نقد فیلم Midsommar - میدسامر

نقد فیلم Midsommarبعد از بالا رفتنِ تیتراژِ پایانی فیلم ترسناک «میدسامر» (Midsommar)، به دو دلیل احساس می‌کردم بارِ سنگینی از روی دوشم برداشته شده است. از یک طرف بعد از بیش از دو ساعت و سی دقیقه قرار گرفتن در معرضِ تهاجمِ آزاردهنده اما همزمان تصفیه‌کننده‌ی دومین تجربه‌ی کارگردانی آری اَستر، تیتراژ به‌معنی باز شدنِ حلقه‌ی دستانِ فیلم از دورِ گلوی کبودِ ذهنم و کشیدنِ یک نفس عمیق بود، اما از طرف دیگر بعد از بیش از یک سال بی‌قراری و دلشوره‌ی ناشی از اینکه آیا آری اَستر قادر خواهد بود تا با «میدسمار»، موفقیتِ کم‌نظیرش با «موروثی» (بهترین فیلمِ ترسناکم در سال گذشته) را تکرار کند، بالاخره با بالا رفتنِ تیتراژ، پاسخم را گرفتم؛ بهترین پاسخی را که می‌توانستم انتظار داشته باشم را گرفتم. «موروثی» برای یک خوره‌ی ژانرِ وحشتِ مثل من، به مثابه‌ی معتادی بود که شیشه‌ی آبی ۹۹ درصدِ خالصِ هایزنبرگ را در رگ‌هایش شلیک می‌کند و حدقه‌ی چشمانش گشاد می‌شوند. «موروثی» یکی از جمله فیلم‌های ترسناکِ دورانِ پسا-«بابادوک» را داشت که می‌توانم از آن به‌عنوانِ تکاملِ موجِ نوی ژانر وحشت نام ببرم. یک درامِ روانشناسانه که بدنِ برهنه‌ی کلیشه‌های نخ‌نما‌شده‌ی تریلرهای ماوراطبیعه‌ی تیر و طایفه‌ی «کانجرینگ» را لابه‌لای سیمِ خاردار پیچید و به آن اجازه داد تا در حال تقلا کردن، کم‌کم از شدتِ خونریزی جان بدهد و بمیرد. یکی از آن فیلم‌های ترسناکی که به‌جای بنا کردنِ ترسش روی خرافات و روح و جن و شیطان و کلیسا، با متصل کردنِ وحشتش به لوله‌ی اگزوزِ خانواده‌ای در حال دست و پنج نرم کردن با ضایعه‌های بین‌نسلی، احساسِ غم و اندوهِ پیچیده و عذاب وجدان، سوختش را از دودِ سیاه و غلیظِ ریشه دوانده در دغدغه‌ها و درگیری‌های روانی بشرِ مُدرن تأمین می‌کرد. فیلمی که بیش از اینکه درباره‌ی خُرد کردنِ ساختارِ تریلرهای ماوراطبیعه در زیر پایش باشد، درباره‌ی باز کردنِ قطعاتِ این تفنگِ عتیقه، گرد و غبارزدایی از آن، روغن‌کاری‌ آن و تعویض کردنِ قطعات مشکل‌دارش برای اجرای یک شلیکِ جانانه و گوش‌خراش بود. نتیجه فیلمی بود که هم از ساختمانِ جواب‌پس‌داده‌ی تریلرهای ماورطبیعه بهره می‌برد و هم آن را چه از لحاظِ فُرمی و چه از لحاظِ محتوایی، برای زمانِ حال به‌روزرسانی کرده بود. به عبارت دیگر، «موروثی» حکم وارثِ به‌حقِ «جن‌گیرِ» ویلیام فردکین را در قرن بیست و یکم داشت. «موروثی» همچون صدای جیغ مادری که یک روز صبح با جنازه‌ی بی‌سرِ دختربچه‌اش در صندلی عقب ماشینش روبه‌رو می‌شود قوی بود. آن‌قدر قوی که بعد از تماشای آن دوست داشتم، بستنی بخورم و چند قسمت از احمقانه‌ترین سیت‌کامی که می‌توانم پیدا کنم را ببینم تا چیزی که دیده‌ام را شسته و پایین ببرد. «موروثی» از ظهورِ یک استعدادِ بی‌رحمِ جدید در ژانر وحشت خبر می‌داد. بنابراین بلند شدن روی دستِ «موروثی» یا ظاهر شدن در حد و اندازه‌ی استانداردهای آن فیلم با وجودِ تمام اطمینان و اعتمادی که به مهارتِ آری اَستر داشتم، سخت بود. بالاخره همیشه این احتمال وجود دارد فیلمساز، تمام قوه‌ی خلاقیتش را سرِ اولین فیلمش خرج کرده باشد و فیلمِ بعدی در بهترین حالت چاره‌ای جز تبدیل شدن به تجربه‌ای دلسردکننده در مقایسه با فیلم قبلی نداشته باشد.مهم‌ترین دستاوردِ «میدسمار» این است که در حالی دی‌ان‌اِی «موروثی» را به ارث برده است و با وجودِ تمام تشابهاتِ سمبلیک و تماتیکش با آن فیلم، همچونِ دنباله‌ی معنوی «موروثی» به نظر می‌رسد که همزمان با تصمیمِ آری اَستر برای انتخابِ زیرژانر دیگری برای کوبیدنِ مهرِ منحصربه‌فردِ خودش روی آن و تزریقِ انرژی تازه‌ای به رگ‌هایش، تجربه‌ی جدیدی است. همان‌طور که «موروثی»، «جن‌گیر» و «بچه‌ی رُزمری» را به‌عنوانِ سرمشق انتخاب کرده بود، او با «میدسمار» سراغِ «مرد حصیری» رفته است. «موروثی» در حالی حکم شکستن و دوباره از نو ساختنِ کلیشه‌های تریلرهای ماوراطبیعه را داشت که «میدسمار» سراغِ زیرژانر حساس‌تر و باظرافت‌ترِ «وحشت فولک‌لور» رفته است که تقریبا هر فیلمی که به وادی آن قدم می‌گذارد، مجبور به رقابت با «مرد حصیری» می‌شود؛ یکی از غیرمعمول‌ترینِ کلاسیک‌های کالتِ ژانر وحشت که آخرین تلاشِ سینما برای الهام‌برداری از آن در قالبِ «فرستاده»‌ی گرت ایوانز، به شکستِ ناامیدکننده‌ای منجر شد. اما آری اَستر که با «موروثی» ثابت کرده بود قطعاتِ تشکیل‌دهنده‌ی ژانر را مثل یک مکانیکِ ماهر می‌شناسد، با «میدسمار» هم آن را اگر نه شگفت‌انگیزتر از «موروثی»، بدونِ شک به شگفت‌انگیزی فیلمِ قبلی‌اش تکرار می‌کند. «مرد حصیری»، فیلمِ بحث‌برانگیزی بین وحشت‌دوستان است. عده‌ای آن را به‌عنوان یک فیلمِ ترسناک قبول دارند و عده‌ای ندارند (من جزو گروه اول هستم). در ظاهر حق با گروه اول است. «مرد حصیری» به‌عنوانِ داستانِ مامورِ پلیسی که به یک جزیره‌ی دورافتاده تحت‌فرماندهی یک فرقه‌ی مذهبی مرموز سفر می‌کند تا رازِ ناپدید شدنِ یک دختر را حل کند، هیچ عنصرِ ترسناکِ آشکاری ندارد. اما فیلم در فراسوی ظاهرِ نه چندان تهدیدبرانگیزش، پیامِ ترسناکِ قابل‌لمسی را حمل می‌کند که به‌راحتی خودش را نشان نمی‌دهد: مامور پلیس در حالی به‌عنوانِ قهرمان داستانش را آغاز می‌کند و در هیبتِ قهرمانی قربانی‌شده به سرانجامِ داستانش می‌رسد که منبعِ ترسِ اصلی فیلم خودِ اوست. ما در حالی تصور می‌کنیم که او شخصی گرفتار وسط یک فرقه‌ی عجیب و مرگبار است که درواقع خودِ او به‌عنوان یک مسیحی که چشم دیدنِ فرقه‌گراهای جزیره را ندارد، چشمِ دیدن افرادی شبیه به خودش را ندارد، بهتر از آن‌ها رفتارِ متعصبانه‌ و بیگانه‌هراسانه‌ی یک فرقه‌گرا را نمایندگی می‌کند و ترسِ فیلم این است که فیلمساز به‌طرز زیرکانه‌ای کاری می‌کند تا تماشاگرانش هم با زاویه‌ی دیدِ اشتباه مامور پلیس همراه شده و نگاه خصمانه‌شان نسبت به جزیره‌نشین‌ها را توجیه کنند. بنابراین همان‌طور که می‌بینید برخلافِ «موروثی» که با صحنه‌هایی مثل قطع شدنِ سرِ دختربچه یا سر بُریدن با سیمِ پیانو، ترسِ انفجاری و افسارگسیخته‌‌‌ای داشت، «میدسامر» با دنباله‌روی از فرمولِ «مرد حصیری»، با ترسِ بسیار زیرپوستی‌تر و نادیدنی‌تر و ساکن‌تری کار دارد؛ چیزی که اصلا کار ساده‌ای نیست.همچنین اگر به دنبال نقد و بررسی فیلم میدسامر (Midsommar) هستید، می‌توانید این مطلب را بصورت کامل در وبسایت نشریه ایماژ مطالعه کنید.