در راه آزادی

جامعه آزاد چیست و آزاد بودن دقیقا به چه معناست؟آزادی معمولا به دو بخش مثبت و منفی تقسیم می‌شود. آزادی منفی یعنی آزاد بودن از هر محدودیت بیرونی و اجبار دیگران. آزادی مثبت اما توانایی و امکان استفاده از آزادی و اراده برای انجام کاری که می‌خواهیم است.شخصی را تصور کنید که می‌خواهد برای رفع گرسنگی به رستورانی برود. اگر او در بین راه مورد آدم‌ربایی قرار گرفته و در جایی زندانی شود، این یعنی تجاوز به آزادی منفی او. اما اگر شخص مورد نظر برای خرید غذا پول کافی نداشته باشد این یعنی نقض آزادی مثبت؛ در این وضعیت هرچند کسی آزادی منفی شخص را محدود نمی‌کند، اما نداشتن پول یعنی نداشتن آزادی برای تهیه غذا.حال بنظر می‌آید وظیفه اصلی دولت حفاظت از آزادی منفی شهروندانش باشد، اینکه ما نمی‌خواهیم در جامعه‌ای زندگی کنیم که در آن اشخاص قادر باشند دیگران را ربوده و زندانی کنند، پس انتظار داریم دولت دست به اقداماتی برای جلوگیری از چنین رفتارهایی بزند، اما انجام اینکار نیازمند مجازات مجرمین به روش‌هایی مانند جریمه و زندان است. ولی این یعنی برای دفاع از آزادی منفی شهروندان، دولت باید قدرت داشته باشد آزادی منفی شهروندان را نقض کند!به عقیده بعضی فلاسفه آزادی منفی باید بصورت فضای شخصی هر فرد تعریف شود، محیطی که در آن آزاد باشد برای خودش تصمیم‌گیری کند، آزاد از هرگونه قدرت بیرونی و دولت. اما این فضای شخصی باید مطابق "اصل آسیب" باشد، یعنی آزادی منفی یک شخص فقط باید زمانی مورد تعرض قرار بگیرد که او باعث آسیب به شخص دیگر شده، و اجرای این اصل نیازمند یک منبع اقتدار مثل دولت است.اما مشکل اینجاست که اصل آسیب مفهومی بسیار ذهنی است. چه چیزی دقیقا مصداق آسیب بوده و چه موقع دولت باید مداخله کند؟ هیچ توافق عمومی در مورد آسیب وجود ندارد. اگر من نظرم را در موردی بیان کنم و دیگری بگوید که این بیان موجب آسیب به او شده آیا باید مجازات شوم؟ آیا فروش سیگار به بزرگسالان باعث تعرض به اصل آسیب می‌شود؟ آیا دولت باید بتواند مانع بیزینس شرکت‌های تولید سیگار گردد؟ آیا دولت باید بتواند فروش فست فود را ممنوع کند؟ به غیر از بعضی مثال‌های واضح، توافق در مورد اصل آسیب بسیار مشکل است.از طرف دیگر آزادی مثبت یعنی آزادی دنبال کردن خواسته‌های خود؛ سیاستمداران و فلاسفه معمولا به افزایش گسترده آزادی مثبت به عنوان هدفی اجتماعی علاقمند هستند. ما در جوامع شاهد نابرابری، نژادپرستی، جنسیت‌زدگی، همجنس‌هراسی، و بسیاری منابع دیگر تعصب هستیم که مانع آزادی مثبت بسیاری از مردم می‌شوند. مثلا ممکن است شخصی به دلیل جنسیت و نژادش نتواند شغلی را که می‌خواهد بدست آورد. بنابراین این ایده وجود دارد که با گسترش آزادی مثبت به همه شانس بهتری برای تحقق بخشیدن به زندگی خودشان بدهیم.اما سوالی که باید بپرسیم اینکه آیا برای بهبود آزادی مثبت، دولت مجاز است که آزادی منفی شهروندان را محدود کند؟ می‌توان به موقعیت‌هایی فکر کرد که چنین کاری قابل توجیه باشد؛ مثلا ما نمی‌خواهیم که شهروندان جامعه از گرسنگی تلف شوند، بنابراین گرفتن پول از ثروتمندان به عنوان مالیات برای کمک به فقرا را مجاز می‌دانیم. این یعنی گرفتن پول یک شخص برخلاف میل او قابل توجیه است، اما برای نجات اشخاصی که ممکن است از گرسنگی تلف شوند.از طرفی این یعنی اعتراف به اینکه آزادی منفی نباید وظیفه اصلی دولت باشد و می‌توان آن را قربانی آزادی مثبت کرد. پس شاید وظیفه دولت این است که برای رسیدن به تعادلی بین آزادی مثبت و منفی تلاش کند. اما آیا این بدین معنی نیست که برای رسیدن به آزادی مثبت دولت مجاز به شکنجه و قتل افراد باشد؟یک راه حل این است که بگوییم بعضی انواع آزادی منفی در هیچ حالتی نباید مورد تعرض واقع شوند، آنهایی که معمولا تحت عنوان "حقوق بشر" تعریف می‌گردند، مثل آزادی از قتل، شکنجه، و زندانی شدن بطور غیرقانونی؛ گسترش آزادی منفی نباید هرگز از مسیر تعرض به حقوق بشر بگذرد، ولی خارج از آن می‌توان نقض آزادی منفی برای گسترش آزادی مثبت را قابل توجیه دانست.اما سوال بعدی اینکه آیا تعرض به حقوق بشر برای حفاظت از آزادی منفی افراد مجاز است؟ اگر شخصی اقدام به بمب‌گذاری در مکانی نامعلوم کند، آیا دولت مجاز است برای نجات جان سایر انسان‌ها اقدام به شکنجه شخص بمب‌گذار برای گرفتن اطلاعات نماید؟اما اگر ما مجاز باشیم گاهی نقض حقوق بشر را قابل توجیه بدانیم، دیگر وجود آنها موضوعیتی ندارد. تنها راهی که می‌توانیم حقوق بشر داشته باشیم این است که هرگز و تحت هیچ شرایطی نقض نشوند. اما اگر شخصی حقوق بشری اشخاص دیگر را نقض کند، آیا این به معنی از دست دادن حقوق خودش نیست؟ نمیتوان به سادگی با چنین گزاره‌ای موافقت کرد. بنظر می‌آید که به بن بست رسیده ایم!منبع: https://bit.ly/35Iny4v