کشتی نوح

چه شده که در این ایام که کار و بار زیاد است و مجالی برای خلوت گزیدن نمی‌دهد، رو به نوشتن آورده‌ام؟!اتفاقا می‌گویم که انسانِ سرگردانِ همیشه عقب‌ماندهء قرن ۲۱، گه‌گداری نیاز دارد که بایستد و چشم برهم گذارد و در خود تفقدی کند و ببیند که کیست و کجاست و رویایش چه بوده است و به کجا می‌رود. نیاز دارد که بجوید آنچه را که برایش ساحل آرامش بوده است. نیاز دارد که در هوای مطبوع اردی‌بهشت، چشمانش را روی هم بگذارد و دامن برافشاند و از قید و زنجیر وابستگی‌های ذهن رهایی یابد. رهایی یابد تا بتواند دوباره خودش را بشناسد و دل بسپارد به آنچه روح و جانش را شاداب می‌کند. می‌بایست تا به "خیال" خود عزیمت کند و تجسم کند آنچه را که دل در گرو آن داشته‌است. تا زنده کند رویاهای خاک‌خورده گوشه ذهنش را. یا اینکه خاطرات کودکی و میانسالی‌اش را از نظر بگذارند؛ مقطعی از عمر که منتهای همه افکار و اعمالش چیزی نبود جز اینکه سرخوش باشد.سرخوشی، حالتی است که حقیقتا در گرو آزادی است. در این جهان روبه‌توسعه، انسانِ بی‌نهایت طلب هرکجا چشم می‌گرداند سبقت و نوآوری و اختراع است؛ این آدم باگذر عمر فقط بر عقده‌هایش افزوده می‌شود و بار طمع و حرص و شهوت را بر دوش می‌کشد. می‌کوشد تا به‌دست آورد آنچه را نمی‌تواند؛ تا تجربه کند آنچه را در دسترس ندارد؛ تا در این ماراتن به‌شدت ناعادلانه، با کسانی رقابت کند که ابتدائا چند فرسخ از او جلو تر اند. چه می‌شود که این انسان ترغیب می‌شود تا همه‌ی جوانی و توان و خوشی‌اش را کف دست بگیرد و در این مسیر بی‌انتها قدم گذارد؟ چه نهیبی بر سر این آدم می‌‌آید که هرآنچه دارد را می‌گذارد و می‌رود در مسیری که به قول حافظ : از هر طرف که رفتم جز وحشتم نیفزود/ زنهار از این بیابان وین راه بی‌نهایتمن قوه شهوت را نفی نمی‌کنم؛ اما چگونه عقل آدمی حاضر به چنین معاوضه‌ای می‌شود؟ معاوضه‌ لذت جوانی با حرکتی به سوی "دیگری بودن".جا دارد بیندیشیم که مسیری که برای "دیگری بودن" تعریف شده است، اصلا وجود حقیقی دارد یا خیر. به این دلیل اصطلاح "دیگری بودن" را به کار بردم:‌ چراکه رسیدن به آرمان‌های قرن۲۱ را ملزوم دگرگون شدن فطرت آدمی می‌دانم؛‌ یعنی اینکه آدمی باید تبدیل بشود به آنچه که نامش غیر از انسان است.حال و احوال حاکم بر روزگار چنین القا می‌کند که ثروت، قدرت و رفاه ، هدف غایی انسان است. این جهان اینستاگرام دارد! انسانی که اینستاگرام را تورق می‌کند، ناخودآگاه پا به چنین ماراتنی می‌گذارد با اهداف از پیش تعیین شده. اینستاگرام و تقریبا هرچه پیرامون خود مشاهده می‌کنیم، مملو است از دستگاه تبلیغاتیِ چنین تفکری. تفکری که به انسان می‌گوید تو اگر ایلان‌ماسک نشدی، خودت کم‌کاری کردی؛ وگرنه جهان پر است از کسانی که کودکی پر رنج و دردی را داشته اند و هم‌اکنون صاحب آن همه عزت و شوکت هستند.این تفکر خونبار، بی‌رحمانه، ناعادلانه و محال، چرا؟بیاییم براساس این فکر، مردم دنیا را طبقه‌بندی کنیم. فرض را بر آن بگیریم که از ۸ میلیارد نفر انسان کره‌زمین، نیمی نمی‌خواهند ثروتمند شوند یا تلاشی برای آن نمی‌کنند یا اصلا چنین اولویتی در زندگی‌شان نبوده است. چنین افرادی را در قعر رفاه و آسایش قرار می‌دهیم. با نیم دیگر چه کنیم؟ مردمی که همگی غایت خود را رسیدن به ثروت بدانند. یکی از آنها جوان کشمیری است، دیگری جوانی از کویت. اولی از منابع و معادن زمین بی‌بهره است، دومی صاحب منابع عظیم نفتی و غیره. اولی از میان شهر و دیاری پرجمعیت سربرآورده؛ دومی چنان است که اگر منابع زمین را بر جمعیش تقسیم کنی، کسی نیازی به کار برای کسب درآمد ندارد. اولی در اثر گرسنگی یا عوامل ژنتیکی، دچار نواقص بدنی است که هزینه درمان آن را هم ندارد؛‌ دومی بساط ورزش و تفریح و سلامت جسمی و روحی‌اش فراهم است و کمبودی ندارد. هر دوی این انسان‌ها بی‌نهایت طلب اند و خواستار رسیدن به قله آرزوهایی که جهان قرن۲۱ برایش تعریف کرده است. جمعیت ۴ میلیاردی باقی‌مانده را چگونه تقسیم کنیم؟شاید بگویی که هرکس متناسب با جایگاه و وضعیتی که در آن قرار دارد، توقعات محدودی دارد. مثلا تویی که این نوشته را می‌خوانی و در یک خانواده متوسط زندگی می‌کنی، توقع‌ات از زندگی کمتر از هم‌سن خودت در خانواده‌های ثروتمند است. آیا خیال می‌کنی که آدمی که دستش می‌رسد، در چپاول ثروت کوتاهی می‌کند و چیزی برای خوشه‌چین‌ها باقی می‌گذارد؟! یا زمین به اندازه‌‌ای ظرفیت دارد که هرکس هرچه‌ خواست بتواند از آن بهره ببرد؟ آیا بین خودِ همان‌هایی که ۱۰۰ها کیلومتر در این ماراتن از ما پیش اند، رقابتی وجود ندارد برای رسیدن به صدارت در قدرت و ثروت؟ آیا نمیدانی که هرچقدر این دست‌های چپاولگر به منابع دنیا چنگ می‌زنند، مردم آن منطقه را در فقر و ضعف محصور می‌کنند و آنها را در رسیدن به آروزهای قرن بیست‌ویکی محروم می‌کنند؟ آیا من و شما نیز هم‌اکنون به شکل‌های گوناگون تحت کنترل و سلطه غارتگرانی نیستیم که ما را از رسیدن به منافعمان محروم می‌کنند؟پس آن گزاره از اساس مشکل دارد! رویای "انسان دیگر" شدن را کسانی تبلیغ می‌کنند که بدین وسیله دارند شور و جوانی مردم دنیا را به‌خدمت می‌گیرند تا در ساختار و نظام خود به‌کار برند و سود عمده‌اش را به جیب بزنند. "دیگری شدن" فریب و رویای محالی بود که چپاولگران در گوش انسان قرن ۲۰ و۲۱ زمزمه می‌کنند تا به چپاولگری خود رسمیت و اعتبار ببخشند و همچنین همه را دعوت کنند که بیایند و در این ساختار، "بردگی کنند". نظامی که از سر تا ته آن همگی برده‌اند؛ هر برده برای طبقات بالاتر خود بردگی می‌کند. انسانی که در طبقات پایین این نظام قرار گرفته‌است، می‌گوید می‌کوشم تا برده بهتری بشوم و ترفیع بگیرم؛ حال آنکه نمیداند بردگانی که در طبقات بالاتر قرار دارند نیز چنین می‌اندیشند و این بردگی پایانی ندارد!حال آنکه باید گفت سرشت انسان همینی است که هست و اساسا "دیگری شدن" رویایی محال است. قرآن دقیقا به این موضوع اینگونه اشاره می‌کند:فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا ۚ فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا ۚ لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّه۳۰ رومفطرت آدمی رویایش در معرفت و تربیت و اخلاق است. آرامش را در لبخند رضایت هم‌نوعش می‌جوید، آنگاه که دستش را می‌گیرد و در سختی‌ها یاری می‌کند. یا هنگامی که بوسه‌ای بر دستان مادرش میزند یا پدری که فرزندش را در آغوش می‌گیرد. رویای آدمی چیزی به طراوت عشق است، به گرمیِ از خود گذشتن، به صفای بخشش و سخاوت، به یکرنگی و اخلاص، به جوانمردی، به صداقت، به ایمان. راهی است که حرکت در آن، ملال‌آور نیست (آنگونه که در مسیر انسان قرن۲۱ هست) ؛ یا هرچه در آن قدم گذاری، حرص و عقده تو را بیشتر نمی‌کند. هرچه هست رضایت است.اما اندوه که ما و دیگران همگی ساکن یک دهکده‌ایم (آنگونه که می‌گویند دهکده جهانی)؛ دهکده‌ای که گرفتار سیل شهوات و زشتی‌ها است. کجا است آن کشتی نوحی که انسان آگاه بر آن سوار شود و رو به حقیقت بگراید و بردگان همگی بمانند و در سیل هلاک شوند؟هرکدام از ما در مسیر "رفتن" و "شدن" ، نیاز است به‌نحوی در این ساختار معیوب و مسلط حرکت کنیم و راهی برای گشایش آرمان‌ها و مسیر حقیقی خود بگشاییم. اما مهم همین است که بدانیم چه هستیم و کجا هستیم و کجا باید برویم. شاید لازم است در میانه راه نهیبی به خود بزنیم و بگوییم بایست و کمی تامل کن! بدان که هرکجا می‌روی و درحال هرکاری که هستی، هدف و فطرت خود را فراموش نکنی و در دام نظام بردگی و برده‌پرور گرفتاری نشوی.بشر قرن۲۱ نوح و ناجی ندارد؟ آیت‌الله خامنه‌ای می‌گوید:دنیا دنیای بدی است. دنیای فاسدی است. دنیای گرسنگی و تبعیض و بی‌عدالتی است. دنیای زورگویی کسی مثل ترامپ است. دنیای حاکمیت بی‌قید و شرط سرمایه است. اروپا و آمریکا در این زمینه فرقی ندارند؛ کشورهای دیگری هم که در این سطح و در این حد و اندازه نیستند، به نحوی کمک‌کار این جریان اند. یعنی دنیای سلطه است؛ دنیا تقسیم شده است به سلطه‌گر و سلطه‌پذیر. درمقابل این دنیای بد و فاسد، یک نظامی سربلند کرده و آن نظام جمهوری اسلامی است؛ آن انقلاب اسلامی است. یک اشکالات و انحرافاتی وجود دارد اما این به کلیت نظام به هیچ وجه صدمه‌ای نمی‌زند. این نظام یک نظام معترض است؛ معترض به این ساخت قدرت در دنیا. یعنی به بی‌عدالتی معترض است، به ظلم معترض است، به فقر و گرسنگی معترض است.من می‌گویم: انقلاب اسلامی نوح است و جمهوری اسلامی همان کشتی در حال ساخت است. انقلاب ایران آمده تا نظام بردگی را در هم بشکند و ساختار نویی بنا کند آنگونه که پیغمبران درصدد ساخت آن بودند. انقلاب اسلامی تا این حد افق معرفتی دارد و نباید کوچک و حقیر انگاشته شود.نسیم خنک اردی‌بهشتی آدم را به چه‌کارهایی وا نمی‌دارد! اینکه بعد از مدت‌ها، از نظم و روال حاکم بر کارهایم تخلف کنم و به اصل اصل اصل وجودم بیندیشم و آن را به تحریر درآورم. خدا شکر می‌کنم که در اثنای ماه رمضان و این حال و هوای خوب، این فرصت به من عطا شد.توضیح: این نوشته را در ۹ اردی‌بهشت ۹۹ در دفتر خاطرات روزانه‌ام نوشته‌ام (نشر به‌مناسبت ۲۲ بهمن).| علی محقق |