بلاکچین آغازی بر پایان دلار و قدرت تحریمی آمریکا؛ از رویا تا واقعیت!

این یادداشت در شماره ۲۸ ماهنامه عصر تراکنش در آذر ماه ۱۳۹۸ منتشر شده است.برتری دلار، سیاست‏ گذاران آمریکا را قادر به اعمال فشارهای تحریمی در راستای منافع ملی این کشور، بدون اتکای صرف بر دیپلماسی و اقدام نظامی کرده است.دشمنان آمریکا تاکنون هیچ راهی برای انجام تبادلات مالی بین‏ المللی مهم خود بدون گذر از کانال‏ های مالی تحت رهبری ایالات متحده پیدا نکرده ‏اند.تکنولوژی بلاکچین می ‏تواند ابتکاری باشد برای دشمنان ایالات متحده تا برای اولین بار خارج از سیستم مالی تحت رهبری آمریکا، یک اقتصاد مستقل ایجاد و اداره کنند.دشمنان ایالات متحده دنیایی را پیش‎ بینی کرده ‎اند که در آن فناوری رمزارزی، قدرت ایالات متحده را تحت الشعاع قرار دهد، بسیار شبیه به شیوه ‏ای که زمانی دلار از پوند بریتانیا پیشی گرفت.دشمنان ایالات متحده، انگیزه سیاسی بالایی برای برتری در توسعه فناوری بلاکچین دارند و آمریکا در معرض خطر غافلگیری به واسطه تحولات تکان دهنده این حوزه است.ایالات متحده فرصت هماهنگ‎ سازی فناوری ارزهای دیجیتال با نظام مالی قانون محور خود را دارد، اگر کماکان از اقدامات دشمنانش در ایجاد سیستم مالی آینده جلوتر باشد.اینها جملات کلیدی گزارش مهم موسسه «بنیاد دفاع از دموکراسی»[1] با عنوان «سرکشان رمزارزی»[2] است. گزارشی که با رویکردی آینده پژوهانه خطرات توسعه تکنولوژی بلاکچین توسط کشورهای متخاصم ایالات متحده و به طور خاص ایران، روسیه، چین و ونزوئلا را بررسی و توصیه ‏های سیاستی مهمی را برای جلوگیری از کاهش قدرت اقتصادی ایالات متحده به ویژه در تضعیف قدرت تحریمی این کشور ارائه کرده است. «بنیاد دفاع از دموکراسی» که دغدغه ‏های آن بیش از دموکراسی، حفظ قدرت انحصاری ایالات متحده است، یکی از اندیشکده های تندروی آمریکایی است که نقشی کلیدی و تاثیرگذار بر تصمیمات و رویکردهای سیاست گذاران و تصمیم ‏گیران این کشور در نهادهای مختلف قانون گذاری و سیاست گذاری دارد. ترجمه کامل این گزارش اخیرا توسط اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران منتشر شده است.فارغ از اهمیت این گزارش و نکات بسیار کلیدی و قابل توجه آن که به اعتقاد نگارنده باید حداقل یک بار توسط تمام مسئولین مرتبط در نهادهای سیاست گذاری، قانون گذاری، مقررات‏‏ گذاری و اجرایی کشور مطالعه شود، طنز تلخی در آن برای فعالان حوزه بلاکچین کشور نهفته است. طنزی که اگر خوب فهمیده شود شاید تلنگری باشد بر پیکره کرخت و تخریب گر نظام فکری و تصمیم ‏گیری حاکم بر دستگاه ‏های سیاست گذار و مجری حوزه‏ های مالی و اقتصادی کشور در مواجهه با پدیده ‏های نوینی نظیر تکنولوژی بلاکچین.گزارش در بخش‏ های مختلف به بررسی اقدامات چهار کشور ایران، روسیه، چین و ونزوئلا در توسعه تکنولوژی بلاکچین می‏ پردازد و در بخش ایران برخی اقدامات انجام شده توسط بخش خصوصی و دولتی در توسعه این تکنولوژی را ذکر می‏ کند. طنز تلخ اینجاست که به خیال نویسندگان، اقدامات ایران در قالب یک نقشه راه هوشمندانه گام به گام و با تکیه بر حمایت حاکمیت از توسعه توان بخش خصوصی انجام شده است. در حالی که همگان می ‏دانیم مهمترین دستگاه ‏های سیاست گذار این حوزه که شامل بانک مرکزی، سازمان بورس و اوراق بهادار، سازمان امور مالیاتی، مجلس شورای اسلامی و ... هستند در خصوص این تکنولوژی و ابعاد مختلف آن یا سکوت کرده ‏اند یا اساسا موانع جدی‏ ای در مقابل رشد و توسعه بخش خصوصی فعال در عرصه تکنولوژی بلاکچین ایجاد کرده‏اند. طرفه آنکه شاخص ‏ترین اقدام دولت در این حوزه مقررات ‏گذاری ناکارمد در کم اهمیت ‏ترین بخش این تکنولوژی یعنی، استخراج یا ماینینگ بوده است.در واقع از یک سو بر اساس این گزارش فعالان بخش خصوصی این حوزه در نوک پیکان تهدیدهای تحریمی و چه بسا امنیتی ایالات متحده قرار دارند و از سوی دیگر از طرف نهادهای دولتی و حاکمیتی تهدید به پیگیرد قضایی و توقف فعالیت می‏ شوند. احتمالا اگر این موسسه توصیه ‏ای برای سیاست گذاران داخل ایران داشت، کمابیش اجرای همین سیاست‏ های درپیش گرفته را توصیه می‏ کرد. سیاست‏ هایی که سطح بالایی از بازدارندگی و اثرات تخریبی در استفاده کشور از این فرصت تکنولوژیک را دارا است. برای نمونه در بخشی از این گزارش در تشریح شکست یک شرکت سوئدی که قصد داشته با جذب سرمایه از طریق بیتکوین در بورس ایران سرمایه‏ گذاری کند و با موانع تحریمی ‏ای نظیر عدم امکان افتتاح حساب در سوئد مواجه بوده ذکر شده «تردید درباره مقررات دولت ایران پیرامون فناوری بلاکچین، در مقایسه با فقدان یک حساب بانکی در سوئد، مانع بزرگتری برای کسب و کار شرکت مذکور محسوب می‏ شد.»فرصت تکنولوژی بلاکچین، نظیر سایر فرصت‏ های تکنولوژیک یک فرصت زمان‏ دار و زودگذر است و اگر امروز برای آن برنامه جامع و هوشمندانه‏ ای طراحی نشود، به سرعت از دست خواهد رفت و چه بسا از یک فرصت به تهدیدی جدی تبدیل خواهد شد.ضروری است این فرصت از طرف کلیت حاکمیت، در افق ‏های زمانی مختلف (از کوتاه مدت تا بلندمدت) و در حوزه‏ های متفاوت کارکردی (اقتصادی، امنیتی، اجتماعی و ...) مورد توجه قرار گیرد و برای آن برنامه ‏ریزی جامعی صورت گیرد. برای بهره ‏مندی حداقلی از این فرصت به کمینه ‏ای از بستر مناسب نیاز است. موارد ذیل برخی از مهمترین پیشنهادهای حداقلی‏ ای است که بارها توسط فعالان این حوزه برای بهبود فضای کسب و کار و توسعه این تکنولوژی و بهره ‏مندی کشور از این فرصت تکنولوژیک مطرح شده است:- اصلاح «قانون پولی و بانکی» کشور متناسب با تغییرات تکنولوژیکی چند دهه اخیر توسط «مجلس شورای اسلامی» به عنوان زیرساخت اصلاح و تدوین سایر قوانین و مقررات؛- تدوین «مقررات حوزه بلاکچین و رمزارزها» با رویکردی «توسعه محور و مترقی» و احیانا بازبینی و اصلاح دوره‏ ای آن در افق‏ های زمانی مشخص توسط «بانک مرکزی»؛- تدوین «مقررات انتشار رمزارز ملی (کریپتوی ریال)» توسط «بانک مرکزی» به طوری که بخش خصوصی مورد تایید بانک مرکزی نظیر بانک‏ ها، تحت نظارت دقیق این بانک امکان انتشار آن را داشته باشند.- تدوین «مقررات مرتبط با انتشار و تبادل دارایی ‏ها بر بستر بلاکچین» نظیر توکنایزکردن انواع دارایی‏ ها، عرضه اولیه توکن، مقررات اکسچنج‏ ها و سایر موارد مرتبط توسط «سازمان بورس و اوراق بهادار»؛- تدوین «مقررات مرتبط با مباحث مالیاتی حوزه تبادلات و تجارت بر پایه رمزارزها» توسط «نهادهای مرتبط»؛- ایجاد یک چارچوب قانونی شفاف و توسعه محور آزمایشگاهی (سندباکس) برای فعالیت‏ های استارت‏ آپ‏ های این حوزه توسط «نهادهای مرتبط»؛- توسعه زیرساخت‏ های قانونی و فنی لازم مرتبط با احراز هویت دیجیتال و به رسمیت شناختن آن برای کسب و کارها در راستای تطابق فعالیت ‏ها با چارچوب‏ های مرتبط مبارزه با پولشویی و مقابله با تامین مالی تروریسم؛- مذاکره با کشورهای متاثر از تهدیدهای تحریمی آمریکا نظیر روسیه، ترکیه، چین و ... برای ایجاد یک رمزارز بین‏ دولتی دارایی پایه تحت نظارت بانک‏ های مرکزی کشورهای مذکور برای تسهیل تجارت فی‏ مابین در راستای تضعیف جایگاه جهانی دلار آمریکا از طریق ایجاد مکانیزمی مستقل از نظام بانکی متعارف تحت سیطره اطلاعاتی و سیستمی ایالات متحده.این مورد آخر اتفاقا باید یکی از راهبردهای کلیدی بین‏ المللی بلندمدت کشور برای استفاده از این تکنولوژی و تضعیف قدرت انحصاری ایالات متحده باشد و اکیدا نیازمند «اعتقاد» و «تلاش مستمر» گسترده در بالاترین سطوح حاکمیت کشور نظیر «رئیس جمهور»، «وزیر امور اقتصادی و دارایی»، «وزیر صنعت، معدن و تجارت»، «رئیس بانک مرکزی» و نهادهای سیاست گذار نظیر «مجمع تشخیص مصلحت نظام» و «مجلس شورای اسلامی» است.تحقق این مسئله که به هیچ وجه دور از ذهن نیست، حتی اگر یک دهه هم به طور بیانجامد، بزرگترین دستاورد باقی جهان در مقابل ابرقدرت یکه‏ تاز دنیای پس از جنگ جهانی است و به اندازه صد بحران اقتصادی، اقتصاد آمریکا را تحت تاثیر قرار خواهد داد.بر خلاف سایر تلاش ‏های ایران در مقابله با تحریم های آمریکا که در آن ‏ها انگیزه زیادی در کشورها، در همراهی با ایران وجود ندارد، پایان سلطه دلار بر اقتصاد جهان و تضعیف تسلط آمریکا بر چهارراه تجارت جهانی، آرزوی همه دنیا، حتی اروپایی‏ ها است (+ + +). اتفاقی که امروز اندیشکده های معتبر آمریکایی، زنگ خطر آن را به صدا درآورده ‏اند.[1] Foundation for Defense of Democracies[2] Crypto Rogues; U.S. State Adversaries Seeking Blockchain Sanctions Resistance