یک کلمه برای تمام دنیا

متن زیر نوشته امیر مهرانی دوست داشتنی هست و هدیه من به شما:از خودم می پرسم در زندگی ام چندبار ممکن است در لحظه تصمیم بگیرم و کاری را انجام بدھم؟ شاید تا اینجای زندگی ام به اندازه ی انگشتان یک دست چنین رویکردی نداشته ام و البته باید اعتراف کنم ھربار که چنین تصمیم ھایی گرفته ام نتیجه اش خوب بوده. اما این نتایج خوب ھم باعث نمی شود که این نوع تصمیم گیری را تبدیل کنم به رفتار ھمیشگی ام. من ھمیشه یک مدل دو دو تا چھارتای خودم را دارم. البته شاید بھتر باشد به جای دو دو تا چھارتا چیز دیگری بگویم. در واقع من آدمی نیستم که حساب و کتاب کنم و بعد تصمیم بگیرم. از کودکی ھم ھمین گونه بوده ام. من برای ھرچیزی که بتوانم تصویر ذھنی بسازم تصمیم می گیرم. اگر بودن در موقعیتی را در ذھنم بتوانم تصور کنم به سمتش می روم در غیر این صورت به موضوع مورد نظر کاملا بی حس و بی خیال می شوم. حالا ھمان پنج باری که تصمیم ھای ناگھانی گرفته ام از اتفاق ھای ویژه ی زندگی ام بوده که تصوری از موقعیت پیش رو نداشته ام و جفت پا پریده ام وسطش. شاید اولین باری که چنین تصمیمی گرفتم این بود که بی ھیچ تصوری از آینده گفتم دانشگاه نمی روم و یک جوری کار می کنم که مدرک تحصیلی نقطه ی ضعفم نشود. که البته ھم با سختی نشد. اما لحظه ای که این تصمیم را گرفتم در خانه بلوایی شد. کسی باور نمی کرد که بچه ی درس خوان مدرسه که ھمیشه عالی نبود اما خوب بود حالا یک دفعه زیر ھمه چیز بزند و بگوید می خواھم بروم سر کار. در واقع من با این حرکت آرزوھای پدر و مادرم را درباره ی آینده ای که برای من متصور بودند به باد دادم. بعد ھم در ادامه ی این تصمیم حوالی سال ٧٨ رفتم سر کار و از نامه رسانی و کارھای دفتری شروع کردم. در آن زمان ھیچ تصوری از آنچه که ممکن است پیش بیایید نداشتم اما فقط می دانستم که باید کاری کنم که کسی به من نگوید دیپلم ھستی! دومین بار ھم دو سه سال بعد از شروع به کارم بود که در زمینه ی طراحی و راه اندازی شبکه ھای کامپیوتری مدارک شرکت مایکروسافت را گرفته بودم و کارم را در این زمینه شروع کرده بودم که دوستی تماس گرفت و گفت ما در شرکت مان به مشکل برخورده ایم و بیا اینجا و کمک کن. سیستم ھای آنھا را تا به حال ندیده بودم. می دانستم اگر بروم خودم را در ھچل می اندازم. اما به خودم گفتم برو ببین چی می شه. صبح یک روزی رفتم و تا صبح روز بعد در دفتر آنھا روی شبکه شان کار کردم و بالاخره مشکل را حل کردم. آن زمان ھم اینترنت در دسترس نبود یا حداقل مثل حالا نبود که بتوانی برای ھرچیزی که جستجو می کنی جواب پیدا کنی. اما ھمین تصمیم باعث شد وارد آن شرکت بشوم و با حقوق و مزایای بیشتر شروع کنم به کار کردن.بار سوم و شاید عجیب ترین آنھا زمانی بود که رفتم به کلاس بازیگری تئاتر. از زمانی که یادم می آمده آدم خجالتی بوده ام. ھنوز ھم ھستم. با این که فکر می کنم به واسطه ی حرفه ام اعتماد به نفس خوبی پیدا کردم، باز ھم مقاومت عجیبی در ورود به جمع ھای جدید دارم. ترجیح می دھم مریض شوم و بیافتم گوشه ی خانه که بھانه ی موجھی برای نرفتن به آن جمع جدید داشته باشم. قبل تر ھا این موضوع بدتر ھم بود. اگر ھم مجبور می شدم وارد جمعی بشوم، آنقدر استرس می گرفتم که تقریبا ھیچ تعامل درست و درمانی نمی توانستم برقرار کنم. در لحظه ھای ورود به جمع ھای جدید حس کسی را داشتم که از جکوزی بیرون آمده و رفته لب استخر آب یخ ایستاده. می داند که قرار است کجا بپرد و چه اتفاقی قرار است برایش بیافتد و مجبور است یا خودش را مجبور کرده که بپرد. ھمانقدر نفس گیر و ھمانقدر شوک آور. آن زمان ھا به نوشتن علاقه مند شده بودم. با بدبختی زیادی خودم را راضی کرده بودم که در کلاس داستان نویسی شھریار مندنی پور شرکت کنم. در واقع مجبور کردم خودم را که در استخر آب یخ بپرم. کم کم این علاقه رفت به سمت نوشتن نمایشنامه. تئاتر برایم جای عجیبی بود. خاطرم ھست اولین باری که بیژن – رفیقم – دستم را گرفت و به تئاتر برد، نورھای سالن که رفت حس عجیبی داشتم. برای من فقط سینما دیده، سینه به سینه ی بازیگرھا نشستن در شب سرد زمستانی گرمای عجیبی داشت. تئاتر سعادت لرزان مردمان نگون بخت را می دیدیم و علی سرابی با سر تاسش در آن بازی می کرد. اولین فریاد را که در نمایش کشید، تمام وجودم به لرزه افتاد. نمایش که تمام شد و از تئاترشھر که بیرون زدیم، در خلوتی و تاریکی و سرمای خیابان انقلاب من به این فکر می کردم که چطور قصه ھا به اتفاق ھایی که ما می بینیم تبدیل می شوند؟ تجربه ی تئاتر برایم لذت بخش بود و بیشتر از آن کنجکاو دانستن اتفاق ھای پشت صحنه بودم. ھمین شد که وقتی بیژن یک پنج شنبه ظھر بھم زنگ زد و گفت بریم دانشگاه تھران و من می خوام در کلاس ھای عکاسی دانشکده ھنر ثبت نام کنم، راھی شدیم و من که قرار بود در کلاس طراحی شرکت کنم، بعد از دیدن لیست کلاس ھا تصمیم گرفتم بروم کلاس بازیگری تئاتر. تصمیم را که گفتم بیژن جا خورد. باورش نمی شد منی که توان حرف زدن معمولی را نداشتم تصمیم گرفته بودم خودم را بیاندازم وسط جھنم. مسئول ثبت نام گفت بازیگری تئاتر ھمین حالا شروع شده و برو طبقه ی بالا و در کلاس شرکت کن. این حرف را که زد می خواستم بگویم غلط کردم! پشیمان شدم! اما نگفتم. دوباره ایستاده بودم لب استخر آب یخ.از پله ھای دانشکده ی ھنر رفتم بالا و رسیدم به پلاتو. از پنجره ی در چوبی داخل را نگاه کردم دیدم استاد ایستاده وسط کلاس، در نور کم پلاتو و شرکت کنندگان ھم نشسته اند یک طرف. لب استخر بودم که استاد من را دید و اشاره کرد بروم داخل. مجبور بودم بپرم و پریدم. ترسان وارد پلاتو شدم و جایی گیر آوردم و نشستم. استاد – جواد ثریا – که چندسال بعد فوت شد و روحش شاد باشد، درباره ی استانیسلاوسکی و متد اکتینگ و چیزھایی از این دست صحبت می کرد که من نمی فھمیدم. درست حس زمانی را داشتم که سرکلاس مندنی پور کلمه ی پست مدرن را گفت و من تا قبل از آن روحم ھم از وجود چنین عبارتی خبر نداشت. مدتی بعد استاد گفت می خواھیم یک اتود بزنیم. مدتی طول کشید تا متوجه شوم منظورش بازی کردن یک موقعیت است. یک دختری را صدا کرد که بیاید روی صندلی وسط پلاتو بنشیند. استاد گفت تو متھم ھستی و یک نفر را می خواھیم که نقش بازجو را بازی کند. چشم اش چرخید و روی من ایستاد. اشاره کرد تو بیا! باورم نمی شد که دوباره باید در استخر آب یخ بپرم. در آن زمان آنقدر ھم مغرور بودم که در جمع بھانه نیاورم. در آن لحظه ترجیح می دادم ساختمان خراب شود و من از شر این موقعیت خلاص شوم. یا آرزو می کردم یک شاگرد خودشیرینی بگوید: «استاد می شه من بیام!» نه زمین دھن باز کرد، نه ساختمان خراب شد و نه کسی خودشیرینی کرد. خودم بودم و خودم و چشم ھای استاد که روی من متوقف شده بود. به ھمین دلیل بلند شدم و رفتم کنار صندلی که دختر روی آن نشسته بود ایستادم. شک ندارم که در آن لحظه داشتم به خودم می گفتم عجب غلطی کردم. چھل و خورده ای جفت چشم به من خیره بود و من وسط سالن ایستاده بودم. استاد رو به من گفت این متھمه و تو ھم بازجو. شروع کن به اعتراف گرفتن. معمولا بازجوھا، یا حداقل آنھایی که در فیلم ھا دیده ایم ابتدا با نرمش صحبت ھایشان را شروع می کنند و کم کم اگر موفق نشوند رو به خشونت می آورند. من، ظاھرا در آن لحظه فقط سکانس آخر بازجویی ھا در ذھنم مانده بود. به ھمین دلیل یک دفعه فریاد زدم، اعتراف کن! و چنان فریادی زدم که دختر بیچاره از فرط ترس روی زمین افتاد. فکر می کنم طفلک بعد از شنیدن صدای من تا ماه ھا به ھرچه کرده و نکرده بود اعتراف کرد. ھرچقدر فکر می کنم که بعد از فریاد من در سالن چه اتفاقی افتاد چیزی به خاطر نمی آورم. حتما ھمکلاسی ھای زیادی مسخره ام کرده اند. تنھا چیزی که به خاطر دارم این بود که در لحظه ی کشیدن آن فریاد، ترسی چندساله در من فرو ریخت. انگار یک سد جلوی صدای من در تمام سال ھای زندگی ام ساخته شده بود. انگار بودن در این موقعیت، پریدن در سرد ترین استخری بود که به عمرم تجربه کرده بودم.از جلسه ی دوم کلاس وقتی استاد می گفت می خواھیم اتود بزنیم، کی داوطلب است؟ دست من می رفت بالا. شاید ھم شده بودم ھمان خودشیرین کلاس. این اتفاق و ھمین تصمیم بی مھابا نقش مھمی در بھبود روابط من داشت. تجربه ی شرکت در کلاس بازیگری، اگرچه منجر به بازیگر شدن من نشد، اما کمک بزرگی به درک خودم، رویارویی با خودم و درک آدم ھا کرد. سال ھا بعد وقتی دوره ھای آموزشی ام را برگزار می کردم ھمیشه در ذھن داشتم که تجربه ی تئاتر و بازی کردن موقعیت ھا می تواند به آدم ھا کمک کند. ھمین شد که موضوع را با رفیقم احسان بھلولی که خودش کار تئاتر می کرد و یک پلاتوی تئاتر داشت مطرح کردم و دوره ی پلاتو را شروع کردیم. دوره حال و ھوای جذابی داشت. جوی خودمانی، پر از احساس، خنده و حتی گریه. تمرین ھا و بازی ھای سخت و آسان باعث می شد شرکت کنندگان با وجود خودشان و آدم ھای دیگر آشنا شوند. احسان یک بازی داشت که معمولا در جمع ھای شلوغی ھم که داشتیم آن را اجرا می کرد. می گفت فرض کنید بالای یک کوه ایستاده اید و یک میکروفن آن بالا است. شما می توانید فقط و فقط یک کلمه در آن میکروفن بگویید و آن یک کلمه را کل دنیا می شنود. آن یک کلمه چیست؟ بازی جالبی می شد. بعد کلمات را جمع می کردیم در یک کیسه و بصورت تصادفی بیرون می کشیدیم و می دادیم دست آدم ھا. بعضی ھا کلمه ای که خودشان گفته بودند را دوباره برمی داشتند. بعضی ھا مثلا نوشته بودند عشق و کلمه ی خفه شو بھشان می افتاد و خلاصه ماجرایی داشت. اما این چالش این که من اگر دربرابر دنیا باشم چه کلمه ای را فریاد می زنم ھمه را درگیر می کرد. قرارگرفتن در این موقعیت فرضی چیزی شبیه پریدن در استخر آب سرد بود برای آدم ھا. بعضی ھا می خواستند کلمات خوبی بگویند و مبادی آداب باشند، بعضی ھم از این فرصت برای خالی کردن خودشان و ھرچیزی که در دنیا بھشان فشار آورده بود استفاده می کردند.یک بعد از ظھر از آن تصمیم ھای ناگھانی گرفتم که شاید نسبت به باقی تصمیم ھا اثرکمتری در زندگی ام داشته اما باعث ثبت صحنه ای عجیب برایم شد. به مریم – ھمسرم – گفتم بریم ابیانه؟ گفت ابیانه؟ چرا باید بریم؟ خلاصه سریع توضیح دادم، ھتل رزرو کردم و فردا صبح اش زدیم به جاده. سفر لذت بخشی بود. دیدن پیرزن ھای گل گلی پوش، روستایی کھنه و قدیمی که دیوارھای خانه ھایش بازسازی شده اما درھا که ویژگی چشم گیر روستا بود از سال ھای قبل سرجایشان مانده بود. ابیانه برای من روستایی بود که ھویت اصلی اش پشت پنجره ی خانه ھای خالی از سکنه پنھان بود که فقط با دیوارھایش می خواست حسی ساختگی را القا کند و در رسیدن به این ھدف ھم موفق بود. در نھایت پیاده روھا، درھا، دیوارھا، پنجره ھا، پیرمردھا، پیرزن ھا و درخت ھای تنومند، آدم ھای شھرنشین را مسحور خود می کردند. با مریم مشغول پیاده روی بودیم که چشمم افتاد به نوک کوھی که یک مرد روی آن ایستاده بود. اول تعجب کردم و فکر کردم مجسمه است. اما بعد که تکان خورد و تقلای دوباره اش برای رسیدن به نوک کوه را دیدم فھمیدم که مجسمه نیست. دوربین را سریع روشن کردم، لنز را زوم کردم و شروع کردم به عکس گرفتن. بعد یاد نماد ریودوژانیرو افتادم. به مریم گفتم و از پایین برایش دست تکان دادیم و اشاره کردیم که دست ھایت را از دو طرف باز کن. از بخت خوب، دید و ھمین کار را کرد و من ھم دستم را گذاشتم روی شاتر و پشت ھم عکس گرفتم. در ھمین ثانیه ھا احساس کردم که یک پرنده از جلوی دوربین رد شد. چند شات عکس که گرفتم دوربین را پایین آوردم و برایش دست تکان دادم و ازش تشکر کردم. با مریم شروع کردیم به دیدن شات ھا، تا آن شاتی که پرنده رد شده بود را دیدیم. عکس دوست داشتنی ای شد. انگار ھمه چیز در زمان درست دست به دست ھم داده بود تا این تصویر ثبت شود. ما در آن لحظه در ابیانه بودیم، آن مرد تصمیم گرفته بود برود بالای کوه و پرنده در زمان درستی از مسیر جلوی لنز پرواز کرده بود. به تصویر که نگاه کردم یاد بازی احسان در کلاس پلاتو افتادم. یک کلمه، روی نوک قله ی کوه که تمام دنیا صدایت را می شنود. از خودم پرسیدم اگر آنجا بودم چه چیزی را فریاد می زدم!؟