فرضیه خوشبختی (خلاصه کتاب) (قسمت ۱)

آنچه در ادامه می آید خلاصه کتاب «فرضیه خوشبختی» نوشته جاناتان هایت است که به صورت شخصی ترجمه شده است. فصل ۱یک خود تکه تکهنظریه های جدیدی که میخواهند ذهن را با استعاره هایی مانند کامپیوتر یا سیستم پردازشی توضیح دهند همیشه دچار این مشکل هستند که نمیتوانند ضعف های اراده را توضیح دهند. از طرفی استعاره های قدیمی در مورد کنترل کردن یک حیوان برای ذهن، مانند یک فیل بان و فیلش بسیار زیباتر ذهن را توصیف میکنند. برای فهم مهمترین ایده ها در روانشناسی ابتدا باید بفهمیم که ذهن چگونه از اجزایی متناقض تشکیل شده است.بیشتر مغز ما به صورت ناخودآگاه کار میکند. به صورت کلی میتوان مغز را به سه به بخش تقسیم کرد: مغز پشتی(hidbrain) که به نخاع متصل است. مغز میانی(midbrain) و مغز جلویی (forebrain) . در طول زمان که رفتارهای پیچیده تکامل پیدا کردند، مغز شروع به ساختن مغز جلویی جدای از نخاع و مغز پسینی کرد و آن را گسترش داد. در مورد حیواناتی که اجتماعی شدند این بخش گسترش یافت و به کوترکس جدید (neocortex) معروف شد. این بخش بر روی کارهایی چون فکر کردن منطقی، برنامه ریزی، و تصمیم گیری متمرکز شد. این بخش بخصوص دیگر بر روی موقعیت هایی که نیاز به پاسخ آنی دارند (مانند پس کشیدن دست از روی آتش) تمرکزی نداشت. علاوه بر آن مغز جلویی علاوه بر استدلال و منطق بر مقدار زیادی از پردازش های احساسی هم متمرکز شد. در ادبیات فرویدی مغز جلویی بیشتر شبیه به خود است تا ابر خود(superego).زمانی که به کورتکس آسیب وارد می شود مشکلات بزرگی ایجاد می شود. افرادی که دچار صدمه در این ناحیه می شوند نمی توانند تصمیمات ساده را اتخاذ کنند یا هدف تعیین کنند و زندگی شان به سادگی از هم فرومیپاشد. آنها صدها انتخاب روبروی خود می بینند اما هیچ حس درونی از دوست داشتن یا تنفر نسبت به آنها ندارند. برای بررسی خوبی ها و بدی های هر تصمیم نیاز به استدلال دارند اما بدون هیچ حسی نسبت به آنها دلیل خاصی برای انتخاب یکی نسبت به دیگری ندارند. اما برای ما که سالم هستیم وقتی به جهان اطراف نگاه میکنیم مغزِ احساسی ما به سرعت و به صورت اتوماتیک امکان ها را حس بندی می کند. به عبارتی احساسات ما به عنوان شهودها یا میانبر های ذهنی برای انتخاب سریع و تقریبا مطمئن عمل می کنند. استدلال انسان به صورت عمیقی به احساساتش وابسته است.از طرفی، بخش بزرگی از ذهن ما به صورت اتوماتیک و ناخودآگاه عمل می کند. به طور مثال آزمایشات نشان داده است که اگر شما در معرض کلماتی که مرتبط با پیری و افراد پیر است قرار بگیرید باعث می شود که به صورت ناخودآگاه آرام تر راه بروید. کلمات مرتبط با پروفسور و دانشگاه مردم را در بازی ها باهوش تر میکند و غیره. این اثرات حتی به اینکه شما کلمات را به صورت خودآگاه بخوانید وابسته نیستند. به طور مثال نشان داده شده است زمانی که به یک مشروب فروشی میروید اگر در پس زمینه یک آهنگ آلمانی پخش شود. حتی اگر به آن توجه هم نکنید احتمال اینکه یک نوشیدنی آلمانی بخرید بسیار بالا می رود.پردازش کنترل شده یعنی فکر کردن خودآگاه، بسیار محدود اتفاق می افتد. ما تنها میتوانیم به یک موضوع به صورت خود آگاه فکر کنیم. اما پردازش های اتوماتیک به صورت موازی انجام شده و می تواند تعداد زیادی کار را به صورت همزمان انجام دهد. به عبارتی ما یک فیل بان داریم که بسیار کوچک و کنترل شده کار می کند و یک فیل بزرگ که بیشتر کارها را به صورت ناخودآگاه انجام می دهد.پردازش کنترل شده همچنین به زبان احتیاج دارد: شما می توانید یک فکر را به صورت بخش بخش درک کنید. برای برنامه ریزی یک هدف پیچیده و برای ارزیابی مزایا و معایب راههای مختلف رسیدن به آن و همچنین تحلیل دلایل موفقیت ها و شکست های گذشته و آینده نیاز به کلمات دارید. زبان، استدلال و برنامه ریزیِ آگاه، محصولات بسیار اخیر تکامل هستند. اما روند های اتوماتیک( کارهایی که فیل انجام می دهد) برای میلیونها سال در چرخه های تکامل قرار داشته و به حد کمال رسیده اند.زمانی که زبان تکامل پیدا کرد، مغز انسان از نو مهندسی نشد تا تمام قدرت مغز را در دستان فیل بان یعنی بخش اگاه قرار دهد. به عبارتی اصلا تکامل مغز طوری بود که فیل بان درخدمت فیل باشد و نه برعکس. اولین فایده زبان البته این بود که انسان را از کنترل محرک ها (stimulus control) رها کرد. رفتار گرایان در مورد انسان ها کاملا برحق نبودند. سیستم کنترل شده ای که محصول زبان بود، به مردم اجازه می داد در مورد اهداف بلند مدت فکر کنند. و به این ترتیب انسان ها از زندان "الان و اینجا" (here-and-now) یعنی انگیزش هایِ اتوماتیکِ وسوسه های لحظه ای برای رسیدن به لذت رها شوند. به این ترتیب، انسان ها میتواستند به راه های دیگری که در "لحظه" قابل دیدن و لمس کردن نبودند، فکر کنند و ریسک های دراز مدت را ارزیابی کنند.هر چند سیستم کنترل شده بر اساس قوانین رفتارگرایی عمل نمی کند اما با این حال کنترل کمی هم بر رفتار دارد. در واقع سیستم اتوماتیکی که توسط فرآیند انتخاب طبیعی برای پاسخ های سریع تکامل یافته است، دکمه دوپامین مغز را در دست دارد. اما سیستم کنترل شده بیشتر شبیه به یک راهنما (adviser) عمل می کند. در این مورد شاید دیوید هیوم از افلاطون برحق تر بود که می گفت: استدلال تنها برده احساسات است و هرگز نمیتواند جایی جز خدمت گذاری احساسات برای خود متصور شود.تحقیقاتی در دهه هشتاد بر روی قدرتِ به تاخیر انداختنِ لذت در افراد انجام شد. این آزمایشات نشان داد مدت زمان کنترل خود برای رسیدن به لذت رابطه مستقیمی با رضایت والدین از فرزند در زمان نوجوانی و حتی دانشگاهی که فرد در آینده قبول می شود و میزان موفقیتش دارد. اما راز کار کجاست؟ بخش بسیار بزرگی از آن به استراتژی مربوط است: شیوه ای که کودک برای منحرف کردن توجه خود با قابلیت های ذهنی خردسالانه خود، که از قضا بسیار محدود هم هست، بکار می برد. در تحقیقات بعدی مشخص شد کودکان موفق تر آنهایی هستند که می تواند توجه خود را از وسوسه منحرف کنند و قادر هستند به فعالیت های لذت بخش دیگر فکر کنند. به عبارتی یک فرد با هوش عاطفی بالا یک فیلبان ماهر دارد که می داند چطور فیل را از قدرت وسوسه منحرف کند بدون آنکه به صورت مستقیم درگیر مبارزه با خواستش شود.دشواری ساختن یک استدلالبسیاری از قضاوت های اخلاقی مانند قضاوت های زیبایی شناختی هستند. وقتی شما یک تابلو زیبا میبینید یکباره و به صورت اتوماتیک متوجه می شوید که آن را دوست دارید یا خیر. اگر کسی از شما در مورد قضاوتتان توضیح بخواهد شما چیزی سر هم می کنید(confabulate). وقتی دو نفر احساسات قوی ای نسبت به چیزی دارند احساساتشان اول ظهور پیدا می کند و دلایل و استدلال ها در هوا ساخته می شوند و بعد آن ها را به سوی هم پرتاب می کنند. در استدلال های اخلاقی فیل بان بیشتر از یک راهنما عمل میکند. فیل بان عملا وکیل فیل می شود تا بقیه را هم به دیدگاه فیل متقاعد کند.ادامه در قسمت دوم