امامت و رهبری شیهد مطهری 25

حدیثی را که نقل می کنم سنّی ها هم نقل کرده اند که ابومُدِلَّه غلام عایشه می گوید در شب های آخر پیامبر اکرم، نیمه های شب بود که دیدم پیغمبر از اتاق خودش تنها بیرون آمد. هیچ کس بیدار نبود. به طرف بقیع. من چون دیدم پیغمبر تنها دارد می رود، با خودم گفتم پیغمبر را تنها نگذارم. از دور شبح پیغمبر را می دیدم. دیدم که برای اهل بقیع استغفار کرد. بعد جمله هایی فرمود که مضمونش این است: شما رفتید و چه خوش رفتید و به سعادت رسیدید. فتنه هایی روی آورده است کَقِطَعِ اللَّیلِ المُظلِمِ مانند پاره های شب تاریک. این نشان می دهد که پیغمبر اکرم برای بعد ار خودش فتنه هایی را پیش بینی می کرد که مسلماً یکی از آنها همین بوده است. این مطلب را [که چرا قرآن امامت و خلافت علی را به اسم بیان نکرده است] این طور پاسخ می گویند که اولاً بنای قرآن بر این است که مسائل را به صورت اصل بیان کند و ثانیاً پیغمبر اکرم یا خدای تبارک و تعالی نمی خواست در این مسئله ای که بالاخره هوا و هوس ها دخالت می کند، مطلبی به این صورت طرح شود گو اینکه [ صورت طرح شده را هم ] اینها آمدند به صورت توجیه و اجتهاد و این حرف ها گفتند که نه، مقصود پیغمبر چنین و چنان بوده است؛ یعنی اگر آیه ای هم به طور صریح [در این خصوص وجود داشت، باز آن را توجیه می کردند.] پیغمبر در گفتار خودش به طور صریح گفت: هذا عَلِیٌّ مَولاهُ. دیگر از این صریح تر چه می خواهید؟! ولی خیلی فرق است میان گفتار پیغمبر با این صراحت را زمین زدن و آیه قرآن را با وجود کمال صراحت اسمی در آن، همان روز اولِ بعد از وفات پیغمبر زمین زدن؛ و لهذا من این جمله را در مقدمه آن کتاب (خلافت و ولایت) نقل کرده ام که یک یهودی در زمان حضرت امیر می خواست عموم مسلمین را به حوادث نا مطلوب صدر اسلام سرکوفت بدهد( و انصافاً سرکوفت هم دارد). به حضرت گفت: ما دَفَنتُم نَبیِّکُم حَتَّی اختَلَفهُم فیهِ هنوز پیغمبرتان را دفن نکرده بودید که درباره اش اختلاف کردید. امیرالمؤمنین جواب خیلی عجیبی می دهد، می فرماید: اِنَّمَا اختَلَفنا عَنهُ لا فیهِ وَ لکِنَّکُم ما جَفَّت اَرجُلُکُم مِنَ البَحرِ حَتّی قُلتُم لِنَبِِّکُمُ اجعَل لَنا اِلهاً کَما لَهُم آلِهَةٌ فَقالَ اِنَّکُم قَومٌ تَجهَلونَ(1) ما درباره پیغمبر اختلاف نکردیم، اختلاف ما درباره دستوری بود که از پیغمبر ما رسیده بود؛ ولی شما هنوز پایتان از آب دریا خشک نشده بود که از پیغمبرتان خواستید که همان اصل اول توحیدتان را زیر پا بگذارید، گفتید برای ما بتی بساز مثل اینها. پس خیلی تفاوت است میان آنچه برای ما رخ داد[ و آنچه برای شما رخ داد.] ما درباره خود پیغمبر اختلاف نکردیم بلکه درباره این اختلاف کردیم که مفهوم و مفاد دستور پیغمبر چیست. ایندو با هم خیلی فرق داردکه کاری که به هر حال آن را انجام می دادند توجیهش در خارج اینطور باشد (نه اینکه در واقع این طور بود) که بگویند [آنها که مرتکب این خطا شدند] خیال می کردند مقصود پیغمبر این بوده و در نتیجه گفته پیغمبر را به این صورت توجیه کردند و یا اینکه بگویند نصّ آیه قرآن با این صراحت را کنار گذاشتند یا قرآن را تحریف کردند.سؤال: سؤالی را که آقای دکتر[کاظم] یزدی مطرح کردند، به این صورت مطرح می کنم که درست است که در قرآن باید اصل گفته شود ولی اصل جانشینی و حکومت در اسلام که مسلماً خیلی اهمیت دارد می بایست نه به عنوان اینکه[ قرآن ] اسمی آورده باشد بلکه به عنوان دستورالعمل خیلی تصریح می شد و مثلاً به پیغمبر وحی می شد که تو باید جانشینت را تعیین کنی و او نیز جانشین بعد را و همین طور تا آخر، یا انتخاب جانشین با مشورت باشد و یا به صورت انتخاب باشد. یعنی دستور العمل جانشینی، برای اسلام که دینی بود که می بایست حکومت می کرد و حاکم لازم داشت، مسئله ساده ای نبود که به حال خودش رها بشود و تصریح نشود.قضیه این نیست که اسم حضرت علی آورده بشود یا آورده نشود، بلکه با توجه به این همه اختلاف که درباره نحوه جانشینی و حکومت هست، باید دستور العملی تعیین می شد که ای پیغمبر! بر توست که جانشین خودت را تعیین کنی. حالا ممکن بود راجع به اینکه جانشین کیست تفسیرات مختلف کنند ولی این دیگر قطعی بود که جانشین را پیغمبر خودش تعیین کرده بود و به عهده مشورت مسلمین نبود. همچنین آیا جانشین پیغمبر باید خلیفه بعدی یا امام بعدی را تعیین می کرد یا باید یک عده ای انتخاب می کردند یا مشورت می کردند؟ این قضیه از نظر قرآن آن طور که من می دانم مبهم مانده و به هر حال در این مورد دستور العمل تصریح شده ای نداریم.دوم آنکه من چندی پیش کتابی راجع به حکومت در اسلام خواندم. در آن کتاب نقل و قول های زیادی از خود حضرت علی و دیگران شده بود که این امر [یعنی خلافت] امری است مربوط به مسلمین، و مسلمین باید نظر بدهند، اهل حلّ و عقد باید نظر بدهند، امر خلافت امر من نیست، آنها باید مشورت کنند و نظر و رأی بدهند. ودلایل خیلی زیادی جمع کرده بود در تأیید اینکه مسئله حکومت در اسلام یک امر انتخابی است و نه اینکه یک فرد جانشین خودش را تعیین کند. خواستم ببینم راجع به این گفته ها چه نظری است؟سوم اینکه به فرض که این دوازده امام به عنوان جانشین، یکی بعد دیگری تعیین شده اند( حالا یا به خدایی و یا به صورت دیگر )، تکلیف قطعی به عنوان یک اصل انتخاب و تعیین جانشین( و نه شکل انتخاب ) برای همیشه جامعه اسلامی چگونه است، یعنی آیا از پیش گفته بودند که بر طبق وحی خدایی فقط دوازده امام با این خصوصیات که معصومند و ... می آیند و بعد از آن دوره غیبت مثلاً باید به این صورت انتخاب باشند؟ آیا اینها تصریح شده؟ این استنباط خود ماست که چون اکنون امام دوازدهم حضور ندارد، می گوییم باید[ در رأس حکومت] مجتهد جامع الشرایط باشد یا نباشد. ولی قرآن باید یک دستور العمل اساسی برای مسلمین بدهد که [ پس از پیغمبر ابتدا ] عده ای را که معصومند اختصاصاً بر شما حاکم می کنیمف بعد از آن شما باید به مشورت خودتان [کسی را انتخاب کنید] یا فقیه شما حکومت کند. این قضیه هم بعد از امام یازدهم لا ینحل می ماند و باز دچار اشکالات و اختلاف نظر های بسیار است. این مسئله به چه صورت از نظر ما شیعه حل می شود؟جواب: مقداری از اینها را ما در جلسات پیش عرض کردیم. باز شما مسئله را تنها به مسئله حکومت برگرداندید. این را ما در هفته های پپیش عرض کردیم که مسئله حکومت غیر از مسئله امامت است و از نظر شیعه مسئله حکومت در زمان امام نظیر مسئله حکومت است در زمان پیغمبر، یعنی حکم استثنایی دارد. همانطور که در زمان پیغمبر این مسئله مطرح نیست که با وجود پیغمبر تکلیف مسئله حکومت چیست، با فرض وجود و حضور امام در سطحی که شیعه بدان قائل است نیز مسئله حکومت یک مسئله فرعی و طفیلی است. 1 .نهج البلاغه، حکمت 317