پایان تلخ و تلخی بی‌پایان

ناامیدی قدم آخر استاگر حتی یک نفر به من لبخند بزند، نخواهم پرید.دیگر نمی‌توانم بجنگم.خوشحال شدید؟این جملات، چند نمونه از آخرین حرف‌های آنها بود، وقتی که مصمم شده بودند بروند.سه‌شنبه ۳۰ دی ۹۹، یک روز عادی و آفتابی بود. تا وقتی که یک نفر تصمیم گرفت این روز را به تاریخ مرگش تبدیل کند. یک دانشجو مثل بقیه، که کنکور داده بود و آمده بود دنبال رویاهایش، اما کارش به جایی کشید که سه‌شنبه متنی نوشت و درباره کسانی که باعث تصمیمش بودند گفت، و به زندگی خود پایان داد.این اتفاق تلخ و متن‌های نوشته‌شده از سوی دانشجوی موردنظر، شباهت عجیبی داشت به سریالی با همین مضمون. در سال ۲۰۱۷، سریالی پخش شد به نام «۱۳ دلیل که چرا…»؛ سریالی که تلاش داشت بحران‌های نوجوانی و جوانی را از زاویه‌ای متفاوت بررسی کند و بسیار مورد تشویق و انتقاد هم‌زمان قرار گرفت. از زمان پخش سریال، نرخ خودکشی در آمریکا تا حدود ۳۰ درصد بالاتر رفت و بسیاری این سریال را دلیل آن دانستند. به عقیده آنها این سریال آن‌قدر صریح و بی‌پرده در مورد خودکشی صحبت می‌کند که آن را تبدیل کرده به یک گزینه قابل تأمل برای افرادی که از ناراحتی‌های مختلف رنج می‌برند. طبق گفته یکی از منتقدان، قشر نوجوان و جوان شدیدتر از همه تحت تأثیر رسانه قرار می‌گیرد و ممکن است تصمیماتش را کاملا در لحظه و با فوران احساساتش بگیرد.چه تحت تأثیر این سریال باشد و چه نباشد، این تنها یک نمونه است از آمار نگران‌کننده خودکشی؛ که هم در ایران و هم در دنیا، رو به افزایش است. مدیر برنامه پیشگیری از خودکشی دفتر سلامت روان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در اظهارنظری در شهریور ۱۳۹۸ از افزایش خودکشی در ایران گفت: «۱۰۰ هزار مورد اقدام به خودکشی در سال ۱۳۹۷ ثبت شده است.» این در حالی است که این آمار رسمی و دولتی شاید بخش کمی از واقعیت را نشان دهد. براساس جدیدترین تحقیقات پژوهشگران رشته علوم اجتماعی، آمار خودکشی در ایران طی مدت چهارساله ۱۳۹۸-۱۳۹۴ به میزان ۶۰ درصد افزایش داشته و هر سال ۱۵ درصد به آمار خودکشی در کشور افزوده شده است.نکته قابل توجه اینکه آمار خودکشی‌ها در مدت سه ماهه نخست سال ۱۳۹۹، نسبت به مدت مشابه در سال گذشته افزایش معنی‌داری پیدا کرده و حتی ماهیت و کیفیت آن متفاوت شده است. از دیگر نکات حائز اهمیت در خصوص روند خودکشی‌ها در کشور و رفتار افرادی که اقدام به این عمل کرده‌اند، خودکشی فرد آسیب‌دیده در محیط بیرون از خانه، در محل کار و همچنین در انظار عمومی بوده است؛ مانند خودکشی چند تن از کارگران. علاوه بر این، خودکشی‌ها در گذشته بیشتر شامل نوجوانان، جوانان و بزرگ‌سالان در سنین ۴۵-۱۵ سال بود، اما امروزه دامنه آن به کودکان نیز منتقل شده و اخیرا جامعه شاهد خودکشی دسته‌جمعی خانوادگی در کشور هم بوده است.درباره همه دلایلش نمی‌خواهیم حرف بزنیم، که برخی از آن‌ها بر همگان عیان است؛ مشکلات اقتصادی، بیماری‌های روانی، آسیب‌های اجتماعی، مسائل سیاسی و فشارهای اجتماعی و فرهنگی از جمله دلایل اصلی خودکشی در کشور هستند.در دنیا نیز، اوضاع زیاد خوب نیست. طبق تخمین سازمان بهداشت جهانی، هر سال تقریبا یک میلیون نفر در سراسر دنیا جان خود را می‌گیرند. خودکشی تقریبا نیمی از مرگ‌ومیرهای خشونت‌آمیز در جهان را تشکیل می‌دهد و در ۴۵ سال گذشته، میزان خودکشی در سراسر جهان ۶۰ درصد افزایش یافته است. حتی با وجود تعداد بالای مرگ‌ومیر بر اثر کرونا، باز هم آمار خودکشی بالاتر است. این موضوع نشان می‌دهد که در عین توجه به بیماری‌های جسمی مختلف، نباید از افسردگی و خودکشی غافل شد.در مقیاس دانشگاهی نیز، اوضاع به همین اندازه دردناک است، و حتی بیشتر. قشر جوان و دانشجو نماد امید است (یا در واقع باید باشد) و اینکه خودکشی در میان جوانان تا این حد زیاد است، خود به خوبی عمق فاجعه را نشان می‌دهد. دانشگاه شریف در این میان جزء دانشگاه‌هایی‌ست که متأسفانه آمارش کم نبوده، اما ظاهرا این موضوع برای کسی خیلی اهمیتی ندارد و همه‌چیز خوب است. خودکشی‌ها هم هر چه هست، طبق معمول آنچه که به شنیدنش عادت کرده‌ایم، تقصیر خودمان است و باید خودمان درستش کنیم.تردیدی نیست که تلاش‌های خوبی در این میان انجام شده و مرکز مشاوره هم فعالیت‌هایی دارد اما آمار به خوبی نشان می‌دهد که این کافی نیست و صرفِ گرفتن یک تست سلامت روانی از دانشجوی ورودی جدید، دردی را دوا نمی‌کند. وضعیت به خوبی نشان می‌دهد که مرکز مشاوره نمی‌تواند فقط به دل‌سوز بودن تعداد محدودی از مشاورانش قناعت کند.تردیدی وجود ندارد که اصلی‌ترین دلیل خودکشی، ناامیدی‌ست. ناامیدی از بهتر شدن شرایط، از بهتر شدن زندگی و از همه مهم‌تر، ناامیدی از آدم‌ها. تا زمانی که ناامیدی بر زندگی‌ها حاکم است، نمی‌توان به کم شدن این آمارها خوش‌بین بود. افسردگی در ایران و در دنیا روزبه‌روز در حال افزایش است، و شاید اگر به موقع به آن توجه نشود، شاهد یک سونامی وحشتناک باشیم.آمار ارائه‌شده در گزارش را از اینجا می‌توانید ببینید.سحر بختیاری