در چه شرایطی یک «قرارداد» باطل می‎شود؟

در صورتی که یک قرارداد باطل باشد،آثار اصلی و به تبع آن، آثار فرعی قرارداد به وجود نمی‌آید و هیچ‌یک از دوطرف نمی‎تواند طرف دیگر را براساس آن قرارداد، به انجام تعهدات مربوط به قرارداد باطل وادار کند.«قرارداد» منعقد شده بین دو طرف در چه صورتی باطل می‎شود؟در صورتی که یک قرارداد به صورت صحیح منعقد شود، تمام آثار اصلی و فرعی مربوط به آن نیز به صورت کامل ایجاد می‌‎شود و پس از آن برای طرفین حقوق و تکالیف خاصی به‌وجود می‌‎آید.در نتیجه اگر هریک از آن ها به تکالیف خود در مقابل طرف دیگر عمل نکند، شخصی که متضرر شده است می‎تواند به دادگاه مراجعه و با استناد به قرارداد از محکمه بخواهد که طرف قرارداد را مجبور به انجام تعهدات قراردادی خود کند.در صورتی که یک قرارداد ابطال شود، آثار اصلی و به تبع آن، آثار فرعی قرارداد به وجود نمی‌آید و هیچ‌یک از دوطرف نمی‎تواند طرف دیگر را براساس آن قرارداد، به انجام تعهدات مربوط به قرارداد باطل شده وادار کند. قرارداد باطل شده قابل استناد نیست و نمی­‌توان با استناد به آن ادعایی را مطرح یا در مراجع قضایی دعوایی را اقامه کرد.در مجله پیام دلتا عواملی که باعث بطلان یک قرارداد می‎شوند، مورد بررسی قرار گرفته شده است. با ما همراه باشید.1. فقدان قصداعمال حقوقی برای آنکه انجام شوند و آثار قانونی خود را به وجود آورند، نیازمند قصد هستند. در واقع شخصی که قراردادی را منعقد می‎کند، هم باید انجام یک معامله و هم ایجاد آثار مربوط به آن معامله را بخواهد. بنابراین اگر شخصی، دیگری را به انجام یک معامله مجبور کند، در این حالت با توجه به اینکه شخص در انجام دادن معامله مجبور بوده است، طبق قانون به‌طور کلی قراردادی هم واقع نشده و در واقع معامله باطل است. یکی دیگر از مواردی که در آن به علت نبود قصد، معامله باطل است، معاملات صوری است. منظور از معامله‌­ صوری حالتی است که افراد در ظاهر معامله­‌ای را امضا می‌­کنند اما در واقع قصد ندارند که آثار مربوط به آن معامله رعایت و اجرا کنند.۲. فقدان اهلیتاهلیت به معنای صلاحیت و شایستگی است. همه‌­ی انسان‌­ها هنگامی که متولد می‌­شوند، شایستگی و توانایی داشتن حق را دارند اما برای آنکه بتوانند حقوق خود را اعمال کنند باید شرایط خاصی داشته باشند که مهم‎ترین آنها عبارت است از عقل، بلوغ و رشد. در واقع منظور از اهلیت، داشتن همین سه ویژگی است. بنابراین شخصی که صغیر باشد یعنی به سن بلوغ نرسیده باشد و شخصی که عاقل نباشد و به عبارت بهتر دیوانه باشد، معامله‌‎ای که انجام می‌­دهد باطل خواهد بود. همچنین قراردادهای شخص سفیه (نادان ،شخصی که نتواند هم‌چون یک انسان معقول امور مالی خود را اداره کند) در خصوص امور مالی، باطل است.۳. نامشروع بودن هدف معاملههر قراردادی با هدف خاصی منعقد می‎شود و این هدف، متفاوت است. یک نفر خانه‌‎ای را می‌‎خرد تا در آن سکونت کند و دیگری خانه‎ای می‎خرد تا آن را اجاره دهد. هیچ ضرورتی ندارد که دوطرف هدف خود از انجام معامله را در آن ذکر کنند اما اگر هدفی در قرارداد ذکر شود، باید مشروع باشد. بنابراین اگر شخصی خانه‌ای می‎خرد، ضرورتی ندارد اعلام کند که برای چه منظوری آن را خریداری می‌کند اما اگر بخواهد هدف خود را اعلام کند، این هدف باید مشروع باشد. در نتیجه اگر طرف های معامله یا یکی از آنها در انعقاد قرارداد در پی تحقق هدفی نامشروع باشند و این هدف نامشروع را در قرارداد خود بیان کنند، این قرارداد باطل خواهد بود.۴. معین بودن مورد معاملههر معامله‌ای یک موضوع دارد که به آن، مورد معامله گفته می‌‎شود. موضوع معامله گاه یک عمل و گاه یک مال است؛ یعنی در اثر یک قرارداد، گاه برای دو طرف تعهدی برای انجام یک کار به‌وجود می‎آید و گاه تعهد برای تسلیم مال ایجاد می‌شود. موضوع معامله خواه تعهد به انجام یک کار باشد و خواه تعهد به تسلیم مال، باید خالی از ابهام و معلوم باشد. در غیر این صورت معامله باطل خواهد بود.موارد چهارگانه‎ای که ذکر شد اختصاص به یک قرارداد ندارد و در خصوص تمام قراردادها و معاملات صدق می‎کند. این ها قواعدی هستند که در تمام قراردادها عمومیت دارند اما باید به این نکته توجه کرد که موارد بطلان قرارداد به موارد ذکر شده محدود نمی‌شود. در واقع با توجه به اینکه هر قرارداد علاوه بر قواعد عمومی دارای چندین قواعد اختصاصی نیز هست، ممکن است در آن قواعد اختصاصی قانون‎گذار به‌صورت خاص مورد دیگری را به‌عنوان عاملی که موجب بطلان قرارداد می‎شود، بیان کند.همچنین بخوانید:جواز کسب و مراحل دریافت آن به کار‎گیری کودکان جرم است؟ اکراه در عقد نکاح و تصمیم قانونگذار انحصار وراثت ؛ باید ها و نباید ها شرکت در نزاع دسته جمعی و عواقب آن