفته در برخورد با عده ­ای زندانی است که آن­ها را در سخت­ ترین شرایط روحی و جسمی و البته محروم از حقوق اولیه ­شان قرار داده . به راستی معنای فاجعه و زوال انسانیت ، مترادف رفتار زنجیره­ ای است که خلق زجر ، بزرگترین دستاورد چندساله­ شان در اداره یک زندان است . البته نوع برخورد کشورها با مهاجران غیرقانونی و سیاست آنها در جلوگیری از ورود ، به قوانین آن کشور مرتبط است اما تحقیر انسان­ها و آزار رساندن به زندانیان یک اردوگاه ، موضوعی است مرتبط با حقوق بشر که نمی­توان و نباید ، سیاست سکوت در برابر آن اجرا شود ؛ انتشارخبر هرچند وقت یک بار خودکشی کردن یک زندانی در مانوس ،گواه دردی است که در محیط بازداشتگاه پخش شده و نقطه ­ای است حساس برای انعکاس فاجعه­ ای انسانی که نباید در حد تیتر جذاب خبرگزاری­های جهان باقی می­ ماند . البته تبحر بوچانی در ترسیم فضایی که خواننده بتواند عمق این فاجعه را درک کند و گِزگِز نیش واقعیت او را رها نکند ، صدای فریاد هنرمندی شد که پناهی جز ادبیات پیدا نکرد و حالا که فریاد او به گوشی اهالی فرهنگی جهان رسیده ، آنان که می­توانند دستی شوند برای نجات ، کلمه به کلمه در قبال این افراد مسئولند .چشمان بهروز بوچانی ، همان که در طراحی جلد کتابش نیز رویشان تمرکز شده ، دیدگانی هستند که یک ماجرا را هزارباره می­بیند و همین عمق در تماشا ، به او درایتی داده که توانسته ماجرای سفرش را با تمام زجر از زوایای مختلف بیان کند . نگاه شاعرانه او اگرچه دوش به دوشش حبس شد در آن زندان ، اما جسارت ساخت تعبیرهایی را که از جنس احساسات باشد به وی داد و او با توضیح شرایط اسفناک زندانیان این جزیزه ، نوع تازه ای از روایت آورد بدین معنا که او با تشبیهات ویژه ­اش ، دیدگاه های خود را از ظرف گزارش به ظرف داستان انتقال داد و روایت کرد . روایتی که توانست پس از کسب جوایز متعدد ، او را از بند زندان مانوس برهاند و زندگی آزادانه­ ای را برایش رقم بزند .بوچانی به معنی واقعی نویسنده است . گویی چاره­ ای جز بازگویی ماجرایی که از سر گذرانده نداشته و سعی کرده این کار را به بهترین­ترین شکل ممکن انجام دهد ؛ به همین دلیل هر آنچه را در اردوگاه پناهندگان مانوس دیده به کار می­گیرد تا همذات­پنداری مخاطب را به­ دست بیاورد ؛ و این­گونه طعم تلخ واقعیتی که جان از جسم و روح دسته­ای انسان می گیرد ، در ترکیب با ذهن هنرمند ، به کتابی منحصر­به­ فرد تبدیل شد . ماجراهای زیادی از جزیره مانوس در جریان گزارشات رسانه­ ها به گوش رسیده اما بهروز بوچانی با نگاهی همه­­جانبه­تر در قالب بیوگرافی توانسته ماجرای حضورش در مانوس را به داستانی­ ترین شکل ممکن ارائه دهد و صدای اعتراض خود را به وضعیت اسفناک مانوس به گوش جهان برساند تا نمادی شود از او که کلمه تنها دارایی ذهن هنربینش بوده و از همین سرمایه استفاده کرده تا قلمش را تبدیل به فریادی برای نجات کند.