آشوب در خاورمیانه

✍امید صلاح | ? دانشجوی مهندسی مکانیک مواد علم و صنعت | ? پرونده «صلح»? در این صورت است که آمریکا می‌تواند دوباره قدرت را در انحصار کامل خود در بیاورد. اما این رویکرد بدون مخاطره نخواهد بود زیرا هرگونه تغییر در معادله قدرت در خاورمیانه، به ویژه از جانب آمریکا، توازن قوا را میان قدرت‌های منطقه‌‌ای برهم می‌زند و بر ناامنی و آشوب در خاورمیانه می‌افزاید تا زمانی که خلأ حضورهژمونیک آمریکا از سوی کشوری، یا ائتلاف منطقه‌‌ای یا حتی قدرت‌های فرامنطقه‌‌ای پر شود. برای ۷۰ سال، خاورمیانه، به ویژه خلیج فارس و تنگه هرمز از اصلی‌ترین مناطق جهان در سیاست خارجی آمریکا بوده است. دلایل متعددی هم برای این اهمیت ذکر شده است؛ از تسلط بر منابع نفتی تا تضمین امنیت اسرائیل، فروش سلاح، مهار قدرت‌های منطقه، بازداشتن قدرت‌های فرامنطقه‌‌ای و ….با این حال، دولت کنونی آمریکا به ریاست دونالد ترامپ رویکرد متفاوتی را در قبال منطقه خاورمیانه در پیش گرفته است. رئیس جمهور آمریکا سال گذشته اعلام کرد نیروهای آمریکایی باید از سوریه خارج شوند، سپس از کشورهای ثروتمند خاورمیانه از جمله عربستان خواست هزینه امنیت خود و همچنین هزینه حمایت‌های امنیتی خود از سوی آمریکا را پرداخت کنند.همهٔ این‌ها نشان دهندهٔ تغییر رویکرد آمریکا در خاورمیانه است. اکنون سیاست قبلی آمریکا در خاورمیانه هزینه‌های زیادی را برای این کشور متحمل کرده است و این روند موجب زوال قدرت آمریکا شده است. به گفته دونالد ترامپ، هزینه جنگ‌های پسا ۱۱ سپتامبری در خارومیانه به ۷ تریلیون دلار رسیده است که با احتساب هزینه‌های جنگ ۱۹۹۱ با عراق و دیگر هزینه‌ها در سال‌های پیش از ۲۰۰۱، این رقم چه بسا به ۱۰ تریلیون دلار نزدیک شود. ادامه چنین هزینه‌هایی، حفظ امپراتوری آمریکا را به خطر می‌اندازد، از این رو اغلب دولتمردان آمریکایی اعتقاد دارند زمان هزینه کردن برای خاورمیانه با توجه به عمق مشکلات و معضلات منطقه، سپری شده است و تمرکز بیش از اندازه بر آن، فرساینده خواهد بود. این در حالی است که از منافع این منطقه نیز نمی‌توان چشم پوشید. خاورمیانه هنوز از ظرفیت درآمدزایی بالایی برای آمریکا برخوردار است و تا کنون این درآمد از طریق جلب دلارهای نفتی برای سرمایه گذاری و فروش کالا و خدمات، از جمله تسلیحات تامین می‌شد. اتفاقات اخیر سوریه و دخالت آمریکا نیز از همین منافع ناشی می‌شود. به گفتهٔ دونالد ترامپ پای ۴۵ میلیون دلار در ماه مطرح است و نمی‌توان از آن چشم پوشی کرد. از این رو حفاظت از این منابع نفتی برای آن‌ها اهمیت دارد.در تحلیل رویکرد آمریکا، نظام جدید جهانی، نگاه کلان‌تری را در اختیار قرار می‌دهد. از سال ۱۹۴۵ و شکست نهایی فاشیسم، سازمان ملل متحد برای ایجاد نظم بین المللی قانون‌محور تاسیس شد که در پی آن قدرت‌های جدیدی ظهور کردند. پیدایش قدرت‌های نوظهور، یکی از مشخصه‌های مهم نظام بین الملل در روزگار جدید است. ظهور قدرت‌هایی مانند چین و هند و بازگشت روسیه به صحنه بین الملل شرایط ژئوپولتیکی سیاست جهانی را تغییر داده است. یکی از مختصات دوران نظم بین الملل، برقراری نسبت تازه میان دو حوزه منطقه‌‌ای و جهانی است و گرایش به منطقه‌گرایی و افزایش نهادها و سازمان‌های منطقه‌‌ای، از ویژگی‌های بارز دوره انتقالی حاکم بر روابط بین الملل است.هر یک از این قدرت‌های نوظهور، خواهان بخشی از قدرت در نظام بین الملل هستند و آمریکا خواسته یا ناخواسته مجبور است بخشی از نظام بین الملل را به این کشورها واگذار کند. در این میان دولت دونالد ترامپ تمایل زیادی به خروج از تعهدات بین المللی، چه در مورد نهادها و چه در حوزه‌های نفوذ دارد. خروج نیروهای آمریکایی از شمال سوریه و خیانت به کردهایی که متحد غرب بودند، نشانه‌‌ای روشن از رویکرد ترامپ بود.دولت ترامپ با خروج از پیمان‌هایی چون توافق آب و هوایی پاریس، توافق هسته‌‌ای برجام، پیمان تجارت آزاد دو سوی اقیانوس آرام (تی پی پی)، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و یونسکو و پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد به نوعی اعلام کرده که تمایل دارد از نظم کنونی جهانی خارج شود. تحولات سوریه نیز نشانه‌ای از انزوای بیشتر آمریکا است.آمریکای کنونی زیر لوای شعار «اول آمریکا» در حال واگذاری بخشی از مسئولیت‌های سنگین خود در خاورمیانه است تا نه تنها هزینه‌های زاید خود را کاهش دهد و زمینه را برای کسب درآمدهای جدید از راه فروش امنیت حاصل کند، بلکه هزینه‌هایی را نیز به رقبا تحمیل کند. بنابراین، آمریکا در حال انتقال از دوره آرامش بخشی به خاورمیانه در راستای منافع متحدان خود، به آرامش زدایی در خاورمیانه است. به عبارت دیگر، اگر تاکنون آمریکایی‌ها تامین امنیت و حفظ منافع متحدان فرامنطقه‌‌ای خود همچون اروپا و ژاپن را رسالت اصلی خود می‌دانستند، حالا قصد دارند با ایجاد بحران‌های مدیریت شده در خاورمیانه، هزینه سر بار را به متحدان تحمیل و رقبا را وادار کنند برای حفظ منافع حیاتی خود، هزینه بپردازند. بر اساس این رویکرد در رقابت جهانی میان آمریکا با رقبای نوظهور، خاورمیانه باید برای کشورهایی همچون چین، ژاپن یا حتی اروپا هزینه داشته باشد تا توان ملی آنان برای کسب برابری یا حتی پیشتازی از آمریکا تضعیف شود. در این صورت است که آمریکا می‌تواند دوباره قدرت را در انحصار کامل خود در بیاورد. اما این رویکرد بدون مخاطره نخواهد بود زیرا هرگونه تغییر در معادله قدرت در خاورمیانه، به ویژه از جانب آمریکا، توازن قوا را میان قدرت‌های منطقه‌‌ای برهم می‌زند و بر ناامنی و آشوب در خاورمیانه می‌افزاید تا زمانی که خلأ حضورهژمونیک آمریکا از سوی کشوری، یا ائتلاف منطقه‌‌ای یا حتی قدرت‌های فرامنطقه‌‌ای پر شود.این در حالی است که اتفاقات اخیر، فرصتی برای گسترش نفوذ روسیه در خاورمیانه ایجاد کرده است. روسیه از زمان مداخله در سوریه در سال ۲۰۱۵ سیاست پیچیده‌‌ای را در پیش گرفته است. در حالی که آمریکا درگیر تنش‌ها با ایران بود، پوتین محتاطانه روابط صمیمانه با بازیگران اصلی منطقه‌‌ای از جمله رژیم صهیونیستی، ایران، ترکیه، عربستان سعودی، امارات و مصر بر پایه منافع مشترک در مقابله با تروریسم، فروش اسلحه و تولیدات نفت و گاز را پیش برده است. اکنون نفوذ روسیه در خاورمیانه افزایش یافته و این تا حدودی از اشتباهات استراتژیک ایالات متحده و از توانایی‌های دیپلماتیک پوتین ناشی شده است.روسیه که پس از فروپاشی شوروی، از خاورمیانه و تحولات آن به دور بود با قدرت گیری پوتین، نگاه خود به این منطقه را تغییر داد و بحران سوریه بهانه‌‌ای شد که دوباره به خاورمیانه برگردد. با تغییر جهت گیری آمریکا به سمت شرق آسیا زمینه فعالیت بیشتر روسیه در خاورمیانه فراهم گردید. در کنار روسیه، چین هم قدرتی در سطح بین المللی محسوب می‌شود و آمریکا و غرب نمی‌توانند این قدرت را مهار کنند یا آن را در نظر نگیرند. بسیاری از معادلات در سطح بین المللی بدون حضور فیزیکی و غیرفیزیکی چینی‌ها، قابل حل شدن نیستند.دولت شی جین پینگ رئیس جمهور چین دارای موشک‌های زمین به هوا، موشک‌های پرتاب‌شونده از روی زیردریایی و بمب‌افکن‌های پیشرفته است و این سلاح‌ها آماده مقابله با هر دشمن احتمالی از جمله آمریکا هستند. نیروهای نظامی پکن در خشکی، دریا و هوا و فضا توانایی رقابت با هر نیروی نظامی‌ای در جهان را دارند. از سال ۲۰۰۰ اقتصاد این کشور از کشورهایی چون ایتالیا، فرانسه، بریتانیا، آلمان و ژاپن پیشرفت بیشتری داشته و به دومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شده است. اکنون چین در تولید، قدرت برتر جهان به‌شمار می‌رود. از دیدگاه بسیاری از صاحب نظران، نظم نوین جهانی در حال شکل گیری توسط قدرت‌های نوظهور است و قدرت‌های نوظهور قطعا خواهان نوع جدیدی از حکمرانی جهانی هستند. توانایی هر یک از این قدرتها برای شکل دادن و رهبری نظم جهانی در قرن ۲۱ احتمالا در حال تغییر است.گرچه آمریکا هنوز قدرتمندترین کشور جهان به شمار می‌رود اما اقدامات دونالد ترامپ باعث شده است تا گمانه زنی‌های بسیاری در مورد پایان یافتن سلطه جهانی ایالات متحده آمریکا مطرح شود. اگر بتوان گفت که چنین چیزی اتفاق افتاده است، این تغییر بزرگ از زمان ترامپ آغاز نشده بلکه مربوط به ریاست جمهوری جورج بوش در سال‌های ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۳ میلادی است. بوش با اعلام پیروزی در جنگ سرد و وعده صلح داخلی از طریق کاهش هزینه‌های نظامی، به این استدلال کمک کرد که هژمونی جهانی آمریکا و ابرقدرت بودن انحصاری این کشور رو به پایان است.? برای دسترسی به فایل تمامی مطالب این پرونده، می توانید به لینک فایل سی و یکم آرمان شهر مراجعه کنید.