بازی‌های زبانی در فیلم جانگل کروز (Jungle Cruise) چگونه ترجمه شدند؟ چگونه ترجمه کنیم؟

امروز بعد از مدت‌ها فیلم‌ندیدن، تصمیم گرفتم که فیلم جانگل کروز (Jungle Cruise) را ببینم. با دیدن نام دواین جانسون و پوستر فیلم انتظار فیلم آنچنانی نداشتم. به‌دنبال یک فیلم بودم که حدود ۲ ساعت سرم را گرم کند.از همان ابتدای فیلم فهمیدم که یکی از شاخصه‌های اصلی شخصیت فرانک، با بازی جانسون، این است که جوک‌های بی‌مزه تعریف می‌کند و یک سری از آنها جناس و بازی‌های زبانی دارند. این الگو در طول فیلم تکرار می‌شود و بیننده شخصیت فرانک را به‌عنوان یک آدم بی‌مزه که جوک‌هایش آن قدرها که باید طنز نیست، می‌شناسد.همین ویژگی باعث شد تا تصمیم بگیرم نگاهی به ترجمه‌های موجود این فیلم در سابسین بیندازم تا ببینم مترجم‌ها و فن‌سابرهای مختلف چه رویکردی برای ترجمه آنها به کار برده‌اند.نکته مثبت، یا شاید منفی داستان شاید اینجا باشد که در میان مترجم‌های این فیلم، نام‌های آشنا کم نیستند و همین مسئله باعث شد تا با نگاهی جدی‌تر این کار را بکنم.به سراغ اصل مطلب برویم. ذکر یک نکته را هم لازم می‌دانم و آن این است که ترتیب مترجم‌ها با هدف خاصی نوشته نشده است و ربات تلگرامی که از آن زیرنویس‌ها را استخراج می‌کردم با این ترتیب خروجی در اختیارم گذاشته است.همان طور که گفتم، بازی‌های زبانی و طنزهای بی‌مزه در این فیلم به‌عنوان یک ویژگی شاخص قرار داده شده‌اند و صرفنظرکردن از آنها به‌معنای از دست رفتن بخش بزرگی از فیلم برای بیننده است. در چینن مواردی سیاست‌های مناسب مترجم می‌تواند تجربه بهتری از فیلم برای مخاطبان به ارمغان بیاورد و صد البته یک ترجمه سرسری و بد، مخاطب را با سیلی از سؤالات بی‌جواب تنها می‌گذارد.پوستری از فیلم جانگل کروزBefore I came to the Jungle, I worked in an orange juice factory, but I got canned because I couldn’t concentrate. My boss almost beat the pulp out of me ...در این ترجمه، شخصیت فرانک عنوان می‌کند که قبلاً در یک کارخانه تولید آب پرتقال کار می‌کرده است که در آن آبمیوه‌ها به‌صورت قوطی تولید می‌شدند. فعل (Can) به‌معنی کنسروکردن یا پرکردن قوطی است؛ معنی دوم این فعل اخراج‌شدن است. در بخش دیگر جمله کلمه «Concentrate» را می‌بینیم که به‌معنی تمرکز و کنستانره میوه است. او در بخش پایانی مطلب طنز خود می‌گوید رئیسش او را کتکش زده؛ تا حدی که آنقدر له شده است که مثل پالپ‌های آبمیوه نرم و تکه‌تکه شده است. حالا ببینیم مترجم‌های چه کرده‌اند:ترجمه تیم ۳۰نما (Amir_t6262)می‌دونین، قبلاً توی یه کارخونه‌ی آب‌پرتقال کار می‌کردم، ولی آب‌خنک خوردم. چون رک و پوست‌کنده بودم. ضمناً شیره‌م رو کشیده بودن.در اینجا مترجم بخش «آب» در دو کلمه «آب پرتقال» و «آب‌خنک» را به‌عنوان معادل بازی‌زبانی فرانک انتخاب کرده است و در ادامه برای کنستانره می‌نویسد که چون رک و پوست‌کنده بوده است. در بخش پایانی، مترجم با حذف‌کردن عامل انجام که رئیس فرانک بوده، می‌گوید شیره‌اش را کشیده بودند که معادلی برای کتک‌خوردنش است.چیزی که در میان از دست رفته، ارتباط بخش ابتدایی جمله (کارکردنش در کارخانه) و بخش پایانی جمله (کتک‌خوردن از رئیس) است. از سوی دیگر، مترجم سعی کرده تا جمله در زبان فارسی تا حد امکان طبیعی و قابل‌قبول باشد. جمله همچنان طنز است و سعی شده تا بخش‌های مختلف آن حفظ شود. به‌طور کلی ترجمه بدی نیست اما نمی‌توان آن را ترجمه خوبی به حساب آورد؛ چراکه جمله از لحاظ منطقی اشکال دارد و مخاطب از خودش می‌پرسد آب‌خنک‌خوردن و آب پرتقال خوردن چه ارتباطی با هم دارند؟ قطعاً ارتباطی با هم ندارند!به‌علاوه، دعا می‌کنم خیلی زود از شر «می‌دونی» و «می‌دونین»ها راحت شویم!ترجمه تیم بیا۲موویز (hitm@n)مي‌دونيد من قبل از اين کار تو کارخونه توليد آب پرتقال کار مي‌کردم، ولي قوطي شدم. (اخراج شدم). نتونستم غليظ شم. (تمرکز کنم).مترجم با حذف بازی‌های زبانی، تلاش کرده است تا با توضیحات داخل پرانتز، به بیننده بگوید که داستان از چه قرار است. با این کار تنها مخاطب می‌فهمد که یک چیزی را از دست داده است. بخش طنز داستان از بین رفته و جمله از لحاظ منطقی با مشکل روبه‌رو است. رابطه علت و معلولی قوی‌ای هم بین بخش‌های معنادار جمله دیده نمی‌شود.ترجمه های‌موویز (Ellie.sub)قبل از این توی یه کارخونه ابمیوه پرتقال کار میکردم، ولی اخراج شدم. نمیتونستم تمرکز کنم.مترجم از سیاست جالبی استفاده کرده و از خیر تمام بازی‌های زبانی و جنبه طنز صحبت گذشته است. جمله از لحاظ منطقی مشکل آنچنانی ندارد. از اینها گذشته آب پرتقال با آبمیوه پرتقال فرق می‌کند؟!ترجمه تیم فاکس‌موویز (Pablito)می‌دونید، قبل از این کار من توی یه کارخونه آب پرتقال کار می‌کردم، اما اخراج شدم (اخراج شدن و توی قوطی رفتن یه شکل دارن). نمی‌تونستم تمرکز کنم (عصاره دادن و تمرکز کردن یه کلمه هستن).مشخصاً مترجم در اینجا حوصله توضیحات اضافه را نداشته و با یک جمله بی‌سروته سعی کرده تا مخاطب را روشن کند. «عصاره‌دادن» و یکسان فرض‌کردن «اخراج‌شدن» و «توی قوطی رفتن» کار را به اندازه کافی بد کرده است.ترجمه مستقل (meisam_t72)مي‏دونيد، پيش از اين کار ،در يه کارخونه‏‌ي آب پرتقال کار مي‏کردم، اما افتادم تو هُلُفدوني (معني دوم: کنسرو شدم). نمي‏شد تمرکز کنم (معني دوم: کنسانتره بشم).شاید اگر مترجم جمله‌بندی دیگری داشت و به جای توضیحات بی‌معنی و گنگ، وقتش را روی بهترکردن تشبیه‌هایش می‌گذاشت، ترجمه قابل‌قبولی را شاهد بودیم. جمله طنز نیست و از لحاظ منطقی دارای مشکلاتی است. در نتیجه نمی‌توان آن را یک ترجمه خوب در نظر گرفت.ترجمه تیم سی‌سی موویراستش قبل از این کار من توی یه کارخانه آب پرتقال کار می کردم، ولی اخراج شدم. نمیتونم تمرکز کنم.مترجم به خودش زحمت نداده که بخش‌های طنز و بازی‌های زبانی را منتقل کند ولی نکته مثبت کارش را معادل‌سازی «راستش» برای «You Know» دیدم.We're headed into headhunter territory, which is a terrible place to be headed.اصلی‌ترین نکته‌ای که مترجم در این جمله باید در نظر داشته باشد، معنای فعل «Head» که به‌معنی در مسیر جایی بودن است. در بخش پایانی جمله شاهد عبارت «Be Headed» هستیم که شنیدنش با «Beheaded» (به‌معنی سربریدن) تفاوتی ندارد. در واقع فرانک می‌گوید در مسیر جایی هستند که قرار است سرشان را قطع کنند ولی در عین حال می‌گوید آن جایی که می‌روند جای خوبی برای رفتن نیست.ترجمه تیم ۳۰نما (Amir_t6262)داریم یه سر می‌ریم ...منطقه‌ی شکارچی‌های سر که جاي وحشتناکي براي سر زدنه.مترجم از «یه سر رفتن» به‌عنوان معادلی برای فعل سربریدن استفاده کرده است و در بخش بعدی هم سعی کرده منطقه شکارچی‌های سر را به‌عنوان عاملی که قرار است ذهن خواننده را باز کند، بیاورد. جمله طنز نیست، بازی زبانی موردنظر را ندارد و در فارسی غریبه است.ترجمه تیم بیا۲موویز (hitm@n)دارن ما رو به محل شکارگر سر مي‌برن که جای وحشتناکی برای سر زده شدنه.مثل جمله بالا، این مورد هم از جنبه طنز ماجرا موفق نبوده است.به‌علاوه، «شکارگر سر» و «سر زده شدن» کار را تا حدودی برای مخاطب فارسی سخت می‌کند تا بفهمد داستان از چه قرار است.ترجمه های‌موویز (Ellie.sub)ما به سمت سرزمین شکارچی میریم که اصلا جای خوبی برای رفتن نیست.مترجم بخش‌های مختلف جمله که قرار بوده جذاب باشند را حذف کرده است و جمله‌ای ساده را به مخاطب ارائه می‌کند.ترجمه تیم فاکس‌موویز (Pablito)ما داریم سمت قلمروی شکارچی سر میریم که جای خیلی بدی واسه رفتنه (یا سرت رو قطع کردن).مترجم با یک توضیح سعی کرده معنای دوم را به مخاطب منتقل کند. معنا منتقل شده است اما بخش طنز داستان از بین رفته است.ترجمه مستقل (meisam_t72)داريم به منطقه‏‌ي شکارچي سر مي‏ريم که جاي وحشتناکي براي رفتنه.انتظار می‌رفت مترجم مثل موارد دیگری که پیش‌تر به آنها اشاره کردیم، یک پرانتز هم در اینجا باز می‌کرد ولی به اضافه‌کردن یک «سر» برای تکمیل معنا بسنده کرده است. مشخصاً خبری هم از بازی کلامی و طنز داستان نیست.ترجمه تیم سی‌سی موویداریم به سمت قلمرو شکارچی میریم که جای خیلی وحشتناکی برای رفتنه.توضیحات قبلی برای این مورد هم صدق می‌کند و طنز جمله از دست رفته است.Well folks you were all outstanding today. Now I need you all out, standing on the dock.ترجمه تیم ۳۰نما (Amir_t6262)خب، عزیزان، امروز همگی پابرجا بودین حالا لطفاً همگی پا بر جای پهلوگیری بذارین.مترجم سعی کرده با استفاده از همان مواردی که در جمله انگلیسی بوده، جمله فارسی را هم سرهم‌بندی کند. تا حدی موفق بوده ولی همچنان جمله فارسی در بخش‌هایی دارای ضعف معنایی است.ترجمه تیم بیا۲موویز (hitm@n)خب عزيزان، همگي امروز عالي بودين حالا مي‌خوام همه بريد رو اسکله عالي باشيد.جمله حالت طنز خود را حفظ کرده. می‌توان گفت که این ترجمه تا حدی از ترجمه‌های دیگر بهتر عمل کرده است.ترجمه های‌موویز (Ellie.sub)خیلی خب رفقا همتون امروز عالی بودید حالا ازتون میخوام برید رو اسکله.این ترجمه بدون در نظر گرفتن موارد طنز و بازی‌های زبانی انجام گرفته و کاملاً خشک است. از طرف دیگر، یکدست با بخش‌های دیگر ترجمه شده است.ترجمه تیم فاکس‌موویز (Pablito)خیلی خب بروبچ همتون امروز خیلی عالی بودید حالا از همتون می‌خوام برید بیرون روی لنگرگاه بایستید.مترجم تا حدی سعی کرده با استفاده از «بروبچ» بخش طنز کار را به مخاطب القا کند که خودش معادلی برای «Folks» است. بخش بازی زبانی از دست رفته و جمله طنز نیست.ترجمه مستقل (meisam_t72)خب، بچه‏‌ها، امروز همه‏تون عالي بوديد حالا مي‏خوام بريد بيرون،روي بارانداز* بايستيد (معني دوم: جايگاه متهم).فهم اشتباه مترجم در بازی زبانی باعث شده است تا شاهد این جمله فارسی باشیم.ترجمه تیم سی‌سی موویهمگی امروز فوق العاده بودید فقط یادتون باشه روی اسکله هم عالی عمل کنین.شاید در نگاه اول جمله فارسی از لحاظ معنا اشتباه به نظر برسد؛ اما مترجم سعی کرده تا طنز ماجرا را منتقل کند. در این گونه موارد عمدتاً مترجم در ذهن خودش لحنی خاص برای جمله‌اش دارد ولی این لحن در متن قابل انتقال نیست.Had a girlfriend. She was cross eyed. We’d never see eye to eye. Also, quite sure she was seeing someone… on the side.شخصیت فیلم در این صحنه در مورد دختری با چشم‌های چپ صحبت می‌کند و می‌گوید که هیچ وقت نمی‌توانسته چشم در چشمش خیره شود؛ چراکه چشم‌هایش هر کدام یک طرف را نگه می‌کردند. در بخش آخر او می‌گوید که او در حال خیانت هم بوده. در واقع می‌توان این طور گفت که او از گوشه چشمش کس دیگری را می‌دیده و با او سر و سری داشته است! بگذارید ببینیم مترجم‌ها چه کرده‌اند.ترجمه تیم ۳۰نما (Amir_t6262)یه زمانی یه دوست دختر چپ‌چشم داشتم نشد با هم بمونیم هیچ‌وقت نشد چشم تو چشم بشیم و تفاهم کنیم. تازه مطمئنم به یه پسر دیگه هم چشم داشت.مترجم «چشم» را که در جمله انگلیسی هم مدام تکرار می‌شود، نگه داشته و سعی کرده ترکیبی بامزه را با همین چشم ایجاد کند. تفاهم را هم اضافه کرده است که مخاطب منظورش از چشم تو چشم را بگیرد. جمله همچنان طنز است ولی کمی از لحاظ زبان فارسی غیرطبیعی به نظر می‌رسد.ترجمه تیم بیا۲موویز (hitm@n)يه دوس‌دختري داشتم که چشماش چپکي بود باهم جور درنيومديم هيچپوقت نمي‌تونستيم چشم تو چشم بشيم. همچنين مطمئنم که با کسي غير از من قرار مي‌ذاشت.مترجم از «جور در نیومدیم» برای جبران نبود تفاهم استفاده کرده است ولی از خیر بخش پایانی جمله گذشته است.ترجمه های‌موویز (Ellie.sub)یه زمانی دوست دختر داشتم،چشمش چپ بود به جایی نرسید هیچوقت نمیتونستیم چشم تو چشم بشیم. همینطور مطمئنم جز من با یکی دیگه هم رابطه داشته.مانند موارد قبلی اینجا هم خبری از انتقال بازی زبانی و جنبه طنز جمله نیست.ترجمه تیم فاکس‌موویز (Pablito)یه زمانی دوست دختر داشتم، چشماش چپ بود جدا شدیم هیچوقت نتونستیم چشم تو چشم هم نگاه کنیم (یه معنای دیگه‌اش هیچوقت با هم تفاهم نداشتیم). تازه مطمئنم که چپکی یکی دیگه رو هم واسه خودش داشت (منظورش چپ دیدن دختره‌اس).توضیحات این جمله کمی کامل‌تر از موارد قبلی است. جمله طنز نیست ولی معنا دارد.ترجمه مستقل (meisam_t72)يه بار يه دوست‏دختر داشتم، انحراف چشم .داشت. آب‏مون تو يه جوب نرفت. هيچ‏وقت نمي‏تونستيم چشم تو چشم بشيم. همچنين خيلي مطمئنم که به يکي ديگه چشم داشت.جمله تا حدی قابل‌قبول است ولی طنز نیست. مترجم تا اواسط موضوع عالی عمل کرده ولی در انتها انگار حوصله وقت‌گذاشتن نداشته است.ترجمه تیم سی‌سی مووییه دوست دختر داشتم چشماش چپه شد و درست نشد اصلا نباید مستقیم توی چشم ـشون نگاه کنی. باور کن به یه چیزی نگاه کرد.بدون شرح!They are absolutely ex-hausting.این صحنه همزمان با سروصدای اگزوز ماشین رخ می‌دهد. گوینده منظورش این است که هم صدای اگزوز ماشین می‌آید و هم از دست جوک‌های بی‌مزه طرف مقابل خسته شده است.ترجمه تیم ۳۰نما (Amir_t6262)واقعاً که روی یک ‌دنده‌ایدر اینجا دنده به جای اگزوز استفاده شده که کار جالبی است؛ ولی معنا ندارد، با صحنه ارتباطی ندارد و طنز نیست. در عین حال بیننده نمی‌تواند آن را منطقی در نظر بگیرد.ترجمه تیم بیا۲موویز (hitm@n)واقعاً خسته‌کننده* هستن (دود اگزوز)بخشی از ترجمه در قالب توضیح اضافه و بخشی دیگر از قالب جمله اصلی ارائه شده است. در اینجا هم بیننده نمی‌تواند رابطه این دو مورد را تشخیص دهد. حتی ممکن است این سؤال برایش پیش بیاید که دود اگزوز چه ارتباطی با خسته‌کننده دارد.ترجمه های‌موویز (Ellie.sub)کلاً خسته‌کننده‌ان.مثل دفعه‌های قبلی، این بار هم خبری از طنزبودن جمله یا بازی‌های زبانی نیست.ترجمه تیم فاکس‌موویز (Pablito)کاملا خسته کنندن.بدون در نظر گرفتن جنبه طنز ماجرا، به ترجمهٔ معنای عبارت بسنده کرده است.این ترجمه و دو مورد بعدی هم همانند موارد بالا، به ترجمه معنای جمله اکتفا شده است.ترجمه مستقل (meisam_t72)خيلي خسته‏ کننده‏اند.ترجمه SisiMovieTeaMکاملا خسته‌ کنندن.در مواجه با این موارد چه کنیم؟ترجمه فقط استفاده از المان‌های زبان مبدأ برای ساختن جمله در زبان مقصد نیست. به جرأت می‌توانم بگویم که بیش از ۹۰ درصد مترجم‌های فیلم و سریال فکر می‌کنند با این کار به جمله مبدأ وفادارند و رسالت یک مترجم هم همین است!جناس‌ها در یک زبان دارای مفهوم و معنا هستند و طبیعی است که در یک زبان دیگر ظرافت‌های آنها از بین برود. همان طور که در موارد بالا دیدیم، بیشتر مترجم‌ها زنجیری به نام «زبان و ساختار مبدأ» به پای خودش بسته بودند و به خیال خودشان فکر می‌کردند رسالتشان این است که «عیناً» همان چیزی که می‌بینند را به بیننده منتقل کنند!یادتان باشد که یک جمله مخصوصاً در انتقال مفاهیم طنز، باید در زبان مقصد طبیعی باشد؛ یعنی خواننده یا بیننده نباید با دیدن آنها چشم‌هایش را گشادو گوش‌هایش را تیز کند تا بفهمد داستان از چه قرار است.یکی از ساده‌ترین کارها در مواجه به این موارد، استفاده از المان‌های طنز در زبان مقصد است؛ حال اگر موردی که در زبان مقصد پیاده می‌شود ارتباطی با زبان مبدأ نداشته باشد، چیزی از کلیت ماجرا کم نمی‌شود. از سوی دیگر، مخاطب هم می‌خندد و مترجم هم به هدفش که انتقال اصلی حس و حال فیلم بوده، می‌رسد.جمع‌بندیاز این که تا اینجا با این مطلب همراه بودید، از شما ممنونم. اگر مترجم هستید، امیدوارم این مطلب تا حدودی به دردتان خورده باشد و اگر مخاطب هستید، امیدوارم با چشمان بازتر به زیرنویس‌هایی که هر روز دانلود می‌کنید نگاه کنید.به‌علاوه می‌توانید برای خوندن مطالب دیگه، زیرنویس‌هایی که منتشر می‌کنم و نوشته‌هایی که در ویرگول می‌نویسم، در کانال تلگرامی من عضو بشید. لینک عضویت در کانال شیفت (Shiftt)