دست به دامان ثقلین(۸) - بیزاری از ظلم ...

وَ لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِياءَ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ (هود 113)بیزاری از ظلم ...فرد مومن باید در مقابل ظلم واکنش نشان دهد. اقل این واکنش بیزاری او از ظلم و از ظالم به واسطه ظلمش است. در حقیقت دوست داشتن ظلم ظالمی، برابر با مشارکت و همراهی در آن است که فرموده اند: «الْمَرْءُ مَعَ‏ مَنْ‏ أَحَب[1]»‏ این مقوله در روایات ما فراوان ذکر گشته که کسی که به عمل قومی راضی شود، در عمل آنان شریک است. تا آنجا که در خطبه 12 نهج البلاغه نقل شده است که کسی از اصحاب حضرت، پس از جنگ جمل به ایشان عرضه داشت که دوست داشتم برادرم هم در بین ما حضور داشت و این پیروزی شما را می‌دید. حضرت از او سوال کردند که آیا فکر و دل او با ما بود؟ گفت بله. حضرت اینگونه فرمودند که نه تنها او بلکه دیگرانی که هنوز متولد نگشته اند، با ما هستند:«وَ قَدْ قَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ وَدِدْتُ أَنَّ أَخِي فُلَاناً كَانَ شَاهِدَنَا لِيَرَى مَا نَصَرَكَ اللَّهُ بِهِ عَلَى أَعْدَائِكَ‏ فَقَالَ لَهُ ع [عَلِيٌّ ع‏] أَ هَوَى‏ أَخِيكَ مَعَنَا فَقَالَ نَعَمْ قَالَ فَقَدْ شَهِدَنَا وَ لَقَدْ شَهِدَنَا فِي عَسْكَرِنَا هَذَا [قَوْمٌ‏] أَقْوَامٌ فِي أَصْلَابِ الرِّجَالِ وَ أَرْحَامِ النِّسَاءِ سَيَرْعَفُ بِهِمُ الزَّمَانُ‏ وَ يَقْوَى بِهِمُ الْإِيمَان‏»این مسئله در مقوله ظلم هم برقرار است؛ کما اینکه در روایات چنین آمده که راضی به ظلم یا یاری کننده ظالم هم در ظلم شریک هستند:قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع يَقُولُ‏ مَنْ أَحَبَّ عَاصِياً فَهُوَ عَاصٍ وَ مَنْ أَحَبَّ مُطِيعاً فَهُوَ مُطِيعٌ وَ مَنْ أَعَانَ‏ ظَالِماً فَهُوَ ظَالِمٌ وَ مَنْ خَذَلَ عَادِلًا فَهُوَ ظَالِم‏[2]عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْعَامِلُ بِالظُّلْمِ وَ الْمُعِينُ‏ لَهُ‏ وَ الرَّاضِي‏ بِهِ‏ شُرَكَاءُ ثَلَاثَتُهُم‏[3]وَ مَنْ رَضِيَ شَيْئاً كَانَ كَمَنْ أَتَاهُ وَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا قُتِلَ فِي‏ الْمَشْرِقِ‏ فَرَضِيَ بِقَتْلِهِ رَجُلٌ فِي الْمَغْرِبِ لَكَانَ الرَّاضِي عِنْدَ اللَّهِ شَرِيكَ الْقَاتِل...‏[4]البته نهایتا چگونگی رفتار با ظالم، می‌تواند معیار‌‌های تعیین کننده متفاوتی داشته باشد و نمی‌توان با صرف ظالم بودن، تعیین تکلیف نمود. برای مثال در روایتی از امام کاظم علیه السلام، توبیخی نسبت به صفوان جمال وجود دارد. او شتر‌های خود را به هارون الرشید کرایه داده بود تا به حج برود. حضرت او را توبیخ می‌کنند که تو دوست داری هارون زنده بماند و کرایه تو را بپردازد و کسی که بقای آنها را دوست داشته باشد، از آنهاست: «فَمَنْ أَحَبَّ بَقَاءَهُمْ فَهُوَ مِنْهُمْ وَ مَنْ كَانَ مِنْهُمْ كَانَ وَرَدَ النَّار[5]»و در مقابل همین امام کاظم علیه السلام، علی بن یقطین را که از اصحاب خاص حضرت است، در جایگاه مشاور هارون، تایید می‌کنند. شاید تفاوت در اینجا باشد که صفوان جمال صرفا نفع شخصی می‌برده است ولی علی‌بن‌یقطین به امام وعده داده بود که راهگشای شیعیان در دولت جور بنی العباس باشد.این نکته را هم باید یادآور شد که ظلم، یعنی جای نهادن هر چیزی در غیر جایی که دارد. برای همین شرک هم در قرآن ظلم خوانده شده است : «إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيم‏[6]» و از طرف دیگر، بزرگترین ظلم تاریخ، کنار نهادن امیرالمومنین و آن رفتار‌ها و ... با ایشان بود که به همین دلیل به ایشان در زیارت عرض می‌نماییم:«السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَلِيَّ اللَّهِ أَنْتَ أَوَّلُ‏ مَظْلُومٍ‏ وَ أَوَّلُ مَنْ غُصِبَ حَقَّهُ صَبَرْتَ وَ احْتَسَبْتَ حَتَّى أَتَاكَ الْيَقِين‏...[7]»در روایات، غیر از توضیحی که به ظاهر آیه بیشتر شباهت دارد (یعنی مقوله چگونگی رفتار با ظالمان)، توضیح دیگری نیز درباره این آیه داده شده که ذکرش خالی از لطف نیست. در این روایت، دنیا مصداق کسانی که ظلم می‌کنند؛ بیان شده است و این آیه را شاهد بر روی نیاوردن به دنیا بیان نموده اند: «فَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ مِنَ الْقَوْمِ الَّذِينَ يَتَفَكَّرُونَ وَ لَا تَرْكَنُوا إِلَى الدُّنْيَا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ لِمُحَمَّدٍ ص«وَ لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ» وَ لَا تَرْكَنُوا إِلَى زَهْرَةِ الدُّنْيَا[8]»از خداوند متعال خواستاریم که به حق اول مظلوم عالم امیرالمومنین و به حق مظلوم کربلا، ما را به دور از هرگونه ظلم و بیزار از ظلم ظالمان قرار دهد.[1] الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏2، ص: 127[2] عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج‏2، ص: 235[3] الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏2، ص: 333[4] علل الشرائع، ج‏1، ص: 229[5] رجال الكشي - إختيار معرفة الرجال، ص: 441[6] لقمان 13[7] الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏4، ص: 569[8] الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏8، ص: 75