یک نوشته قدیم از بیست سالگی ها- قرار بود قصه گاهان و بیگاهان اینطوری شروع شود آن وقت ها

رؤیای آلاچیق«سرآغاز»1خانۀ ما فضای نسبتاً بزرگ و آرامش‌بخشی بود؛ با ساختمانی کهنه و بدنما، در میان جمعی آپارتمان نوساخته؛ پنجره‌های بسیار بزرگش رو به حیاط وسیعی باز می‌شد، با درختان میوۀ پر شاخ و برگ و بوته‌های رز رنگارنگ و باغچه‌های انبوه از علف هرز، که هیچ‌کس حوصلۀ ریشه‌کن کردنشان را در خود سراغ نداشت.در دوران کودکی صحن حیاط محل خوبی بود برای دوچرخه‌سواری ما- من و خواهر بزرگ‌ترم- و در دورۀ نوجوانی خلوت‌گاه پر رمز و رازی برای پرورش تخیّلات، و بعدها چشم‌انداز زیبایی شد برای اتاقم؛ آن‌گاه که با برگه‌های نقّاشی بچه‌ها می نشستم تا نمره‌هایشان را در دفترچه‌ام وارد کنم.معلم نقاشی بودم و بچه‌ها را دوست داشتم و این موجب می‌شد احساس کنم که در حد کفایت خوش‌بختم؛ هر چند آیندۀ خواهرم را- که دانش‌جو بود- روشن‌تر از خود پیش‌بینی می‌کردم.مادر بزرگ و پدرم- که در کنارشان می‌زیستیم- هر دو تنها بودند و هر یک در هاله‌ای از آرامشی مرموز، که بر گرد خود داشتند، همواره مشغول کار خویش می‌نمودند. به جز برادر کوچکم که گه‌گاه با دوستان هم‌بازی‌اش، دل‌شاد و سبک‌بال، جست و خیز می‌کرد، همه در آن حوالی تنها به نظر می‌رسیدند.2در همسایگی ما خانم سال‌خورده‌ای می‌زیست؛ او نیز صاحب یکی از آخرین بازماندگان بناهای کهن محله بود که دو اتاق بیشتر نداشت؛ آن یکی را که اغلب خالی بود- چون خودش به تنهایی و محقّرانه در همان یک اتاق گوشۀ حیاط سکونت داشت- گاه به دختران دانشجوی شهرستانی، به بهای ارزان اجاره می‌داد. گمان می‌کردم بیشتر به خاطر گریز از تنها زیستن است. من، مانند دیگر همسایگان، او را خانم بزرگ خطاب می‌کردم و گاه به دیدنش می‌رفتم و یا در مسیر رفتن به مدرسه برایش خرید می‌کردم. آن روز صبح نیز برای خرید مجبور شده بودم مسیر همیشگی‌ام تا مدرسه را، که اغلب با اتوبوس طی می‌کردم، پیاده بروم؛ از مقابل ایستگاه گذشتم...اغلب از دیدن غریبه‌ای در میان مسافران معمولاً آشنای ایستگاه نزدیک میدان، تعجّب نمی‌کنم؛ ولی آن‌روز، آن مرد برای یک لحظه توجّهم را به خود جلب کرد؛ می‌توان گفت سر و وضع غریبی داشت یا حالت چهره‌اش عجیب بود؛ درست نمی‌دانم. بارانی خاکستری رنگی پوشیده بود که تا روی زانوانش می‌رسید؛ شال گردن بسیار پهنی گرد گردن داشت و موهای نسبتاً بلندش کاملاً خیس می‌نمود.هر چند هوا ابری و گرفته بود، باران نمی‌بارید و وضعیت سایر منتظران در صف اتوبوس نیز بر ادعای من گواهی می‌داد؛ اندیشیدم که حتماً راه زیادی را پیموده است و شاید از ساعت‌ها قبل؛ چون رطوبت باران شامگاهی هنوز در جوی‌های همیشه خشک خیابان باقی بود.بیش از یک نگاه بر او نینداختم، امّا تصویر او برای دقایقی بر صفحۀ ذهنم نقش بست؛ نگاه عمیق او که مانند دیگر مسافران، بی‌قرار بدین‌سو و آن‌سو نمی‌دوید و کیف‌دستی کهنۀ بزرگی که در دست داشت و از فرط سنگینی آن بدنش به یک‌سو خم شده بود؛ و حالتی شبیه لبخند بر چهره‌اش؛ انگار که از نوازش نسیم سپاس‌گزاری می‌کرد.نمی‌دانم چرا حس می‌کردم از دنیایی دیگر آمده بود.بعضی اوقات، خیلی به ندرت، دیدارهایی هست که هر چند کاملاً بی‌معنا ولی به طرز کاملاً ناشناخته‌ای اثربخش است؛ سایۀ یک نوع روحانیت را بر جان آدم می‌افکند؛ شبیه روزهای پیش از فرا رسیدن فصل بهار، حالتی مانند امید به درخشش یک معجزه را در آسمان دنیای درونمان بیدار می‌کند.دیدن غریبۀ ایستگاه در آن صبح‌گاه گرفتۀ اوائل پاییز چنان دیداری بود...البته تا هفتۀ بعد از آن، دیدار او و اثرش را به کلی از یاد برده بودم.3یک بعد از ظهر زیبای آفتابی که من و برادر کوچکم در خانه بودیم، زنگ در به صدا در آمد. دقایقی بعد از پنجره دیدم که برادرم در حیاط خانه را گشوده و به همراهی حرکت دست، کسی را به درون دعوت می‌کند. به عجله شالی بر سر انداختم تا به پیشواز میهمانی که هنوز نمی‌دانستم کیست، بروم.وقتی وارد حیاط شدم، میهمان در میان باغچه تا زانو در علف فرو شده و با دقت مشغول معاینۀ گل‌های سرخ یکی از بوته‌ها بود؛ و می‌توان میزان شگفتی مرا حدس زد در آن زمان که غریبۀ ایستگاه را در باغچۀ منزلمان بازشناختم.تا نزدیک شدن مرا حس کرد، سر برداشت و مؤدّبانه سلام گفت و بی‌معطلی با ژستی شرم‌آگین توضیح داد که:"از برادرتان پرسیدم که آیا می‌توانم سه شاخه از رُزهایتان را بچینم؟ یک‌بار گل‌ها را از پشت نرده‌های باغ دیده بودم."در حالی که قیچی را، که در دست راستش گرفته بود، قدری بلند می‌کرد، پرسید:"حالا، اجازه... دارم؟"خیلی عادی و با لحنی که به ناگاه خیلی سرد از آب درآمد، گفتم:"البته!... چه اشکالی دارد؟"ولی اتفاقاً آن روز به ناگاه در نظرم زیبا می‌آمد. یک چهرۀ به یاد ماندنی...!خیلی جوان می‌نمود، ولی نمی‌توانستم تخمین بزنم چند سال دارد.فوراً مشغول به کار شد و با ظرافت و دقّتی که به انگشتان بلند دست‌هایش می‌برازید، سه شاخه گل، از سه بوته و هر کدام به یک رنگ چید.لباسی که بر تن داشت، این بار عادی‌تر و حالت چهره و نگاهش غریب‌تر از بار پیشین در نظرم آمد؛ یک نوع صفا و لطافت کودکانه در نرمش حرکاتش و آرامش پیرانه در نگاهش و یک عنصر مرموز غیر مردانه در هاله‌ای که احاطه‌اش می‌کرد، به او حالتی بیگانه و اثیری می‌بخشید.او را با گل‌های باغچه، که خیلی با هم هماهنگ می‌نمودند، تنها گذاشتم و به سوی اتاقم و نقاشی‌های بچه‌ها بازگشتم و اندیشیدم... نمی‌تواند از همسایه‌ها باشد...4بار دیگر نیز او را دیدم. به خانۀ خانم پیر همسایه رفته بودم تا قدری سبزی و میوۀ تازه برایش ببرم و یک شیشه مربای آلبالو بگیرم.طبق معمول مرا به ایوان کوچک مقابل حیاط خانه‌اش دعوت کرد تا در حریم زمزمۀ دوست داشتنی فوّارۀ حوض کاشی و هیاهوی گنجشک‌های شاد بهاری، یک فنجان چای و دو عدد شیرینی خوش‌طعم شکری تعارفم کند.وقتی دومین شیرینی را به دهان می‌بردم، در کوچک چوبی مشرف به ایوان، که به همان اتاق اغلب خالی تعلق داشت، باز شد و غریبۀ ایستگاه در آستانه‌اش ظاهر گشت. بی‌اختیار شیرینی را به بشقاب بازگرداندم. او نیز یک لحظه با شگفت‌زدگی آشکار معصومانۀ زودگذری، که در خطوط چهره‌اش دوید، به من خیره ماند، ولی به سرعت نیم‌لبخند خجولانه‌ای را جای‌گزین آن حالت کرد و زیر لب سلام گفت؛ آن‌گاه رو به خانم بزرگ کرد:"می‌بخشید خانم!...من امشب قدری دیرتر خواهم آمد. یکی از دوستانم از سفر بازگشته است. خداحافظ!"انگار خواست برود، ولی یک دم تردید کرد. باز رو به خانم بزرگ گفت:"راستی!...آخرین نقاشی ام را دیده اید؟"و کاغذ ضخیمی را از میان پوشه‌ای، که در دست داشت، بیرون کشید و به دستش داد. خانم بزرگ عینکش را از زیر متکایی در پشت سرش بیرون آورد و روی بینی خمیده‌اش تکیه داد. یک لحظه با ابروان در هم کشیده، آن را تماشا کرد. بعد گفت:"خیلی قشنگ نقاشی می کشد؛ ببینید خانم!"و کاغذ را به دست من سپرد. یک کار آب‌رنگ بسیار لطیف بود. تصویر سه شاخه گل رُز، هر کدام به یک رنگ، در یک لیوان آب‌خوری در کنار پنجره ای که رو به سوی آسمان آبی گشوده بود... مختصراً تأیید کردم که:"بله زیبا است!"و در دل خود به مختصر نیرنگ معصومانۀ او برای نشان دادن گل‌های باغچه‌مان به خودم، خندیدم. وقتی رفت از خانم بزرگ پرسیدم:"شما که می گفتید فقط به دانشجوهای دختر اتاق کرایه می دهید!؟"خانم بزرگ خندید و دندان‌های مصنوعی‌اش جابه‌جا شد و گفت:"این یکی پسر خیلی خوبی است."پس از آن اغلب می اندیشیدم که یکی از اقوام او است.5هفتۀ بعد به همراهی یکی از دوستانم به دیدن نمایشگاه جمعی چند هنرمند جوان، که همه برایم ناشناخته بودند، رفتم. آثار متنوّع و در عین حال یکنواخت طبیعت بیجان، آثار کم طرفدار پیکره‌نما، چند کپی از مناظر اروپایی و چند پرتره ...در آن میان تنها سه تابلو نسبتاً کوچک، نظرم را جلب کرد؛ آمیزۀ دلنشینی می‌نمود از گرایش به ادیان مختلف؛ گل‌ها و پیکره‌های اسطوره‌ای بر پهن‌دشت آفرینش می‌تابید؛ انگار رنگ‌ها و چرخش‌های قلم‌مو، حس جاودانگی را بر صفحۀ حیات تثبیت می‌کرد. هر چند کارها غریب و غیرمعمول به نظر می‌رسید، ولی درخشش سادگی ناخودآگاهی، تاریکی هرگونه تکبّر و خودنمایی را از سطحشان می‌زدود. هیچ تصنّع و تقیّد ملال‌آوری چشم تماشاگر را آزار نمی‌داد.اندیشیدم این‌ها کار کسی است که احتمالاً چنین دنیایی را می‌بیند، نه اینکه تظاهر به دیدن کند. به نظر می‌رسید کار کودکی است که مهارتی جادویی در طراحی دارد و یا انسانی از نخستین سپیده‌دمان حیات و یا یک حیوان ...البته حیوانی نابغه! و شاید نیز ... خدایی به پستی فرو افتاده...در پایین هر کار نقاشی، کوچک و ظریف نوشته شده بود: بهراموقتی با دوستم، که مشغول خوش و بش با کهنه رفیقی بازیافته شده بود، خداحافظی می‌کردم تا پیش از تاریک شدن هوا به خانه برسم، او را دیدم که از در تالار وارد می‌شد. به من که رسید، سلام گفت و من پیش از آن که از برابرم بگذرد، در عین شگفتی از کار خویش ناگاه گفتم: "کارهای شما را دیدم. خیلی خوب بود."خیلی ساده پاسخ داد:"متشکرم."چهره‌اش کاملاً رنگ‌پریده و خسته می‌نمود. چند لحظه در گذشتن از من تأخیر کرد؛ بعد عذرخواهانه سر فرود آورد و مؤدبانه گفت:"می‌بخشید... اجازه می‌فرمایید؟"و رفت...من نیز سالن نمایشگاه را ترک کردم. چون هوا خوب بود، پیاده رفتن را ترجیح دادم. وقتی از مقابل خانۀ خانم‌بزرگ می‌گذشتم، تصمیم گرفتم به او سری بزنم. در خانه نیمه‌باز بود و من با اندکی شگفتی و تردید وارد شدم. صدایش زدم و از پله‌های ایوان بالا رفتم. نه پاسخی شنیدم و نه جنبشی را اطراف خویش حس کردم. ابتدا اندکی ترسیدم، اما بعد دیدم که کفش‌هایش- که به عادت معمول، جفت کرده روی ایوان، کنار پله‌ها می‌گذاشت- جای خود نیست. درِ اتاق خودش، گوشۀ انتهای حیاط، نیز قفل شده بود. دانستم که خانه نیست. فکر کردم حتماً وقتی بیرون می‌رفته، موفق نشده قفل در خانه را- که سال گذشته بر اثر تصادف مختصری، تاب برداشته بود و به سختی بسته می‌شد- خوب ببند.آن‌گاه تپش‌های ترس و نگرانی، جای خود را به دلهره‌ای ناآشنا و تازه داد. دلهره‌ای وسوسه‌آمیز و گناه‌آلود... نگرانی انسانی که آمادۀ بزهکاری است.آهسته دو قدم به سوی درِ بستۀ اتاق غریبه، که اکنون دیگر چندان غریبه هم نبود و خیال می‌کردم حداقل نامش را می‌دانم، پیش رفتم. دستگیرۀ در را که می گرفتم، سرمای نافذ فلز از پوست ملتهب دست‌هایم به شانه‌ها و مهره‌های پشتم دوید و لرزشی در تنم انداخت.مطمئن بودم که او در خانه نیست. نمی‌توانست به این زودی بازگشته باشد؛ و کنجکاوی تب آلوده‌ای مرا به اتاق او می‌کشانید...در قفل نبود... در یک لحظه تردید، دستگیره را رها کردم و عقب رفتم. ولی از کجا معلوم که تا آن‌وقت بازنگشته باشد؟!... نه!... نمی‌توانست؛ آخر آن همه بازدیدکننده در نمایشگاه، با آن همه پرسش و گفت‌وگو که بر زبان داشتند، حتماً بیش از این‌ها وقتش را می‌گرفتند؛ به علاوه من که می‌آمدم، او تازه از راه رسیده بود...ولی البته من در بازگشت از نمایشگاه، پیاده و تفریح‌کنان راه آمده بودم...!عاقبت از ایوان پایین آمدم و دزدانه از پنجره‌ای که اتاق رو به حیاط داشت، درون آن را نگریستم. در تاریک و روشنای دقایق پس از غروب، اتاق او قدری در هم ریخته، ولی ساکت و خالی می‌نمود.دوباره دستگیره را با احتیاطی که شاید دیگر دلیلی نداشت، چرخانیدم و خود را دل‌داری دارم...بله! درست است. بار پیشین که من این‌جا بودم و او از خانه بیرون رفت، ندیدم که در را قفل کند. فکر کردم به هر حال احتمالاً پیش از خانم‌بزرگ از خانه خارج شده و نمی‌دانسته که او نیز بیرون خواهد رفت.با احساسی نیمه‌شیطانی وارد اتاق شدم...بوی بیگانگی که به مشامم می‌خورد، هم بر دلهره و هم بر کنجکاوی‌ام می‌افزود. در یک نگاه کلّی، دانستم که همۀ وسایل اصلی اتاق متعلّق به خانم‌بزرگ است؛ تخت‌خواب چوبی، میز سه‌پایه و صندلی کهنۀ لهستانی، کمد کوچک لباس و تنها کف‌پوش اتاق، قالیچۀ بته جقه‌ای نخ‌نمای کنار تخت، به اضافۀ چراغ‌نفتی کنج دیوار...انگار او به غیر از آن جامه‌دان سنگین، که قامت باریکش را به یک‌سو خم می‌کرد، چیزی با خود نیاورده بود...البته کاغذها و کتاب‌هایی، همه‌جا، روی زمین، بالای میز و زیر صندلی پراکنده بود و چند قلم‌موی گرد و تخت در لیوانی بر روی تاقچه جمع‌آوری شده بود و یک بوم نقاشی سفید و آماده در گوشه‌ای بر دیوار تکیه داشت و بر روی میز، آن‌سو تر از کتاب‌ها، سه شاخه گل کاملاً پژمرده به رنگ‌هایی که دیگر مشخص و متمایز نبود، بر دفتری سخت ارغوانی، خفته می‌نمود. جلد دفتر توجّهم را جلب می‌کرد؛ زیباترین رنگی بود که در عمر خویش دیده بودم. حال غریبی شبیه خواب‌رفتگی مغناطیسی داشتم. دست پیش بردم و دفتر ارغوانی را برگرفتم...گل‌های خشکیده با صدایی بسیار خفیف و خاموش به زمین افتاد. به شتاب اوراق دفتر را بر هم زدم. دیدم که تا صفحۀ آخر با خطی خوش و خوانا نوشته شده بود؛ فقط به نظر می رسید چند ورق پایانی نوشته با کم‌دقتی پاره شده است.تنها دفتری بود که با جاذبۀ رنگ جادویی‌اش چنان مرا می‌فریفت؛ همچنان که صاحب آن نیز تنها کسی بود که- بی آن‌که بیندیشم مرتکب چه کار شرم‌آوری می‌شوم- بی‌اجازه قدم در اتاقش گذارده بودم...آن‌گاه صدایی شنیدم؛ خفیف و نه چندان محسوس که انگار از لولای به تازگی روغن‌خوردۀ در برمی‌خاست... و چون وحشت‌زده تند سر برداشتم، ناباورانه او را دیدم که در آستانۀ در ایستاده، به حالت حیرانی، با دو بازوی آویخته و دهان نیمه‌باز، خیره ام می‌نگریست...یک لحظه انگار فلج شده بودم؛ بعد گویی از خواب عمیقی پریدم. تازه می‌دیدم کجا هستم و چه کار زشت کودکانۀ مضحکی کرده‌ام؛ یک عمل مسخره و به‌طرز مشکوکی توجیه ناپذیر...هر چند دست‌هایم می‌لرزید، دفتر را بستم و به آرامی آن را به جای اولش برگرداندم. آن‌گاه عاجزانه به او، که همچنان در آستان در بی‌تغییری در حالتش، میخکوب مانده بود، نگریستم. بی‌اختیار ناخن انگشتان یک دستم را به دندان بردم و با صدایی که به صورت شرم‌آوری لرزان می‌نمود، گفتم:"من... من آمده بودم... به خدا منظوری نداشتم!... مرا می‌بخشید".و چون از خجلت و خشم نسبت به خود گریه‌ام گرفته بود، به سوی در دویدم. او آهسته کنار رفت و راه بر من گشود. فکر کردم حتماً دور شدنم را نیز با همان نگاه بهت‌زده و دهان نیمه‌بگشوده، تماشا می‌کند و از پله‌ها که به زیر می‌آمدم، پایم سخت پیچ خورد.به هر صورت که بود، عاقبت، خود را از در خانه بیرون افکندم.آن شب هیچ نخوردم، بی آن که بتوانم به پرسش‌های دل‌واپسانۀ مادربزرگ و پدرم پاسخی بدهم؛ به سختی خوابم برد و تنها چند ساعتی در خواب از اندیشۀ عذاب‌آور شرمندگی خویش آسودم. صبح با کسالت و بی‌میلی چشم گشودم و فوراً به یاد ماجرای شب قبل افتادم و از تکرار هزاربارۀ صحنه در ذهن خویش و چانه‌زنی با حقایق و چراها و اگرها و ای‌کاش‌ها، سرم داغ شد.حس می‌کردم که تب دارم. خدایا! حالا او دربارۀ من چه فکرها که نمی‌کرد! و از کجا معلوم که تاکنون ماجرا را به خانم‌بزرگ نگفته باشد؟! حتماً دیشب پس از بازگشت او و یا شاید امروز صبح...به هر حال عاقبت خواهد گفت و دربارۀ من پرسش خواهد کرد... او که مرا نمی‌شناخت... چطور می‌توانست بفهمد که تنها انگیزه‌ام یک نوع کنجکاوی لعنتی احمقانه بوده است؟! وانگهی مگر کنجکاوی دلیل موجهی می‌توانست باشد!؟در هر صورت اینک من به او باخته بودم؛ به او بدهکار بودم. او حربه‌ای علیه من در دست داشت و می‌توانست به دلخواه از آن استفاده کند. از او بدم آمده بود و حتی تنفر داشتم. چند بار نفرینش کردم. بعد تصمیم گرفتم خیلی عادی بروم و مؤدّبانه عذرخواهی کنم؛ اما مدام موضوع را به تعویق انداختم و دست آخر هم به‌کلّی پشیمان شدم؛ نتیجه آن شد که دیگر به منزل خانم‌بزرگ نرفتم...6تا چند روز بعد، هر کس هر چه می‌گفت، احساس می‌کردم به موضوع من اشاره می‌کند؛ البته به تدریج فراموشش کردم؛ یعنی سعی کردم که فراموشش کنم؛ چون هر بار که به یادم می‌آمد، از شرمساری حاصل از یادآوری آن خاطره می‌خواستم مویم را بکنم و یا مشتم را به دیوار بکوبم.حدود یک‌ماه بعد، در راه بازگشت از مدرسه، خانم‌بزرگ را دیدم. گلایه کرد که چرا به دیدنش نمی‌روم و گفت برایم ترشی انداخته است؛ طوری حرف می‌زد که انگار اصلاً اتفاقی نیفتاده بود.چند روز بعد به منزل خانم‌بزرگ رفتم؛ باز هم در نیمه‌باز بود. برایش خرید کرده بودم؛ پس آهسته وارد شدم و صدایش زدم. صدای دیگری پاسخم داد که:"منزل نیستند."دیدم او است که روی چهارپایه‌ای، در کنار باغچه نشسته بود و تخته و زغال طرّاحی در دست داشت. فکر می‌کنم کاملاً سرخ شده بودم؛ با سر فرو افتاده و قدری کج‌خلقی، با تنها صوت گرفته‌ای که از گلویم خارج می‌شد، گفتم:"می‌بخشید! این‌ها را برایشان آورده‌ام. می‌گذارم همین‌جا، پای پله ها..."بارم را بر پلکان کنار ایوان پیاده کردم. هنوز به طرف در نرفته بودم که گفت:"لطفاً یک لحظه صبر کنید!"از جا برخاست و به‌سویم آمد. مانند آن‌روز که در باغچه گل می‌چید، جامه‌ای عادی و چهره‌ای غریب داشت. سر فرو‌نیانداخت ولی نگاهش مؤدّب و شرم‌آگین و افزون بر آن مهربان می‌نمود؛ نگاهی نه چندان مردانه و بیشتر مادرانه... گفت:"آن‌روز را کاملاً فراموش کنید. اگر هیچ برایم مهم بود، در اتاق را باز نمی گذاشتم."گفتم:"به هر حال معذرت می خواهم."احساس می‌کردم او نیازی به توضیح بیشتری ندارد، پس بیرون رفتم... دیگر از او بدم نمی‌آمد...7یکبار او را در بوستان عمومی محل دیدم. آرام و بی‌حرکت بر نیمکتی نشسته و تکیه داده بود. وسائل نقاشی در کنارش روی زمین رها شده بود؛ کار نمی‌کرد؛ تنها خیره می‌نگریست؛ به گنجشکی که میوه‌های درخت روبه‌رویش را نوک می‌زد و یا به نقطه‌ای در دوردست؟... ندانستم... آرام به سویش رفتم. انگار متوجّه من نشد. مدّتی طول کشید تا راست نشست؛ با اندک شگفتی مرا نگریست و با قدری دستپاچگی و با همان نزاکت بی‌تکلّف معمولش سلام گفت؛ پرسیدم:"نقّاشی می کنید؟""نه! شما چطور؟"همینطوری گفتم:"من معلّم نقّاشی بچّه ها هستم.""خوشا به حالتان!"پرسیدم:"چطور؟"خیلی نرم و زمزمه‌کنان گفت:"بخاطر بچّه ها... "آن‌گاه برخاست و خم شد تا ابزار کارش را جمع کند. بعد ناگاه راست ایستاد و با نگاهی که در تابش نور آفتاب عسلی رنگ می‌نمود، مرا نگریست و گفت:"حیف که نمی‌دانم پس از این چه خواهم کرد؛ همین‌طور که نمی‌دانم کجا خواهم بود و چه خواهم شد... افسوس... !"چندان آرام به نظر نمی‌آمد. لبخندی زد که بیشتر به حرکتی عصبی شبیه بود. چهره اش اندکی بر افروخته و دست راستش، که به نشانۀ بی‌تفاوتی یا بلاتکلیفی، آهسته تکان داد، لرزان می‌نمود. گفتم:"می بخشید که مزاحم شدم."و خواستم دور شوم. چهره اش لحظه‌ای شگفت‌زده شد؛ بعد کیف ابزارش را از زمین بلند کرد و انگار آرامش خویش را باز یافت؛ گفت:"معذرت می‌خواهم. مثل این که حرف بدی زدم. ناراحتتان کردم... ولی... خوب... "سری تکان داد و با آهنگی خالی از رنگ هر نوع مطایبه، که مصمم نیز می‌نمود، گفت:"آخر...آدم گاهی بی تاب می شود..."بعد دوباره بر جای نشست و زمزمه کرد:"«ندایی شنیدم که می‌گفت: چرخ‌های گردان! "[1]... «شرم آور است! ندایی مرا به سوی خود می خواند... »"8غروب هنگام روز بعد، من در خانه تنها بودم و باران می‌بارید. به صدای زنگ در خانه، چتری در دست، به حیاط شتافتم. غوغای قطرات درشت و پی در پی باران و غرش رعد، هر صدای دیگری را در خود حل می‌کرد. صدا زدم:"کیست؟"و پاسخی نشنیدم؛ ولی با وجود تاریکی، از میان نرده‌های در باغ، بهرام را دیدم که رطوبت باران، حلقه‌های موی موّاجش را به هر سو پراکنده و به پیشانی و گردنش چسبانیده بود. چهره‌اش درهم کشیده و دردمند می‌نمود و دیدم، دست او که بی‌صبرانه چانه‌اش را می‌خارانید، می‌لرزید. در را باز نکردم ولی به آن نزدیک‌تر شدم و گفتم:"اتفاقی افتاده؟""برای خداحافظی آمده ام... امشب خواهم رفت..."پرسیدم:"چیزی لازم ندارید؟""فقط دعای خیر...""خوب... پس..."و ناگاه دیدم بر گردن او، قدری بالاتر از محل اتّصال شانه‌ها، اثر دو خراشیدگی عمیق، تازه و خون‌آلود، باقی بود. عجب آن که دیگر در چهره‌اش آن جوانی دیرپای مرموز، مصرّانه جلوه‌گری نمی‌کرد. نمی‌توانستم بگویم که به وضوح درهم شکسته شده، ولی با اندک حیرت، در زیر نور اندک و لرزان چراغ خیابان، خطوط میان دو ابرو و گوشۀ چشمانش، که شاید به علّت درد عمیق‌تر می‌نمود، و تارهای موی سفید را در جعد بالای پیشانی‌اش، برای نخستین بار کشف می‌کردم؛ یا شاید این بود که حالت دیگری در او می‌دیدم؛ حالتی غالب از تجربیاتی عمیق که مانند خستگی مفرط یا یأس خارج از حد، تأثّرانگیز و نگران‌کننده باشد.حسی شبیه ترحّم در دلم چنگ زد؛ حسی دردناک که مرا واداشت تا بگویم:"مطمئن هستید که به کمک نیاز ندارید؟!"از جای جای جامه و مویش قطرات آب باران فرو می‌چکید و وزن جامه‌دان، قامتش را به یکسو خم کرده بود... گفت:"وقتی که دیدم به اتاقم آمده بودید، فقط یکبار از خود پرسیدم که چرا..."با اندک ترش‌رویی دفاعی، که در آن موقعیت ابلهانه هم می‌نمود، به شتاب کلام او را قطع کردم:"من قبلاً از شما عذرخواهی کرده ام، ولی اگر فکر می‌کنید که لازم است باز هم تکرار کنم، مخالفتی ندارم؛ ضمناً قسم می‌خورم که در اتاق شما به هیچ‌چیز به غیر از آن دفتر، دست نزدم و ضمناً حتی یک خط از آن را نخواندم."بهرام پس از چند دقیقه تأمّل، خیلی نرم و انگار در ادامۀ سخن قبلی خویش و نه در پاسخ جملات معترضانۀ من، گفت:"... و اکنون اطمینان ندارم که... آیا پاسخ خود را یافته‌ام؟"به سرفه افتاد که چند دقیقه پیوسته طول کشید؛ بعد به سختی ادامه داد:"راستی بخاطر گل‌ها متشکرم!"و دیگر حرفی نگفت، ولی همان‌جا، پشت در، بر زمین نشست و من نیز بی‌اختیار در سایبان چتر خویش، همان‌جا ایستادم...نمی‌دانم موسی وقتی با خدا روبه‌رو می‌شد چه احساسی داشت؛ تنها می‌دانم که من، وقتی آن غریبه را، که به نرده‌های باغ تکیه داشت، به تماشا ایستادم، آرامشی وهم‌انگیز، نشاطی مرموز و حسی جدید داشتم. حسی اندیشمندانه و حکمتی احساسی که مرا امیدوارانه با روزهای آینده پیوند می‌زد...صدای کلید را که در قفل می‌چرخید و صدای پدرم را شنیدم:"زیر باران چه می‌کنی؟ سرما نخوری!"از زیر بازوی او، همچنان که در را می‌بست، بیرون را نگاه کردم. بهرام دیگر آنجا نبود؛ و دیگر هرگز او را ندیدم...9فردا صبح به دیدن خانم‌بزرگ رفتم؛ پایش درد داشت و از من خواست تا در مرتب کردن اتاق‌ها کمکش کنم. از او دربارۀ بهرام نپرسیدم؛ حدس می‌زدم که او هیچ نداند.آنک برای دومین بار وارد اتاق او شدم؛ بلافاصله دیدم که دفتر جلد ارغوانی در جای سابقش، بر روی میز چوبی پایه بلند، می‌درخشد. دزدانه و از زیر چشم نگاهی به خانم‌بزرگ، که داشت در حیاط کوچکش چند تکه لباس را روی بند‌ رخت، پهن می‌کرد، انداختم و دفتر را در کیفم پنهان کردم.نه آن‌روز و نه روزهای بعد، خانم‌بزرگ در مورد دفتر چیزی از من نپرسید. این که اصلاً به آن توجهی نکرده بود و یا برایش اهمیتی نداشت، هرگز نداستم. برخی چیزهای دیگر را هم هرگز نفهمیدم... تا مدتی بعد دست نوشتۀ بهرام را بارها خواندم و قسمت‌هایی از آن را نیز دوست داشتم؛ ولی مثلاً هیچ‌وقت نفهمیدم که این حقیقت زندگی او بود یا داستان آن؛ و یا برخی اشخاص آن سرگذشت، اساساً ساخته و پرداختۀ ذهن او نبودند؟... ولی مگر چه فرقی می‌کرد؟...و البته این را نیز درنیافتم که بهرام دفتر ارغوانی‌اش را سهواً از یاد برده و بر جای گذاشته بود و یا عمداً بخاطر من...؟!آن چه پس از این می‌آید، اصل نوشتۀ او است بی کم و کاست که با عنوان "رؤیای بی‌گاهان" و آیاتی از مکاشفات یوحنای نبی آغاز می‌شود.[1] - کتاب حزقیال، فصل 10، آیه 13