سوژه (۳)

باید چی می‌پرسیدم ازش؟ آخه اون استاده دیگه؛ هرچی بگه، ما باید بگیم چشم ولی خب... آخه این چی بود گفت! سوژه؟ یعنی چی؟ هزارتا چیز هست که میشه راجبش نوشت ولی همین تنوعِ بینهایت، دست و بالِت رو می‌بنده؛ عشق، مورچه، جاده، چایی، چمیدونم، ستاره‌ی قطبی، درد، مرض، کوفت... یکی نیست بگه اینها چه ربطی به رشته‌ی ما داره؛ مگه مصاحبه‌ی ورودیِ گوگلِ؟ عبارتِ خدیا من الان تکلیفم چیه؟! رو به وضوح میشد از چشمای بچها خوند. قشنگ هممون گیج و مبهوت، فقط به استاد نگاه می‌کردیم. یه هَمهمه‌ی پر از سردرگمی، همه‌ی فضای کلاس رو پر کرده بود؛ شبیه دوران ابتدایی، اونجا که قرار بود کارنامه‌ها رو بدن و نمی‌دونستیم باید خوشخال باشیم یا ناراحت. واای! نمی‌دونید دوسداشتم همونجا پاشم و برم گلدونش رو توی سرش خورد کنم و بگم بیا اینم سوژه استاد؛ برو حال کن باهاش!کلاس تموم شد و من همچنان نگاهم قفلِ تخته‌ی وایت بُرد بود. انقدر به صندلی میخکوب شده بودم که وقتی به خودم اومدم دیدم کلاس بعدی شروع شده و من هنوز سر جام نشستم. من تا به اون لحظه باور داشتم که هیچکی به اندازه‌ی من بلد نیست آسمون و ریسمون بهم ببافه. توی داستان‌سرایی، استادی بودم برای خودم؛ توی شروع بحث‌های فی‌البداهه! ولی چرا اونجا احساس کردم که مغزم از واژه خالی شده و شبیه به کودکی که تازه زبون باز کرده، قدرت استفاده از هیچ کلمه‌ای رو ندارم. هم خنده‌دار بود و هم تلخ. نه اینکه فکر کنید کم آورده بودما؛ نه! اتفاقاً من همیشه با آغوش باز پذیرای ایده‌های جدید هستم اما این یکی... معلوم بود که یه فلسفه‌ای پُشتشِ؛ یه باور که به این سادگیا نمیشه هضمش کرد. نیاز بود تا با خودم خلوت کنم؛ هدفی که من رو به این مسیر کشونده بود رو زیر سوال ببرم و نتایجش رو بررسی کنم. همونجا بود که دَری تازه به روم باز شد؛ تفکری که مقدمه‌ای بر رشدِ اهدافم شد.برخلافِ اکثر همکلاسی‌هام که صندلی‌های کتابخونه و کافی‌نت رو اِشغال کرده بودن، من روشی دیگه رو برای شروع اقدامم استفاده کردم. باورِ من این بود که انسان رو نمیشه داخل کتاب و اینترنت و هر ابزارِ دَمدستی پیدا کرد؛ برای شناختِ انسان باید باهاش هم‌صحبت شد. باید از نزدیک با دغدغه‌هاش ارتباط برقرار کرد؛ باهاش خندید، گریه کرد. باید سفر کرد و در شرایط سخت و طاقت‌فرسا، خصوصیاتِ انسانی‌اش رو مورد آزمایش قرار داد. من دانشجوی روانشناسی بودم. استاد من هم طَبعاً توی همین مسیر با ما همسفر بود و تک تکِ حرف‌ها و آموزش‌هاش، در همین راستا قرار داشت. خب، سوال اینجا بود؛ این ارتباطِ بین موضوع پیشنهادیِ ایشون، با مدرکی که قرار بود در آینده نصیب من بشه، چی می‌تونست باشه؟ باید از سوژه به روانشناسی می‌رسیدم. درواقع از سوژه به انسان شناسی! پس راهیِ خیابون شدم. بین آدما پَرسه زدم. باهاشون غذا خوردم. ساعت‌های زیادی رو، داخل یه پارک، روی یه صندلی می‌نشستم و به رفت و آمد مردم خیره می‌شدم. یه اطمینانِ محض، بهم گواهی می‌داد که صحرا، همین روال رو ادامه بده.شاید یه هفته گذشت؛ دریغ از نوشتن حتی یه کلمه! انقدر به سوژه فکر می‌کردم که گاهی خوابش رو می‌دیدم؛ خوابِ قدم زدن داخل یه دشتِ پر از گل، در حالی که چشمام بسته‌‌ بودن و تنها حسی که من رو در اون لحظه همراهی می‌کرد، حس بویایی بود. دنیایی از رایحه‌های تازه و خوشبو، شامه‌ام رو نوازش می‌کرد و من باید با همین ابزار، مسیر خودم رو به سمت یه مقصد نامعلوم طی می‌کردم. مسیری که هر لحظه ممکن که به یه پرتگاه ختم بشه. اما در اون لحظه، من دستِ گرمِ یه راهنما رو بر روی شونه‌هام احساس می‌کردم. نیرویی سراسر از اطمینان و انرژی مثبت، که به قدم‌هام جون می‌داد تا ادامه بدم.نمی‌دونم این خواب‌های وقت و بی‌وقت، چه تعبیری داشت اما هرچی بود، مُحرکی بود تا باعث بشه بند کفش‌هام رو محکم کنم و از خونه بزنم بیرون. یادمه اونروزها، خودم مسعولیتِ خرید نون رو بر عهده گرفته بودم‌. خوب یا بد، خانواده به سلامت عقلم شک کرده بودن‌. آخه صحرایی که تا لنگ ظهر می‌خوابید و لیوانِ چایی خودش رو به زور می‌شست، حالا کمک‌دست خانواده شده بود. اونروزها، اونها نمی‌دونستن (شاید خودم هم دقیق نمی‌دونستم) که من دارم روی پایان نامه‌ام کار می‌کنم؛ با همین کارهای به ظاهر بی‌ربط! از سر و کله زدن با میوه‌فروش و نانوا و قصاب و بقال و چَقال، لذت می‌بردم. تازه متوجه شده بودم که چقدر آدمای جورواجوری دور و برم زندگی می‌کنن که من تا قبل از اون، هر روز بی‌تفاوت از کنارشون رد می‌شدم؛ اشخاصی که هرکدوم واسه خودشون یه سوژه بودن. اما آیا این، اون چیزی بود که مد نظر استاد بود؟ به همین سادگی؟ با عملی کردنِ یه تغییر ساده، جواب معما رو کشف می‌کردم؟ نه! اینطور نبود. این، آرامشِ خاطرِ ذهنِ تشنه‌ی من رو بهش پس نمی‌داد؛ هرچند مطمعن بودم که مسیرم درسته اما حقیقت اینجا بود که هنوز در ابتدای اون بودم و نتیجه، در جایی که انتظارش رو نداشتم، برام دست تکون می‌داد؛ صدای خنده‌هاش رو می‌شنیدم.هر روز صبح بعد از دم کردن چایی، چند تا لقمه‌ی تُپل برای خودم آماده می‌کردم و بعد از اینکه توشه‌ی مسافرت‌های روزانه‌ام (که شامل بطری آب و شکلات و خوردنی و...) داخل کوله‌ام جاساز می‌کردم، به همراه یه دفتر یادداشت و قلم و ضبط صوت، راهی دنیای ناشناخته‌ها می‌شدم.یه بار، توی روزِ سیزدهم، چهاردهمِ تحقیقاتم، به تصمیم عجیبی برخوردم که از این قرار بود: ضبط صوت رو در حالت ضبط صدا قرار بدم و برم وارد یه پیاده‌رُوی شلوغ بشم. همینجور که مثه همیشه از لابلای آدما رد میشم، حرف‌هایی که بینشون رد و بدل میشه رو ضبط کنم. هیچ قانونی برای اینکار نداشتم که مثلا دنبال یه فرد خاص باشم و صحبت‌هاش رو در یه بازه‌ی زمانی ضبط کنم و یا یه جا وایستم و صدای هرکی که از اونجا رد شد رو ضبط کنم یا چمیدونم، مثلا برم داخل یه فروشگاه و صدای مشتری‌ها و فروشنده‌ها رو... یه ایده‌ی کاملا فی‌البداهه بود و در لحظه عملی‌اش کردم.وقتی که بعد از دو، سه ساعت کارِ مداوم، تصمیم گرفتم یخورده استراحت کنم و یه گلویی تازه کنم، به سرم زد تا هندزفری بزنم و نتیجه‌ی کارم رو بشنوم. باورتون نمیشه، مو به تنم سیخ شد. تصور کن شبیه به یه روح، بالای سر آدما حرکت کنی و قادر باشی صدای همشون رو بشنوی؛ کودک، پیر، دختر، پسر، پلیس، مغازه‌دار، گلفروشِِ سر چهارراه و... تو میتونی صدای همشون رو بشنوی و در عین حال، بدون وقفه از کنارشون عبور کنی. صدای بوق ماشینا، قدم‌ها و نفس‌های بریده، بریده‌ی آدما که حاصلِ دوندگی‌های روزمره‌شونِ و خیلی چیزهای دیگه، شبیه یه ملودی در پس‌زمینه‌ی این صداها در جریان بود و حاکی از روحِ زندگی بود. چندبار تا آخر گوش دادم و هربار به یه نتیجه‌ی جداگانه می‌رسیدم. ولی بیشتر به عنوان یه سرگرمی بهش نگاه می‌کردم، نه پروسه‌ای که باید ثبت بشه؛ حداقل اونجا در همین حد براش ارزش قائل شدم؛ هرچند اگر هم سرگرمی بود، یه سرگرمیِ جذاب و متفاوت با روتین‌های زندگی آدما بود. مهم این بود که ساخته‌ی دست خودم بود!یه حرکت بود که خیلی برام جالب به نظر رسید و اون، نشستن در جمع پیرمرد و پیرزن‌هایی که در قالب دورهمی‌های روزانه، داخل پارک‌ها و فضای سبز‌ها، با هم صحبت می‌کردن. یادم نمیره، چقدر دوستانه و با اشتیاق، من رو در جمع‌های خودشون می‌پذیرفتن؛ حتی از خوراکی‌هاشون بهم تعارف می‌کردن‌. یه پیرمرده بود که خیلی دستپختش خوب بود و در جمع، به حمید سرآشپز معروف بود و کُتلت‌های خوشمزه‌ای همراه خودش داشت. هنوز مزه‌اش زیر دندون‌هامِ؛ از کُتلت‌های مامانم هم خوشمزه‌تر بود! جالب اینجا بود که دستور پختش رو لو نمی‌داد و همین باعث کنجکاویِ یه سری خانوم‌ها شده بود. پیرزنی هم بود که یه فِلاسک چایی همراهش خودش داشت و داخلش رو از دمنوش‌هایی که مختصِ شهر خودشون بود، پر کرده بود؛ اینجوری که از حرف‌هاش فهمیدم، اهل خراسان شمالی بود و به دلیل شغل همسرِ خدابیامرزش به شهر ما مهاجرت کرده بود. اونجا از همه‌چی صحبت می‌شد؛ از گرونی و قیمت مرغ که روز به روز در حال بالا رفتن بود تا عروس و دامادهاشون که چقدر هواشون داشتن. یجورایی کلاس آموزش مهارت‌های خانه‌داری هم بود؛ از آموزش مُنجق‌دوزی و رسیدگی به گل‌ها گرفته تا آشپزی و نوه‌داری! در اون لحظه، واقعا خوشحال بودم که یه دانشجوی روانشناسی‌ام که به خاطر پایان نامه‌اش، وارد مردم شده و پاش به همچین محیط‌های باز شده؛ درواقع از استاد مرادی و ایده‌ی نابش ممنون بودم.در این مسیر دوستان زیادی پیدا کردم. آدمایی که اتفاقی باهشون برخورد می‌کردم و برای برقراری ارتباط، باهم هم‌صحبت می‌شدیم. کسایی که برای اِلتیامِ افکار خسته‌شون، یه صندلی رو در گوشه‌ای از پارک یا کنار یه دیوار در نقطه‌ی خلوتِ پیاده‌رو انتخاب می‌کردن و مشغول به کشیدن سیگار می‌شدن. اونهایی که داخل فست فود یا آبمیوه‌فروشی، چند دقیقه‌ای رو باهم وقت می‌گذروندیم. شخصی که داخل اتوبوس یا مترو، برای طی کردنِ یه مسیر، پای صحبت‌های هم می‌نشستیم. زن و مردهایی که توی ورزش‌های صبحگاهی شرکت می‌کردن و... هرکدوم، از دیدگاه‌های کوتاه و بلندشون درباره‌ی اهدافشون صحبت می‌کردن و گاهی ناخواسته چهارچوب‌های بنیادینِ زندگی من رو هم به چالش می‌کشیدن. یه خانوم میانسال رو یادمه که تعریف می‌کرد چرا تا به اون سن ازدواج نکرده. می‌گفت، ازدواج و کلا عشق، تعریفی متفاوت با اون چیزی که مردم بهش نگاه می‌کنن داره. عشق رو در بندِ تعهد‌هایی که در محضر، بر روی شناسنامه ثبت بشه، نمی‌دونست. به عقیده‌ی اون، عشق، سرآغازِ یه آزادی بود که به مرور زمان می‌شد اون رو با انسان‌های مختلف تجربه کرد؛ بدون اینکه قولِ موندن رو به یکدیگر داد؛ در عین حالی که اخلاقیات رو زیر سوال نبرد. چون اون معتقد بود که سکس، بخشی از امورِ حیاتی در یه زندگی مشترکِ و انسان میتونه با رعایت کردنِ یه سری اصول، مدام از طراوت و تازگی‌ای که در رگه‌های مختلف زندگی پنهون شده، بهره‌مند بشه. لازمه‌اش اینه که بر روی وابستگی، چشم ببندی و رها از موانعی که زاده‌ی این واژه‌ی قدرتمند هستن، به سوی کمال و رشد قدم برداری. زیباییِ این گفتگو در اینجا بود که اون خانوم، هیچ سعی نداشت عقایدش رو به من تحمیل کنه، بلکه تنها تجاربش رو از زندگی با من درمیون میذاشت. راستش باورم نمی‌شد که همچین آدمایی هنوز هم در بین ما هستن‌.نزدیک به یه ماه و نیم از این پروسه‌ می‌گذشت و این مسیر فقط شامل ماجراهای خوشحال کننده نبود. آره. من با حقیقت مواجه می‌شدم و حقیقت همیشه یه روی تلخ هم داره و اصلا همین گوناگونیِ اتفاقات بود که من رو به جلو هل می‌داد. من کارتن‌خواب‌هایی رو دیدم که دست و صورتشون رو با آب جوب می‌شستن. غذاشون رو از داخل سطل آشغال‌ها پیدا می‌کردن. ته‌مونده‌ی سیگارهای بقیه رو استفاده می‌کردن و با سگ‌های ولگرد، هم‌خواب شده بودن. خیلی دوسداشتم تا شهامتِ هم‌صحبتی باهشون رو پیدا کنم و قدم جلو بذارم و از تجربشون بشنوم اما... نمی‌تونستم. دردِ عمیقی، شدیدا بین من و اونها فاصله می‌انداخت و به قدم‌هام جراتِ حرکت به سمتشون رو نمی‌داد. تنها کاری که می‌تونستم بکنم، کشیدنِ یه آهِ بلند و خیره شدن به آسفالت کف خیابون بود.در کِش و قوص همین روزها بود که چند تا از هم‌کلاسی‌هام بهم زنگ می‌زدن و از پیشرفت کارشون باهام صحبت می‌کردن. از سوژهای منحصر به فردی که انتخاب کرده بودن و منابعی که اونها رو به سمت تکامل پروژه هدایت می‌کرد. دروغ چرا، گاهی بهشون حسودیم می‌شد. اینکه شاید اگه من هم مثل اونها از همین شیوه‌ی معمولِ تحقیق استفاده می‌کردم، تا چند روز دیگه قادر بودم پایان نامه رو خیلی وَزین تموم کنم و قال قضیه رو بِکنم. همین باعث سرد شدنم می‌شد اما جالب اینجا بود که اون ندای درونی، هر روز قوی‌تر از لحظه‌ی قبل، گریبان‌گیرم می‌شد و جسورانه به حرکت تشویقم می‌کرد. نمی‌دونم توی اون لحظاتِ سخت، چی باعث شد تا با تمایلِ قلبی به پیشنهادش تن بدم اما هرچی که بود، الان صمیمانه ازش متشکرم چون حقیقتاً چیزی که در این لحظه بهش رسیدم، همون چیزیِ که من رو به خودم نزدیک‌تر می‌کنه. چیزیِ که جوابِ تمام سوال‌های بی‌جوابِ درونمِ؛ چمیدونی، شاید پاسخ رویاهای صادقانه‌ی کودکیمِ!یه روز برف سنگینی می‌بارید اما مانع نشد تا بیخیالِ برنامه‌ی روزانه‌ام بشم. خودم رو با لباس‌های گرم مجهز کردم. فلاسکِ کیفی‌ام رو پر از قهوه‌ی تازه کردم. غُر غرهای مامان رو زیر سیبیلی رد کردم و با چتر، عازم خیابون شدم. این بار تصمیم گرفتم که دفتر و ضبط صوتم رو بر ندارم؛ شبیه یه پیاده‌رویِ معمولی زیر دونه‌های برف، فقط از بیرون بودنم لذت ببرم. هندزفری در حال خوندن آلبوم جدیدی بود که شب قبل دانلود کرده بودم: داریوش-دنیای این روزهای من یه طراحیِ متناسب با اون هوا بود. چند قدمی رو بدون چتر گذروندم اما برف سِمج‌تر از این حرف‌ها بود. این شد که خودم رو به یه ایستگاه اتوبوس رسوندم تا قدری از شرایط در امون بمونم؛ نمی‌دونم چرا از چتر استفاده نکردم! روی صندلی‌های پلاستیکی نشستم. از شدتِ سرما، دونه‌های ذوب شده‌ی برف شب قبل، قندیل بسته بود. فِلاسکم رو درآوردم و خودم رو به یه لیوان قهوه دعوت کردم. بخارهایی که ازش بلند می‌شد، اشکالِ ناموزونی رو در فضای روبروم درست کرده بود؛ مثل دودِ چراغ جادو! با بخار دهنم، اونها رو خراب می‌کردم و بعدش یه قُلپ می‌نوشیدم و اینجوری چند دقیقه‌ای رو تا اومدن اتوبوس وقت‌کُشی کردم.محتوای لیوان، به نصفه رسیده بود که اتوبوس از راه رسید. به شدتِ برف، اضافه شده بود. با دو، خودم رو به پله‌های پر از گِل رسوندم و ازش بالا رفتم و دنبال یه صندلی خالی گشتم. پشت پالتوم خیس شده بود. از درون، خیس عرق بودم ولی پر از انرژی؛ نیرویی که اون رو مدیون کافئین بودم. از بدشناسی، همه‌ی صندلی‌ها پر بود و یه ایستگاه رو سرپا وایستادم. کنار شیشه ایستاده بودم؛ شیشه‌هایی که بخار گرفته بودن. به یاد نقاشی‌های دوران کودکی، بدون توجه به نگاه‌هایی که ممکنه کارهای من رو تحت نظر داشته باشن، شروع کردم به کشیدن یه طرح ساده و در عین حال بانمک: یه دختربچه که داشت گلدون‌ها رو آب می‌داد، در حالی که یکم اونطرف‌تر، یه نفر آدم برفی درست می‌کرد؛ یه گلِ پنج برگ، یه آدم برفیِ لاغر و دماغ دراز. سرگرم کارم بودم که یه نفر به شونه‌ام زد و به صندلی سمت چپم که تازه خالی شده بود، اشاره کرد. نقاشی‌ام رو با یه صورتکِ خنده تکمیل کردم و با کمال میل رفتم و نشستم. آخرین جرعه رو هم از قهوه سر کشیدم و آلبوم موزیکم رو بازپخش کردم. این بار بیشتر ‌چسبید. یه لبخند ملیح، بیخ تا بیخ، لب‌هام رو کِش داد. به صندلی تکیه دادم و چشمام رو بستم.خوابم برده بود؛ دقیقا خاطرم‌ نیست چقدر. با صدای جیغ بچه‌ای که کنارم نشسته بود، از خواب پریدم. با ترس بهش نگاه کردم و اونم با ذوق از مرحله‌‌ی جدید بازی‌اش که موفق به رد کردن اون شده بود صحبت کرد. یه دختربچه. عجیب بود که چرا تنهاست. برای جبران کارش، لُپش رو کشیدم. یه صورت سفید و تُپل که آثار سرما به وضوح روی اون دیده می‌شد. یه خنده‌ی موذیانه تحویلم داد و تَبلت‌اش رو گذاشت کنار و زل زد توی چشمام. توی چشمای درشت و میشی رنگش، برق عجیبی موج میزد. جوری که اختیار رو از آدم می‌گرفت که بهش نگاه نکنه؛ منم پاسخش رو با نگاهی خیره دادم. دستش رو گذاشت رو دستم و پرسید که شکلات دارم که بهش بدم. سروقت کوله‌ام رفتم و از جیبِ کوچیک پشتش، یه شکلات پاستیلیِ پرتقالی بهش دادم.نگاهی به اطراف انداختم و دنبال کسی که شاید نسبتی با اون داشته باشه گشتم. خوشبختانه یا بدبختانه هیچکی پیدا نشد. دوباره نگاهم رو چرخوندم سمتش. با اشتها، مشغول خوردن شکلاتش بود. جوری که وسوسه شدم تا خودمم یه دونه‌ امتحان کنم. یه سکوت عجیب بینمون حکمفرما بود؛ سکوتی که توسط شخصِ اون هدایت می‌شد؛ یه آرامش خاص، که تلفیقش با معصومیتِ کودکانه‌اش، من رو وادار به اطاعت از اون می‌کرد. برای همراهی کردن اون، قفل گوشیم رو باز کردم و تنها بازی‌ای که داشتم رو بهش نشون دادم. یه مختصر از قوانین بازی رو براش شرح دادم. با اشتیاق به صفحه‌ی گوشی نگاه می‌کرد و در این بین گاهگداری هم به صورتم نگاه می‌کرد و می‌خندید. بهش گفتم که اگه دوسداره میتونه یخورده بازی کنه ولی پیشنهادم رو رد کرد.گمون کردم شاید از بازی خوشش نیومده باشه و همین رو هم بهش گفتم و اون هم در پاسخ، خیلی سر و سنگین، با رعایت ادب گفت که هر بازی، متعلق به یه آدمه و بهتره که فقط توسط خودِ اون شخص تموم بشه؛ مثل مسواک که یه وسیله‌ی شخصیه! شوکه شدم. از یه بچه‌ با اون سن و سال، شنیدنِ همچین حرفایی خیلی عجیب بود. این مطمئناً به تربیت خانوادگی‌اش مربوط می‌شد. البته که از ذاتِ محکم و تودارش هم نمی‌شد چشم‌پوشی کرد. بعد از تموم کردنِ صحبتاش، روش رو کرد سمت شیشه و با دهن‌اش، یه حاله‌ی چند ساتیمتری رو از بخار پوشوند. بعد شروع کرد به نقاشی. در همون حین، گفت که من رو در حال نقاشی دیده. در ادامه گفت که اونم زیاد از این کارها می‌کنه. کارش که تموم شد، از نقاشی‌اش یه عکس گرفت. دلیلش رو پرسیدم ولی جوابی نداد.چند تا ایستگاه رو پشت سر گذاشتیم و اون دیگه صحبت نکرد. تا اینکه تَبلت‌اش زنگ خورد و صدایی که از اونطرف خط شنیده می‌شد بهش گفت که باید پیاده بشه. خودم رو کنار زدم و اونم با قدم‌های کوچولوش ازم فاصله گرفت. به پله‌ها که رسید، برگشت و برام دست تکون داد و رفت. رفت و من رو با فکری کنجکاو، تنها گذاشت. تمام مسیر رو بهش فکر می‌کردم. مقصد خاصی مدنظرم نبود. اتفاقی به ذهنم رسید که بهتره به دوستم که آتلیه‌ی نقاشی داره، یه سَری بزنم. پیاده شدم و با قدم‌هایی شمرده به سمت ساختمونِ چند طبقه‌ای که آتیله در اون واقع بود، قدم برداشتم. دونه‌های برف، ریزتر شده و از شدتش کم شده بود. کلاهِ بافتنیم که کارِ دستِ مامانم بود رو سرم کردم و وارد ساختمون شدم. فکرم هنوز پیش دوستِ کوچولوم بود.سوژه (۲)