دیلمای

دیلماینویسنده: سعید کنف چیانتقدیم به کیمیاگرانی که از درد معجون عشق را آفریدند"Saeed Kanafchianمرغ پرنده چو ماند در زمینباشد اندر غصه و درد و حنینفصل اولروح های پیچیده سادگی و عادی بودن را دوست دارند زیرا آخرین پناهگاه برای رهائی از درد و رنج هستند.دیلمای این چنین دختری بود ساده و عادی با روحی پیچیده ، روحی پیچیده که طاقت درد و رنج انسانها را نداشت.دیلمای و مادر بزرگ اش در ارتفاعات کوهستان در دهکده ای کوچک و مه گرفته که جای ییلاق عشایر و دامهای آنها بودزندگی می کردند .زندگی سخت بود ولی به هر حال در جریان و دیلمای زنده بود و عاشق زندگی .مادر بزرگ در این سالها شکسته تر از هر زمانی بود ، سوی چشمهایش را از دست داده بود و قدرت راه رفتن نداشت ،وقتی که دیلمای گه گاهی تن نحیف مادربزرگش را در آغوش می گرفت ، می دید و حس می کرد که چقدر ضعیف و ناتوانگشته ، و ناله های شبانه این زن بیمار بزرگترین درد و رنج دیلمای بود ، او را دوست می داشت بیش از اندازه و تنها آرزویشاین بود که این درد و رنج را کاهش دهد ، ولی چگونه ، بی کس و تنها بود ، کاری نبود ، غذای نبود ، و فقر بیداد می کرد . همین دیروز بود که لباسهای محلی اش را گروه گذاشته بود که تا با پولش کاسه ای سرشیر و نان تهیه کند ولی دیگر حتی چیزی برای گروه گذاشتن باقی نمانده بود . و حال نیازمندان حالی است بس عجیب ...آه ، نفس عمیقی کشید و مادر بزرگ را بر دوش گرفت ، بایستی که از کوهستان به پائین می رفتند ، چشمهء آب گرمی در فاصلهء نسبتاء طولانی از دهکده قرار داشت ، جهت استحمام و آب درمانی بیشتر اهالی دهکده از این چشمه استفاده می کردند . دیلمای شادمان در حالی که تمام مسیر را آواز می خواند مادربزرگ اش را به چشمه رساند ، سر و رویش را شست و به استحمام اش پرداخت و لباس های تمیزش را بر تنش کرد و دوباره مادربزرگ را بر دوش گرفت ، سبک بود ، همچون پر و کاه ...دربرگشت سکوت حکم فرما بود و به یاد روزهای کودکی افتاد که مادربزرگ اش او را در آغوش می گرفت و تنش را به چشمه می سپرد و حال کار روزگار راببین ...به خانه دیگر راهی نمانده بود ، احساس کرد پشت بدنش مرطوب و گرم گشته ، و بوئی نامطبوع تمام بدنشان را فرا گرفته است ، کمی مکث کرد ، واقعاء خسته بود ، مطمئن و ناراحت از این بود که مادر بزرگ در حال گریستن در خویش است ، اختیاری از خودش نداشت و خودش را خراب کرده بود .دیلمای لبخندی زد و بدون اینکه چیزی به روی خویش بیاورد ، دوباره به سمت چشمه برگشت ، با گام های محکم و استوار و در دل می گفت هستم بهترینم تا گوشت و خونی در بدن دارم . و این چنین زندگی می گذشت سخت و هر روز سخت تر .در نیمه های شبی زیبا بود که در دل تاریکی به مادربزرگ خیره شد ، فکر و خیال اجازه نمی داد تا بخوابد و شاید هم گرسنگی که مونس همیشگی اش بود ، آرام در کلبه را باز کرد و به بیرون خانه رفت ، سوز و سرما کمتر ولی باران شدت گرفته بود ، خودش را به صخره ای بزرگ که از آنجا می توانست دور دستها راببیند رساند و به آسمان نگاه معنی داری کرد و با دلی که آشوب زده بود دعا نمود و دوست داشت گریه کند ، دیلمای بایستی می شکست و اشک می ریخت . سجده کرد و سرش را بر روی زمین گذاشت و اشک بود و باران و صدای هق هق... گل و لای وجودش را پوشانده بود و از یاس و خشم دستانش را در خاک سرد فرو برد و محکم فشرد ، احساس کرد دستانش سرد و سنگین گشته و خون است که از دست اش جاری می شود ، در حالی که بر زمین سرد خفته بود سرش را بلند کرد و دستانش را نظاره کرد ، چلیپای بس زیبا که با خون ادغام گشته بود بر روی انگشتانش می درخشید ، سریع بلند شد ، بر روی کف دستانش چلیپا و زنجیرش را ورانداز کرد . بله ، یک گردنبند زیبا ، یک چلیپای زیباء...از مادربزرگ و قدیمی های دهکده شنیده بود ، این سرزمین مکانی مقدس و شاید سابقاء قبرستانی بوده است . با خود می گفت به طور حتم باران و سیلابهایش این چلیپا را با خودش به اینجا آورده است ، هر چه بود یقین داشت که این گردنبند چلیپا بی نهایت باارزش است ، دیلمای دستمالی از جیب اش بیرون آورد و چلیپا را تمیز کرد و دست اش را که خراش برداشته بود با همان دستمال بست و در حالی که نگاهش را از چلیپا بر نمی داشت رو به آسمان کرد و با خود گفت این نشانه ای است برای من ، برای پایان درد و رنج ...خودش را به کلبه رساند و چلیپا را بر گردن مادربزرگ انداخت ، زیبا بود و مادر بزرگ زیباتر از همیشه .چند روزی از این اتفاق نگذشته بود که خبر پیدا شدن چلیپا در تمام دهکده پیچید و بیشتر اهالی از چلیپای آویخته شده بر گردن مادربزرگ صحبت می کردند .اولین بار جناب وارش بود که در خانه مادربزرگ را زد و تقاضای دیدن چلیپا را نمود ، آقای وارش که از ملاک های منطقه بود شخصی بود بسیار سنت گرا و در بدو ورود به خانه اضحار داشتند ، به به چه خانه قدیمی زیبایی ، این خانه بایستی به موزه ای تبدیل شود . و زمانی که چلیپا را از نزدیک مشاهده نمود ، چنان سرمست از وجد و غرور بود که بی اختیار رو به سوی مادربزرگ و دیلمای نمود و گفت : من عاشق انسانهای هستم که پایبند به سنت ها هستند ، مشخص است که شما ها هم وفادار به گذشته و سنت خویش بوده اید ، بسیار عالیست . این چلیپا با خودش تمام سنت های گذشته این ده را به همراه دارد و ما می توانیم وظایف خویش را نسبت به سنت هایمان به نحو احسن انجام دهیم و به گفتن هزاران ایده و طرح پرداخت ، وقتی صدای آه و ناله و سرفه های مداوم مادربزرگ را شنید گفت آه خدای من این زن چقدر بیمار است و سری تکان داد و به بیرون خانه رفت و مشغول کشیدن سیگار شد .سالوک پیر گدای شناخته شده دهکده از اوایل صبح اطراف خانه مادربزرگ پرسه می زد و به محض دیدن دیلمای در کنار در به جلو رفت و گفت : دخترجان حال مادربزرگت چطور است ،شنیدم این روزها رو به راه نیست ، دیلمای آهی کشید ، سالوک پیر که اشک در چشمانش حلقه بسته بود ، دست اش را در جیب فرو برد و مقداری پول واسکناس از جیب اش بیرون آورد و در دستان دختر قرار داد و آرام می گفت هواش خیلی داشته باش...سالوک پیر هم بازی دوران کودکی مادربزرگ بود و عاشق اش ، عشقی که هیچ گاه به وصال نرسید و این روزها بیش از هر زمانی کلافه بود ، دیلمای تکه ای نان بیات شده را که تنها غذا برای تمام روزشان بود را به سالوک پیر داد ، برای دیلمای سخت بود و نمی دانست چرا هنوز به دنبال مادربزرگ اش هست ، و رازهای بسیاری بود که از آنها بی خبر بود .از دور سواری بر خر داشت نزدیک می شد و خانه ای که جزء سالوک پیر ، سالها بود که مهمانی به خودش ندیده بود ، داشت کم کم زیر برف سنگین نشسته ی بر روی شیروانی کمر خم می کرد .آقای وارش گفت : این خرسوار را می شناسم ، این مرد مباشر اربابه ...آقای افروغ مباشر منطقه ، از معدود اشخاصی بود که چند صباحی را در شهر گذارنده ، و در ده به خواندن و نوشتن تسلط داشت و همین امر باعث گشته بود که خیال کند از دنیای دیگری به این مکان پا نهاده است و در بدو ورود سری تکان داد و لبخند ملیحی زد و بی اعتناء به همه سراغ چلیپا را گرفت .آقای وارش که چاپلوسانه و به طرز خنده آوری تا کمر خم شده و ادای تعظیم نموده بود ، جناب مباشر را راهنمایی می کرد تا چلیپا را مشاهده نماید ، وقتی مباشر وارد خانه شد ، بلند فریاد زد و گفت : فکر نمی کنم زیر سقف این خانه امنیت داشته باشیم ، بایستی تمام یک چنین خانه های را خراب کرد ، به نظر من هر چیز قدیمی بی ارزشه ... و جهان پیوسته رو به بهبود و پیشرفته ، چرا بعضی از انسانها دوست دارند هنوز هم غارنشین باشند .آقای افروغ بر عکس آقای وارش تجددگرا بود و نزدیکی و ارتباط اش با ارباب ، آقای وارش را به سکوت وا داشته بود و تنها نگاه سردش را به جناب مباشر دوخته بود .هنگامی که چلیپا را از نزدیک مشاهده نمود رو به دیلمای و سالوک پیر کرد و گفت : اصلاء خبر دارید که همین چلیپا بود که هیتلر و ژرمن ها را از خواب گذشته بیدار کرد و چلیپا به نمادی برای پیشرفت و سربلندی کشورشان تبدیل گشت و شروع به نطقی بس طولانی نمود .سالوک پیر هاج و واج مانده بود و چیزی سر در نمی آورد, برای سالوک پیرالبته مهم هم نبود که این جوانک چه می گوید, او عمری بود که به این خطابه ها گوش داده بود ولی چه سود وقتی تغییری ایجاد نمی گردید.او قلباء دوست داشت از دل نعره ای می زد تا هیچ صدای را نشنود.و دیلمای غرق در اندیشه هایش بود, اندیشه ای که ملاک و مباشر با آن اندیشه فاصله خیلی زیادی داشتند.و این چنین بود که زائران چلیپا هر روز بیشتر می شد و حتی ارباب و خان و کد خدا به زیارت چلیپا آمدند, یکی پس از دیدن چلیپا دغدغه اش را فرهنگ اعلام می کرد و دیگری تمدن ولی دیلمای نه دل نگران سنت بود و نه دل نگران تجدد و نه تمدن و فرهنگ و هیچ امر انتضاعی از این قبیل...او دل نگران مادربزرگش بود, انسانی که با درد آمده بود, رنج اش را با درد کشیده بود, و داشت با درد می رفت...فصل دومزندگی زیباست وقتی صدای پرندگان تو را از خواب بیدار نمائید.ودیلمای همچون پرنده ای بود که تازه می رفت سینه از خاک بردارد ولی سردی این خاک روح دیلمای را سرد کرده بود.بی رگ ترین و پست ترین انسانها هم دارای روح هستند، روحی که بسی ژرف است و قابل تامل...و کدامین روح است که سزاوار قضاوت یک روح گشته است.کرده ای تاءویل حرف بکر راخویش را تاءویل کن نی ذکر راآیا روح انسانی همچون دیلمای قابل واکاوی است و کدامین اندیشه است که می تواند در اعماق ژرف این روح نفوذ کند.بایستی کجا یافت نور حقیقت را برای یک روح ساده و در عین حال پیچیده... کجاء!در همین روز زیبا بود که مادر بزرگ برای مرگ و زندگی مبارزه می کرد، خون از دهانش جاری گشته و نفسش به شماره افتاده بود. دیلمای سرش را بر روی سینه مادر بزرگ نهاد و شروع به گریستن کرد و با تمام دنیا نجوا می کرد و دعا...عاقبت چلیپا را از گردن مادربزرگ گسست و به سمت صخره ای رفت که خلوت تنهائی و راز هایش بود با خدا، که می توانست درد و رنجش را تسکین دهد.چلیپا را محکم در دستانش می فشرد و در حالی که ایستاده بود و آسمان را نظاره می کرد خداوند را فرا می خواند، او به دنبال معبودش بود. دقایق و ساعات می گذشت و باید از خدا کمک می طلبید. ای کاش تنها دیلمای در این دقایق و ساعات می دانست که شیطان در حال نگاه کردن به او است.صدای قدم های را از پشت سر شنید، سالوک پیر بود که تمام راه را دویده بود و فریاد بر می آورد: دیلمای، دیلمای، حالش خوبه، مادربزرگ بهتره...وقتی به خانه رسیدند مادربزرگ در خواب عمیقی بود و لبخندی بر لب داشت، ولی شیطان همچنان نظاره گر آنان بود.اواسط نیمه شب وحشتی دیلمای را فرا گرفت از کنار مادربزرگش به پا خواست، بر تمام بدنش عرق سردی نشسته بود و نگاهی را احساس می کرد، نگاهی نحس و شوم، به کنار در رفت،متوجه سایه ای شد در حال حرکت و ترس اجازه نمی داد تا در را بگشاید. خودش را به پیش مادربزرگش رساند، و قهه قهه مردانی را می شنید، اراده اش را جزم کرد و دوباره تصمیم گرفت تا برود و در را بگشاید، اما متوجه آتش در اطراف خانه و سقف شد، و به سرعت ستونهای چوبی و در دیوار تسلیم آتش گشته بودند، و در جای جای خانه آتش بود که زبانه می کشید، و راه فراری نبود.دیلمای حتی به قیمت سوختن می خواست که مادربزرگش را نجات دهد و چندین بار خود را به آتش زد، پا و قسمتی از صورتش سوخت، و آتش بیش از اندازه تحمل اش بود.نا امید و ناتوان، مادربزرگش را در آغوش گرفت و صورت به صورتش گذاشت و فریاد برآورد و سالوک را صدا زد...سالوک سالوکمی دانست سالوک پیر همیشه در حوالی همین خانه پرسه می زند، سالوک مرغ جلدی بود اهلی، و طولی نکشید که آتش و زجه های دیلمای او را به در خانه رساند.دیلمای بر زمین به حالت بی جان افتاده بود اما می توانست صدای فاراب را تشخیص دهد که بلند فریاد می زد و می گفت: آهای سالوک اینجا خانه کفره، تو لباس درویشی به تن داری، مرگ حق این مادر و دختر است، کسی که صلیبی را پرستش کند جای در این دهکده ندارد، و همه ما شاهد این کفر بوده ایم...سالوک ژنده پوش حرفی نمی زد، داسی را از میان خرقه اش به بیرون کشید و به سوی جماعت مقابل خانه حمله ور شد، زمین به زیر پاهایش می لرزید و چنان این جماعت را ترس فرا گرفت که همگی پا به فرار گذاشتند.سالوک پیر به سوی دیلمای و مادربزرگ شتافت و آنها را یکی پس از دیگری از خانه و از میان آتش به بیرون کشید، سر و صورتش زخم، و قسمتی از خرقه اش آتش گرفته بود، نگاهی عاشقانه به مادربزرگ انداخت و گفت پس چلیپا کجاست...چلیپا از گردن مادر بزرگ جدا شده بود، و در خانه میان آتش بود.سالوک پیر بی محابا خرقه اش را بر روی سرش انداخت و دیوانه وار وارد خانه شد.او بایستی چلیپا را می یافت...ستونهای خانه را آتش از بین برده بود و کمی بیشتر طول نکشید که سقف خانه بر روی سالوک پیر خراب شد. ولی پیرمرد هنوز جان داشت، آوار و آتش را از خودش رهانید... بایستی به وظیفه ای عمل می کرد و چلیپا را با عشق به معشوق تقدیم می نمود.هنگامی که چلیپا را یافت، صورت و تمام بدنش سوخته بود، خود را به هر زحمت به مادربزرگ رسانید و با دستانی که خون از آن جاری بود، چلیپا را بر گردن مادربزرگ آویخت و گفت، ایران من بدرود و در آغوش عشق اش ایرانش جان سپرد.صبح نزدیک بود دیلمای مادربزرگش را به سختی بر دوش گرفت و با جنازه سالوک پیر وداع گفت وبه راه افتاد، فقط دوست داشت که دور گردد، دورتر ، دورتر، از این خاک غریب جالب آنجاست وقتی جنازه سالوک پیر را اهالی دهکده پیدا نمودند، بخاطر سوختگی زیاد به جای غسل، تیمم دادند و در کنار صخره ای که خلوت تنهائی دیلمای بود دفن کردند. و تمام خاک خانه مادر بزرگ را به توبره کشیدند تا شاید اثری از چلیپا پیدا کنند و ایشان اکثراء از همان جماعتی بودند که حکم به تکفیر این مادر و دختر دادند...یکی می گفت چلیپا که صلیب نیست...ویکی دیگر می گفت چلیپا سالها قبل از مسیح صلیب اش بوده...عده ای از زنان ناله سر می دادند و می گفتند بیچاره دیلمای و مادر بزرگش، دیدی که چگونه آواره شدند، آنها که آزاری نداشتند.و دیلمای با پای پیاده، پای که تاول و زخم برداشته بود، از تپه و جنگل و کوه می گذشت تا درد و رنج اش را مرهمی بیابد.فصل سومدیوانه بودن آیا بد است؟دیوانگی و مجنون گشتن حال کیست؟آیا می دانی حتی به چه چیز فکر می کنی؟اصلاء آیا می بینی و گام های تند پاهایت تو را به کجا می برد؟در اعماق درونت کدام شعله در حال سوختن است و ارزشش چیست؟دیلمای گرفتار در برزخ پوچ تا هیچ بود.برف می بارید و همچنان کولاک و صدای باد و سوز و سرما سمفونی زیبائی از عشق را بر سر این دو زن جاری می ساخت.نای و حر نفس های مادر بزرگش را بر گونه اش حس می کرد، دیلمای آرام بود، یادش آمد روزی از سالوک پیر پرسید خداوند را برایش تعریف کند و سالوک پس از تاملی گفت: آرامش.و دیلمای حال تنها به خداوند فکر می کرد و جراحت روی بدنش، یخ زدگی دست ها و پاها و درد و حتی زندگی، برایش بی اهمیت گشته بود.چقدر دوست داشت می توانست از خداوند سئوالی بپرسد...بپرسد چرا...؟چرا ای بارالاهی...؟چرا در مقابل جور و ستم، خاموش مانده ای، چرا نیستی و حالم را نمی بینی، شاید من به اشتباه در زمان و مکان نا مناسبی هستم، اما تو که قادر مطلقی و لایتناهی...آیا من واقعاء ملحد و کافرم، تو که حداقل از دلم خبر داشتی خدایا... خدای من...و دیلمای با ذکرخداوند، به نوسان اندیشه ای نا آرام فکر می کرد...فکر می کرد آیا خداوند می تواند گناه کند یا نه؟آیا خداوند از خدای خود پشیمان شده است؟و یا خدا می تواند چیزی را خلق کند و بعد نتواند آن را نابود کند؟و پس از مکثی طولانی، دیوانه وار گفت: خیر خیر خیر...دیلمای سالکی از درد بود طالب حقیقت، و این مجنون عاشق سرش را به پائین انداخته بود و آرام می گریست.او خداوند را با تمام حال و احوال خویش، باز دوست می داشت، می دانست که دید خدایی ندارد تا بنگرد هر چیز به جای خودش نیکوست، ولی حال راضی بود، راضی به تمام خوبی ها و بدی ها، راضی به هر چه هست و نیست...او با احساس عجیبی خود را دگرگون می یافت، جامعه خویش را منجلابی می دید و خود را نیلوفری در آن، کمی به خود آمد، و حسی آشنا او را فرا می خواند...برف و بوران آنها را ضمین گیر کرده بود و نفسهای مادربزرگ گرمائی دیگر نداشت و این گونه بود که روح دیلمای نه دیگر به دنبال عدالت و نه احسان و نه محبت بود، او خویشتن خویش را در غریبستان می دید، همچون پرنده ای که در قفس است و ارزش زندگی اش را، رهائی جستن از این قفس می دانست.آری...در مواجهه با مرگ، حدیث نفس چه درسهائی به خویشتن انسان می آموزد و عجباء...نور جای خود را به تاریکی داده بود و دیلمای همچون طفلی نوزاد در کنار مادربزرگ آرام گرفت، برای آخرین بار لب و صورتش را بوسید و چلیپا را از گردنش در آورد و در دستانش فشرد و سکوت خسته اش فریاد بود و جه زیبا با صدای کولاک و باد و سوز و سرما همخوانی داشت.فصل چهارمدو گاری که به علت برف سنگین و بدی هوا از راه باز ایستاده بودند، داشتند دوباره آماده برای حرکت می شدند.ساعت نزدیک به ظهر بود، گاریچی می گفت تا به حال یک چنین کولاک و برفی را ندیده بودم، تا چشم کار می کند برف است و برف.یکی از زنان مسافر فرزندانش را صدا می زد و می گفت: بازی بس است، زیاد دور نشوید، باید حرکت کنیم و برویم...ایران کجائی... ایرانایران دخترک سه ساله ای بود که کمی دورتر از گاری ها، بالای سر دستی، که کمی از برف بیرون زده بود ایستاده بود،و بر روی انگشتان این دست یخ زده چلیپاء خودنمائی می کرد و به اندازه ای زیبا بود که دختر کنجکاوانه چشم از آن بر نمی داشت...صدا ها و فریاد مادر همچنان در هوا طنین می انداخت و او را فرا می خواند، بی اختیار چلیپاء را از دستان یخ زده ای که همچون درفش سرزمینی بود باز ستاند و به سوی زندگی گام نهد.نویسنده: سعید کنف چیانSaeed kanafchian