فرار کن، تو کالا نیستی

بی‌معنایی در زندگی درد این روزهای بسیاری از ما انسان‌های دوران مدرن است. این بی‌معنای در شکل‌هایی مختلف بررسی و تفسیر شده است. از درک اگزیستنسیالیستی گرفته تا فهمیدن آن در قالب نظریاتی که بر جنبه‌ی نهیلیستی زندگی تاکید دارند. به هر حال فقدان «معنا» به هر صورتی که تفسیر و تعبیر شود و برای آن هر دلیلی آورده شود باز هم یک درد روانی عظیم برای انسانی است که انگیزه‌اش در زندگی معمولا در گروی چنین چیزی است. مقصود از معنا برای من و در این یادداشت غایتی است که انسان برای خود تصور می‌کند، آنچه انسان را از موجودی بدون عاملیت اجتماعی که تنها برساخته‌ی جهان پیرامونش است به یک عامل برسازنده بدل می‌کند. معنا آن چیزی است که انسان با چنگ زدن به آن از تکه‌ای بی‌اهمیت در طبیعت (به مثابه‌ی ابژه‌ای بی‌نهایت که انسان در برابر آن جهان عظیم تقریبا هیچ است) به سوژه‌ای فعال بدل می‌شود. به هر حال مسئله معنا یک سوال ساده و حل شده نیست. این مسئله را می‎توان تا پرسش از چیستی هستی عقب برد. عظیم‌ترین سوال انسان تا کنون. و البته قصد من در این چند پاراگراف اصلا طرح چنین پرسش عمیقی نیست. اگر برای شما چنین مسئله‌ای جالب است می‌توانید تاریخ فلسفه را چنان دنبال کنید که به هایدگر و البته وینگنشتاین برسید. هر چند هرگز پاسخی نهایی در کار نیست. طرح مسئله معنا برای من آنجا اهمیت دارد که بتوانم به چنین مفهومی نزدیک شوم. برای نزدیک شدن به پاسخ ابتدا باید پرسید و از مجرای چنین پرسش هیجان انگیزی می‌شود یک عمر اندیشید و جدل کرد و خواند و لذت برد. می‌توان از ترس نیستی و تنهایی گریخت و مدام از خود فراتر رفت و بر دیروز خود پیشی گرفت و جاودانه شد. به قول ایگلتونبه عنوان مخلوقاتی دارای میل، مدام شکافی در ما هست بین آنچه داریم و آنچه طلب می‌کنیم و نیز بین آنچه آگاهانه تصور می‌کنیم خواهان آنیم و آنچه در ناخودآگاه خواهان آنیم. چنین دوپارگی ناجوری در ما هم می‌تواند جاودانگی ما باشد (که تا مرگ و یکی شدنمان همواره ما را به پیش می‌راند و در پی معنا به «زندگی» فرا می‌خواندمان) و هم وحشتزدگی و گمگشتگی ما. اینجا قصد داشتم به دشمن اول این روزهایمان اشاره کنم. به دشمنی که هرگز به ما اجازه نمی‌دهد آنچه «در ناخودآگاه خواهان آنیم» را کشف کنیم و از این طریق در تمام زندگی ما را اسیر پوچی تمام ناشدنی خود می‌کند. دشمنی مخوف که در دنیای قرن 21 زندگی انسان را در بحران قرار داده است. دشمنی که توسط سرمایه‌داری خلق شد و در دوران «جهانی شدن» بیش از هر زمان قدرتش را به رخ کشید. تبدیل شدن انسان به کالا.برای یافتن پاسخی درخور نخست باید پرسشی صحیح مطرح کردطبقه‌ی مزدبگیر به عنوان اکثریت مطلق جامعه در دوران سرمایه‌داری به عنوان یک کالا در «بازار» کار خرید و فروش می‌شود. بازاری که شامل مفاهیمی مانند عرضه و تقاضا است و کالایی که با معیارهای کمی و کیفی مانند کالاهای هر بازار دیگری مورد سنجش قرار می‌گیرد. انسان به مثابه کالا همواره در رقابتی تمام نشدنی برای بالا بردن ارزش خود است. از سویی او خود را مقصر وضعیتش می‌پندارد (حاصل تمجید دروغین جامعه از موجودی وقیح به نام کارفرما که این روزها با بازی زبانی به کارآفرین بدل شده و چنان موجودی نجات‌بخش تصویر می‌شود) و از سویی با اتخاذ سیاست‌های بازار آزاد توسط حاکمان بیش از پیش مشمول رقابت در بازار جهانی می‌گردد.آزادسازی قیمت‌ها به عنوان یک سیاست مهم در اقتصاد مثلا آزاد و لزوم تعیین قیمت کالا در بازار به انسان و نیروی کار کشیده شده است. مقررات زدایی دولت‌ها از قوانین کار این بازار را از هر زمانی جانی‌تر کرده است. معنای انسان هر روز در بازاری که بی‌شباهت به بازار برده‌فروشی نیست بیشتر پایمال می‌شود. بدتر از همه آنکه این انسان ظاهرا به خواست خود در این بازار حضور دارد، از حضورش لذت می‌برد و برای بالا رفتن قیمتش جشن می‌گیرد. تقریبا همه ما آرزو می‌کنیم روزی بتوانیم به مقام کارآفرین برسیم تا در این بازار تبدیل به خریدار شویم. این چنین انسان عصر ما جامعه را سلاخی کرده و در حالی که معنای زندگی خود را از دست داده است، خود را تافته‌ای جدابافته تصور می‌کند که با همه در حال رقابت است. رقابت خاصیت بازار است و حالا همه ما کالاهایی در یک بازار کاملا رقابتی هستیم. انسانی که در ابتذال محض زندگی می‌کند و موفقیتش را در غرق شدن بیشتر در چنین ابتذالی می‌بیند. ابتذالی که چنان توسط رسانه‌های فعال فرادستان تبدیل به هنجاری طبیعی شده است که حتی کسی به خود زحمت نمی‌دهد دنیایی کاملا متفاوت را تصور کند (1). انسان عصر ما سال‌های عمرش را در به در بالا بردن ارزش خود در بازار تلف می‌کند. انسانی بدون معنا که هیچ‌گاه نمی‌داند چرا «کار» می‌کند. انسانی که تنها باید خود را بازتولید کند. کار می‌کند تا مصرف کند. آن هم مصرف هر چیزی که همان حاکمان سرمایه توسط رسانه‌هایی از هر زمان قوی‍تر به او امر کرده‌اند. مصرف آن‌چه خود تولید کرده است. تنها در این میان مازاد تولید اختلاف طبقاتی را به بیشترین سطح در تاریخ رسانده است. البته من اعتقادی به زندگی به روش درویشی و کلبی مسلکانه ندارم. اما به انسانی که چنان سوژه‌ای فعال جهان را تغییر می‌دهد ایمان دارم (2). برای من معنای زندگی زمانی موضوعیت دارد که حداقل خودم با خود به مثابه‌ی کالا رفتار نکنم. فرار کن! تنها باید فرار کرد!1- فکر می‌کنم باید به کارکرد ایدئولوژی در اندیشه مارکس جوان دقتی دوباره کرد. فصل اول ایدئولوژی آلمانی در این باره راهگشاست.2- رجوع به کانت و نقدهایش ما را با چنین درکی از انسان دوباره آشنا می‌کند. انسان عصر روشنگری آن در گرانبهایی است که امروز گم شده است.پ.ن: این چند خط را ساعت 1 شب و با وضعیتی که شدیدا خواب آلود بودم نوشتم، لذا بی سر و ته بودن و احتمالا اشتباهات نگارشی را ببخشید.