به آب زدن در طوفان گذشته

وسط خنده و شوخی و حرف از بچگی‌ها، به برادرم گفتم: «شماها همیشه هر کاری می‌کردید، ولی به من که می‌رسید اجازه نمی‌دادید و حتی خبرچینی می‌کردید. از چیزای ساده بگیر تا پیچیده‌تر. مثلا همون وقت که آلبوم دهاتی شادمهر رو گوش می‌دادید، نمی‌ذاشتید منم گوش بدم.»برادرم نگاهم کرد اول. از آن نگاه‌ها که همیشه موقع فکر کردن به آدم می‌اندازد. انگار چند لحظه نیاز داشته باشد تا اطمینانی که لازم است را برای جمله‌اش پیدا کند. گفت: «اشتباه می‌کردیم. فکر می‌کردیم خودمونم داریم کار غلطی می‌کنیم و می‌خواستیم لااقل تو اون کارا رو تکرار نکنی.» من این جور وقت‌ها بلدم شوخی کنم. حجم جدی و درست و صادقانه بودن حرف برادرم را این شکلی خنثا کردم. سر برگرداندم طرف نامزدش و گفتم: «حالا تو فکر کن پنج نفر تو خانواده‌ی ما یه عالمه کار غلط کرده بودن، و همه‌شون می‌خواستن من دیگه اشتباه نکنم.» پدر و مادرم هم آن‌جا بودند. خندیدیم.نمی‌دانم همه همین‌جورند یا نه. ولی من هنوز که هنوز است به کودکی‌ و دورانی که با پدر و مادر و برادرهایم زندگی کردم زیاد فکر می‌کنم. زیاد شده که موقع حرف زدن با تراپیستم یک‌دفعه رجوع کنم به آن روزها و بگویم: «می‌دونی مثلا شاید چون بابا مامان منم این جور» «می‌دونی شاید چون تو خانواده‌ی ما هم این‌جور» اوایل فکر می‌کردم زیادی تحت‌تاثیر حرف‌های فرویدم و باید خودم را کنترل کنم. اما هر چه بیشتر می‌گذرد، بیشتر می‌بینم کودکی و نوجوانی چقدر افکار و حالات من را شکل داده‌اند، شاید نه مثل یک مجسمه‌ساز که می‌تواند هرچه می‌خواهد از دل سنگ درآورد، اما عین کودکی که ماشین اسباب‌بازی‌ای را که در شیب افتاده با دستش به این طرف یا آن طرف هدایت می‌کند. یکی از احساساتی که موقع رجوع به کودکی بهم دست می‌دهد هم همین خشم و غم زیاد است. من شبیه خیلی از هم‌نسلانم کودکی‌ای نداشتم که در آن همبازی با بچه‌های هم‌سن‌وسال فامیل باشم و در حیاط با خنده و شوخی بدو بدو کنم. خواهر و برادرانی نداشتم که بتوانیم با هم رابطه‌ی نسبتا خوبی داشته باشیم. فاصله‌ی سنی‌ام با کوچک‌ترین برادرم ده سال بود، این یعنی درست همان وقت که پنج‌ساله بودم آن‌ها در اوج بلوغ بوده‌اند و اصلا حال و حوصله‌ی یک بچه را نداشته‌اند. کنارش حال ناخوش مادرم بوده و جنگ پدرم در نگه داشتن زندگی و بزرگ کردن دست‌تنهای ما. گاهی که می‌نشینم از کودکی‌ام صحبت می‌کنم، از لحظه‌هایی می‌گویم که فکر می‌کردم باید توجه بیشتری بهم می‌شده، یا به همدلی بیشتری نیاز داشتم. آن شب که داشتم با خانواده‌ام یاد خاطرات می‌کردیم هم از همین نشست‌ها بود. اما این بار می‌خواستم روضه‌خوانی‌هایم را شروع کنم که با جواب او و حرف‌هایی که در پی‌اش تعریف کرد ورق برگشت.برادرم برایمان تعریف کرد که او هم چه مشکلاتی در نوجوانی برایش پیش آمده. از مشکلات فرزند وسط بودن گفت، نه به اندازه‌ی فرزند بزرگ خانواده مورد اعتماد، نه به اندازه‌ی فرزند کوچک خانواده (که می‌شوم من) در مرکز توجه. همان طور که من خاطره‌های ساده‌ای تعریف می‌کردم و می‌گفتم همین ساده‌ها چقدر برای من دردآورند، او هم گفت که تا یک سنی برادر بزرگ‌ترم صندلی جلو ماشین می‌نشسته، و بعد ازدواج او، نوبت به خودش یا آن یکی برادرم رسیده، ولی من به خاطر کولی‌بازی‌هایم صندلی جلو را تصاحب کردم و آن‌ها ماندند در جایشان. آن شب یکی من می‌گفتم و یکی برادرم. اما با دفعه‌های قبل فرق داشت. چیزی که یک‌دفعه برایم روشن شد، و شاید حالم را بهتر کرد، این بود که او هم غرق در مشکلات و معضلات سن خودش و وضعیت خودش در خانواده بوده. یعنی انگار یک‌دفعه او هم برایم شد کسی که می‌توانم باهاش همذات‌پنداری کنم، می‌توانم خودم را بگذارم جایش. او دیگر بزرگسالی توانمند نبود که از قدرت و مهربانی بی‌انتهایش چیزی به من نبخشیده، یا کم بخشیده. او هم واقعا تنها و سرگردان بوده.امروز این را برای یک آشنا تعریف کردم. بهم گفت: «تو هم همیشه دنبال اینی که بفهمی دیگران هم قربانی‌اند. دنبال اینی که تقصیر رو از گردنشون برداری.» بله. هر کار می‌کنم نمی‌توانم کتمان کنم که به نظرم همه‌ی آن لحظه‌هایی که داریم به هم صدمه می‌زنیم، خیال می‌کنیم قدم درستی برمی‌داریم. همه‌ی لحظه‌های عجیب‌وغریب سختگیری‌های پدرم به ما، که توانست نتیجه‌های غیرقابل‌بازگشت و بزرگی داشته باشد، او هم آدم تنها و درمانده‌ای بوده لابد. این که می‌گفته «من صلاحت رو می‌خوام.» واقعا از ته ته دلش بوده. ولی بلد نبوده باید چه شکلی باشد. و می‌دانی، این که انسان به یاد بیاورد که آن آدم هم چقدر ناتوان و درمانده بوده در آن لحظات، یک جورهایی می‌تواند زخم‌هایمان را تسکین بدهد و ما را زودتر از چرخه‌ی خشم و غم رها کند و به نقطه‌ی «هر چه بوده تمام شده. حالا این منم و این زندگی من. غرق شدن در گذشته بیهوده است» برساند. قبل‌تر از گذشته و زخم‌هایش می‌ترسیدم. حالا اما با هم آشنا شده‌ایم. مثل دریای طوفانی سخت و ترسناک است اما، این به آب زدن‌ها در طوفان گذشته آدم را در شنا کردن ماهرتر می‌کند، و بعد، نجاتش می‌دهد.