گام‌های آغازین پیشرفت

سخنرانی فرمانده‌ی ارتش انگلیس در برلین، در روز بازگشایی دانشگاه صنعتی برلین، شارلوتن‌برگ، نهم آپریل 1946هدی مسعود/ دانشجوی دوره‌ی کارشناسی رشته‌ی مهندسی شیمی دانشگاه صنعتی شریفمقدمه‌ی مترجم:متنی که می‌خوانید، سخنرانی فرمانده‌ی ارتش انگلیس و نماینده‌ی او در برلین، در روز بازگشایی دانشگاه صنعتی برلین پس از جنگ جهانی دوم است. این متن ‌را سال گذشته آندره بایر1استاد دانشگاه برلین و دارای دکترای فلسفه در مدرسه‎ی تابستانی2 با موضوع پیوند هنر و تکنولوژی در راستای آینده‌ای پایدار با من و سایر شرکت‌کنندگان به اشتراک گذاشت. در آغاز این دوره، برای من دلیل ایجاد پیوند بین این سه موضوع، واضح نبود و حتی عجیب به نظر می‌رسید اما پس از روبه‌روشدن با این متن، دریافتم چرا و چگونه می‌توان این پیوند را ایجاد کرد. با خواندن این سخنرانی شاید دریابیم چرا در دانشگاه صنعتی، به علوم انسانی، هنر و... نیز در کنار آموزش فناوری نیاز داریم؟خواندن این سخنان از زبان یک فرمانده‎‌ی ارتش انگلیسی شاید عجیب به‌ نظر می‌رسد و البته به آن نقد هم وارد است اما من عقیده دارم باید سخن را شنید فارغ از اینکه چه کسی آن را به زبان می‌آورد. در این سخنرانی، دموکراسی راه نجات بشر معرفی می‌شود و مسئولیت‌پذیری افراد راه رسیدن به آن. افراد باید همچنان که فردیت خود را حفظ می‌کنند به صلاح جامعه بیاندیشند و از نظر او، جامعه تنها یک کشور نیست، بلکه تمام بشریت ‌است و البته هیچ اتحادی حق ندارد فردیت افراد را از آنان بدزدد و در راستای اهداف خود به کار بگیرد.برخی از حاضرین به من اعلام کردند از اینکه مسئولان برگزاری انگلیسی و آلمانی این برنامه، مراسم باشکوه‌تری در نظر نگرفته‌اند، بسیار تعجب کرده‌اند. مراسمی با سخنرانی‌های طولانی افراد مختلف، سرگرمی‌ها و غذاهای مجلل. من نیز اینطور به آن‌ها پاسخ دادم: «چنین مراسمی با روح کاری که در راستای شروع کردنش هستید، در تضاد است.» در حال حاضر شما کارتان را در یک ساختمان نیمه‌متلاشی با امکانات بسیار محدود شروع می‌کنید و راهی طولانی و دشوار پیش‌ رو دارید. وظیفه‌ی شما بازسازی این دانشگاه و پایبندی به اصولی است که باید بر اساس آن پیش روید. من خوشحالم در مراسمی ساده همراه با احساس مسئولیت‌پذیری و جدیت شما در انجام وظایفتان، به طور رسمی رضایت و اجازه‌ی دولت نظامی انگلیس را برای این افتتاحیه اعلام کنم. اکنون ما نیازی به سخنان پیچیده و پرسروصدا نداریم، و باید به کار دوستانه، فروتنانه مشغول شویم و به وقف‌کردن خود برای بازسازی این دانشگاه در راستای راه درست بپردازیم. شما حق ندارید تنها بخش فنی ذهن خود را وارد این ساختمان دانشگاه کنید و سایر بخش‌های وجودی‌تان را بیرون در جا بگذارید و یا آن را همراه با کلاه و کت خود روی جالباسی آویزان کنید.حال این راه درست چیست؟ من فکر می‌کنم دانشگاه بالاتر از هرچیزی، باید خانه‌ی آموزش واقعی باشد و نه محل آموزش صرف فناوری. مقامات انگلیسی کاملا به نقش مهم دبیرستان صنعتی برلین در ارتقای فناوری جنگی کشورتان آگاهند. این دبیرستان یکی از مراکز گسترش ماشین‌های جنگی‌ای بود که هیتلر از آن در سرکوب مردم و پیشبرد اهدافش استفاده می‌کرد. او این اهداف را خواسته‌های ملت آلمان معرفی می‌کرد؛ بدون اینکه احترامی برای خواسته‌ها و حقوق دیگر کشورهای جهان قائل شود. چهار متحد بزرگ، روسیه، فرانسه، ایالات متحده و بریتانیای کبیر، عهد بسته‌اند که هرگز اجازه ندهند چنین ماشین جنگی‌ای بار دیگر برخیزد و ما به این عهد پایبند خواهیم بود. اما ما مقامات بریتانیایی معتقدیم آلمان و دانشگاه صنعتی برلین لزوما به این‌گونه اهداف نخواهد پرداخت، اگر چنین اعتقادی داشتیم هرگز اجازه نمی‌دادیم شما دوباره در این دانشگاه مشغول به‌ کار شوید. ما به عنوان فاتح وارد خاک آلمان شدیم اما هرگز عنوان ستمگر را به دوش نخواهیم کشید. به همین دلیل به شما اعتماد خود و شانسی دوباره می‌دهیم تا نشان دهید علم و فناوری آلمان می‌تواند متمدن، سازنده و در راستای اهداف صلح‌آمیز باشد. اگر زمانی از این اطمینان سواستفاده شود آنگاه مجبوریم دوباره نشان دهیم فاتحانی هستیم که برای صلح آمده‌ایم.این یک اخطار است، اما من اطمینان دارم هرگز نیازی به اجرای آن نخواهد بود. رکتور3 ، سنات 4و مگستارت5 شما در برلین، به خوبی از نقش این موسسه در آینده‌ی بشر آگاهی دارند. به همین دلیل تمام مقامات آلمانی توافق کردند تا نام جدیدی – دانشگاه صنعتی برلین- برای این موسسه برگزینند. دبیرستان صنعتی پیشین مرده است و به جای آن موسسه‌ای جدید با اهداف جدید برخواسته است.پیامدهای این تغییر نام بسیار ساده، اما در عین حال بسیار مهم‌اند. باید به‌ خاطر بسپارید تحصیلات، پیشرفت فناوری و علوم انسانی یا هرآنچه که به آن می‌پردازید باید جامع باشد؛ یعنی تمام وجود انسان و همه‎‌ی بخش‌های شخصیتش را در بر بگیرد و اولین هدفش پرورش یک انسان کامل باشد که در عمل به وظایف خود مسئولیت پذیر است. در واقع تربیت یک فیلسوف، معمار، موسیقی‌دان و یا مهندس خوب، باید اولویت دوم آن باشد. اگر تحصیلات نتواند تمام شخصیت فرد را پرورش دهد، در هدف خود شکست خورده است. شما حق ندارید تنها بخش فنی ذهن خود را وارد این ساختمان دانشگاه کنید و سایر بخش‌های وجودی‌تان را بیرون در جا بگذارید و یا آن را همراه با کلاه و کت خود روی جالباسی آویزان کنید. شما باید «همه»‌ی خودتان را در کارتان قرار دهید. عشق به هنر، دین و فلسفه‌ی زندگی خود را با توانایی‌های علمی‌تان همراه کنید و به آن‌ها اجازه دهید با کسب تجربه در کار و ارتباط با همکاران و دانشجویان‌تان پیشرفت کنند. عشق اولِ رکتورِ شما، موسیقی است؛ و من مطمئنم او آنچه را از باخ آموخته است با خود به آزمایشگاه می‌آورد و در ارتباط با شما از آن تاثیر می‌پذیرد.مسئولیت‌پذیری سنگ بنای دموکراسی ‌است. منظور از دموکراسی این نیست که هرکس، هرچه بخواهد به‌دست می‌آورد یا هر شخص آزاد است هرچه می‌خواهد انجام دهد بلکه ایجاد توازن بین خواسته‌های شخص و جامعه است به‌طوری که هرشخص دارای حداکثر آزادی‌های شخصی باشد که با منافع جامعه، جایی که رفاه و آسایش تمام افراد تضمین می‌شود، در تضاد نیست.آموزش باید فراگیر باشد زیرا انسان تنها با پرورش تمام بخش‌های وجود خود، «مسئولیت‌پذیر» خواهد شد و با مسئولیت‌پذیری، آزادی، صلح و عدالت که رستگاری انسان‌ در گرو آن‌ها است، تحقق می‌یابد. پیش از این تکنسین‌هایی بی‌مسئولیت، بدون اینکه به نتیجه‌ی اعمال خود بیاندیشند، ذهن خود را در اختیار هیتلر قرار دادند تا سلاح‌های جنگی‌اش را گسترش دهد. اگر آن‌ها در ابتدا از خود پرسیده بودند: «از اختراع من چه استفاده‌ای خواهد شد؟ ماشینی که می‌سازم در چه زمینه‌ای کار خواهد کرد؟ بر سرنوشت انسان‌ها چه تاثیری می‌گذارد؟»، آن‌هنگام اگر انسان‌های کاملی بودند و احساس مسئولیت می‌کردند، متوجه می‌شدند کارهایشان ظالمانه است و نبوغشان از راه درست منحرف شده ‌است. علم و فناوری می‌تواند و «باید» وقف گسترش صلح و تمدن بشر شود. این تنها زمانی ممکن است که از آن با «مسئولیت‌پذیری» استفاده شود. مسئولیت‌پذیری سنگ بنای دموکراسی ‌است. منظور از دموکراسی این نیست که هرکس، هرچه بخواهد به‌دست می‌آورد یا هرشخص آزاد است هرچه می‌خواهد انجام دهد بلکه ایجاد توازن بین خواسته‌های شخص و جامعه است به‌طوری‌که هرشخص دارای حداکثر آزادی‌های شخصی باشد که با منافع جامعه، جایی که رفاه و آسایش تمام افراد تضمین می‌شود، در تضاد نیست. فرد بسیار ازشمند و جزئی از جامعه است، اما مطالبات فردی پایین‌تر از مطالبات جمعی است و زمانی که این دو در مقابل هم قرار گیرند، فرد باید احساس مسئولیت کرده و صلاح جامعه را بر خواسته‌ی فردی خود اولویت دهد. اما جامعه «هرگز» نباید افراد را در چنین شرایطی قرار دهد و آزادی فردی اشخاص را به کلی خرد و نابود کند. بنابراین دموکراسی ایده‌آل، جامعه‌ای پیشرفته متشکل از افراد تحصیل‌کرده‌ است که آماده‌اند برای خود بیاندیشند، خودشان باشند و مسئولیت بپذیرند. آن‌ها برای تصمیم‌گیری «آزادند» اما در شرایط بحرانی صلاح جامعه را بر خود ترجیح می‌دهند. این شرایط را مردمی به وجود می‌آورند که مسئولیت کارهایشان را بر عهده می‌گیرند و به حقوق سایر افراد با طرز تفکر متفاوت احترام می‌گذارند. هرچه بیشتر خودتان را وقف پرورش انسان‌های کامل و مسئولیت‌پذیر و نه فقط تکنسین‌های خوب کنید، نقش بیشتری نیز در دستیابی بشر به صلح و خوشبختی خواهید داشت و اهداف مقامات بریتانیایی و آلمانی‌ حامی این افتتاحیه را محقق می‌سازید.شما در ابتدای راه هستید اما با توافق متحدین، همه‌ی موسسات آموزش عالی موظفند به تمام مناطق آلمان خدمت کنند و نیازهایشان را برآورده کنند. ما شما را تنها دانشگاه صنعتی برای «برلین» نمی‌دانیم. شما موظفید اشخاصی را به سراسر کشورتان بفرستید که از خود می‌پرسند «آیا من کارم را به خوبی انجام می‌دهم؟» و مهم تر از آن «آیا از کار من استفاده خوبی خواهد شد؟»نیازهای آلمان در آینده با گذشته بسیار متفاوت خواهد بود و برنامه‌ی درسی شما همگام با سبکی از زندگی آلمانی خواهد بود که چهار قدرت بر سر آن توافق دارند. تعداد دانش‌آموزان ورودی شما نیز بر همین اساس تعیین خواهد شد؛ زیرا نمی‌خواهیم با سیل متخصصین و افراد آموزش‌دیده‌‌ای که بازار کاری برای آن‌ها وجود ندارد، بار دیگر آلمان را غرق کنیم. ما معتقدیم دانشمموآموخبه یاد داشته باشید جامعه، یک ملیت و یا یک طبقه از انسان‌ها نیست بلکه تمام جهان است با همه‌ی آدم‌ها و ملیت‌های آن.‌آموختگان این دانشگاه باید در تمام کشور آلمان به‌کار گرفته شوند و این ویرانه را دوباره بسازند و به پیشرفت اقتصاد صلح‌آمیز در تمام کشورها کمک کنند. ابتدا باید در زمینه‌ی عمران و معماری تلاش کنید تا شهرتان را بازسازی کنید، همچنین کشاوزی را گسترش دهید تا بتوانید غذایتان را تامین کنید. من دوست دارم دانشگاه صنعتی برلین وقف ساخت کشوری دموکراتیک، آزاد و در صلح باشد. مردم چنین کشوری به حقوق سایرین احترام گذاشته و در آرامش کنار یک‌دیگر زندگی خواهند کرد.ساختن چنین کشوری بسیار دشوار خواهد بود و تنها راه رسیدن به آن پیروی از اصول دموکراسی واقعی است. اجازه ندهید تفاوت‌های شخصی شما را از دنبال‌کردن منافع جامعه بازدارد. به تفاوت طرز تفکر همکاران خود احترام بگذارید اگرچه روی یک هدف کار می‌کنید. افراد متفاوت و منحصربه‌فرد، اما متحد باشید. شخصیتتان را کورکورانه مطیع یک اتحاد ساختگی نسازید که در آن هیچ احساس مسئولیتی برای اعمالتان ندارید؛ بلکه اجازه دهید جامعه‌ی شما متشکل از افراد «آزاد» و «مسئولیت‌پذیر» باشد و آ‌ن‌ها با اراده خود، سعادت جمعی را بالاتر از موفقیت فردی بدانند و به یاد داشته باشید جامعه، یک ملیت و یا یک طبقه از انسان‌ها نیست بلکه تمام جهان است با همه‌ی آدم‌ها و ملیت‌های آن.اکنون با بیان این قوانین کلی، افتتاح دانشگاه صنعتی برلین را اعلام می‌کنم.پاورقی:۱- Andre Baier۲- مدرسه تابستانی arTechS۳- Recktor۴- Senat ۵- Magistratبرای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام دوهفته‌نامه‌ی دانشجویی «داد» کلیک کنید.