تلگرام اروپایی در برابر دلار آمریکایی

در سراسر جهان، بانک‌های مختلف از طریق شبکه‌های بین المللی با یکدیگر به مبادله می‌پردازند. یکی از این شبکه‌های بسیار فراگیر، «سوئیفت» است؛ که سهام‌دارانی امریکایی دارد. پس از اجرای تحریم‌ها، استفاده از این شبکه برای ایران غیرممکن شد. این طور شد که اتحادیه اروپا تصمیم گرفت برای حفظ شرایط تجاری خود با ایران، از یک شبکه‌ی جایگزین تحت عنوان SPV استفاده کند. قبل از صحبت پیرامون شبکه‌ی جایگزین اتحادیه اروپا، بد نیست توضیح اندکی درباره سوئیفت ارائه کنیم.بانک‌ها برای انتقال‌های بین خود نیازمند یک پلتفرم هستند که در آن اطلاعات مبدا، منبع، حجم پول و ... به صورت یک پیام ثبت شود. از این توضیح مختصر، مشخص است که این نرم‌افزار همان کار پیام‌رسان‌ها مثل تلگرام را حتی محدودتر انجام می‌دهد؛ لکن تنها برتری آن داشتن امنیت بیشتر است و اگر تلگرام به اندازه کافی امن بود چه بسا بانک‌ها ازاین برنامه استفاده می‌کردند! یک مثال ازاین پلتفرم‌ها سوئیفت است. حال سوالی که پیش می‌آید این است که ایران و سایر کشورها با وجود اینکه سوئیفت محدودیت‌هایی برای آنها ایجاد می‌کند چرا از آن کوچ نمی‌کنند؟ دلیل دقیقا همان دلیل عدم کوچ کاربران از تلگرام به سروش است.اولا استفاده از دیگر پلتفرم‌ها به علت یک سری اشکالات نرم افزاری، سخت و با مشکلاتی همراه است (مثل مورد پیام‌رسان «سروش») و همچنین تعداد بانک‌های که از سایر پلتفرم‌ها استفاده می‌کنند در حال حاضر اندک است. با این توضیحات مشخص می‌شود که کشورها می‌توانند به راحتی و با همکاری هم از یک سیستم جایگزین سوئیفت استفاده کنند. اعضای اتحادیه اروپا می‌دانند که تحقق این امر از سلطه امریکا بر آن‌ها کم می‌کند و گاه از آن به عنوان یک انقلاب در کاهش سلطه دلار یاد می‌کنند؛ و چه بسا به شرط همکاری بانک‌ها این امر به زودی محقق شود.در ماه سپتامبر مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا از آغاز به کارِ ”Special Purpose Vehicle” یا همان SPV به عنوان مکانیزمی برای ادامه تعاملات تجاری با ایران خبر داد. با این حال به نظر می‌رسد این بسته تا اجرا فاصله زیادی دارد. اعضای اتحادیه اروپا تاکنون نتوانسته‌اند کشورهای اروپایی را قانع سازند تا میزبانی این نهاد را برعهده بگیرند. اتریش این پیشنهاد را رد کرده و فعلا لوکزامبورگ تحت فشار است تا آن را بپذیرد. سازوکار بسته این گونه است که فرضاً یک شرکت اروپایی از ایران نفت و میعانات می‌خرد و نسبت به ایران بدهکار می‌شود. ایران نیز از یک شرکت اروپایی دیگر جنسی را وارد می‌کند. سپس پول یا جنس (دو شرکت میتوانند با هم مبادله کالایی داشته باشند) در خاک اروپا بین دو شرکت اروپایی مبادله می‌شود و باقیمانده پول هم توسط بانک‌های مرکزی اتحادیه اروپا (با نقش محوری فرانسه) تسویه می‌شود‌. طرف ایرانی به وضوح به این سیستم مالی امید دارد. تنها مشکل این است که اروپایی‌ها مدعی هستند که اگر ایران با عدم پذیرش FATF دوباره به لیست سیاه این نهاد وارد شوند دیگر این شبکه‌ی مالی جایگزین کارسازی نخواهد بود؛ و از این اهرم فشار برای متقاعدکردن ایران به پذیرش FATF استفاده می‌کنند. در حالی که کارشناسان داخلی معتقدند حتی با بازگشت ایران به لیست سیاه FATF هم هیچ نقص فنی بر SPV وارد نمی‌شود؛ چرا که اقدام متقابل FATF پس از وارد شدن ایران به لیست سیاه ارسال یک هشدار برای سطح بالای پولشویی در نظام مالی ایران برای بانک‌های مرکزی کشورهای مختلف است و از آنها می‌خواهد در شناخت مشتریان و ذی‌نفعان هر تراکنش مالی مربوط به ایران دقت بیشتری کنند تا ریسک پولشویی حداقل شود؛ (به عبارتی بهتر میگوید از در پشتی معامله نکنید) اما باید توجه داشت که در SPV پیشنهادی اتحادیه اروپا کثیف‌بودن منشا پول معنا ندارد چرا که تقریبا تمام معاملات ایران با اتحادیه اروپا ناشی از پول نفت است. همچنین ذی‌نفع نهایی مطابق توضیحات بالا یک شرکت شناخته‌شده از خاک اتحادیه اروپاست و اساسا بیشتر تعاملات از جنس مبادله است نه انتقال مستقیم پول. بنابراین بازگشت ایران به لیست سیاه هم خللی در SPV پیشنهادی اتحادیه اروپا وارد نمی‌کند. پس دلیل این همه تاکید اتحادیه اروپا روی پذیرش آن چیست؟ شاید بتوان جواب این سوال را در بررسی برجام و اصولا شیوه‌ی مواجهه‌ی اتحادیه اروپا وامریکا با ایران یافت. هدف ایران دراین مذاکرات اخیر به دست آوردن امتیازات اقتصادی و هدف وحوزه درخواست‌های طرف دیگرتا حدود زیادی امنیتی بوده است. که این مسائل را می‌توان از امتیازات دادوستدشده‌ی طرفین فهمید. در این دوره نیز اتحادیه اروپا خواستار یک سری امتیازات امنیتی در قالب FATF است که پذیرش CFT در شرایط فعلی ایران در راس این موضوع است.به هرحال باید دید عاقبت چنگ‌زدن به کاخ الیزه و باکینگهام همان عاقبت اعتماد به کدخدا هست یا خیر. این نوشتار، در شماره‌ی پنجاه و پنجم نشریه‌ی دانشجویی «میدان انقلاب» منتشر شده است. برای مطالعه‌ی کامل مطالب این نشریه، می‌توانید به کانال بسیج دانشجویی دانشگاه شریف مراجعه کنید.http://t.me/Basij_Sharif