تراژدی منابع مشترک (بخش اول)

به عنوان فردی که تو حوزه آب و محیط زیست، کار میکنه، تراژدی منابع مشترک یکی از پرکاربردترین واژه هایی هست که تو این حوزه شنیدم. همین موضوع باعث شد، مطالعه در مورد مفهوم تراژدی منابع مشترک رو به طور عمیق تو سرفصل سرگرمی های مرتبط با کارم بیارم و مقاله اصلی گرت هاردین (که برگرفته از ایده پایان نامه‌اش در همین خصوص بود) رو ترجمه کنم. تصویر گرت هاردین (مولف مقاله تراژدی منابع مشترک) در حین ترجمه مقاله متوجه شدم که این مقاله عمیقاً منعکس کننده شرایطی هست که هاردین در آن زندگی کرده است. دهه های 1960 و 1970 میلادی، سیاره زمین بیشترین نرخ های رشد جمعیتی رو که جهان به خودش دیده، تجربه می کرد و یک نگرانی عمیق در خصوص سرنوشت بشر با توجه به سرعت رشد زیادش، در نظریاتی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به مباحث جمعیتی می پردازند، مشهود است. این نگرانی عمیق به این عقیده مرتبط بود که احتمالاً میزان منابع غذایی که در زمین قابل کشت است، پاسخگوی جمعیت به شدت در حال افزایش زمین نیست و بشر به زودی با فجایعی نظیر قحطی‌های گسترده روبه‌رو خواهد بود. اگرچه الان که با فاصله به اون بازه زمانی نگاه میکنیم، هم به واسطه تحولات حوزه کشاورزی و هم به واسطه تغییرات رشد و سیمای جمعیت در سراسر جهان، می توانیم با دیده تردید به نگرانی های مطرح شده در حوزه مسائل جمعیتی، نگاه کنیم. با این وجود، نوع رابطه جمعیت با محیط زیست و منابع زیستی پیرامون، تأثیر مخربی رو داشته که هنوز هم تراژدی منابع مشترک می‌تواند درک مناسبی از دلایل رفتار مخرب ما با منابع زیستی پیرامونمان در اختیارمان بگذارد. برای همین پیشنهاد میکنم که اگر به حوزه آب و محیط زیست، علاقمند هستید، خواننده ترجمه من از مقاله تراژدی منابع مشترک هاردین باشید (در این ترجمه برخی مباحث جمعیتی که در حال حاضر مصداقی ندارد خلاصه شده است، بیشتر مباحث محیط زیستی مورد توجه قرار گرفته است و توضیحات مختصری به برخی سطرها اضافه شده است). مقدمهدر انتهای مقاله تفکر برانگیزی در خصوص جنگ هسته­‌ای، ویزنر و یورک نتیجه گیری می‌کنند که :«هر دو طرف مسابقات تسلیحاتی با معمای غیرقابل حل قدرت نظامی پیوسته فزاینده و امنیت ملی پیوسته کاهنده، روبه رو شده­اند. ارزیابی حرفه‌­ای ما چنین است که این معما به هیچ‌وجه راه حل فنی ندارد. اگر قدرت­‌های بزرگ به جستجو برای راه­‌حل­‌ها فقط در محدوده علم و تکنولوژی ادامه دهند، نتیجه، بدتر شدن شرایط خواهد بود».من ترجیح می‌­دهم که توجه شما را نه فقط بر موضوع مقاله (امنیت ملی در یک جهان هسته‌­ای) ، بلکه به نوع نتیجه‌­ای که نویسندگان مقاله گرفته‌اند (یعنی اینکه هیچ راه حل فنی برای این مشکل وجود ندارد) نیز جلب کنم. یک فرض ضمنی و تقریبا جهان‌شمول و تقریبا مشهور، در خصوص مقالات منتشر شده در مجلات علمی مهندسی، وجود دارد که انگار تمامی مشکلات مورد بحث راه حلی فنی دارد. راهکار فنی ممکن است به عنوان راهکاری که نیازمند تغییر در تکنیک‌های علوم طبیعی است تعریف شود که یا اصلاً هیچ نیازی به تغییر ارزش­ها و هنجارهای اخلاقی انسان­ها ندارند و یا نیاز مختصری به تغییرات در این حوزه دارند.در روزگار ما (برخلاف دوران­ گذشته) راهکارهای فنی، همواره مورد استقبال قرار می­گیرند. به دلیل شکست­‌های قبلی پیشگویی‌­ها، اثبات اینکه راهکار فنی مطلوب ناممکن است، نیازمند شجاعت است. وینزر و یورک با انتشار این مقاله در یک نشریه علمی که در آن اصرار داشتند راه حل مشکل در علوم طبیعی پیدا نخواهد شد، از خود شجاعت نشان دادند. آنها محتاطانه عبارتشان را در گیومه گذاشتند: « ارزیابی حرفه‌­ای ما چنین است». هرچند قضاوت کلی در مورد صحت ادعای آن‌ها یا عدم صحت آن، در این مقاله مورد توجه ما نمی‌باشد. بیشتر، توجه ما در اینجا معطوف به مفهوم مهم طبقه‌ای از مشکلات بشر که می تواند «مشکلات بدون راهکار فنی» نامیده شود، می‌باشد و به طور اختصاصی، شناسایی و بحث در خصوص یکی از این مشکلات.نشان دادن اینکه این طبقه از مشکلات یک طبقه بدون عضو نیست، آسان است. اگر بازی تیک، تک، تو (XO) را در نظر بگیرید و مشکل را این فرض کنید که چگونه من می توانم این بازی را برنده شوم؟ این امر بسیار شناخته شده است که من نخواهم توانست برنده بازی شوم اگر فرض بگیریم که حریفم به خوبی این بازی را درک می­کند (در بستر مباحث مرتبط با نظریه بازی­ها). به عبارت دیگر، هیچ راهکار فنی برای این مشکل وجود ندارد. من برنده خواهم شد تنها با دادن یک معنای رادیکال به کلمه بردن. من می‌توانم که بر سر حریفم بکوبم، یا می‌توانم به او مواد مخدر بدهم، یا می‌توانم نتایج را غلط ثبت کنم. وقتی که ما بی‌واسطه این بازی را درک می‌کنیم، هر راهی که شامل بردن من بشود، به نوعی خروج از قواعد این بازی است.(من البته می‌توانم همچنین، آزادانه بازی را ترک کنم و از بازی کردن آن سرباز زنم. این کاری است که اکثر بزرگسالان آن را انجام می‌دهند).این نوع از «مشکلات بدون راهکارهای فنی» اعضایی دارد. پایان‌نامه من در خصوص «مشکل جمعیت» ، به نوعی که به طور معمول درک می‌شود، یکی از اعضای این طبقه است. اینکه تا چه اندازه به طور معمول چنین درکی از این مساله وجود دارد نیاز به توضیحات دارد. منصفانه است که بگوییم، اکثر مردمی که اظهار نگرانی زیادی راجع به مساله جمعیت می‌کنند، در تلاش برای پیدا کردن راهی برای اجتناب از مخاطرات بیش جمعیتی هستند بدون اینکه از هیچ امتیازی که در حال حاضر از آن لذت می‌برند، اجتناب نمایند. آنها فکر می‌کنند که کشاورزی در دریاها و یا توسعه گونه‌های جدیدی از گندم می‌تواند این مشکل را حل کند. من تلاش می‌کنم که در اینجا نشان دهم راه حلی که آن‌ها در جستجوی آن هستند، یافت نشدنی است. مشکل جمعیت از راهکار فنی حل نمی‌شود، همانگونه که راهکار حل مشکل در خصوص بردن بازی تیک، تاک، تو (XO) نمی‌توانست وجود داشته باشد.تراژدی آزادی در منابع مشترکمی‌توان ایده منابع مشترک را از جزوه کمتر شناخته شده‌ای که در 1833 توسط ریاضیدان آماتور به نام ولیام فورستر لیود (1794-1852) به تصویر کشیده شده، نوشته شده است، به خوبی دریافت. ما اگر کلمه تراژدی را همچنانکه وایت‌هد فیلسوف آن را به کار برد یعنی به معنای « ماهیت یک تراژدی بغرنج، ناامیدانه نیست. این امر تکیه دارد بر تشریفات بی‌رحم نحوه کار کردن چیزها» به کار بریم، ممکن است به خوبیاین مفهوم را تراژدی منابع مشترک بنامیم. وایت سپس این طور ادامه می دهد: اجتناب‌ناپذیری تقدیر می‌تواند تنها در برابر زندگی بشری توضیح داده شود با حوادثی که در حقیقت ناامیدی‌هایی را در بردارد. برای همین است که فقط برای آنها، عبث بودن هر گریزی می‌تواند حوادثی را در درام به وجود بیاورد».تراژدی منابع مشترک نیز به همین شیوه توسعه پیدا می‌کند. یک مرتع را در نظر بگیرید که به روی همه باز است. انتظار می‌رود که هر گله‌دار تلاش کند که تا هر اندازه گاو را که می‌تواند در منابع مشترک نگه دارد. ممکن است چنین ترتیباتی از نظر منطقی برای چندین قرن به صورت رضایتبخشی کار کند. به این دلیل که جنگ‌های قبیله‌ای، شکار و بیماری تعداد هم انسان‌ها و هم جانواران را پایین‌تر از ظرفیت بُرد زمین نگه می‌دارد. در نهایت، هرچند روز حساب فرا می‌رسد، که آن روزی است که هدف درازمدت پایداری جامعه به تحقق می‌پیوندد. در چنین نقطه‌ای منطق ذاتی منابع مشترک به طور بی‌رحمانه‌ای تراژدی می‌آفریند.به عنوان موجودی عقلانی، هر گاوداری تلاش میکند تا دستاورد خویش را در حداکثر مقدار خود نگه دارد. به صورت صریح یا غیرصریح، با آگاهی بیشتر یا کمتر، او می‌پرسد: «چه سودی برای من خواهد داشت، اضافه کردن یک حیوان بیشتر به گله‌ام؟» این سود یک جزء مثبت و یک جنبه منفی دارد.1) جزء مثبت، تابع افزایش یک حیوان است. از آنجایی‌که گله‌دار همه عایدات فروش یک حیوان اضافی را دریافت می‌کند، سود مثبت نزدیک به 1+ خواهد بود.2) جزء منفی ناشی از چرای بیش از حدی است که به واسطه یک حیوان به وجود آمده است. هرچند، از آنجایی‌که تاثیرات چرای بیش از حد در میان همه گله‌داران مشترک است، جزء منفی سود تصمیم‌گیری گله‌دار برای اضافه کردن یک گاو تنها کسری از 1- خواهد بود.با در کنار هم قرار دادن سود جزئی اجزا، گله‌دار منطقی نتیجه خواهد گرفت که تنها راه معقول برای او آن است که به اضافه کردن یک حیوان دیگر به گله‌اش ادامه دهد. و یکی دیگر، و یکی دیگر... . اما این همان نتیجه‌ای است که هر شخص و گله‌دار عاقلی که در منابع مشترک سهیم‌ می‌شود، نیز به آن می رسد. بنابراین این یک تراژدی خواهد بود. هر فردی محصور شده است در سیستمی که وی را ترغیب می‌کند که گله‌اش را بدون محدودیت درجهانی که محدود است، افزایش دهد. بنابراین، نابودی مقصدی است که تمامی افراد به سوی آن هجوم می‌برند، در حالیکه هریک بیشترین مصلحتش را در جامعه‌ای که باور بر آن است که در بهره‌برداری از منابع مشترک آزاد هستند، دنبال می‌کند. آزادی در بهره‌برداری از منابع مشترک نابودی تمامی منابع مشترک را در پی خواهد داشت. آزادی در بهره‌برداری از منابع مشترک نابودی تمامی منابع مشترک را در پی خواهد داشت.برخی ممکن است بگویند این پیش‌پا افتاده است. کاش بود! در حقیقت، این امر هزاران سال پیش آموخته شده بود، اما انتخاب طبیعی به نیروی انکار فیزیولوژیکی این حقیقت ساده، کمک‌ می‌کند. فرد هنگامی به عنوان یک فرد سود می‌برد که این توانمندی‌ را داشته باشد که حقیقتی که حتی به آن فکر هم نمی‌کند را انکار کند و آن حقیقت این است که هنگام سود شخصی فرد، جامعه به عنوان یک کل که فرد بخشی از آن است، صدمه خواهد دید.یک حادثه ساده که چند سال پیش در لمونیستر ماساچوست اتفاق افتاد نشان‌ می‌دهد که تا چه اندازه دانش آسیب‌پذیر است. در طول فصل خرید کریسمس، پارکینگ‌های مرکز شهر پر شده بود از کیسه‌های پلاستیکی با برچسب‌هایی پاره شده‌ای که رویش نوشته شده بود: «تا زمان کریسمس باز نکنید. هدیه‌ای از طرف شهردار و شورای شهر». به بیان دیگر، برای مواجهه با دورنمای تقاضای فزاینده برای منابع هم‌اکنون کم‌یاب، مسئولان شهری، سیستمی از منابع مشترک را برای روزهای آتی بازسازی کرده بودند، که جمعیت زودتر آن را مصرف کرده بودند. می‌توان به شیوه‌ای تقریبی تخمین زد که منطق منابع مشترک از زمان‌های بسیار دور درک شده است، شاید از هنگام کشف کشاورزی و یا ابتکار مالکیت خصوصی املاک. اما این امر باید در نظر گرفته شود که اغلب موارد ویژه‌ای است که به اندازه کافی این درک در آنها عمومی نشده است. حتی تا همین اواخر، گاوداران (آمریکا)، اراضی ملی را برای چرای دامشان در محدوده غربی اجاره می‌کردند که حاکی از عدم درک متقابل بیشتر از تراژدی پیشرو بود. بنابراین، فشار مداوم قدرت‌های فدرال برای افزایش مداوم سرانه تولید منجر شده بود به رسیدن به نقطه‌ای که چرای بیش از حد، فرسایش و تسلط علفهای هرز را به وجود آورد. به همین‌ترتیب، اقیانوس‌های جهان همچنان متحمل رنج نادیده گرفتن فلسفه منابع مشترک هستند. ملل وابسته به منابع دریایی، هنوزبه طور خودبه خودی به آزمون آزادی دریاها پاسخ می‌دهند. آنها با ادعای باور داشتن به منابع پایان‌ناپذیر اقیانوس‌ها، آنها گونه‌ای پس از گونه دیگر از ماهی‌ها و وال‌ها را به انقراض نزدیک و نزدیک‌تر کردند.پارک‌های ملی نمونه دیگری از اجرای تراژدی منابع مشترک را نشان‌ می دهد. تاکنون، آنها برای عموم بدون هیچ محدودیتی باز بودند. پارک‌ها خودشان تا اندازه‌ای محدود شده‌اند. تنها یوسمیت ولی هست، جاییکه جمعیت به نظر می‌رسد که بدون محدودیت رشد کرده است. ارزش‌هایی که بازدیدکنندگان پارک‌ها در جستجوی آن هستند، به طور پیوسته‌ای فرسوده می‌شود. روشن است که ما باید خیلی زود متوقف کنیم رفتارمان با پارک‌ها را به عنوان منابع مشترک و یا به زودی آنها هیچ ارزشی برای هیچ کسی نخواهد داشت؟ما چه باید بکنیم؟ ما چندین انتخاب داریم. ما باید آنها را تحت عنوان مالکیت عمومی حفظ کنیم، اما حقی را برای ورود به آنها تخصیص دهیم. تخصیص ممکن است بر اساس ثروت باشد، به وسیله استفاده از سیستم مزایده. ان امر ممکن است بر پایه مزیت باشد، که تعریف شده است بر اساس برخی استانداردهای توافق شده. ممکن است بر اساس بخت‌آزمایی باشد. یا ممکن است بر اساس نخستین فرد وارد شده باشد، اولین ارائه دهنده خدمت باشد، اداره کردن صف‌های طولانی مدت باشد. بنابراین، من فکر می‌کنم، همه اینها احتمالاتی منطقی هستند. آنها همگی غیرعادلانه هستند. اما ما باید انتخاب کنیم. یا ما باید انتخاب کنیم- یا موافقت کنیم که تخریب منابع مشترکی که آنها را پارک ملی، رخ دهد.(در هفته آینده، بخش دوم از ترجمه خلاصه شده ام از مقاله تراژدی منابع مشترک را منتشر خواهم کرد).