محاصره اقتصادی ایران

اقتصاد برای اسرائیل تنها وسیله‌ای برای دفع دشمنی همسایه‌گان عرب خود نیست بلکه ابزاری برای نفوذ، مقابله با دشمنان و خروج از انزوای بین المللی محسوب می‌شود. اسرائیل با جنایاتش در غزه و فلسطین اشغالی، چهره‌ای سیاه و منفور در فضای بین الملل به خود گرفته است. به همین دلیل برای خروج از این فضای سنگین سیاسی و بین المللی، اقدام به ایجاد روابط با کشورهایی کرد که اساساً اشغال فلسطین برای آن‌ها یا مسأله نبوده و یا از اهمیت کمتری برخوردار بوده. از این رو ما شاهد تقویت روابط رژیم صهیونیستی با کشورهای مجاور ایران شدیم، که علت آن هم دشمنی دیرینه جمهوری اسلامی ایران با این رژیم است. آذربایجانرژیم صهیونیستی حدود 40% از نفت مورد نیاز خود را از طریق آذربایجان تأمین می‌کند. در واقع اسرائیل با این کشور روابط اقتصادی بسیار تنگاتنگی دارد به شکل که گردش مالی میان آن دو در 2017م به 3/116 میلیون دلار رسید که نسبت به سال گذشته 17% افزایش داشته است.یکی از مهمترین واردات آذربایجان از اسرائیل به تسحیلات نظامی اختصاص یافته است. به طور مثال در دیداری که رئیس‌جمهور این کشور در 2016م از اسرائیل داشته، میان آن دو یک قرار داد در حوزه تجهیزات نظامی به ارزش پنج میلیارد دلار بسته شد. البته واردات محصولات اسرائیلی محدود به تسحیلات نظامی نیست، بلکه تکنولوژی‌های پیشرفته اسرائیلی در حوزه رایانه و کشاورزی را نیز در بر می‌گیرد.ارمنستانرژیم صهیونیستی در زمینه‌های کشاورزی، ذخایر آب، حمل و نقل و تسلیحات نظامی با ارمنستان همکاری دارد. همچنین در جدیدترین معاهده‌ای که میان آن دو به امضاء رسیده، بنا شده تا فعالیت‌های دو جانبه خود را بین سال‌های 2020-2017م در زمینه فرهنگی، علمی و آموزشی گسترش دهند.گرجستانگرجستان نیز با رژیم صهیونیستی همکاری بسیاری نزدیکی دارند. به طوری که حدود 100 شرکت از گرجستان در اسرائیل مشغول به کار هستند. همچنین ویزای میان دو کشور برداشته شده و حتی برخی از گرجی‌ها توسط نیروهای ویژه اسرائیل مورد آموزش قرار می‌گیرند. اما بیشترین همکاری آن‌ها در زمینه مسائل علمی است. محققان گرجی معمولاً پروژه‌هایی در زمینه کشاورزی، سلامت گیاهان و حیوانات، کیفیت و امنیت مواد غذایی را با محققان اسرائیلی پیش می‌برند. علاوه بر این، گرجستان با مؤسسه «توسعه غذایی و تحقیقات کشاورزی آمریکا و اسرائیل» روابط بسیار نزددیک دارد، به شکلی که برای برخی از پروژه‌های خود، از این نهاد کمک دریافت می‌کنند.قزاقستانمنبع دیگر تأمین سوخت اسرائیل قزاقستان است و از این کشور سالانه بیش از 4/1 میلیارد دلار نفت وارد می‌کند. روابط تجاری میان رژیم اسرائیل و این کشور بسیار وسیع است. به شکل که در 2012م 190 شرکت اسرائیلی در قزاقستان مشغول فعالیت بوده‌اند. همچنین قزاقستان برای اسرائیل بازار خوبی فراهم کرده که در آن محصولات الکترونیکی، غذا و نوشیدنی، مواد شیمیایی، فلزات و ماشین آلات خود را به فروش می‌رسانند. استخراج معادن، ساخت و ساز و بانکداری از دیگر فعالیت‌های مشترک قزاقستان و اسرائیل هستند.آسیای مرکزیبا توجه به قدرت بالای اقتصادی و سیاسی اسرائیل و نفوذ این رژیم در کشورهای منطقه، برخی از کشورها مثل ازبکستان، ترکمنستان و تاجیکستان به ارتباط با این رژیم طمع کرده‌اند. اسرائیل اگرچه به دلیل فقیر بودن و عدم زیر ساخت‌های اقتصادی آنان تمایلی به این مشارکت ندارد، اما به دلیل موقعیت ژئوپلوتیک خاص آنان و نزدیکی به ایران اقدام به همکاری با این دولت‌ها کرده است. به همین دلیل اسرائیل اقدام به همکاری با این کشورها در حوزه‌های آبیاری قطره‌ای، کشاورزی، امکانات بهداشتی و گردشگری و پارک‌های صنعتی کرد که این کشورها به شدت به آن نیازمند هستند. این به معنای وابستگی اقتصادی سه کشور ازبکستان، تاجیکستان و ترکمنستان به رژیم صهیونیستی است.1روسیهارتباط رژیم اسرائیل و روسیه به زمان حاکمیت بلوک شرق یا همان شوروی سابق باز می‌گردد. بعد از فروپاشی آن نیز، این ارتباط همچنان به دلایل مختلفی ادامه یافت. تعاملات روسیه و اسرائیل در سه حوزه تجارت، توریست و انرژی است. البته پیوند جمعیتی نیز میان آن دو برقرار بوده به شکلی که حدود یک میلیون نفر از یهودیان اسرائیل اصالتاً به روسیه یا شوروی سابق تعلق دارند. روسیه در 2013م چیزی حدود دو میلیارد به اسرائیل صادرات داشته و در مقابل رژیم اسرائیل حدود 1.5 میلیارد کالا به این کشور صادر کرده است. در زمینه گردشگری، بیشترین میزان توریست به اسرائیل، بعد از مردم آمریکا به روسیه تعلق دارد.2اگر چه نوع تعامل این کشور با جمهوری اسلامی ایران و موضع گیری خاص او در زمان درگیری‌های داخلی سوریه موجب تیره‌گی روابط میان آن دو شد. ولی روسیه توانست این اختلاف را به خوبی مدریت کرده و همچنان با هر دو طرف ایرانی و اسرائیلی در تعامل باشد.3ترکیهروابط سیاسی، اقتصادی و امنیتی میان ترکیه و رژیم اسرائیل به سال‌های تأسیس این رژیم باز می‌گردد. یک از دلایل این رابطه پیوند قومیتی است که میان آن‌ها برقرار است. به عبارتی در مقابل 26 هزار یهودی که در ترکیه اقامت دارند، چیزی حدود 100 هزار یهودی ترک در اسرائیل زندگی می کنند که باعث تسهیل تعاملات دو طرف شده است.4ترکیه و اسرائیل به شدت از جهت اقتصادی به یکدیگر وابسته هستند به شکلی که در 2017م میزان تجارت دو جانبه آن‌ها به 4.3 میلیارد دلار رسید. در این بین کاملاً واضح است که بیشترین میزان صاردات به ترکیه تعلق دارد. اگرچه روابط ترکیه و اسرائیل با روی کار آمدن حزب «عدالت و توسعه» و برخی جهت گیری‌های سیاسی در زمینه سوریه و معامله قرن به تیرگی گراییده، اما منافع اقتصادی و امنیتی موجود، مانع از قطع روابط میان آن دو شده است.5نتیجه‌گیری:روابط اقتصادی رژیم صهیونیستی با کشورهای پیرامونی ایران پیامدهای گوناگونی برای او خواهد داشت. در واقع اسرائیل از این طریق از ظرفیت‌ها و نقاط ضعف اقتصادی کشورهای میزبان مطلع شده و در مواقع نیاز خواهد توانست آنان را تحت فشار قرار دهد. همچنین با این دیپلماسی از ظرفیت‌های نخبگانی کشورها استفاده و ساختار فکری نخبگان را به نفع خود تغییر می‌دهد. به خصوص در مواقعی که ارتباط در حد تبادل فرهنگی و آموزش نظامی باشد.نکته حائز اهمیت این جریان، تاثیر این ارتباطات بر جمهوری اسلامی ایران است. اولین تاثیر منفی آن نزدیکی مرزی اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران است. چرا که برخی از این کشورها جدای از خرید تسحیلات نظامی، اقدام به بستن معاهدات نظامی و امنیتی برای آموزش می‌کنند. همین امر منجر می‌شود تا ایران نتواند با آن کشورها روابط عمیقی بر قرار کند. همچنین ممکن است رژیم صهیونیستی از طریق ارتباط با کشورهایی دارای مرز مشترک با ایران، اقدام به عملیات جاسوسی کند. خاصیت منفی دیگر ارتباط اسرائیل با کشورهای پیرامونی ایران، جدای از مشروعیت بخشی به این رژیم و خروج او از انزوای بین المللی، آن است که جمهوری اسلامی ایران در موضع گیری جهانی و یا منطقه‌ای تنها بماند. یعنی به هنگام اعتراض نسبت به موجودیت اسرائیل و اقدام‌های خصمانه رژیم صهیونیستی در رابطه با مردم مظلوم فلسطین، دچار مشکل شود و کسی از او حمایت نکند.با این وجود برای خروج از این مخمصه که جمهوری اسلامی در آینده با آن به شکل جدی مواجه خواهد شد، این است که در درجه اول در فرایند دیپلماسی خود یک تجدید نظر کلی انجام دهد. یعنی در درجه اول روابط اقتصادی و سیاسی و یا حتی امنیتی خود را با کشورهای عربی تقویت کند و از تعصب آنان برای مقابله با رژیم اسرائیل کمک بگیرد. در مرحله بعدی خود را در بازار کشورهای همسایه، در حوزه انرژی و صنعت به معنای واقعی آن داخل کند. نکته آخری که می‌توان از آن برای برهم زدن معادلات رژیم صهیونیستی اسرائیل استفاده کرد، ایجاد و تقویت پیوند علمی و فرهنگی میان کشورهای میزبان است. تا از این طریق هم آن کشورها با فرهنگ و آرمان‌های جمهوری اسلامی ایران آشنا شوند و هم از این طریق به افکار نخبگان و عموم جامعه آنان جهت دهی شود. راهی که اگر چه سخت می‌نماید ولی ممکن است. پی‌نوشت:1 – گسترش سلطه اقتصادی اسرائیل بر کششورهای خاورمیانه، عیوضی، محمد رحیم، فصلنامه کتاب نقد، پاییز 83، شماره 33، ص 124-107.2- https://www.parsine.com/fa/news/198112.3- http://www.ca-irnews.com/fa-ir/breaking-news-fa/9586.4- http://tabyincenter.ir/10917.5- https://www.iiwfs.com/islam-world/islam-world-notes-and-papers/1046.