عالم بی‌خبری

عکس از http://shiler.blogfa.com/post/11محمد عزیز،با سلام و عرض دلتنگی،تا امروز دو سال و هفت روز است که به عنوان معلم به این روستا آمده‌ام و در این روزها همه چیز مثل هر روز بوده است. امروز اما از سر اتفاقی که افتاد، خواستم تا این نامه را به تو بنویسم تا هم تجدید دوستی‌ای کرده باشم و هم اندکی از بار دل را بر زمین گذارم. امروز عصر وقتی برای ادای فاتحه و یادی از رفتگان به قبرستان ده رفته بودم، متوجه صدایی در گوشه‌ای از آن شدم. به سمت آن حرکت کردم و با رسیدن به آنجا متوجه شدم که دهیار و حاج‌شیخ (روحانی ده) و کَلرضا (پیرمردی که نفوذ بالایی در روستا دارد) در حال بحث و جدل با کارگری که در آنجا مشغول به کندن قبری بوده، هستند. بعد از احوال‌پرسی ماجرا را جویا شدم. گویا باجی مُرده است و کارگر در حال کندن قبر او بوده است و در این حین چند بیل خاک را در باغچه‌ای که دهیاری با کمک حاج‌شیخ و پول کلرضا در قبرستان ایجاد کرده‌اند، ریخته است. این ده هنوز بهداری و مدرسه‌ی درست و درمانی ندارد، اما تو نمی‌دانی که چقدر در حال رسیدن به قبرستان‌شان هستند. انگار قرار است جشنی برپا شود و محل گردهمایی را قبرستان گذاشته‌اند که اینگونه به آباد کردنش پرداخته‌اند. سرت را به درد نیاورم، کارگر با کلی معذرت‌خواهی و عجله باغچه را تمیز کرد و با وساطت من ماجرا فیصله پیدا کرد. چند دقیقه نگذشته بود که دو کارگر دیگر تابوتی را آوردند و باجی را به خاک سپردند. خاک‌سپاری تمام شد و تو گویی صحرای محشر، هر دسته به سمتی گریزان شد. من ماندم و آن کارگر و باجی و خاک‌های رویش.باجی پیرمردی در حدود ۸۰ ساله بود. قدی خمیده داشت و از دار دنیا هیچ کس را نداشت. مرحوم نه در زندگی‌اش خبری بود و نه وقتی که مُرد خبری شد. در کل به نظر نمی‌رسد هیچ کس از او خاطره‌ی خاصی به یاد داشته باشد، مگر آنکه باجی برای کارگری به خدمتش در آمده باشد که همین جمله تنها خاطره‌ی آنها خواهد بود. بالطبع برای اهالی وقتی اینچنین است، برای من هم چنین است. اما امروز وقتی همه به یکباره و با آن عجله از سر خاک باجی متفرق شدند، شرایط به شکلی پیش رفت که یاد خاطره‌ای افتادم. هر چند از این خاطره چندان نگذشته است اما آنقدر بی‌اهمیت بود که تقریبا همان زمان که اتفاق افتاد هم برایم اهمیتی نداشت.دو هفته پیش بود که عصبانی از همه چیز خواستم مدرسه را کمی سر و سامان دهم. از مدرسه که می‌گویم همین یک اتاق کاه‌گلی‌ای است که از کلاس اول تا پنجم همه در آن بر روی زمین می‌نشینند و به آنها درس می‌دهم. با دهیار و کلرضا صحبت کرده بودم که بیایند مدرسه را رنگ کنیم و یک زمین بازی برای بچه‌ها بسازیم. صدالبته که می‌توانی جواب آنها را حدس بزنی: بچه‌ها قرار است برای یاد گرفتن خواندن و نوشتن به مدرسه بیایند و چه کاری است حرام کردن پول برای رنگ کردن و زمین بازی. از سر پیشنهاد من، چنان خشم در چشمانشان دویده بود که انگار برای گرفتن انتقام زندگی‌ای که نکرده‌اند، کودکی بچه‌هایشان را می‌کشند. خلاصه پس از کلی بحث و دلیل آوردن و بلند و آرام صحبت کردن، حاصل تمام تلاشم این شد تا کارگری بیاید و علف‌های باغچه‌ی مدرسه را تمیز کند و آن کارگر باجی بود.صبح جمعه بود که آفتاب زده یا نزده صدای بیل زدنی را شنیدم. از اتاق بیرون آمدم و متوجه حضور باجی شدم که کار خود را شروع کرده بود. سلامی کردم و با تکان دادن سر و کلامی که بفهمی نفهمی بود و نبودش یکی بود، جواب سلام را داد و بی آنکه توجه بیشتری به من کند مشغول کار شد. باغچه آنچنان بزرگ نبود، اما باجی نیز با آن سن و سالش آنقدر فرز و زرنگ نبود که کار را سریع به پایان برساند. به اتاق برگشتم و کتری را روی چراغ گردسوز گذاشتم تا جوش بیاید و اول صبحی خودم و آن پیرمرد بی‌نوا را به یک چایی دعوت کنم. دردسرت ندهم. چایی جوش آمد و دو لیوان چایی ریختم و باجی را صدا زدم تا برای چایی بیاید. نگاهی به سمت من کرد و به نشانه‌ی تشکر سری تکان داد و به ادامه‌ی کارش مشغول شد. به ناچار لیوان‌ها را برداشتم و به سمت او رفتم. تعارفی زدم، نگاهم کرد و بعد از تاخیری کوتاه لیوان را گرفت. همان جا نشستم. باجی نگاهی با شرم به من انداخت و او هم نشست.سخت‌ترین کار، حرف زدنی است که ندانی طرفت به تو گوش می‌دهد یا نه و محمد، تو نمی‌دانی چقدر گشتم تا چیزی پیدا کنم تا با آن پیرمرد حرف بزنم. آنقدر تلخ بود که با هزار من عسل هم نمیشد حرف مشترکی با او پیدا کنم. از ناچاری گفتم: اینها نمی‌خواهند مدرسه آباد شود. انگار که گوش نمی‌داد و به زمین از داخل لیوان نگاه می‌کرد. نگاهش به زمین ادامه داشت. با صدایی آرام گفت: دارند قبرستان را آباد می‌کنند. لحنش آنقدر سرد بود که عطای حرف زدن با او را به لقایش بخشیدم. توی ذوقم خورده بود و من هم شروع به نگاه کردن روی زمین کردم. چایی هر دوی ما تمام شده بود اما همچنان خیره به زمین نشسته بودیم. نگاهی به باجی انداختم. دستش را نیمه‌باز گره کرده بود و جلوی دهانش گرفته بود و همچنان به زمین خیره بود. حوصله‌ام سر رفته بود و خواستم که بلند شوم و بروم داخل اتاق دراز بکشم. آمدم نفسی بلند کنم و دست به زمین بگذرام تا بلند شوم که باجی گفت: یکبار که به آدم دست بدهد، دست آدم تا آخر بو می‌دهد. نفهمیدم از چه حرف می‌زند و از طرفی اخلاقش هم آنقدر تلخ بود که نمی‌خواستم هم که بفهمم. چند دقیقه باز به سکوت گذشت و لیوان‌ها را برداشتم و هر دو پاشدیم. او مشغول شد و من به اتاق آمدم و رادیو را روشن کردم و دراز کشیدم.محمد جان، تمام خاطره همین بود. ماجرا اما آنجا برای من شروع شد که بعد از رفتن جماعت از سر قبر، کارگر که گوش مرا مفت گیر آورده بود و از ماحصل تلاش برای آبادی قبرستان انصافا فن روضه‌خوانی را نیز به خوبی یاد گرفته بود، در مورد باجی شروع به حرف زدن و گفتن خصائصی کرد که مرحوم در زنده بودنش هم معنی هیچ کدام از آنها را نمی‌دانست. و محمد، دروغ چرا، من هنوز همانم که دیده‌ای. وقتی می‌شود به یکی پر و بال داد و بال زدنش را دید، کوتاه نمی‌آیم. گفت و گفت و گفت تا آنجا که اسم سجایای نیکی که بلد بود، تمام شد. لاجرم از آنجا که پامنبری‌ای چون من گیر آورده بود و حیف بود مرا ساده از دست بدهد، شروع به گفتن از زندگی خصوصی او کرد. سال‌ها قبل باجی به عنوان معلم به این روستا می‌آید. روزی عاشق دختر کدخدا می‌شود و تمام تلاش‌اش برای رسیدن به او، گرفتن دستش برای عبور از روی سنگ‌چین رود بوده است. آن دختر این عشق را می‌فهمد یا نه، چند وقت بعد به شهر می‌رود و باجی دیگر با کسی حرف نمی‌زند. باجی در بی‌خبری مُرد و مُردنش برای کسی اهمیتی نداشت. اما از آن خاطره و این داستان، غمگینم. از عصر در سرم این شعر را که اولین بار از تو شنیدم در سرم می‌چرخد:عالم بی‌خبری طرفه نگاری بوده استحیف و صد حیف که ما دیر خبردار شدیماکنون که باجی مرده است، به هیاهوی سکوتش غبطه می‌خورم.به امید بهار و بازدیدن تو،م.