صعود در دل تاریکی

افسردگی از دید هر کس شکل و ظاهر متفاوت دارد. بسیاری از ماها در سطوح مختلف درگیر افسردگی هستیم و به روش‌های مختلف داریم تلاش می‌کنیم که شکستش بدیم یا حداقل باهاش کنار بیاییم تا بتوانیم زندگی کنیم. از نظر من و خیلی‌های دیگر، افسردگی مانند یک چاه تاریک و عمیق است. چاهی که انگار افتاده‌ای پایینِ پایینش و بیرون آمدن از آن در بیش‌تر روزها غیرممکن به نظر می‌رسد. من هم مثل خیلی‌های دیگر تجربه‌ی افتادن ته چاه را دارم. برای من البته بیش‌تر این‌طوری است که از چاهی به چاه دیگر می‌افتم و اگر بتوانم از یکی از چاه‌ها بیرون بیایم با منظره‌ی ترسناکی مواجه می‌شوم که در آن بی‌نهایت چاه دیگر اطرافم را فرا گرفته‌اند.این مطلب یک تجربه‌ی کاملا شخصی است از یک صعود بی‌نهایت و از دل تاریکی چاه افسردگی. نه پشتوانه‌ی پزشکی دارد و نه ممکن است برای کس دیگری کار کند. اما بعد از چند ماه کلنجار رفتن با خودم تصمیم گرفتم که بنویسمش، شاید روزی یک نفر این متن را خواند و با آن ارتباط برقرار کرد و فهمید که در این مسیر تنها نیست و چراغی برایش روشن شد. در انتظار حزنهر کس در زندگیش نهایتا دو بار می‌تواند برایش پیش بیاید که جواب نمونه‌برداری آسیب‌شناسی مادر یا پدرش را گرفته و در ریپورت با این واقعیت مواجه شده که عزیزش سرطان دارد. این لحظه‌ای که برای هیچکس آرزو نمی‌کنم، برای من دوبار تکرار شد. خیلی ترسناک است آن لحظه‌ای که تک و تنها به آزمایشگاه مراجعه می‌کنی و با دیدن جواب آزمایش دنیا روی سرت خراب می‌شود. از آن ترسناک‌تر لحظه‌ای است که تک و تنها به دکتر متخصص سرطان مراجعه می‌کنی برای گرفتن وقت بعدی شیمی‌درمانی و دکتر بهت می‌گوید جلسه‌ی دیگری در کار نیست و کاری از دست علم پزشکی و دارو برنمی‌آید. سال پیش مادرم را به خاطر سرطان ریه از دست دادم. از لحظه‌ی ترسناک اولی تا دومی ۶ ماه طول کشید و ۱ ماه بعد از آن هم مادرم دیگر کنارمان نبود. در این مدت در عمق آن چاه لعنتی بودم و آنچنان فشاری روی جسم و ذهنم بود که در حال حاضر حتا نمی‌توانم به آن فکر کنم. در طول مدت با مشاور و روان‌کاو در تماس بودم و متوجه شدم درگیر چیزی هستم که به آن Anticipatory Grief یا «حزن مورد انتظار» گفته می‌شود. یعنی اندوه و سوگواری برای چیزی که هنوز رخ نداده است اما می‌دانی که نهایتا رخ می‌دهد و کاملا شکنجه‌طور، هر روز بارها و بارها در ذهنت به روش‌های مختلف تجسمش می‌کنی. حزنی که جرات نمی‌کنی برای کسی تعریف کنی چون عموم جامعه به تو اجازه‌ی حتا فکر کردن راجع به آن هم نمی‌دهد چه برسد به حرف زدن. حزنی که با کوهی از عذاب وجدان از طرف خودت و اطرافیان همراه است: «چرا به همچین چیزی فکر می‌کنی؟» «هنوز که زنده‌س! کاری نشده!» «چرا جلو جلو فکر می‌کنی؟» «خجالت نمی‌کشی؟ عمر دست خداس!»سخت‌ترین و سیاه‌ترین روزهای عمرم را داشتم.صخره‌نوردی در تاریکیدرآمدن از ته چاه اصلا کار ساده‌ای نیست. وقتی ته چاه هستی نه چیزی می‌بینی، نه چیزی می‌شنوی، نه اصلا توان داری که از سر جایت بلند بشوی و نه انرژی ذهنی داری که به بالا رفتن فکر کنی... تازه اگر انبوه افکار سنگین و بازدارنده اجازه بدهند! پایین‌ترین و زشت‌ترین و بی‌خاصیت‌ترین موجود دنیا می‌شوی و احساساتت با کوچک‌ترین چیزها به بدترین نحوه تحریک می‌شوند. احساس ناامنی عمیقی در همه‌ی لایه‌های زندگی محاصره‌ات می‌کند. آدم چطور می‌تواند از این وضعیت خلاص بشود؟ چطور می‌تواند از دیواره‌های صخره‌ای چاه بالا برود و خودش را نجات بدهد؟در مورد من (با تاکید بر این که این تجربیات همگی شخصی هستند) روانکاوی و مشاوره نه انگیزه‌ای بود برای صعود، نه انرژی‌ای می‌داد و نه راهنمایی می‌کرد که چکار کنم، فقط راه را نشان می‌داد. البته همین نشان داده شدن راه وقتی در قعر سیاهی هستی و چیزی نمی‌بینی یک دنیا ارزش دارد. اما قصه این بود که حالا که می‌دانی راه کدام وری است بقیه‌ی چیزهایش را خودت باید فراهم کنی. اینطوری شد که هر چند وقت یک بار که می‌توانستم، همه‌ی انرژی روحی و جسمی را جمع می‌کردم که از صخره‌ها بالا بروم و خودم را هر چقدر کم بالا بکشم. اینجا بود که فهمیدم خودم به تنهایی کاری از دستم برنمی‌آید.کمک لازم داشتم. چیزهای خوب دنیا! جمع شوید!اولین چیزی که به فکرم رسید این بود که به سراغ چیزهایی که دوست‌شان دارم بروم. از فیلم و موزیک و بازی بگیر تا کار کردن زیاد یا معاشرت کردن با دوستان صمیمی. معمولا آدم با شنیدن یک موزیک خوب حالش بهتر می‌شود. به عنوان کسی که عاشق کارش است، همیشه اعتقاد داشتم کار کردن حالم را خوب می‌کند. روانکاو توصیه می‌کرد که فیلم با قصه‌های مهربان و پر محبت تماشا کنم. آن وسط‌ها برای وقت‌هایی که مغزم به شدت فعال می‌شد و افکار بد هجوم می‌آوردند، برنامه‌ی بازی کردن داشتم، آن هم بازی‌های بسیار اکشن و سریع که اجازه‌ی این را به مغزت ندهند که لحظه‌ای بتواند به چیز دیگری فکر کند. خلاصه‌ خیلی با انرژی و پیگیری فراوان سعی کردم زیر پاهایم را از همه‌ی چیزاهای «خوب»ی که در زندگی می‌شناختم پر کنم تا به من در صعود از چاه یاری برسانند. اما هیچ کمکی نشد. همچنان بدنم می‌لرزید و توان بالا رفتن نداشتم. چون زیر پایم هم همه چیز می‌لرزید.هر تلاش مساوی با این بود که خودم را موقتا کمی بالا بکشم اما به سرعت همه چیز زیر پایم خراب می‌شد و می‌افتادم پایین. راهش این نبود.آن پلی‌لیست لعنتی در هوای سرد!تا این‌که یک شب، یکی از بدترین تلاطم‌های روحی را تجربه کردم و از بخت خوبم یکی از دوست‌های خیلی قدیمی هم همراهم بود. با اطمینان خاصی گفت «طاها، دوای درد تو توی موبایل منه!» و موبایل را به پخش ماشین وصل کرد و شروع کرد به پخش کردن یک پلی‌لیست از موزیک‌های قدیمی که ۱۵ سال پیش وقتی شب‌ها با هم می‌رفتیم پارک برای دویدن برای خودمان پخش می‌کردیم. موزیک‌های خیلی خاصی نبودند و سال‌ها بود به هیچ‌کدامشان گوش نکرده بودم. ولی آن قطعات موزیک حال من را دگرگون کردند. راز این دگرگونی در موزیک نبود، در خاطره‌ای بود که با آن قطعات موزیک زنده شد و حس فراموش‌شده‌ای که جایی در ذهن من ناگهان خودنمایی کرد.بی‌اختیار گریه‌م گرفت و به دوستم گفتم «الان می‌دونی تو دنیا چی می‌خوام؟ فقط یه چیز می‌خوام. این که شب تو سرما برم پارک و بدوم!» واقعا بعد از هفته‌ها احساس کردم از ته دل چیزی را می‌خواهم. آن حس بی‌تفاوتی نسبت به همه‌ی چیزهای دنیا در مورد یک چیز ظاهرا صدق نمی‌کرد. این آرزویی که داشتم خیلی سریع برآورده شد. به آن چیزی که واقعا دلم می‌خواست رسیدم و همان لحظات محدودی که در سرما در پارک می‌دویدم حالم را بهتر کردند. واقعا احساس می‌کردم در چاه تاریک و در هنگام بالا رفتن از صخره‌ها انگار یک چیز سفت زیر پایم نشسته است و نمی‌گذارد پایین‌تر بروم. واقعا حس خوبی بود.اما راز این سنگی که زیر پایم آمد چی بود؟ چرا از این همه چیز خوب و دوست‌داشتنی در دنیا که همیشه عاشقشان بودم چنین حسی نمی‌گرفتم؟ چطور می‌توانستم باز هم از این «سنگ‌های سفت» پیدا کنم؟جست‌وجو برای «چیزهای سفت»!این که الان از عباراتی مثل «چیزهای سفت» یا «صخره» یا «صعود» و این چیزها استفاده می‌کنم تا احساساتم را بیان کنم مدت زیادی زمان برد. در واقع کلید این که بتوانی در تاریکی از انبوه احساسات ناشناخته و چیزهایی که دور و برت هست و نمی‌بینی‌شان اما حضورشان را احساس می‌کنی، با موفقیت عبور کنی این است که بتوانی برای حتا یک لحظه‌ی کوتاه در حد کم ببینی‌شان. این دیدن برای من وقتی حاصل می‌شود که بتوانم روی این احساسات اسم بگذارم. آن موقع نمی‌توانستم بفهمم دویدن در پارک در واقع دارد زیر پای لرزان من را سفت می‌کند. اما وقتی که فهمیدم ریشه‌اش در همین «سفت» بودن است تازه متوجه شدم که دنبال چه چیزی باید باشم. منی که تمام بدنم از ناراحتی در حال لرزیدن است تنها وقتی می‌توانم صعود کنم و خودم را به بیرون کشیدن از چاه نزدیک‌تر کنم که بتوانم پایم را روی چیز سفتی بگذارم. همه‌ی چیزهایی که ازشان کمک گرفته بودن خودشان ناپایدار بودند.این‌جا تقریبا برایم واضح شد که چیزهایی که حالم را خوب می‌کنند لزوما چیزهایی که نیستند که دوستشان دارم یا عاشقشان هستم. اتفاقا همان چیزها ممکن است حالم را بد کنند. اگر بازی کردن دوست دارم ولی بازی‌ای بازی کنم که توی‌اش زیاد شکست بخورم انگار پایم را روی یه سنگ لرزان گذاشته باشم. یا مثلا اگر دوست بسیار نزدیکی دارم که خیلی وقت‌ها ممکن است با هم تنش داشته باشیم و من ناراحتش کنم و به خاطر ناراحت کردنش خودم را سرزنش کنم خیلی خیلی بیشتر اذیتم می‌کند. حتا ممکن است یک فیلم یا قطعه‌ی موسیقی فوق‌العاده احساسی و زیبا را دوست داشته باشم اما من را یاد موقعیت یا فردی بیاندازد و یا اصلا خودش به تنهایی با احساساتم بازی کند. در مورد کار کردن که اصلا نگویم، هر جلسه و هر چالش کاری انگار یک سنگ لرزان دیگر به اطرافم اضافه می‌کرد. شاید گفتن این موضوع واضح باشد، اما پست گذاشتن در سوشیال مدیا و تعامل با آدم‌ها خیلی وقت‌ها سرگرم‌کننده‌س اما وقتی تعامل خوبی نکنی و پاسخ بدی بگیری آدم را نابود می‌کند.خلاص که فهمیدم باید دنبال چیزهایی باشم که برایم «مطلق» هستند. چیزهایی که هیچ‌وقت، هیچ‌ چیزی، تحت هیچ شرایطی نمی‌تواند خراب‌شان کند. چیزهایی که زیر پای آدم را سفت می‌کنند.و ماموریت من در زندگی به این تغییر پیدا کرد که بروم و چیزها یا آدم‌های «سفت» را پیدا کنم. قدم به قدم رو به بالاباور کنید یکی از سخت‌ترین کارهای دنیا این است که در جست‌وجوی چیزی باشید در زندگی‌تان که حستان نسبت به آن به معنای واقعی کلمه «تغییر ناپذیر» باشد. زیباترین خاطراتی که دارید با دوستان یا اعضای خانواده یا شریک زندگی ممکن است به راحتی تبدیل به دردناک‌ترین خاطرات بشوند. اگر دوستتان شما را ترک کرده باشد دیگر خاطرات کافه رفتن مثل قبل زیبا نیستند. اگر مادرتان را از دست داده باشید، عید و نوروز و سفره‌ی هفت سین پر از گرما و خاطره تبدیل به غم‌انگیزترین چیز دنیا می‌شود. یکی از همکاران‌تان رفتار بدی با شما داشته باشد محل کار تبدیل به شکنجه‌گاه خواهد شد. تازه متوجه شدم که خیلی از چیزهایی که من فکر می‌کردم مامن من هستند و می‌توانم به آن‌ها پناه ببرم اصلا چیزهای باثباتی نیستند. اصلا دلیل این که این همه تلاشم برای بهتر شدن نتیجه نمی‌داد همین بود.خیلی دردناک بود اما متوجه شدم تعدادی از نزدیک‌ترین نزدیکانم که از ته دل دوست‌شان داشتم، همزمان عامل بی‌ثباتی من هم بودند و حداقل در هنگامی که تا این حد درگیر صعود از صخره‌ها هستم نمی‌توانستم به آن‌ها تکیه کنم. در نقطه‌ی مقابل دور از ذهن‌ترین آدم‌هایی که می‌شناختم چنان با فداکاری و همدلی زیرپایم تبدیل به صخره‌های سفت و محکم می‌شدند که انگار می‌توانستم با کمک آن‌ها پرواز کنم. در طول این مدت تعدادی از چیزهای تغییرناپذیر زندگیم را دانه به دانه پیدا کردم. باورم نمی‌شد که چقدر این چیزا یا آدم‌ها به هم بی‌ربط بودند. خیلی وقت‌ها جلوی چشمم بودند و من دور دست‌ها را نگاه می‌کردم و خیلی وقت ها زیر پایم بودند و من بالا را می‌دیدم. صعود ادامه داردصعود من همچنان ادامه دارد. اما با قدرت و اعتماد به نفس بهتری جلو می‌روم. آدم‌هایی دور و برم هستند که مثل صخره سفت و محکم‌اند. کارهایی را می‌کنم که می‌دانم در هنگام ضعف و لرزان بودن دست و پا، زیر پایم را خالی نمی‌کنند و باعث پایین افتادنم نمی‌شوند. خیلی وقت‌ها هم پیش می‌آید که به خاطر یک اتفاق دوباره پرت می‌شوم پایین، اما واقعیت زندگی همین است و از آن نمی‌شود فرار کرد.هدفم از تعریف کردن این تجربه و سفر شخصی این بود که یادآوری کنم که پیدا کردن چیزهای تغییرناپذیر چقدر می‌توانند در بحرانی‌ترین لحظات کمک کننده باشند. پیدا کردنشان اصلا کار راحتی نیست. اینکه بتوانی چیزی که خیلی دوستش داری را از چیزی که از نظر احساسی تو را باثبات می‌کند از هم جدا کنی اول کار سختی است. اما بعدا راحت‌تر می‌شود. درنهایت بهتر است روی این موضوع تاکید کنم که منظورم اصلا این نیست آدم‌ها و چیزهایی که دوستشان دارید و دوستتان دارند را کنار بگذارید! تجربه‌ی من در مورد پیدا کردن آدم‌ها و چیزهای تغییر ناپذیر به عنوان عاملی برای نجات از سیاهی است نه کنار گذاشتن دیگران. محبت کردن و محبت دیدن بخش جدایی‌ناپذیر فرآیند بهبود روحی و روانی است.برای همه‌تان نزدیکانی آرزو می‌کنم که در مواقع نیاز مثل صخره‌های محکم زیر پایتان باشند و شما را بالا ببرند، چیزهایی تغییر ناپذیری را آرزو می‌کنم که تا آخرین لحظات شما را سر پا نگه دارند.