الله

اللّه اسم خاصی که بر ذات دارای جمیع صفات کمالی خداوند اطلاق می‌شود. این واژه که مشهور ترین اسم خداوند است ، در اصل عربی است و احکام خاصی دارد ؛ مانند ممنوعیت لمس کردن لفظ نوشته شده آن بدون طهارت. از جمله مهم ترین خصوصیات این واژه می‌ توان به قرار گرفتن در کلمه توحید و شهادت به توحید و ممنوعیت استفاده از آن برای غیر خداوند اشاره کرد.مفهوم‌ شناسیاللّه اسم عَلَم (خاص) برای ذات واجب‌ الوجود و جامع همه اوصاف کمالی خداوند است.گفته شده در عرفان اسلامی ، واژه الله به دو صورت به کار می‌ رود: «الله ذاتی» و «الله وصفی». اگر مراد از الله ، ذات دست‌ نایافتنی الهی باشد ، «الله ذاتی» گویند که اسم عَلَم است و معنای الوهیت و مانند آن در آن لحاظ نشده است. اگر مقصود از واژه الله ، ذات خداوند با لحاظ الوهیت و تدبیر و مانند آن در نظر گرفته شود ، «الله وصفی» می‌ نامند که در این صورت اسمی از اسمای الهی و جلوه‌ ای از جلوه‌ های ذات خداوندی است. در بیشتر کاربرد ها، «الله وصفی» مراد است. گفته شده هر دو کاربرد در متون دینی آمده است از جمله در آیه «قُلْ هُوَ اللَّـهُ أَحَدٌ اللَّـهُ الصَّمَدُ؛ بگو: اوست خداى يگانه ، خداى صمد. مراد از الله اولی ، «الله ذاتی» و مقصود از الله دومی ، «الله وصفی» است.معادل در زبان‌ های دیگرشاید بتوان برابر این واژه را در فارسی کلمه «خدا» دانست. معادل این واژه در برخی زبان‌های دیگر چنین است:اردو : «خدا»لاتین : «داؤس»فرانسه و ایتالیا : «دیو» (Dieu)انگلیسی : «گاد»(God)روسی : «بُخ» (Бог)واژه شناسیدر مورد اشتقاق این اسم بین صاحب‌ نظران اختلاف است ؛ برخی قائل به جمود آن هستند ؛ ولی قول مشهور در این باره اشتقاق است. کسانی که آن را مشتق می‌ دانند در ریشه آن اختلاف نظر دارد و به گفته برخی در این باره بیش از ۲۰ یا ۳۰ نظر وجود دارد. شاید صحیح‌ ترین آنها این باشد که الله در اصل "الإله" و از ماده "اَلَه یأْلَهُ اُلوهةً" به معنای عَبَد است ؛ ولی همزه آن برای تخفیف حذف شده است. بر این اساس ، معنای آن ، معبودی است که شایسته همه ستایش‌ها و سزاوار عبادت است. البته در مورد ریشه و معنای إله و الله نظرات دیگری نیز ارائه شده است.هرگاه واژه الله منادا واقع شود گاهی حرف ندا حذف و به جای آن میم به صورت تشدید در پایان افزوده می‌شود و به صورت «اللّهم» ادا می‌گردد ؛ البته برخی دیگر از علمای علم نحو نظر دیگری در مورد اللهمّ دارند.نام های خدا در قراندر قرآن غیر از لفظ جلاله «اللّه» که بنا بر مشهور اسم خاص ذات متعالی خداست ، ۱۴۳ اسم دیگر وارد شده که دارای معنای وصفی است و هر کدام به نوعی ، از کمال خداوند حکایت می‌کند.نام‌های صریحاسامی ( نام‌ها وصفات) خدا که به صراحت در قرآن آمده به ترتیب حروف الفبا عبارتند از:«اللّه» ، «الاله» ، «الاحد» ، «الاوّل» ، «الآخر» ، «الاعلی» ، «الاکرم» ، «الاعلم» ، «ارحم الراحمین» ، «احکم الحاکمین» ، «احسن الخالقین» ، «اسرع الحاسبین» ، «اهل التقوی» ، «اهل المغفرة» ، «الاقرب» ، «الابقی».«الباری» ، «الباطن» ، «البدیع» ، «البَرّ» ، «البصیر» .«التوّاب».«الجبار» و «الجامع».«الحکیم» ، «الحلیم» ، «الحی» ، «الحقّ» ، «الحمید» ، «الحسیب» ، «الحفیظ» ، «الحفی».«الخبیر» ، «الخیر» ، «الخالق» ، «خلاّق» ، «خیر الماکرین» ، «خیرالرازقین» ، «خیرالفاصلین» ، «خیرالحاکمین» ، «خیرالفاتحین» ، «خیرالغافرین» ، «خیرالوارثین» ، «خیرالراحمین» ، «خیرالناصرین» ، «خیرالمنزلین».«ذوالعرش» ، «ذوالطول» ، «ذوالانتقام» ، «ذوالفضل العظیم» ، «ذوالرحمة» ، «ذوالقوة المتین» ، «ذوالجلال و الاکرام» ، «ذوالمعارج».«الرحمن» ، «الرحیم» ، «الرئوف» ، «الرّب» ، «ربّ العرش» ، «رفیع الدرجات» ، «الرزّاق» ، «الرقیب».«السمیع» ، «السلام» ، «سریع الحساب» و «سریع العقاب».«الشهید» ، «الشاکر» ، «الشکور»، «شدید العذاب» ، «شدیدالعقاب» و «شدید المحال».«الصمد».«الظاهر».«العلیم» ، «العزیز» ، «العَفُوّ» ، «العلی» ، «العظیم» ، «علام الغیوب» و «عالم الغیب و الشهادة».«الغنی» ، «الغفور» ، «الغالب» ، «غافر الذنب» و «الغفّار».«فالق الاصباح» ، «فالق الحبّ والنوی» ، «الفاطر» و «الفتّاح».«القوی» ، «القدّوس» ، «القیوم» ، «القاهر» ، «القهّار» ، «القریب» ، «القادر» ، «القدیر» ، «قابل التوب» ، «قائم علی کل نفس بما کسبت» و «القائم».«الکبیر» ، «الکریم» ، «الکافی».«اللطیف».«الملک» ، «المؤمن» ، «المهیمن» ، «المتکبّر» ، «المصوّر» ، «المجید» ، «المجیب» ، «المبین» ، «المولی» ، «المحیط»، «المقیت» ، «المتعال» ، «المحیی» ، «المتین» ، «المقتدر» ، «المستعان» ، «المبدئ» ، «مالک الملک» و «المعید».«النصیر» و «النور».«الوهّاب» ، «الواحد» ، «الولی» ، «الوالی» ، «الواسع» ، «الوکیل» و «الودود».«الهادی».افزون بر موارد پیش گفته ، برخی آیات مانند آیات ۸ سوره طه ، ۲۴ سوره حشر ، ۱۸۰ سوره اعراف و ۱۱۰ سوره اسراء به صورت کلی تصریح می‌ کنند که خداوند دارای اسمای حُسناست (زیباترین ونیکوترین نام ها) : «ولِلّهِ الاَسماءُالحُسنی»نام های غیر صریح«حافظ» و «وارث» در آیات ...وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ [ حجر – ٩] و ...نَحْنُ الْوَارِثُونَ [ حجر – ٢٣]«فعّال ما یرید» (انجام دهنده هر جه بخواهد) در آیه إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ [ هود – ۱۰۷]«کاتب» و «فاعل» در آیات وَإِنَّا لَهُ كَاتِبُونَ [ انبیاء – ۹۴] و إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ [ انبیاء – ۱۰۴]«ممیت» (میراننده)در آیه وَهُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ... [ مؤمنون – ۸۰]«کاشف الضرّ»(بر طرف کننده سختی) و «شفیع» در آیات وَإِن يَمْسَسْكَ اللَّـهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ ۖ... [ انعام – ۱۷] و ...لَيْسَ لَهَا مِن دُونِ اللَّـهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ... [ انعام– ۱۷]«قائم به قسط» در آیه ... قَائِمًا بِالْقِسْطِ ۚ... [ آل عمران – ۱۸]«منتقم» در آیه ... إِنَّا مُنتَقِمُونَ [ دخان – ۱۶]احکام فقهیاسم جلاله الله از جهت برخی احکام و آثار ، همانند سایر اسمای الهی است ؛ نظیر اینکه به اجماع فقیهان ، رساندن بدن به آنها بدون طهارت حرام است.بسامد قرآنیبر اساس دیدگاه برخی منابع، بدون محاسبه مواردی که با ضمیر و مانند آن به کلمه الله اشاره دارد ، کلمه الله ۲۶۹۹ بار در قرآن به‌ کار رفته است. در صورتی‌ که‌ موارد پنج‌ گانه کاربرد واژه «اللهم» نیز به آن افزوده شود شمار آن به ۲۷۰۴ می‌ رسد. برخی تعداد آن را با احتساب مشتقات و بسم‌ الله ۲۸۰۷ بار ذکر کرده‌ اند.