ره بادیه رفتن به از نشستن باطل

ره بادیه رفتن به از نشستن باطل که گر مراد نیابم بقدر وسع بکوشم ..... وارد ساختمان اتاق بازرگانی شدم ، ساختمان ها هم مثل آدما هویت و شخصیت و روح دارند ، چینش و آراستگی و نظم و نظافت ، نشان مدیریت آنجا را بر سینه دارد . راست میگن که : مرد به لباس ، خونه به پلاس . پله پله رسیدم اتاق رئیس . منشی ، مثل منشی ها نبود قر و قمیش نداشت ، مردی موقر ، لاغر ، کت و شلوار غیر همرنگ ولی یک مایه ، موی مردانه سنتی ، یک مباشر و امین و محاسب را مانند بود ، همين مقداری که ایستاده منتظر بودم گفتگوهایی در باره پرداخت و تحویل و قیمت و انبار از تلفن هاش فهميدم ، کنار میزش ، مرد شاید ۵۰ ، ۵۵ ساله ی ، یک بسته نامه و پاکت ریز و درشت و دفتر ،در دستش بود ، بهش می‌خورد که پستچی و نامه رسان و اینجور چیزها باشد . در صحبت‌های تلفنی آن آقا هم دخالت داشت ، وسطاش چیزی می گفت ، تلفنش که تمام شد ، گفت بیا حاج باقر این ها را هم ببر ، پس اسم نامه رسان و یا کارپرداز ، حاج باقر بود . قدی کوتاه ظاهری ساده و فقیرانه و صورتی مهربان ، مهربانی صورتش بیشتر از اسمش بیادم همیشه هست ، آن آقا که مرا منتظر دید، گفت بفرمایید، گفتم ببخشید ، من دانشجو هستم، اونوقت ها کارت دانشجویی خیلی افتخار داشت، آماده کرده بودم و نشان دادم ، خراسانی م ، می خواهم کنار درس ، کار کنم ، تجارت کنم ، بازرگانی یاد بگیرم ، انگلیسی هم بلدم ، کسی و راهنمایی ندارم ، فکر کردم اینجا کسی کمک کند ، کنار دست کسی کار کنم . حاج باقر هم گوش می کرد . این آقا که بعدا فهمیدم اسمشان آقای طباطبایی ست ، خودش رئیس دفتر ،ریاست اتاق بود ، دستی در خرید و فروش خشکبار و تامین کشمش و برگه زردآلو برای بعضی صادر کننده ها هم داشت ، رده ش منشی نبود ، مباشر و امین رؤسا بود ، تجار قدیم که بچه کمونیست های دانشگاه آنها را بورژوا و خرده بورژوا می گفتند و بچه مسلمانهای انقلاب زده ، با اکراه حاجی بازاری خطاب می کردند، اتفاقا آدم های اخلاق مدار ، پایبند اصول بازار و امانت داری و حساب کتاب و بدون تشریفات و بدون زلم زیمبو و منشی و جلسه بازی و ادا بازی ، و دور از فخر فروشی و پز دادن و به رخ کشیدن بلکه بر عکس خود را خیلی پایین تر و ساده تر از آنچه داشتند ، نشان می‌دادند ، ماشین ساده و حداکثر بنز مدل قدیمی سوار‌می شدند ، شو آف یعنی به رخ کشیدن دارایی در منش شان نبود . رعایت بزرگتری و پیش کسوتی و حل و فصل مسائل با وساطت و ریش سفیدی بزرگترها و معتمد ها را می کردند . دفتر هاشون یکی دو اتاقه ساده، یک نفر یک گوشه حساب جنس و انبار و چک و سفته و همه چی را داشت ، خط کاری و رشته و حرفه پدری و اجدادی خودشان را داشتند و خط کمتر عوض می کردند معمولا پسر و داماد شان هم به پشتشون می رسیدند و قبل مردن تکلیف فرزندان و ارث ومیراث را معلوم می کردند تا سر خاک بین عروس و داماد و فرزندان جنگ و جدال نشود ، سنت بازار و بازار سنتی خیلی وطنی تر ، اصیل تر ، سالم تر ، ابرو دوست تر از پولدارهای پر زرق و برق و تازه به دوران رسیده بود ، مشکل تجارت سنتی، درجا زدن و پويايي کم ، و حرکت بر مدار پيشينيان بود که با پدیده نوظهور شوم جهانی شدن و حل شدن در نظام تجارت بین المللی و غول های جهانی و پرتحرکی و بورس و تغییرات لحظه‌ای، هم خوانی و سازگاری و تاب آوری ندارد .ای کاش بقالی میرزا یدالله ها هیچوقت در هایپر مارکت آقا غوله ، حل نمی شد ، کاش پشت هر پاچالی و پیشخوانی مثل قدیم خودصاحب مغازه ایستاده بود ، خوش آمدگوی و احوالپرس و صاحب مرام، رفیق و هم محله ، قصه می گفت ، نصیحت می کرد و درد دل می شنید . که بناگاه بانک ها پیشقراول سپاه سرمایه داری ، به بازار سنتی یورش بردند. چون غول آمد ند و غلطک زدند ، چون دیو آمدند و دودمان سوزاندند ، زنجیره غول ها و مگا ها و هایپرها ، خرده پاها را خوردند . از هر متر برخاست هفتاد متر . اژدهای هفت سر و حریص نظام سرمایه داری، به هر سو لهیبی زد ، از کوچه و کوی و گذر و محله ، خاکستری بر جا ماند . دیگر پنجره ها رو به باغچه باز نمی شوند ،‌‌ پرده ها چو دیواری ست در پیش چشمانت . زمین خاکی و آسمان آبی، انگاره ای در قاب نقاشی شد. صفای خرید از دکان آشنا را شما بچه های عصر شبکه شتاب ، بیاد ندارید.آن شهری که خانه ما بود ،خاطره شد ، یادش بخیر. هنر مند معمار، در جنگ با ولع‌ شهرداری ها در کسب درآمد و فروش تراکم ، شکست خورد و تسلیم شد . مهندسین شهرساز کمر خدمت به صندوق درآمد شهرداری ها بستند ، دستور کارشان تراکم بیشتر وتولید پذیره شد ، این شهر به آرامش‌ و عواطف شهروند ، دهن کجی می کند . سیاسیون و کشتی گیران ،شهردار بر می گزینند، شهردار خرمن زیبایی شهر را همسوی تف باد سیاست چهار شاخ می زند . شهری که طرح و تدبیرش دورنمایی چند صد ساله را می طلبد ، بین سیاسیون و احزاب ، چهار به چهار سال دست بدست می‌شود. نفرین به خیمه شب بازی بنام‌ :" دموکراسی " . چنین می‌شود که افسردگی و خودکشی، بیماری اول بشر روزگار ماست . من همین شکوه و سخن را از معماری در توکیو ، شهر ساز نو آفرینی و معروفی در لندن ( بقول تاجیک وی از دنیا گذشت ) ، شنیده ام . من در آرزوی ساخت شهری با حال، بسیار نشست و برخاست کردم. معماران و شهر سازان دور اندیش و درد آشنا ، در اندیشه و آرزوی شهر با حال یا همان " کول سیتی " با محوریت" انسان" ، برای بازگرداندن روح به شهرها ، در طرح و تلاشند . آن پیرمرد طراح انگلیسی می گفت ، بهترین تفریح برای آدم ها ، اینست که دیده بشوند و ببینند . محله ها و مغازه ها ، پیاده رو های امن ، این نیاز را برآورده می‌کرد. به امید آنکه روزی دوباره باز گردند . .......... آقای طباطبایی گفت : جوان ، اینجا اسمش اتاق بازرگانی ست ، ولی بازرگانی نمی کند ، اینجا تجار و صادرکنندگان و واردکنندگان هر صنفی گاهی برای مشورت جمع می شوند ، اگر تجارت خارجی کسی بخواهد شروع کند ، یک راهش رفتن به سفارت خانه های خارجی ست . چشمان مشتاق مرا که راضی نشده دید ، چند تا مجله و نشریه هم کنار دستش بود ، به من داد . گفتم خیلی ممنون ، تلفن هم که نداشتم ولی خیلی آرزوی داشتن یک خط تلفن مدتها با من بود . تشکر کردم ، بنظر خودم خیلی چیزی یاد گرفته بودم ، از همان روزها تا همين حالا، پس از هر تلفن ، هر جلسه ، هر ملاقات، هر مذاکره، حتی بی نتیجه ، همیشه فکر کردم یک چیزی فهميدم، یک پله بالا آمدم ، این اصل فیزیک را همیشه باور دارم که انرژی از بین نمی‌رود ، تغییر حالت می دهد ، سعی و کار و تلاش ،اگر تبدیل به محصول و نتیجه نشود، به شکلی ذخیره می شود، بعدا در طول زندگی آزاد خواهد شد. اینقدر کارت ویزیت از صدها تاجر و صنعتگر دارم که هر کدام حکایت از یک جلسه و بازدید ظاهرا بدون نتیجه ست، ولی دانش یک جلسه ی حتی شکست خورده، جایی دیگر به کارم آمده ست . پر ارزش ترین و کم خرج ترین بخش نوآفرینی ، فکر کردن ست . هر وقت در موضوعی فکرتان را پرواز می دهید ، عميق می شوید، درگیر می شوید، آخرش از خستگی متوقف می شوید و به کار دیگری می پردازید، اینک در پایان آدم دیگری هستید، دانشی ناشی از آن کار فکری بی خرج و مخارج را با خود دارید که ميزان آن برابرست با گستره یا مساحت و دامنه ای که فکر تان پایش کرده ست ضربدر عمق تفکر . . به گمان من ، فرق کارآفرین با مدیر و کارشناس و کاردان و کارگر در اینست که کارآفرین مساله حل نمی کند بلکه خودش مساله می آفریند، و بعد درگیر حل مساله ی می‌شود که خودش خلق کرده . کارشناس و مدیر و بقيه ، در پایین دست تر به کمک حل مساله می آیند. ..آن روز از دیدن اتاق بازرگانی ، آقای طباطبایی ، تلفن هاش ، مجلات ، همش چیزی یاد گرفتم . من و حاج باقر با هم از دفتر آقای طباطبایی بیرون آمدیم، تو پله ها وراهرو هم سفر شدیم . حاج باقر از اون نامه رسان هایی بود که از رؤسا کارراه انداز تر و کار گشا تر ند، معلوم بود از قبل تر ها اینجا بوده ، تجار تاج نشان دوره شاه را هم دیده بود ، از در هر اتاقی رد می شد سلام و حال و احوالی رد و بدل می کرد ، بعضی ها سوال وبعضی‌ سفارش و پیغام داشتند ، خلاصه این مرد بی درجه ، این ژنرال بی پاگون خودش ساربان یک کاروان پیغام و کلید مشکل گشا بود . من هم تا پایین و دم در همراه این مرد بودم . یک موتور گازی رکس آبی کهنه داشت ، یک خورجین مانندی هم براش درست کرده بود برای همین نامه ها و بسته ها و نمونه و مستوره . مراسلات را تو خورجین موتور جا داد و برگشت طرف من ‌ مهربانانه مثل اینکه پسرش باشم یقه ‌‌کت مرا حین صحبت به عادت خودش مرتب می کرد و گفت ببین جوان ، به دلم نشستي ، دوست دارم کمکت کنم ، دارم میرم این نامه ها را ببرم تحویل یک تاجر درجه یک بدهم . همراه من بیا تا راهنمايي ت کنند . شما بچه های عصر تسلا ، موتور گازی ندیدین. کره اسب آهنی مانندی، دو گانه سوز و لاغر اندام بود، باکش بنزین می سوخت و رکابهاش ، پا می زدی و انرژي شما را می سوخت، مثل خری که نمیخواد طویله رو ترک کند باید اول کمی کمکش مي کردی تا راه بیفته و بعد مي پریدی روش، مرکب چموشی نبود ، راهوار بود ، رم نمی کرد و تک چرخ هم نمی شد بزنی، من خودم با همین موتور رکس تمرین داشتم در حد فرمول وان ، حاجی را همراهی کردم، تو باند که قرار گرفت، با اجازه برج مراقبت جلدی پریدم ترکش . بسم الله گفتم و سفر آغاز شد ، رهرو گر صد هنر دارد توکل بایدش ..... این اولین سفر بیزنسی من بود ، آن‌هم با چه بیزنس کلاسی ...حاج باقر ، کان زری بود در این خاکدان. از تبار مردان مردم مدار ،خوش مرام ، پاک آیین ، دریا دل ، خاک نشین ، آسمان و ماه بالین ، بود . که چون بخت خوش اقبالی کند ، بمانند صدفی گوشه نشین، در طریق زندگی، دهان می گشایند و مروارید درخشان وجودشان، نور به سینه ت می تابانند: گفت پیغامبر که چون کوبی دری عاقبت زان در برون آید سریچون نشینی بر سر کوی کسی عاقبت بینی تو هم روی کسیچون ز چاهی می‌کنی هر روز خاک عاقبت اندر رسی در آب پاک ... راه کوتاه بود و مقصد بس قریب ، خيابان قره نی بود ، ساختمانی حیاط دار دو طبقه حاشیه خیابان، نوشته بود شرکت شمس و شرکت صادراتی حساس ‌. بازاری های حسابگر قدیمی، پول به آپارتمان هدر نمی کردند ، هوا نمی خریدند ، دفتر را هم با زمینش می خریدند تا هر روز ترقی کند . حاجی باقر با آن همه اختلاف رده نسبت به این دو نفر تاجری که پشت میزی ساده در یک اتاق نشسته بودند، خیلی رفاقتانه، صمیمانه خوش و بش کرد ، آقایان هم به رسم اخلاق و مروت خوش برخوردی و مزاح کردند، خوش خلقی و مردم داری ، منش بازاری های سنتی و تجار اصیل بود . با شاگرد و کارگر تحقیر آمیز برخورد نمی‌کردند ، هوای مباشر و پیشکار و شاگرد و پادو را داشتند ، در خرید خانه و دامادی و گرفتاری هاش کمک می کردند ، خیلی هم با دقت و وسواس آدم انتخاب می کردند ، آگهی و رزومه رسمشان نبود ، معرفی و شناخت شخصی ملاک بود. آدم بی معرفت و دست کج چشم ناپاک در بازار دوام نمی آورد . بازاری اصیل ، حسابدار و کارگر و شاگرد و آبدارچی و راننده را بخشی از دارائی معنوی خود بحساب می آوردند ، و در حلقه خویش و خودی واردمی کردند، سلامت و وفاداری شرط دوام بود ، از همین رو حال و هوای دکان و حجره ، دلپذیرتر از کورپوریشن های نسل جدید ست که گزینش ها بی اعتنا به خلق و خو و دل و عاطفه و درون ، بلکه فقط چینش های پازلی ، تا تاب و توان دارند ، اسب ارابه مسابقه بالارفتن ارزش سهام سازمان باشند . ... دو تاجر شریک که در اتاقی ساده، کنار هم، هم گپ می زدند ‌ هم همفکری ، بگمانم پنج دهه را گذرانده بودند، از سلام و صحبت فهمیدم یکی حاج آقا شمس و دیگری حاج اسدالله عسگر اولادی ، از رده اول های صادرات کشور بودند ، سیمای شان آرامش‌ بخش بود . روی میز مقداری مستوره خشکبار بود . خدا رحمت کند حاج آقا عسگر اولادی را ، وقتی حاج باقر گفت این جوان خراسانی سرش سودای بازرگاني دارد ،همراه آورده ام تا راهنمایی کنید، ایشان فروگذار نشدند ، گمان دارم از حوصله و تلاش و پایداری و ظاهر متناسب ، واز این چنین اندرزهایی سخاوتمندانه ی دریغ نکردند. البته باورشان هم نمیشد برای من کاربردی داشته باشد . من که خیلی ذوق زده شدم از اینکه یک روزه خود را کنار این چنین نامدارانی می دیدم و آنقدر تشنه یادگیری بودم که از ذره ذره این حال و هوا چیزی می آموختم . آن روز چنین پر بار گذشت و دست و دلم پر شد ، روی گشاده حاج باقر ، را بفال نیک گرفتم ، بالاخره از کاروان تجار ایران ، ترک موتور نامه رسانش نشسته بودم . سایه حق بر سر بنده بود عاقبت جوینده یابنده بود ....... این روز را ، روز آغازين پیشه بازرگانی خودم بحساب می آورم. حاجی باقر ماند و من خوشحال سوی خانه بال زدم و تعریف کردم که انگار دنیائی تازه به رویم گشوده خواهد شد. صبح زود روز بعد ، زودتر ازحاجی باقر ، پیش در انتظارش بودم ، آمد و با خوشروئی گفت کمی صبر کن ، یک جایی با هم برویم . ترک موتورش نشستم و راهی شدیم. یک ساختمان کهنه بود و یک دفتر کاری نامرتب ، مردی جوان ، قیافه ش مثل ابی خواننده. حاج باقر گفت کار این خویش ما را راه بنداز ، شرکتی براش ثبت کن تا کارت بازرگانی بگیرد . لطفی که به من داری از این جوان دریغ نکن . چند تا اسم خواست ، همينطوری انتخاب کرديم و فرم هایی پر کرد، آدرس خونه را دادم بعنوان آدرس شرکت ، هزینه ش چند هزار تومان، رقم کمی گفت ، این قدرها را داشتم، چند روز بعد خودم تنهایی رفتم ، یک پوشه مدارک شرکت و ‌کارت بازرگانی آماده کرده بود ، خیلی ذوق کردم ، بال در آوردم ، سریع رفتم به حاج باقر نشان دادم . خانه رفتم ، همسرم به ‌کارهای من مهربانانه می خندید، خنده همراهی و دلگرمی و البته ناباوری ، از اینکه می دید هر صبح میرم شب میام باز یک کاری کرده بودم از روی سکه پنجاه ریالی آن زمان ، که طرح خوشه گندم داشت و چرخ دنده به نشانه صنعت، گفتم تو نقاشی ات خوبه ، همین رو برای آرم شرکت بکش، بعدا مهر و سربرگ درست کردم . حالا دیگه شرکت و مهر و کارت بازرگانی داشتم ولی خود بازرگانی اش رو نداشتم . پالانش را داشتم خرش را نه . کوزه بود آب می باید که جست . صالح آباد که بودیم ، برق و تلویزیون که نبود زیر آسمان پر ستاره،از امیدها ، آرزوها، رؤیاها ، هر کسی هر چه می خواست دل تنگش می گفت ، بقیه شب را هم چشمها را به آسمان می دوختیم و هم صحبت چشمک زنان کهکشانی می شدیم . من که همه آرزوهام شکلی از خوشحال کردن مادر و پدرم را داشت ، مثلا آرزو می کردم به وقت خاک بازی ، مثلا دستم به یک دو قرونی می خورد آخه سکه بالاترش رو آرزو نداشتم و نمی شناختم ، پنجه به خاک می زدم ، یکی دیگه ، چند تا دیگه ، اووو ، یک دنیا سکه بود، چه جوری تا خانه ببرم. آها، پیرهنم رو میکردم تو شلوارم و سکه ها را مثل سنگ پلخمون، می ریختم تو یقه م و می دویدم بطرف خانه . و اینجوری با رؤیای لبخند شادی مادرم ، خواب مرا می ربود . یادم هست ، برادرم محمود که آدم فنی آچار بدست و چرخ و دنده دوستی بود ، مدتی رؤیا ش این بود یک کمباین که گندم درو می کند داشته باشد ،کمباین ها خیلی موجودات جالبی بنظر می رسیدند ، وقتی پیداش میشد از داس و عرق و گرما راحت میشدی، در یک روز کار یکماه را تمام می‌کرد، البته که بدرد رؤیا پروری می خورد . برادرم هر شب همین قصه را می گفت . مادرم هم برای خوشنودی او همراهی می کرد و انشالله انشالله می گفت . و می گفت چشمات چی ، تو چشمات گرد و خاک میره . برادرم می گفت عینک داره ، عینک مخصوص داره. رو خود کمباین می‌دهند. یک روز یک عینک گیر آورده بود ، مادرم گفت این چیه ، گفت عینکش رو گیر آوردم، اگر کمباین بخرم ، این رو میزنم تا تو چشمام خاک نره . از کل آرزوی کمباین داری ، فعلا عینکش رو خریده بود . تا از حالا به بعد با عینک ، خواب کمباین ببیند . من هم حالا از خر سواری پالونش رو داشتم ، خرش را نه هنوز .کارت بازرگانی و مهر و سربرگ، و عشق و ذوقش را با خود داشتم ، ولی خود کار و رشته تجارت و پول و ملزوماتش را نداشتم . قصه آن چوپانی که گفت مادر قصد دارم با دختر حاکم ازدواج کنم ، نصفش هم درست شده . چطور گل مادر ، چی جوری پنجاه در صدش رو درست کردی ؟ پسر گفت: نصفش که خودم باشم خیلی هم راضیم و آماده . خب نصفه اون طرف دختر را نمی‌دانم، حاکم چه نظری داشته باشد . ....... گاه‌گاهی دانشگاه می رفتم . برای بچه ها تعریف می کردم ، موضوع جوک و خنده و شوخی دور همی ها همکلاسی هام بود . تعداد واحدهای ترم را به کمترین تقلیل دادم تا مگر به کارم برسم . تو رو در واسی درس مونده بودم ، چقدر دویدم و دویدم تا به دانشگاه رسیدم . ......... گر تو خواهی باقی این گفت و گوای رفیق در دفتر چهارم بجو