معرفی جامع رشته MBA و فرصت‌های شغلی آن

رشته MBA چیست؟ گرایش‌ها و ساختار دوره MBAچگونه است؟ نرم‌افزار و مهارت‌های مورد نیاز MBA کدام‌ها هستند؟ چگونه فیلد و گرایش مورد علاقه خود را تعیین کنیم؟ رشته MBA چه فرصت‌های شغلی دارد؟ مهارت‌های لازم را چگونه یاد بگیریم و چگونه وارد بازار کار شویم؟ وضعیت اپلای و ادامه تحصیل رشتهMBA چگونه است؟ و وضعیت فارغ‌التحصیلان این رشته به چه صورت است؟با توجه به نیاز و درخواست دوستان داوطلب کنکور MBA و همچنین با توجه به اینکه اندک اطلاعات مفیدی در خصوص رشته MBA دارم، تصمیم گرفتم که در این مجال به سوالات بالا بپردازم.قبل از شروع خدمت عزیزان عرض کنم که این مطالب صرفا نتیجه تجربیات و مشاهدات من در این دو سال هستند و طبیعی هست که در مواردی کامل و حتی کاملا درست نباشند و برای برخی افراد استثناهایی وجود داشته باشد و همچنین با توجه کافی نبودن شرایط برای ارائه‌ی کامل مطالب سعی می‌کنم کلید واژه‌ها و سرنخ‌های لازم برای جستجو و پیگیری بیشتر را ارائه دهم.رشته MBA:رشته مدیریت ارشد کسب‌وکار(Master of Business Administration) یک رشته دانشگاهی از مجموعه علوم انسانی است که از مقطع کارشناسی ارشد شروع می‌شود و برای اولین بار سال 1379 در دانشگاه شریف در ایران ارائه شد و در حال حاضر در اکثر دانشگاه‌های شهر تهران و شهرستان‌ها ارائه می‌شود و در سال‌های اخیر توجه زیادی به این رشته شده و یکی از پرمخاطب‌ترین رشته‌های کنکور کارشناسی ارشد سالیان اخیر بوده است. کنکور این رشته شامل سه درس زبان انگلیسی، استعداد و آمادگی تحصیلی (جیمت) و ریاضی عمومی است و در کنکور کارشناسی ارشد یک رشته شناور محسوب می‌شود و داوطلبان با هر مدرک کارشناسی می‌توانند در کنکور رشته MBA شرکت کنند.گرایش‌ها و ساختار دوره MBA:رشته مدیریت ارشد کسب‌وکار(MBA) گرایش‌های زیادی دارد و در طول سالیان اخیر هم گرایش‌های MBA در دانشگاه‌های مختلف دچار تغییراتی شده‌اند، اما در حال حاضر و در سه چهار سال گذشته، دانشگاه‌ها برای رشته MBA عموما هفت گرایش استراتژی، بازاریابی، مالی، منابع انسانی، عملیات و زنجیره‌تامین، فناوری و فناوری اطلاعات ارائه داده‌اند.در خصوص انتخاب گرایش باید به این مسئله توجه کرد که دروسی که در هر گرایش ارائه می‌شود، تفاوت زیادی باهم ندارند و در اکثر دانشگاه‌ها ساختار دوره MBA بدین صورت هست که حدود نصف واحد‌های دورهMBA برای همه گرایش‌ها یکسان هست و نصف دیگر واحدها هم بر اساس انتخاب واحد و گرایش خود فرد از دروس تخصصی گرایش‌ها تعیین می‌شود که در بین این دروس تخصصی هم بین گرایش‌ها اشتراک زیادی وجود دارد و می‌توان گفت که در نهایت دو گرایش‌ ممکن است در دو سه درس باهم اختلاف داشته باشند. پس با توجه به ساختار دوره MBA و گرایش‌های آن، در انتخاب رشته MBA دانشگاه بر گرایش ارجحیت دارد. البته همه‌ی دانشگاه‌ها هر هفت گرایش‌ را ارائه نمی‌دهند. تعداد واحد‌های دوره MBA هم در اکثر دانشگاه‌ها ۴۸ واحد می‌باشد و البته در بعضی دانشگاه‌ها ۴۵ واحد و در دانشگاه صنعتی شریف ۵۱ واحد هست. از دروسی هم که در این دوره ارائه می‌شود، می‌توان به دروسی مانند اصول اقتصاد، مدیریت بازاریابی، مدیریت عملیات، مدیریت استراتژی، مدیریت منابع انسانی، مدیریت مالی، رفتار سازمانی، حسابداری، تئوری سازمان و ... اشاره کرد. همچنین برداشتن پایان‌نامه در رشتهMBA در اکثر دانشگاه‌ها اختیاری است و می‌توان دوره آموزش‌محور یا پژوهش‌‌محور انتخاب کرد و در صورت انتخاب دوره آموزش‌محور باید معادل تعداد واحدهای پایان‌نامه، واحد درسی گذراند، انتخاب شیوه آموزش‌محور یا پژوهش‌محور معمولا سال دوم دوره انجام می‌شود. برای آشنایی بیشتر با ماهیت هر گرایش می‌توانید به ویس‌های استاد عرفانیان با جستجوی #گرایش در کانال تلگرام کنکور MBA نوگام با آیدی GMATmaster دسترسی داشته باشید.مهارت‌های مورد نیاز:یکی دیگر از سوالات دوستان درباره مهارت‌ها و به طور ویژه نرم‌افزارهایی هست که یاد گرفتن آن‌ها برای دانشجویان MBA ضروری و مفید هست، در این خصوص باید به این نکته توجه کرد که خود رشته مدیریت مثل رشته‌های مهندسی اصولا رشته نرم‌افزار محوری نیست و آنچه که بیشتر حائز اهمیت هست، دید مدیریتی و استفاده از نتایج نرم‌افزارها برای تصمیمات مدیریتی است. با وجود این با توجه حجم انبوه اطلاعات و داده‌ها و نیاز به مرتب کردن و تحلیل این داده‌ها و لزوم تصمیمات بهینه مدیریتی، در سال‌های اخیر توجه به نرم‌افزارها و داده‌ها و به تبع آن یادگیری مهارت‌های مربوطه زیاد شده است. اولین مهارتی که بدون استثنا برای همه دانشجویان و فارغ‌التحصیلان مدیریت نیاز هست، مهارت‌های کامپیوتری ICDL و از جمله توانایی کار کردن باWord, Excel, PowerPoint حداقل در سطح مقدماتی است.همچنین کاربرد اختصاصی و پیشرفته Excel برای حوزه‌های مختلف مثل حوزه مالی، تحقیقات بازاریابی، منابع‌انسانی، عملیات و ... هم بسیار مفید و ضروری هست که با توجه به فیلد کاری و تخصصی فرد و همچنین دروس اخذ شده در دانشگاه مورد نیاز خواهد بود. در مورد سایر نرم‌افزارها هم با توجه حوزه کاری، علاقه و دروس دانشگاه هر فرد می‌تواند یادگیری آ‌ن‌‌ها مفید و ضروری باشد از جمله Python برای حوزه‌های مالی و اقتصاد مانند اقتصاد سنجی و معاملات الگوریتمی، Python, R, SPSS, Smart PLSبرای حوزه تحقیقات بازاریابی و تحلیل داده و نرم‌افزارهایی مثل Power BI که برای حوزه هوش تجاری مفید است.همچنین در مدیریت مهارت‌های نرم (Soft Skills) مانند مذاکره، تفکر سیستمی و استراتژیک و ... هم خیلی مهم و مفید هستند که این مهارت‌ها بیشتر در طول دوره MBA بدست خواهند آمد.از مهارت‌های مهم دیگری که همواره مفید و نیاز هست، مهارت زبان انگلیسی هست که سطح خوب زبان هم برای اهداف شغلی و هم اهداف تحصیلی مناسب است و می‌توان با مطالعه لغات، اصطلاحات و متون تخصصی مدیریت در جهت این مهم حرکت کرد.همچنین پیگیری و دنبال کردن اخبار مربوط به کسب‌وکار و استارتاپ‌ها در ایران و پیگیری افراد موفق و باتجربه در حوزه‌های مختلف کسب‌وکار می‌تواند دید خوبی از فضای کسب‌وکار به فرد بدهد که به درک بیشتر و بهتر دوره MBA کمک می‌کند. در این خصوص استفاده از قابلیت اینستاگرام، تلگرام، گوگل و یوتیوب بسیار کمک‌کننده خواهد بود و همچنین مطالعه مطالب و کتاب‌های مدیریتی و مربوط به کسب‌وکار نیز بسیار مفید است که در این خصوص سایت متمم منبع بسیار خوبی محسوب می‌شود.حوزه مورد علاقه:سوال دیگر و یکی از دغدغه اصلی دوستان این است که نمی‌دانند که به کدام گرایش و‌ حوزه کاری علاقه دارند، موضوعات پژوهشی‌شان در چه حوزه‌ای باشد، برای کدام حوزه کاری اقدام کنند. در این خصوص با توجه به اینکه اکثر متقاضیان رشته MBA بک‌گراند مهندسی دارند و ارتباط زیادی با فضای کسب‌وکار نداشتند، بنابراین این سردرگمی تا حدودی طبیعی است و این مورد با وارد شدن به دوره MBA و گذراندن دروس مربوط به هر حوزه و ارتباط با اساتید و جامعه MBA و فضای کسب‌وکار و بازار کار و دنبال کردن حوزه‌های مختلف به مرور مشخص خواهد شد.فرصت‌های شغلی MBA:سوال بعدی و احتمالا مهم‌ترین سوال دوستان در خصوص بازار کار و فرصت‌های شغلی MBA است. ابتدا به دو نکته اشاره کنم؛ نکته اول اینکه با توجه به گسترش و نفوذ اینترنت و شکل‌گیری کسب‌وکارهای کوچک و بزرگ اینترنتی، نوع و تعداد مشاغل مرتبط با خدمات و کسب‌وکار اینترنتی متفاوت‌تر از قبل شده است و فرصت مناسبی را برای حوزه مدیریت ایجاد کرده است. در سازمان‌های بزرگ و سنتی که در گذشته بیشتر به این صورت بود، افراد مدیریت خوانده در سطوح مختلف مدیریتی کارشناس، مدیر میانی و مدیر ارشد در حوزه‌های مختلف سازمان از جمله بازاریابی، منابع انسانی، عملیات، مالی، استراتژی و ... مشغول به کار می‌شوند. همانطور که اشاره شد، در حال حاضر حوزه مدیریت کمی متفاوت شده است که در ادامه به فرصت‌های این حوزه اشاره خواهم کرد.نکته دوم اینکه همانطور که در ابتدا و در قسمت گرایش‌های MBA به آن اشاره کردم، انتخاب گرایش برای دوره MBA محدودیتی ایجاد نمی‌کند و حتی می‌توان در صورت قبول نشدن در یک گرایش خاص و یا در صورت تغییر نظر بعد از انتخاب گرایش نیز با گذراندن دروس تخصصی گرایش مورد نظر و دنبال کردن حوزه‌های مربوط به آن گرایش، مسیر مورد علاقه خود را دنبال کنید.در خصوص فرصت‌های شغلیMBA با توجه به تجربه و مشاهدات خودم و با در نظر گرفتن موقعیت‌های شغلی دانشجویان MBA در حین تحصیل و سال‌های اولیه فارغ‌التحصیلی، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:بازاریابی: مشاغل مربوط به حوزه دیجیتال مارکتینگ، بازاریابی دیجیتال زیرمجموعه‌ای از بازاریابی است و در راستای اهداف و استراتژی‌های بازاریابی یک کسب‌وکار است و با توجه به نفوذ اینترنت، اکثر فعالیت‌های بازاریابی کسب‌وکارها به سمت دیجیتالی رفته است. از جمله فرصت‌های شغلی این حوزه می‌توان به تخصص‌هایی مثل مدیر محصول، سئو، شبکه‌های اجتماعی، تولید محتوا، استراتژیست بازاریابی، برندینگ، گوگل ادز و آنالیتیکس، تبلیغات، گرافیست و تخصص‌های مربوط به طراحی سایت مثل UI, UX، ادمین سایت، طراحی وب و برنامه‌نویسی اشاره کرد.تحلیل داده: این حوزه که ارتباط زیادی با دیجیتال مارکتینگ دارد، با توجه به حجم انبوه اطلاعات و داده‌ها و نیاز به تحلیل آن‌ها برای موفقیت کسب‌وکار اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است و در بخش توسعه کسب‌وکار و تحلیل داده شرکت‌ها فرصت‌های شغلی مناسبی برای این حوزه وجود دارد که یادگیری مفاهیم این حوزه و مهارت‌ها و نرم‌افزارهای آن زمینه ورود به این حوزه است.مالی: یکی دیگر از حوزه‌های پرطرفدار و جذاب، حوزه مالی هست که در سالیان گذشته مورد توجه بوده است. در حوزه مالی با توجه به فعالیت در کدام بازار سرمایه مثل بورس، فارکس، رمز ارزها و ... موقعیت‌های متفاوتی وجود دارد و افراد فعال در این حوزه در شرکت‌های سرمایه‌گذاری، تامین سرمایه، کارگزاری‌ها و ... مشغول به کار هستند.منابع انسانی: منابع‌ انسانی هم از جمله حوزه‌هایی است که در اکثر شرکت‌های کوچک و بزرگ مورد نیاز است و افرادMBA خوانده زیادی در بخش‌های منابع انسانی شرکت‌ها مشغول به فعالیت هستند.موقعیت‌های شغلی دیگری هم هستند که با توجه به نوع فعالیت و اندازه سازمان و علایق و پیگیری‌های افراد وجود دارند و بعضی از افراد مدیریتی در آن‌ها مشغول هستند، مانند موقعیت‌های عملیاتی در شرکت‌های تولیدی، موقعیت‌های مربوط به حوزه فروش، بازرگانی و ... .یک نکته مهم دیگر که می‌تواند در شناخت فرصت‌های شغلی و فضای کاری مدیریت کمک بکند، جستجو در کانال‌های ارتباطی مربوطه هست، برای مثلا در کانال تلگرامی MBA Estekhdam می توان با فرصت‌های شغلی MBA و مهارت‌های مورد نیاز برای این مشاغل آشنا شد و همچنین پیگیری و جستجو در سوشال مدیا و وب‌سایت کسب‌وکارها و دنبال کردن بخش همکاری با ما و یا فرصت‌های‌ شغلی این شرکت‌ها هم منبع مناسبی برای آشنایی هست؛ مثل اسنپ، یکتانت، دیجی‌کالا، تپسی، دیوار، شیپور، کاله، گلرنگ و هر کسب‌وکار دیگری.یادگیری مهارت‌ها:برای یادگیری مهارت‌های مورد نیاز برای ورود به بازارکار، مفاهیم و تئوری‌های مورد نیاز را در دروس دورهMBA دانشگاه فرا خواهید گرفت و برای یادگیری مهارت‌های فنی و عملی، آموزش و تمرین و تکرار مهم‌ترین عوامل موفقیت هستند. برای آموزش مهارت‌هایی که در بالا ذکر شد، مثل تخصص‌های دیجیتال مارکتینگ، تحلیل داده، بازارهای مالی، در گوگل، اینستاگرام، تلگرام و یوتیوب آموزش‌های رایگان بسیار زیادی وجود دارد و همچنین می‌توان از دوره‌های باکیفیتی که در این حوزه‌ها وجود دارد هم استفاده کرد. البته حواس‌تان را جمع کنید که متاسفانه الان به اندازه موهای سرمان مدعی و مثلا متخصص و دوره آموزشی داریم! همچنین اکثر شرکت‌ها فرصت‌های کارآموزی هم دارند که فرصت مناسبی برای یادگیری هستند و بعد از دوره هم امکان استخدام شدن در همان شرکت‌ها وجود دارد.همچنین گرفتن یک سری مدرک‌ها در این حوزه‌ها هم می‌تواند بسیار مفید باشد؛ برای مثال آزمون اصول سرمایه وCFA در حوزه مالی و اقتصاد و مدرک‌های داخلی و بین‌المللی منابع انسانی و... .و نکته آخر در این خصوص این است که برای شروع و یادگیری و کار کردن در یک شرکت، هم خیلی کمال‌گرا نباشید و هم نترسید، چون علاون بر آموزش با شروع کردن و تجربه هست که یاد می‌گیرید و پیشرفت می‌کنید.وارد شدن به بازار کار:برای وارد شدن به بازار کار و اقدام کردن برای فرصت‌های شغلی اول از همه توانایی خوب پرزنت کردن خودتان است که برای این منظور ساخت اکانت حرفه‌ای لینکدین و معرفی خودتان با آن اولین قدم است. سپس عضویت در پلتفرم‌های کاریابی مثل جاب ویژن، ایران تلنت و پیگیری آن‌ها قدم بعدی است. پیگیری کانال‌های استخدامی و خود وب‌سایت و سوشال مدیا کسب‌وکارها که در بالا به آن اشاره شد و ارسال رزومه به آن‌ها نیز قدم بعدی است. همچنین شرکت در نمایشگاه‌های کار که برگزار می‌شود نیز راه دیگری برای یافتن فرصت‌های شغلی و کارآموزی است. و در نهایت ارتباطات قوی و خوب نیز می‌تواند در این مسیر کمک‌کننده باشد.اپلای و ادامه تحصیل MBA:سوال پرتکرار بعدی در خصوص اپلای و ادامه تحصیل رشته MBA هست. به توجه به ماهیت رشته‌های مهندسی و علوم انسانی از جمله مدیریت، اپلای از رشته‌های علوم انسانی ایران کمتر ‌و کمی سخت‌تر از رشته‌های مهندسی هست. اما این به این معنی نیست که اپلای از MBA ایران نشدنی و خیلی سخت هست. دوره دکتری رشتهMBA به صورتDBA ارائه می‌شود که در ایران به صورت دانشگاهی و آکادمیک وجود ندارد و در خارج از کشور هم شرط سابقه کار مدیریتی دارد. پس افرادی که در ایران MBA می‌خوانند برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری چه در ایران و چه در خارج از کشور یکی از گرایش‌های مدیریت را انتخاب می‌کنند.سوال دیگری که در همین خصوص مطرح می‌شود در مورد عوامل تاثیرگذار در اپلای مانند گرایش، دانشگاه، معدل و ... هست. فرآیند اپلای یک فرآیند صفر و صدی نیست، یک فرآیندی هست که به مجموعه‌ای از عوامل و نظر استاد یا کمیته‌ای که با شما مصاحبه می‌کند، وابسته هست و ممکن است وزن این عوامل برای همه یکسان نباشد. عواملی مانند ایمیل زدن به اساتید، نمرهTOEFL یا IELTS، نمرهGRE یا GMAT، سوابق پژوهشی شامل پایان‌نامه و مقاله، مهارت‌ها و نرم‌افزارها، دروسی که گذرانده‌اید، توصیه‌نامه، انگیزه‌نامه، معدل، سابقه کاری، دانشگاه مبدأ و ... و در نهایت موارد مربوط به ویزا گرفتن در فرآیند اپلای تاثیرگذار هستند. در خصوص تاثیر گرایش در اپلای، شما در دوره MBA محدود به گرایش خودتان نیستید و می‌توانید از دروس سایر گرایش‌ها انتخاب کنید و یا موضوع پژوهشی میان‌حوزه‌ای بین گرایش‌ها انتخاب کنید و برای گرایش‌های مختلف اقدام کنید.در خصوص تاثیر دانشگاه در اپلای هم با توجه به اینکه دانشگاه‌های ایران و به ویژه در رشته‌های علوم انسانی در سطح جهان مطرح و شناخته‌شده نیستند، تاثیر زیادی در فرآیند اپلای ندارد و تاثیری که دارد به صورت ذهنیت مثبتی که استاد دانشگاه مقصد به واسطه داشتن دانشجو از یک دانشگاه مثلا شریف داشته است، می‌تواند باشد.موردی که در فرآیند اپلای خیلی مهم است، لینک شدن و ارتباط با افرادی هست که قبلا این مسیر را سپری کرده‌اند و همراهی با افرادی که به‌ همدیگر در این مسیر کمک کنند.آینده MBA:در نهایت سوالی که مطرح می‌شود در خصوص وضعیت فارغ‌التحصیلان و آینده رشته MBA هست. با توجه به ماهیت مشاغل مدیریتی که به تجربه و سابقه مدیریتی نیاز دارند، در اوایل نمی‌توان خیلی انتظار موقعیت‌های ارشد مدیریتی داشت و باید با همین مشاغل و فرصت‌هایی که در بالا به آن‌ها اشاره کردیم شروع کرد و سلسله مراتب سازمانی را طی کرد و به ترتیب به سطوح کارشناس، مدیر میانی و مدیر ارشد رسید. همچنین در حوزه مدیریت در صورت قوی کار کردن و برند شدن در یک حوزه خاص، امکان منتور و مشاور شدن در آن حوزه هم وجود دارد که وضعیت مطلوبی دارد.و در آخر ذکر این نکته هم مهم است که هدف اصلی رشته مدیریت کسب‌وکار آماده کردن فرد برای راه‌اندازی و اداره کردن کسب‌وکار شخصی است که این مهم هم بعد از دوره MBA و کسب تجربه عملی کافی و با در نظر گرفتن سایر شرایط می‌تواند محقق شود.نکات آخر:چیزی که مهم است، این است که قطعا با گذراندن ۴۸ واحد درسی کسی مدیر نمی‌شود، بلکه در این دوره شما سرنخ‌ها و آشنایی کلی با حوزه‌های مختلف بدست می‌آورید و در نهایت دانش و آموزش و تلاش خود شما هست که تعیین‌کننده خواهد بود.در خصوص میزان تاثیر اسم دانشگاه هم خدمت شما عرض کنم که قطعا دانشگاه خوب همه چیز نیست و از طرفی دانشگاه بد هم پایان کار نیست، برند و شرایط و کیفیت دانشگاه می‌تواند تاثیر مثبت داشته باشد و تسهیل‌گر باشد.