شکافی که خندق شد !

احوال جامعه، شکافی که خندق شد."شکافی که خندق شد"در ده ساله گذشته، هنگام تحلیل اوضاع جامعه، با جامعه ای طرف بودم که در حال گذار است. دیر یا زود افراد جامعه به سمت مسیر هدایت میشدند و تغییری حاصل میشد.آن زمان مشکل، مشکل تعویض ارزش ها و معنی مفاهیم بود. باید انسان های دیروز را برای انسان های فردا شدن، آماده می کردیم. شکاف نیمه عمیقی بود، میان دو سطح. افرادی که جلوترند، افرادی که در عقب، جا مانده اند. افراد در عقب جا می ماندند زیرا نفسشان اجازه نمیداد که به پای دیگر افراد، بدنبال جهان و تغییراتش، بدوند. نفسشان را تغییراتی همچون جنگ و انقلاب تکنولوژی گرفته بود. حال و حوصله ی چنین تغییری درشان نبود و انتظار هم نمی رفت که باشد. تعداد قربانی در سطح دوم، تخمین زده شده بود؛ تعداد کمی بود. قابل تامل بود اما دور از انتظار نه.حالا پس از ده سال، به جامعه نگاه میکنم. جامعه در حال قربانی شدن است. شرح حال یک جامعه را، شرح حال اکثریت افراد جامعه، مشخص می کنند.مشکل امروز، تعداد قابل تامل و دور از انتظار قربانیان است. ما دیگر شاهد دو سطح نیستیم. جامعه به سه دسته تقسیم شده است. افرادی که در دیروز مانده اند، افرادی که به فردا رفته اند. (و گاه از فرط نبود همدم معاصرشان، در همان فردا، خودکشی نیز کرده اند.)و اما دسته ی سوم، دسته ای که در کانون قرار دارند. اوضاعشان وخیم است اگر وخیم برای توصیف این احوال، کم نباشد، بی شک زیاد هم نیست. دسته ی سوم، دچار دوگانگی شده اند. ارزش و استقلال انسان دیروز را در بطن حفظ کرده اند و به چهره ی شان نقاب ارزش و استقلال فردا زده اند. گاهی هم بلعکسش را می توان شاهد بود.اگر بخواهم این احوال را، با جایی از تاریخ مثال بزنم، محتملا باید از دوره ی ویکتوریای انگلستان نام ببرم. دوره ای که افراد، هم خدا را می خواستند و هم خرما را. دوره ای که درست و غلط، معنایی دوگانه داشت و کسی به فایده ی انجام کار ها فکر نمی کرد. مردمی که برای سرگرمی، به تماشای جنگ موش های فاضلاب می نشستند و برای رونق کارخانه هایشان، از کودکان استفاده می کردند. می گویید نه ؟ از چارلز دیکنز بپرسید.انسان هایی دو گانه. انسان هایی درست شبیه به انسان های جامعه ی امروز. دنبال اسم علم می گردد اما خرافات را باور می کند. سودای صلح در سر می پروراند و در جنگ سنگ تمام می گذارد. در جامعه جای عشق را خالی می بینند و عشق خود را به هر شکل که شده، در اعماق مغزشان پنهان می کنند. انسان امروز، جامعه ی امروز، دو پهلوی خود را دست چند بچه ی بازیگوش داده است و با کشیده شدن لای دستانشان، در حال نخ کش شدن است. از همه ی آنچه که گفتم بدتر و چه بسا سخیف تر، آن است که انسان امروز، خود را انسان خرمند می نامد و بی خرد زندگی می کند.خرد! عجب بیگانه نامی. براستی چند نفر، چند نفر از این جماعت دوگانه، خرد را می تواند معنی کند ؟ انسان امروز، براحتی می آموزد، از هرجا که بخواهد. از همین فضای مجازی. آنچه که انجام نمیدهد و بدان نیاز دارد، مشخصا خرد ورزی بر آنچه که دریافته، است.کسب دانش، قدم اول خرد ورزیست. برآنچه که دریافت شده، باید تامل کرد، تحقیق و تجسس نمود، عقل را به کار انداخت. پس از ادراک، باید با واقعیت، با آنچه که هست و بودنش تایید شده است، هماهنگ شود. سپس مطلبی جدید از آن درک کند و در فهم مطلب، به عمق برسد. تمام آنچه که ذکر شد، معنای خرد ورزی و کسی که در عمل آن را اجرا نماید، خردمند نام می گیرد.شاید انسان امروز، از آنچه هست و نیست، آگاه شود، اما خرد نمی ورزد. ( صحبت از شرح حال اکثریت است)و این، شکاف را به یک خندق، به یک خندق عمیق، بدل کرده است. خندقی که افراد به ته آن سقوط می کنند و دستشان به بیرون از آن نمیرسد. شنیده ام که صیادان خرچنگ، استراتژی جالبی دارند. خرچنگ هارا درون توری می اندازند خرچنگ ها، خودشان، هرکه را که بتواند بالا برود را به پایین می کشند. بدین شکل، فرار حاصل نشود وصیادان، سود خوبی به جیب بزنند.حال دسته ی سوم نیز، بی شباهت به این استراتژی خرچنگی نیست و نباشد. هرکه میخواهد بالا برود را دیگرانی پایین کشند و دیگرانی که بخواهند بالا روند را کسان پایین کشند.ماحصل تمام این فرایند ها، خوداآگاه یا ناخودآگاه، تعداد زیادی قربانیست و تضمین ماندگاری در این خندق عمیق.در نخستین سطرها، اشاره کردم به کسانی که پا به فردا گذاشته اند و از فرط نبود انسان معاصرشان، دست به خودکشی زده اند. خودکشی، همیشه انهدام تن نیست، گاه انهدام آرمان است، کنار کشیدن و جا زدن است. می روند و از رفتن، دست می کشند. سر درب تمام زندگیشان هم این یک جمله را قاب می کنند:"براستی سخت ترین کار دنیا نه کار در معدن ، بلکه زیست با آدم های احمق است."آنچه که من می فهمم و می خواهم که بگویم، شرح حال جهانی، تهی از امید است. تهی شدن، نباید تنها در بین دو جنگ رخ بدهد و به اگزیستانسیالیسم منجر شود. گاه می تواند در پس یک قرنطینه رخ بدهد، درست زمانی که انسان ها فکر می کردند، از این بدتر نخواهد شد. شرح حال انسان های دوگانه ی جامعه، انسان هایی در حال نخ کش شدن. انسان هایی که چشم دوخته اند به زیر زمین و آسمان، تا شاید کسی از حلق آسمان، به زمین سقوط کند و همه ی مان را از روی این زمین، بردارد و با خود، به جهانی بی مشکل ببرد.احوال امروز دنیا، احوال کودک 13-14 ساله ایست -که به جای دیدن فیلم های قهرمانی،- بدون والد، در جهان پرخشونتش زیسته است.سودای قهرمان شدن ندارد. به روی خودش نمی آورد که قربانیست و سعی می کند تنها فراموش کند. احمق است. چگونه میشود خودآگاه مطلبی را به ناخودآگاه واصل کرد و تمام آنچه که رخ داده است را به دست فراموشی سپرد؟ در همین گوشه پس گوشه ها اگر بگردد، فروید را اگر بشناسد، این مهم را درخواهد یافت که حتی اگر خودآگاه به ناخودآگاه برود، اثرش برجاست و تئاتر حوادثش برپا.خلاصه اش کنم. آب پاکی را تاریخ روی دستمان می ریزد. هیچگاه دهان آسمان باز نشده است و ناجی از درون حلقش، میان دل جامعه نیامده است.شرح حال جامعه نیز این است و شما خود یک عضو جامعه. آنچه که می کنید و آنچه که کرده اید، ارمغانش این است. اگر همچنان مصر بر تکرار مکرراتید، خود دانید و نتیجه ی کار. وظیفه ی ما قرائت شرح حال بود و انجام آنچه که از دستمان بر می آمد. این دست تنها، به تنهایی، صدا ندارد ودستتان، در دست دیگران، به گشایش این گره بینجامد. حال خسرویید و صلاح ملک خویش، خسروان دانند.#نیرا