سیاست فناورپایه: خلق الگوی حکمرانی برای جامعه غیرقابل حکمرانی!

درست همانند اقتصاد دانش بنیان، شواهد نشان از ظهور سیاست دانش بنیان و بهتر است بگویم ظهور "سیاست فناورپایه" می دهد. نظم جهانی مبتنی بر ساختارهای بین المللی پسا جنگ جهانی دوم WWII و حتی اندک نظم وستفالیایی باقی مانده در حال محو شدن است. اقتصاد امروز اقیانوس آبی اش همچنان خدمات اما با ارتباطات الکترونیکی شده و در کنارش در بخش تولید محصولات با فناوری بالا (های تک) مبتنی بر میکرو و نانو الکترونیک هستند و آینده اش را محصولات مبتنی بر فناوری فازی، کوانتومی و زیست پردازنده ها رقم خواهم زد. در این میان اما آنچه که در جهان در ادبیات سیاسی در حال طنین انداز شدن است و در ایران مغفول مانده، دیجیتالیزه شدن امر سیاسی است. سیاست فناورپایه پدیده ی عجیبی است. دقیق نمی توان گفت دیجیتالیزه شدن امر سیاسی پیشرفت بیشتری داشته است تا جهانی سازی. اما به نسبت سال های اخیر که سایر روش ها و برنامه های جهانی سازی واگرا شده و رها شده اند، دیجیتالیزه شدن به نوعی یکه تاز عرصه جهانی شدن بوده است. جهانی شدن را بکار بردم چون با عبارت جهانی سازی معادل گلوبالیزیشن که همگان برای برنامه های امریکایی در عرصه بین المللی بکار می برند متفاوت باشد. در حقیقت شاید امریکا دیجیتالیزاسیون را هم مسیر برنامه های جهانی سازی خود ببنید، اما این همه ی واقعیت دیجیتالیزاسیون نیست. بخش های مهم نوظهوری مشاهده می شود که جهانی شدن را در بردارند اما با برنامه ریزی از قبل یک کشور مثل امریکا نبوده است. دیجیتالیزه شدن اننتخابات، تبلیغات انتخاباتی و امر رای دادن، ورود فناوری زنجیره بلوکی (بلاکچین) در شناسایی کاربران یا هویت سازی غیر قابل شناسایی، کاهش قدرت رسانه ها و افزایش سریع نفوذ تاثیر اجتماعی شبکه های اجتماعی (سوشال نتورک ها)، دسترسی سریع به اطلاعات و افزایش آموزش مجازی همه و همه باعث شده است تا پارادایم ها و رویکردها تغییر کنند. سوق یافتن مردم جهان به سمت حکومت زدایی از امورشان یکی از مهم ترین این مسائل می باشد. مردم خواهان کاهش مداخله، کاهش نظارت و کنشگری سیاسیون و در کل حاکمیت در عرصه اجتماعی هستند. مسئله ی ابرداده (big data) برای ناظران حاکمیتی، سیاست مداران و مدیران آینده امکان نظارت و کنترل را به چالش کشیده است. در حال ایجاد جامعه های غیر قابل کنترل شما بخوانید غیر قابل حکمرانی (Ungovernable Society) هستیم. بزودی مردم خودشان می توانند مقررات را مستقیما تنظیم گری کنند. رای گیری های عمومی برگزار کنند. با فناوری بلاکچین دیگر نیازی به داشتن حاکمیت برای ثبت احوال و ثبت اسناد بشکل رایج امروزی نیست. مهم ترین بازیگر عرصه اقتصادی یعنی پول فیات و ملی با ارز رمزها محو می شود. حتی مصادره یا ایجاد ارز رمزهای دولتی یا خصوصی کارتلی تنها چند صباح می تواند این پدیده را به تاخیر اندازد. مردم حاکمیت پذیری خود را از دست داده اند. در این ایام عده ای از دوستان و دلسوزان در ایران دنبال تولید الگوی حکمرانی بویژه الگوی حکمرانی اسلامی هستند. مطمئنا بهترین نتیجه در ایجاد یک الگو مورد معارضه ی خواست آتی جامعه ایرانی خواهد بود. لذا تولید الگوی حکمرانی در تضاد با تغییرات است. صحبت از بروز آنارشیسم نیست. اشتباه برداشت نشود. بحث بر سر اینست که لزوم دخالت دولت در بسیاری از امور از بین می رود و انتظارات از دولت تغییر کرده است و این تغییر بصورت جاری و پویا ادامه دار است. دولت همیشه خواهد بود. اما ساختارهای سیاسی فعلی بویژه مجلس مورد شک است."خودرانی سرنوشت سیاسی" بهترین عبارتی است که می توانم برای ارائه منظور ایجاد کنم. دولت الکترونیک و e governance صرفا دلداری به سیاست مداران است. زمان خداحافظی با دموکراسی دقیانوسی و جمهوری یونانی فرا رسیده است. پارادایم ها و پایه های دموکراسی با "مردمی شدن" امر سیاسی ترک بر می دارد. بسیاری تلاش کرده اند اندک معرفتی از تقابل دیجیتالیزاسیون و دموکراسی کسب و نشر نمایند، اما در واقع دیجیتالیزاسیون خلاقیت مخرب -Disruptive creation (ساختارشکن) دموکراسی است. تغییرات رادیکال تر از آن است که قابل پیش بینی باشد. به هر صورت دولت ها آخرین تلاش های خود را برای حفظ رویه سنتی در کنترل و نظارت را در پیش گرفته اند. دوباره بر می گردم به Ungovernable Society. این عبارت بهترین توصیف جامعه های انسانی در 20 سال اینده است. "جامعه ی غیر قابل کنترل" یا همان "جامعه ی غیر قابل حکمرانی". در فارسی بهتر است بگوییم "جامعه ی حکومت ستیز". مشخصا در چنین جامعه ای هرگز الگوی حکمرانی دغدغه نیست. آنچه که در دو دهه ی آینده همچنان دغدغه ای جهانی خواهد بود تنها و تنها عدالت اجتماعی است. آنچه که در میان چرخ دنده های توسعه ی فناورانه و دانشی نابود شد یا نادیده گرفته شد. در دو دهه ی آینده تنها الگویی که مورد نیاز و مطالبه ی عمومی است، الگوی "عدلرانی" است. اینکه چگونه عدل در تمامی بخش ها و ساحت های زندگی انسان جاری گردد. از این نظر اخلاق اهمیت می یابد. عدل در مسیر تبیین و جاری شدن خویش محتاج اخلاق است. اخلاق همان است که با سکولاریزاسیون از علم و دانش و متعاقبا از فناوری زدوده شد. برای همین فناوری فارغ از هر نوع سمت و سویی برای کاهش آلام بشری بویژه فقر شد.دو دهه ی مهم و اساسی در پیش است. دیجیتالیزاسیون نقش تاریخی مغول ها را این بار بر عهده گرفته است. مغول ها در دو یا سه (الان خاطر نیست) حمله ی تاریخی شان از شرق عالم به غرب عالم که یکبارش به سمت اروپاییان و یک بارش به سمت مسلمانان بوده، سرنوشت حکومت های بزرگی را تغییر داده اند.در ایران اما این برای ما بهترین فرصت است اگر دست از ندانم گرایی در تلاش برای ایجاد الگوی حکمرانی اسلامی برداریم. امید است که الگوهای جهانی و انسانی (انسان الهی) همانند "عدلرانی" را جدی تر گرفته و به دنبال ایجادش باشیم. عدلرانی طنینی جهانی و اقبالی جهانی خواهد داشت حال آنکه حکمرانی اسلامی در جهان با شک و ابهام و حتی در ایران نیز به تبع تغییرات اجتماعی بیان شده با عدم اقبال مواجه می شود.اگر اسلام را بهتر و عمیق تر درک کنیم تمام آرمان هایش همین "عدلرانی" است. لذا خلق و ایجاد الگوی عدلرانی اسلامی تر است تا الگوی حکمرانی اسلامی. آن می تواند صرفا پسوندی اسلامی داشته باشد حال آنکه عدلرانی در حداقل ترین حالتش دارای حداقلی ترین خواست های ادیان الهی بویژه اسلام خواهد بود.