چرا «بانو» را ببینیم؟

یکشنبه ی هفته ی بعد، قرار است «بانو» در آمفی تئاتر مرکزی اکران شود، اگر هنوز قصه ی بانو را نشنیده‌اید و نمی‌دانید چرا باید بانو را ببینید، نوشتار زیر که تلخیصی از یادداشت آقای نعمت الله سعیدی است را به شما توصیه می‌کنیم:در نگاه نخست شاید تصور کنیم که مستند «بانو» فیلمی است در مورد یک مادر شهید، به اضافه یک بانوی کارآفرین، که فوق آخر، تصویر یک زن و شوهر موفق را نیز در لایه های زیرین خود به تصویر کشیده است. البته این ها موارد مهمی است، اما با اندکی تامل متوجه می‌شویم که اهمیت این مستند فراتر است...در همین جهانی که با انواع و اقسام بحرانها و در راس همه، بحران پوچی و پوچگرایی دست به گریبان است، «بانو» به عالم معنا متصل است و به ریسمان الهی چنگ زده. او مثلا برای توسعه کارگاه خیاطی و مرغداری هاو حوضچه های پرورش ماهی و مزارع و... خودش، هیچگونه مشکل تئوریکی ندارد! تئوری توسعه یافتگی یک مومن و تمدن ایمانی این است که: لا یکلف الله نفسا الا وسعها... به تکلیف و وظایفت که عمل کنی، وارد عالم «وسع» می شوی و توسعه یافتگی. حتی اگر از یک مرغ و خروس شروع کنی! (بانو سرمایه دار شدنش را با تخم مرغ های یک جفت مرغ و خروس آغاز کرده است! و با پول فروش همین‌ها چند وقت بعد حدود 150 متر زمین خریده است!) چنین آدمی اصلا برایش مهم نیست که دو روزه سرمایه دار شود یا چند ساله. او خود کار و فعالیت را دوست دارد. الغرض، تئوری توسعه را باید از امثال این مادر شهید آموخت.بانو از اول هم مشکل معیشتی و اقتصادی نداشته‌است. او در عالم معنا و معناداری نفس می کشد و می‌دانسته که رزق و روزی همانقدر دست تقدیر است که میزان تلاش و زحمت انسان نیز.هیچ کس با کار کردن یا نکردن پولدار و فقیر نمی‌شود. خیلی از فقرا پرکارترین مردم هستند. پس باید دقت کنیم که سرمایه‌دار بودن بانو نیست که می تواند الگوی زنان ما باشد! بلکه «خوف و رجا» ی بانوست که مهم است. خوف و رجایی که مردان جامعه ما نیز به آن نیاز دارند؛ چه رسد به زنان جامعه! (اجمالا: زن مسلمان از مسئولیت اقتصادی معاف است، نه محروم! چون می‌بینیم که بانو هیچ مانعی برای فعالیت اقتصادی ندارد).رجا در امورات معیشتی و اقتصاد یعنی اینکه: رزق و روزی دست خداست. و طبق تصریح روایات معصومین بیکاری همان قدر نشانه نادانی است (مضمون روایتی از حضرت امیر علیه السلام) که میزان این رزق و روزی هیچ ربطی به میزان تلاش کردن یا نکردن شخص ندارد. بانو اگر تقدیرش نبود که همسر محمدجواد باشد، شاید الان یک پیرزن مادر شهید روستایی بود که پول ندارد سقف خانه اش را تعمیر کند، اما همین قدر کوشا و فعال. و «خوف» یعنی اینکه: میزان تلاش و سختی کشیدن ما نیز دست خداست. هیچکس با تنبلی کردن نمی تواند از زیر بار کارهایی که باید انجام دهد، بگریزد.بانو همانطور جای قبر برای خودش رزرو میکند که دیگران هتل پنج ستاره در رامسر! چون میداند که از کاروانسرای دنیا باید به هتل برزخ برود! مرگ برای او به هیچ وجه به معنای نیستی و پوچی نیست. چه کسی اهمیت میدهد که وقتی هیچ و نیست میشود، جایش کجا باشد؟!بانو اصلا خود معنای زندگی شوهرش، محمدجواد است! همان محمدجوادی که حالا حتی مزار فرزندش را نیز فراموش کرده است!چون از قدیم گفته اند: «زن و زندگی». زن معنای زندگی و معناساز آن است. پدرشهید ممکن است در فراغ یوسفش، کارش به جنون بکشد! اما مادر شهید بودن چیز دیگریست...بانو گفت و گوهای ذهنی و بیرونی اش فرق چندانی با هم ندارند. این آدم، احتمالاً شب اول قبر نیز همینطور حرف میزند که در این فیلم دیالوگ میگوید! به دیالوگ های او دقت کنید! برایش حرف زدن با یکی از نوه هایش، یا مقابل دوربین مستندساز، یا در یک جمع چند هزار نفره هیچ فرقی نمی کند! دیالوگ های او به عالم معنی متصل است. معنی دار است، به این معنا که حامل معناست. حرفهایش همه قصه دارد. از قصه خواستگاری و ازدواجش گرفته تا قصص فعالیت های اقتصادی، فعالیت در پشتیبانی جنگ، به دام انداختن گربه ها (برای مهار کردن و جنگیدن با موشهایی که رزمندگان را آزار می دهند)،گواهینامه گرفتن و قصه شهادت پسرانش ...مستندساز در درجه نخست همین مطلب را کشف کرده و به تصویر کشیده که «زندگی بانو سراسر قصه است.» چون زندگی او سرشار از معناست. نابراین دوربین تلاش کرده این قصص زندگی یک مادر شهید را کشف کند؛ نه بسازد! (کار مستندساز دینی کشف معناست، نه ساختن معنا) او لازم نیست برای زندگی معنا بسازد و هدف بتراشد؛ تمام زندگی او غوطه ور در عالم معناست و داستان دارد.در یک کلام: یک مادر شهید، یک عصمت احمدیان، یک بانوی رزمنده‌ی جنگ زده‌ی شهید داده‌ی پرستارِ جانباز شده‌ی کارآفرینِ تولیدکننده‌ی گواهینامه‌رانندگی گرفته ، گویی یک تنه به مصاف این همه شبهاتی آمده که در مورد «زن مسلمان انقلابی »مطرح شده است! و تمامی آنها را نه تنها با زندگی جاری و واقعی خودش پاسخ داده، بلکه به سخره گرفته است!دوربین کارگردان اگر هنرمندانه و هوشمندانه و متواضعانه در برابر این بانوی آسمانی سر خم نمی کرد و تسلیم زندگینامه ی خود قهرمان داستانش نمی شد، نمی توانست این گونه ساختار «وحدت در کثرت » را در هنر توحیدی به تصویر بکشد و فیلمی بسازد که سراسر آن پر است از مشکلات مختلف اقتصادی و اجتماعی و سیاسی و... اما حتی یک ذره و یک لحظه نیز شائبه ی چیزی تحت عنوان «سیاه نمایی » یا مفهومی نزدیک به آنرا به ذهن مخاطب خود متبادر نکند! فیلمی به برکت هشت سال دفاع مقدس و خون شهدا، همه سپید در سپید و نور در نور! بانویی که با گوشه هایی از لحظه به لحظه زندگی و نوع زیستن خویش، به مخاطب خود می آموزد که این نظام مقدس، با صورت مساله های مختلفی روبروست؛ نه بن‌بست‌های متعدد. صورت مساله‌هایی که خود یک مادر شهید روستازاده ی ساکن اهواز، پاسخ بسیاری از آنهاست. «بانو » فیلمی است که دوباره یادآوری می کند: صدام از مادران شهید ما شکست خورد، نه رزمندگان شهید! فیلمی که نشان می دهد: حالا، آمریکا و جهان سرمایه داری و اقتصاد لیبرالی را نیز همین مادران شهید ما می توانند شکست بدهند.