گاهِ گاهان_ چهل و شش

چهل و شش_ میکائیل یک ظرفِ شکلات‌خوریِ چینیِ لعاب‌دارِ را برمی‌دارد از روی میز و با اشارۀ بازویی که گشوده است، مرا هدایت می‌کند به راهروِ اسرارآمیزِ آن طرفِ خانه که درهایی به رویش بسته‌ است و می‌گشاید آن یکی در را که آخرِ آخرِ راهرو هست...و این‌جا کتابخانۀ او است؛اتاقی تقریباً مربعی با وسعتِ دَه قدم در نُه قدم... کمابیش... که دیوارهایش از چهارسو تا زیرِ آن سقفِ بلندمرتبه، قفسه‌بندی شده و تنگاتنگ پر است از کتاب‌های برچسب‌زده و شماره‌دار... و فقط در یک سه‌کنجِ آن، در سوی چپ، پنجره‌ای مقعّر دارد رو به ایوانی کوچک و در کنارِ آن یک ارغنونِ کهنه با سه ردیف صفحه‌کلید در سه طبقه و بدنه‌ای چوبی... و به جز آن تنها اثاثِ اتاق، دو میزِ بزرگ است و چهار صندلیِ لهستانی و یک صلیب بر ضلعِ شرقیِ اتاق، که آویخته در فاصلۀ میانِ دو قفسه... نزدیکِ سقف... روی دیوار...دارم فکر می‌کنم که این ارغنونِ قدیمی و احتمالاً نوای افسونگرش را نیز می‌شناسم و بی‌اختیار خیره مانده‌ام به نقشِ منبّت‌کاری شدۀ شیردال، روی آن بدنۀ چوبیِ فرسوده، که او با حرکتِ یک دست اشاره می‌کند به سازِ کهنۀ آشنا و می‌گوید:- «یک آداجیو در سُل مینور؟!... چطور است در همان حال که تو کتاب‌ها را مرور می‌کنی؟»ناخودآگاهانه و با همان دستِ مجروحم بازوی او را می‌گیرم یک لحظه تا مانعش شوم؛ چون دارد یک‌راست می‌رود سروقتِ ارغنون تا شاید بنشیند روی آن چهارپایۀ کنارش و مهمانم کند به شنیدنِ دوبارۀ مهم‌ترین قطعۀ موسیقیِ زندگی‌ام... و من قطعاً تحمّلِ آن قدر هیجان و شعفِ مضاعف را آن هم به‌ صورتِ همزمان، ندارم؛ پس با عجله می‌گویم:- «می‌شود لطفاً اول کتاب‌ها را ببینیم؟!... می‌خواهم وقتی اُرگ می‌نوازی فقط بایستم و تماشایت کنم...»خیلی غریزی و بی‌مقدمه حالِ دلم را افشا کرده‌ام؛ طوری که بعد ناچار خجالت‌زده و منفعل برجا می‌مانم؛ ولی او بلافاصله و بی‌تردید می‌گوید:- «بله حتماً! مانعی ندارد.»و یک بازویش را می‌اندازد گردِ شانۀ من و هدایت‌ام می‌کند به سویِ چپِ آن قفسه‌های رنگارنگ و وسوسه‌انگیز و با دستِ دیگرش ظرفِ شکلات‌خوری را به تعارف مقابلم می‌گیرد...همچنان که حس و حالی دارم شبیه خواب‌رفتگیِ مغناطیسی و در حینِ آهسته گام زدن به‌طرفِ آن گنجینۀ کم‌نظیرش، یک شکلاتِ گِرد برمی‌دارم و با بی‌حواسی در دهان می‌گذارم و باز نگاهی می‌اندازم به او که دارد می‌آید به‌دنبالِ من و محموله‌اش را می‌گذارد روی یکی از میزها و با کمی فاصله همراهی‌ام می‌کند با چهره‌ای که رضایت‌آمیز می‌نماید و صادقانه مشعوف، همچنان که دو دست را ازپشت در هم گرفته،.در نظرِ اوّل می‌توان دید که کتاب‌ها نخست بر اساسِ زبانِ آثار، دسته‌بندی شده‌اند. کتاب‌های اصلِ فارسی و برگردان‌هایی از دیگر متون و کُتُبِ چاپِ سنگی و حتی چندین نسخۀ کمیابِ خطی، چیده شده در نخستین ردیف از قفسه‌های سمتِ چپ؛ و در مروری اجمالی می‌شود دریافت که از نوعی ترتیبِ موضوعی و نه الفبایی برخوردار است؛ نظامی که دربارۀ کتاب‌های انگلیسیِ قفسه‌های مجاور هم صدق می‌کند؛ همچنان که در موردِ کُتُبِ عربی‌زبان در آخرین قفسه‌های دیگر ضلعِ اتاق که بعدتر می‌بینم و سر در می‌آورم از عناوینِ آن... اما دربارۀ دیگر نمونه‌ها- و حداقل جز اینها چهار دستۀ زبانی دیگر هم هست- تنها می‌توانم بر حسبِ استنتاجِ منطقی و ساده‌ای حدس بزنم که همین ماجرا ادامه دارد. و البته که آشنا نیستم با هیچ‌یک از زبان‌های آلمانی، فرانسوی، لاتین و ارمنی...دارم تماشا می‌کنم یک مجموعۀ نفیسِ ترجمه‌شده به زبان انگلیسی از آثارِ یونگ[1] را و بی‌اختیار انگشتِ نوازش می‌کشم روی عطفِ ضخیمِ آن جلدهای سرخ‌رنگ، که یکدفعه دلم می‌خواهد بگویم:- «به نظر می‌رسد که الان حداقل بر هفت زبان تسلّط داری دکتر!...»میکائیل هنوز انگشتانِ دو دستش را از پشت در هم قفل کرده و با لبخندی خرسند و سری افراشته قدم برمی‌دارد و به فرماندهی می‌ماند که بگذرد از برابرِ صفِ لشکریانِ خویش... و به راستی مسلّط و مفتخر می‌نماید آنگاه که اعتراف می‌کند:- «یونانی و عربی را در حدِّ مطالعۀ متن می‌دانم...»- « و لاتین؟...»- «همان‌قدر که متونِ مقدّس و عهد باستان را بخوانم.»و من که غنیمتِ خود را یافته‌ام در گوشه‌ای میانِ مجموعۀ نسبتاً کاملی از ادبیاتِ معاصرِ انگلیسی زبان- نسخه‌ای از کتاب تقریباً نامرئی[2] مارک استرند[3]- می‌روم تا بنشینم پشتِ یکی از آن میزهای مطالعه و بگویم که:- «خوب! ارمنی و فارسی و آلمانی که هیچ... انگلیسی که زبانِ عمومیِ دانش است؛ و زبانِ فرانسه هم که احتمالاً رایج است در بازلِ سوئیس... در واقع تو خوش شانسی! نه؟»می‌خندد و می‌نشیند روبه‌رویم بر یکی از آن صندلی‌های کهنه‌نمای چوبی؛ و می‌گوید:- «فرانسوی‌ها به شهر بازل می‌گویند بال!... ولی اتفاقاً مردمِ بازل خودشان آلمانی زبان اند... یونگِ عزیزِ تو در همین شهر به دانشگاه می‌رفت... اینطور نیست؟... البته دربارۀ رواجِ زبانِ فرانسوی در برخی نواحیِ سوئیس، حق با تو است...»بعد با حرکتِ چشم، اشاره می‌کند به کتابی که در دست گرفته‌ام و بی‌هدف آن را ورق می‌زنم و می‌پرسد:- «به ادبیاتِ معاصرِ کانادا علاقه‌مندی؟»دارم نگاه می‌کنم به صفحۀ فهرست کتاب و می‌گویم:- «مطمئن نیستم... در واقع دنبالِ شعرِ خاصی می‌گردم که ترجمۀ فارسی‌اش را قبلاً خوانده‌ام؛ نمی‌دانم مربوط به کدام مجموعه شعرِ استرند است... همان که می‌گوید... «و تو مشغولِ مردنت بودی...» .»میکائیل چند لحظه‌ای ساکت می‌ماند... با وزنِ آن نگاهِ آبی سنگینی که می‌افتد روی وجدانِ من... بعد باز ظرفِ چینی را برمی‌دارد از روی میز تا به من شکلات تعارف کند...(ادامه دارد) [1] - carl gustav jung[2] - Almost invisible[3] - Mark Strandقسمت بعدقسمت قبل