زندگی نرمال در سایه‌ی رفاه اقتصادی

بررسی ابعاد اقتصادی زندگی نرمالمرتضی عبدی/ کارشناسی/ مهندسی مکانیک، دانشگاه صنعتی شریفامروزه نمی‌توان منکر درهم‌ تنیدگی ابعاد اقتصادی زندگی و سایر ابعاد زندگی انسان شد؛ به همین جهت نخستین برداشت عموم مردم از «زندگی نرمال» رفاه اقتصادی و برخورداری از مطلوبیت مادی است. رفاه اقتصادی مانند زیربنایی عمل می‌کند که بدون وجود آن دستیابی به حقوقی نظیر کنشگری‌های سیاسی، تامل‌گری‌های فلسفی و یا حتی بخش عمده‌ای از دغدغه‌های زیست محیطی دور از انتظار خواهد بود.برای بررسی ابعاد اقتصادی زندگی نرمال، نخست باید مهم‌‌ترین جنبه‌های اقتصادی در زندگی انسان را معین کنیم و سپس به تشریح نقش هر یک از این موارد بر رفاه اقتصادی در زندگی روزمره‌ی انسان بپردازیم و درنهایت بیان کنیم که نامطلوب بودن موارد ذکر شده چه تاثیری بر زندگی نرمال خواهد گذاشت. از این رو به بررسی تورم و بیکاری به عنوان دو مورد از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار بر رفاه اقتصادی خواهیم پرداخت.تورمبرای بررسی تاثیر تورم بر زندگی انسان، نخست باید تعریف معینی را از تورم ارائه دهیم. تورم عموما به معنی افزایش غیرمتناسب سطح عمومی قیمت‌ها در نظر گرفته می‌شود. به سخن دیگر، تورم، روند فزاینده و نامنظم افزایش قیمت‌ها در اقتصاد است. هر چند بر پایه نظریه‌های گوناگون، تعریف‌های متفاوتی از تورم ارائه می‌شود؛ اما تمامی آنها به روند فزاینده و نامنظم افزایش در قیمت‌ها اشاره دارند[1]. با توجه به این تعریف انتظار می‌رود که تورم موجب افزایش شاخص قیمت مصرف‌کننده(1) و در نتیجه کاهش قدرت خرید مصرف‌کننده شود. امروزه عدم توانایی در کنترل تورم به عنوان یک ضعف اساسی شناخته می‌شود. مطابق با تعریف صندوق بین‌المللی پول(2)، نقش کلیدی بانک‌های مرکزی، انجام سیاست‌های پولی برای دستیابی به ثبات قیمت (تورم کم و پایدار) و کمک به مدیریت نوسانات اقتصادی تعریف می شود. از اواخر دهه‌ی 1980، هدف‌گذاری برای کاهش تورم به عنوان چارچوب اصلی سیاست‌های پولی ظاهر شده است[2]. دولت‌ها معمولاً تورم هدف(3) را در حدود 2 درصد تعیین می کنند. دلایلی برای هدف‌گذاری تورم 2 درصد به جای تورم 0 درصد وجود دارد؛ به طور کلی این ترس وجود دارد که در صورت تعیین هدف‌گذاری 0 درصد، ممکن است شاهد رشد اقتصادی کمتری باشیم. برای مثال هنگامی که تورم 0 درصد باشد و یا تورم منفی(4) داشته باشیم، بخش قابل توجهی از مردم تمایل به تعویق خرید کالاهای غیرضروری پیدا خواهند کرد؛ زیرا در صورت به تعویق انداختن خرید این نوع کالاها شاهد هیچ‌گونه افزایشی در قیمت نخواهند بود و حتی ممکن است قیمت‌ها دچار کاهش شوند. این کاهش مقطعی تقاضا می‌تواند موجب کاهش عرضه در کوتاه مدت و در نهایت کاهش تولید و افت رشد اقتصادی شود[3]. بنابراین نرخ پایین تورم می‌تواند به عنوان یک محرک اقتصادی قلمداد شود و روند رشد اقتصادی را تسریع کند. امروزه تعداد زیادی از کشورهای جهان موفق به کنترل تورم شده‌اند، در حالی که مطابق با آمار صندوق بین‌المللی پول، ایران در 10 سال گذشته دارای حداقل تورم 7.2 درصد و حداکثر تورم 39.9 درصد بوده و به طور میانگین هر ساله شاهد تورم 20 درصدی در این بازه‌ی زمانی بوده است. این تورم بالا مشکلات بسیاری در زندگی مردم عادی و همچنین اقتصاد کلی کشور به وجود آورده است. به عنوان نمونه برای تعدیل نرخ تورم، بانک مرکزی ناچار به افزایش نرخ بهره خواهد بود[4] که در درازمدت می‌تواند موجب افزایش نقدینگی و کاهش ارزش پول ملی و تورم مضاعف شود. همچنین باتوجه به تورم بسیاربالای ایران، سرمایه‌گذاری در صنایع ریسک بالایی به همراه دارد و از طرفی دیگر بازدهی آن نیز عمدتا کمتر از میزان تورم است. علاوه بر موارد گفته شده هنگامی که نرخ بازدهی سرمایه متناسب با نرخ تورم نباشد، میل به مصرف افزایش و میل به سرمایه‌گذاری کاهش می‌یابد و در مجموع شاهد افزایش نرخ مصرف و عدم تغییر نرخ تولید و یا حتی کاهش نرخ تولید خواهیم بود که خود یکی از دلایل افزایش قیمت و کاهش قدرت خرید(5)است. بنابراین در مجموع می‌توان گفت که در نتیجه‌ی وجود این نرخ سرسام‌آور تورم در کشور ایران، با کاهش رشد اقتصادی مواجه خواهیم بود و این کاهش رشد اقتصادی به این معنی می‌باشد که سبد مصرفی خانوار دائما در حال کوچک شدن است.باتوجه به تورم بسیاربالای ایران، سرمایه‌گذاری در صنایع ریسک بالایی به همراه دارد و از طرفی دیگر بازدهی آن نیز عمدتا کمتر از میزان تورم است.مقایسه‌ی تورم ایران، ایالات متحده، ژاپن و آلمان در بازه‌ی زمانی 2010-2020. همان‌طور که ملاحظه می‌شود این سه قدرت اقتصادی به درستی موفق به کنترل تورم شده‌اند درحالی که ایران دارای تورمی بالا و نوسانی است.(اطلاعات سال 2020 ایران منتشر نشده است) منبع: data.worldbank.orgبیکاریبیکاری زمانی اتفاق می افتد که فردی که جزئی از جمعیت فعال(6) محسوب می‌شود و در جستجوی کار است قادر به یافتن کار نباشد. از بیکاری غالباً به عنوان معیاری برای سنجش سلامت اقتصاد استفاده می‌شود. متداول‌ترین معیار بیکاری، نرخ بیکاری(7) است که تعداد افراد بیکار تقسیم بر تعداد افراد شاغل است. نرخ بالای بیکاری نشانه ای از ضعف و آشفتگی اقتصادی است. اما باید توجه نمود که نرخ بسیار پایین بیکاری نیز ممکن است بیانگر بهینه نبودن اقتصاد باشد[5]. علت این امر این است که در هر اقتصادی بازار کار به جایی خواهد رسید که شغل جدید اضافه شده، بهره‌وری کافی را برای تأمین هزینه‌های خود ایجاد نمی‌کند و باعث می‌شود هر شغل جدید پس از این نقطه، ناکارآمد تلقی شود. در تعیین نرخ بهینه‌ی بیکاری اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد اما برای مثال می‌توان گفت که این مقدار برای آمریکا حدود 4 تا 5 درصد است[6]. امروزه قدرت‌های بزرگ اقتصادی تا حد قابل قبولی از عهده‌ی تنظیم نرخ بیکاری برآمده اند. ژاپن، به عنوان یک قدرت اقتصادی، در 30 سال گذشته هرگز نرخ بیکاری بالای 6 درصد را به خود ندیده است. همچنین ایالات متحده در 20 سال اخیر همواره دارای نرخ بیکاری کمتر از 10 درصد بوده و تا پیش از همه‌گیری کرونا عملکرد بسیار منظمی در کاهش نرخ بیکاری داشته است. مطابق با آمار منتشر شده از سوی سازمان بین‌المللی کار(8)، نرخ بیکاری در ایران طی بازه‌ی زمانی 2010-2019 دارای مقدار حداقل 10.4 و حداکثر 13.4 بوده است. نوسان‌های زیاد نرخ بیکاری در این مدت نشانگر این بوده که در بازه‌ی زمانی گفته شده هیچ برنامه منظم و معینی برای کاهش نرخ بیکاری در کشور وجود نداشته و تنها مواردی نظیر شرایط سیاسی و زمانی تعیین‌کننده‌ی میزان دقیق این نرخ بوده‌اند. این نرخ بالای بیکاری تا کنون تبعات منفی زیادی برای اقتصاد ایران داشته است. توجه به این نکته ضروری است که نرخ بالای بیکاری بیانگر سهولت دسترسی به نیروی کار می‌باشد. این امر موجب افزایش عرضه‌ی نیروی کار و در پی آن کاهش دستمزدها و کاهش امنیت شغلی خواهد شد. برای مثال هنگامی که کارفرما با درخواست افزایش حقوق و مزایا از طرف نیروی کار مواجه می‌شود، با علم به اینکه یافتن نیروی کار جایگزین کار چندان سختی نیست، می‌تواند به راحتی با درخواست مخالفت کند. از طرفی دیگر کارمندان و کارگران نیز به خوبی می‌دانند که باتوجه به وفور نیروی کار، باید مطابق میل کارفرمای خود رفتار کنند تا تهدیدی متوجه آن‌ها نباشد. همچنین بالا بودن نرخ بیکاری بیانگر این مورد است که حداکثر پتانسیل‌های تولید مورد استفاده قرار نگرفته و اینگونه تناسب میان تولید و مصرف برقرار نمی‌شود. افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید را می‌توان به عنوان نامطلوب‌ترین نتایج این عدم تناسب دانست.توجه به این نکته ضروری است که نرخ بالای بیکاری بیانگر سهولت دسترسی به نیروی کار می‌باشد. این امر موجب افزایش عرضه‌ی نیروی کار و در پی آن کاهش دستمزدها و کاهش امنیت شغلی خواهد شد.مقایسه‌ی روند تغییرات نرخ بیکاری ایران، ایالات متحده، ژآپن و آلمان در بازه‌ی زمانی 2010-2020. روند کاهشی این قدرت‌های اقتصادی در مقابل تغییرات نامنظم و نوسانی نرخ بیکاری ایران. (اطلاعات سال 2020 ایران منتشر نشده است) منبع: data.worldbank.org پاورقی‌ها:(1): consumer price index(2): International Monetary Fund(3): inflation target(4): deflation(5): purchasing power(6): افرادی که توانایی کار کردن دارند(7): unemployment rate(8): International Labour Organizationمراجع:[1]: دنیای اقتصاد، شماره 2834[2]: Monetary Policy and Central Banking, International monetary fund, 2021[3]: Is zero inflation a good thing?, Tejvan Pettinger, 2017[4]: What are the effects of a rise in the inflation rate, Tejvan Pettinger, 2019[5]: What Is Unemployment?, Adam Hayes, 2021[6]: The Downside of Low Unemployment, Aaron Hankin, 2020برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام ماه‌نامه دانشجویی «داد» کلیک کنید.