قرارداد قانونی برای یک برنامه نویس یا گرافیست چگونه است؟

قرارداد کاری برنامه نویسان و گرافیست همقدمه ، یک اشتباه رایج در مورد قرارداد های کاریقبل از شروع بگویم که تجربیات زیر حاصل یک باخت بیست میلیون تومانی در یک دعوای قانونی با کارفرما و چندین مورد قرارداد کاری پروژه ای و مدت دار است، پس کمی نوربالا بزنید.قرارداد فقط برای شرایط دعوا است! این جمله را قاب بگیرید و به اتاق کارتان آویزان کنید. خوب این چه معنی میدهد؟ یعنی شما قرارداد را برای زمانی که با کارفرمای خود مانند یک دوست در دفتر کار چای و بیسکوییت میخورید تنظیم نمی کنید، قرارداد برای زمانی است که از نظر شما کارفرما یک انسان دروغگو، فرومایه و احتمالا مال مردم خور! است که اگر بگوید زمین گرد است هم شما باور نمیکنید و از نظر کارفرما هم شما یک آدم دغل کار که قصد چپاول پولش را دارید هستید!تحمل جملات بالا سخت بود،مگر نه؟ اما این یک واقعیت است، شما تا زمانی که شرایط عادی است به قرارداد احتیاجی ندارید همه چیز برادر وار و با مذاکره حل خواهد شد قرارداد برای زمانی است که هیچ کس حرف هیچ کس را قبول ندارد پس اولین درس در قرارداد این است:گول جمله "قرارداد فقط یک تیکه کاغذِ من حرفم حرفه" یا "مگه حرفم رو قبول نداری" یا "مگه حالا شما قراره با ما به مشکل بخوری که انقدر پیگیر قرارداد هستید" رو نخورید!قرارداد های پروژه ایقرارداد پروژه ای طبق تعریف من قراردادی است که طی اون شما متعهد به انجام کار مشخصی در زمان مشخصی میشوید.در قرارداد های پروژه ای مهمترین نکته ذکر دقیق ابعاد پروژه است، یکبار دیگر این عبارت را بخوانید "ذکر دقیق ابعاد پروژه"، خوب برای اینکار من یک الگوریتم مرحله به مرحله دارم! که از آن پیروی میکنم.قدم به قدم تا نوشتن یک قرارداد مناسب. ذکر کنید کل پروژه چیست و دقیقا چه بخشی از آن وظیفه شماست : این کار اجازه میدهد در دادگاه (بله در دادگاه هر وقت قرارداد مینویسید خود را در دادگاه تصور کنید آن هم در مقابل خنگ ترین قاضی) بتوانید ثابت کنید که دقیقا چه بخش هایی از کل کار وظیفه شما بوده است. بگذارید یک تجربه را برایتان بگویم تا بفهمید لزوم اشاره به کل کار در ابتدا و سپس جداسازی و دقیق شدن روی بخش های مربوط به خودتان چیست :در یک پروژه من وظیفه طراحی فرانت اند یک وبسایت را داشتم همگی میدانیم که اتصال فرانت اند و به بکند و همچنین بهینه سازی های مختلف فرانت برای یک پروژه بزرگ خودش کار بزرگیه (البته منظورم بهینه سازی های معمول و اجباری نیست) در پروژه مذکور من باید حداقل صد ساعت کاری رو صرف این کار میکردم و از روز اول هم وظیفه من فقط و فقط طراحی فرانت آن هم بخش های خاصی از آن بود اما کارشناس شورای حل اختلاف با یک تصمیم عجیب گفت : "ماست با جاش! نمیشه که یک کارو نصفه انجام بدی" من گفتم: "این توی قرارداد هیچ جا نیست" ایشونم گفت: نباشه! مگه میشه چهارپایه بسازی بدون پایه!بله کارشناسی در اختلافات برنامه نویسی و گرافیکی همین حد احمقانه و بچه گانه است! کارشناس بررسی پرونده من فوق لیسانس برق داشت!پس دقیقا بگویید کل کار این است و فقط این بخش های آن وظیفه من است و حتی اگر دیدید ممکن است بعدا در حدود مسئولیت های یک بخش ابهامی پیش آید دقیقا آن بخش خاص را واضح سازی کنید (از جزییات نترسید یک قرارداد برای یک سایت معمولی تک صفحه ای از نظر من باید دو صفحه کامل متن باشد).. تکلیف خود را با ویرایش ها و تغییرات در حین کار مشخص کنید : امکان ندارد یک پروژه برنامه نویسی در حین کار تغییراتی هرچند اندک نکند مهم این است که شما مواضع خود را در قبال انواع تغییرات به تفصیل در قرارداد شرح دهید.یعنی مشخص کنید که افزودن ویژگی های جدید شامل این قرارداد نیست و در مورد آنها بصورت جداگانه هم از نظر زمانی هم از نظر هزینه ای مذاکره خواهید کرد.یعنی مشخص کنید که تغییراتی که منجر به دست بردن در بخش های انجام شده ای که قبلا جور دیگری توافق شده بودند، نیاز به مذاکره دوباره و تعین دستمزد دارد.یعنی اشاره کنید که تغییرات جزیی ممکن است هزینه مالی نداشته باشند اما هزینه وقتی دارند و نباید انتظار تحویل پروژه در زمان مقرر با تغییرات جدید داشته باشند و ...... یک تحویل چند مرحله ای امن برنامه ریزی کنید (بسیار مهم) : هیچ وقت، تاکید میکنم هیچ وقت حتی کوچکترین پروژه را در یک فاز برنامه ریزی نکنید پروژه را به فاز های مختلفی تقسیم کنید و برای هر کدام دستمزد مشخصی بگذارید و در پایان هر فاز دستمزد خود را بخواهید و به هیچ وجه فاز بعد را حتی یک صدم ثانیه قبل از گرفتن دستمزد فاز فعلی شروع نکنید ، وظایف مربوط به هر فاز از پروژه را به تفکیک در قرارداد شرح دهید..... تا جایی که میتوانید از ارایه فایل ها و سورس ها تا بعد از دریافت آخرین قسط دستمزد خودداری کنید: اگر یک سایت را برنامه نویسی میکنید از یک سرور تست استفاده کنید اگر طراح رابط کاربری هستید از ابزارهای ارائه دمو استفاده کنید و... اما اگر به هر دلیلی مجبور به ارائه سورس قبل از دریافت آخرین قسط دستمزد شدید از کارفرما بدون رودربایستی درخواست رسید با امضا و مهر یا حتی سربرگ شرکت کنید و در رسید ذکر کنید که قبل از تسویه حساب کامل سورس در اختیار فلانی قرار گرفت (در نوشتن رسید هم بی حوصله نباشید یک متن خوب تنظیم کنید)البته واقعیت این است که سرویس ها و روش زیادی برای این کار در هر حوزه مثل طراحی رابط کاربری ، تصویرسازی ، برنامه نویسی بک اند یا فرانت و ... برای ارائه دمو وجود دارد که در بیشتر مواقع نیاز به ارائه سورس را برطرف میکند که از حوصله این مقاله خارج است.نکات فرعی اما مهم :. بند اختیاری - در مورد جریمه های دیرکرد دوطرفه رفتار کنید وگرنه قرارداد را پاره کنید : بدیهی است که هر قرارداد جریمه دیرکرد روزانه دارد اما شما در قسمت مربوط به دیرکرد موارد زیر را ذکر کنید :اگر علت دیرکرد در پروژه از سمت کارفرما باشد ، مسئولیتی متوجه "اینجانب" نمی باشد.اگر کارفرما دستمزد هر مرحله از کار را پرداخت نکند انجام مرحله بعد منتفی است و مسئولیت دیرکرد مربوط به عدم پرداخت کارفرما مسلما با خود او میباشد... بند اختیاری - حق انفصال از کار ، چیزی که شاید ندانید اما شما را تا مرز دیوانگی میبرد!احتمالا میدانید که در حین پروژه تعامل پایداری بین شما و کارفرما وجود دارد، از ابتدا زمان هایی که از کار جدا میشوید و می خواهید آسوده باشید را مشخص کنید، مثلا ذکر کنید:روزهای پنج شنبه و جمعه روز های کاری من نمیباشد و تمام امور کاری در هر حد از اضطرار باید در روز های دیگر هفته توسط کارفرما پیگیری شود و اینجانب هیچگونه مسئولیتی در قبال پاسخگویی در این روزها ندارم.البته شما با کارفرما دعوا ندارید! اگر کار مهمی پیش می آید تا حد امکان باید در هر زمانی آن را برطرف کنید این باعث ایجاد حسن نیت میشود اما این بند به این علت است که اگر زمانی خارج از شهر در حال صرف نوشابه و ماست خیار! هستید، کارفرما نتواند به خاطر عدم پاسخگویی شما در آن زمان از شما شکایت کند!اما آخرین توصیه هارودربایستی نکنید! کسی اگر ذاتا به فکر کلاه گذاشتن سر شما نباشد از هیچ قراردادی ناراحت نمیشود البته تکنیک های مذاکره را یاد بگیرید و متشخص و حرفه ای رفتار کنید.نوشتن قرارداد حرفه ای از یک سمت دل کارفرما رو قرص میکند که شما کارتان را بلدید و از خود مطمئن هستید که اینچنین قرارداد محکمی مینویسید، قرارداد های حرفه ای شخصیت کاری شما را نشان میدهد.حقوق کارفرما را زودتر از اینکه خودش بگوید همانطور که برای حقوق خود ارزش قائل هستید در قرارداد تان ذکر کنید.مهم* : در مورد شرایط فروپاشی کامل هم از جانب خودتان هم از جانب کارفرما از قبل در قرارداد توافقی کنید یعنی اگر یک باره کارفرما گفت پشیمان شدم چه اتفاقی می افتد؟ شرایط فسخ را به دقت در قرارداد بررسی و تحلیل کنید.