پروژه مک‌فارلین

ماجرای مک فارلین در جهت زمینه سازی برای برقراری رابطه با آمریکا و آماده کردن افکار عمومی مردم برای پذیرش این مسئله، آقای هاشمی رفسنجانی در فروردین ماه 1362 به امام خمینی پیشنهاد می دهد که شعار "مرگ بر آمریکا" و "مرگ بر شوروی" از رسانه های دولتی پخش نشود! آقای هاشمی سپس در یادداشت مورخ 16 فروردین 1362 خود مدعی می شود که امام با این پیشنهاد موافقت کرده است! 1اما عدم صحت این ادعای جناب هاشمی را از یادداشت مورخ 11 اسفند 1363 ایشان می توان فهمید. آنجا که در جلسه ای با حضور دکتر ولایتی می گوید: «نظر من این است که در صورت پیروزی در عملیات [علیه عراق]، امام دستور بدهند که شعار "مرگ بر آمریکا" و "مرگ بر شوروی"، از موضع قدرت حذف شود».2جناب هاشمی رفسنجانی فراموش کرده بود که سال قبل از آن مدعی شده بود که امام با این پیشنهاد موافقت کرده است ! البته امام خمینی نه در سال 62 و نه در سال 63 و نه هیچ سال دیگری، با پیشنهاد جناب رفسنجانی مبنی بر حذف شعار مرگ بر آمریکا، موافقت نکردند. هاشمی به انحای مختلف سعی می کرد تا به آمریکایی ها بفهماند که وی خواهان برقراری رابطه با آنان می باشد. در این راستا، یکی از اقدامات هاشمی ـ بنا بر مقاله مجله فارین پالیسی ـ ارسال نامه برای دریادار احمد مدنی در تابستان 63 و دعوت وی به همکاری بود. جالب است که توجه کنیم احمد مدنی پس از پیروزی انقلاب اسلامی و زمانی که وزیر دفاع کابینه مهندس بازرگان بود ، با سفارت آمریکا در تهران تماس گرفته و درخواست کمک کرده بود . در سال 1359 نیز پس از فرار از کشور، با سازمان سیا ارتباط برقرار کرد و تحت حمایت سازمان سیا قرار گرفت و شروع به فعالیت علیه جمهوری اسلامی ایران نمود. فصلنامه آمریکایی " فارین پالیسی " در شماره بهار 1987 ( 1366 ) طی مقاله ای به قلم شیرین هانتر، نوشت: «یکی از میانه رو های مهم، حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس است که در تابستان سال 1984 ( 1363 ) با نوشتن نامه ای به دریادار احمد مدنی ـ یکی از رهبران مخالف جلای وطن کرده که در پاریس به سر می برد ـ او را به همکاری با دولت دعوت کرد».3 در تیرماه 1363، گنشر وزیر خارجه وقت آلمان، به ایران سفر و با برخی از مقامات ایرانی دیدار و مذاکره می کند. وی در بازگشت به آلمان اعلام داشت آنچه که در اروپا در مورد ایران تصور می شود، با واقعیات موجود در ایران تفاوت زیادی دارد. سفر گنشر زمینه مذاکره پنهانی میان برخی مقامات ایرانی با آمریکا و نقش فعال ایران را در حل معضل گروگان گیری غربی ها در لبنان، شکل داد. 4وزیر امور خارجه ژاپن نیز در دیدار با طارق عزیز وزیر خارجه وقت عراق، به وی گفته بود: «در ایران دو گروه سرسخت و "میانه رو" با دو دیدگاه مختلف وجود دارد. دسته دوم که امیدوار است جنگ از راه های مسالمت آمیز پایان یابد، برای برقراری صلح، به ژاپن و کشورهای غربی نزدیک شده است و ژاپن فکر می کند تشویق گروه "میانه رو" در ایران می تواند به پایان یافتن جنگ منتهی شود.»5از اوایل سال 1364 تلاش های پنهان برای رابطه با آمریکا شدت می یابد. محسن رضایی در این مورد می گوید: «ایران در حقیقت علائمی را از آمریکا دریافت کرده بود که آنها می خواهند راهی را برای مذاکره با ایران باز کنند. این مسئله را محسن کنگرلو که در دفتر آقای میرحسین موسوی کار می کرد، به آقای هاشمی رفسنجانی گزارش داد و ایشان نیز وی را تشویق به ادامه کار کردند.»6این ارتباطات پشت پرده ادامه داشت تا پس از افشای ماجرای مک فارلین، ریگان رئیس جمهور آمریکا، در آبان 1365 اظهار می دارد: «اکنون 18 ماه است که طی یک ابتکار سیاسی محرمانه، ارتباط با ایران را در جریان کار خود قرار داده ایم.»7از این اظهارات ریگان مشخص می شود که از 18 ماه قبل از آن تاریخ، یعنی از اردیبهشت 1364، این ارتباط پنهانی آغاز شده بود. باید توجه داشت که هنری کیسینجر وزیر خارجه اسبق آمریکا، که به هواداری از صهیونیست ها شهرت دارد، برقراری این رابطه را به ریگان توصیه کرده بود. طبق نظر کیسینجر، در صورتی که یک جناح "میانه رو" و قدرتمند مایل به گفت و گو با آمریکا در میان رهبران ایران وجود نداشته باشد، هیچ گونه پیوند و مصالحه ای میان دو کشور برقرار نخواهد شد. بر پایه همین ملاحظه، آمریکایی ها مذاکرات محرمانه ای را از طریق یک میانجی در لندن آغاز کردند و امیدوار بودند با بهره برداری از اختلاف نظر میان جناح های سیاسی ایران، با ارائه امتیاز به "میانه روها" برای تحکیم موقعیت آنها تلاش نمایند.8در همین ایام، هاشمی رفسنجانی در تاریخ 30 خرداد 1364 به لیبی سفر می کند و تا دوم تیر 64 یعنی به مدت چهار روز ، در آنجا می ماند؛ سپس از آنجا به سوریه سفر می کند و پس از دو روز، در تاریخ چهارم تیر 64 به ایران باز می گردد. 9هاشمی به فاصله یک روز پس از بازگشت از سوریه، در ساعت 6 بعد از ظهر پنجم تیر 1364، از تهران به مقصد چین پرواز می کند. 10این عجله آقای هاشمی برای رفتن به سفر شرق آسیا، آن هم به فاصله یک روز پس از بازگشت از سفر شش روزه به لیبی و سوریه، چه علتی داشت؟ در سطور بعدی، علت این عجله ایشان مشخص خواهد شد. چند روز بعد، در تاریخ دهم تیر 64، هاشمی از کشور چین، به ژاپن می رود. 11در تاریخ 10 تیر 1364، رادیو ژاپن در ساعت ده و نیم صبح در اخبار به زبان انگلیسی، به طور خیلی خلاصه گزارش داد که هنری کیسینجر وزیر امور خارجه سابق آمریکا، جهت مذاکره با وزیر خارجه ژاپن، در این کشور به سر می برد. درباره سفر کیسینجر برخلاف معمول، خبرگزاری های غربی هیچ گونه سر و صدا و تبلیغاتی پیرامون هم زمان بودن سفر وی با سفر هیئت ایرانی نکردند... نکته ای که در سفر آقای هاشمی به چین و ژاپن برای خیلی ها غیر منتظره بود، مسئله روابط جمهوری اسلامی با آمریکا بود. هاشمی در تاریخ 8 تیر 64 در پاسخ سؤال خبرنگاری مبنی بر اینکه آیا آمریکا تا ابد شیطان بزرگ باقی خواهد ماند یا نه؟ گفت: " این به خود آمریکا مربوط است که تا ابد شیطان بزرگ باشد. ما نمی گوییم که می خواهیم تا ابد رابطه ما با آمریکا قطع باشد، ولی آمریکا باید پیش قدم شود ".آقای هاشمی همچنین در ژاپن در مصاحبه مطبوعاتی 12 تیر 64 خود، در پاسخ این سؤال که آیا شما در رابطه با آمریکا تجدید نظر خواهید کرد؟ گفت: «ما قرار نداشتیم با آمریکا قطع رابطه کنیم و حتی بعد از انقلاب هم اجازه دادیم آنها سفارت باز کنند... به نظر من آنها باید از گذشته توبه کنند و جبران کنند و این آمریکایی ها هستند که باید خودشان را اصلاح کنند». 12در ارتباط با سفر هم زمان کیسینجر و هاشمی به ژاپن، رادیوی وابسته به بختیار در تاریخ دوم مرداد 1364 به نقل از یک مقام مطلع اعلام کرد: «هاشمی رفسنجانی در سفر اخیر خود به ژاپن، با یک مقام آمریکایی دیدار و گفت و گو کرده و این دیدار به طور سرّی صورت گرفته است. هاشمی به این مقام آمریکایی تأکید کرده است که وی قدرتمند ترین مهره رژیم اسلامی است و چنانچه ایالات متحده آمریکا از وی حمایت کند، حاضر است به نحوی آبرومندانه به جنگ جمهوری اسلامی و عراق پایان دهد. هاشمی رفسنجانی به مقام آمریکایی اطمینان داده است که در صورت برخورداری از حمایت آمریکا، مذهبیون افراطی و چپ گرا را سرکوب خواهد کرد و به کلیه فعالیت های تروریستی رژیم اسلامی پایان خواهد بخشید. رفسنجانی در این ملاقات ـ که بیش از یک ساعت به طول انجامید ـ یادآور شد در صورتی که از غرب اطمینان حاصل کند، به تدریج نیروهای افراطی را از صحنه بیرون خواهد کرد و رابطه عادی با غرب و به ویژه آمریکا را مورد تجدید نظر قرار خواهد داد.»13شواهد نشان می دهد سفر به ژاپن، نه تنها پوششی برای پیشبرد دیپلماسی "تماس و مذاکره" میان ایران و آمریکا بوده، بلکه ظاهراً هدف نهایی رئیس مجلس از سفر به ژاپن و منظور اصلی وی از تعدیل مواضع خود نسبت به آمریکا نیز، بیش از آنکه بر رایزنی های منتج به تأمین نیازهای لجستیکی جنگ ناظر باشد، بر ایجاد مقبولیت و مشروعیت برای "سفر قریب الوقوع مک فارلین به ایران" متمرکز بوده است. 14هاشمی طی سخنانی در تاریخ 30 تیر 1364 سعی می کند تا صلح تحمیلی را برای جامعه توجیه و زمینه را برای پذیرش آن آماده کند. لذا وی اعلام می کند: «در هر کنگره و کنفرانسی که شرکت می کنیم، به ما می گویند صلح بکنید. از نظر سیاسی، چقدر می توان برای صلح نکردن مقاومت نمود؟ خریدهایی در آلمان و انگلیس داریم که در داخل به آن نیازمندیم. ولی نمی دهند تا صلح کنیم و همه کارها برای این است که ما از پیروزی مطلق چشم پوشی کنیم. اگر همه دنیا گفتند صلح و ما نکردیم، دشمن بمب اتم هم بیندازد، برای دنیا توجیه شده می باشد.»15حجت الاسلام علی فلاحیان ـ معاون وزیر اطلاعات در دولت موسوی ـ طی مصاحبه ای، تصریح می کند که ماجرای مک فارلین محصول "جلسات پشت پرده" میان مقامات آمریکایی و آن دسته از مسئولان ایرانی بوده که از مبارزه با استکبار بریده بودند، سیاست تنش زدایی را تعقیب می کردند، و همچنین تأمین منافع کشور را نیز در گرو مذاکره و برقراری رابطه با آمریکا، تلقی می کردند. 16هنری کیسینجر نیز طی تحلیلی که در روزنامه واشنگتن پست در اسفند 1364 منتشر شد، نوشت: «ایران یکپارچه که سیاست ملی معتدل را دنبال کند، با منافع غرب هماهنگی خواهد داشت. سیاست منزوی کردن ایران تا موقعی درست است که تهران توسط متعصب های توسعه طلب رهبری شود. اما اگر یک جوّ واقع گرایی بر تهران حکمفرما شود، آمریکا نباید دروازه ها را به روی تهران ببندد.»17مطلبی که کیسینجر اعلام می کند، در واقع تأیید همان دیپلماسی پنهانی بود که از طرف کاخ سفید آمریکا و جناب رفسنجانی دنبال می شد. عباس سلیمی نمین در تاریخ 4 آذر 1389 در مطلبی با عنوان "پنهان کاری هاشمی بدون هماهنگی با سران قوا در ماجرای مک فارلین" می نویسد: «در یک مسئله تردیدی نیست که آقای هاشمی رفسنجانی بدون هماهنگی با سایر سران قوا، مواضعی اتخاذ می کند که این امر موجب امیدواری سردمداران کاخ سفید برای نفوذ به داخل جبهه انقلاب می شود. گزارش سرّی کیسینجر به رئیس جمهور آمریکا در سال 1364، نشان می دهد که این کشور به صورت گسترده ای برای ایران بعد از امام، برنامه ریزی کرده بود و تماس با اطرافیان ریاست مجلس بر همین اساس صورت می گیرد».18فرد هالیدی ، استاد مدرسه عالی اقتصاد لندن نیز در همین رابطه گفته بود: «به نظر می رسد که یک جناح "میانه رو" در ایران وجود دارد که مایل به بهبود روابط با غرب است. از جمله افراد این جناح، آقای هاشمی رفسنجانی است.»19روزنامه ایندیپندنت نیز در همین زمان اشاره می کند که جناب رفسنجانی رهبر این جناح به اصطلاح "میانه رو" می باشد: «این ماجرا [ ماجرای مک فارلین ] سبب شده است که تفرقه عمیقی که در رژیم آیت الله خمینی وجود دارد، علنی شود. رفسنجانی به عنوان رهبر جناحی شناخته شده که آماده است با آمریکا به معامله بپردازد.»20هنگامی که هیئت مک فارلین در چهارم خرداد 65 به تهران می آید، امام خمینی اجازه نمی دهد تا هیچ یک از مقامات درجه یک کشور با او ملاقات کنند. اما آقای هاشمی به جای خود، معاون خویش ـ حسن روحانی ـ را به ملاقات آنان می فرستد. البته حسن روحانی در این جلسه خود را با نام مستعار معرفی می کند تا موضوع ملاقات وی با آمریکایی ها پنهان بماند. اما آمریکایی ها که وی را می شناخته اند، از این که بالاخره توانسته اند با یکی از افراد صاحب نفود در ایران ملاقات کنند، بسیار خوشحال بودند. در این رابطه مجله آمریکایی فارین پالیسی، نوشته بود: «در شرایطی که رابرت مک فارلین متعاقب ورود به تهران و مواجهه با ممانعت امام از ملاقات هیئت آمریکایی با سران نظام، از تحقق اهداف جاه طلبانه و پنهانی آمریکا مبنی بر توسعه روابط سیاسی جدید با "میانه روها"ی ایران ناامید شده بود، پیوستن حسن روحانی به میز مذاکرات، موجبات دلگرمی و امیدواری مجدد فرستاده ریگان را در رسیدن به اهداف وی فراهم آورد. سخنان رد و بدل شده در این مذاکرات، توسط کارمندان شورای امنیت ملی که از اعضای هیئت آمریکایی بودند، نوشته شده است. این متون در گزارش کمیسیون تاور منتشر شد که بعدها به تحقیق در مورد فروش تسلیحات پرداخت. این متون نشان می دهد که برخی از مسئولین ایران، نگران اطلاع یافتن عناصر تندرو در کشور از "جلسه با آمریکایی ها" بودند. هوارد تیچر، کارمند شورای امنیت ملی آمریکا، که شرح جلسه را نوشته بود، به فارین پالیسی گفت که [حسن] روحانی از نام مستعار استفاده می کرد تا از خود در صورت افشای جزئیات گفتگوها، حفاظت کند.»21مک فارلین نیز در گزارش خود در سال 1986 نوشت: « من معتقدم که به یک مقام ایرانی مهم دسترسی پیدا کرده ایم و این خوب است.22 ... در مسیر رسیدن به چیزی هستیم که می تواند دستاوردی حقیقتاً استراتژیک در برابر شوروی باشد.»22هدف اصلی آمریکایی ها از اعزام مک فارلین به ایران، برقراری رابطه با کسانی بود که احتمالاً بعد از امام خمینی، قدرت را در ایران به دست می گرفتند. خبرگزاری آلمان در تاریخ 14 اسفند 1365 گزارش داد که رونالد ریگان رئیس جمهور آمریکا، با اشاره به نتایج گزارش کمیسیون تاور و ماجرای مک فارلین، اظهار داشته: «من ابتکار اولیه مربوط به ایران را با هدف ایجاد رابطه با افرادی که ممکن بود پس از آیت الله خمینی رهبری را به دست گیرند، انجام دادم.»23پس از لو رفتن ماجرای مک فارلین در آبان 1365، آقای هاشمی رفسنجانی ادعا کرد که کل این ارتباطات با اطلاع امام خمینی بوده است. برخلاف ادعای آقای هاشمی، متأسفانه سیر تاریخی وقایع نشان می دهد که امام، هم زمان با ورود هیئت بلند پایه کاخ سفید به تهران، از ماجرا اطلاع یافته اند. هاشمی در سخنرانی خود ابتدا با تظاهر به اینکه خودش نیز در جریان سفر هیئت آمریکایی نبوده، می گوید: «وقتی که هواپیما وارد فرودگاه مهرآباد شد، به ما اطلاع دادند که این آقایانی که در فرودگاه از هواپیما پیاده شده اند، می گویند ما آمریکایی هستیم و برای مسئولان کشور ایران از آقای ریگان و مسئولان آمریکا پیام آورده ایم؛ که ما با رؤسای قوا تشکیل جلسه دادیم و گفتیم این آقایان را فعلاً در فرودگاه توقیف کنید تا ببینیم مسئله آنها چیست. آنها در فرودگاه معطل شدند تا ما توانستیم تصمیم بگیریم و خدمت امام مسئله را عرض کردیم و امام فرمودند که با آنها صحبت نشود و پیام آنها را نگیرید و "ببینید که آنها کی هستند و برای چه به ایران آمده اند".»24از این جمله امام که " ببینید که آنها کی هستند و برای چه به ایران آمده اند؟ " معلوم می شود که امام به هیچ وجه در جریان سفر هیئت آمریکایی نبوده و از ماجرای آنها اطلاعی نداشته است. محسن رضایی فرمانده وقت سپاه نیز می¬گوید که در ماجرای مک فارلین، آن جزئیاتی را که آقای هاشمی در جریان بودند، حضرت امام مطلع نبودند.25همچنین حجت الاسلام سید حمید روحانی، در مصاحبه ای در این مورد اظهار می دارد: «در قضیه مک‌فارلین، آنها چون اعتقاد داشتند که ما باید با آمریکا ارتباط داشته باشیم، سعی کردند که امام را دور بزنند و زمینه‌ای فراهم کردند که مک‌فارلین به تهران بیاید. آنها فکر می‌کردند که امام در مقابل عمل انجام‌شده قرار خواهد گرفت و تسلیم می‌شود و کوتاه می‌آید.»26 آقای هاشمی نه تنها امام خمینی را در جریان تماس های پشت پرده خود با آمریکایی ها قرار نداده بود، بلکه حتی دکتر ولایتی که در آن هنگام وزیر امور خارجه بود نیز در جریان این قضایا قرار نداشت. دکتر ابراهیم اسرافیلیان، نماینده سابق مجلس شورای اسلامی، طی مصاحبه ای در سال 1393 ، در مورد سؤال از وزیر خارجه در مورد ماجرای مک فارلین، می گوید: «ما آقای دکتر ولایتی را که وزیر امور خارجه بود، در کمیسیون خواستیم و پرسیدیم که داستان مک فارلین چیست؟ ایشان گفت: من خبر ندارم. یکی از نمایندگان گفت: شما به عنوان وزیر امور خارجه چطور خبر نداری؟ ایشان گفت: ما چهار وزیر خارجه داریم و من چهارمی هستم. یکی از نمایندگان گفت: آقای دکتر ولایتی! به عنوان چهارمین وزیر امور خارجه، از مذاکرات با مک فارلین چه خبری دارید؟ آقای ولایتی گفت: من صورت مذاکرات را از دکتر هادی [نجف آبادی] خواسته ام و او گفته به تو نمی دهم.»27مطلب فوق به خوبی گویای آن است که این دیپلماسی پنهان، توسط شخص خود هاشمی رفسنجانی ـ و حتی بدون اطلاع دولت وقت ـ هدایت می شده است. مک فارلین و همراهانش با پاسپورت ایرلندی و با اسامی مستعار به ایران آمده بودند. آقای هاشمی در سخنرانی آبان 65 خود تظاهر می کند که از این ماجرا خبر نداشته است. اما برخلاف ادعای آقای هاشمی، استفاده از هویت جعلی توسط هیئت آمریکایی، در قالب برنامه ای بود که از قبل هماهنگ شده و در دستور کار طرف غربی قرار داشته و خبر آن نیز پیشاپیش به اطلاع جناب هاشمی رسیده بود. هاشمی در یادداشت 17 اردیبهشت 1365 خود می نویسد: «آقای محسن کنگرلو تلفنی اطلاع داد که آمریکایی ها گفته اند روز 17 ماه می، نصف قطعات درخواستی هاگ را با هیئت به ظاهر آلمانی به ایران می آورند و پس از تنظیم برنامه آزادی گروگان ها در لبنان، بقیه را می آورند.»28عبارت فوق نشان می دهد که آقای هاشمی رفسنجانی از قبل اطلاع داشته است که هیئت آمریکایی قرار است با هویت مستعار به ایران سفر کنند. موضوع وقتی جالب تر می شود که بدانیم حتی پیشنهاد استفاده از پاسپورت ایرلندی، از سوی خود طرف ایرانی به آمریکایی ها ارائه شده بود! در این رابطه محسن کنگرلو، در تاریخ 15 اردیبهشت 1393 طی مصاحبه ای با روزنامه شرق، اذعان داشته که طرف ایرانی، نه تنها از موضوع جعل هویت هیئت آمریکایی مطلع بوده، بلکه حتی پیشنهاد استفاده از پاسپورت های ایرلندی نیز توسط مسئولان ایرانی به مقامات آمریکایی ارائه شده است. کنگرلو می گوید: «ما عمداً گفتیم که هیئت با پاسپورت ایرلندی بیایند. اگر با پاسپورت آمریکایی می آمدند، از همان مبدأ لو می رفتند.»29هاشمی طی مصاحبه ای در تیر ماه 1390 با مجله پنجره می گوید: «شخصی به نام قربانی‎فر بود که به ‎علت [دخالت در] کودتا از ایران فرار کرده بود و با آمریکایی‎‎ها سابقه دوستی داشت. این شخص گاهی برای ما از بازار سیاه سلاح تهیه می‎کرد و سود زیادی هم از این کار می‎برد. آقای [میرحسین] موسوی، مشاوری به‎نام کنگرلو داشت که آدم سالمی بود. این شخص در جریان خرید‎های قبلی اسلحه از بازار سیاه با قربانی‎فر آشنا شده بود. قربانی‎فر به او پیشنهاد داده بود که به‎جای خرید اسلحه به چند برابر قیمت از بازار سیاه، با خود آمریکایی‎‎ها وارد مذاکره بشویم.آمریکایی‎‎ها پیشنهاد داده بودند که به ما اسلحه بفروشند و در برابرش، ایران گروگان‎‎ها را آزاد کند... بعد از مدتی قربانی‎فر به آقای کنگرلو گفته بود که آمریکایی‎‎ها قصد دارند همه مسائل را با فرستادن هیأتی به ایران حل و فصل کنند و بعد از آن‎ هم هر مقدار سلاح که خواستید، به شما می‎فروشند. ما با آمدن هیأت آمریکایی به ایران موافقت کردیم. البته آنها به ما نگفته بودند که مک‎فارلین هم در میان هیأت هست. ابتدا تصور می‎کردیم که یک هیأت تجاری ـ نظامی به ایران می‎آید. ما با این حد از مذاکره موافقت کرده بودیم. مک‎فارلین هم گذرنامه تقلبی به‎عنوان شهروند ایرلندی گرفته بود و به ایران آمد. وقتی آنها به ایران آمدند، فقط مقدار کمی از قطعات یدکی را برایمان آورده بودند و نه بیشتر. در این مدت البته چند محموله به ما فروختند. مدتی به همین منوال گذشته بود و ما مقداری تجهیزات گرفته و چند نفر از گروگان‎‎ها را آزاد کرده بودیم.به هر حال وقتی هیأت آمریکایی از هواپیما پیاده شد و مک‎فارلین خودش را معرفی کرد و گفت: من رئیس سازمان امنیت ملی آمریکا هستم ، ما با این مسأله مواجه شدیم. مک‎فارلین می‎خواست با سران کشور، از جمله رئیس‎جمهوری یا نخست‎وزیر یا بنده مذاکره کند. اما امام اجازه ندادند و گفتند تعدادی کارشناس بفرستید تا با او مذاکره کنند. بدین‎ترتیب آقای [حسن] روحانی، دکتر هادی نجف‎آبادی و آقای [فریدون] مهدی‎نژاد را برای مذاکره فرستادیم. بعد از چند جلسه مذاکره، به نتیجه‎ای نرسیدند.»30در اظهارات فوق، باز هم آقای هاشمی برخلاف واقع تظاهر می کند که از قبل، از سفر مک فارلین و استفاده وی از پاسپورت جعلی، خبر نداشته است. نشریه نیویورک پست، طی مطلبی در سال 1394، از اهداف پشت پرده این ارتباطات خبر داده، می نویسد که هاشمی و روحانی، در دوره ریگان قصد داشتند تا پرونده انقلاب را در ایران ببندند یا به عبارت بهتر، فاتحه انقلاب را بخوانند ! در این گزارش آمده: «ترکیب هاشمی رفسنجانی و حسن روحانی، هسته اصلی حزبی را تشکیل می‌دهند که باراک اوباما امیدوار به پیروزی آن در انتخابات آتی ایران است. این دو نفر سابقه پوشیدن لباس میانه‌روها را دارند. در سال 86 - 1985 آنها حتی دولت ریگان را متقاعد ساختند که می‌توانند به بسته شدن فصل انقلاب در ایران کمک کرده و ایران را به سمت شرایط عادی هدایت کنند. هر دو نفر در مذاکرات محرمانه‌ای که به رسوایی‌های موسوم به ایران‌گیت [ماجرای مک فارلین] منتهی شد، نقش داشتند.»31 یعنی در واقع قرار بوده تا در پوشش ارتباطات تدریجی با آمریکایی‌ها، آثار انقلاب نیز به تدریج توسط هاشمی و روحانی مضمحل شود. در همین رابطه ، هفته نامه فرانسوی ژون آفریک در تاریخ چهارم فوریه 1987 (15 بهمن 1365) ، هدف اصلی سفر تیم آمریکایی مک فارلین به ایران را این گونه بیان می کند : « هدف اصلی اولیور نورث [مشاور رئیس جمهور آمریکا] ، عبارت بود از سرنگونی حکومت ایران . در این طرح که تا کنون فقط خطوط اصلی آن فاش شده ، پیش بینی شده بود که آمریکا برای نشان دادن حسن نیت خود در زمینه تلاش هایش جهت آزادی گروگان ها ، در مرحله اول تعدادی سلاح تحویل دهد ... مرحله نهایی عبارت بود از برکناری اجباری [امام] خمینی .»32 یعنی جناب هاشمی و روحانی در پازلی بازی می کردند که قرار بود نهایت آن به برکناری امام خمینی ختم شود . به زعم آمریکایی ها، بیماری امام و آینده رهبری ایران، فرصت مناسبی بود تا با ارزیابی جناح های مختلف درون انقلاب، به میانه رو ترین آنها نزدیک شده، آن گاه بتوانند بر روند حرکت انقلاب اسلامی تأثیر بگذارند. اینکه آمریکایی ها اصرار دارند به بهانه تأمین نیازهای تسلیحاتی ایران، هیئت بلند پایه ای را به تهران گسیل دارند، نمی تواند هیچ گونه ارتباطی با مسئله ی گروگان هایشان در لبنان داشته باشد. 33در شهریور ماه 65، علی هاشمی ـ برادر زاده آقای هاشمی ـ سفر محرمانه ای به بلژیک می کند و با برخی عناصر آمریکایی ملاقات می کند. وی در این مورد می گوید: «من به همراه تعدادی از دوستان در شهریور 1365 سفری به بلژیک داشتم. در آنجا تماسی با من گرفته شد و گفتند که ما می خواهیم مسائلی را با شما در میان بگذاریم تا به گوش آقای هاشمی رفسنجانی برسد... وقتی ملاقات انجام شد، مشخص شد کسانی هستند که با شورای امنیت ملی آمریکا کار می کنند. یکی از آنها فردی به نام (آلبرت) حکیم بود... یکی دیگر از آنها فردی به نام ریچارد سکورد بود که قبلاً معاون وزیر دفاع آمریکا بوده... جلسه ما در هتلی در بلژیک برگزار شد... من وقتی از سفر برگشتم، شرح آن دیدار را در چندین صفحه نوشتم و خدمت آقای هاشمی رفسنجانی رسیدم و ماجرا را هم کاملاً توضیح دادم.»34بنا بر اظهار دیوید کریست، نویسنده کتاب جنگ گرگ و میش، علی هاشمی برادرزاده اکبر هاشمی، در تاریخ 28 شهریور 1365 به همراه فریدون وردی نژاد به واشنگتن رفت. وی با اولیور نورث، یکی از مقامات آمریکایی، و جورج کیو از افسران ارشد سازمان سیا، ملاقات کرد. این سفر دو روز به طول انجامید. علی هاشمی گفت که ایران خواهان همکاری استراتژیک با آمریکا است و پیشنهاد تشکیل یک کمیته مشترک برای حل و فصل اختلافات دو کشور را داد. به پیشنهاد وی این کمیته، سازوکار مبادلات تجاری میان دو کشور را تعریف می کرد و شش ماه بعد هم دو کشور می توانستند نمایندگی های دیپلماتیک شان را در دو کشور برپا کنند. علی هاشمی رابطه ی دوستانه و نزدیکی با جورج کیو برقرار کرده بود. در روز اول، علی هاشمی از جورج کیو می پرسد آیا آمریکایی ها می توانند کمکی به برقراری آتش بس با عراق بکنند؟ وی سپس می گوید که ایران می خواهد یک حمله ی نهایی ( سرنوشت ساز ) بکند و بصره را بگیرد. جورج کیو از او می پرسد خب اگر بصره را بگیرید، می خواهید چه کار کنید؟ علی هاشمی پاسخ می دهد: معلوم است، استقلال حکومت شیعه ی عراق را اعلام می کنیم، پایتخت آن هم بصره. همان گونه که ملاحظه گردید، طیف سازشکار مذکور در پشت پرده مشغول مذاکره با مقامات آمریکایی برای برقراری روابط سیاسی دو کشور بود؛ یعنی کاری که امام خمینی به شدت با آن مخالف بود. نکته قابل توجه دیگر در سفر فوق آن است که علی هاشمی پیشاپیش و شاید هم ناخواسته، عملیات کربلای 4 را در جریان این دیدار لو می دهد.35 آقای هاشمی در صفحه 481 کتاب اوج دفاع، در مورد قضایای اسفند 65 روشن می سازد که به بهانه تعمیر موشک های فونیکس، با همان تیمی که علی هاشمی با آنها مذاکره داشته، مذاکرات را ادامه می دهند. وی می گوید: «آقای مهدی نژاد آمد. توضیح مذاکراتش را با آلبرت حکیم در ترکیه، در خصوص همکاری برای تعمیر اسلحه های آمریکایی و پیشنهادهای او در جهت ایجاد محیط بهتر در آمریکا در ارتباط با انقلاب اسلامی گفت. قرار شد با دکتر [حسن] روحانی مذاکره را ادامه دهند.»36همان گونه که از موارد فوق مشخص است، علی رغم آنکه امام خمینی هرگونه تماس سیاسی با مقامات آمریکایی را منع کرده بود، اما آقای هاشمی ارتباطاتش با مقامات آمریکایی را در پشت پرده همچنان ادامه می داد. آقای هاشمی که تا اواخر سال 65 نتوانسته بود به هدف مورد نظر خود ـ یعنی برقراری رابطه با آمریکا ـ دست پیدا کند، از اوایل سال 66 مجدداً تلاش های خود را پی می گیرد. وی در چهارم فروردین سال 66 نیز نامه ای به امام خمینی می نویسد و از امام مصرانه می خواهد که مجوز مذاکره با شیطان بزرگ را به وی بدهد. وی می نویسد: «آمریکا قدرت برتر دنیاست. مگر اروپا با آمریکا، چین با آمریکا و روسیه با آمریکا، چه تفاوتی از دید ما دارند؟ اگر با آنها مذاکره داریم، چرا با آمریکا مذاکره نکنیم؟ »37عبارات فوق نشان می دهد که یا ایشان از طراحی دهها توطئه توسط دولت آمریکا، برای براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران، از ابتدای پیروزی انقلاب تا آن موقع بی اطلاع بوده ـ که البته این احتمال نزدیک به صفر می باشد ـ و یا این که از نظر ایشان، طراحی انواع توطئه های براندازی توسط دولت آمریکا، منافاتی با مذاکره و برقراری رابطه ندارد! هاشمی در مورخه 31 فروردین 1366 نیز در یک مصاحبه رادیو و تلویزیونی اظهار می دارد: «در مورد آمریکا، ما فکر نمی کنیم تا قیامت باید روابط مان با این کشور قطع باشد. ما اگر مطمئن شویم که آمریکا قصد شیطنت ندارد، حاضریم روابط برقرار کنیم. آزادی اموال ایران در آمریکا، یک اقدام حسن نیت تلقی خواهد شد.»38اما در مرداد ماه 1366، رژیم دست نشانده عربستان سعودی، با حمایت آمریکا دست به کشتار حجاج ایرانی در مراسم برائت از مشرکین در مکه می زند. بالگردهای آمریکایی نیز در تاریخ 30 شهریور 66 با شلیک موشک، یک کشتی تجاری ایرانی را در خلیج فارس غرق می کنند. علی رغم این شرارت ها و خباثت های آمریکایی ها، جناب هاشمی رفسنجانی در جلسه 12 مهر 1366 سران قوا، بحث مذاکره با آمریکا را دوباره مطرح می کند! وی در این زمینه می نویسد: «در جلسه سران قوا، بحث دیگری مطرح شد که مذاکره را به جز با اسرائیل، ممنوع نکنیم و آماده مذاکره حتی با آمریکا باشیم. قرار شد این بحث را با امام مطرح کنیم.»39به راستی، آیا جناب هاشمی رفسنجانی در مصاحبه 31 فروردین 66، مسئله آزادی اموال ایران را به عنوان یکی از اقداماتی که می تواند حسن نیت آمریکا را نشان دهد، مطرح نکرده بود؟ آیا طی این چند ماه، آمریکا این حسن نیت را از خودش نشان داده بود؟! یا بر عکس، به جای نشان دادن حسن نیت، از کشتار حجاج ایرانی حمایت کرد و به کشتی تجاری ایران حمله کرد؟! پس ایشان بر چه مبنایی خواستار مذاکره با آمریکا شده بود؟ متأسفانه آقای هاشمی رفسنجانی علی رغم مخالفت های مستمر امام خمینی با این قبیل اقدامات ایشان، همچنان دست از تلاش های پنهان خود برای برقراری رابطه با "شیطان بزرگ و ام الفساد قرن" برنمی داشت. در همین رابطه جورج شولتز، وزیر امور خارجه وقت آمریکا ، در تاریخ 15 تیر 1367 اظهار می دارد: «ایران در سال گذشته چند بار به طور غیر مستقیم با آمریکا تماس گرفته و مقام های بلند پایه ایران، این تماس ها را در زمان های گوناگون و از طریق کانال های مختلف برقرار کرده اند.»40به راستی این مقام های بلند پایه، که در سال 66 چند بار با آمریکا تماس گرفته بودند، آیا جز جناب هاشمی رفسنجانی، کس دیگری هم بوده است؟!پی نوشت ها: 1. اکبر هاشمی رفسنجانی. " آرامش و چالش؛ کارنامه و خاطرات سال 1362". به اهتمام مهدی هاشمی. تهران: دفتر نشر معارف انقلاب، 1381. ص 242. محمد قوچانی. " ناگفته هایی از امام؛ بازخوانی روزنوشت های هاشمی در سال 1363 ". هفته نامه شهروند امروز. 4 شهریور 1386. ص 483. محمد حسین جمشیدی. محمود یزدان فام. " آخرین تلاش ها در جنوب ". تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 1381. ص 372 4. روند پایان جنگ. ص 1815. آرامش و چالش. ص 2636. جنگ به روایت فرمانده. ص 1707. محمد درودیان. " آغاز تا پایان: بررسی وقایع سیاسی – نظامی جنگ از زمینه سازی تهاجم عراق تا آتش بس ". تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 1379. ص 1628. همان. ص 1629. اکبر هاشمی رفسنجانی. " امید و دلواپسی ". ص 133 الی 15010. همان. ص 15311. همان. ص 16512. الهام سلمانی. " شون دولین در مهرآباد ". ضمیمه تحلیلی اقتصاد سیاسی ماهنامه بررسی های اقتصادی. زمستان 1394. ص 217. به نقل از توسعه روابط با قدرت های آسیایی. ص 33813. شون دولین در مهرآباد. ص 218. به نقل از واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه. سوم مرداد 1364. ص 1014. همان. ص 21815. صراحت نامه. ص 397. به نقل از حسن دری. عملیات والفجر 8. ص 14816. شون دولین در مهرآباد. ص 219. به نقل از شنود اشباح. ص 92417. همان. ص 225. به نقل از محمد درودیان. آغاز تا پایان. ص 11618. امیر عباس تقی پور. امیر لعلی. آرش محبی. " صراحت نامه ". تهران: سیمای شرق، 1391. ص 33819. مهدی انصاری و دیگران. " ماجرای مک فارلین ". ص 63520. همان. ص 63521. صراحت نامه. ص 226 – 22722. همان. ص 22923. همان. ص 274. به نقل از آخرین تلاش ها در جنوب. ص 21024. روزها و روزگاران سخت: جنگ ایران و عراق به روایت فرماندهی عالی جنگ ص 295. به نقل از روزنامه کیهان. 14 آبان 136525. مرتضی صفار هرندی. "رازهای دهه شصت". ص 28726. خبرگزاری فارس. 22 خرداد 1395عباس سلیمی نمین نیز در این مورد می گوید: «به اعتقاد من آقای هاشمی تمایل داشت رهبری را در یک موضع انجام شده قرار دهد و ناخواسته، ایران مک فارلین را پذیرا شود».سایت مشرق. دوم آذر 1395 27. صراحت نامه. ص 35328. همان. ص 29729. همان. ص 29730. سایت تاریخ ایرانی. 27 تیر 139031. سایت مشرق. سوم اسفند 139432. فاطمه نظری . "نگاه ایرانی به ماجرای ایران گیت ". ویژه نامه میوه ممنوعه . ضمیمه هفته نامه 9 دی . 9 مهر 1390 . ص 4833. دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران. " نقدی بر کتاب اوج دفاع ". فصلنامه 15 خرداد. پاییز 1388. ص 24434. همان. ص 26035. سایت نسیم آنلاین. سوم بهمن 1394. و نیز هفته نامه 9 دی. 26 دی 1394 عباس سلیمی نمین، مدیر دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران در این مورد می گوید: «وقتی امام(ره) مطلع می‌شوند که علی هاشمی با آمریکا ارتباط دارد، از طریق احمد آقا از آقای هاشمی در این باره سوال می‌کنند. متاسفانه این یکی از مواردی است که آقای هاشمی مطلب خلاف به امام(ره) منتقل می‌کند و می‌گوید: خیر! چنین چیزی نیست». سایت مشرق. دوم آذر 1395 36. نقدی بر کتاب اوج دفاع. ص 27037. روزنامه ایران. 16 فروردین 139138. اکبر هاشمی رفسنجانی. دفاع و سیاست. ص 7339. دفاع و سیاست. ص 30140. محمد درودیان. پایان جنگ . ص 104 منبع: ماهنامه تخصصی گرای انقلاب