برای شرکت در مسابقه علمی-ادبی با موضوع ذهن: علم و فلسفه - انجمن مغز و فلسفه ذهن

کتاب اول از مجموعه 4 جلدی ادبی، فلسفی، داستانی جنون استعاری با عنوان: مخمصه وجود/ هستستان نویسنده: فرشاد نظرآقایی، نشر روزگارهستی در کنه خویش با اندیشه درمی آمیزد و مقدمات پیدایش فلسفه را مهیا می سازدیک اندیشه یِ ورزیده، به وصلت با هر موضوعِ بی سر و پایی، تن نمی دهد. او به دنبالِ وصلت با موضوعاتِ پر و پا قرصیست، که سرشان به تنشان بِیَرزد. از جمله یِ این موضوعات، می توان به هستی، عدم، رویداد، زمان و ذهن اشاره نمود. در کشاکشِ کشمکشِ نفس گیر و رقابتِ طاقت فرسایِ بینِ هستی و عدم، بر سرِ تصاحبِ اندیشه، این هستیست که به واسطه یِ اغوایِ اندیشه، پیروزِ میدان می شود و با به درون کشیدنِ او، از این نبردِ نابرابر سربلند بیرون می آید. وقتی اندیشه در گردابِ هستی هبوط می کند، بلافاصله توسطِ موضوعاتِ گوناگونی احاطه می شود. هر کدام از این موضوعات، برای مدتی سرِ او را گرم می کنند و مانعِ درآمیختنِ اندیشه با هستیِ عریان و پرداختنِ بی پرده اش به جوهره یِ وجودی می گردند. آنها به راحتی جلویِ دیدِ اندیشه را می گیرند و هستی را در نظرِ او تیره و تار جلوه می دهند. بدین طریق موضوعاتِ بنیادینِ نهفته در دلِ هستی، با فریفتنِ اندیشه و مکیدنِ شیره یِ تعمقِ او، برای هستیِ شلخته وقت می خرند، تا در گیراگیر و دمادمِ مشغولیتِ اندیشه، او کمی به خودش برسد و با آراستگیِ کامل و در قامتِ هستیِ متعین، در برابرِ اندیشه نمایان گردد. هر چند موضوعاتِ معلق در هستی، در ابتدا اندیشه را از پرداختن به اصلِ موضوعِ هستی و کلیتِ آن باز می دارند، اما با این کارِ عامدانه یِ خود، با یک تیر دو نشان می زنند: اول؛ با کشیدن او به سمتِ خویش، شیره یِ جان و قدرتِ تعمقش را می مکند و تشنگی و عطشِ وجودیِ خود را برطرف می سازند. دوم؛ با گرم نمودنِ سرِ اندیشه، فرصتِ مغتنمی را برایِ هستی فراهم می سازند، تا آنگونه که در شأن و منزلتِ اندیشه است، خود را بیاراید و بعد با آمادگی و آراستگیِ کامل در برابرِ او عیان گردد. بدین ترتیب، هستی در کنه خویش با اندیشه در می آمیزد و مقدماتِ پیدایشِ فلسفه را مهیا می سازد. در ادامه داستان، این فلسفه است که به دادِ اندیشه می رسد و او را از ورطه یِ عدم رهایی می بخشد. کتاب دوم از مجموعه 4 جلدی ادبی، فلسفی، داستانی جنون استعاری با عنوان: ورطه عدم/ نیستستان، پوچستان، هیچستان نویسنده: فرشاد نظرآقایی، نشر روزگاراندیشه در سودای نزدیک شدن به وجود و عدم، به قصد چشیدن عصاره ی بودن و مزمزه کردن جوهره ی نابودن استوزنِ موضوعات و مفاهیمِ متکثر، در رویارویی با اندیشه برابر نیست. برخی مضامین، بارِ تعمقِ بیشتری را از او طلب می کنند و بعضی بارِ کمتر. هر چند اندیشه از پسِ بسیاری از موضوعات برمی آید و طلبِ آنها را تمام و کمال پرداخت می نماید، اما کمرِ او در زیرِ بارِ بدهیِ برخی مفاهیمِ سنگین دیگر خم می شود. اندیشه برایِ گذارِ موفقیت آمیز و امن از بطنِ هر موضوع، بایستی از تمامِ قدرتِ تعمق و توانِ اندیشیدنِ سه بعدی خود به شیوه هایِ عمودی، افقی و جانبی مایه بگذارد و به همه یِ خم و چمها، زیر و بم ها و سوراخ سنبه هایِ موضوع آگاه بشود. وزنِ وجود و عدم در رویارویی با اندیشه، از جمله یِ مفاهیمِ دیگر بیشتر است، زیرا آنها از مضامینِ بنیادینی به شمار می روند، که همواره اندیشه را مجذوبِ خویش می سازند و او را دیوانه وار، به دنبالِ خود می کشانند. مواجهه یِ اندیشه با وجود و عدم، رخدادی دو سویه است. در این نوع از رویارویی، از یک سو هستی و عدم، سعی در اِغوایِ اندیشه و به درون کشیدنِ او دارند و از دیگر سو، اندیشه در سودایِ نزدیک شدن به هر دویِ آنها، به قصدِ چشیدنِ عصاره یِ بودن و مزمزه کردنِ جوهره یِ نابودن است. موضوعات خود را به خوردِ اندیشه می دهند و با او درمی آمیزند، تا زمینه یِ باززاییِ مضامین و مفاهیمِ نهفته در بطنشان فراهم گردد. بدین ترتیب، موضوعاتِ متکثری که در برابرِ نگاهِ تیزبینِ اندیشه، خوش رقصی می کنند، با یک تیر دو نشان می زنند: از یک طرف، خود را از زحمتِ حملِ مفاهیمِ خفته در دلِ خویش معاف می سازند و از طرف دیگر، با پشتِ سر گذاشتنِ فرآیندِ دشوارِ دگردیسیِ شناختی، از دستِ لایه هایِ مزاحمِ بیرونیِ خود خلاص می شوند. آنها با تن دادن به تعمق اندیشه، زمینه یِ بازگشتِ امنِ خویش را به بطنِ عدم، مهیا می سازند.اندیشه مشتاق است، تا نباشندگان را در ضیافتِ بودن سهیم گردانداندیشه قصدِ سفر به ساحتِ نیستی و گستره یِ ناتینگنس را نموده است، چرا که نجاتِ ناجانِ بسیاری از نباشندگان و ناآمدگان، در گرویِ دسترسیِ اندیشه به نیستستان و پا در میانیِ اوست. اندیشه تصمیم گرفته است، تا ناآمده گان را از حالتِ بالقوه یِ وجودی و خوابِ نهفتگی بیدار و به وضعیتِ بالفعلِ وجود داشتن وارد نماید. او مشتاق است، تا نباشندگان را در ضیافتِ بودن سهیم گرداند تا از لذتِ حضور بر سرِ سفره یِ رنگ و وارنگِ هستی بی نصیب نمانند. اندیشه به خوبی بر این امر واقت است، که برای دعوت از نباشندگان و حضورشان در میهمانیِ هستی، مانعی جدی وجود دارد، چرا که او ابتدا باید ناآمدگان و نباشندگان را در نیسستان بِکُشد، تا زمینه یِ تولدشان را در هستستان مهیا سازد. هر چند این عمل برای اندیشهِ با احساس و دل نازکِ داستانِ ما غیرقابل تصور و دور از ذهن است، اما ظاهرا چاره یِ دیگری برای بودنِ ناآمدگان، بر سرِ خوانِ گسترده یِ وجود باقی نمی ماند. شاید هم بر خلافِ تمامِ تصورات و پیش دارویها، قصدِ اندیشه از سفر به پهنه یِ نیستستان، دستبرد زدن به عدم و غارتِ ناداشته هایِ او باشد! کسی چه میداند؟وقتی هوا و هوسِ رویارویی با عدم به سرِ اندیشه یِ پدر می زند، در دلِ فلسفه یِ پسر وِلوله و هیاهو به پا می شوداندیشه بعد از ورود به هستستان و در طولِ سفرِ دور و درازِ خویش، گاهی با اشتیاق و ولعِ فراوان به سراغِ مرورِ خاطراتِ تلخِ خود از دورانِ اقامت و اسارتش در قلمروهایِ متکثرِ وجود و عدم می رود. او گاهی در حینِ تعمق به گذشته رجوع می کند و با داستانِ زندگی خودش درگیر می شود. به زعمِ اندیشه، این نوع درگیری، در نهایت منجر به استخراجِ معنایِ جدیدی از زندگیِ پیشینِ او می گردد، اما به عقیده یِ فلسفه، این رویداد نوعی نشخوارِ ذهنیست، که نه تنها، منجر به بازیابیِ معنایِ تازه ای از زندگیِ قبلیِ اندیشه نمی شود، بلکه مشکلاتِ ذهنیِ او را دو چندان می کند. مشغولیتِ ذهنِ اندیشه به گذشته یِ نزدیک محدود نمی گردد. او گاهی پایِ خود را از گلیمِ تعمق بر رخدادهایِ پیشینِ زندگی فراتر می نهد و به ساحتِ پرمخاطره و مه آلودِ عدم ورود می کند. به باورِ فلسفه، برایِ ذهنِ اندیشه هیچ رویدادی مخاطره آمیزتر از رفتن به سراغِ مقوله یِ عدم نیست، اما کو گوشِ شنوا! این حرفها که در کَتِ اندیشه فرونمی رود! گوشِ او به این حرفها بدهکار نیست. با وجودِ همه یِ دلواپسیها، اما دلِ فلسفه همچنان قرص است، چرا که سرِ اندیشه به زندگیِ روتینِ خود در ذهنستان، گرم است و به دلیلِ همین دل مشغولی، در حالِ حاضر خطورِ فکرِ نیستستان در ذهنِ اندیشه بسیار نامحتمل و دور از ذهن می نماید. اما از آنجائیکه در ذهنستان، رخدادها و وقایع، همیشه مطابقِ میل و بر وفقِ مرادِ فلسفه پیش نمی روند، به تدریج خواب و خیال و هوا و هوسِ رویارویی با عدم، به سرِ اندیشه یِ پدر می زند و در دلِ فلسفه یِ پسر وِلوِله، هیاهو و آشوب به پا می کند. وقوعِ این رخداد، اندیشه و فلسفه را برایِ همیشه از دنبال کردنِ زندگیِ معمولشان بازمی دارد.ضدِ ذهن از کسوتِ دوگانگی عاری و به لباسِ زیبنده یِ ذهن مزین می گردددر مواجهه با پرسشهای دشوارِ فلسفی، اندیشه یِ ژرف اندیشِ داستانِ ما این بار بر خلافِ روالِ همیشگیش، به جایِ فرو رفتن در خودش در رویایِ عمیقی فرو می رود و ضدِ ذهن را در قعرِ نیستستان مشاهده می کند. ضدِ ذهنِ خفته در دلِ نیستستان، از خوابِ عمیقِ زمستانیِ خود بیدار می شود، تا با پشتِ سر نهادنِ هفت خوانِ رستم و درنوردیدنِ مراحلِ طاقت فرسایِ دگردیسیِ خویش، به ذهن مبدل گردد و سفرِ دور و درازِ خود را به مقصدِ هستستان آغاز کند. اما گویا ضد ذهن در پیمودنِ ادامه راه مردد است و از چیزی واهمه دارد! نکند، تردید در دلِ او لانه کرده باشد؟ زورِ تردید بیشتر است یا توانِ ضد ذهن؟ اگر تخمِ تردید در دلِ او کاشته شده باشد، کارِ ضدِ ذهن تمام است و باید فاتحه یِ او را خواند. شاید بهتر باشد، ضدِ ذهن، جانبِ احتیاط را در پیش بگیرد و بی حرکت بماند؟ در غیرِ این صورت، چه گزینه های دیگری در پیشِ رویِ او قرار دارد؟ شاید گزینه یِ بهتر برای ضدِ ذهن، پشتِ پا زدن به جوانبِ احتیاط باشد؟ اگر او پا پیش بگذارد و بدونِ فوتِ وقت، با تردیدهایش مواجه گردد، چه سرنوشتِ محتومی در انتظار اوست؟ باید منتظر ماند و دید که آیا ضدِ ذهن خواهد توانست، بر تردید هایِ خود غلبه کند و آنها را از دلِ خویش بیرون براند. اگر او نتواند، ریشه های تردید را در دلِ خود بخشکاند، یقینا در مراحل بعد، با دردسرها و دشواریهای جدی دست به گریبان خواهد بود. در نهایتِ امر، ضد ذهن با سبک و سنگین کردن هایِ بسیار و ارزیابیِ جمیعِ گزینه هایِ پیشِ رو پا پیش می گذارد و دل به دریا می زند. او به این امید، که تردیدهایش را به زیر بکشد، با آنها رو در رو می گردد. اما ضد ذهن که از ورزیدگیِ کافی برای رویارویی با تردیدهایش برخوردار نیست، در برآوردِ دقیقِ توانِ خویش دچارِ اشتباهِ محاسباتی می شود و لقمه یِ گنده تر از دهانش می گیرد. او که از ابتدای کار، در دامِ توهمِ خودبزرگ بینیِ خویش گرفتار آمده است، بی گدار به آب می زند و از غلبه بر تردیدهایش باز می ماند. ضدِ ذهن با نادیده گرفتنِ جوانبِ احتیاط، از پسِ تردیدهایِ خود برنمی آید و توسطِ آنها دو تکه می شود. او که از احدی حرف شنوی ندارد، این گونه با دو شقه شدنِ پیکرش، تاوانِ کله شقی های خود را می پردازد. اما گویا ضد ذهنِ داستانِ ما، سمج تر از این حرفهاست و به این سادگیها از رو نمی رود. او پس از دوپاره شدن، دست از تلاش و تقلا نمی کشد و با توسل به ترفندی عجیب، در قامتِ ذهن- ضدِ ذهن ظاهر می گردد. اکنون، ذهن- ضدِ ذهن با انگیزه یِ تمام و دلی پر از امید، با عشقِ به وصالِ گویِ مشعشعِ هستی به راهِ خودش ادامه می دهد و راهیِ هیچستان می شود. او که این بار چیزی برای از دست دادن ندارد، هراسی به دل راه نمی دهد و بدونِ ممانعتِ تردید، پوچستان را به مقصدِ پهنه یِ گسترده یِ هیچستان ترک می گوید. در آستانه یِ خروج از پوچستان و ورود به هیچستان، دوگانه یِ ذهن- ضد ذهن، به ذهن بدل می گردد. او با عوض کردنِ رنگ و تغییر دادنِ ماهیتِ متضادِ خود، از زحمتِ به دوش کشیدنِ لباسِ دوئیت معاف می شود و به یُمن ورود به ساحتِ بی شیله پیله و تهی سازِ هیچستان، از کسوتِ دوگانگی عاری و به لباسِ زیبنده یِ ذهن مزین می گردد. ذهنِ نوپایی که تازه قدم به عرصه یِ هیچستان نهاده است، راه می افتد، تا بدونِ فوتِ وقت، مسیرِ دشوارِ منتهی به هستستان را بپیماید. او با شتابِ تمام، به سویِ گویِ تابناکِ هستی روانه می شود. اما ذهنِ پیگیر و مصممِ داستان ما، با وجودِ پشتِ سر گذاشتنِ موانعِ متعدد و کسبِ تجربه یِ گرانسنگِ دو تکه گی، در آستانه یِ ورود به هستستان مجددا دچارِ تردید می گردد. تردید ول کنِ معامله نیست. او تا ذهن را سر به نیست و کله پا نکند، دست بردار نیست! در اثنایِ شرفیاب شدنِ ذهن به هستستان، تردید فرصت را غنیمت می شمرد و مجددا تمامِ وجودِ ذهن را فرا می گیرد و تا فیهِ خالدونِ او را پر می کند. اما صبر کنید، شاید ماجرا بر خلافِ انتظار و رویه یِ متعارف، از قرارِ دیگری باشد؟ چرا ذهن به راهِ خودش ادامه نمی دهد و مراحلِ دگردیسیِ خود را کامل نمی کند؟ او از چه چیزی هراس دارد؟ شاید ذهن از رویارویی با رویدادی به مراتب خوفناک تر از تردید واهمه دارد؟ نکند او از هستی هراس دارد؟ شاید ذهن از خوفِ مواجهه با هستی، اینچنین تقلا می کند و خود را به این در و آن در می زند؟ ذهن که اکنون در گستره یِ هیچستان، بینِ زمین و آسمان و تردید و تصمیم معلق است، در سردرگمی و بلاتکلیفیِ ویران کننده ای به سر می برد. در نهایت، او با استقرار بر سرِ دو راهیِ ورود به هستستان و بازگشت به نیستستان، چاره یِ کار را پناهنده شدن به نیستستان می بیند. ذهنِ مردد برای نجات از مهلکه یِ تضاد و بیرون آمدن از مخمصه یِ تردید و دوگانگی، جانبِ احتیاط را رها می کند و با شتابِ زیاد به جانبِ نیستی می گراید. او چهار نعل به سویِ پهنه یِ عدم می تازد و با سر در قعرِ نیستستان فرود می آید و کله پا و سر به نیست می شود. ذهن که از سرِ ناچاری و درماندگی، به طرفِ نیستی گریخته است، مجددا خود را در قامتِ ضدِ ذهن می بیند و خویشتن را در دامِ عدم اسیر و گرفتار می یاید. او این بار نه از سرِ انتخاب، بلکه از سرِ ناگزیری و دریوزگی دست به دامنِ عدم می شود. ذهن برای اجتناب از رویارویی با هستی و نجاتِ خویش از مخمصه یِ وجود، به هر دستاویزی چنگ می اندازد و به هر ننه قمری متوسل می گردد. او با این تصمیمِ خویش، از چاله یِ هیچستان درمی آید و در چاهِ نیستستان می افتد!هستی بی صبرانه چشم به راهِ ظهورِ ذهن دوخته استاندیشه دیگر بار در خوابِ عمیقی فرو می رود و در رویای خود، با هستیِ پریشان خاطر و آشفته حال مواجه می گردد. هستی که عمریست در انتظارِ ورودِ ذهن، لحظه شماری می کند، کاسه یِ صبرش در حالِ لبریز شدن است. او بی صبرانه چشم به راهِ ظهورِ ذهن دوخته است تا خویشتن را به قدومِ مبارکِ او مزین کند. هستی دیر زمانیست، که در کفِ ذهن مانده است، تا او را در ورود به هستستان مشایعت نماید. هر چند هستی از پناهنده شدنِ ناگهانیِ ذهن به ساحتِ نیستی یکه می خورد، اما سرخورده نمی شود. او به خوبی می داند، که همه چیز زیرِ سرِ تردید است. این تردید است، که در یک قدمیِ ورودِ ذهن به هستستان، باعثِ پشیمانیِ او شد و ذهن را از افتادن در آغوشِ هستی منصرف نمود. با اینکه این اتفاق بارها به صورتِ مشابهی تکرار شده است، اما هر بار تردید سراسرِ وجودِ ذهن را فرا گرفته است. در نهایتِ امر، این تردید است، که دستِ بالاتر را دارد و از وارد شدنِ ذهن به هستی ممانعت می نماید. شاید بهتر باشد، که هستی، واقعیتِ تردید را به رسمیت بشناسد و بیش از این با او یک به دو و جدال نکند. هستی میداند، که تردید دست بردار نیست و تا خود را به ذهن قالب ننماید و ضمیمه یِ او نشود، در منصرف نمودنِ ذهن از ورود به هستستان، ذره ای تردید به دلِ راه نخواهد داد و در زدنِ رایِ او، لحظه ای تعلل نخواهد کرد. شاید بهتر باشد، که هستی بدونِ کوچکترین تردیدی، تردید را به دلِ خود راه بدهد و مجوزِ مشایعتِ ذهن را در ورود به هستستان صادر نماید. تردید، بدونِ تردید، به ذهن اجازه یِ ورود به هستی را نخواهد داد! تردید که احساس می کند، از دماغِ فیل افتاده است، به استقرار در هیچ جایِ دیگری از ذهن، به جز بخشِ میانی و قلبِ او رضایت نمی دهد. تردید به دنبالِ تصاحبِ هسته یِ مرکزی ذهن است و اگر بخواهد صرفا، به عنوانِ یک زائده یِ بی مصرف ضمیمه یِ ذهن بشود، به او مجوزِ ورودِ به هستستان را نخواهد داد. البته هستی که نیازِ مبرم به حضورِ ذهن دارد، به پذیرشِ این واقعیتِ مهم تن می دهد و با آغوشِ باز پذیرایِ تردید در گرم و نرمترین بخشِ وجودیِ خود می شود و بهترین و لوکس ترین جایِ خود را به او تقدیم می کند. تردید نیز در پاسخ به محبتِ وافرِ ذهن، تردیدی به دل راه نمی دهد و برای او امکانِ خروج از هیچستان و ورود به هستستان را فراهم می نماید. بدونِ تردید، ذهن کوچکترین قدمی در هستستان برنمی دارد! او یار و همراهِ همیشگیِ ذهن در هستستان خواهد بود. اما رازِ نهفته در این رویاها چیست؟ بگذارید با کمکِ فلسفه؛ یارِ غارِ اندیشه، اندکی بیشتر قلمرویِ نیستستان و وضعیتِ ضدِ ذهن را در آنجا واکاوی کنیم.