بازگشت روسیه

اخیرن ضمیر کابلوف، نماینده‌ی ویژه‌ی رئیس جمهور روسیه در امور افغانستان، از برقراری تماس با طالبان به هدف مبارزه با داعش به عنوانِ «دشمن مشترک» خبر داده است. آقای کابلوف، جزییات بیشتری در مورد این تماس‌گیری‌ها ارائه نکرده، اما گفته است که کشورش در حال تبادله‌ی اطلاعات با طالبان در پیوند به فعالیت‌های داعش می‌باشد. اینکه روس‌ها به‌جای دولت افغانستان با طالبان، گروهی که از سوی آنها تروریست خوانده می‌شود، در مبارزه با داعش همکاری می‌کنند، نشانه‌ی قوی از بی‌اعتمادی دولت مسکو به حکومت غنی-عبدالله است.روس‌ها از مدت‌ها پیش به این باور رسیده اند که داعش پروژه‌ی امریکایی است. رسانه‌های روسیه با صراحت تمام در این مورد ابراز نظر می‌کنند که داعش و سایر گروه‌های تندرو اسلامی توسط سازمان‌های استخباراتی غرب و دوستان منطقه‌یی آنها(عربستان سعودی، ترکیه، قطر و امارات متحد عربی)تمویل و تسلیح می‌گردند. موج افشاگری از سوی رسانه‌های روسی علیه ترکیه، ناتو، ایالات متحد امریکا و انگلیس به دنبال سرنگونی سوخوی روسی از سوی ترکیه و بحران تازه‌یی که پس از آن پدید آمد، بیشتر گسترش یافته است. چون حکومت کابل با پشتیبانی مالی و سیاسی دولت واشنگتن روی کار آمده، روس‌ها نسبت به آن نیز بدگمان اند و اعتماد چندانی به مقامهای افغانستان ندارند. خبرگزاری تاس روسیه اخیرن با تکیه بر منابع نامعلوم در نهادهای امنیتی دولت کابل، حنیف اتمر، مشاور امنیت ملی اشرف غنی و معصوم استانکزی، سرپرست وزارت دفاع افغانستان را به پشتیبانی از داعش در شمال کشور متهم کرد؛ اتهامی که پیش از این نیز از سوی برخی از منابع معلوم افغانی به آدرس آقای اتمر مطرح شده بود. از سوی دیگر، در حالیکه مقامهای حکومت افغانستان بارها از روسیه درخواست کمک نظامی کرده اند، دولت مسکو گفته است که تنها به شکل تجارتی به دولت کابل جنگ‌افزار خواهد داد. اینهم نشانه‌ی دیگری از بی‌اعتنایی روس‌ها به دولت افغانستان.تمایل روس‌ها به طالبان بیانگر این واقعیت نیز است که «حکومت وحدت ملی» در بیش از یک سال حاکمیت‌اش توانایی سیاسی و نظامی کمی از خود به نمایش گذاشت که تصرف شهر قندز از سوی طالبان این ناتوانی را به صورت آشکار نشان داد. طالبان پس از کنترل کوتاه‌مدت شهر قندز، سطح نگرش‌ها و برداشت‌ها نسبت به خود را تغییر دادند و برعکسِ دولت کابل، وزنه و اعتبار بیشتری برای حامیان خارجی خودشان کمایی کردند. یکی از دلایلی که روس‌ها سعی دارند با این گروه وارد تعامل شوند، در این واقعیت تلخ نهفته است.گروه طالبان به دلیل ضعف زننده‌ی حکومت کابل، نقش دولت بدیل را ایفا می‌کنند و قدرت‌های بزرگ بجای همکاری با دولت کابل، روی قدرت و توانایی این گروه حساب باز می‌کنند.روسیه‌ی امروزی که میراث‌دار امپراتوری شوروی پیشین است، سعی دارد ثابت کند که دوران جهان تک‌قطبی به پایان رسیده و ایالات متحد امریکا به عنوان ابرقدرت دنیا باید از برتری‌خواهی و تحمیل «نظم نوین جهانی» مورد نظر خودش بر سایر کشورها دست بکشد. پوتین بارها از رویکرد تک‌محورانه‌ی ایالات متحد امریکا در جهان انتقاد کرده و یکی از دلایل بحران‌های کنونی در جهان از جمله در خاور میانه را ناشی از عظمت‌طلبی‌های بی‌حد و حصر زمام‌داران امریکایی دانسته است. او در یکی از اظهارنظرهایش گفته بود که امریکا از اینکه مدام می‌خواهد وانمود ‌کند که دنیا را مدیریت می‌کند، دست بردارد. این نقد او به درستی تک‌روی‌های امپریالیستی ایالات متحد امریکا را زیر پرسش می‌برد و خبر از موج جدید رقابت‌های ژیوپولیتک در جهان دارد.همکاری دولت روسیه با طالبان نشان‌دهنده‌ی تغییر جدی در استراتژی مبارزه با تروریزم دولت مسکو نیز است: بهره‌برداری از تروریزم علیه تروریزم. روس‌ها به قاطعیت و صداقت در سیاستگری معروف اند، اما گسترش روزافزون موج تندروی اسلامی و دهشت‌افگنی در خاور میانه و افغانستان، حالا روس‌ها را وادار به این تغییر راهبردی کرده است که بجای نابودی تروریزم آنرا مهار کنند: اگر داعش را نمی‌شود از میان برد، دست‌کم میتوان آنرا با استفاده از اهرم طالبان در افغانستان محدود کرد، تا امنیت مرزهای کشورهای هم‌سود و متحد روسیه تأمین باشد.امریکایی‌ها بارها ثابت کرده اند که قصد و اراده‌یی برای نابودی تروریزم ندارند و صرف در صدد مهار این پدیده هستند، تا هم بتوانند از آن علیه هدف‌های دشمن بهره‌برداری کنند و هم بهانه‌یی باشد برای ادامه‌ی جنگ که چرخ صنعت پرفروش اسلحه‌سازی را به گردش در می‌آورد. حالا روس‌ها نیز در تلاش عملی‌کردن یک چنین استراتژی‌یی در منطقه هستند. روس‌ها یاد می‌گیرند که با واقعبینی نسبت به پدیده‌ی تروریزم برخورد کنند و به این دلیل، در تلاش یافتن راه‌های کوتاهِ رسیدن به منافع ملی‌شان اند.این دیگر واقعیت آشکار و غیرقابل انکار است که روسیه‌ی امروز به عنوان یکی از قدرت‌های بزرگ به صحنه‌ی رقابت‌های ژیوپولیتک جهانی بازگشته است. شاخ‌به‌شاخ‌شدن ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه با قدرت‌های بزرگ جهانی بر سر بحران اوکراین و سوریه فاکت نیرومندی از بیداری دوباره‌ی روس‌ها و برگشت به رقابت‌های جهانی برای تقسیم دوباره‌ی دنیا به دست می‌دهد. روسیه‌ی امروزی که میراث‌دار امپراتوری شوروی پیشین است، سعی دارد ثابت کند که دوران جهان تک‌قطبی به پایان رسیده و ایالات متحد امریکا به عنوان ابرقدرت دنیا باید از برتری‌خواهی و تحمیل «نظم نوین جهانی» مورد نظر خودش بر سایر کشورها دست بکشد. پوتین بارها از رویکرد تک‌محورانه‌ی ایالات متحد امریکا در جهان انتقاد کرده و یکی از دلایل بحران‌های کنونی در جهان از جمله در خاور میانه را ناشی از عظمت‌طلبی‌های بی‌حد و حصر زمام‌داران امریکایی دانسته است. او در یکی از اظهارنظرهایش گفته بود که امریکا از اینکه مدام می‌خواهد وانمود ‌کند که دنیا را مدیریت می‌کند، دست بردارد. این نقد او به درستی تک‌روی‌های امپریالیستی ایالات متحد امریکا را زیر پرسش می‌برد و خبر از موج جدید رقابت‌های ژیوپولیتک در جهان دارد. در کنار عوامل دیگر، ناتوانی‌های دولت واشنگتن در مدیریت بحران‌های دنیا سبب شده تا قدرت‌هایی مثل روسیه، چین و ایران فرصت‌ها و زمینه‌های بیشتری برای مانور سیاسی پیدا کنند و با رویکردهای موفق‌تر در مقایسه با کارشیوه‌های امریکایی، «نظم نوین جهانی» واشنگتن را به چالش بکشند.باری، بازگشت روسیه قطعی است، اما این بار نه با رویکرد «سوسیالیزم واقعن موجود»، بلکه در شکل و شمایل سرمایه‌داری نوع روسی. اینکه پیامدهای مهم این بازگشت چقدر میتواند روی وضعیت بحرانی افغانستان تأثیر بگذارد، موضوعی است که با گذشت زمان روشن خواهد شد.یادآوری: این نوشته قبلن منتشر شده است.