رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه شریف: عامل اصلى رشد اکوسیستم استارتاپی کشور، چشیدن مزه نوآوری توسط مردم است

.interview { display: flex; background: rgb(0 0 0 / 10%); padding: 10px; border-radius: 10px; justify-content: center; align-items: center; margin-top: 20px; } @media only screen and (max-width: 576px) { .interview { flex-direction: column; } } .interview-pictures { display:flex; } این گفتگو بین طاهره خواجه‌گیری و مجید دهبیدی پور صورت گرفته است. این گفتگو به مناسبت ده سالگی بازار انجام شده است. نقل قولی از مجید دهبیدی‌پورتجربه سال‌ها کار با بچه‌های استارت‌آپی موجب شده تا مجید دهبیدی‌پور از چم‌وخم و نیازهای صنعت برنامه و بازی‌های موبایلی اطلاعات خوبی داشته باشد. او جریان نوآوری در کشور را یک جریان پویا می‌داند اما معتقد است که این موفقیت‌ها و جریان‌سازی‌ها تا ۹۰درصد از پتانسیل خود کارآفرینان است نه اینکه فضا برای‌شان فراهم شده باشد.در گفت‌وگویی که با رئیس پارک علم‌وفناوری دانشگاه صنعتی شریف داشته‌ایم، ضمن اشاره به تاریخچه نوآوری و فناوری در ایران، به چهار عامل رشد این صنعت در قیاس با سایر صنایع کشور اشاره کرده است. همچنین به نیازهای این حوزه پرداخته و وظایف متعددی را هم متوجه بخش دولتی و هم بخش خصوصی می‌داند. دهبیدی‌پور در نهایت به خاطراتی از تیم بنیان‌گذار کافه بازار در دانشگاه شریف اشاره کرده است که در ادامه می‌خوانید.نقطه شروع جریان نوآوری و فناوری در کشور را از کجا می‌دانید و الان در چه وضعیتی قرار دارد؟در حال حاضر، زیست بوم نوآوری و فناوری کشور وضعیت نسبتا خوبی دارد. مشخصه این وضعیت نسبتا خوب هم این است که واقعا امیدآفرین است و نسبت به سایر صنایع، پویایی بهتر و بیشتری دارد. فکر می‌کنم که شروع جریانات نوآوری در کشور به حدود سال ۱۳۸۰ می‌رسد که نخستین پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد به‌عنوان نهادهای حامی توسعه فناوری در کشور شکل گرفتند. این اتفاق مهمی بود چون قبل از آن دانشگاه‌ها و مراکز علمی را داشتیم اما راه‌اندازی نهادهایی که به‌صورت اختصاصی به حمایت از نوآوری می‌پرداختند، اتفاق خیلی مهمی به‌شمار می‌رفت. هرچند قبل از آن شهرک‌های صنعتی را داشتیم که از توسعه صنعتی حمایت می‌کردند اما اینکه مراکز نوآوری و واحدهای کارآفرینی کوچک باید از طرف چه نهادی حمایت می‌شدند، موجب شد تا پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد در سال ۱۳۸۰ شکل بگیرند.بنابراین نقطه شروع و شکل‌گیری زیست‌بوم نوآوری را از آنجا می‌دانم. اما اینکه سابقه اکوسیستم را ۱۰ساله در نظر می‌گیریم به این دلیل است که هویت زیست‌بوم نوآوری عملا از حدود سال‌های ۹۰-۹۱ شکل گرفت و این سال‌ها شد نقطه هویت‌یابی این زیست‌بوم.از آن زمان به بعد، اجزای جامعه استارت‌آپی کامل‌تر شد. یعنی اگر برگردیم به سال ۹۰ و جامعه استارت‌آپی را ترسیم کرده و آن را با سال ۱۴۰۰ مقایسه کنیم، می‌بینیم که هم از نظر تنوع وضعیت فرق کرده و هم از نظر حجم و کمیت. یعنی هم از نظر نوع نهادهایی چون وی‌سی‌ها، شتاب‌دهنده‌ها، رسانه‌ها، دانشگاه‌ها وضعیت خیلی متفاوت شده و هم اینکه کارآفرینان هویت پیدا کرده‌اند و الان به‌عنوان مهمترین رکن جامعه استارت‌آپی و صنعت نوآوری به کارشان ادامه دادند.هما‌نطور که اشاره کردید، این زیست بوم و صنعت برنامه و بازی‌های موبایلی طی ۱۰سال اخیر هویت خود را ساخته و در بین مردم شناخته شده است. ضمن اینکه در حال حاضر اثر کسب‌وکارهای مبتنی بر موبایل بر مردم بسیار مشهود است و مردم از آنها عموما راضی هستند و اگر گلایه‌ای هست، بیشتر به خاطر توقع بالایی است که خود این کسب‌وکارها در مردم ایجاد کرده‌اند. این کسب‌وکارها از نظر نوآوری فاصله چندانی با نمونه‌های مشابه خارجی ندارند. در نقطه مقابل، دیگر صنایع کشور را داریم که عقب‌ماندگی‌های آنها بسیار مشهود است. دلیل رشد در این صنعت و عقب‌ماندگی در صنایع دیگر را چه می‌دانید؟نکته نخست مربوط به الهام‌بخشی کارآفرینان است. یعنی در سال‌های ۹۰ به بعد، جامعه با کارآفرینان جوانی مواجه می‌شود که در سنین کم توانسته‌اند کسب‌وکاری راه‌اندازی کنند و مردم هم کمابیش برنامه‌ها و کسب‌وکارهای‌شان را می‌شناسند و موفق هستند. روایت داستان موفقیت این افراد، الهام‌بخش دیگران شد تا آنها ضمن هم‌ذات‌پنداری با این کارآفرینان جوان، بتوانند تصویری از آینده خود ترسیم کنند و همین مسئله عاملی برای رشد این صنعت شد. چون تا پیش از آن کارآفرین یعنی فردی ۵۰-۶۰ساله که با سرمایه بزرگی کسب‌وکاری راه‌اندازی کرده بود. اما جوانان کارآفرین این پارادایم ذهنی را تغییر دادند تا دیگر جوانان هم بتوانند خود را به‌عنوان کارآفرینان آینده تصور بکنند.دیگر عامل تاثیرگذار در رشد صنعت برنامه و بازی‌های موبایلی مربوط به توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات، ضریب نفوذ اینترنت در جامعه و افزایش پهنای باند است.عامل سوم نهادسازی و بسترسازی بوده است. در این زمینه، هم اثر بخش خصوصی مانند راه‌اندازی وی‌سی، مراکز شتابدهی و نوآوری و... را می‌بینیم و هم اثر حاکمیتی را. مثلا معاونت علمی و صندوق نوآوری و شکوفایی با شکل‌گیری‌شان وظیفه حمایت‌کردن و حل‌وفصل کردن مشکلات کسب‌وکارها را بر عهده گرفتند. بنابراین با همه نقدهایی که وجود دارد، تاثیرگذاری این نهادها قابل‌کتمان نیست. به‌طور کلی فعالیت‌هایی که حاکمیت طی این 10سال اخیر انجام داد، بخشی از جنس فرهنگ‌سازی است که دستگاه‌ها و نهادی دولتی و حاکمیتی متوجه شوند که نسل جدیدی از کارآفرینان در اقتصاد ظهور کرده‌اند و سازوکار ویژه خود را نیاز دارند. بخشی دیگر هم مربوط به پشتیبانی‌هاست که شامل مانع‌زدایی و ایجاد شرایط امن‌تر برای رشد چنین کسب‌وکارهای است.عامل چهارم در توسعه صنعت برنامه و بازی‌های موبایلی و به‌طور کلی اکوسیستم استارت‌آپی کشور، مربوط به چشیدن مزه نوآوری توسط مردم است. الان دیگر ذائقه مردم تغییر کرده و کسب‌وکارهایی که چنین خدماتی به آنها ارائه می‌کنند، از جایگاه ویژه‌ای بین مردم برخوردار هستند چون مردم به این شرکت‌ها اعتماد کرده‌اند. مسئله مهم این است که در نهایت این مردم هستند که ماندگاری یا عدم ماندگاری یک کسب‌وکار را در بازار تعیین می‌کنند.تصویری از مجید دهبیدی‌پوراشاره کردید که الان دیگر مردم طعم استفاده از نوآوری را چشیده‌اند؛ اما در همین وضعیت هم همواره استرس‌هایی به مردم وارد می‌شود. از جمله فیلترکردن کسب‌وکارها، تحمیل‌کردن برخی اپ‌ها به مردم، مسدودکردن پیام‌رسان‌ها و... یعنی می‌بینیم که همواره موانعی بر سر راه استفاده مردم از نوآوری ایجاد می‌شود. همین استرس‌ها متوجه کارآفرینان هم است. به نظر شما چه موانع یا سدّهایی در حال حاضر جلوی نوآوری ایستاده یا خواهد ایستاد؟من جریان فعلی نوآوری در کشور را، یک جریان پویا می‌بینم و جریان نوآوری آنجایی که اصالت و پشتکار دارد و زندگی مردم را راحت‌تر می‌کند، در نهایت پیروز می‌شود. مثلا در بحث‌ها و اختلافات مربوط به تاکسی‌های آنلاین یا فروشگاه‌های آنلاین یا اپلیکیشن‌های پرداخت با بدنه دولتی یا حوزه‌های سنتی اقتصاد، در نهایت جریان نوآوری پیروز شد. این جریان مانند جریان آب است که در حرکت است و مسیر خود را هموار می‌کند.البته قبول هم دارم که در این مسیر مشکلات و محدودیت‌هایی وجود دارد ولی باید همراهی‌ها را هم بپذیریم. مثلا اگر نسبت به فیلترینگ اعتراض داریم، باید فراهم‌شدن فضا برای رشد جریان نوآوری و آسان‌ترشدن زندگی مردم با استفاده از خدمات این جریان را هم ببینیم. البته اینکه شعار امسال شده، تولید؛ پشتیبانی‌ها، مانع‌زدایی‌ها، یعنی موانع وجود دارد و باید برداشته شوند.شما در راس مدیریت پارک‌ علم و فناوری یکی از مهمترین دانشگاه‌های کشور یعنی صنعتی شریف حضور دارید؛ می‌خواهم دقیقا بفرمایید که شما چه موانعی در مسیر جریان نوآوری می‌بینید؟در این زمینه به دو مورد می‌توانم اشاره کنم؛ یکی اینکه اساس کارآفرینی بر اطمینان خاطر است. کارآفرین برای ارزش‌آفرینی، مهمترین دغدغه‌اش باید بهینه‌سازی سرویس و محصولش باشد. پس نباید برای گرفتن مجوز، ثبت شرکت و... انرژی صرف کند. بنابراین باید زمینه تسهیل شرایط ایجاد کسب‌وکار و صلاحیت‌دهی به کسب‌وکارها فراهم شود. چون امن‌کردن خاطر کارآفرینان یک اصل مهم است. نکته بعدی مربوط به قوانین و قواعد است. یعنی نباید مسائلی مانند بیمه، مالیات، قانون کار و... بر روند کارآفرینی سایه بیندازد. نه اینکه استارت‌آپی که رشد کرده و بزرگ شده، مالیات ندهد بلکه منظور این است که این فرایند آسان باشد.برای جامعه فعال در صنعت برنامه و بازی‌های موبایلی آیا وظیفه‌ای متصور هستید؟من اعتقاد دارم که راهبری جامعه استارت‌آپی و صنعت برنامه و بازی‌های موبایلی باید توسط کارآفرینان صورت بگیرد. هر چه کارآفرینان بزرگ‌تر باشند، مسئولیت خطیرتری دارند. البته کاملا واضح است که همین الان هم اداره هر کدام از کسب‌وکارهای بزرگ اکوسیستم در این صنعت، به نوعی کاری جهادی است. اما در هر صورت کارآفرینان در زمینه راهبری جامعه اکوسیستم هم باید وظایفی را بر عهده بگیرند و حتی تحت عنوان مسئولیت اجتماعی‌شان در این زمینه دغدغه داشته باشند. این صنعت هنوز به نقطه اوج خود نرسیده اما قرار است رشد بکند و سهم مناسب و درخوری از اقتصاد کشور را در اختیار بگیرد. بنابراین اثرگذاری کارآفرینان این صنعت و جامعه فعال در صنعت برنامه و بازی‌های موبایلی باید خیلی پررنگ‌تر شود. پس راهبری جامعه استارت‌آپی در حال حاضر، مهم‌ترین مسئولیت کارآفرینان این صنعت است.در ادامه به این نکته هم می‌خواهم اشاره کنم که الان نهادهای مختلفی وظیفه دارند که به کسب‌وکارها کمک بکنند. ما همیشه معترض هستیم که کمک‌ها به اندازه کافی نیست و شرایط تسهیل نمی‌شود. اما در مورد خودمان باید بگویم که مثلا من که در پارک علم و فناوری دانشگاه شریف حضور دارم، آیا به میزان شایستگی استارت‌آپ‌هایی که میزبان‌شان هستم، خدمات به آنها ارائه می‌کنم؟ پاسخ من منفی است و به خودم نمره قبولی نمی‌دهم. چون اگر فارغ‌التحصیلان این دانشگاه در اکوسیستم موفق شده‌اند، این موفقیت تا 90درصد مربوط به پتانسیل و زحمات خودشان بوده است و نقش من و پارک علم‌ و فناوری حداقلی بوده است.چه ایراداتی به شما وارد است؟نخست اینکه زیرساخت فیزیکی خوب و کافی برای بچه‌ها فراهم نکرده‌ایم و تنها به میزان اندکی از تقاضاها پاسخ داده‌ایم. درحالی‌که خود من ۱۰سال پیش باید نظامی را طراحی می‌کردم که بخش خصوصی سال ۱۰ وارد عرصه سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌شد نه سال ۹۸. اگر ۱۰سال پیش این اتفاق افتاده بود، زیرساخت‌های لازم هم الان فراهم بود. بنابراین هم سرمایه‌گذار بهره‌مند می‌شد و هم بچه‌های استارت‌آپی. من اعتقاد ندارم که فضاهای مورد نیاز اکوسیستم نوآوری را حتما بخش دولتی باید فراهم کند و در اینجا نقش بخش خصوصی هم بسیار مهم است.دوم اینکه من در زمینه تامین و ارائه خدمات به‌روز و منتورشیپ و شیوه‌های تجاری‌سازی خیلی بهتر می‌توانستم عمل کنم. چون به شبکه بسیار بزرگی از کارآفرینان و فارغ‌التحصیل دسترسی دارم و می‌توانستم مدل‌هایی طراحی کنم که از آنها سرویس بگیرم برای رشد بچه‌هایی که در نقطه شروع کار هستند. چنین مدلی در دانشگاه‌های بزرگ دنیا وجود دارد و البته ما هم تا حدودی در این زمینه کار کرده‌ایم ولی بسیار بیش از این باید کار کنیم.ایراد سومی که می‌توانم به آن اشاره کنم، مربوط به نقطه‌ضعف‌هایی در زمینه طراحی مکانیزم‌ها و مدل‌های تامین مالی برای استارت‌آپ‌هاست. این مسئله یک چالش است که باید خیلی زودتر برای آنها چاره‌اندیشی می‌کردیم.اگر بخواهید چیزی را جابه‌جا کنید که فرایندها را برای دانشگاهیان تغییر بدهد و سبب جهش در این صنعت شود، آن چیز چه خواهد بود؟براساس تجربه‌ام، به نظرم ما در نظام آموزشی دانشگاه‌ها، بیشتر روی مهارت‌های سخت کار کردیم و جواب هم گرفتیم اما متاسفانه در زمینه مهارت‌های نرم، کمبود داریم و کم‌کاری کرده‌ایم. بنابراین باید سهم مهارت‌های نرم را در دانش‌اندوزی بچه‌ها افزایش بدهیم. اگر این کار را نکنیم، عملا از پتانسیلی که قابلیت ارزش‌آفرینی دارد، خود را محروم می‌کنیم.بسیاری از بچه‌های دانشگاه صنعتی شریف در کافه بازار مشغول به کار هستند و بنیان‌گذاران این برنامه در دانشگاه صنعتی شریف تحصیل‌ کرده‌اند؛ برنامه آنها اکنون ده ساله شده است. خاطره یا نکته‌ای از این بچه‌ها در ذهن‌تان مانده است که به ما بگویید؟خاطرات زیادی از بچه‌هایی که الان کسب‌وکارهای موفقی دارند، در ذهنم مانده است. در مورد کافه بازار، اول باید به این نکته اشاره کنم که بنیان‌گذاران آنها در نهادهای حمایتی مانند شتاب‌دهنده‌، مراکز رشد و... حضور نداشته‌اند چون در آن زمان اصلا این نهاد وجود نداشتند. بنابراین آنها در ساختمان‌های دانشگاه کارشان را پیش می‌بردند. به خاطر دارم که حدود سال ۸۹-۹۰ بود. در یکی از ساختمان‌های دانشگاه‌، فضایی در اختیارشان قرار گرفته بود. آن ساختمان ۲۰واحد داشت در پنج طبقه چهار واحدی. واحدی که در اختیار بنیان‌گذاران کافه بازار یعنی تیم حسام آرمندهی بود، در طبقه همکف و در ضعیف‌ترین فضای ممکن از آن ساختمان قرار داشت و در کوچک‌ترین واحد این طبقه مستقر بودند. یعنی اگر ۲۰ واحد آن ساختمان را به لحاظ کیفیت درجه‌بندی می‌کردیم، واحد بچه‌های کافه‌ بازار، رتبه بیستم را کسب می‌کرد. اما به رغم همه این مسائل، فعال‌ترین تیم آن ساختمان همین بچه‌ها بودند و من بارها شاهد بودم که به‌صورت شبانه‌روزی کار می‌کردند.ما در تجربیات کارآفرینان بزرگ خارجی می‌خوانیم که از گاراژ خانه خود شروع کرده‌اند و امکانات و پولی نداشته‌اند و... این نکته را در ارتباط با تیم کافه بازار هم می‌بینیم. آن‌ها صرفا به ایده‌شان توجه می‌کردند و نه محیط پیرامون‌شان و از همین واحد کوچک بی‌کیفیت، استفاده زیادی می‌کردند و کار باکیفیتی را پیش می‌بردند. از این خاطره می‌توان دو نتیجه به‌دست آورد؛ یکی اینکه در شروع کسب‌وکار نباید به ظواهر توجه داشت و و دیگر اینکه ضامن موفقیت، پشتکار، پشتکار و پشتکار است.