به مناسبت درگذشت اسدالله عسگراولادی

در مورد او حرف و نقلهای زیادی وجوددارد. فارغ از صحت و سقم و تایید و تکذیب و به دور از هرگونه طرفداری یا نفرت پراکنی، چندی پیش خلاصه ای از کتاب خاطرات او را در وبلاگ خلاصک ارائه کردم. مطالعه این کتاب عمق دیدگاه او و تفاوتهای آن با طیفی چون برادرش (حبیب الله) و همچنین فعالیتهای اقتصادی او قبل از انقلاب ۵۷ را به خوبی ترسیم میکند.همانطور که اشاره کردم این ارائه به معنای وابستگی یا طرفداری یا حمله و ستیز نیست بلکه صرفا برای علاقه مندان این مباحث میتواند جذاب باشد.ام کتاب: فرجام بازار (خاطرات اسدالله عسگراولادی)نویسنده: بهراد مهرجوناشر: کارآفرینمنبع استفاده شده جهت خلاصه‎نویسی: نسخه چاپی (1391)خلاصه‎ای کوتاه و گذرا از این کتاب طی مطالب ذیل ارائه می‎شود. این خلاصه شما را از تهیه‎ی کتاب بی‎نیاز نمی‎کند؛ بلکه برای فهم بیشتر مطالب ضروری است کتاب را تهیه کنید.ضمناً این خلاصه ارائه شده برداشت من از کتاب است و الزاماً منظور نویسنده نیست. من این کتاب را خوانده‎ام و می‎خواهم به شما پیشنهاد بدهم که تهیه کنید و بخوانید. حالا اگر از من بپرسید مختصری از آنچه خوانده‎ای را بگو، می‎گویم:این کتاب بخشی از خاطرات اسدالله عسگراولادی تاجر شناخته شده‎ی قدیمی است که توسط بهراد مهرجو، نوشته شده است.این خاطرات در قالب مصاحبه، در این کتاب ثبت شده است.در ابتدای کتاب، مجموعه ای از توصیه‌های جالب این شخصیت کارکشته و خودساخته‎ای که کار صادراتی خود را از سال1335 شروع کرده، بیان شده است که یکی از مهمترین آن‌ها این است_زنهار که مصرف وام‌های دریافتی فقط در رشته‌ی کار خودتان باشد. [یعنی نکند برای کاری وام بگیرید و در کار دیگری سرمایه گذاری کنید]و مهم این‎که:_ سعی کنید سحرخیز باشید. زودتر از دیگران مطلع شوید، زودتر از دیگران تصمیم بگیرید و زودتر از دیگران عمل کنید.توصیه میکنم همین جمله‎ی بالا را از یک انسان موفق بشنویم و مابقی حرف‎ها را رها کنیم و اصلاً یکبار دیگر آن را بخوانیم:_ سعی کنید سحرخیز باشید. زودتر از دیگران مطلع شوید، زودتر از دیگران تصمیم بگیرید و زودتر از دیگران عمل کنید.در اوایل کتاب از عسگر اولادی می‌خوانیم که می‌گوید بر خلاف برادرش اهل سیاست و مبارزات نبوده اما به خانواده‌های زندانیان سیاسی کمک میکرده و با امام در نجف ملاقات داشته او در این باره می‌گوید: سرم در کار خودم بوداما به هرحال از اعضاء اتاق بازرگانی بعد از انقلاب بوده که همین را مخل کسب و کار خود می‌داند (ص46)او بازار را در طبقات مختلف از جهت قدرت نفوذ د قدرت اقتصادی در قبل و بعد از انقلاب تقسیم بندی می‌کند و نام افراد شاخص این طبقات را هم می‌آوردشهید بهشتی یکی از کسانی است که نام او را در این کتاب زیاد می‎بینیم. در صفحه 44 در یک مراسم ختم وقتی قبل از انقلاب شهید بهشتی در حال انتخاب وزرای بعد از انقلاب بوده است، به آقای عسکراولادی پیشنهاد وزارت یکی از وزارتخانه‎ها را می‎دهد که عسکراولادی نمی‎پذیرد و آن روز بین آن‎ها حرف‎هایی رد و بدل می‎شود که شاید به خاطر همان حرف‎ها مرحوم بهشتی، نگاهی منفی نسبت یه عسکراولادی پیدا می‎کند.وی در صفحه 54 در مورد تفکرات شهید بهشتی می‎گوید:آقای بهشتی اساسا با ثروت مشکل داشتند. این مسئله را پنهان هم نمی‎کردند. یکی از روزهایی که به اتاق بازرگانی آمده بود، سر همین بحث ثروت با ایشان اختلاف یپیش آمد. آقای دکتر بهشتی قرار بود در طبقه دهم برود، در طبقه هفتم با هم گفتگویی در جمع تیم هشت نفره‎ی اتاق [بازرگانی] داشتیم. آقای بهشتی آنجا گفت که سود باید محدود باشد و شماها [بازرگانان] باید به صورت ماهیانه پانزده هزارتومان از سود را برای خود نگه دارید و مابقی را به حساب 100 امام واریز کنید. همانجا به ایشان عرض کردم که حضرت آقای بهشتی! ماهیانه فقط پنج هزار تومان هزینه اتومبیل من می‎شود. ایشان گفت: حق ندارید چنین خرجی کنید، پیکان بخرید. جواب دادم پیکان را دوست ندارم، هویدا پیکان سوار می‎شد. اضافه کردم وقتی شریک تجاری من به ایران می‎آید، اگر من هم مثل بعضی‎ها با موتور به دیدار او بروم، او از من خرید نمی‎کند. وقتی خریدار خارجی را به انبارم می‎برم، بارد سوار بهترین باشم. به آقای بهشتی گفتم در حال حاضر یک انبار بزرگ تهران رادر اختیار دارم. ایشان گفتند هزار متر این انبار برای تو کافی است. ایشان بازهم گفتند انبار خودت را کوچک کن و راننده هم نمی‎خواهد داشته باشی. به ایشان گفتم تجارت خارجی دارم و نمی‎توانم اینطوری زندگی کنم.در صفحه 68 ماجرای پالایشگاه بزرگ در کره و اشتباه وزیر وقت نفت قابل توجه است:معین‎فر وزیر نفت شد. اما آقای معین‎فر همان زمان یک اشتباه بزرگ کرد که ما خیلی به او توصیه می‎کردیم این کار را نکند. یک پالایشگاه بزرگ نفت در کره داشتیم که ایشان آن را 50 میلیون دلار فروخت و یک پالایشگاه بزرگ هم در افریقای جنوبی داشتیم که آن را هم 40 میلیون دلار فروخت. این دو کار بسیار اشتباه بود. چهار سال بعد من به همراه آقای خاموشی و میرمحمدصادقی به کره رفته بودیم. آقایی به نام سامسون پالایشگاه ما در کره را خریده بود. به ایشان گفتم ما سه نفر می‎خواهیم این پالایشگاه را دوباره از شما بخریم، شما چند می‎فروشید؟ ایشان گفت 1000 میلیون دلار. پالایشگاه افریقای جنوبی را شاه درست کرده بود و به هرحال سرمایه ملی شده بود. پالایشگاه افریقای جنوبی 5 میلیارد دلار ارزش داشت. پالایشگاه کره هم 100 میلیارد دلار ارزش داشته باشد این مجموعه یک مساحت شاید 200 هکتاری در قلب کره دارد، آن‎وقت این را به 50 میلیون دلار فروختند.بهراد مهرجو سوالات چالشی زیادی مطرح می‌کند از جمله روابط محفلی بازار و اینکه بازاری‎ها حسنعلی منصور را کشته‌اند که عسکراولادی قویا آن را رد می‌کند.در صفحات 78 تا 80 می‌توان اختلافات میان عسکراولادی به عنوان نماینده تفکر اقتصاد مردمی در مقابل فردی به نام عالی نسب (معتمد میرحسین موسوی) به عنوان تفکر اقتصاد دولتی را دید. جایی که عسکراولادی به عالی نسب میگوید"یک حلبی ساز که نباید راجع به اقتصاد کشور حرف بزند"عسکراولادی همچنین صفت "پدر صنعت" برای عالی نسب را درست نمی‌داند.در اوایل فصل پنجم، عسکراولادی، توصیف جالبی از تفکرات میرحسین ارائه می‌کند"آقای موسوی به صورت رسمی می‌گفتند که ثروت ضد ارزش است"درست صفحه بعد به زمان هاشمی رفسنجانی می‌رسد و روزی که دلار از 700 تومان به صورت دستوری و دولتی به 300 تومان کاهش می‌یابد و عسکر اولادی در مصاحبه‌ای، آن روز را چهارشنبه سیاه نامگذاری می‌کند و نهایتا تذکر می‌گیرد که از این مصاحبه ها نکندهرچه صفحات کتاب را بیشتر تورق می‎کنی، عسکراولادی را به عنوان نماد بازار آزاد در مقابل تفکراتی شبه کمونیستی می‎بینی که با جریان بخش خصوصی به شدت تقابل دارند.در مورد حسن عابدی که طبق نوشته‌های صفحه 91 وزیر وقت بازرگانی است گفته شده:"مشکل اصلی این بود که آقای حسن عابدی جعفری اصلا با بخش خصوصی مخالف بود. می‌گفت 35 میلیون کارت بازرگانی می‌دهیم، با شما هم کاری نداریم. یعنی هر فردی که شناسنامه داشت، صاحب یک کارت بازرگانی میشد. بلایی بر سر اقتصاد آمد که خدا می‌داند. با شناسنامه اجازه صادرات و واردات می‌دادند. کارت بازرگانی را هم با توصیه های آقای عالی نسب و نخست وزیر اختیاری کردند...مصاحبه کننده در صفحه 93 از عسکراولادی می‌پرسد: "خیلی‌ها معتقدند منظور امام از اسلام آمریکایی شماها بوده‌اید که او می‌گوید هرگز... این حرف بسیار نابخردانه و نامربوط است. منظور امام کسان دیگری بودند.صفحات 98 و 99 از قول عسکراولادی می‌گویند وضعیت بخش خصوصی زمان آقای هاشمی خوب بوده اما هاشمی نتوانسته به قول خود مبنی بر رساندن سهم بخش خصوصی به 40 درصد از اقتصاد عمل کند.دز زمان خاتمی نیز علی رغم اینکه اطرافیان او با بخش خصوصی موافق نبوده‌اند، خودش به بخش خصوصی اعتقاد داشته است.در سفر اعضا اتاق بازرگانی به همراه خاموشی و برخی نمایندگان مجلس به چین، یکی از نمایندگان طی یک سخنرانی همراهان کشور خود را در مقابل چینی ها تخریب میکند و می گوید آنها هیچ کاره اند! (صفحه 105)خاطرات سفرهای خارجی آقای عسکراولادی مخصوصا مذاکرات او با روسها برای توقف فروش موشک به عراق خواندنی‎ هستند.به طور کلی همه مطالب این کتاب خواندنی هستند و قابل نقل قول مستقیم. از مصادره اموال بازاریان تا تلاش عسکراولادی برای جلوگیری از فرستادن کارمندان بی تجربه‎ی دولتی برای خرید از خارجی‎ها و اینکه نکند سرشان کلاه برود و تلاش او برای اینکه خارجی ها به ایران بیایند و اینجا خرج کنند و اینجا کالای خود را به قیمت مناسب و نه گران، بفروشند و عدم اعتقاد میرحسین موسوی به بخش خصوصی! و ... اما اگربخواهم همه را نقل کنم، فضا از خلاصه نویسی فراتر می‎رود. اما آخرین قول مستقیم را از صفحه 115 (به عنوان ماحصل آنچه در این کتاب به عنوان پیام اصلی وجود دارد) نقل می‎کنم:یکبار به عنوان نماینده امام، قبل از انتخابات اتاق [بازرگانی] به وزارت بازرگانی (نمی‎خواهم بگویم دوره‎ی چه کسی) رفتم. کنار معاون وزیر نشسته بودم... او گفت: «تو نماینده امام هستی، هرچیری بگویی و هر کاری کنی من چیزی به تو نمی‎گویم، اما دلم می‎خواهد این‎قدر قدرت داشتم که به هر یک از این تیرهای برق خیابان طالقانی یک طناب دار آویزان کنم و تمام بازاریان را اعدام کنم» ما با این نگاه می‎جنگیدیم. این دید و این دیگاه مسموم و غیرقابل باور در بعضی از ارگان‎های دولت وجود داشت.