لانچر5 ؛ آخر دنیا

یادداشت مریم تاواتاویادداشت درباره تئاتر لانچر5 - به کارگردانی پویا سعیدی و مسعود صرامینویسنده یادداشت : مریم تاواتاو - چاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1398.08.25لانچر5 ؛ آخر دنیادر یک پادگان نظامی در دهه پنجاه شمسی ، طی یک ماه ، سه سرباز با اسلحه کشته می شوند و این آغاز ماجرای لانچر5 است که طی آن سروان شایگان ، افسر دایره بازرسی به دنبال یافتن حقیقت ، مامور بررسی این پرونده می شود و از سربازان و پرسنل درباره این اتفاق ، پرس و جو می کند.نمی توان در یک نگاه کلی ، ورود سلبریتی ها به صحنۀ تئاتر را اشتباه دانست ؛ شاید منصفانه تر باشد که با تحلیل خروجیِ این گونه تئاترها در هر نمایش مجزا ، قدرتمندیِ آن را در نظر گرفت که حتی در این صورت هم فراوان اند اجراهایی که تنها با تکیه بر حضور یک یا چند بازیگر معروف و به امید جذب مخاطب از جهت وجود نام یک فرد مشهور در پوستر نمایش، به روی صحنه می روند . اما وقتی در کنار چنین تئاترهای لاکچری که با کشاندن معروف ترها، بیشتر از تئاتر ، نام می فروشند و بیشتر از هنرمند ، چهره به رخ می کشند ، گروهی هم چون لانچر5 با بازیگرانی ناآشناتر ، اجرایی فوق العاده را روی صحنه می روند ، می توان به آیندۀ تیاتر حرفه ای ، امیدوارتر شد .لانچر5 ، اجرایی است که چهره و پیشینه بازیگر در نمایش های قبلی ، اساس قضاوت برای اجرای فعلی نمی شود . از صحنه نخستین تا نقطه پایانی ، قدرت و تاثیر بازیگر به پشتوانۀ متن محکم و تمرکز کارگردانانش (پویا سعیدی و مسعود صرامی) در هدایت گروه ، تمام دارایی این اجرای موفق است و شاید لذت واقعی از تئاتر ، همین جا اتفاق می افتد که بتوان ارزش هنر را براساس چگونگیِ ارائه آن و نه تحت عناوینِ اجراکنندگانش در نظر گرفت ؛ چنین تئاتری است که القاب را پشت در باقی می گذارد و همه چیز بر پایه تسلط به کار تیمی، رو به جلو حرکت می کند؛ چراکه تکیه گاه این اجرا ، به رخ کشیدن آوازۀ نام بازیگرانش و رنگ و لعاب دادن اغراق آمیز به یک متن با پرداختِ ساده نیست بلکه به پشتوانۀ تمرین و تمرکز ، به قصد اثرگذاری بیشتر، از تمام عناصر صحنه استفاده می کند تا در عمل ، به مفاهیمی هم چون احترام به درک ، زمان و هزینۀ پرداختیِ مخاطب و توجه به نیاز او معنا ببخشد .اینکه واقعا در لانچر5 چه اتفاقی افتاده که یک سرباز خودکشی می کند و دو نفر دیگرشان به قتل می رسند ، موضوعی است که از زوایای مختلف می توان به آن نگاه کرد ؛ تکرار یک پدیده ، بار معنایی آن را می کاهد اما مگر جان انسان پدیده ای است مشابه بقیه اتفاقات جهان که با بیانِ چندباره ، اهمیتش رنگ ببازد ؟! تا زمانی که جانی از انسانی گرفته می شود و کشتن جسم یا روح ، راه حل می شود و طرح و برنامه به خود می گیرد ، هنوز باید به کمرنگ شدن انسانیت خیره نگریست تا بفهمیم انسان کجای مسیر را اشتباه آمده که خون ریختن و خون به دل دیگران کردن ، پاسخی به نیازها و زیاده خواهی اش شده است. مگر همین تفکرِ بی اهمیت پنداشتنِ جان انسان نیست که در جهان ، جنگ ها به پا کرده ، خون ها ریخته و قلب ها شکسته ؟! به ستایش جان انسان و امنیتی که سزوار داشتنش است و از او دریغ می شود، نمی توان موضوعی این چنین را نخ نما فرض کرد ؛ ویژه تر آن که نوع پرداخت لانچر5 به ماجرای معمایی اش با افزودن بار دراماتیک، توانسته کشش زیادی را ایجاد کند که مخاطب را با خود همراه سازد.امیر نوروزی ، در نقش سروان شایگان ، یکی از بهترین بازی های گروه را ارائه می دهد . او به گونه ای آرام ،ویژگی هایی را به شخصیت می افزاید تا بتواند به باور تماشاگر نفوذ کند . مهارت او در حرف کشیدن از آن هایی که نمی خواهند درباره ماجراهای پیش آمده در لانچر5 چیزی بگویند، در کنار نوع ارائه تکیه کلام ها و بیان مسائل محیطی که آزارش می دهند ، با ریتمی هماهنگ در طول اجرا تکرار می شوند و همین ها از او یک شخصیت می سازد و نه یک تیپ تکراریِ قبلا دیده شده در سایر اجراها و این از سخت ترین کارهای یک بازیگر تئاتر در صحنه است تا یک بازیِ تقلیدنشده در جهت ماندگاری نقش از خود به جا بگذارد . او دورنمایی نسبت به نقش دارد ؛تا آن حد که گویی می داند کلمۀ پایانی هر جمله اش چگونه باید ادا شود ؛ می داند هر جمله اش حامل حس یا در جهتِ افزودن آگاهیِ تماشاگر از حال و هوای شایگان است . او نفس به نفس با مخاطب می آید و او را همراه خود می کند و عجیب نیست که جوایز متعدد جشنواره های تیاتر را از آنِ خود کرده است. حتی بعد از پایان اجرا ،جدای از آنکه بار اصلی روایت داستان به عهدۀ اوست ، ذهن بیننده به راحتی نمی تواند تصویر واضحی را که نوروزی از نقش ساخته فراموش کند و این برگ برنده ای است که به آسانی نصیب یک بازیگر نمی شود و نتیجۀ تلاش و ممارست در تمرین برای شناخت شَمای کامل نقش است.سایر سربازانی که به اتاق بازرسی فراخوانده می شوند ، هرکدام ویژگیهای مختص به خودشان را دارند که با تعریف بخشی از داستان سعی درارائه تصویری با مختصات مشخص از پادگان دارند. شخصیت فرعی سرباز مامور در دفترِ شایگان(صادقی) درتلطیف فضای تلخِ ماجرای پیش آمده عمل کند . این تلطیف نه صرفا با خلق لبخند بلکه با شخصیت پردازی درست و توجه به جزییات صورت گرفته است . میزان آگاهی رساندن به مخاطب از هر سرباز تا اندازه ای است که در مسیر جریان اصلی گره افکنی اولیه و بیان داستان باشد. این گونه شخصیت ها تا جایی که به قصه مربوط اند، کامل روایت می شوند . به نکات برجسته شان اشاره می شود و بیان ظرایفشان متصل به نحوه بازی شان در مسیر شخصیت سازی است .طراحی صحنه ساده و تداعی گر نمادی از دایرۀ بازرسی پادگان است ؛ جایی که قرار است تمام وقایع در آن اتفاق بیفتد و به¬نتیجه برسد . پنکه سقفی و سایه آن در حال حرکت ،تعدد پرونده های بایگانی شده در قفسه های اتاق ،استفاده از مهتابی و تغییر شدت نور در لحظات حساس تر ازجمله اعتراف گیری درجهت افزایش حس ترس ،کارکرد بیشتری داشته است . هرچند می شد با توجه به غنی بودن متن، از نور و طراحی صحنه و افکت های صوتی ، استفاده بیشتری در جریان نمایش شود تا در فضاپردازی به کمک تماشاگر بیاید.شاید در شکل فعلی ماجرا ،کلیت کار می توانست زمان کوتاهتری اجرا شود. هرچند در همین زمان طولانی، ریتم را از دست نداده است.؛ تا جایی که از نظر حسی تماشاگر را همراه می کند و بادیالوگ های جذاب و شخصیت پردازی خاکستری از سروان شایگان ، همذات پنداری مخاطب را برمی انگیزد.فرازو فرودهای خاص به همراه طنزی که در برخی لحظات یه صحنه اضافه شده باعث می شود مخاطب از پیگیری حل معمای داستان دست نکشد و موشکافانه جزییات را با خود مرور کند. افزودن رگه هایی از شوخی از تلخی کل ماجرا کاسته و مخاطب را به نوعی استراحت ذهنی می رساند تا در نهایت در کنار دیالوگ ها و حتی سکوت معنادار برخی صحنه ها، انسجام کل کار نادیده گرفته نشود و به لایه های عمیق تر ماجرا توجه شود. .همین روال باعث می شود که حتی پس از پایان نمایش ، هنوز ذهن تماشاگر درگیر پرونده ای است که روی میز بازرس قرار دارد و به حقیقتِ اتفاقِ واقع شده در لانچر 5 فکر می کند و این جادوی متنی است که مخاطب بعد از اجرا هنوز درگیر ماجراست و نمی تواند از کنار اثری که دیده است ، بی اعتنا بگذرد . اجرایی که نیامده تا کلمات، پخش هوا شود ، به گوش بنشیند و به آسانی از ذهن بروند بلکه به دنبال آن است تا عصاره ای قوی از ماجرای اتفاق افتاده در گوشۀ ذهن مخاطب باقی بماند که البته این نتیجۀ متنی است که به ظرافت نوشته شده و به تمرکز اجرا رفته تا به سرعت از ذهن بینندگانش محو نشود .