کابوس شکست در کسب و کارهای کوچک و متوسط

مفهوم کسب و کارهای کوچک و متوسطSmall and Medium Enterprise) که به اختصار SME نامیده می شود(، یکی از مفاهیم جدید سالیان اخیر در کنار مفاهیمی چون کارآفرینی، مدل کسب و کار، برنامه ­ریزی استراتژیک، مدیریت راهبردی، برنامه بازاریابی، مدیریت ریسک و ... است که وارد ادبیات کسب و کار جهان شده است.کسب و کار کوچک و متوسط اشاره به نوعی دسته­ بندی یا گروه­ بندی برای انواع شرکت­ های تولیدی و خدماتی دارد. بطور کلی عوامل تعیین کننده جهت طبقه­ بندی شرکت­های خرد، کوچک و متوسط، مواردی چون میزان سرمایه اولیه، میزان فروش، حجم تولید، تعداد کارکنان، میزان دارایی و ... هستند که از میان آنها، رایج ­ترین معیار جهت تعریف و دسته­ بندی شرکت­ ها، تعداد کارکنان شرکت است. اما نکته قابل توجه، تفاوت دیدگاه در تعریف کسب و کار کوچک و متوسط در میان کشورهای مختلف به دلیل تفاوت در شرایط ساختار سنی، تعداد جمعیت، و درجه توسعه یافتگی است. بطوریکه در کشور مالزی شرکتی با کمتر از 150 نفر بعنوان کسب و کار کوچک و متوسط تلقی شده اما این عدد برای کشور ترکیه و اتحادیه اروپا به ترتیب 200 و 250 نفر کارمند است. در ایران طبق تعریف بانک مرکزی، شرکت­هایی با کمتر از 10 کارمند، شرکت خرد، شرکتی با بیش از 10 و کمتر از 50 کارمند، شرکت کوچک، و شرکتی با بیش از 50 و کمتر از 99 کارمند، شرکت متوسط تلقی خواهند شد.امروزه کسب و کارهای کوچک و متوسط یکی از مهمترین عوامل رشد و پیشرفت اقتصادی در کشورهای توسعه یافته و همچنین در حال توسعه هستند. بطوریکه دولت­ها حمایت خود را در قالب ایجاد انواع پارک­ های علم و فناوری، اعطای تسهیلات ارزان قیمت، تسهیل در صدور مجوزات لازم، بهره ­مندی از معافیت ­های مالیاتی و سایر اقدامات لازم انجام داده تا کسب و کارهای کوچک و متوسط بتوانند علاوه بر کمک به اشتغال زایی، باعث رشد و رونق اقتصادی شوند.از مهم­ترین نقاط قوت شرکت­ های کوچک و متوسط که ارتباط مستقیمی با ساختار سازمانی کوچکتر آنها در مقایسه با شرکت­ های بزرگ دارد، می­توان به چابکی و سرعت در تصمیم گیری خلاق و نوآورانه آنها در هنگام تغییر شرایط بازار اشاره نمود. به بیان دیگر، در مقایسه با شرکت­های بزرگ، کسب و کارهای کوچک و متوسط انعطاف بیشتری در زمان اتخاذ تصمیمات مهم و خلاقانه در مواجه با فرصت ­ها و تهدیدهای غیر قابل پیش­بینی دارند.خوشبختانه همراستا با سایر کشورهای در حال توسعه، تعداد کسب و کارهای کوچک و متوسط نوظهور در ایران نیز در مدت 10 سال گذشته و در قالب انواع شرکت­های تولیدی و خدماتی استارت ­آپی و دانش­ بنیان­ افزایشی چشمگیر یافته اما متاسفانه میزان موفقیت آنها در رشد اقتصادی و افزایش اشتغال­ زایی قابل توجه نبوده است. هرچند نگرانی از شکست در مراحل اولیه ورود به بازار مختص اقتصاد ایران نبوده و چالش موفقیت یا شکست کسب و کار کوچک و متوسط در سال­ های اولیه ورود به بازار در همه کشورها امری جدی و اجتناب ناپذیر تلقی می­ گردد. بطوریکه علی رغم مزیت­ های قابل توجه و حمایت­ های اولیه لازم از جانب دولت ­ها، متاسفانه بیش از 20% از شرکت­های کوچک و متوسط در اولین سال فعالیت­ خود دچار شکست ­شده و در حدود 30% از آنها نیز در 5 سال ابتدایی فعالیت خود، شکست را تجربه خواهند نمود.در تحقیقات اخیر، محققان دلایل متعددی را برای شکست کسب و کارها در سال ­های ابتدایی فعالیت خود یافته­اند، اما به جرات می­توان شکست در اجرای اقدامات بازاریابی درست و به موقع را یکی از مهمترین و موثرترین دلایل در میان عوامل شکست همچون کمبود منابع مالی، نبود دانش کافی مدیریت، فقدان مدل درست کسب و کار، نبود زیرساخت مناسب و ... دانست.به بیان دیگر، در دنیای رقابتی امروز، داشتن انگیزه لازم، ایده خلاقانه، سرمایه اولیه مناسب، مهارت کافی در طراحی محصول منطبق با نیاز مشتری و همچنین بهره­ مندی از نیروی انسانی متعهد و با تجربه، تنها شروط لازم برای شروع کسب و کار و ورود به بازار تلقی شده و به هیچ عنوان ضمانتی برای کسب سهم بازار و ایجاد جریان پایدار فروش، همچون خونی حیات بخش در کالبد جان کسب و کار نخواهند بود.پیرو مطالعات موردی معتدد در سال­های اخیر، متاسفانه با توجه به غرور کارآفرینان در سال­ های ابتدایی ورود به بازار و نداشتن تفکر استراتژیک(که اصولا حاصل یکی بودن مالکیت و مدیریت در اکثر شرکت­ های کوچک و متوسط که باعث عدم پاسخ­ دهی مدیریت و عدم رعایت اصول حاکمیت شرکتی خواهد شد) از یکطرف، و همچنین فقدان یک برنامه بازاریابی درست و دقیق منطبق با توانمندی ­های شرکت از طرف دیگر، فرصت حضور بموقع و کسب سهم بازار مناسب در مقایسه با رقبا از دست رفته و عدم تناسب در میزان درآمد و هزینه­ ها، باعث بروز بیماری و در نهایت مرگ کسب و کار خواهد شد.پیشنهاد متخصصین و مشاورین با تجربه توسعه کسب و کار برای افزایش احتمال موفقیت کسب و کارهای کوچک و متوسط نوپا، استفاده از یک برنامه بازاریابی درست و دقیق به عنوان نقشه راهی مطمئن جهت تحمل رقابت شدید و کسب سهم بازار مناسب در نخستین سال ­های پر چالش ورود به بازار است. برنامه­ ای که با تحلیل درست و واقع­ بینانه شرایط موجود کسب و کار، اهداف بازاریابی و فروش را به خوبی مشخص کرده و با انتخاب استراتژی­ های مناسب، ضمن تعریف ساختار سازمانی متناسب با ظرفیت رشد و توسعه، برنامه­ های عملیاتی متناسب با توان و شایستگی­ های شرکت را تعیین و تبیین نموده است.در پایان ذکر این نکته بسیار حائز اهمیت است که رسیدن به اهداف بازاریابی و فروش، علاوه بر نیاز به داشتن برنامه­ ای حرفه ­ای و عملیاتی، تنها در سایه مدیریت مبتنی بر تجربه و دانش تیمی با انگیره، با تجربه، کوشا و متعهد تحقق خواهد یافت.