دوستان خیالی | در مورد آنها چه می‌دانیم؟

برای دهه‌ها، تحقیقات زیادی در این باره انجام شده است که آیا داشتن دوست خیالی در کودکان، پدیده‌ای نرمال است و یا ناشی از مشکلات قابل توجه در سلامت روان آنهاست. بیشتر تحقیقات اولیه در این حوزه، (حدود 65 درصد) فرض اول را تأیید کرده‌اند و اذعان دارند که دوست خیالی بخشی طبیعی و حتی سالم از فرایند رشد کودک است.( تیلر و همکاران،2004) این دوست یا همراه خیالی می تواند در فرم‌های متعددی ظاهر شود: یک دوست نامرئی، یک حیوان یا یک موجود کاملاً‌ تخیلی. حتی یک شئ خاص مانند اسباب‌بازی می تواند برای کودک ماهیتی زنده داشته باشد. این شئ، که کودک ماهیتی تخیلی به آن می دهد، شئ شخصی شده یا personified object نامیده می شود و معمولاً یک حیوان (اسباب بازی) است؛ این در حالی است که دوستان خیالی، بیشتر در قالب انسان هستند.تحقیقات نشان داده اند که داشتن دوستان خیالی، می تواند فایده های زیادی برای تحول روانی کودک به همراه داشته باشد، برخی از این فواید عبارتند از: شناخت اجتماعی برتر، افزایش خلافیت و درک هیجانات، اجتماعی تر شدن و بهبود مهارت های مقابله ای . به طور کلی، داشتن دوست خیالی برای کودک، 5 هدف یا کارکرد مهم دارد(میجرز و بینز، 2017)اول ) حل مسئله و مدیریت هیجاناتدوم) اکتشاف و کاوش ایده‌هاسوم) داشتن همراه برای بازی های خیالیچهارم) داشتن همراهی برای غلبه بر احساس تنهاییپنجم) تمرین رفتارها و نقش ها در روابط بین فردیبه نقل از پروفسور تیلر، تفریح و سرگرمی،معمولاً علت اولیه ی خلق شدن دوستان خیالی توسط کودک است. در این حالت، دوستان خیالی بیشتر در قالب انسان ظاهر می شوند و اسامی متعارف دارند و از نظر جثه، قد، جنس و سن، بیشتر به همسالان کودک شبیه هستند. به طور کلی، ابداع همراهان خیالی، بیشتر از آن که برای برطرف ساختن یک نیاز روانشناختی عمیق باشد، به منظور بازی و سرگرمی خلق می شود.برخی از والدین ممکن است از این که فرزندشان دوست خیالی دارد، ابراز نگرانی کنند، این در حالی است که مطالعات نشان داده اند کودکانی که دوست خیالی دارند و آنهایی که ندارند، از نظر بیشتر ویژگی های شخصیتی، ساختار خانواده، تعداد دوستان واقعی و تجارب شان از مدرسه، تفاوت معناداری ندارند. هرچند که در گذشته، دوست خیالی را نشانه ی مشکلات سلامت روان در کودک می دانستند، اما در حال حاضر اینگونه فرضیات رد شده اند و اعتباری ندارند.(فرنیهاگ و همکاران، 2019)دکتر کارن میجرز، روانشناس آموزشی در مؤسسه تربیتی دانشگاه کالج لندن، تاکید می کند: «زمان آن رسیده که این تصور را که این کودکان در اقلیت هستند یا هر نوع بیماری روانی دارند را کنار بگذاریم. بازی نمادین، به آن‌ها کمک می‌کند تا از تخیل خود برای کشف چیزهایی که برایشان اهمیت دارد، استفاده کنند یا به خودشان کمک کنند در مورد چیزی احساس بهتری داشته باشند. همه اینها برای رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی کودکان خوب است.»بنا بر بسیاری از تحقیقات در چند دهه اخیر، دوستان خیالی به کودکان خردسال کمک می‌کنند تا در مورد محیط خود بیاموزند، با دیگران کنار بیایند و مشکلات را حل کنند. این دوستان می توانند به کودک در مدیریت یک تغییر زندگی مانند نقل مکان خانواده، تولد خواهر یا برادر جدید، طلاق، پیدا کردن دوستان جدید و...کمک کنند. دوستان خیالی برای مدیریت موقعیت های ناراحت کننده ی کودک مفید هستند و به عنوان راهی برای بروز احساسات یا هیجاناتی که درک نمی کند یا قادر به بیان آن ها نیست، کاربرد دارند. ( سایکولوژی تودی،2020) جالب است بدانیم که کودکانی که دوست خیالی دارند، از ارتباطات اجتماعی لذت بیشتری می برند، کمتر خجالتی هستند و خلاق ترند. در جریان یک آزمایش، از کودکان خواسته شد که داستان نیمه تمامی را با استفاده از تخیل خود تکمیل کنند، نتیجه نشان داد که کودکانی که دوست خیالی داشتند، پایان خلاقانه تری برای داستان ارائه دادند.تک فرزندها و بچه اولی ها، به دلیل آنکه زمان بیشتری را در تنهایی سپری کرده اند، بیشتر احتمال دارد دوستانی خیالی ابداع کنند.برخلاف تصور عموم، داشتن دوست خیالی، یک پدیده ی خاص دوره ی پیش دبستانی نیست و کودکان با سن بالاتر هم می توانند دوست خیالی داشته باشند. بنابر پژوهش های قدیمی تر، حدود 28 درصد از کودکان 5-12 ساله، دوست خیالی داشتند.( تیلر و همکاران،2010)به لحاظ جنسیتی،داشتن دوست خیالی در دختران بیشتر از پسران دیده می شود.والدین چگونه باید واکنش نشان دهند؟اگر کودکتان در مورد دوستی خیالی صحبت می کند، در این باره از او سؤالاتی بپرسید. از این راه می توانید در مورد شخصیت فرزندتان، علایق او و این که دوست خیالی اش چه نقشی در زندگی او بازی می کند، بیشتر بفهمید. برای مثال، دوست خیالی، ممکن است به او یاد دهد که در روابط دوستانه ی واقعی اش چگونه عمل کند. همراهی کردن کودک و اعتبار دادن به تجربیات و تخیلات او مفید است اما تا زمانی که منجر به دردسر و چالش نشود.بیشتر دوستان خیالی کودکان در قالب شخصیت هایی حامی، خوش اخلاق و مهربان ظاهر می شوند، اما گاهی اینگونه نیست. برخی از کودکان دوستان خیالی خود را مزاحم، قانون شکن یا خشن توصیف می کنند. این گونه تخیلات، ممکن است برای کودک هراس آور و مشکل زا باشند،با وجود آن که عده ای، قادر به کنترل تاثیرات منفی آنها هستند، عده ای دیگر، احساس می کنند که قدرت کنترل همراه خیالی ترسناک شان را ندارند. هنوز دقیقاً مشخص نشده است که چرا کودکان درگیر این دوستان خیالیِ دوست نداشتنی و پردردسر می شوند، با این حال گمان می رود که حتی این فرم از دوست خیالی نیز می تواند مزایایی برای کودک در دنیای واقعی، به خصوص در راستای مقابله با روابط چالش برانگیز داشته باشد.یکی دیگر از نگرانی های والدین این است که کودکانی که دوست خیالی دارند، قابلیت مرزگذاری میان تخیل شان و واقعیت را ندارند. اما حقیقت این است که اکثر کودکان درک می کنند که دوست خیالی شان، « من در آوردی » است و وجود خارجی ندارد. این که آنها دقیقا در چه سنی، دوست خیالی شان را رها می کنند، از کودکی به کودکی دیگر متفاوت است، بنا بر گزارشهایی که در این باره منتشر شده اند، دوستان خیالی در بازه ی سنی زیر 7 سال، شیوع بیشتری دارند، اما داشتن دوست خیالی، تا سن 12 سالگی هم می تواند به طول بینجامد . به والدین توصیه می شود که در صورت مشاهده رفتارهای غیرعادی در کودکانشان ( و نه صرف داشتن دوست خیالی ) به متخصص سلامت روان کودک مراجعه کنند.دوست خیالی و اسکیزوفرنیداشتن دوست خیالی با تجربه ی توهم که در اختلالات طیف روان پریشی شایع است، تفاوت دارد. دوست خیالی یک پدیده ی خاص کودکی است ولی علائم اسکیزوفرنی تا زمان نوجوانی و بزرگسالی خود را نشان نمی دهند. ( بازه ی بروز نشانه ها بین 30-16 سالگی است ) کودکان هم ممکن است به روان پریشی دچار شوند، اما باید توجه داشت که بروز اسکیزوفرنی در کودکان، بسیار نادر و تشخیص آن مشکل است. نشانه های اسکیزوفرنی با شروع از کودکی، در بازه ی 5 تا 13 سالگی، ظاهر می شوند. (بارلت، 2014)برخی نشانه های اسکیزوفرنی در کودکان عبارتند از: سوءظن (پارانویا)، تغییرات خلقی، توّهمات شنیداری یا دیداری، تغییرات ناگهانی در رفتار. اگر رفتارهای کودک به گونه ی ناگهانی و قابل توجهی تغییر کرده است و به نظر می رسد که با چیزی بیشتر از یک دوست خیالی، مشغولیت روانی دارد، باید مراجعه به متخصص اعصاب و روان را در نظر داشت. هرچند که مشخص شده است دوست خیالی و روان پریشی دو تجربه ی متفاوت هستند، داشتن دوست خیالی، می تواند با دیگر مشکلات روان شناختی و جسمانی همبستگی داشته باشد.کودکانی که در صدد ابتلا به اختلالات تجزیه ای هستند، به احتمال بیشتری دوستان یا همراهان خیالی دارند. (مک لوین،2006) اختلالات تجزیه ای، اختلالات روانشناختی ای هستند که افراد مبتلا به آنها، نوعی گسست از واقعیت را تجربه می کنند که البته با روان پریشی تفاوت دارد.تحقیقات دیگری نشان می دهند که افراد مبتلا به سندروم داون، تجربیات بیشتری از داشتن دوستان خیالی داشتند و آن ها را تا بزرگسالی، حفظ کرده بودند.پژوهش های زیادی در مورد بزرگسالانی که دوستان خیالی دارند، انجام نشده است. پژوهشی متأخر ، نرخ بزرگسالانی که دوست خیالی دارند را 7.5 درصد برآورد می کند، هرچند که با توجه به محدودیت های پژوهش و نمونه ی آماری کوچک این پژوهش ،تحقیقات بیشتری در این زمینه، لازم است. با این حال به نظر نمی رسد که کارکرد یک دوست خیالی در بزرگسالی، چندان متفاوت از کارکرد آن در دوره ی کودکی باشد. اگر یک فرد بزرگسال با ادعای داشتن دوست خیالی، علائمی همچون توّهمات شنیداری یا دیداری و یا هذیان را نیز تجربه می کند، به احتمال زیاد مبتلا به اسکیزوفرنی تشخیص داده می شود.این نوشتار من را در شماره ی 7 نشریه دانشجویی روان یار نیز می توانید مطالعه کنید.دسترسی به فایل رایگان نشریه از طریق تلگرام به آدرس: @ravanyargroup