گناه مُسری

برای اینکه بدانیم روزه‌داری و روزه‌خواری، اموری فردی یا اجتماعی هستند، ابتدا لازم است تعریفی از امر فردی و اجتماعی داشته باشیم. امر اجتماعی را می‌­توان امری دانست که در تعامل افراد جامعه با یکدیگر انجام می‌­شود یا بر آنان اثر می‌­گذارد. در مقابل، امر فردی، تعامل و تاثیر و تاثری با سایرین ندارد. مطابق این تعریف، روزه‌داری را می­‌توان یک عبادت فردی دانست. چرا که در حالت عادی برای انجام آن نیازی به تعامل با سایر افراد نیست و در ظاهر تاثیری هم بر سایر افراد جامعه ندارد. حتی اگر به کسی نگوییم روزه هستیم، ممکن است دیگران از این موضوع مطلع هم نشوند. حال انکه عباداتی مثل حج، جهاد و نماز جماعت را می­توان عباداتی اجتماعی دانست.گناهان و محرمات نیز می‌­توان مشابه عبادات به دو دسته فردی و اجتماعی تقسیم کرد. برخلاف روزه‌داری که یک عبادت فردی است، روزه‌­خواری در ملاء عام قطعا یک گناه اجتماعی است. این گناه بر سایر افراد جامعه اثر مستقیم و قابل توجهی دارد. اگرچه بعضی روزه‌­خواری‌­ها به دلیل ضعف نفس و سختی روزه‌­داری انجام می­شود اما گاهی روزه‌­خواری در ملاء عام به معنی فریاد زدن این موضوع است که من روزه گرفتن و چه بسا آیینی که روزه در آن واجب است را قبول ندارم. آن قدر قبول ندارم که حتی حاضر نیستم این سختی را به خود بدهم که روزه‌خواری‌ام را تا منزل یا محل کار یا یک فضای محدود به تاخیر بیندازم. در حالیکه در نماز نخواندن به هیچ وجه چنین فریادی به چشم نمی‌­آید.بعضی علت زشتی و لزوم برخورد با (جرم‌انگاری) روزه‌خواری در ملاء عام را بی‌حرمتی به روزه‌داران می­‌دانند. به‌طور کلی می­‌توان روزه­‌خواران را به سه دسته تقسیم کرد: ۱- کسانی که معتقد به اسلام هستند اما به دلیل ضعف اعتقادات و سختی روزه‌داری، روزه نمی‌­گیرند. این گروه غالبا در ملاء عام روزه‌­خواری نمی­‌کنند. ۲- کسانی که اساسا به اسلام اعتقادی ندارند. احتمال روزه‌­خواری در ملاء عام در این گروه بیشتر است چرا که دلیلی برای تحمل سختی نخوردن و نیاشامیدن در ملاء عام نمی‌­بینند. ۳- دسته سوم کسانی هستند که نه تنها اعتقادی ندارند، بلکه از سر عناد با روزه‌­داران، در ملاء عام روزه‌­خواری می­‌کنند. دسته اول و دوم غالبا قصد بی‌احترامی به روزه‌داران را ندارند اما دسته سوم چنین قصدی دارند. اما مسئله اینجاست که مشخص نیست چند درصد روزه‌­خواران در دسته سوم قرار بگیرد. لذا صرفا با دلیل جلوگیری از بی‌­حرمتی به روزه‌­داران نمی‌­توان روزه‌­خواری در ملاء عام را جرم‌انگاری کرده و با آن برخورد قضایی کرد.همانطور که گفته شد علت اصلی آنکه روزه‌­خواری در ملاء عام جنبه اجتماعی دارد، نوعی تبلیغ بی­‌دینی است که در این عمل دیده می­‌شود. این تبلیغ را می‌­توان بی‌­حرمتی به حکم خدا و حرمت ماه رمضان دانست و اتفاق افتادن این بی­‌حرمتی تابعی از نیت و قصد روزه‌­خوار نیست، بلکه نتیجه مستقیم عمل اوست. به طور کلی تظاهر به هر عمل حرامی را می­‌توان تبلیغ بی­‌دینی دانست. تبلیغ بی‌دینی هم به معنی منحرف کردن جامعه از مسیر بندگی خدا و سعادت و کمال اوست. قانون‌گذار نیز به طور مشخص برای روزه­‌خواری در ملاء عام، قانون وضع نکرده‌است. بلکه در ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی، آمده‌است: «هر کس علنا در انظار و اماکن عمومی و معابر تظاهر به عمل حرامی نماید، علاوه بر کیفر عمل، به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا ۷۴‌ ضربه شلاق محکوم می‌گردد.» در واقع روزه­‌خواری در ملاء عام از آن جهت مستوجب برخورد قانونی است که یک نمونه از تظاهر به عمل حرام است.برخورد با روزه‌خواری در زمان ائمه نیز وجود داشته‌است:۱- از امام باقر (ع) از پدرش از جدّش نقل شده‌است كه: « مردى را نزد على (ع) آوردند كه در روز ماه رمضان بدون عذر افطار كرده‌بود. على (ع) به خاطر حق ماه رمضان كه اين شخص در آن افطار كرده‌بود ۳۹ شلاق به او زد» (۱)۲- امير مومنان علي عليه السلام به كسي كه در ماه رمضان شراب خورده‌بود، علاوه بر حد شراب، ۳۹ ضربه شلاق زد به خاطر اينكه در ماه رمضان روزه اش را باطل كرده‌است. (۲)البته تعزیرهای ذکر شده در روایات فوق مربوط به کسی است که بدون علت موجه (سفر، مریضی و ...) روزه­خواری کرده‌است. همچنین این مجازات‌­ها در صورتي است كه روزه‌خوار به گناه بودن روزه‌خواری اعتراف كند وگرنه اگر كسی واجب بودن روزه را انكار كند و انكارش به انكار اصول دين برگردد، حكمش ارتداد است و حكم ارتداد نيز روشن است.با توجه به فلسفه بیان شده برای برخورد با تظاهر به حرام، مشخص می‌شود غیر مسلمانان جامعه اسلامی نیز در امور فردی خود آزاد هستند مطابق احکام دین خود عمل کنند. اما در رفتارهای اجتماعی خود نباید به احکام اسلام بی‌­احترامی کنند. چراکه این رفتارها چه از مسلمان چه از غیر مسلمان نوعی تبلیغ علیه احکام اسلام و مسیر سعادت و کمال انسان است.(۱) صابرى يزدى، على رضا ؛ الحكم الزاهرة، ترجمه: محمد رضا انصارى محلاتى، مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى، قم، چاپ: دوم، ۱۳۷۵ ش، ص ۳۰۹، حديث ۸۰۲.(۲) حر عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، بيروت، دار احياء التراث العربي، چاپ ششم، ۱۴۱۲ق، ج۱۸، ص۳۰۹.