ورود به ادوار تاریخی(۳)

ما تاریخ را نمی‌سازیم بلکه توسط تاریخ ساخته می‌‌شویمقسمت سوم از مقاله "سرمایه‌داری جهنمی و جهنم سرمایه‌داری" و قسمت دوم از " تکامل نظریه مابعدالطبیعه تاریخ" | ورود به ادوار تاریخی ادوار تاریخیبنابر آنچه بیان شد می‌توان تاریخ را به ادوار و اوقاتی تقسیم نمود که این اوقات بیانگر نسبت وجودی آدم آن دوره با مبدا هستی و تلقی خاص او از عالم است ، با شروع نگرشی نو و احساسی جدید در نسبت انسان و خدا و مخلوقات آن خدا عالمی جدید تاسیس می گردد و به تبع آن وقت یک دوره نسخ و وقتی دیگری با خصوصیات و ماهیت جدیدی بنیان می یابد چنین درکی با تفاوت های کم و زیاد در بسیاری از متفکران غربی هم دیده می شود برای مثال یرکگور یا ویکو یا هیدگر یا حتی توئین‌بی از جمله این متفکرانند که بررسی آرای هر کدام کاری است خارج از این مقال ، یرکه گور ، ویکو ، هیدگر و توئین بی بنابراین تاریخ چیزی نیست جز وقت یابی قُرب و بُعد بشر به مبدا خود ، به همین اعتبار ابتداً تاریخ را به تاریخ قریب و بعید تقسیم می نمایم ؛وقت ربانی نخستین وقت بشری وقت ربانی یا الهی است وقت حاکمیت توحید و اصالت علم حضوری و در یک کلام دَور حقیقت است وقتی که وجود حجابی بر چهره نگرفته بود و حق آن گونه که می بایست شناخته می شد وقتی که در قرآن از آن به عنوان امت واحده یاد شده است مردمان در عهد امت واحده به دور از فاصله طبقاتی و اختلاف فقیر و غنی و تخاصمات سوداگرانه‌ی مدرن می زیستند ، به تعبیر شهید مطهری : ( در ابتدایی که بشریت پیدا شده همه مردم امت واحد و یک گروه و یک رنگ بودند؛ تا اینکه تدریجا بشریت ـ به اصطلاح امروز ـ جلو آمد. همین که جلو آمد این حالت یک رنگی تبدیل شد به چند رنگی. پای منافع به میان آمد. وقتی که پای منافع به میان آمد پای حقوق و پای اختلاف و پای ظلم و عدل و تجاوز به حقوق یکدیگر به میان آمد. اینجا خداوند برای رفع این اختلاف، پیغمبران صاحب شریعت را فرستاد، پیغمبرانی که برای حل اختلافات مردم قانون هم با خود آورده بودند.)(۱۹) و این همان جاییست که عهد امت واحده به سرانجام می‌رسد و وقتی جدیدی که بر آن نام وقت قهرمانی یا اسطوره‌ای می نهیم ظهور می یابد ؛وقت قهرمانیبا تأسیس این وقت آدم جدیدی می آید که او را عالم جدیدی‌ست این آدم را نیش زهر باور اسطوره‌ای و تیغ نهیلیسم مشرکانه گزیده و ساییده است ، انسان ساکن وقت قهرمانی بر خنجر نیست انگاری حلقی کشیده و به صورت مسخ شده‌ی شرک آلود غفلت‌زد‌‌ه‌ای مبدل گشته به تعبیر مولا علی علیه السلام : (به هنگامى كه بيشتر مردم، پيمانى را كه با خدا بسته بودند، شكسته بودند و حق پرستش او ادا نكرده بودند و براى او در عبادت شريكانى قرار داده بودند و شيطانها از شناخت خداوند، منحرفشان كرده بودند و پيوندشان را از پرستش خداوندى بريده بودند. پس پيامبران را به ميانشان بفرستاد. پيامبران از پى يكديگر بيامدند تا از مردم بخواهند كه آن عهد را كه خلقتشان بر آن سرشته شده، به جاى آرند و نعمت او را كه از ياد برده اند، فرا ياد آورند و از آنان حجّت گيرند كه رسالت حق به آنان رسيده است و خردهاشان را كه در پرده غفلت، مستور گشته، برانگيزند)(۲۰)مولا می‌گوید اکثر مردم در آن دوره منحرف شدند و برای خدا همتا و شریکانی قرار دادند این سخن باید ما را به فکری اندازد و اگر آخر بین باشیم نه آخور بین به ذکری بیاورد ، چه می‌شود که اکثر مردم دوره‌ای در حالی متفق می‌شوند و بر عقیده‌ای واحد می گردند؟ مگر آدمیان را اختیار نیست؟ این همان مرز زمو باریک‌تریست که عالم می سازد عالمی که بعدش آدمی را می باید ، ممکن است کسی بگوید عالم را آدم می سازد نه بالعکس بله اما اکثر آدمیان پیوسته و همواره در دام مشهورات دوران خویش می‌افتند ، گویی مقبولات زمان بر مغز زندگانی سنگینی می کند ؛ همانطور که بشر امروز اندیشه را به باد داده است و هر جا بادی بیاید بادش می‌دهد ، مردمی که از خانه انس و ثبات و استقامت دور مانده‌اند به هر سو که باد بوزد می‌روند و اکنون که باد غرب قوت دارد آنها هم با غرب همراهند بی آنکه بدانند به کجا می‌روندبه تعبیر دکتر داوری اردکانی که دیگر او را بدون حرف‌های جدیدش می‌توان دوست داشت و بر او لقب شایگان ثانی نهاد (مردمی که از خانه انس و ثبات و استقامت دور مانده‌اند به هر سو که باد بوزد می‌روند و اکنون که باد غرب قوت دارد آنها هم با غرب همراهند بی آنکه بدانند به کجا می‌روند ، آنها به سودای غرب از خانه و یار و دیار جدا شده و اکنون از اینجا مانده و از آنجا رانده ، به این دلخوشند که در هوای غرب نفس می‌کشند و سخن غربی می‌شنوند) این مردمان روزی شیفته کسی و چیزی می شوند و روز دیگر دلباخته فکری دیگر ، با دیدن فیلمی یا احیاناً خواندن کتابی عقل را در وفای عهد ها می‌نهند و جان را در خفای وهم ها می بازند ؛ آدم مدرن آب سردی‌ست که در عالم بی عالمی در سیطره و غلبه اخبار و اطلاعاتی که هر آن به طور جنون‌آمیزِ سیری‌ناپذیری از طریق محیط و مدرسه و دانشگاه و سینما و رادیو و تلویزیون و مجله و مطبوعات و اینترنت و... بر آن هوار می شود یخ بسته است ، چنین مردمی که پرورده اصول تجددند و در فضای غربی دم می‌گذرانند و در هوای مدرنیته نفس می‌کشند و با غذای مهمانخانه‌ی غرب فربه می‌گردند ، تفکر در چارچوبی غیر از مقبولات و مسلمات عقل سکولار برایشان ممکن نگردد ، عالم مدرن خانه‌ی خرد را ویران نموده و روزِ امروز را تاریک گردانیده و مهمانخانه‌ی مدرن ، مهمانکُش گشته است ، به تعبیر نیما یوشیج (مهمانخانه‌ی مهمانکشِ روزش تاریک) این حقیقت عالم و آدم مدرن است ، حال چگونه باید از این آدم توقع اندیشیدن خارج از افق آنچه هر دم از آن تغذیه می‌کند داشته باشیم؟ مغزی که آن به آن و دم به دم اندیشه‌ای در آن تزریق شود نتیجه‌اش می‌شود همین جامعه‌ای که قلب او در رویای سرمایه‌داری می‌‌تپد و انرژی و وقت او به پای رسیدن به نقطه مطلوب تعریف شده در رسانه‌ها هدر می‌رود ، این انسان مدرن سودجوی لذت‌مدار افزون‌طلب فقط و فقط در پی آن است که بر اوقات فراغت خود بیفزاید ، هایل برونر: اندیشه سودجویی برای سود با پیدایش انسان مدرن(بشر رنسانسی) پدیدار گشتهاین نکته را "رابرت هایل برونر" دریافته‌ است و اینگونه توضیح می دهد : ( می‌دانیم انگیزه سودجویی با پیدایش انسان نوین پدید آمده است حتی همین امروز هم اندیشه سود طلبی به خاطر سود برای بسیاری از مردم جهان بیگانه است و غیبت آن در بیشتر طول تاریخ مدون محسوس و آشکار است این سودجویی این فکر که هرکس باید مدام در پی بهبود زندگی مادی خویش باشد فکری است که برای بیشتر مردمان طبقات پایین و متوسط در مصر یونان و رم نا آشنا و با فرهنگ قرون وسطا کاملا بیگانه بود فقط در دوره رنسانس و دوره اصلاحات در همه جا پراکنده شد)(۲۱) ، تنفس در این هوای مشهوراتی که سرمایه داری وحشی برای‌مان ساخته است بشریت را دچار فلج فکری و انجماد روانی گردانیده ، بودریار:آنچه ما از جهان واقعی در ذهن می‌پرورانیم در واقع تصویری است که به ما در رسانه ها نشان داده اند " ژان بودریار" حتی تعبیر تندتری در این باره دارد او معتقد است : ( رسانه ها بسان پنجره نگرش ما به جهان عمل می‌کنند ، آنچه ما از جهان واقعی در ذهن می‌پرورانیم در واقع تصویری است که به ما در رسانه ها نشان داده اند) بودریار اینچنین باور دارد که : ( انسان ها جهان خارج را از طریق رسانه‌های جمعی مشاهده نمی کنند بلکه اساسا این رسانه ها هستند که جهان واقع را به کلی کنار زده و با جایگزین کردن خود جهان شبیه سازی شده ای را به تصویر می کشند در این ساز و کار یک رویداد تنها زمانی که توسط چرخه صنعتی تولید نیرو رسانه‌های جمعی تصویه شود قطعه قطعه گردد و بار دیگر تدوین شود و به نشانه‌ای تمام شده و ترکیب شده تبدیل شود قابل مصرف میگردد )(۲۲) براستی چرا امروزه کسی در مبانی دموکراسی ذره‌ای شک و تردید به خود راه نمی‌دهد؟ گویا اندیشه‌ی حاکم بر اذهان به گونه‌ایست که کوچکترین تردیدی در حقانیت دموکراسی معادل گناهی فاحش و جرمی نابخشودنی قلمداد می‌شود! چه شده است که همگان دموکراسی را بدون لحظه‌ای تامل در مبادی فلسفی آن همچون وحی منزل پذیرفته‌اند و هرکه را بخواهد بر خلاف این دریای مسلمات عقل سکولار شنایی کند مانند دادگاه‌های انگزیسیون قرون وسطایی با هزار لعن و نفرین منزوی و محکوم به توهین به مقدسات لیبرالیسم می‌گردانند؟ البته سخن در این نیست که حتی یک نفر هم نتوان یافت کرد که چیز دیگری بگویید ،جیسون برنان" استاد فلسفه آمریکایی با نوشتن کتاب "علیه دموکراسی" این سوال مبنایی را مطرح نمود که اساسا چه کسی گفته است که تمام افراد بالغ باید حق رای داشته باشند؟ از کجا معلوم که اکثریت تصمیم درستی اتخاذ نمایند؟ چه بسا که چندی پیش "جیسون برنان" استاد فلسفه آمریکایی با نوشتن کتاب "علیه دموکراسی" این سوال مبنایی را مطرح نمود که اساسا چه کسی گفته است که تمام افراد بالغ باید حق رای داشته باشند؟ از کجا معلوم که اکثریت تصمیم درستی اتخاذ نمایند؟ از نظر افلاطون دموکراسی نوعی دیوانگی است که تنها در حالی موجه می‌شود که به مبنایی روشن و یقین آور برای کشف حقیقت قائل نگردیم و به ناچار به امری سست و بی‌بنیانی چون نظر اکثریت تکیه زنیمبه تعبیر افلاطون وقتی که برای کار‌های پیش پا افتاده تری همچون بنایی و نجاری و کارگری و... اراده انتخاب خود را به دست اکثریت نمی‌نهیم ، چگونه برای امری که به مراتب دشوارتر و سرنوشت‌سازتر است یعنی حکومت ، چنین کاری می‌کنیم؟ از نظر افلاطون دموکراسی نوعی دیوانگی است که تنها در حالی موجه می‌شود که به مبنایی روشن و یقین آور برای کشف حقیقت قائل نگردیم و به ناچار به امری سست و بی‌بنیانی چون نظر اکثریت تکیه زنیم ؛ به هر روی چنین تفکراتی امروزه در اقلیت محض هستند و حتی نظریه‌پردازان دموکراسی‌های فردانگارانه‌ی سرمایه‌داری هنوز که هنوز است افلاطون را به خاطر همین سخنانش بعد از ۲۵۰۰ سال تکفیر می‌کنند و انتقادات فلسفی او را با زدن انگ‌هایی چون دشمن جامعه باز پاسخ می‌دهند! سخن در این باره بسیار است ، تفصیل چنین بحثی مقال دیگری می‌طلبد. اما تمام سخنانی که تاکنون درباه غلبه مشهورات زمان گفته شد با وجود باور به اختیار و آزادی اراده هیچگونه استبعادی ندارد ولی اینکه منشأ این مشهورات چیست یا اینکه اساساً علت این تاثیر و تاثر چه می‌تواند باشد بحث دیگری‌ست و اختلاف بر سر این دو نمی تواند منجر به انکار واقعیت مشهود شود؛به تعبیر ای اچ کار تاریخدان سرشناس انگلیسی: هر فرد بشری در جامعه زاده شده و آن جامعه او را از نخستین سالهای زندگی قالب می ریزد به تعبیر ای اچ کار تاریخدان سرشناس انگلیسی:( هر فرد بشری در جامعه زاده شده و آن جامعه او را از نخستین سالهای زندگی قالب می ریزد)(۲۳) این سخنی اچ کار شباهت بسیاری به آن فرموده حضرت ختمی مرتبت دارد که (هر نوزادى بر اساس فطرت توحيدى متولد مى‌شوند،اين پدر و مادر اويند كه وى را يهودى،يا مسيحى و يا مجوسى مى‌نمايند)(۲۴)بنابراین ماجرا درباره بند زنجیری نیست که با چشم ظاهر آن را ادراک بتوان کرد بلکه (گرچه پیدا نیست آن در مکمنست ** بتر از زندان و بند آهنست** زانک آهنگر مر آن را بشکند ** حفره گر هم خشت زندان بر کند** ای عجب این بند پنهان گران ** عاجز از تکسیر آن آهنگران) از تفصیل این مطلب صرف‌نظر می نمایم که این بحث به مثابه‌ی کشی است که هرچقدر آن را بکشی بیشتر کش می‌آید ؛ وقت قهرمانی را آنطور که در سخن حضرت آمد می توان وقت غفلت از حقیقت وجود دانست که به عنوان مثال در ساحت ادیان زمینی توحیدگریز شرک اندیشی چون هندوئیسم و بودیسم و یا در هیئت فرهنگ‌های اساطیر روم و یونان و اسکاندیناوی و ... ظاهر گشته است به همین جهت وقت اسطوره‌ای تنه به تنه نهیلیسم می‌زند اما نهیلیستش آشکار و مرئی نیست بلکه نوعی نیست انگاری مستور حاکم گردیده که به بیان حضرت عقل ها را در غبار انداخته و غشایی بر آفتاب وجود حائل گشته که همه را در شب شرک فرو برده است ؛ (حق فرستاد انبیا را با ورق ** تا گزید این دانه‏ ها را بر طبق‏ *پیش از ایشان ما همه یکسان بدیم ** کس ندانستی که ما نیک و بدیم*قلب و نیکو در جهان بودی روان ** چون همه شب بود و ما چون شب روان‏* تا بر آمد آفتاب انبیا ** گفت ای غش دور شو صافی بیا) شهید مطهری در خصوص برهه‌زمانی وقت اسطوره‌ای ‌با اشاره به آیه امت واحد و آیه ۱۳ سوره شوری می‌گوید: (از این آیه معلوم می‌شود که اولین شریعت و قانون و کتابی که در دنیا نازل شده مال نوح بوده. اگر دو آیه را جمع کنید، بعثت حضرت نوح مقارن است با آن دوره‌ای که از نظر تاریخ تمدن اختلاف سطح در زندگی افراد بشر پیدا شد، و به عقیده امروزیها دوره‌ای که زمان اشتراکی مطلق به پایان رسیده و دوره بردگی شروع شده است که بعضی از افراد بعضی دیگر را مثل برده استخدام می‌کردند. از نظر قرآن اولین وقتی که اختلاف در سطح زندگی میان افراد بشر پیدا شد که شروع کردند در بین خود یکدیگر را خوردن، شریعت نوح نازل شد. اگر گفته شود قبل از نوح چطور؟ آیا قبل از او دیگر پیغمبری نبود؟ قبل از نوح پیغمبر بود ولی کتاب و قانون نبود)(۲۵)ادامه دارد...۱۹: مطهری ، مرتضی ، آشنایی با قرآن ، جلد۱۴ ، ص۱۰۶۲۰: خطبه ۱۲۱:هایل برونر ، رابرت ، بزرگان اقتصاد ، ترجمه احمد شهسا ، ص۱۶۲۲: Baudrillard , Jean ,The Consumer Society, p 127-126 بسیاری ساخت فیلم ماتریکس را به نظریه "فرا واقعیت" بودریار نسبت می‌دهند ؛ برای اطلاعات بیشتر در این خصوص رجوع به منابع زیر می‌تواند مفید باشد:وانمود و وانمود ها ؛ ژان بودریار آمریکا ؛ ژان بودریارتولید رضایت ، نوام چامسکی۲۳: کار ، ادوارد هالت ، تاریخ چیست ، ترجمه حسین کامشاد ، ص۶۰۲۴: بحارالانوار ج۳ ص۲۸۱۲۵: مطهری ، مرتضی ، خاتمیت ، ص۴۵-۴۶