خاطرات کودکی من از فرش دستباف

فرش لچک و ترنج نایینیخاطرات كودكيم از فرش دستباف، شبیه فرش لچک ترنج نقشه نایین استمادرم نه به صورت حرفه اي و تمام وقت، بلکه هنرمندانه و تفنني، قالي مي بافت. هرچند به بافندگي علاقه اي نداشت. من كه در آن روزگار دختركي بودم اما به شدت علاقمند به نخ و قالي و ...مادرم نمي دانم به چه دليلي، اما تمايلي به اينكه دختر خردسالش اين هنر اصيل را آموزش ببيند نداشت. با اين حال خفت گرفتن را با اصرار و تكرار خودم ياد گرفتم. حالا كه فكر مي كنم شايد به مادرم حق مي دهم... قالي با آن شرايط ممكن بود به من آسيب برساند.. تيغ تيز، پرز و غبار حاصل از پيش كشي! كه خودش را و من را به سرفه مي انداخت، انگشتان كوچكي كه بايد براي هر گره بين چله ها فشرده ميشد و ورم مي كردو شايد خراش بر مي داشت... و آسيب هايي كه الان مي دانم علم ارگونومي آن را مطالعه مي كند تا كمترين آسيب به بافنده فرش وارد شود و خدا را شاكرم كه الان ميشود فرش هايي بافت، كه با قلاب بافته مي شوند و قيچي و پيشكشي اين كارها را ديگر ندارند و كمتر به بافنده آسيب مي رسانند.عصر ها موقع خواب عصرگاهي مادر به سراغ فرش مي رفتم و تا جايي كه مي توانستم و مادرم نقشه كرده بود مي بافتم. مي گفتند تو پري!چه اصطلاحاتي... پيش كشي، تو پري، خفت... اينها من را پرواز ميدهند به روزگار دور...سال 72 خدا بيامرز حاجي بمانعلي استادكار چله كش محله آمد به خانه ي ما. پدرم كف سيماني اتاق را به اندازه ي چوبه ي دار سوراخي ايجاد كرد و پايه هاي دار را در اتاق كاشتند و پايش را به جاي آب، سيمان ريختند تا اين درخت، اين بار به جاي ميوه، هنر را به ثمر بنشيند. من مدام دور و بر دار و چله ها و حاجي بمانعلي بودم و آويختن چله ها را بر دار مشاهده مي كردم... شبي كه كار چله كشي استادكار تمام شد، همه با هم دور مادر جمع شده بوديم تا ببينيم چطور گليم بافي و سوف و مليله را هنرمندانه قلمه مي زند و پرورش مي دهد. و مدام وعده كه به محضي كه به حاشيه و تره رسيديم به تو هم اجازه مي دهم كه ببافي! و اين يعني همه ي عشق... آن روزها رسم بر اين بود كه خانم هاي همسايه كه اكثرا براي كمك خرج خانواده قالي بافي مي كردند و صداي تاپ تاپ كوبيدن دفتينهايشان، گاه و بيگاه شنيده ميشد، بعضي روزها به كمك همديگر مي رفتند و حساب كتاب ميزان بافت خود را هم نگه ميداشتند كه مثلا زهرا خانم، من هفته ي گذشته دو خانه (منظور بيست رج) كمك شما كردم... و حالا زهرا خانم بايد براي خانم همسايه اين دو خانه را جبران كند. تعامل قشنگي بود. در حين بافت گاهي براي سرعت بخشيدن و هيجان دادن به كار، شعرهايي مي خواندند كه فقط براي افزايش هيجان بود و معناي خاصي در اغلب موارد نداشت!جلو جلو، بشقاب پلو! يعني هركس جلو بزند بشقاب پلو را زودتر به دست مي آورد.يا ميخواندند: اين راه، راه آخره.. هركي نبافه كافره.... گاهي وقت ها هم با راديو ضبط قديمي روضه حاج آقا كافي مي گذاشتند و گوش مي دادند و همزمان با بافت، اشك از گوشه ي چشمانشان سرازير ميشدهر رنگ از پشم ها اسم خاصي داشت و موقع نقشه زدن، يك نفر كه نقشه را داشت، آن را بلند ميخواند تا شخص مقابل هم نقشه را ببافد. اصطلاحاتي خاص كه صدايش در گوشم مي پيچد: ابريشم، دوتا ول يكي، نخودي، جاخود! شتري، 5 تا ول دوتا...من مادرم و خانم همسايه را از پشت تارهاي چله مي ديدم... انگشت هايشان كه به سرعت لابلاي چله ها رفت و آمد مي كرد و صداي تق تق حاصل از بريدن پشم يا ابريشم...اين صداي تق تق خيلي هيجان انگيز بود و من هم خيلي دلم ميخواست به سرعت مادرم ببافم. براي همين با هر گره كه با دستان كوچكم به آرامي مي زدم، با شدت و هيجان تيغ را از بالا چنان بر پشم مي كوبيدم تا بلكه صداي تيغ مادرم را بدهد... و القصه كه يك بار به شدت انگشت سبابه ي دست چپم زخم برداشت. هنوز جاي زخمش را يادگاري دارم.چند ماهي گذشت و قالي هشت صدتايي نقشه ناييني ما روز به روز رشد مي كرد و قد مي كشيد. با قد كشيدن قالي، مادرم پارچه اي را از جلوي دار، به زير تخته اي كه روي آن مي نشستند آورد تا هم فرش كمتر كثيف شود، و هم اضافه پشم حاصل از قيچي و پيشكشي توي اتاق پخش نشود. اين پارچه مانع از آن ميشد كه من قالي را ببينم...قالي به نيمه هاي خود رسيده بود كه پدر و مادرم عازم سفر حج شدند و فرش نيمه كاره ماند. فقط براي اين وقفه كمي آن پارچه بالاتر رفت و چله ها هم براي مدتي از ديد مخفي شدند. بعد از ميهماني حج و تمام شدن رفت و آمد ها دوباره به سراغ قالي آمديم. اما چله ها شل شده بودند. پدرم آچار به دست شدند و گاوه هاي سر دار را محكمتر كردند اما افاقه نمي كرد!!!زمان پايين كشي فرش رسيده بود كه حاجي بمانعلي دوباره به خانه ي ما آمد... و وقتي پارچه ي جلوي دار را باز كرديم...متاسفانه صحنه اي ديديم كه واقعا درجا خشك شديم....قسمتي از حاشيه و تره ي سمت راست با تيغ حدود 15 سانت بريده شده بود!!!! و با محكمتر كردن پيچ هاي سر دار، توسط پدرم، چند سانت ديگر هم پاره شده بود...در شلوغي هاي رفت و آمد ميهماني حج، زماني كه حواسمان نبود، كسي فرش را بريده بود...به قدري گريه كرديم كه ... بگذريماستادكار با طرفندهايي كه بلد بود، جلوي پيشرفت پارگي كار را گرفت. يادم نمي آيد چكارش كرد، ولي گفت كه درست مي شود. شوك خيلي بزرگي به ما وارد شده بود و دست و دل مادر ديگر براي بافت پيش نميرفت...خيلي دلم ميخواست نقشه كردن و القاج و رويي كوبيدن را ياد بگيرم. ولي مادرم اجازه نميداد. روزها به بهانه ي بازي با بچه هاي عمه به خانه ي آنها كه همسايه ي ديوار به ديوار ما بودند مي رفتم و كنار عمه نقشه زدن را ياد گرفتم. ولي نه به طور كاملكساني كه قالي با نقشه ي خانه بندي بافته باشند، متوجه اين نكته مي شوند. به خانه برگشتم و از نبودن مادرم بهترين استفاده را كردم. مادرم قبل از رفتن از خانه، آخرين رج را قيچي كرده بود و قالي آماده ي نقشه زدن بود. من رج را از روي نقشه پيدا كردم و از سمت راست تا نصفه ي راه را نقشه كردم، اما از اينجا به بعد را بلد نبودم كه چطور قرينه كنم. نصفه كاره رها كردم و مادرم وقتي برگشت تعجب كرده بود از اينكه من فقط با نگاه كردن به دست هاي عمه فاطمه نقشه زدن را ياد گرفته ام...با هر زحمتي بود، كار بافت به پايان رسيد. روزي كه قالي را مي چيديم! (اين اصطلاح فكر كنم اصفهاني باشه و منظورم اينه كه قالي رو از دار جدا مي كرديم) خيلي شگفت انگيز بود. هيجان زيادي داشتيم. دوباره چشم همه به دستان مادر بود كه مليله و سوف و گليم بافت آخر كار را تمام كنداسفند دود كرديم... با سلام و صلوات دسته دست از قسمت علامت هايي كه مادر روي چله ها اندازه زده بود آرام آرام قالي را پايين آورديم. نمي دانم چرا من و خواهرم زير فرش نشسته بوديم. تا فرش را كه مي اندازند، روي سر ما بيوفتد.. اين هم نوعي از هيجان بودآن شب از شوق، روي فرش خوابيديمو بعد از آن ماجرا، دار قالي را از خانه ي ما ريشه كن كردند...حالا دلم ميخواست آن فرش را داشتيم و مجبور نبوديم بفروشيمش...(?لایک و کامنت مناسب و به جا باعث رونق کسب است?)