نقد و بررسی نوول مرگ ایوان ایلیچ

مرگ ایوان ایلیچنویسنده: لئو تولستوینوع کار: رمان(نوول)ژانر: تمثیلی اخلاقی فلسفی، طنز طبقه بالا؛ رمان روانشناسیمثال (داستانی که به صراحت برای نشان دادن یک درس اخلاقی گفته می شود)؛ زبان: روسیزمان و مکان:در اوت 1885 شروع شد. تولستوی پیش‌نویس داستان را در ژانویه 1886 تکمیل کرد، اما برگه‌های تکمیل شده‌ی اولیه را اصلاح کرد و نسخه تقریباً جدیدی از داستان را در اواسط مارس ارائه کرد. ویرایش نهایی رمان در 25 مارس به ناشر ارائه شد. نوشته شده در روسیه.تاریخ اولین انتشار 1886 ترجمه به فارسی این اثر چندین بار و توسط افراد بسیاری به فارسی برگردانده شده است. احمد گلشیری، لاله بهنام، کاظم انصاری، سالومه مهوشان، صادق سرابی، هوشنگ اسماعیلیان، سروش حبیبی، محمد دادگر، علی اصغر بهرامی، صالح حسینینسخه‌ای که من نقد و بررسی را بر اساس آن انجام داده‌ام توسط یک فرد روسی به نام گامایون برگردان شده و توسط بنگاه نشریات پروگرس مسکو در سال 1952 چاپ شده است.نکاتی در زندگی نویسنده که برای بررسی مرگ ایوان ایلیچ قابل تامل هستند:لو تولستوی بیست و هشتم اوت ۱۸۲۸ میلادی در خانواده‌ای از بزرگان زاده شد. پدر او، کنت گراف نیکلای ایلیچ (به شباهت نام خانوادگی ایلیچ در نوول و نام خانوادگی خود تولستوی و سطح اجتماعی خانواده‌ی پدری و مادری او توجه کنید) و مادرش ، شاهزاده خانم ماریا نیکلایونا والکونسکایا بود. مادرش را در دو سالگی و پدرش را در نه سالگی از دست داد و پس از آن سرپرست او عمه‌اش تاتیانا بود.تولستوی در زمان مرگ پدرش نیکلای ایلیچ نه ساله بوده است. (هم سن کارکتر پسر کوچک ایوان ایلیچ)مرگ ایوان ایلیچ – که متناوباً داستان کوتاه یا نوول یا رمان نامیده می‌شود – احتمالاً معروف ترین اثر کوتاه کنت لئو تولستوی است. منتقدان و خوانندگان از آن به عنوان یک شاهکار استقبال کرده‌اند. در قرن نوزدهم، مرگ موضوع مورد علاقه رمانتیک‌ها و بسیاری از نویسندگان پس از آنها بود. آنها نمی‌توانستند از صحبت کردن در مورد آن دست بردارند، و قهرمانان رومانتیک در حال مرگ را خلق می‌کردند.آنچه در این اثر تولستوی جدید و قابل توجه بود این بود که شخصیت اصلی آن - و مرگ او - چقدر غیرقابل توجه بود.«مرگ ایوان ایلیچ» داستان یک کارمند معمولی دولتی دردناک است که با یک بیماری غیرقابل درمان به سوی مرگ سرازیر می‌شود و در خانه به آرامی، دردناک و پر از تنهایی می‌میرد. او میانسال است، زندگی خانوادگی ناراضی و شخصیتی کوچک دارد. او به جای روی آوردن به دین، هنر یا عشق زندگی خود، برای کنار آمدن با مرگ، به پزشکان روی می‌آورد. تا جایی که می‌تواند از یک قهرمان رمانتیک در حال مرگ دور شد. ایوان ایلیچ خیلی بیشتر شبیه ما آدم‌های معمولی هست.از سوی دیگر، خود تولستوی زمانی که ایوان ایلیچ را نوشت، از شهروند معمولی یا قشر متوسط بودن بسیار دور بود. تولستوی در سال 1828 در یکی از برجسته‌ترین خانواده‌های روسی به دنیا آمد (بله، او یک کنت واقعی بود). قبل از اینکه 50 ساله شود، هم جنگ و صلح (1869) و هم آنا کارنینا (1877) را منتشر کرده بود که به طور سنتی از بهترین رمان‌های تاریخ محسوب می‌شوند (مجله تایم آنها را به ترتیب در رتبه 3 و شماره 1 قرار می‌دهد). پس جای تعجب نیست که او همچنین از نظر شهرت یکی از بزرگترین نویسندگان جهان در آن زمان بود.علی‌رغم همه شهرت و موفقیت‌هایش، مدت کوتاهی پس از نوشتن آنا کارنینا، تولستوی دچار بحران میانسالی شد و تصمیم گرفت تا زمانی که معنای زندگی را پیدا نکند نمی‌تواند به زندگی ادامه دهد. این بحران تنها پس از تجربه تبدیل بسیار شدید (به نوعی رادیکال‌تر از مسیحیت) پایان یافت، که در نظر تولستوی همه چیز را تغییر داد. او در سال 1881 در کتاب خود با عنوان A Confession تحول شخصی خود را در جهان اعلام کرد. او اساساً خود را یک هنرمند نمی‌دانست و شروع به نوشتن در مورد مذهب و سیاست کرد و از چیزهایی مانند عدم خشونت، زندگی ساده و جمعی و آنارشیسم حمایت کرد. پیروان مانند زائران در ملک او (یاسنایا پولیانا) ظاهر شدند تا اظهارات او در مورد زندگی را بشنوند و آزمایش‌های او را در تمرین ایده آل خود با دهقانانش ببینند.مرگ ایوان ایلیچ اولین اثر مهم ادبی تولستوی پس از تغییر دین بود. این یک رویارویی نیرومند با مشکل مرگ، و از طریق مرگ، با معنای زندگی است. همچنین طنزی تند از سبک زندگی مدرن طبقه متوسط "کاذب" (که در شخصیت ایوان ایلیچ تجسم یافته است) است. تولستوی این سبک زندگی و نگرش را در زمان خود در حال شکل‌گیری می‌دید و فکر می‌کرد که کسانی که آن را پذیرفته اند از رویارویی با مرگ ناتوان هستند زیرا زندگی را درک نمی‌کنند.برخی از منتقدان و خوانندگان این رمان را به دلیل پیام اخلاقی قدرتمند آن تحسین می‌کنند. برخی دیگر می‌گویند این نشان دهنده آغاز از دست دادن هنر تولستوی است و زمانی که او به تدریس دروس اخلاقی علاقه‌مند شد، نوشتارش پیچیدگی خود را از دست داد و تک بعدی شد. تجزیه و تحلیل پیرنگوضعیت اولیهمراسم تشییع جنازه ایوان ایلیچ… و اکنون داستان زندگی او.درام اصلی داستان مبارزه ایوان با بیماری و مرگ است و تولستوی به طور کامل به آن پرداخته است. او تمام داستان زندگی ایوان را تا زمانی که بیمار می‌شود برای ما تعریف می‌کند. ما با ایوان، عادات و خواسته‌هایش، خانواده و دوستانش و شرایطش آشنا می‌شویم. فصل آغازین از نظر سیر زمانی نقطه‌ی پایانی داستان مرگ ایوان ایلیچ است. فصل اول از نظر فنی پس از مرگ ایوان ایلیچ رخ می‌دهد. و به عنوان راه‌اندازی عمل می‌کند. تصویری واضح‌تر (و نامطلوب‌تر) از اینکه مردم در دنیای اجتماعی ایوان چگونه هستند به ما می‌دهد. همچنین می‌دانیم که خود ایوان قبل از اینکه بیمار شود چگونه بوده است، زیرا پیتر ایوانوویچ و دوستانش بسیار شبیه ایوان سابق هستند.تعارضلعنت به آن پارچه فروشیزمین خوردن ایوان در حین بالا انداختن پرده‌ها همان چیزی است که باعث کل آشفتگی می‌شود. آن وقت است که به اندام مهمی (آپاندیس، کلیه؟) آسیب می‌زند و علائم بیماری در او ظاهر می‌شود. همانطور که او بیمارتر می‌شود، خلق و خو و نگرش ایوان نسبت به زندگی به طور چشمگیری تغییر می‌کند. او شروع به مبارزه با ترس، ناراحتی و انزوا می‌کند. این نشانه تغییری برای مردی است که به داشتن یک زندگی همیشه دلپذیر عادت کرده است. با این حال، او در ابتدا امیدوار است که پزشکان بتوانند از شر هر شرایطی که او را آزار می‌دهد خلاص شوند و زندگی را به حالت عادی برگردانند.عوارض"مسئله آپاندیس یا کلیه نیست، بلکه زندگی و مرگ است!" درمان‌های پزشکان جواب نمی‌دهد. ایوان از ابتدا می‌ترسید که وضعیتش وخیم باشد، اما مدتی طول می‌کشد تا به این پذیرش برسد که ممکن است واقعاً بمیرد. این درک و پذیرش در یک لحظه ناگهانی و شدید رخ می‌دهد، زمانی که او دیگر به وضعیت خود از نظر پزشکی فکر نمی‌کند و شروع به فکر کردن در مورد آن از نظر زندگی و مرگ می‌کند. از این نقطه به بعد شخصیت مبارزه ایوان تغییر می‌کند و لحن داستان نیز تغییر می‌کند. همه چیز خیلی جدی‌تر است. مشکل برای ایوان دیگر یافتن راهی برای بهبودی نیست (اگرچه در لحظاتی از داستان او همچنان به این طرز فکر بازمی‌گردد). این درک نوعی پذیرش و آشتی دادن خود با امری اجتناب ناپذیر، به اسم مرگ است.به اوج رسیدنبه روحت گوش کن! (و به آن گونی باریک سیاه توجه کن…)نقطه اوج، مانند عارضه، لحظه دیگری از درک است که تغییری محوری در ایوان ایجاد می‌کند. این لحظه‌ای است که ایوان برای اولین بار به "صدای روحش" «فصل نهم»گوش می دهد و به طرز غیرمعمولی صدای درونش در کلمات منعکس می‌شود. او در واقع سعی می‌کند بفهمد چرا می‌خواهد زندگی کند، و متوجه می‌شود که زندگی‌ای که در تمام این مدت می‌خواست به آن بازگردد، چندان عالی نبوده است. شاید او آنطور که باید زندگی نکرده است. بقیه داستان حول محور تقلای او می‌چرخد تا بپذیرد که بله، او تمام زندگی خود را به شیوه‌ای اشتباه زندگی کرده است.آیا این نقطه اوج پایان را پیش‌بینی می‌کند؟ دقیقاً نه، زیرا معلوم نیست که ایوان به نتیجه درستی برسد، اما اینکه او در نهایت سؤال درستی را پرسیده است، دلگرم کننده است. و پایان در واقع در اینجا با آن تصویر گونی سیاه پیش‌بینی شده است، که درست قبل از مرگ ایوان دوباره تکرار می‌شود.تعلیقعذاب رها کردنپس از لحظه‌ی درک و بیداری ایوان، زندگی او با یک چیز تعریف می‌شود: رنج، انبوهی از درد و رنج، او تنهاتر از همیشه است، از خانواده‌اش بیشتر از همیشه متنفر است، دردش بدتر از همیشه است. و حالا باید با این احتمال کنار بیاید که شاید تمام زندگی‌اش یک شکست بوده است. جای تعجب نیست که او در آن سه روز آخر بی‌وقفه شروع به فریاد زدن می‌کند. اما او حداقل در نهایت به چیزی که باید تشخیص دهد رسیده است: زندگی او اشتباه بود. آیا ایوان می‌تواند حقیقت زندگی خود را بپذیرد؟ آیا او می‌تواند بفهمد که همه اینها در واقع چه معنایی دارند و خود را با مرگ آشتی دهد؟ آیا داستان پایان خوشی خواهد داشت؟ انصرافایوان از نور کور شده است.پس این ایوان است که از نقطه اوج در آن کیسه سیاه برگشته است، سقوط می‌کند و به انتها نمی‌رسد. سپس، ناگهان، تقریباً به طور معجزه‌آسایی، او به چیزی "اصابت" می‌کند و نور را می‌بیند (به معنای واقعی کلمه). این آخرین لحظه تحقق است، و لحظه‌ای که همه چیز را به نتیجه می‌رساند. ایوان اکنون می‌بیند که زندگی‌اش اشتباه بوده است. برای اولین بار در مورد خانواده‌اش احساس شفقت می‌کند و متوجه می‌شود که با مرگ بالاخره می‌تواند خدمتی به آنها بکند. حالا او آماده مرگ است و حتی از انجام آن خوشحال است.نتیجهایوان می‌میرد، و همینطور...مرگ؟با قضاوت از وضعیت ذهنی خود ایوان، او در هنگام مرگ کاملاً آرام و کاملاً خوشحال است، اگرچه برای اطرافیانش اینطور به نظر نمی‌رسد. درست زمانی که به نظر می‌رسد او در شرف رفتن است، او اعلام کرد: "مرگ تمام شد." وظیفه خوانندگان این است که در مورد معنای مرگ ایوان ایلیچ وقتی مرگ بپایان رسیده است بیندیشند و عذاب بکشند. و سپس او رفته است...موضوعات مطرح شده و عناصر مرگ ایوان ایلیچمرگ زندگی (زندگی نکردن)خوشبختیدروغ و فریبجامعه و طبقهرنج کشیدندینمدرنیزاسیونانزواخانوادهمرگ و میرجای تعجب نیست که مرگ موضوع اصلی داستانی با نام مرگ ایوان ایلیچ باشد. این روایت بر مبارزه ایوان ایلیچ با یک بیماری لاعلاج متمرکز است. این مبارزه او را مجبور می‌کند تا با مرگ اجتناب ناپذیر خود مقابله کند. ایوان ایلیچ قبل از اینکه بیمار شود، عمداً مانند همه اطرافیانش، مرگ و میر را نادیده گرفته بود. با این حال، وقتی متوجه می‌شود که واقعاً در حال مرگ است، دیگر نمی‌تواند کاری انجام بدهد و مرگ همه چیز را تغییر می‌دهد. ایوان از دنیای اطرافش منزوی می‌شود. همه چیزهایی که به نظر می‌رسید قبل از این حادثه مهم بودند دیگر اهمیتی ندارند. مرگ ایوان او را وادار می‌کند تا زندگی خود را به طرز دردناکی ارزیابی کند و این باور تولستوی را نشان می‌دهد که فقط مرگ می‌تواند معنای زندگی را آشکار کند.سوالاتی در مورد مرگ ایوان ایلیچ و موضوع مرگ که بهد از خواندن نوول باید از خود بپرسید:ارتباط مرگ و زندگی در مرگ ایوان ایلیچ چیست؟ چرا درک مرگ برای درک زندگی مهم است؟رابطه ایوان با مرگ خودش در طول داستان چگونه تغییر می کند؟ در چه لحظات خاصی می‌توانید شاهد وقوع این تغییر باشید؟معنای واقعی مرگ در مرگ ایوان ایلیچ چیست؟ آیا مرگ انواع مختلفی دارد؟ ایوان وقتی می گوید «مرگ تمام شد» یعنی چه؟وقتی ایوان ایلیچ می گوید: «مرگ به پایان رسید»، به مرگ معنوی اشاره می‌کند که تمام زندگی او را مشخص کرده است.در مرگ ایوان ایلیچ، مرگ به زندگی پیوند خورده است، زیرا انسان را وادار می کند تا زندگی خود را در پیشگاه خود به قضاوت بنشیند.خوشبختیتولستوی در مرگ ایوان ایلیچ از مرگ برای بررسی این سوال استفاده می‌کند که چه چیزی باعث شادی زندگی می‌شود. ایوان ایلیچ، شخصیت اصلی، تمام زندگی خود را با هدف لذت بردن از خود گذرانده است: به دست آوردن قدرت در محل کار، خرج کردن پول، خرید چیزهایی برای تحت تاثیر قرار دادن دوستانش، برگزاری مهمانی‌ها و بازی کردن بریج (چیزی که بیشتر از همه چیز مورد علاقه اوست). او فقط به دنبال چیزهای خوشایند است و از هر ناخوشایندی عمداً دوری می‌کند. همه دوستانش اصولاً همینطور هستند. با این حال، هنگامی که ایوان بیمار می‌شود و با چشم انداز مرگ روبرو می‌شود، تقریباً تمام شادی‌های قدیمی او جذابیت خود را از دست می‌دهند. رنج او باعث می‌شود بفهمد که تمام زندگی‌اش در واقع یک زندگی بسیار ناخوشایند بوده است، اگرچه او این را نمی‌دانست. اما پس خوشبختی یعنی چه؟سوالاتی در مورد شادی که باید بعد از خواندن این نوول از خود بپرسید و به آنها جواب دهیدایوان ایلیچ قبل از بیماری خود فکر می‌کند خوشبختی چیست؟ چه چیزهایی او را خوشحال می کند؟چرا وقتی ایوان ایلیچ بیمار می‌شود، شادی‌های قبلی برای او دروغین به نظر می‌رسد؟ آیا این واقعیت که هنگام مرگ او را دلداری نمی‌دهند به این معنی است که او در اوایل زندگی واقعاً خوشحال نبوده است؟چرا ایوان ایلیچ تنها خوشبختی زندگی خود را در دوران کودکی خود می‌یابد؟به نظر می‌رسد تولستوی در مورد شادی کاذب خیلی بیشتر از شادی واقعی به ما می گوید؟ از نظر او شادی واقعی چیست؟ایوان ایلیچ قبل از بیماری خود معتقد است که خوشبختی همان لذت است.دوران کودکی ایوان ایلیچ تنها بخش شاد زندگی اوست زیرا تنها نقطه ای است که در آن ارتباط واقعی با افراد دیگر داشت.دروغ و فریبمحور اصلی مرگ ایوان ایلیچ ایده چیزی (یک سبک زندگی) است که تولستوی آن را نادرست می‌داند. به استثنای یک شخصیت، همه افراد رمان - از جمله خود ایوان ایلیچ - دروغ هستند و در دنیایی زندگی می‌کنند که بر اساس دروغ ساخته شده است. روابط شخصیت‌ها با یکدیگر سطحی و ساختگی است. خواسته‌های آنها کوچک است و فقط به ظاهر فکر می‌کنند. آنچه آنها معتقدند خوشبختی است، توهمی است. با این حال، دروغ اصلی زندگی آنها، امتناع آنها از اعتراف به مرگ و میر خود است: این امر آنها را قادر می‌سازد تا نسبت به سایر مواردی که زندگی‌شان در آنها دروغ است، نابینا بمانند. زمانی که ایوان ایلیچ خود را در معرض مرگ می‌بیند، دروغ دنیایی که قبلاً در آن زندگی می‌کرد برایش به آرامی آشکار می‌شود.سوالاتی در مورد دروغ و فریب که بعد از خواندن نوول در ذهن ایجاد می‌شود:دروغ بودن در "مرگ ایوان ایلیچ" به چه معناست؟ آیا چندین راه برای دروغ گفتن وجود دارد؟تولستوی چگونه دروغ دنیای ایوان ایلیچ را به خواننده ارائه می کند؟ خاص باشید (این ممکن است برای پاسخ به سوال اول کمک کند.)به نظر شما ایوان به دروغ بودن خود آگاه است یا آن را فقط در دیگران می بیند؟آیا مواقعی وجود دارد که ایوان بیش از اطرافیانش مسئول حفظ زندگی ظاهری و کاذبی است که تجربه می کند؟امتناع از رویارویی با مرگ چه ارتباطی با سایر انواع دروغ در کتاب دارد؟ چگونه این در کاراکترهای خاص نمایش داده می‌شود؟تولستوی از فصل اول برای نشان دادن نادرستی دنیای ایوان استفاده می‌کند، به ویژه با نشان دادن اینکه چقدر نزدیک‌ترین افراد به ایوان به او اهمیت نمی‌دهند.جامعه و طبقهتولستوی در مرگ ایوان ایلیچ به طبقه متوسط روسیه حمله می‌پردازد. تقریباً همه شخصیت‌های رمان متعلق به این طبقه هستند و او از آنها برای نشان دادن حرص، خرده‌کاری، رفتار تصنعی، خودخواهی و امور بی‌فایده‌ای که در شیوه زندگی‌شان می‌بیند، استفاده می‌کند. خود ایوان ایلیچ - آن "ساده‌ترین و معمولی‌ترین" مرد با "وحشتناک‌ترین" زندگی - تجسم همه این چیزها است (فصل دوم پاراگراف اول). تولستوی داستان را پر از جزئیات می‌کند تا دنیای طبقه متوسط را زنده کند، از مبلمان خانه ایوان گرفته تا رفتارهای مناسبی که همه به آن اهمیت می‌دهند. گویای این است که تنها شخصیت واقعی این رمان یک دهقان، خدمتکار خانه است.سوالاتی در مورد جامعه و طبقهتولستوی برای نشان دادن اینکه ایوان و خانواده‌اش بخشی از طبقه متوسط هستند، چه نشانه‌هایی ارائه می‌دهد؟ خاص باشیدطبقه متوسط روسی همانطور که تولستوی در مرگ ایوان ایلیچ به تصویر می‌کشد چه ویژگی‌هایی دارند؟آن شایستگی چیست که به نظر می‌رسد در مجموعه اجتماعی که ایوان نماینده‌ی آن است، مهمترین مورد باشد؟ چه چیزهایی برای آنها مناسب است؟ چرا به نظر می رسد تولستوی فکر می‌کند در این نوع زندگی چیزی نادرست وجود دارد؟آیا تصویر تولستوی از طبقه متوسط باورپذیر است یا بیش از حد اغراق‌آمیز منفی و طنزآمیز است؟طبقه متوسط در مرگ ایوان ایلیچ اساساً با عادی بودن و یکنواختی آن تعریف می‌شود که منعکس کننده ادعاهای اشرافی خود تولستوی است.شایستگی طبقه متوسط در مرگ ایوان ایلیچ کاملاً با انجام کارهایی که دیگران، بزرگان، بالا نشین‌ها، تایید می‌کنند، تعریف می‌شود و از نظر اخلاقی کاملاً خودسربه نظر می‌رسند.رنج کشیدندر پاسخ به این سوال که در نوول مرگ ایوان ایلیچ چه چیز ثابت وجود دارد؟ ممکن است بگویید مرگ اما به نظر من رنج موضوع و تم ثابت مرگ ایوان ایلیچ است. زمانی که ایوان ایلیچ به بیماری عجیبی مبتلا می‌شود، بدنش کم کم شروع به تکه تکه شدن می‌کند و درد جسمانی در زندگی خوشایند او مقیم می‌شود. تولستوی از مرگ ایوان ایلیچ استفاده می‌کند تا به این موضوع فکر کند که رنج چه ابعادی فراتر از جنبه فیزیکی دارد. ایوان از ترس، ناامیدی، تنهایی، از دست دادن حیثیت و احساس بی‌معنی بودن زندگیش، رنج می‌برد که همه به اندازه‌ی درد جسمی او را عذاب می‌دهند. البته رنج کاملا رویه بدی ندارد و ممکن است رنجی باشد که به رستگاری نهایی منجر شود.سوالاتی در مورد رنجایوان ایلیچ در طول دوره بیماری‌اش چه مشکلاتی را متحمل می شود؟ آیا به نظر می‌رسد یکی از موارد او را بیشتر از مابقی موارد عذاب می‌دهد؟واکنش سایر شخصیت‌ها به رنج ایوان چگونه است؟ به عنوان مثال، پراسکویا فدوروونا؟ لیزا؟ دوستان ایوان؟ گراسیم؟چگونه رنج ایوان شخصیت او را تغییر می‌دهد؟ یا این کار را می‌کند؟آیا رنج ایوان هدفی دارد؟ چه چیزی باعث می‌شود فکر کنید این کار را می‌کند یا نمی‌کند؟رنج ایوان شخصیت او را دگرگون می‌کند و باعث می‌شود نتواند خوشبختی را به عنوان معیار شادی خود حفظ کند.رنج ایوان هدفی دارد، زیرا او را مجبور می‌کند با پوچی زندگی قبلی‌اش مقابله کند و او را به یک زندگی جدید و روحانی سوق دهد.دین و مذهبمذهب بوضوح در مرگ ایوان ایلیچ مطرح نمی‌شود، اما همیشه در پس زمینه حضور دارد. تولستوی این داستان را پس از گرویدن خود (به شکلی رادیکال‌تر از مسیحیت) نوشت که او را متقاعد کرد که فقط یک دیدگاه مذهبی می‌تواند به زندگی معنا بدهد. به نظر می‌رسد زندگی ایوان ایلیچ این باور را نشان می‌دهد. اگرچه ایوان ایلیچ در بیشتر عمر خود مردی مذهبی نیست، اما با نزدیک شدن به مرگ، بیشتر و بیشتر درباره قضاوت فکر می‌کند و از خدا دلیلی برای رنج خود می‌خواهد. بسیاری آخرین لحظات دگرگون‌کننده ایوان را به‌عنوان تجربه‌ی تبدیل یا رویارویی با خدا می‌خوانند. سوالاتی در مورد دین و مذهبدین در کجای داستان ظاهر می‌شود؟ آیا هیچ یک از شخصیت‌ها نشانه‌هایی از مذهبی بودن دارند؟ نشانه‌ها چیست؟نسبت ایوان با دین چیست؟ آیا در طول داستان تغییر می‌کند؟آیا خدا به خواسته‌ی ایوان ایلیچ پاسخ می‌دهد؟آیا ایوان مسئول تحقق خواسته‌ی خود است یا خداوند مسئول آن است؟به نظر می‌رسد که رابطه ایوان با دین از ناکجا آباد ناشی می‌شود. او به طور ناگهانی از باور رنجش منحرف می‌شود و هدفی ندارد که باور کند این عذابی از جانب خداوند است.خداوند به طور کامل مسئول تغییر شکل ایوان در پایان مرگ ایوان ایلیچ است. ایوان نقشی در این روند ندارد.مدرنیزاسیوندکترها در مرگ ایوان ایلیچ نمود بسیار بدی پیدا می‌کنند. در سرتاسر داستان، آن‌ها متکبر، بدون همدلی، فریب‌کار و در نهایت بی‌فایده ظاهر می‌شوند. و در پایان داستان، کاملاً واضح است که آنها هیچ کمک پزشکی به ایوان ایلیچ در حال مرگ نکرده اند. آنها فقط وضعیت او را بدتر کرده‌اند. تولستوی در این رمان به عناصر مختلف مدرنیزاسیون حمله می‌کند و شاید هیچ کدام مستقیم‌تر از کیش پزشکی مدرن که در عصر او در حال رشد بود، نباشد. از طریق توصیف تجربه ایوان ایلیچ با پزشکانش، تولستوی اشاره می‌کند که پزشکی مدرن انسانیت زدایی می‌کند و منعکس کننده امتناع جامعه کاذب از کنار آمدن با مرگ و در نتیجه با زندگی است.سوالاتی در این موضوعچه چیزی در پزشکان او وجود دارد که ایوان ایلیچ را به یاد حرفه خودش به عنوان وکالت می‌اندازد؟رابطه ایوان ایلیچ با پزشکانش در طول داستان چگونه تغییر می‌کند؟ آیا این تغییر به تغییرات بزرگتر در شخصیت او مرتبط است؟چه چیزی در مورد پزشکان وجود دارد که ایوان آن را دروغ می‌داند؟آیا برخورد طنز تولستوی با پزشکان داستان به طنز بزرگتر او از طبقه متوسط مرتبط است؟ چگونه ممکن است این دو با هم پیش بروند؟هم پزشکان و هم وکلا در «مرگ ایوان ایلیچ» شبیه هم هستند، از این جهت که با مشتریان خود بطور غیرانسانی برخورد می‌کنند و با آنها به‌عنوان مواردی انتزاعی رفتار می‌کنند تا افراد واقعی.پزشکان در مرگ ایوان ایلیچ دروغ می‌گویند، زیرا مانند مشتریان طبقه متوسطی که به آنها رسیدگی می‌کنند، از تصدیق واقعیت مرگ خودداری می‌کنند.انزواتجربه ایوان ایلیچ از بیماری و مردن در مرگ ایوان ایلیچ با احساس انزوای رو به رشد تعریف می‌شود. رنج و ترس او از مرگ باعث می‌شود ارتباط او با دنیای عادی اطرافش کاملا قطع شود. برای دوستان، همکاران و اعضای خانواده او، زندگی مانند گذشته ادامه دارد. ایوان متوجه می‌شود که هیچ یک از آنها متوجه نمی‌شوند یا به آنچه که او تجربه می‌کند اهمیت نمی‌دهند، وحشت زده می‌شود. او رها می‌شود تا با ترس ها و رنج های خود به تنهایی روبرو شود، بدون آسایش هیچ کس جز یک خدمتکار، تنها کسی که به او ترحم می‌کند.سوالاتی در مورد انزوابیماری ایوان از چه راه هایی او را منزوی می‌کند؟ از چه چیزی منزوی شده است؟چرا ایوان گراسیم را به گونه‌ای دلگرم کننده‌تر از دیگران می‌یابد؟ این چه ربطی به شخصیت گراسیم دارد؟ایوان ایلیچ تا چه حد خود مقصر این انزوایش در دوران بیماری است؟ چقدر تقصیر خودشه آیا می‌توانید قسمت‌های خاصی را پیدا کنید که در آن یکی یا دیگری به وضوح مقصر است؟آیا داستان نشان می‌دهد که هر کسی در زمان مرگ به ناچار منزوی خواهد بود یا انزوای ایوان مخصوص اوست؟گراسیم تنها شخصیتی است که می‌تواند ایوان را دلداری دهد زیرا می‌تواند درک کند که به ایوان چه می‌گذرد و این به این دلیل است که گراسیم به طور کامل فناپذیری خود را درک می‌کند.خانوادهممکن است بگویید خانواده‌ای که در مرگ ایوان ایلیچ به تصویر کشیده شده است، ناکارآمد هستند. ازدواج ایوان ایلیچ و پراسکویا فدوروونا با خودخواهی متقابل و امتناع هر یک از همدردی با دیگری مشخص می‌شود. زندگی خانوادگی ایوان منبع اصلی ناراحتی اوست و او معمولاً با هر گونه ناخوشایندی با کناره گیری از آن مقابله می‌کند. هنگامی که او بیمار می‌شود، از پراسکویا فدوروونا یا دخترش که مادرش را دنبال می‌کند، همدردی کمی دریافت می‌کند. فقط پسر کوچک ایوان به نظر می‌رسد که به او توجه نشان می‌دهد. این یک سوال باز است که آیا خانواده ایوان آنقدر که به نظر می‌رسد بی عشق هستند یا نه. چه مقدار از بیگانگی فزاینده ایوان در حال مرگ از خانواده‌اش ناشی از آنهاست و چقدر ناشی از بیزاری خود او از آنهاست؟سوالاتی در مورد خانوادهچه چیزی باعث شروع مشکلات خانوادگی گولوین‌ها می‌شود؟ آیا یک نفر به وضوح مسئول است؟آیا فکر می‌کنید پراسکویا فدوروونا عشق واقعی به ایوان ایلیچ دارد؟چه نشانه‌هایی می‌توانید پیدا کنید که او این کار را می‌کند یا نمی‌کند؟ چگونه می‌توانید پاسخ‌های متناقض را با هم تطبیق دهید؟چرا واسیا تنها عضو خانواده‌ای است که به ایوان ایلیچ رحم می‌کند؟ یا تنها اوست؟آیا فکر می‌کنید ایوان می‌توانست در طول بیماری‌اش به خانواده‌اش نزدیک‌تر شود، اگر متفاوت عمل می‌کرد؟ ایوان ایلیچ مسئول مشکلات خانواده‌اش است، زیرا او همیشه از ابراز هرگونه همدردی با همسر و فرزندان خود امتناع کرده است.پراسکویا فدوروونا هیچ عشقی به شوهرش ندارد و تا زمان مرگ او فقط به پول او علاقه‌مند است.شخصیت‌ها و کاراکترهاایوان ایلیچ کارکتر اصلی این نوول. ایوان مردی غیرقابل توصیف و استثنایی است. او افراد دارای موقعیت اجتماعی بالا را تحسین می‌کند و ارزش‌ها و رفتار خود را با قوانین آنها مطابقت می‌دهد. ایوان تمایل به رسمی کردن هر رابطه انسانی دارد. او در کار رسمی خود مراقب است که همه نگرانی‌های شخصی را از نظر دور کند. او در زندگی خصوصی خود نگرش ثابتی نسبت به خانواده خود دارد.گراسیم گراسیم در این نوول کاراکتری است که تولستوی در مقابل ایوان ایلیچ به عنوان نمونه‌ی از زندگی با شیوه‌ای مورد پسند خود و برعکس ایوان ایلیچ قرار داده است. گراسیم هر آن چیزی هست که ایوان ایلیچ نیست. سالم، پرنشاط، رک و راست.بر خلاف سایر شخصیت‌ها، گراسیم به این واقعیت آگاه است که مرگ و اتفاقات ناخوشایند و غیرقابل پیش بینی هم بخشی از زندگی را تشکیل می‌دهند. پیتر ایوانوویچنزدیکترین دوست ایوان. پیتر فقط در فصل اول به عنوان نماینده‌ی اشخاصی که ایوان ایلیچ در اجتماع با آنها دم‌خور است، ظاهر می‌شود. او نشان دهنده‌ی محیط اجتماعی ایوان ایلیچ است. پیتر روابط خود را با مردم به عنوان ابزاری برای دستیابی به اهداف خود می‌ببیند و برای اجتناب از آنچه ناراحت کننده است تمام تلاش خود را می‌کند. پراسکویا فدورووناهمسر ایوان و مادر فرزندانش. رفتار پراسکویا با دیگران تصنعی و منفعت‌طلبانه است. در حالی که تظاهر به همدردی و نگرانی برای ایوان در طول بیماری‌اش می‌کند، رفتار واقعی او خصومت و بی‌تابی برای رسیدن لحظه‌ی مرگ ایوان و خلاص شدن از این وضعیت است.شوارتزهمکار و دوست ایوان. شوارتز در این نوول کارکتری است که نقش خود ایوان را در مراسم تشییع جنازه‌ی ایوان بازی می‌کند.یعنی آن ایوانی که این اتفاقات برایش نیفتاده و در زندگی قبلی خود در تشییع جنازه‌ی همکاری شرکت کرده است. او خود را از چیزهای ناخوش‌آییند دور نگه می‌دارد شوخ و بازیگوش است در این فضای مرگ و جنازه و تشییع رفتاری سبک و شاد دارد و هیچ تاثیری افسرده‌کننده از این فضا نمی‌گیرد.ایوان اشاره می‌کند که شوارتز ، او را بسیار به یاد خود قبلی خود می اندازد، و بنابراین واضح است که شوارتز برای ایوان نوعی دوقلوی کارکتری است. تولستوی با استفاده از کاراکتر شوارتز سعی کرده به پوچی و نابودی نهایی چنین نگرشی نسبت به زندگی اشاره کند.ولادیمیر ایوانیچپسر ایوان جوانترین عضو خانواده است. این پسر حساس و ساکت هنوز تحت تأثیر باورها و ارزش‌های دنیای اجتماعی والدینش قرار نگرفته است. او قادر است با افراد دیگر پیوندهای همدلانه برقرار کند و به جز گراسیم تنها فرد دیگری است که واقعاً ایوان و شرایط او را درک می کند.این کاراکتر نمودی از دوران کودکی تولستوی در زمان مرگ پدرش است. لیزادختر ایوان. لیزا خیلی شبیه مادرش است. لیزا خودخواه است و حساس به راحتی اذیت می‌شود، از هر مسئله‌ای که بر رضایت خاطرش تأثیر منفی بگذارد دوری می‌کند رنج پدرش بیش از هر چیز دیگری او را ناراحت می‌کند.فدور پتروویچنامزد لیزا فدور یک عضو معمولی از جامعه خود است. هیچ‌چیز قابل توجه و قابل توجهی در مورد شخصیت او وجود ندارد.نقد و تحلیل مرگ ایوان ایلیچ داستانی در موضوع مرگ است. با صحبت از مرگ شروع می‌شود و سپس بوی مرگ و جسدی که در حال متلاشی شدن است به مشام می‌رسد و در ادامه با چهره‌ی مرگ مواجه می‌شویم. و پس از این فضای مرگ‌اندود و بوی بخور و جتازه و اسید کاربولیک تولستوی خواننده را پرتاب می‌کند به درون تاریخچه‌ی زندگانی بسیار عادی و معمولی و بسیار وحشتناک زندگی مردی که در 45 سالگی وقتی عضو هیئت رئیسه‌ی دادگاه بود، مرگ او فرا می‌رسد.داستان از نقطه‌ی پایان کاراکتر اصلی یعنی مرگ او شروع می‌شود و با چرخشی دایره‌وار در زندگی کوتاه و بی‌مایه ایوان با مرگ او بپایان می‌رسد. مرگ ایوان ایلیچ داستانی در موضوع زندگی نکردن است. و با توصیف یک پاراگرافی از زندگی پدر ایلیچ که کارمند عالی‌رتبه با چنان پیشینه‌ای که اشخاص را بوضعی می‌رساند که اگر چه از عهده‌ی هیچ کاری برنمی‌آیند ولی نمی‌توان آنها را اخراج کرد و مشاغل موهوم و مجهول می‌گیرند تا آخر پیری روزگار می‌گذرانند و سپس برادر بزرگتر ایوان که نزدیک به سنی رسیده است که حقوق این جنبه‌ی خود بخودی می‌گیرد و سپس ایوان که در مقابل برادر کوچکتر که چنین راهی را طی نکرده از او با اصطلاح de la famille افتخار خانواده نام برده می‌شود. تصویری کامل از گذراندن زندگی با مانیفست شخصی چون ایوان. زندگی آن طور که در نظر بالانشینان مورد تایید است. حتی مواردی که در قضاوت درونی وجدان او ناپسند هستند وقتی توسط گروهی اجتماعی که او آنها را الگوی خود فرار داده انجام می‌شود. در قضاوت وجدانی او دیگر ناپسند شمرده نمی‌شوند و از انجام آنها شرمگین نمی‌شود. مرگ ایوان ایلیچ داستانی در موضوع زندگی بیماری رنج درد و مرگ است.در این قرائت تاریکی از لحظه‌ای که ایوان مریض می‌شود بر زندگی او سایه می‌افکند و کم کم او را در تاریکی مرگ فرو می‍‌برد تا به مرگ او ختم می‌شود.آیا ترس از مرگ می‌تواند به کشف عشق منتهی شود؟ تولستوی در «مرگ ایوان ایلیچ» عذاب وحشتناکی را توصیف می‌کند: همه همکارانش او را دوست داشتند، و با این حال، با دریافت خبر مرگ او، اولین فکرشان تغییرات و ترفیعاتی بود که ممکن بود بین خودشان یا آشنایانشان ایجاد شود. آنها هیچ فکری در مورد خود آن مرحوم که اخیراً در میان آنها زندگی می‌کرد، نمی کردند. حتی در ابتدای کار می‌توانیم از احساس تنهایی ایوان ایلیچ حدس بزنیم که حس انزوا در هنگام مرگ، تولستوی را به همان اندازه که فکر مرگ می‌کند، وحشت زده کرده است. رمان‌نویس هشدار می‌دهد که این انزوا بر رابطه انسان با طبیعت تأثیر می‌گذارد که نه تنها زندگی بلکه مرگ او را نیز شامل می‌شود. ایوان ایلیچ تحت تأثیر «تمدن و مدرنیزاسیون» از زندگی واقعی فرار کرده بود و تنهایی درونی خود را نمی‌دید. او کاملاً در خود جذب شده بود و این جذب به نوبه خود احساس تنهایی را که در نزدیک شدن به مرگ تجربه می‌کرد تشدید کرد. اساس رابطه ایوان ایلیچ با طبیعت فاسد بود. با این حال، اگرچه قادر به فرار از زندگی واقعی بود، اما نتوانست از مرگ فرار کند.مردی مانند ایوان ایلیچ که در طول زندگی‌اش هیچ ارتباط واقعی با نزدیک‌ترین خویشاوندانش نداشت و چنان با طبیعت بیگانه بود که نمی‌توانست به آن اعتماد کند، باید جدایی خود را به‌طور کامل تجربه می‌کرد. همین تنهایی باعث شد در حال مرگ بخواهد گریه کند: «. . . او بیشتر از همه آرزو می کرد که کسی به او رحم کند همانگونه که به یک کودک بیمار ترحم می‌کند. او مشتاق نوازش و دلداری بود.» به محض اینکه فهمید که مرگ به او نزدیک شده است، احساس تنهایی کرد، در میان شهری پرجمعیت و در محاصره آشنایان و روابط متعدد، که در هیچ کجا کاملتر از این نمی‌شد «چه در ته دریا یا زیر زمین.» او می‌خواست دوستش داشته باشند و مورد ترحم قرار گیرد. او می‌خواست که دیگران غم و اندوه او را احساس کنند و با او شریک شوند:«و او مجبور بود به این ترتیب به تنهایی در لبه پرتگاه زندگی کند.»مصائب جسمانی ایوان ایلیچ در مقایسه با درد روحی او ناچیز بود، به این ترتیب بود که او را به تدریج قادر ساخت که دروغ کامل "زندگی ساده، معمولی و در نتیجه وحشتناک" خود را درک کند. در حالی که او در حال مرگ بود، دید که حقیقت کم کم جانشین دروغ می‌شود، با این حال همه انسان‌های زنده همچنان به دروغ گویی ادامه می‌دادند.«پرتگاه، در حالی که هیچ کس او را نفهمید و ترحم نکرد.» او با مرگ خلوت کرد: «و جز نگاه کردن به آن و لرزیدن، کاری با آن نمی‌توان کرد». «او به خاطر این تنهایی وحشتناک گریه کرد. . . و غیبت خدا.» آهسته آهسته ایوان ایلیچ فهمید که تنهایی همیشه در اطرافش بوده است، اما او به دلیل تصورات نادرست خود از زندگی نسبت به آن کور بوده است. او همیشه برای خودش تنها و در کنار هم‌نوعانش زندگی کرده بود، اما هرگز در اجتماع واقعی با آنها نبود.تولستوی این ایده‌های غلط از زندگی را «دروغ» نامید و «رویکرد آن مرگ همیشه مخوف و نفرت‌انگیز را که تنها واقعیت بود و به آن بی اعتنایی می‌شد» را توصیف کرد. به عقیده تولستوی، این «نادرستی» از زیاده‌دانی انسان به خود سرچشمه می‌گیرد. رویکرد ایوان ایلیچ به زندگی همیشه کاملاً خود محور بوده است. او وجود خود را مرکز جهان می‌دانست و هرگز نمی‌توانست بفهمد که او به عنوان یک انسان فقط ذره‌ای کوچک در طبیعت است. نگاه فردگرایانه او دامی بود که تمام عمر در آن ماند. ایوان ایلیچ استدلال کرد: "کابوس یک مرد است، مردان فانی هستند، بنابراین کایوس فانی است." «این کابوس - انسان به طور کلی - فانی بود، کاملاً درست بود، اما او اکنون در آن کابوس بود، نه انسان به طور کلی، او اکنون موجودی کاملاً متفاوت از بقیه بود.»این نگرش دلیلی بود که فقط «من» برای ایوان ایلیچ معنی داشت، نه «تو». در نتیجه، تمام زندگی او پر از تلاش و مراقبت بی‌وقفه برای خود و آسایش خود بود و این نگرش حتی محدوده‌ی زندگی خانوادگی او را مشخص می‌کرد. او به احساسات خود اهمیت می‌داد، احساسات همسرش. حتی مرگ فرزندانش برای او چیزی جز یک ناراحتی معمولی نبود. او همیشه کارهایی را انجام می‌داد که در حلقه‌اش زینت‌آمیز تلقی می‌شد، با این حال همیشه موفق می‌شد آنچه را که برای «زیبایی» لازم می‌دانست، با آنچه برای خودش خوشایند بود پیوند دهد. ایوان ایلیچ با داشتن این نوع زندگی طبیعتاً فاقد هرگونه احساس فروتنی بود. او از این احساس خوشش می‌آمد که به میل خود افراد وابسته به او را درهم می‌شکند، و در عین حال از این که خود را مردی سخاوتمند و مهربان بداند خوشحال می‌شد. او یک احساس را با احساس دیگری فریب می‌داد: «او می خواست که به عنوان مردی متشخص و آراسته محبت و مهربانی خود را نسبت به انسان‌ها نشان دهد.»در عین حال، او آمادگی نداشت که از احساس داشتنِ اقتدار نسبت به دیگران چشم پوشی کند. بنابراین مهربانی او، تمام لذت‌های شغلی و زندگی خصوصی‌اش، عشقش به همسر و فرزندانش، همه اینها دروغ بود - احساسی که از نگرش نادرست او نسبت به خودش سرچشمه می‌گرفت.همه اطرافیان او نیز همین گونه زندگی می‌کردند و درگیر همین تظاهر بودند. آنها مانند ایوان ایلیچ، دروغ را به عنوان واقعیت پذیرفتند:«. . . من و همه دوستانم احساس می‌کردیم که قضیه ما با آن کابوس کاملاً متفاوت است.» به قول تولستوی، "زندگی ایوان ایلیچ ساده ترین و معمولی ترین و در نتیجه وحشتناک ترین بود." سخنان تولستوی ممکن است متناقض به نظر برسد، اما این ایوان ایلیچ و همکارانش بودند که زندگی، آنها را ساده و معمولی می‌دانست، و همین واقعیت که زندگی پیچ خورده و تحریف شده آنها باید برای خودشان عادی به نظر برسد، به خودی خود وحشتناک بود.رنج‌های جسمی ایوان ایلیچ در مقایسه با درد روحی او ناچیز بود، که او را به تدریج قادر به درک نادرستی کامل زندگی ساده، معمولی و در نتیجه وحشتناک خود کرد. در حالی که او در بستر مرگ دراز کشیده بود، دید که حقیقت کم کم جای دروغ را می گیرد، با این حال همه انسان‌های زنده همچنان به دروغگویی ادامه می‌دادند. حتی در صورت مرگ، آنها همچنان مطابق با نجابت زندگی می‌کردند، استادی که او تمام عمر به او خدمت کرده بود. همسرش همدردی و مراقبت از او را شبیه‌سازی کرد، زیرا اینها متعلق به آن نزاکت بودند. اما اکنون ایوان ایلیچ از دروغگویی بیمار شده بود و "در حالی که همسرش او را می بوسید، از ته دل از او متنفر بود و به سختی از رانده کردن او خودداری می کرد." «این دروغ‌ها - دروغ‌هایی که در آستانه مرگش بر او زده شد و قرار بود این عمل هولناک و بزرگ را به سطح دیدارهایشان، پرده‌هایشان، ماهیان خاویاریشان برای شام تنزل دهد - برای ایوان ایلیچ عذاب وحشتناکی بود.» می‌دانستند که همه علایق و لذت‌های آن‌ها، که او در حالی که سالم بود به اشتراک می‌گذاشت، چیزی جز توهمات ناشی از خودخواهی او نبود. با این کشف، زندگی غیر واقعی به نظر می رسید، در مقابل آن مرگ ایستاده بود، تنها واقعیتی که هیچ اشتباهی در مورد آن وجود نداشت: ". . . نزدیک شدن به آن مرگ همیشه مخوف و نفرت انگیز که تنها واقعیتی بود که همیشه دروغ پنداشته بود.»ایوان ایلیچ تنها از طریق تماس با گراسیم به آرامش رسید. گراسیم، یک پسر دهقانی تازه نفس، هیچ چیز از تظاهر به زندگی «متمدن» ایوان ایلیچ که قبل از بیماری خود آنگونه می‌زیست نمی‌دانست. برعکس، زندگی او واقعی‌تر بود، زیرا او نقش کوچک خود را در جهان احساس می‌کرد، که او نیز مانند هر انسان دیگری یک انسان است. به دلیل فروتنی واقعی خود، او به تنهایی توانست موقعیت ایوان ایلیچ را درک کند: "همه ما خواهیم مرد،" او گفت: "پس چرا باید کینه توز باشم؟" مرگ برای او نه تنها اجتناب‌ناپذیر بلکه طبیعی بود. او از ارباب در حال مرگش نمی‌ترسید و بنابراین ایوان ایلیچ تنها با او احساس راحتی می‌کرد. کمک گراسیم به او عملی ریاکارانه نبود. اصلاً کار سنگینی نبود، بلکه خدمتی به زندگی بود. تولستوی فکر می‌کرد درک غریزی زندگی و مرگ است که گراسیم را قادر می‌سازد تا به طور طبیعی درست عمل کند، حقیقت را بگوید و همدردی عمیقی با همنوعان خود داشته باشد، اینها نتیجه همذات پنداری گراسیم با طبیعت است. نزدیکی او به طبیعت او را قادر ساخت تا زندگی‌ای داشته باشد، از پیش تعیین شده توسط خدا، در تقابل شدید با زندگی ایوان ایلیچ که توسط فرهنگ و مدرنیزاسیون فاسد شده بود، قرار گرفت. فرهنگ و تمدن سمومی بود که جان و بدن ایوان ایلیچ را در تمام عمرش مسموم می‌کرد و تنها از طریق بیماری و عذاب‌های ناشی از مرگ او آشکار شد. ایوان ایلیچ با این آگاهی تنها ماند که زندگی او مسموم شده است و زندگی دیگران را مسموم می‌کند و این سم ضعیف نشد بلکه عمیق‌تر و عمیق‌تر در عمق وجود او نفوذ کرد.این عشقی بود که ایوان ایلیچ پس از پی بردن به گناه و تهذیب روحش تجربه کرد و همین عشق بود که ایوان ایلیچ را قادر ساخت که بدون ترس با مرگ روبرو شود. دلسوزی او برای خانواده‌اش بخشی از رابطه جدید او با مردم بود - عاری از خودخواهی و خودخواهی. میگل دو اونامونو، در حس تراژیک زندگی، می‌گوید: «عشق تنها داروی ضد مرگ است» و مانند تولستوی یا توماس مان بر رابطه متقابل بین عشق و مرگ اصرار دارد. عشق واقعیت غایی است این نتیجه تولستوی است. بر خلاف انسان بدوی، فرد «متمدن» تنها از طریق مرگ یا در طول زندگی از طریق عشق می‌تواند با شکاف بین جزء از کل کنار بیاید و هماهنگ شود. بدون عشق، زندگی ایوان ایلیچ پوچ و بی معنی بود. ایوان ایلیچ با کشف عشق احساس کرد که مرگ او به اتفاق بی‌اهمیتی کاهش یافته است. و به او اجازه داده شد تا بخشی از وحدت کل شود، تجربه‌ای که او با این جمله توصیف کرد:«مرگ تمام شد. دیگر نیست.»با این حال، توجه به این نکته قابل توجه است که علیرغم درک ایوان ایلیچ از راز مرگ و پذیرش آرامش نهایی او از آن، کل داستان منعکس کننده سردی یخی است. حتی گراسیم مهربان و فهمیده بیشتر از روی احساس وظیفه اخلاقی عمل می‌کند تا عشق واقعی. علاوه بر این، تولستوی در اینجا فقط به ایوان ایلیچ توجه دارد. هیچ کس دیگری مهم نیست تجربه دردناک ایوان ایلیچ به پایان رسیده است. چهره مرده او هیچ ترحمی برای کسانی که از او جان سالم به در می‌برند نشان نمی‌دهد، بلکه مایه سرزنش و هشدار است. به نظر می‌رسد که او باز به همان فاصله و حصار دور خود و دورافتادگی سابق خود از دنیای فانی‌ها، کابوس‌ها، -آن مردم ترسیده و گیج که برای وداع با تابوت او آمده بودند- لغزیده است. با این حال، نیازی نیست که بر حالت چهره ایوان ایلیچ در هنگام مرگ که توسط بستگان و همکارانش درک می‌شود، بپردازیم، زیرا اصل سازنده "مرگ ایوان ایلیچ" مستلزم تمرکز بر روی مرد در حال مرگ است تا افرادی که اطراف را احاطه کرده‌اند. نقطه اوج داستان بدون شک کشف واقعیت غایی یعنی عشق توسط ایوان ایلیچ است.بررسی ساختار روایی «مرگ ایوان ایلیچ» و تحول عاطفی ایوان در داستان ممکن است این سوال پیش بیاید که چرا رمان با شخصیت های فرعی روی صحنه شروع می‌شود؟ برای شروع، این ترتیب ساختاری با کشف نهایی قهرمان داستان مطابقت دارد چرا که پایان ظاهری زندگی مصادف با آگاهی انسان از مرگ و در واقع آغاز زندگی است. اما مهمتر از آن، اگر ابتدا شاهد اعمال برخی از افراد باشیم که علایق و ارزش‌هایشان بسیار شبیه به آنهایی است که مرد مرده از آن پیروی می‌کند، ارزش‌های معمولی مردان متوسط در جامعه‌ای با جهت‌گیری کمیت‌گرایانه، ممکن است ماهیت آن را بطور کاملاً درک کنیم. شکست ایوان ایلیچ به عنوان یک مرد. و این کارکرد برجسته قسمت دوم است - شرح تاریخ خودفریبی او.در سرتاسر قسمت دوم زندگی ایوان ایلیچ پر از دوگانگی توصیف شده است. او ازدواج کرد زیرا ازدواج در مجموعه اجتماعی او "کاری درست" تلقی می‌شد. بین زن و شوهر ارتباط انسانی کمی وجود داشت. نگرش اساسی آنها نسبت به یکدیگر خصمانه باقی ماند. به خاطر راحتی متقابل، آنها به دنبال ظاهرسازی و نمایش یک ازدواج منجر به زندگی زناشویی شاد بودند.ایوان ایلیچ از یک ازدواج ناخوشایند به کار خود عقب نشینی کرد. اما در آنجا، به عنوان قاضی، او یک نوع نگاه نادرست و مذموم دارد. با این حال، به نظر می رسد تولستوی به این نکته اشاره می‌کند که او صرفاً نه به دلیل دلبستگی به چیزهای زیبا و ریزه‌کاری اعتبار و سود حرفه‌ای، بلکه بیشتر به این دلیل که خود را بر دیگران در وضعیتی برتر قرار داده است، باید مورد انتقاد قرار گیرد. به طور خاص، او چهره انسانی را، گویی، در قبال کسانی که در دادگاه او محاکمه می‌شدند، به نمایش نمی‌گذارد. متداول‌ترین نگرش او نسبت به آنها، نگرش غرورآمیز بود. در مجموع، او به حفظ یک تصویر عمومی از خونسردی حرفه‌ای افتخار می‌کرد.ماسک ایوان ایلیچ شبیه ماسکی است که همکارانش، پتر ایوانوویچ و شوارتز از آن استفاده می‌کردند. هر سه خود محور و نسبت به بشریت بی‌تفاوت هستند. آنها مایلند زندگی‌ دلپذیر و آراسته داشته باشند. و در چارچوب یکپارچگی ساختاری داستان، شباهت این سه مرد یک رابطه کارکردی مهم بین بخش‌های اول و دوم را تشکیل می‌دهد.اگر بتوان تصور کرد که قسمت دوم خطوط غرور ایوان ایلیچ را ترسیم می‌کند، هدف اصلی قسمت سوم ردیابی سقوط اوست. همانطور که او انتخاب می‌کند که در مقابل دیگران به عنوان یک مقام برجسته عمومی و یک شخصیت اجتماعی خوش اخلاق و خوش تربیت ظاهر شود، به خانه‌اش نیز نیاز دارد تا دستاوردهای حرفه‌ای و سلیقه و زیبایی‌شناختی او را اثبات کند. در این منظر، واکنش‌های انفجاری او به کوچک‌ترین بهم ریختگی در وسایل خانه که به‌دقت انتخاب شده است، قابل درک است. زیرا این نظم اجباری اگر بیان نیاز به مراقبت در برابر احساسات گرم و خودانگیخته محبت انسانی نیست پس چیست؟اما اگرچه ایوان ایلیچ آشفته و ترسیده است، حداقل دیگر در زندگی چون قبل نمایش بازی نمی‌کند.«رنج او را انسان کرده است. در نتیجه، او قادر است به بیرون از خود نگاه کند» (او باید به پارچه‌فروش نشان می‌داد که چگونه باید پرده‌ها را بپوشانند)ایوان ایلیچ در طول چرخه مشغول شدن به جزئیات مادی، باید دچار حادثه‌ای می‌شد که در نهایت منجر به مرگ او شد. بر این اساس، سقوط او فقط سقوط از یک نردبان نبود، به طور نمادین سقوط از قله غرور و از غرور. و از این نقطه در قسمت سوم تا پایان، تمرکز روایی داستان به تناسب دامنه‌ی زمانی انقباضی توهم ایوان ایلیچ محدود می‌شود.تولستوی پزشکان را در قسمت چهارم وارد می‌کند که حرفه خود را تقریباً به همان روشی که ایوان حرفه‌ی خود را انجام می‌دهد دنبال می‌کنند - از پشت ماسک‌های خوش اخلاقی. به نظر می‌رسد که آنها به خود مطمئن هستند، اما خود را متعهد به وخیم بودن وضعیت او نمی‌دانند. در عوض، آنها حدس می‌زنند که علت درد او ممکن است از کلیه یا از آپاندیس معیوب باشد، و به طور آشکار به این اندام‌ها اشاره می‌کنند که گویی از طبیعت کلی و حساس او جدا هستند. عدم تمایل پزشکان به تعهد به وضعیت او، او را به حالتی از درماندگی و استیصال می‌رساند که بی‌تردید برخی از کسانی که در دادگاه او محاکمه شده بودند تجربه‌اش کرده بودند: «او مجبور بود به تنهایی در لبه پرتگاه زندگی کند. بی هیچکسی که او را بفهمد یا ترحم کند.» اگرچه ایوان ایلیچ آشفته و ترسیده است، حداقل دیگر در زندگی چون قبل نمایش بازی نمی‌کند.«رنج او را انسان کرده است. در نتیجه، او قادر است به بیرون از خود نگاه کند»برخلاف ایوان قسمت سوم که وسواس زیادی به اثاثیه خانه داشت، اکنون علاقه اصلی او به سلامت و بیماری دیگران است.ایوان ایلیچ تا این مرحله از بیماری خود همچنان امیدوار بود که بهبود یابد. بنابراین، کارکرد قسمت‌های پنج و شش این است که او را شوکه کند تا از نظر احساسی تشخیص دهد که مرگ صرفاً یک واقعیت عادی نیست، نه چیزی که برای همه اتفاق می‌افتد - بلکه به سراغ او می‌آید. او قبلاً ازدواج و وظایف رسمی خود را دستکاری کرده بود. و مطابق زندگی خوش‌آییند خود ساخته بود. اما او قادر به کنترل مرگ نخواهد بود. این نیروی غیرمنطقی می‌آید تا برنامه‌های زمانی او را به هم بزند. او به ویژه می‌ترسد زیرا به نظر او مردن آگاهی از نیستی خویشتن است.این آگاهی او را به ناامیدی بیشتر سوق می‌دهد، و در عین حال شرط لازم برای روشن شدن نهایی اوست: زیرا اگرچه حس ناامیدی او در مقابل غرور او آسیب‌پذیر و ضعیف است، ولی در برابر خودسنجی آسیب‌پذیر نیست. . . .در اینجا توجه به موهبتی به شکل گراسیم ضروری است، گراسیم از زمین‌های بارور آمده است در تضاد با پس زمینه‌های شهری عقیم ایوان ایلیچ و همکارانش. لباس‌های گراسیم تمیز، مرتب و کاربردی است: چکمه‌هایش بوی قیر و هوای زمستانی می‌دهد. بنابراین او به معنای واقعی کلمه و به معنای «تنفس هوای تازه» در اتاق بیمار است. علاوه بر این، گراسیم، صادق و فداکار، این اصل آشنای تولستوی را به کار می‌گیرد که هدف اصلی از هستی، زندگی برای دیگران است و نه صرفاً مانند ایوان ایلیچ، ارضای اراده و خواسته‌های خود. او کار خود را با میل و رغبت انجام می‌دهد و بدون اینکه به اربابش در مورد وضعیت ناامید کننده او دروغ بگوید. از این رو، ایوان ایلیچ می‌تواند پرستاری از خود را به گراسیم بسپارد، و این کار کوچکی برای مردی نیست که تا آن زمان خود را بر دیگران، به‌ویژه از جایگاه‌های اجتماعی پایین‌تر، در جایگاهی برتر قرار داده بود. ضمناً در این رابطه بین ارباب و خادم، پیشنهاد یک وابستگی متقابل عمومی بین انسانها وجود دارد که فراتر از ملاحظات مقام و مرتبه دنیوی است. دوباره، به دلیل فداکاری گراسیم، ایوان ایلیچ می‌تواند به همسر و پسرش دلسوزی کند. پس در این منظر کلی، گراسیم را می‌توان به عنوان قهرمان واقعی داستان در نظر گرفت.در قسمت‌های هشتم و نهم، ایوان ایلیچ یک قدم به مهم‌ترین کشف خود نزدیک‌تر می‌شود. چیزی که او را به این سمت سوق می‌دهد، دوگانگی مداوم پزشکان و بی‌توجهی خانواده‌اش است (مثلاً ترک او برای اجرای سارا برنهارت) که با ترحم تحقیرآمیز زنده‌ها برای مردگان به او نگاه می‌کنند. او در جستجوی توجیهی برای توضیح درد و رنج خود، به گذشته‌ی خود نگاه می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که زندگی او سال‌ها رو به افول بوده است. ازدواج، کار و روابط اجتماعی او را راضی نکرده است. در مجموع، به نظر او وجود او تا این لحظه هیچ معنایی نداشته است «شوک هستی‌شناختی» . فقط مرگ به عنوان واقعیت ظاهر می‌شود. او نمی‌تواند بفهمد که چرا چنین پایان‌بندیِ بی‌معنی و بدی اتمام زندگی کسی است که زندگی خود را به درستی انجام داده است. "چرا، چرا مرا اینقدر عذاب می دهی؟" او شکایت می کند. "برای چی؟" اگرچه ایوان ایلیچ شروع به طرح سؤالاتی در مورد گذشته کرده است، با این وجود از پرسیدن سؤال مهم هنوز پرهیز می‌کند.تأثیر اصلی رنج جسمی و روانی او در قسمت‌های ده و یازده است که او را وادار به پرسیدن این سؤال مهم (برای تولستوی بزرگ‌تر «وسواس‌آمیز» بود) می‌کند: «اگر تمام زندگی من واقعاً اشتباه بوده است، چه می‌شود؟» سپس ایوان ایلیچ سرانجام درمی یابد که در میان مکانیسم کارکردهای خانوادگی، رسمی و اجتماعی، از ماهیت ذاتی خود بیگانه شده، از خود زندگی غافل شده است. و اگرچه خودخواهی و غرور او را به آنچه بود، تبدیل کرده بود اما او بدلیل این انگیزه‌ها نه تنها مورد بازخواست قرار نمی‌گرفت، بلکه در واقع توسط جامعه تحسین می‌شد. به دنبال این اعتراف، او مورد هجوم عذاب شدیدِ نفرت از خود قرار می‌گیرد، زیرا نمی‌داند چگونه در این چند ساعت آخر هوشیاری، دروغ گذشته را اصلاح کند.در قسمت دوازدهم، دو ساعت قبل از مرگش، او ناگهان متوجه «کار درست» می‌شود. مرگ اجتناب ناپذیر است، اما یک مرد می‌تواند به جای نفرت با عشق بمیرد. او اکنون احساس می‌کند که اصل مسیحی عشق برادرانه، مانند پیر در جنگ و صلح و نکسلیودوف در رستاخیز، برترین ارزش انسانی است. در اینجا به نظر می‌رسد که او در ارتباط با کلماتی است که خود تولستوی چند روز قبل از مرگش به دخترش الکساندرا دیکته کرد: «هر چه مرد بیشتر دوست داشته باشد واقعی‌تر می‌شود».ایوان ایلیچ که از روی انتخاب آگاهانه عمل می‌کند، به همسر و پسرش اشاره می‌کند که او را ببخشند. به طور قابل توجهی، این ژست در لحظه‌ای رخ می‌دهد که او احساس می‌کند خود را به دام یک سیاهچاله انداخته است. نکته اینجاست که این موهبت فقط زمانی نصیبش می‌شود که در حالت ناامیدی مطلق است. قبلاً، در قسمت هفتم، به این الگوی یکسان ناامیدی و به دنبال آن موهبت و لطف (کمک گراسیم) اشاره شد. اکنون نیز لطف از بیرون به شکل عشق پسرش به سمت او برمی‌گردد. علاوه بر این، آشکار است که ایوان ایلیچ مستقیماً به دنبال بوسه پسرش ادعا می‌کند که نوری را می‌بیند. در حال حاضر مسیر دگردیسی او به وضوح قابل مشاهده است:- از ناامیدی (سیاه چاله) به عشق (بوسه پسر) تا رستگاری (نور). بنابراین، جهت حرکت دیالکتیکی ایوان ایلیچ، به اصطلاح، از نیستی به معنای هستی از عدم به وجود است: او آموخته است که تنها چیزی که برای انسان لازم است، انسان بودن است.