وقتی ذهن‌‌ها بی‌خانمان می‌شوند!

پیش از نوشتن به رسم یک عادت قدیمی، شروع به جویش کلمه‌های اصلی آن می‌کنم. «خانمان» را که در اینترنت می‌جویم، به عبارت زیبایی می‌رسم که این است: «خانه بااهل و اثاث خانه» که از همان «خان و مان» می‌آید. پس به‌سرعت نتیجه می‌گیرم که بی‌خانمان کسی است که نه خانه‌ای دارد و نه اهلی و نه اثاثی. بی‌خانمان کسی است که هرجا که دست بدهد می‌خوابد و می‌خورد و اگر اندک حوصله‌ای برایش مانده باشد با دیگرانی که در مسیر می‌بیند، معاشرت می‌کند.بی‌خانمان‌های واقعی را که دیده‌ایم و می‌شناسیم ولی شاید باخودتان بگویید که بی‌خانمان ذهنی دیگر چه صیغه‌ای است؟ مگر ذهن هم خانه و خانواده‌ای دارد؟ مگر ذهن هم اثاثی دارد و اهلی؟ به گمانم، آری؛ و اگر بگویم آنچه در دنیای ذهن اتفاق می‌افتد واقعی‌تر از دنیای عینی است، بعید می‌دانم، بیراه گفته باشم.اما نکتهء ظریف در این است که بی‌خانمانی‌های ذهنی را به وضوح بی‌خانمانی جسمانی نمی‌توان شناخت و تشخیص داد. با‌این‌حال بی‌خانمان‌های ذهنی همانند بی‌خانمان‌های واقعی، سرگردان و بی‌هدف جاده‌ها و مسیرها(ی ذهنی) را طی می‌کنند و بااین حال مقصد و ماوایی ندارند. آن‌ها ممکن است در واقعیت، صاحب خانه و خانواده‌ باشند، همچنین کسب‌وکاری و روزمرگی‌هایی اما دنیایشان را در پیاده‌روی‌های ذهنی می‌گذارند، بیش از حد تحلیل می‌کنند، بیش از حد کتاب می‌خوانند، بیش از حد فیلم و سریال می‌بینند، بیش از حد می‌نویسند و خلق می‌کنند اما کارهایشان مقصد خاصی ندارد. آن‌ها خودشان را در دنیاهای خیالی، در مسیرهای ذهنی، گم می‌کنند. برشی از فیلم وحشی یا وایلداهالی جاده‌ها، بی‌خانمان‌های واقعی در دنیای واقعی راه می‌روند و بی‌خانمان‌های ذهنی گوشه‌ای می‌نشینند و با فکرشان دور دنیا را می‌چرخند اما هیچ کس نمی‌داند آن‌ها در چه عوالمی سیر می‌کنند و درکجاها زمانشان را می‌گذرانند؟ بی‌خانمان‌های ذهنی هم دقیقا مثل بی‌خانمان‌های واقعی از رسیدن به مقصد، از رسیدن به هرگونه دستاوردی پرهیز دارند. اگر خیلی رک و راست بخواهم بگویم این می‌شود که همه تلاش بی‌خانمان‌های ذهنی، تلاشی برای تخلیه بارهای ذهنی به روشی است که حتما نتیجه مشخصی در پی نداشته باشد تا مسئولیت مشخصی در پی نداشته باشد، نه پیروزی و نه شکست، هر نتیجه‌ای، هر مقصدی، بار تازه‌ای بر دوش آن‌هاست.بی‌خانمان‌های ذهنی را با همه هوش و استعدادی که دارند با عباراتی مثل تنبل، ندانم‌کار، بی‌مسئولیت و ... می‌شناسیم و آن‌ها هم دقیقا تمام تلاششان را می‌کنند تا مسئولیت جدیدی به عهده نگیرند و زندگی را با کمترین هزینه روانی بگذرانند. درواقع اجازه دهند که زندگی آن‌ها را بگذراند. آن‌ها رها کردن را خوب بلدند، مسئولیت به عهده نگرفتن را، فرار به دنیای ذهنی را و قرار نگرفتن را و با‌این‌حال همیشه در حال انجام‌ کاری هستند.فکر کنم متوجه شده باشید که آدم‌های بی‌خانمان، چه بی‌خانمان عینی و چه بی‌خانمان ذهنی، آدم‌هایی خسته هستند، که تا به اینجای کار، چاره‌ دیگری برایشان مقدر نشده است. انرژیشان را صرف می‌کنند که صرفاً صرف شود و نتیجه خاصی به همراه نداشته باشد بلکه بیشتر تجلی نوعی سلوک، نوعی پاکسازی یا کارتارسیس برای رهایی از آسیب‌های گذشته است. اگر بی‌خانمان ذهنی‌ای را می‌شناسید که با عنوان‌های تنبل، رویاپرداز، مخیلاتی و بی‌عار و مانند آن صدایش می‌کنید، بدانید که آن‌ها صرفا خسته‌اند (خسته را به معنای کسی که زخم برداشته در نظر بگیرید) اگر از رسیدن به نتیجه خاصی در زندگی پرهیز دارند و فقط دوست دارند بی‌هدف راه بروند و به مقصد خاصی هم فکر نمی‌کنند، چیزی درون آن‌ها زخم برداشته و آن‌ها را درگیر درمان کرده است. چیزی درون‌شان شکسته است، چیزی به آن‌ها آسیب رسانده است، احتمالا آسیبی بزرگ و این صدمه آنقدر دردآور بوده است که آن‌ها را وامی‌دارد چه در دنیای واقعی و چه در دنیای خیالی بی‌مقصد باقی بمانند.بی‌خانمان‌های ذهنی، بی‌خانمان‌های واقعی کمی تا قسمتی درد دارند، حتی اگر آن درد فراموششان شده باشد. بی‌خانمان‌ها آدم‌های جذابی هستند و البته سرشار از پتانسیل‌هایی که از دید بیرونی دارد به هرز می‌رود اما چه کسی می‌داند چه چیزی آن‌ها را به این مسیر کشانده است.بی‌خانمان‌ها آدم‌های جذابی هستند، آن‌ها شاید مسئولیت اداره یک مکان مشخص، مثل خانه و اداره و فروشگاه را به‌عهده نگیرند اما رفتن را به نشستن در مکانی امن و باثبات ترجیح می‌دهند. نمی‌دانم راه رفتن واقعی می‌تواند سرانجام بهتری داشته باشد یا راه‌رفتن‌های بی‌هدف ذهنی اما یک چیز را می‌دانم و آن این که بی‌خانمان‌ها با نصیحت و فشار به مسیر متعارف زندگی برنمی‌گردند، بی‌خانمان‌ها نیاز دارند که فهمیده و درمان شوند و با آن‌ها مثل انسانی که درد فراموش شده‌ای دارد، رفتار شود، رفتاری پذیرا و از سر همراهی.