چه می‌شود که «بد» تصمیم می‌گیریم؟

فکر می کنید که در طول یک روز چند تصمیم می گیرید؟ ده‌ها؟ شاید هم صدها؟ روانشناسان معتقدند که تعداد تصمیمات ما در طول روز شاید به هزاران برسد. برخی از این تصمیمات اثری دائمی و بلند مدت در زندگی ما خواهند داشت (مثلا رفتن یا نرفتن به دانشگاه، ازدواج کردن و بچه دار شدن)، و برخی نیز چندان اهمیت ندارند (مثلا خوردن پیتزا یا ساندویچ برای شام).برخی از این تصمیمات در نهایت به شدت به نفع ما هستند (مثلا انتخاب یک رشته خوب در دانشگاه و در نهایت رسیدن به یک شغل مناسب) و برخی نیز چندان خوشایند نیستند (مثلا ساندویچی که خوردید مسموم بود و شما به شدت حالت تهوع می‌گیرید).پس با نگاه به زندگی و برخی از تصمیمات اشتباهی که گرفتید، شاید یک سوال در ذهن شما شکل گیرد که دقیقا چرا این تصمیمات را گرفتید و اکنون متوجه شدید که تا این اندازه بد و ضعیف بودند؟ چرا با شخصی ازدواج کردید که فرد درستی برای شما نبود؟ چرا ماشینی کوچک و گران خریدید در حالی که نیلز شما را برطرف نمی‌کرد و شما به ماشینی بزرگ و جادار نیاز داشتید؟ چرا سال پیش یک جفت کفش گران قیمت و بسیار بی کیفیت خریدید و اکنون پشیمان هستید؟گرچه که گرفتن تصمیمات اشتباه را نمی‌توان به کلی از بین بُرد، ولی می توان به درکی از طرز تفکر پشت این تصمیمات بد و ظاهرا بی منطق دست پیدا کرد. چندین فاکتور در گرفتن یک تصمیم اشتباه نقش دارند و آشنایی با نحوه عملکرد این پروسه‌ها و تاثیر آن‌ها بر نحوه فکر شما می‌تواند به گرفتن تصمیمات بهتر و منطقی‌تر در آینده کمک کند.1. میان‌برهای ذهنی می‌تواند ما را گمراه کنداگر به تمام سناریوهای ممکن برای هر تصمیم ممکن فکر کنیم، احتمالا در طول روز کار زیادی انجام نخواهیم داد. برای گرفتن یک تصمیم سریع و اقتصادی مغز ما به چند میان‌بر تکیه خواهد کرد. این قوانین ساده ذهنی به ما اجازه می دهند که قضاوت‌هایی سریع و گاها، تقریبا دقیق انجام دهیم ولی گاهی نیز باعث می‌شوند که فکر ما تار شود و تصمیمات اشتباهی بگیریم. یک مثال برای این مورد، میان‌بُر کوچک ذهنی به نام «تعصب لنگری» است. در شرایط مختلف، افراد از نقطه شروع به عنوان لنگر استفاده می‌کنند و بعد با شاخص قرار دادن آن، ارزش یا سود نهایی کار خود را مورد سنجش قرار می‌دهند. برای مثال، شما یک خانه را می‌خرید و می‌دانید که خانه در محله مورد نظر شما به طور معمول حدود 358 هزار دلار قیمت دارد، درنتیجه در حالت ساده شده‌ی قضیه، شما از همین رقم برای مذاکره قیمت خرید و فروش خانه مورد نظرتان استفاده خواهید کرد.در یک تحقیق کلاسیک، از شرکت‌کنندگان خواسته شد که یک گردونه شانس را بچرخانند و عددی بین 0 تا 100 را کسب کنند. بعد از شرکت‌کنندگان پرسیده شد که چند کشور در آفریقا برای سازمان ملل است. افرادی که عددی بالاتر را به دست آورده بودند در پاسخ به این سوال گفتند که کشورهای آفریقایی زیادی در سازمان ملل هستند و سایرین عددی بسیار پایین‌تر را حدس زدند. 2. مقایسه‌های خوبی انجام نمی‌دهیمچطور متوجه شویم که تبلت خود را با قیمت مناسبی خریدیم؟ و یا آیا قیمت یک پاکت شیر که در مغازه خریدیم منصفانه بود؟ مقایسه یک ابزار اساسی برای تصمیم‌گیری است. شما قیمت یک تبلت یا یک پاکت شیر را می‌دانید، پس با مقایسه قیمت‌ها، بهترین خرید را انجام می‌دهید. ارزش‌گذاری ما با توجه به مقایسه‌ای که انجام می‌دهیم، کم و زیاد می‌شود.ولی اگر مقایسه بدی داشته باشیم چه اتفاقی رخ خواهد داد؟ و یا زمانی که آیتم‌های مورد نظر ما از نظر کیفیت و حجم در یک سطح نباشند؟ یک مثال را در نظر بگیرید. برای پس انداز 25 دلار تا چه اندازه پیش خواهید رفت؟اگر به شما بگوییم که می توانید با 15 دقیقه رانندگی بیشتر، یک جنس 75 دلاری را با 25 دلار تخفیف بخرید، احتمالا این کار را انجام خواهید داد. ولی اگر بگوییم که این تخفیف 25 دلاری برای جنسی 10 هزار دلاری است، آیا همچنان این کار را انجام می‌دهید؟ در اکثر مواقع مردم برای تخفیفی کوچک روی جنسی گران قیمت خود را به زحمت نخواهند انداخت. چرا؟ 25 دلار در هر صورت ارزش یکسانی دارد.هنگام تصمیم گیری ما معمولا مقایسه های سریعی بدون فکر درباره گزینه‌های موجود انجام خواهیم داد. برای جلوگیری از اتخاذ تصمیمات اشتباه، تکیه بر منطق و بررسی دقیق گزینه‌های موجود گاهی می‌تواند بسیار بیشتر از تکیه بر «احساس سریع قلبی» تاثیر گذار باشد.3. بیش از حد مثبت اندیش هستیدمردم به شکل عجیبی مثبت اندیشی ذاتی دارند که باعث ایجاد اختلال در تصمیمات صحیح می‌شود. در تحقیقی جالب، از شرکت‌کنندگان پرسیده شد که فکر می‌کنند چند درصد احتمال دارد که یک سری واقعه ناخوشایند رخ دهد؟ مثلا دزدی یا مبتلا شدن به یک بیماری سخت. بعد از اینکه شرکت‌کنندگان پیش‌بینی‌های خود را ارائه دادند، محققان درصدهای واقعی و دقیق را به آن‌ها اعلام کردند.هنگامی که به مردم گفته شد که درصد احتمال وقوع یک حادثه بد کمتر از چیزی است که آن ها حدس زده بودند، آن‌ها سعی می‌کردند که پیش‌بینی‌های خود را طبق اطلاعات جدید خود تنظیم کنند. وقتی متوجه می‌شدند که احتمال وقوع یک حادثه بد بیشتر از چیزی است که حدس زده بودند، اطلاعات جدید را به سادگی نادیده می‌گرفتند. مثلا اگر شخصی پیش‌بینی کرده بود که احتمال مرگ با کشیدن سیگار فقط 5 درصد است ولی محققان به او اعلام کردند که احتمال وقوع این اتفاق حدود 25 درصد است، او این اطلاعات جدید را نادیده می‌گرفت و همچنان پیش‌بینی مد نظر خود را ارائه می‌کرد.بخشی از این مثبت اندیشی افراطی از تمایل ذاتی و طبیعی ما برای حفظ این اعتقاد است که اتفاقات بد همیشه برای سایر مردم رخ می‌دهند و ما از هر نوع خطری در امان هستیم. وقتی درباره اتفاقی تلخی می‌شنویم و یا حادثه‌ای برای شخصی دیگر رخ می‌دهد، ما فکر می‌کنیم که حتما آن شخص بخاطر انجام یک کار اشتباه دچار چنین سرنوشتی شده است. این تمایل برای سرزنش قربانیان به ما این آرامش و سپر ذهنی را می‌دهد که ما به اندازه سایرین در معرض خطر چنین اتفاقاتی نیستیم و دلیلی نیز برای نگرانی وجود ندارد.به این حالت به اصطلاح تعصب خوش‌بینی گفته می‌شود و ما همواره احتمال وقوع حوادث مثبت و خوشایند را بسیار بیشتر از وقوع حوادث و اتفاقات تلخ و منفی می‌دانیم. به گفته محققان، این لزوما به این معنا نیست که ما باور داریم همه چیز به شکلی معجزه‌آسا و جادویی در جای خود قرار می‌گیرد و هیچ مشکلی نیز بوجود نخواهد آمد، بلکه ما به توانایی‌های خود در خلق اتفاقات خوشایند و مثبت، بیش از اندازه اعتماد داریم.خب این تعصب خوش بینی چه تاثیری روی تصمیمات ما در طول زندگی خواهد داشت؟ به دلیل اعتماد بیش از حد ما به توانایی‌ها و مهارت‌های خود، ما همواره بر این باوریم که تصمیمات ما همیشه بهترین و درست‌ترین تصمیمات ممکن هستند.محققان می‌گویند که سیگار و یا خوردن بیش از حد می‌توانند خطر مرگ را افزایش دهند ولی ما همواره تصور می‌کنیم که این خطر برای سایرین است و ما در امان هستیم.سخن پایانیتصمیمات اشتباه بخشی جدایی ناپذیر از زندگی ما هستند و تمام مردم تصمیماتی را در زندگی خود می‌گیرند که گاهی عواقبی جبران ناپذیر دارند. با شناخت دلایل اتخاذ این تصمیمات می‌توانیم تا حد زیادی خطرات و پیامدهای آن ها را کاهش دهیم و با نگرش و ذهنی شفاف تر و منطقی‌تر به زندگی ادامه دهیم.برای خواندن مطالب بیشتر در حوزه مهارت‌های نرم، مجله آنلاین راهرو را دنبال کنید.تولید محتوا برای راهرو توسط نویسندگان نویسش انجام می‌شود.