در بازدید از درب امام

امام زاده درب امام، در سمت راست مسجد سعیدابن جبیر دیده می شوددر کنار امام زاده درب امام، مسجد کوچکی وجود دارد که سعید ابن جبیر نام دارد. این نامگذاری بسیار صحیح است زیرا این صحابه امام سجاد پس از شکست شورش عبدالرحمن، فراری شد و مدتی در اصفهان در همین مکان، درس دین می داد حدیث نقل می کرد. سعید ابن جبیر انسان بزرگی است و شاید اول کسی است که به طور مستقیم کلامی را از اهل بیت به نزد مردم اصفهان می آورد. او بعدها از اصفهان هم فراری شد و سرانجام سرش به امر حجاج آن حاکم سفاک اموی از تن جدا شد. امروز بر روی دیوار این مسجد، بنری نصب شده که وصف حال این مرد شریف است. نفس این که با نوشتار چنین شخصیتی در چنین مکانی معرفی شده است، بسیار پسندیده است اما محتوای این نوشته کمی قابل تامل است. در این متن، خروج علیه حجاج اقدامی انقلابی نامیده شده که توسط مردم صورت گرفته که حجاج را برکنار کنند و در واقع متن می خواهد بگوید قیامی علیه حکومت ظلم امویان بوده است. این در حالی است که این حرکت شورشی از جانب عبدالرحمن ابن محمد ابن اشعث بوده، شخصی که تا چندی پیش از نیروهای حجاج بود و اساسا خدمت خاندان اشعث به امویان و دشمنی آنان با شیعیان مشهور است. تا جایی که این تبار ردپایشان در قتل سه امام شیعه هم دیده می شود. خود این شخص هم قصد خیری نداشت و بر اثر اختلافات شخصی با حجاج پرچم مخالفت بلند کرد و در نهایت هم شکست خورد. از ثمرات این شکست، شهادت امثال سعید ابن جبیر بود. در متن بنر علت شهادت سعید ابن جبیر را ارادت به امام سجاد و شیعه بودن، عنوان کرده است که این بیان هم نمی تواند کاملا صحیح باشد. البته می پذیریم که دخالت امثال سعید ابن جبیر و کمیل ابن زیاد در این شورش و تایید آنان باعث شد، این حرکت رنگی عقیدتی هم بگیرد و الا صرفا جنگی میان قدرتمندان بود و بس. به نظر می آید داستان سعید ابن جبیر، پیوستن او به آل اشعث و در نهایت فرار و شهادت او، درسی مهمی داشته باشد. این درس مهم تنها در نوع روایت صحیح کشف می شود. در این سال های ایران روایت ها به صورت ایدئولوژیک، صورتی کلیشه وار و از قبل تعیین شده دارند. این روایت اجازه نمی دهد حقیقت آن شخصیت درک شود و بیشتر شعاری نصیب ما می شود. به عبارتی نیروهای انقلابی بیشتر تمایل دارند قصه خودشان را در شخصیت های تاریخی تکرار کنند و بدین وسیله از روی واقعیت های تاریخی پرش می کنند. آن چیز که نجات دهنده است روایت منصفانه است.سعید ابن جبیر را اگر همان طور که بوده روایت کنیم و نخواهیم بنر انقلابی تولید کنیم باید بگوییم درس بزرگی برای امروز ما دارد. سعید ابن جبیر، قطعا عبدالرحمن را می شناسد و جنین عالم و فاضلی ناآگاه از وضعیت این خانواده نیست اما با آن ها همراه می شود و چنین خطری را می پذیرد و در نهایت جانش را برای قیام بی در و پیکری می گذارد چرا؟ دلیل واضح است چون قصد داشته با نفوذ در میان قسمتی از جماعتی که حالا قصد حرکت دارند و ابزار شمشیر دارند، برود و حرفش را بزند و این دسته را جهت دهد. تاریخ گواهی می دهد که با ورود اهل علم و تقوی، مقداری هم چنین شد. این به معنای هم داستانی عبدالرحمن و اشعثی ها نیست بلکه مشخصا به معنای فهم سیاست است. روایت صحیح این شخصیت به ما می گیود که قرار نیست که شیعیان در سراسر تاریخشان چه قبل و چه قبل، علم براندازی همچون سال 57 بلند کنند. مبارزه راه های خاص خود را در تاریخ دارد که لزوما شبیه یکدیگر نیستند. از مهم ترین راه ها استفاده از نفوذ است و برای آن که نفوذی شوی باید با بخشی از ماجرا همراه شوی و طبیعی است که در گام هایی خود را اهل سازش نشان دهی. این خاصیت سیاست است و این هوشیاری برتر از کلیشه های مرسومی است که بر ذهن فعلی حک شده است. آن چه امروز بر اذهان است و این بنرها را شکل می کند همه برساخت های تاریخی است که مطابق با ماجرایی که برای خود پسندیده، روایت رارائ می دهد. شیعه اگر با ظرفیت های سیاسی تاریخ خود آشنا شود متوجه می شود که مثال های فراوانی در اختیارش است که با آن می تواند از ابزارهای نفوذ، سازش، فریب، مدارا و گاه و بی گاه چشم را بستن، استفاده کند. این دقیقا همان منابعی است که روایت ایدئولوژیک از ما سلب می کند.