استراتژی، معمایی با پاسخ‌های بی‌نهایت | تعریف استراتژی به زبان ساده

استراتژی را واژه‌ای معمایی می‌دانند چرا که تاکنون بیش ار هزاران بار تعریف شذه است.یکی از واژه‌هایی که در طول چند دهه گذشته به شدت با آن سر و کار داشته‌ایم استراژی و یا معادل فارسی آن، راهبرد است. شاید شما هم مانند من این واژه پرکاربرد را اکثرا در حوزه‌هایی چون مدیریت، تجارت و سیاست به چشم دیده باشید اما آیا استراتژی محدود به تنها چند حوزه خاص می‌شود؟ تعریف استراتژی به زبان ساده چیست و چرا امروزه تسلط داشتن به آن برای هر کسب و کاری حیاتی تلقی می‌شود؟جست‌وجوهایم برای رسیدن به معنا و مفهوم واژه استراتژی، من را مانند هر شخص بی اطلاع دیگری در این زمینه به سوی غول چراغ جادو، گوگل هدایت نمود. گوگل مانند همیشه با دست‌پر از من استقبال کرده و نتایج بیشماری را در مورد تعریف استراتژی در اختیارم قرار داد. از آنجایی که رشته تحصیلی من هیچگونه تماس کوچکی با مباحثی در زمینه مدیریت و استراتژی (راهبرد) نداشته است، بنابراین تصمیم گرفتم تا به شکلی قابل فهم و مختصر به تعریف استراتژی به زبان ساده بپردازم.از ژنرال‌های باستانی تا ناپلئون و هیتلربه نظر شما ریشه کلمه استراتژی چیست و معنا و فهوم آن به چه دوره و زمانی مربوط می‌شود؟ آن طور که در تحقیقاتم متوجه شدم، در زمان‌های دور و حتی پیش از یونان باستان از واژه استراتژی به معنای پیروزی در جنگ استفاده شده است. در آن دوران کشورگشایی از اهمیت بسیار بالایی نزد پادشاهان برخوردار بوده و پیروزی در جنگ، دسترسی بیشتر به قدرت و ثروت و همچنین تسلط بر جوامع را با خود به همراه داشته است. طبق متون تاریخی ثبت شده از قرن‌های پیش، استراتژی از واژه استراتگوس (Strategos) به معنای سر لشکر مشتق شده و خود کلمه استراتگوس نیز، از ریشه کلماتی به معنای ارتش و رهبری و استراتژیا (Strategia) به معنای مدیریت نظامی برگرفته شده است.پیدایش استراتژی را مدیون وقوع جنگ‌ها در طول تاریخ هستیم.استفاده از استراتژی تنها به سال‌های پیش از میلاد مسیح محدود نمی‌شود و حتی قرن‌ها بعد، در جنگ‌هایی که ناپلئون بناپارت فرانسه را در آن به قدرت برتر اروپا (قرن 19 میلادی) تبدیل کرد و یا هیتلر دنیا را به سوی آشوب و هرج و مرج هدایت نمود، استراتژی (راهبرد) از ارزش و اعتبار بسیار بالایی خصوصا نزد حاکمان و دولتمردان برخوردار بوده است. توجه داشته باشید که در کنار تعریف استراتژی، واژه پرکاربرد دیگری نیز قرار می‌گیرد که تاکتیک نامیده می‌شود. منظور از تاکتیک خصوصا در عرصه نظامی، زمان رویارویی و درگیری با دشمن است در حالی که منظور از استراتژی جابه‌جایی نیروها( نظامی) در پشت خطوط جنگی می‌باشد. آیا تعریف استراتژی و تاکتیک تنها به عرصه نظامی محدود می‌شوند و در حوزه‌های دیگری مانند تجارت و مدیریت کاربردی ندارند؟ برای پاسخ به این سوال لازم است تا با دیدگاه استراتژی نظامی و استفاده آن در تجارت آشنا شویم.آرایش نظامی جهت پیش‌برد کسب و کارهمانطور که ارتش‌های نظامی در هر گوشه و کناری از دنیا برای پیشبرد اهداف خود نیازمند استراتژی و راهبرد هستند، کسب و کارهای بزرگ و کوچک نیز امروزه بیش از 50 ساله گذشته بقاء و تداوم حضور خود در بازار رقابت را مدیون پیروی از برنامه‌های استراتژیک می‌دانند. تعریف استراتژی و پیاده‌سازی آن به سازمان‌ها و شرکت‌ها این امکان را می‌دهد تا اهداف بلند مدت خود را با وسواس و دقت بیشتری مشخص کرده و از منابع و امکانات موجود خود در جهت دست‌یابی به آرمان‌ها و مقاصد از پیش تعیین شده، به درستی بهره‌برداری کنند.امروزه برای پیش‌برد اهداف کسب و کارها از تعریف استراتژی نظامی استفاده می‌شود.جالب است بدانید درهم‌تنیدگی دو عرصه نظامی و تجارت به قرن‌های بسیار دور و زمان سقراط باز می‌گردد. در کتب تاریخی نقل شده است که روزی سقراط به شخصی برخورد می‌کند که به تازگی منصب سرلشگری سپاه یونان را از دست داده و در تلاش است تا کاری متناسب با مهارت خود پیدا کند. در آن لحظه سقراط به وی می‌گوید مناسب‌ترین کار برای وی تاجر شدن است. چرا که یک شخص تاجر و یک سرلشگر نظامی هر دو دارای تشابهاتی با یکدیگر خصوصا در زمینه‌های مدیریتی هستند؛ هر دو اهداف بلند مدتی را برای خود تعیین کرده و برای دست‌یابی به آن اهداف باید از منابعی که در دسترس دارند به درستی استفاده کنند.قطب‌های هم‌نام و ناهم‌نام دو استراتژیاگر خاطرتان باشد پیشتر به تعریف استراتژی در عرصه نظامی پرداختیم و اشاره نمودیم که در کنار واژه راهبرد از تاکتیک نیز استفاده می‌شود و این دو کلمه با آن که دارای دو مفهوم مجزا بوده، اما به نوعی مکمل یکدیگر می‌باشند. استراتژی و تاکتیک از جمله اصول مشترکیست که در هر دو عرصه نظامی و تجارت وجود دارد. بر این اساس استراتژی را طرح کلی برای استفاده از منابع به منظور دستابی به موقعیت مطلوب دانسته و تاکتیک را نقشه‌ای برای رسیدن به یک هدف مشخص در نظر می‌گیرند.استراتژی نظامی و استراتژی تجارت در مواردی جاذب یکدیگرند.در طول نیم قرن گذشته از اصول و تعریف استراتژی نظامی در تجارت و مدیریت کسب و کارهای بزرگ و کوچک بیشماری استفاده شد که اتفاقا موفقیت‌های قابل توجهی را نیز با خود به همراه داشته است. به عنوان مثال استفاده از راهبردهای تهاجمی و یا دفاعی، پیش دستی کردن در برابر تهاجم حریف، استفاده از واکنش‌های متفاوت و مناسب هنگام رویارویی با اقدامات متجاوزانه، استفاده از عناصر غافلگیری و تکنیک‌های فریب دادن و ... از جمله شباهت‌های میان تعریف استراتژی تجارت و کسب و کار با استراتژی نظامی می‌باشند.از طرف دیگر، راهبرد نظامی و تجاری دارای تفاوت‌های فاحش و جالب توجهی با یکدیگر نیز هستند. هدف جنگ معمولا تهاجم و شکست دادن دشمن است در صورتی که در دنیای تجارت هدف از رقابت، تهاجم و شکست دادن حریف نیست، بلکه بیشتر به دنبال یافتن راهی برای همزیستی مسالمت آمیز با رقبا است.بیشتر بخوانید: تکنیک‌های نوشتن بلاگ‌پست که نمی‌دانید!ستاره قطبی کسب و کاردر حال حاضر استراتژی را می‌توان روشی برای دست‌یابی به اهداف خاص تعریف کرد. روشی که افراد و سازمان‌ها درصورت آگاهی داشتن و به کارگیری به موقع آن، قادر خواهند بود تا در شرایط فعلی که با افزایش بی‌ثباتی و غیرقابل پیشبینی بودن محیط‌های کسب و کار رو به رو هستیم، مجموعه خود را با اندکی درایت بیشتر به سوی موفقیت هدایت نمایند.علم استراتژی مانند ستاره قطبی می‌تواند راهنمای مسیر ما باشد.در واقع استراتژی (راهبرد) را می‌توان به ستاره قطبی تشبیه نمود که اگر ناخدای یک کشتی علم و توانایی استفاده از آن را داشته باشد، در شرایط استثنایی و خارج از کنترل می‌تواند خدمه و سرنشینان خود را از دریای متلاطم، به طرف خشکی ایمن و آرام هدایت کند و میزان تلفات جانی و مالی خود را به حداقل ممکن برساند.تعریف استراتژی در یک جملهبا آغاز قرن بیستم تعاریف جدیدی از استراتژی توسط اشخاص برجسته در حوزه‌های گوناگون و خصوصا در زمینه کسب و کار و مدیریت ارائه شد که در ادامه نگاهی به آن‌ها خواهیم داشت:ژنوفن یونانی به عنوان اولین شخصی شناخته می‌شود که قرن‌ها پیش از میلاد مسیح تعریفی از استراتژی را ارائه نمود. بر اساس گفته‌های ایشان تعریف استراتژی عبارت است از: انجام کسب و کاری که آن را می‌شناسید.کنت آندوز که از وی به عنوان یکی از دانشمندان مدیریت استراتژیک یاد می‌شود، تعریف دیگری از استراتژی را به ما ارائه می‌دهد: استراتژی الگویی از اهداف بزرگ، سیاست‌ها و برنامه‌هایی است که برای دست‌یابی به یک هدف مورد استفاده قرار می‌گیرند.تاکنون تعاریف منحصر به فردی از استراتژی توسط اشخاص برجسته ارائه شده است.ایگور آنسوف که از جمله اساتید شناخته شده روس در علم مدیریت استراتژیک، استراتژی را در یک کلمه و به عنوان قواعد تصمیم‌گیری تعریف کرده است.از نگاه آلفرد چندلر، استاد رشته کسب و کارها در دانشگاه هاروارد، استراتژی تعیین اهداف بلند مدت شرکت در کنار انجام مجموعه‌ای از اقدامات و تخصیص منابع لازم در راستای دست‌یابی به آن هدف است.مایکل پورتر که از جمله برترین تئوریسین‌های شناخته شده در علم مدیریت کسب و کار شناخته می‌شود که تعاریف متفاوتی را از واژه استراتژی تاکنون ارائه داده است که از جمله آن‌ها می‌توان به مورد زیر اشاره نمود: استراتژی در واقع خلق موقعیتی منحصر به فرد است که منجر به انجام فعالیت‌های متمایز و خاص می‌شود که تناسب و سازگاری سیستمی این فعالیت‌ها با یکدیگر، کلید موفقیت است.5پی (5P) در تعریف استراتژی چیست؟اصطلاح 5پی (5P) که در واقع برگفته شده از حرف ابتدایی پنج کلمه برنامه (Plan)، ترفند (Ploy)، الگو (Pattern)، موقعیت (Position) و چشم‌انداز (Perspective) می‌باشد، توسط هنری منیتزبرگ و به منظور ارائه تعریف استراتژی به زبان ساده خلق شد. استفاده از 5P به هر سازمان کمک می‌کند تا از مفهوم و تعریف استراتژی به شکل موثر و کارآمدتر جهت تحقق اهداف خود بهره‌برداری نماید. در ادامه به توضیح مختصر هر یک از 5P می‌پردازیم:دانستن 5پی (5P) می‌تواند به درک ساده‌تر مفهوم استراتژی منجر شود.برنامه (Plan): برنامه‌ریزی نمودن اصلی‌ترین رکن در تعیین و تدوین استراتژی شناخته می‌شود.ترفند (Ploy): برای پیشی گرفتن از رقبا معمولا چه کاری انجام می‌دهید؟ از ترفندهایی که کمتر شناخته شده هستند استفاده می‌کنید. بنابراین داشتن ترفند در هنگام چیدمان استراتژی امری ضروری تلقی می‌شود.الگو (Pattern): اگر استراتژی را یک فرآیند ذهنی تصور کنیم، الگو در واقع شکل ملموس‌تر آن شناخته می‌شود. هرچه استراتژی منظم‌تر باشد، الگوی تصمیمات نیز یک دست‌تر می‌شوند.موقعیت (Position): موقعیت را می‌توان پارامتر برقراری توازن میان مسائل درون سازمانی و برون سازمانی در نظر گرفت. همچنین موقعیت را می‌توان جایگاه سازمان در بازارهای جهانی قلمداد کرد.چشم‌انداز (Perspective): چشم‌انداز در واقع همان دورنماییی است که در نظر داریم سازمان ما به آن برسد و برای رسیدن به این مهم نیازمند آشنایی با دیدگاه‌های مختلف در زمینه‌های گوناگون کسب و کار خود هستیم.استراتژی در زندگی روزمرهامروزه استفاده از استراتژی به یک امر بدیع در زندگی روزانه تبدیل هر یک از ما شده است. از یک پسر بچه کوچک گرفته تا مدیر یک شرکت شناخته شده، همگی برای دست‌یابی به اهداف مورد نظر خود از تعریف استراتژی مشخصی‌ استفاده می‌کنند. حال می‌خواهد کسب نمره خوب در یک درس به منظور رسیدن به شکلات و بستنی باشد و یا شناخته‌تر شدن در بین مخاطبان جهت فروش بیشتر محصولات، تفاوتی نمی‌کند.به نظر می‌رسد در دوره‌ای از تاریخ زندگی می‌کنیم که تعیین و تدوین استراتژی از همان سنین پایین در وجودمان نهادینه می‌شود و بدون آنکه نیازی به فراگیری علم و دانش استراتژی در مدرسه یا دانشگاه داشته باشیم، به صورت ناخودآگاه در پیشبرد اهدافمان به سوی مقصد از آن کمک می‌گیریم.بیشتر بخوانید: 4 مزیت شرکت در دوره آموزش تولید محتوا و سئو