راز شگفت پرورش یک کودک خوش‌رفتار

راه داشتن نظم و انضباط ساده است: انتظارات خود را به طور واضح برای نحوه رفتار کودکتان به او بیان کنید. حال این وظیفه اوست که بتواند اعمال خود را کنترل کند.رابین وسترنPhoto: Thyer Allyson Gowdyدوستم امیلی سه کودک بسیار خوش‌رفتار دارد. زمانی که از آنها خواسته می‌شود اسباب‌بازی‌های خود را جمع می‌کنند، هنگام خواب بدون شلوغ‌کاری به رختخواب می‌روند و حتی اختلاف و مشاجرات بین خود را حل و فصل می‌کنند. درواقع با چشمان خودم دیدم که پسر سه ساله‌اش با آرامش کامل از دوستش خواست که کامیونی که به زور از دستش کشیده بود را پس دهد.امیلی اعتراف می‌کند که فرزندان او نیز لحظه‌های بدقلق دارند به هر حال آنها کودک هستند، ولی معمولا چالش‌ها کمتر و با فاصله زمانی زیاد رخ می‌دهند. به این امید که توصیه‌ای خردمندانه برایم داشته باشد از او پرسیدم: « رازت چیه؟ تهدید به تنبیه؟ تشویق با بیسکوییت؟ یا بردنشان به بیرون؟» امیلی سرش را به علامت نه تکان داد و گفت: «هیچ‌کدام. تنها کاری که کرده‌ام این است که از ابتدا به‌طور واضح برایشان مشخص کرده‌ام که چه انتظاراتی از آنها دارم و یک نگاه سریع و معنادار کافیست تا خودشان را جمع و جور کنند.»ممکن است این موضوع رویایی به نظر برسد ولی کارشناسان معتقدند ایده امیلی در مورد مشخص کردن انتظارات از کودکان کاملا درست است. دکتر شارون ک.هال نویسنده کتاب "پرورش کودکان در قرن۲۱" می‌گوید: «وقتی انتظارات خود را از زمانی که کودکتان نوپا است برای او واضح و روشن می‌کنید، کودک این انتظارات را به ذهن خود سپرده و به مرور زمان از خودش توقع انجام آنها را دارد.» به عبارت دیگر، از آنجا که کودکان به طور طبیعی تمایل دارند که والدین خود را راضی نگه دارند، سعی می‌کنند آنگونه که از آنها آموخته‌اند رفتار کنند. درواقع کارشناسان می‌گویند کودکان در سن ۱۸ ماهگی توانایی همدلی دارند و جوابگوی انتظارات والدین خود هستند.حتی خبر بهتر: یاد دادن نظم و انضباط به کودکان خردسال آنقدر که به نظر می‌رسد ترسناک نیست. دکتر رابرت بروکس نویسنده کتاب "پرورش کودک منظم" می‌گوید:« اگر شما در محدوده سنی ۲ سالگی بر ضروریات تمرکز کنید، کودک شما سریع‌تر یاد می‌گیرد، کمتر مقاومت می‌کند و در نهایت بهتر رفتار می‌کند.» این چهار مورد به شما کمک می‌کند فرزندی تربیت کنید که می‌تواند رفتار خود را کنترل کند:۱- قوانین محکم و ثابت وضع کنید و انتظار رعایت کردن داشته باشید.کودکانی که باور دارند می‌توانند هر کاری دلشان بخواهد انجام دهند و هر چیزی که بخواهند را به‌دست آورند، همان‌هایی هستند که وقتی درخواستشان رد می‌شود رفتارشان غر زدن و قهر کردن است. هال رانکل مشاور خانواده می‌گوید: «کودکانی که می‌دانند مرزهای تعریف شده‌ای وجود دارند، یاد می‌گیرند که چگونه خود را کنترل کرده و به محدودیت‌ها احترام گذارند.»به آنها بگویید چرا: لازم نیست به کودکان خود توضیح مفصلی بدهید که چرا انتظار رفتارهای خاصی از آنها دارید. ولی اگر کودک شما درک کند که دلایل ساده‌ای برای قوانین خود دارید، تشخیص می‌دهد که آنها بی‌دلیل و بیهوده نیستند و بهتر قانع می‌شود. برای مثال به او بگویید: «باید ساعت ۸ بخوابی چون بدن تو برای اینکه قوی و سلامت بماند به خواب زیادی نیاز دارد.» یا «باید اسباب‌بازی‌هایت را در جای خودشان بگذاری که دفعه بعد به‌راحتی بتوانی پیدایشان کنی.»فراوان تحسین کنید: دکتر لاری ج.کوینیگ نویسنده "کتاب انضباط هوشمند" می‌گوید: «اگر تختخواب خود را مرتب کرد، در چیدن میز کمک کرد و یا به خواهرش اجازه داد با وسایلش بازی کند، با تحسین و تجلیل از همین موفقیت‌های کوچک پیروی از قوانین را مستحکم کنید.» مثلا بگویید «خیلی عالی است که قانون مرتب کردن تخت یادت بود. بهت افتخار می‌کنم که مثل یک پسر/دختر بزرگ رفتار می‌کنی.» یا «وقتی که از من مداد شمعی خواستی خیلی مودب بودی که گفتی "لطفا"، آفرین.»خودتان قوانین را رعایت کنید: جودی آرنال نویسنده کتاب "انضباط بدون سختی" می‌گوید: «آویزان کردن کت در کمد هنگام ورود به خانه، گذاشتن ظرف کثیف خود در سینک، داد نزدن هنگام عصبانیت و ... انجام دادن این کارها به کودک نشان می‌دهد که اگر آنها قوانینی برای اجرا دارند، شما هم دارید.» زمانی که کودکان می‌بینند شما خوب رفتار می‌کنید، می‌خواهند همانند شما باشند.وجدان را بیدار کنید: اگر کودک خردسال شما از رعایت نکردن قوانین احساس بدی دارد، سعی نکنید ناراحتی او را کم کنید. برای یادگیری تشخیص خوبی از بدی، داشتن کمی احساس گناه ضروری است. دکتر هال پیشنهاد می‌دهد: «از این موقعیت به عنوان فرصت تدریس استفاده کنید. بگویید: "می‌دانم احساس بدی داری، همه ما گاهی اشتباه می‌کنیم ولی سعی می‌کنیم که یاد بگیریم دفعه بعد چطور رفتار کنیم."»۲-مهارت‌های حل مسئله را پرورش دهید: یکی از دلایل اصلی رفتار بد کودکان این است که احساس ناامیدی و عدم قدرت دارند. دکتر بروکس می‌گوید: «وقتی ابزار مورد نیاز برای حل مسائل را به کودکان می‌دهید، رفتار بهتری خواهند داشت زیرا برای مراقبت از خود تجهیز شده‌اند و هرگاه با چالشی روبرو شوند با جیغ و داد به سمت شما نمی‌آیند.»اجازه دهید کودکان تصمیم بگیرند: به محض اینکه کودکان به سن فهم و درک رسیدند به آنها فرصت انتخاب و تصمیم‌گیری دهید. مثلا بپرسید: «می‌خواهی لباس المو را بپوشی یا یک لباس خواب دیگر؟» «کدام آبمیوه را به مدرسه می‌بری آب پرتقال یا آب سیب؟» زمانی که کودک توانست تصمیم‌های کوچک را مدیریت کند اندکی برای او کار را پیچیده‌تر کنید. برای مثال اگر فرزندتان با خواهرش دعوا می‌کند به جای فریاد زدن و گفتن «نکن» و یا تنبیه کردن او دکتر بروکس پیشنهاد می‌دهد از او بپرسید: «چگونه می‌توانی متفاوت رفتار کنی؟» ممکن است از راه‌حلی که ارائه می‌کند غافل‌گیر شوید.نگرش «سعی کنید، دوباره سعی کنید» را ایجاد کنید: دکتر دانا م. جنت نویسنده کتاب "اجازه دهید کودکتان کار درست را در خانه و مدرسه انجام دهد" می‌گوید: «مطمئنا اگر شما کارهای فرزندتان را انجام دهید خیلی سریعتر خواهد بود ولی مهم است که به کودکان پیش‌دبستانی اجازه دهید که بدون دخالت شما انجام کارها را تمرین کنند و موفق شوند، چه آن کار پوشیدن کفش باشد و چه جمع کردن اسباب‌بازی و یا جدا کردن جوراب‌هایش از لباس‌های شسته شده.»کودکان را مجبور به فکر کردن کنید: کودک خود را برای یافتن پاسخ‌ها به چالش بکشید و این‌گونه مهارت‌های شناختی او را گسترش دهید. برای مثال وقتی کودکتان در مورد چگونگی انجام کاری سوال می‌کند، با این سوال به او جواب دهید که: «خودت فکر می‌کنی باید چه کاری انجام دهی؟» چنین واکنشی به او اعتماد به نفس می‌دهد که بتواند برای مسائل راه‌حل پیدا کند.۳- به کودکان در تمرین صبر کمک کنید:هیچ‌کس دوست ندارد منتظر بماند، خصوصا کودکان خردسال. دکتر مایکل اوزیت می‌گوید: «از نظر رشدی و عصبی انتظار کشیدن برای کودکان سخت است چرا که آنها در ابتدا با برآورده شدن فوری نیازهایشان زنده می‌مانند.» به همین دلیل برای والدین بسیار اهمیت دارد که از زمانی که کودک نوپاست به او صبر کردن را آموزش دهند. شما می‌خواهید فرزندتان زمانی که احساس بی‌طاقتی دارد -که اغلب ناخوشایند است- تحمل خود را افزایش دهد، تا زمانی که در آینده با چنین موقعیتی مواجه شد بدرفتاری و یا بی‌فکری از او سر نزند.مجبورشان کنید منتظر بمانند: زمانی که کودک خواسته‌ای از شما دارد به سرعت خواسته‌اش را برآورده نکنید. دکتر اوزیت می‌گوید:‌ «اجازه دهید فرزندتان احساس ناخوشایند انتظار را درک کند زیرا این یک عامل عالی برای تغییر است.» برای مثال با ندادن سریع آبمیوه به کودک در واقع به او کمک می‌کنید که بی‌صبری خود را مدیریت کند.به آنها بگویید چه احساسی دارند: کودکان نوپا قادر به بیان ناامیدی خود از انتظار کشیدن نیستند ولی شما می‌توانید احساسات آنها را برایشان اسم‌گذاری کرده و برای صبر کردنشان تحسینشان کنید. اگر کودک شما برای نوبتش باید صبر کند می‌توانید به او بگویید:‌ «می‌دانم که اینجا ایستادن برایت سخت است ولی کار فوق‌العاده‌ای می‌کنی که داری صبر می‌کنی و این خیلی عالی است.» دکتر بروکس می‌گوید: «هنگامی که کشمکش کودک خود با چیزی را اعتبار می‌دهید او تلاش بیشتری خواهد کرد.»در فعالیت‌هایی که صبر را تقویت می‌کند شرکت کنید: کودک خود را تشویق به انجام کارهایی کنید که نتیجه فوری ندارند، مثل درست کردن پازل، ساختن ساختمان با لگو و یا کاشتن بذر یک گیاه و تماشای رشد آن به مرور زمان. دکتر اوزیت پیشنهاد می‌دهد: «مطمئن شوید کودک تنها با وسایل با تکنولوژی روز که به لمس یک دکمه به نتیجه فوری می‌رسند، بازی نکنند.»۴- بر همدلی تاکید کنید:چند بار مجبور شدید داور دعوای کودکتان با دوستش یا خواهرش برای تصاحب اسباب‌بازی باشید؟ دکتر استیون ای. کورتیس نویسنده کتاب "درک رفتار گیج‌کننده فرزندتان" می‌گوید:‌ «کودکان با این باور که دنیا دور آنها می‌چرخد، به دنیا آمده‌اند. بنابراین هرچه زودتر به آنها کمک کنید که بفهمند هر انسانی عواطف و احساساتی دارد، کمتر احتمال دارد جوری رفتار کنند که باعث اذیت و آزار دیگران شوند.از رفتارهای مهربانانه کودکتان تجلیل کنید: لیزا آرون روانپزشک کودک می‌گوید:‌ «به طور کلی بهتر است فرصت‌های طبیعی برای آموزش همدلی به کودک پیدا کنید. زمانی که کودک شما به شخصی احترام می‌گذارد باید این تمایل به احترام گذاشتن را با گفتن جمله‌ای تقویت کنید. برای مثال اگر دیدید فرزندتان عروسک خود را با پتو می‌پوشاند، به او بگویید چقدر مهربانی که می‌خواهی عروسکت گرم باشد، حتما خیلی سردش شده بود.» بپرسید، نگویید: شما نمی‌توانید همدلی را به یک کودک نوپا توضیح دهید، اما می‌توانید او را وادار کنید به احساسات دیگران فکر کند. دکتر کورتیس می‌گوید:‌ « کودک در این سن درکی از سخنرانی شما ندارد ولی اگر برای او سوالی مطرح کنید، می‌توانید سطح آگاهی‌اش را بالا ببرید.» برای مثال اگر فرزندتان اجازه نمیدهد دوستش با وسایل او بازی کند از او بپرسید: «فکر می‌کنی امارُز از اینکه اسباب‌بازی‌ات را به او نمی‌دهی چه احساسی دارد؟»به آنها کمک کنید زبان بدن را بخوانند: توانایی تفسیر حرکات و حالت صورت یکی از راه‌های اساسی ایجاد همدلی است. برای کودک نشانه‌ها را بیان کنید: « ببین خاله مارگارت چطور بهت نگاه کرد وقتی بهش کلوچه دادی. لبخندش را دیدی؟ باعث خوشحالی او شدی.» ممکن است در ابتدا فرزندتان درک چندانی از صحبت‌های شما نداشته باشد ولی زمانی که موضوع را درک کند به واکنش افراد دقت کرده و بهتر می‌تواند متوجه شود چگونه رفتار او بر دیگران تاثیر می‌گذارد.در آخر به عنوان هشدار باید بگویم، شما نمی‌توانید یک شبه نظم و انضباط را به فرزند خود بیاموزید. بدون شک زمان‌هایی خواهد بود که علی‌رغم همه تلاشی که کرده‌اید از او بدرفتاری می‌بینید. به قول دوستم امیلی «به‌هرحال آنها کودک هستند.» با این حال اگر شما روی موارد گفته شده دقت و تمرکز کنید دیر یا زود کودکتان درس‌هایش را فرامی‌گیرد و در نهایت فرزند خوش‌رفتار شما به دخالت کمتری از شما نیاز خواهد داشت.ترجمه مقاله‌ای از رابین وسترن