استانداردهایمان را در جذب استاد بالا نگه داشته‌ایم

دکتر علیشاهی، معاونت دانشجویی دانشکده / منبع عکس: کانال تلگرامی مدرسه تابستانی علوم ریاضی شریفدرباره‌ی جذب استاد در دانشکده کلاً خیلی داده کم‌ است در بین دانشجویان، چیزی که می‌دانیم این است که استاد نمی‌گیریم معمولاً! یعنی کم می‌گیریم. می‌خواستم بپرسم که کلاً فرایند این کار چگونه است.فرایند‌ش در طول زمان کمی تغییر کرده است. این فرایند اکنون این‌گونه است که هر کسی که بخواهد استاد شود، ابتدا از طریق یک سامانه‌ی متمرکز وزارت علوم اپلای می‌کند. با گذر زمان این سیستم مرکزی‌تر شده است؛ در گذشته‌های دور، مثلاً زمانی که من دکترایم را گرفتم و خواستم استخدام بشوم، باید درخواستم را مستقیماً به رئیس دانشکده، که رئیس وقت دکتر شهشهانی بود، تحویل می‌دادم. الان اینجوری نیست. الان باید به سامانه‌ی وزارت علوم بروی و مدارکت را آپلود کنی و سه تا اولویت را تعیین کنی. وزارت علوم داوطلبین را به دانشگاه و دانشگاه هم به دانشکده معرفی می‌کند. باز یک چیزی که تغییر کرده است، تعداد این درخواست‌هاست. قدیم‌ها این تعداد درخواست‌ها محدودتر بود و راحت‌تر می‌شد آن‌ها را بررسی کرد اما الان تعداد درخواست‌ها بسیار زیاد شده که بسیاری از آن‌ها هم از نظر کیفی خوب نیستند که از تبعات افزایش تعداد دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی است... . چون تعداد درخواست‌ها زیاد است، بررسی آن‌ها نیاز به یک Preprocessing دارد. به همین خاطر یک ساز و کار نسبتاً جدیدی در دانشگاه به وجود آمده که تأسیس «کمیته‌های جذب یا استخدام» در دانشکده‌هاست.در دانشکده‌ی ما هم یک کمیته‌ی جذب برای پیش‌پردازش این درخواست‌ها وجود دارد که درخواست‌ها را بررسی می‌کنند که البته قریب به اتفاق داوطلبین در همان مرحله Reject می‌شوند. این را هم بگویم که این افزایش تعداد ورودی‌ها به تبع اندکی خطا را بالا می‌برد و ممکن است برخی از caseهای خوب نیز درست تشخیص داده نشوند. بعد، کسانی که معقول به نظر می‌آیند و محتمل است که به درد دانشکده بخورند، از طرف کمیته به شورای دانشکده معرفی می‌شوند؛ شورا هم یعنی تمام اعضای هیئت علمی دانشکده، منتهی یک قیدی دارد. آن هم این است که اعضای هیئت علمی وقتی استخدام می‌شوند، ابتدا باید یک «دوره‌ی پیمانی» را طی کنند؛ در واقع یک دوره‌ای را طی می‌کنند تا رسماً استخدام بشوند و در این دوره باید یک سری امتیازاتی را به دست بیاورند. البته این مستقل از سؤال توست ولی شاید برای دانشجوها جالب باشد که بدانند که استادها هم یک سری مرحله دارند؛ مثلاً در اول کار پایه‌ی صفر یا یک اند که این‌ها کار و نحوه‌ی استخدام‌شان فرق می‌کند. در واقع استادها سنجش می‌شوند که این سنجش چندین مؤلفه‌ی مهم دارد؛ یکی از مهم‌ترین‌هایش پژوهش است، یا مثلاً آموزش که شخص باید یک مدت مشخص تدریس کند و کیفیت تدریس و راضی بودن دانشجوها تأثیر دارد. یا یک سری کارهای ویژوالی و فرهنگی... خلاصه که ملاک‌های مختلفی وجود دارد. استادانی که در استخدام حق رأی دارند، آن‌هایی هستند که از مرحله‌ی پیمانی گذشته‌اند.این کمیته‌ای که گفتید از چه کسانی تشکیل شده است؟ مثلاً رئیس دانشکده و معاون دانشجویی و این‌هاست؟!نه نه، کمیته‌ی ممیزی‌ است و معمولاً از استادان باسابقه‌تر تشکیل شده است. فکر کنم این‌گونه است که رئیس دانشکده به اضافه‌ی یک نفر به انتخاب رئیس دانشگاه، که نماینده‌ی رئیس دانشگاه است، و دو سه نفر هم به انتخاب شورای دانشکده، اعضای آن را تشکیل می‌دهند.اعضای فعلی این کمیته‌ را می‌توانید نام ببرید؟والا الان حضور ذهن ندارم، حدس می‌توانم بزنم اما مطمئن نیستم. دکتر دانشگر که به عنوان رئیس دانشکده حتماً هست... و شاید دکتر حصارکی یا مثلاً دکتر اکبری... نمی‌دانم. [دکتر علیشاهی به حضور دکتر حصارکی و اکبری اطمینان نداشتند] ولی به هر حال آن کمیته نقش تعیین‌کننده ندارد و تنها کمک‌کننده به این فرایند است، چون که نهایتاً این کمیته افراد را به شورا معرفی می‌کند و این اشخاص به طور کامل در شورا بررسی می‌شوند؛ یعنی اینکه پرونده‌ی شخص را نگاه می‌کنند و در شورا بحث و رأی‌گیری می‌شود و معمولاً این مهم‌ترین بخش پروسه‌ی استخدام است. البته بر روی کاغذ این‌طور نیست زیرا پس از تأیید شورای دانشکده، دانشگاه هم باید آن شخص را تأیید کند اما بسیار نادر بوده است که دانشگاه درخواست دانشکده را رد کند. اصولاً طبق قانون، مسئولیت استخدام با وزارت علوم است اما وزارت علوم در مواردی این مسئولیت را به دانشگاه و آن هم به دانشکده تفویض کرده است و این یعنی نهایتاً نتیجه‌ی کار به دست استادان آن دانشکده و یا همان شورای دانشکده رقم می‌خورد.یک سؤالی که مطرح است این است که آیا استادی که زمینه‌ی کاری‌اش مثلاً توپولوژی است، در رأی‌گیری برای جذب استاد علوم‌ کامپیوتر می‌تواند شرکت کند؟همه‌ی اعضا برای همه‌ی پرونده‌ها رأی می‌دهند ولی معمولاً به این صورت است که از افراد مرتبط خواسته می‌شود که توضیح دهند و در واقع درباره‌ی این افراد بحث می‌شود؛ مثلاً فرض کن که من در زمینه‌ای تخصص نداشته باشم، درنتیجه به صحبت‌های استادان دیگر اعتماد می کنم. در هر صورت، نهایتاً رأی‌گیری مخفی صورت می‌گیرد و وزن آرای همه نیز یکسان است.پیرو حرفی که درباره‌ی کیفیت پایین درخواست‌ها زدید، یادم هست که از دکتر خزائی شنیدم که در سال حدود ۵۰ ـ ۶۰ درخواست مطرح می‌شود اما تنها ۵ یا ۶ نفر آن‌ها به مرحله‌ی رأی‌گیری می‌رسند.حتی الان از ۵۰ ـ ۶۰ نفر هم بسیار بیشتر شده است.این گزاره که فارغ‌التحصیلان دانشکده برای جذب نیاز به رأی بیشتری دارند، درست است؟! من شنیده‌ام که این قانون در سایر دانشکده‌ها و یا دانشگاه‌ها هم اجرا می‌شود. این‌گونه است؟بله، ‌بله. در بقیه‌ی دانشکده‌ها را نمی‌دانم... اما می‌دانم که در دانشکده‌های خوب دنیا این‌گونه است و این قانون هم از همین دانشکده‌ها الهام گرفته شده است. خود من احساسم این است که شرایط ما در ایران با شرایط دانشگاه‌هایی مثل هاروارد یا پرینستون فرق می‌کند، در آنجا ایده این است که چون هر کدام از دانشکده‌های خوب فرهنگ مختص خودشان دارند، در نتیجه اینکه آدمی تمام دوره‌ی کاری‌اش را در یکی از این دانشکده‌ها باشد، خوب نیست و بهتر است که فرد در دانشگاه‌های مختلف حضور داشته باشد تا این انتقال فرهنگ هم صورت پذیرد. من خیلی خودپسندانه فکر می‌کنم که در ایران و در رشته‌ای مثل ریاضی یا علوم کامپیوتر که آن‌قدرها هم تعداد دانشگاه‌های خوب زیاد نیست، ما با این کار یک محدودیت برای خودمان ایجاد کرده‌ایم که شاید خیلی فایده‌ای هم به ازای آن دریافت نکرده‌ایم اما به هر ترتیب، چیزی بود که تصویب شد.همین قانون در شورا تصویب شد یا در آن کمیته‌ی ممیزی؟!شورا؛ شورا مرجع تصمیم‌گیری‌های مهم در دانشکده است، کمیته‌ها معمولاً بازوی های اجرایی شورا هستند زیرا نشدنی است که بخواهیم همه‌ چیز را در شورا تصویب کنیم. این را هم بگویم که در تمام دانشگاه ما، فرهنگ شورایی فرهنگ بسیار قوی‌ای است. این سنتی‌ است که از همان اوایل تأسیس دانشگاه به پا شده است؛ یعنی زمان دکتر امین، سومین رئیس دانشگاه، که ایشان در شکل‌گیری چنین نهادی در دانشگاه بسیار مؤثر بوده‌اند. این را من از قول دکتر شهشهانی می‌گویم. این مورد واقعاً با دانشگاه‌های دیگر خیلی متفاوت است. در بیشتر دانشگاه‌ها اختیارات رئیس دانشگاه یا دانشکده بیشتر است.چرا در دانشکده‌های دیگر دانشگاه این معضل کمتر وجود دارد؟ آیا دانشکده‌ی ما شرایط سخت و ویژه‌ای دارد؟!دو سه نکته به نظر من می‌رسد. یکی اینکه رشته‌ی ما اصولاً رشته‌ی خاصی است؛ مثلاً در دانشگاه شریف، رشته‌ی ما و دانشکده‌های فیزیک و شیمی تنها رشته‌های علوم پایه و مابقی مهندسی اند و این‌ها واقعاً داستان‌های متفاوتی دارند. بین رشته‌های علوم پایه هم ریاضی خاص‌تر است و یک جایی که این موضوع خودش را نشان می‌دهد در پژوهش و اصلاً فرهنگ و سنت‌های پژوهش است که در رشته‌های مختلف بسیار با هم متفاوت‌ اند. نوشتن یک مقاله‌ی خوب و چاپ کردن آن در یک جای خوب در رشته‌ی ریاضی حتی نسبت به رشته‌ی فیزیک هم بسیار بسیار کار سخت‌تری است. مدت‌زمان نوشتن مقاله، تعداد افراد درگیر در نوشتن یک مقاله، زمان مورد نیاز برای داوری مقاله و... در رشته‌های مختلف فرق می‌کند. یک کار خوب کردن در رشته‌ی ما ممکن است چندین سال طول بکشد، معمولاً کار گروهی با تعداد زیاد افراد در رشته‌ی ما انجام نمی‌شود، اصلاً ذاتش این شکلی است. فرایند داوری و چاپ مقاله هم خیلی طولانی‌تر است اما از آن طرف هم مقاله معنی خودش را تا سال‌های سال دارد، در حالیکه در بقیه‌ی رشته‌ها حتی در رشته‌ای مثل فیزیک، ممکن است کاری بسیار مهم تلقی شود اما مثلاً پنج سال دیگر آن تئوری کلاً اهمیتش را از دست بدهد.متأسفانه به این تفاوت‌های رشته‌های مختلف در ساز و کار آموزش عالی ایران خیلی کم رجوع شده است و این باعث تحت فشار قرار گرفتن بعضی رشته‌ها شده است. بخشی از همین اصولی که برای ارتقاء استاد وجود دارد، منوط به تعداد مقالاتی است که فرد ارائه می‌کند و همین است که خیلی از استادان دانشکده‌ی ما به سختی ارتقا می‌یابند و یا این کار دیر انجام می‌شود و حتی بعضاً ممکن است مشکلاتی مثل ارتقاء معکوس ایجاد شود و این دانشکده را تحت فشار قرار می‌دهد. می‌خواهم بگویم که تفاوت رشته‌ها در جاهایی مثل این به خوبی خود را نشان می‌دهد. یک نکته‌ی دیگر که شاید پولیتیکالی گفتن‌اش خیلی خوب نباشد، این است که ما واقعاً استانداردهایمان را در استخدام‌ها چه نسبت به دانشکده‌های دیگر ریاضی و چه به نسبت دانشکده‌های دیگر شریف بالاتر نگه داشته‌ایم. حالا اینکه این کار، کار خوبی بوده یا بد، جای بحث دارد که باعث شده است که تعدادمان کم بماند و فشارهایی، هم به خودمان و هم به دانشجوها وارد شود. ولی خب یک نظر کم و بیش غالب در دانشکده وجود داشته است که این کار نهایتاً در درازمدت به نفع دانشکده‌ است. این هم معنی‌اش این نیست که هر کسی که ما استخدام نکردیم، شایستگی استخدام نداشته چون کار در نهایت بر اساس رأی‌گیری است و نظرات افراد در آن دخیل است.اما در کل استانداردهای ما بالاست، خیلی وقت‌ها تحت شرایط فشار، تسلیم نشدیم که بگوییم ما واقعاً تعدادمان کم است و مثلاً این کاندیدا را با اینکه شاید از نظر ما خیلی عالی نیست، استخدام کنیم. شاید کمی ایدئالیستی برخورد می‌کنیم.آمار دقیقی در این‌باره وجود دارد که مثلاً در سال چند نفر داوطلب می‌شوند و چند نفر به مرحله‌ی رأی‌گیری می‌رسند و چند نفر استخدام می‌شوند؟دیتایش که موجود است چون همه‌ی جلسات شورا صورتجلسه می‌شوند و این صورتجلسات نگه‌داری می‌گردد اما این را که کسی آماری از این‌ها درآورده باشد یا نه، نمی‌دانم.نمی‌شود که آماری دربیاوریم و منتشر کنیم؟! :)این در واقع به همان کمیته‌ی جذب برمی‌گردد.می‌شود که در کمیته مطرح بشود؟! البته نمی‌دانم که اصلاً چنین آماری به درد می‌خورد یا نه!نمی‌دانم چه دردی را می‌تواند دوا کند... حتی به خود من هیچ وقت کسی آماری... چرا! در واقع کمیته‌ی ممیزی هر از چندگاهی یک گزارش در شورا می‌دهد که اتفاقاً گزارش مهمی است؛ یعنی حداقل تیتروار اسامی و مشخصات تلگرافی کاندیداهایی که به کمیته‌‌ی جذب معرفی شده‌اند، بیان می‌شود و اتفاقاً این جا هم باز یک ساز و کار جالبی وجود دارد که اگر کسی از شورا اعلام کند که فکر می‌کند که یک کاندیدای خوبی توسط کمیته رد شده است، می‌تواند اعتراض کند. یک داستان خیلی جالبی دارد... [با خنده] یک بار هم‌ حتی چنین اتفاقی افتاد... فکر کنم که... آهان! این گونه است که می‌توانی اعتراض کنی و کمیته باید دوباره بررسی کند و اگر باز هم آن‌ها رد کردند، تو می‌توانی اعتراض کنی ولی این بار باید دو نفر با تو همراه باشند که در این صورت بر خلاف نظر کمیته، پرونده‌ی آن داوطلب به مرحله‌ی رأی‌گیری در شورا می‌رسد، اما در این صورت فرد برای جذب شدن به تعداد بیشتری رأی نیاز دارد. در کل، این یعنی اینکه ممکن است که آدم‌هایی معتقد باشند که این کمیته اشتباه می‌کند و حتی مناقشه‌ی بین آن‌ها حل نشود و با هم به تفاهم نرسند.ما یکبار درگیر این داستان شدیم! [با خنده] واقعاً قوانین خیلی جالبی وجود دارد.آن فرد در نهایت جذب نشد؟!فکر می‌کنم نه.به نظر می‌رسد که در چهار سال گذشته تنها سه نفر جذب شده‌اند؛ دکتر ابراهیمی، دکتر صفدری و دکتر شریفی‌تبار. آیا فرد دیگری وجود دارد؟من هم فرد دیگری را یادم نمی‌آید.استاد کم جذب می‌شود و از آن طرف هم برخی از افرادی که بودند می‌روند؛ مثل دکتر اصفهانی‌زاده.بله، همین مسائلی که در مهاجرت و فرار مغزها در دوران دانشجویی وجود دارد، برای استادان هم مطرح‌ است.دانشکده خود نمی‌تواند برای جذب استاد اقدام کند؟! نمی‌دانم... یک چیز آگهی‌مانند که مثلاً «دانشکده در فلان زمینه هیئت علمی می‌پذیرد». اصلاً این را هم نمی‌دانم که این کار درست است یا نه و یا اینکه در جاهای دیگر متداول است یا نه.دانشکده و دانشگاه ما اصولاً یک نهاد دولتی است و شرایطش با یک شرکت یا دانشگاه خصوصی خیلی متفاوت است. در یک دانشگاه خصوصی یا یک شرکت، تو اگر بدانی که ویژگی‌های یک فرد و شرایطش خیلی Perfect یا خاص است، می‌روی و به او پیشنهادات خاص می‌دهی؛ مثلاً اینکه من سه برابر بقیه به تو حقوق می‌دهم یا مثلاً فلان امکانات در اختیار تو خواهد بود و... . ولی در دانشگاه دولتی چنین امکانی نیست و اصلاً حقوق استاد را دانشکده نمی‌دهد بلکه وزارت علوم با قوانین خاص خودش این کار را می‌کند. در نتیجه ما امکان این را که به یک فرد لایقِ مورد نظرمان پیشنهادات متناسب با لیاقتش بدهیم، نداریم. می‌ماند جنبه‌ی اطلاع‌رسانی‌اش که مثلاً بگوییم که آقای فلانی! اینجا هم هست آ! ما هم اینجا استاد می‌خواهیم ها! اما این کار خیلی برای دانشکده‌ی ما محلی از اعراب ندارد زیرا اگر کسی بخواهد در رشته‌ی ریاضی یا علوم کامپیوتر و در ایران هیئت علمی شود، قاعدتاً دانشکده‌ی ما جزو اولین گزینه‌هایش است.خب شاید یک ایرانی در آن سر دنیا نداند که ما مثلاً استاد علوم کامپیوتر کم داریم.خیلی بعید است... مسئله این است که این، تصمیم مهمی است که فردی در آمریکا و در یک شرکتی کار کند یا در یک دانشگاه در ایران، آن هم با شرایطی که ما در آن هستیم. این تصمیمی است که زندگی آدم را تحت تأثیر قرار می‌دهد و باید با خودش فکر کرده باشد. اگر هم برای کسی گزینه‌ی آکادمیک در ایران مطرح باشد، احتمالاً اولین ایده‌اش شریف است... بالاخره فرض همیشه بر این است که دانشگاه‌ها هیئت علمی استخدام می‌کند و خیلی بعید است که بگویند ما دیگر کسی را نخواهیم پذیرفت. در یک فضای کاری پررقابت هم نیستیم؛ در آن صورت معقول بود که مثلاً فرد بگوید که این‌ها پنج تا دانشگاه اند که کم و بیش در یک سطح کیفی هستند و من باید بهترین آن‌ها را انتخاب کنم. دادن امکانات و تسهیلات خاص که در دانشگاه‌های دنیا شاید وجود داشته باشد هم، برای ما امکان ندارد زیرا اصلاً حقوق استاد را فردی مثل رئیس دانشکده تعیین نمی‌کند.من شنیده‌ام که یک تعدادی از افراد مثل دکتر کمالی‌نژاد، دکتر احدی، دکتر باقرپور، دکتر خانه‌دانی و دکتر شعبانی در سالیان اخیر درخواست داده بودند، این لیست و اسامی درست است؟!کم ‌و بیش بله، البته case دکتر خانه‌دانی کمی متفاوت‌ است؛ یعنی در دانشکده هم با آمدن ایشان موافقت شد ولی خب دکتر خانه‌دانی قبلاً اینجا هیئت علمی بوده و مسائلی از لحاظ اداری و قانونی وجود داشته که نشده است برگردد. در مورد بقیه جز یک نفر که الان حضور ذهن ندارم، فکر کنم که درست است و این‌ها در سالیان اخیر اپلای کرده‌‌اند و خب وجه مشترک همه‌‌شان این است که فارغ‌التحصیل شریف بوده‌اند و در نتیجه باید دو سوم آرا را کسب می‌کردند که خیلی خیلی کار سختی‌ است.من شنیده‌ام که دکتر کمالی‌نژاد تنها یک رأی کم آورده است و یا اینکه برخی ناهماهنگی‌هایی در پرونده‌ی دکتر باقرپور وجود داشته که به درستی به جلسه نرسیده است.نه، نه، این گونه نیست. به هر حال این پرونده‌ها همه در دانشکده بررسی شده است و اعضا واقعاً سعی کرده‌اند که پرونده را نگاه کنند و جستجو کنند و به نتیجه برسند؛ مثلاً برای خود من رأی دادن به بعضی از این caseها اصلاً بدیهی نبوده که باید پذیرفته شوند. بعضی از این موارد یا هر مورد دیگری که برای رأی دادن می‌آید، مسئله‌ی سختی را پیش روی ما می‌گذرد و این طور نیست که آدم همیشه فکر کند که رأی مثبت دادن یعنی کار خوبی کردن، هزار عامل وجود دارد و باید به همه‌ی آنها فکر کرد.جذب استاد در رشته‌ی علوم کامپیوتر هم همانند ریاضی است؟ شاید چون در سالیان اخیر رشته‌ی خاص‌تری شده است.آن رشته شرایطش شاید حتی سخت‌تر باشد... چون که این رشته در همه جای دنیا رشته‌ی خیلی خوبی است و احتمال بازگشت یک فارغ‌التحصیل خوب علوم کامپیوتر در خارج از ایران از یک دانشجوی خوب ریاضی در خارج هم کمتر است، فرصت‌های به اصطلاح پر آب و نانی برای این‌گونه افراد مهیاست چه در داخل دانشگاه و چه در خارج از آن؛ یعنی فرد باید در آن مقایسه‌ی بین دانشگاه‌های ایران و آمریکا از یک چیز بسیار بزرگ‌تری چشم پوشی کند. یکی از دوستان ما تعریف می‌کرد که یک شرکت خارج از دانشگاه در آمریکا، ۲۰ برابر مبلغی که از تدریس در دانشگاه‌های آمریکا بدست می‌آورد به او پیشنهاد داده بود. تفاوت حقوق دانشگاه‌های ایران و آمریکا را هم باید به این اضافه کنید. مشخص است که افراد به صورت معمول نمی‌توانند از این گزینه‌ها به راحتی بگذرند مگر اینکه انگیزه‌های دیگری برای آن‌ها مهم باشد.خب با این شرایط بهتر نیست که حداقل در رشته‌ی علوم کامپیوتر آن شرط رأی بیشتر برای جذب فارغ‌التحصیلان دانشگاه شریف برداشته شود؟!این را باید اضافه کنم که آن قانون تنها تا سه سال بعد از فارغ‌التحصیلی برقرار است؛ یعنی در طول این سه سال شخص باید دو سوم آرا را کسب کند اما بعد از سه سال همان یک دوم آرا برای جذب شدن کفایت می‌کند.ادامه دارد...