آیا افزایش نرخ دلار طبیعی است؟

در روزهای اخیر قیمت دلار که برای مدتی اطراف نرخ 30 هزار تومان تثبیت شده بود، برای اولین بار از مرز 40 هزار تومان عبور نموده و موجب بروز نگرانی های جدیدی در حوزه اقتصادی کشور گردیده است.بخشی از افزایش قیمت دلار طبیعی است و منحصر به ایران نیست. از آنجا که نرخ تورم در ایالات متحده آمریکا بیش از حد بالا رفته و در بسیاری کالاهای اساسی حتی به 20% هم می رسد، سیاست پولی فدرال ریزرو (بانک مرکزی آمریکا) افزایش نرخ بهره بانکی جهت کاهش میزان نقدینگی در گردش بوده که نتیجتا موجب افزایش ارزش دلار آمریکا در برابر سایر ارزهای جهان شده است.افزایش قیمت دلار آمریکا در سطح جهانی را می توانیم با مقایسه نوسان قیمت ارزهای دیگر در برابر دلار مشاهده کنیم.بانک های مرکزی در بسیاری از کشورها برای مقابله با تورم، متقابلا میزان بهره بانکی در کشور خود را بالا برده اند که موجب کاهش نسبی قیمت دلار شده و در نمودارهای فوق قابل مشاهده است.از آنجا که در ایران میزان سود بانکی تغییری نکرده، افزایش قیمت دلار در برابر ریال طبیعی و قابل انتظار بوده. دقیقا به همین دلیل اخیراً صحبت هایی در خصوص افزایش نرخ سودهای بانکی از سوی سیاستگذاران مطرح شده که می تواند تا حدودی از شدت فرایند افزایشی قیمت دلار بکاهد.اما این تمام داستان نیست.بخش دیگری از افزایش قیمت دلار غیرطبیعی و در ادامه اغتشاشاتی است که دو ماه کشور را درگیر کرده بود.این روزها دلالان و سفته بازان در روزهای تعطیل هم مشغول کارند و با استفاده از فضای هیجانی قیمت‌ها را به صورت لحظه‌ای افزایش می‌دهند. روزنامه ایران درباره این پدیده عجیب نوشته است:اعلام قیمت دلار در روز تعطیلی بازارها البته تنها سند اثبات دروغ بودن قیمت‌های اعلامی کانال‌های مجازی نیست. اعلام پیشاپیش قیمت ارز در ساعات و روزهای آینده، اعلام قیمت در ساعاتی از نیمه شب که نه تنها بازارهای ایران، بلکه بازارهای عراق، افغانستان، ترکیه و امارات به عنوان بازارهای برون مرزی ارز در تعطیلی کامل به سر می‌برند از دیگر شواهد دروغین بودن قیمت‌های اعلامی این کانال‌هاست. با این حال بخشی از جامعه تحت تاثیر قیمت‌های اعلامی این کانال‌ها و همچنین پیش‌بینی‌های فضایی آنها از نرخ ارز در آینده نزدیک اقدام به سرمایه گذاری پرخطر در ارز می‌کنند. نگاهی به قیمت‌های اعلامی در این کانال‌های بی‌هویت نشان می‌دهد قیمت‌های این کانال‌ها همواره با اختلاف محسوسی بالاتر از نرخ بازار آزاد است. با توجه به سهولت کسب اطلاع از قیمت‌های بازار آزاد، اعلام قیمت‌های بالاتر در کانال‌های بی‌هویت مجازی به وضوح از انگیزه التهاب آفرینی این کانال‌ها خبر می‌دهد.به عبارت دیگر، همانهایی که در طول اغتشاشات، اجتماع یک ساعته چند ده نفر تروریست های کومله در یکی از خیابان های شهر مهاباد را تیتر می زدند «مهاباد سقوط کرد!»، یا شعار دادن سه چهار نفر جوگیر در تاریکی شب از پشت پنجره را تیتر می زدند «قیام سرتاسری مردم ایران!»، یا آتش زدن چند سطل آشغال و بند آوردن خیابان توسط چند آشوبگر را تیتر می زدند «اوج گیری انقلاب در ایران!»، حالا هم از جهش جهانی قیمت دلار استفاده کرده اند تا مخاطبان جو گیر خود را وادار نمایند سراسیمه هر آنچه دارند و ندارند به دلار تبدیل کنند و به این ترتیب، اثر روانی انتظار افزایش قیمت دلار را به اثر واقعی و تورم مصنوعی تبدیل نمایند.روزنامه وطن امروز درباره پدیده دلار تلگرامی می‌نویسد:قیمت ارز در بازار آزاد در روزهای اخیر بدون دلیل اقتصادی تصاعدی شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد ردپای گروه‌های ذی‌نفع یعنی دلالان و برخی معاندان ایران در ایجاد فضای روانی برای خرید ارز و افزایش قیمت آن بسیار پررنگ است. اتاق‌های قیمت‌گذاری دلار و طلای فردایی، اصناف غیرمجاز و دلالان ارزی دیروز (سه‌شنبه) در روز تعطیل هم به قیمت‌سازی‌های کاذب خود در کانال‌های تلگرامی ادامه دادند. در حالی که تمام بازارهای کشور به دلیل سالروز شهادت حضرت زهرا(س) در تعطیلی کامل به سر می‌بردند، برخی کانال‌های بدون هویت در فضای مجازی از عبور نرخ دلار از مرز ۴۲ هزار تومان در بازار خبر دادند؛ موضوعی که بار دیگر قیمت‌سازی دروغین این کانال‌ها از نرخ ارز را به وضوح آشکار کرد. حال آنکه طبق قانون هرگونه معاملات فردایی ارز و طلا غیرواقعی و جرم است.جالبتر اینکه یکی از همین کانال های تلگرامی به اشتباه پیامی را منتشر می کند به این مضمون که «قفل زدی روی 43 هزار؟! برو روی 44 هزار و 45 هزار!»همزمانی این مساله با فرار موفق حمید فرخ نژاد از کشور، و اقدام به فرار ناموفق علی دایی، و نامه و اظهارات اخیر حسن روحانی خطاب به رهبری مبنی بر اینکه برجام باید به سرعت احیا گردد، گواه ورود درگیری و عملیات کودتای غربگرایان از فاز اغتشاشات خیابانی به فاز خرابکاری اقتصادی است.جامعه امنیتی کشور که تا کنون بر کشف و نابود سازی شبکه های تروریستی و اراذل و اوباش و جاسوسان و عوامل نفوذی که امنیت فیزیکی کشور را هدف گرفته بودند متمرکز بود، اکنون باید وارد عرصه اقتصادی شده و ریشه ها و سرشبکه های خرابکاری در عرصه اقتصادی را شناسایی نماید.طبیعتا در این کارزار عده ای ادعا می کنند سر و سامان بخشیدن به اقتصاد کشور بدون توافق با آمریکا و غرب غیر ممکن است!در پاسخ به این عده، کافیست نگاهی به نرخ دلار در برابر روبل روسیه بیاندازیم.در حال حاضر شدیدترین تحریم های تاریخ توسط غرب علیه روسیه اعمال شده است. این تحریم ها از ماه میلادی فوریه (اواخر زمستان سال گذشته) آغاز شد و از آن زمان تا کنون به مرور شدیدتر و بیشتر هم شده است.لیکن ملاحظه می کنیم که ارزش دلار آمریکا در برابر روبل روسیه، پس از یک جهش ناگهانی در همان روزهای اول اعمال تحریم ها، ناگهان سیر نزولی پیدا کرده و در بازه قیمتی حتی کمتر از مقداری که پیش از آغاز تحریم ها داشت تثبیت شده است.بنابراین، نابسامانی اقتصادی ایران نه به دلیل افزایش تنش با غرب، بلکه دقیقا به دلیل دل نکندن از غرب و تداوم وابستگی عمیقی است که رئوس اقتصاد ایران با غرب دارد.نفوذ غرب در ایران به حدی است که اصلاح ساختارهای اقتصادی از طریق نهادهای دموکراتیک را غیرممکن می سازد. به یاد داریم مدتی قبل، رهبر معظم انقلاب جهت حمایت از تولید کنندگان داخلی، واردات لوازم خانگی خارجی را منع نمودند. بلافاصله دو اتفاق افتاد:اول، سیل انتقادات از زورگویی و دیکتاتوری شخص رهبری که بصورت دستوری می خواهد نظر خود را تحمیل کند. همراه با این پیش بینی که در صورت ممنوعیت ورود لوازم خانگی خارجی، به دلیل نبود رقابت، قیمت لوازم خانگی بالا خواهد رفت. این پیش بینی و استدلال بی اساس در حالی بود که در زمینه لوازم خانگی برندها و تولیدکنندگان متعددی در ایران حضور دارند که امکان ایجاد رقابت در داخل را فراهم می کند. بنابراین، قاعدتا نباید به دلیل حذف رقبای گرانقیمت تر خارجی، قیمت تولیدات داخلی افزایش می یافت.اما دوم، تنها اندکی پس از حمایت رهبری از تولید کنندگان داخلی، قیمت لوازم خانگی توسط تولید کنندگان داخلی بصورت هماهنگ افزایش یافت!سیاستمداری در طراز آیت الله خامنه ای معنای این پدیده را به خوبی تشخیص می دهد. تصمیمات اقتصادی صاحبان صنایع در ایران، علی الخصوص بخش خصوصی، تحت تاثیر اغراض سیاسی جریانات ضد ملی شکل می گیرد. دقیقا به همین دلیل، رهبری ناچاراً موضع خود را تعدیل کرده و تولید کنندگان داخلی را مورد عتاب قرار دادند.هیچ اقتصاددانی قادر به فهم و درک این مطلب نیست که چرا صنایع داخلی باید حکومت را وادار به دادن هزینه سیاسی نمایند، آن هم در پاسخ به سیاستی که مستقیما به نفع تولید کنندگان داخلی و به ضرر برندهای خارجی است. اما واقعیت اینجاست که بخش وسیعی از بدنه اقتصادی کشور در بخش خصوصی، عمیقا خصلت ضدملی و غربگرا پیدا کرده. ماهیت این خصلت را از این بخش از اظهارات اخیر آقای گل محبوب ایران، جناب علی دایی، که در حوزه اقتصادی هم کسب و کارهای متعددی دارد می توان دریافت:در کدامین ورزشگاهی که شما ساخته‌اید، من به اینجا رسیده و دیده شده‌ام.علی دایی با وجودی که هنوز دارایی های قابل توجهی در ایران دارد، اما هیچ دلبستگی به این آب و خاک نداشته و احتمالا در شرف اقدام به ابراز تنفر عمیقش نسبت به این مملکت بود که با واکنش دستگاه امنیتی غافلگیر شد. و این وضعیت تنها مربوط به علی دایی نیست. نهادهای دموکراتیک در همین نظام جمهوری اسلامی سالها در اختیار غربگرایانی بود که با سیاستگذاری های فرهنگی در راستای منافع غرب، همراه با سیاستگذاری های اقتصادی مکمل، توانسته اند نسلی وطن فروش و خائن بپرورند که نگاهش به ایران تنها یک گاو نه من شیردهی است که باید تا حد ممکن از آن کند و بعد الباقی عمر را در آمریکا و کانادا و غیره به دهن کجی نسبت به این گاو بدترکیب سپری کرد.تا همین اواخر، وضعیت روسیه شباهت زیادی به وضعیت ایران داشت. اما دستگاه اطلاعاتی روسیه با شناخت درست و دقیق از وضعیت اقتصاد جهانی و اقتصاد داخلی روسیه، و همچنین شناخت دقیق و عمیق از فرهنگ تهاجمی نولیبرال، توانست جدایی روسیه از غرب را طوری برنامه ریزی و مدیریت نماید که به جای روسیه، فشار آن بر روی غرب وارد گردد.ریشه مشکلات ایران سیاسی است و نه اقتصادی. و حل این مشکلات سیاسی نیازمند شناخت درست از وضعیت موجود و وضعیت مطلوب است. و این شناخت الزاما باید در جامعه اطلاعاتی کشور شکل بگیرد.تا پیش از این، دستگاه اطلاعاتی ایران دچار دودستگی و درگیری های داخلی بود. به همین دلیل منشاء بخش زیادی از مشکلات از درون همین جامعه اطلاعاتی و امنیتی بر می خاست. با کنار رفتن دولت روحانی، برای اولین بار پس از بحران هایی که در زمان دولت اصلاحات خاتمی و قضایای مربوط به سعید امامی و قتل های زنجیره ای پیش آمده بود، دستگاه اطلاعاتی ایران مجددا به انسجام و یکپارچگی نسبی رسیده است. این دستگاه اطلاعاتی و جمعیت جوان جامعه امنیتی کشور در برخورد با بحران های جاری کشور چاره ای جز یادگیری سریع و پخته شدن ندارند.عملکرد دو سه ماهه دستگاه اطلاعاتی کشور در پاییز سال جاری در تقابل با اغتشاشات خیابانی در مجموع بسیار مثبت بوده و توانست ضربات سریع، دقیق، و کاری بر شبکه های نفوذی و تروریستی و خرابکاری وارد نماید.در صورتی که همین میزان کارایی در شناسایی شبکه های خرابکاری اقتصادی وجود داشته باشد، می توان امیدوار بود نه تنها بحران فعلی مدیریت شود، بلکه سیاست های موثر برای اصلاح ریشه ای تر مشکلات اقتصادی هم شناسایی و در دستور کار قرار گیرد.هر چند، نباید فراموش کنیم جمهوری اسلامی ایران یک کشور دیکتاتوری نیست و این خطر همیشه وجود دارد که فرایند دموکراتیک مجددا کشور را به بیراهه بکشاند. اما اشراف دقیق و جامع اطلاعاتی از وضعیت داخلی می تواند اعتماد به نفس جهت اقدامات قاطعانه توسط نهادهای اقتدارگرای نظام را به میزان چشمگیری افزایش داده و خطر مذکور را خنثی نماید.