عواقب خیانت‌های مکرر

چگونه سیاست‌گذاری به بن‌بست رسیده است؟محمد ملانوری/ فارغ‌التحصیل مقطع کارشناسی ارشد رشته‌ی اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف https://drive.google.com/file/d/1hmM5u8_Kkv26o1fsN2fi-OTLbvMkbOUl/view?usp=sharing آمار مبتلایان به کرونا چقدر است؟ آیا قرنطینه‌ی قم لازم بود یا آنگونه که ایرج حریرچی و مجموعه‌ی وزارت بهداشت گفتند، کاری قدیمی است که لازم نبوده است؟ اگر این سوالات را با مردم در میان بگذارید، اشاره می‌کنند که با توجه به دروغ‌گویی‌های مکرر دستگاه‌های مختلف نهاد قدرت در این سال‌ها، نه به آمار اعلام‌شده اعتمادی دارند نه راهبردهای مطرح‌شده و اجراشده را لزوما بهترین راه‌حل در شرایط کنونی می‌دانند. در این شرایط یک فایل صوتی نامشخص می‌تواند بحرانی ایجاد کند و دستگاه امنیتی را برای یافتن سازنده‌ی آن بسیج کند. مورد دیگر آنجاست که در صداوسیما اصرار می‌شود که شرایط عادی است و لزومی ندارد که همه از ماسک‌های فیلتردار استفاده کنند اما همان زمان، بینندگان بدون توجه به این حرف‌ها در سایت‌های خرید آنلاین یا داروخانه‌ها به دنبال ماسک هستند. همچنان که با وجود اصرار مسئولان به وجود کالاها و راحت‌بودن خیال‌ها، مردم از خرید محصولات مختلف و انبار آن مضایقه نمی‌کنند، گویی که قرار است اپیدمی بیماری با قحطی نیز همراه باشد. اما چرا اینگونه شده است؟ در اصول سیاست‌گذاری می‌گویند که برای اجرای یک سیاست لازم است شما دست بالا را در توانایی فنی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی داشته باشید. در شرایط فعلی به نظر می‌رسد حتی اگر تمامی این راه‌ها باز باشد، یعنی نظام بهداشتی، دانش مقابله با چنین بحرانی را داشته باشد، دولت توان تامین مالی هزینه‌های این کار را داشته باشد و البته نظام سیاسی و قدرت در کشور با طرح‌های وزارتخانه همراهی کنند، مردم تصمیم ندارند آنگونه که وزارت بهداشت و ستاد کرونا می‌گوید عمل کنند و حتی به خودمراقبتی‌ها و پیشنهادهای عدم مسافرت این وزارتخانه بی‌توجهی می‌کنند.برای توضیح این وضعیت از یک مثال کلاسیک نظریه‌ی بازی بهره می‌گیرم. در معمای زندانی‌ها، دو متهم داریم که به جرم کوچکی دستگیر شده‌اند. پلیس شواهد محکمه‌پسند برای گناهکاری آنها در مورد جرم بزرگ‌تر ندارد اما به آنها می‌گوید که اگر به این جرم بزرگ اعتراف کنند، در مجازات آن‌ها تخفیف قائل می‌شود. دو متهم، که احتمالا قبل از دستگیری با هم اتفاق نظر داشتند که باید هر نوع جرمی را انکار کرد، در این شرایط و فارغ از تصمیم دیگری، نفع خودش را در اعتراف می‌بیند، زیرا اگر شریکش اعتراف نکند، متهم خیلی کم مجازات می‌شود و اگر شریکش هم اعتراف بکند، مجازات کمتری را تحمل می‌کند. در نتیجه هر دو متهم با اعتراف به این قضیه در موقعیتی قرار می‌گیرند که اگر هر دو سکوت کرده بودند، کمتر ضرر می‌کردند. حالا اگر دو متهم بدانند که بعد از پایان یافتن این محکمه و تحمل مجازات‌هایشان دوباره با هم ارتباط دارند و ممکن است دوباره در چنین دادگاهی باشند، باز هم این چنین رفتار می‌کنند؟در اینجا با توجه به شرایطی که بازی دارد، احتمال دارد رفتارها آنها متفاوت باشد و در مواردی با هم سکوت کنند.داستان معمای دو زندانی، یک مثال برای درک شرایط و نحوه‌ی تصمیم‌گیری بازیگران مختلف در عرصه‌ی تعاملات دو جانبه است. این مورد را می‌توان به شرایط فعلی ما نیز تعمیم داد. سیاستمدار و مردم، در صحنه‌های مختلفی با هم تعامل و برخورد داشته‌اند. در هر صحنه، یک سمت قصه تلاش کرده است از خود چهره‌ی موجه داستان را بسازد اما پس از مشخص‌شدن پایان داستان، مشخص شده است که نه، او حقه زده است و منافع کوتاه‌مدت خودش را بدون توجه به طرف دیگر پیش برده است. حتی می‌توان مدل معمای دو زندانی را پیچیده‌تر کرد و این امکان را گذاشت که او بلوف بزند. از بیان شرایط بازی می‌گذرم و فقط به داستان چوپان دروغگو ارجاع می‌دهم که چوپان می‌تواند به مردم اعلام کند که گرگ به گله حمله کرده است و از آنها کمک بخواهد. در این شرایط او می‌تواند مردم را سرکار بگذارد یا آنکه مسئولانه رفتار کند. در کوتاه‌مدت شاید این داستان‌گویی‌ها برای او فایده‌ای داشته باشد اما در یک رابطه‌ی مداوم ذهنیت‌ها را تغییر می‌دهد و نهایتا دیگر اعتمادی باقی نمی‌گذارد.بو روئستاین در مقدمه‌ی خود بر ترجمه‌ی فارسی کتاب دام‌های اجتماعی و مسئله‌ی اعتماد اشاره می‌کند که اعتماد اجتماعی از پایین تولید نمی‌شود بلکه از بالا تولید می‌شود و دقیق‌تر این‌که، نوع خاصی از نهادهای سیاسی هستند که اعتماد تولید می‌کنند. نهادهای حکومتی و خط‌‌ مشی‌هایی که برابری سیاسی، حقوقی و اجتماعی تولید می‌کنند و بر اصول انصاف، صداقت و بی‌طرفی بنا شده‌اند، اعتماد به بار می‌آورند. او مثالی از این جنس رفتار اعتمادساز را از سوئد بیان می‌کند و می‌گوید اگر چه در این کشور، اکنون روابط خوبی میان اتحادیه‌های کارگری و کارفرمایی وجود دارد اما این نگاه محصول رفتاری است که این دو به همراه دولت در شورش و اعتصاب‌های دهه‌ی سی از خود نشان دادند و با رفتاری منصفانه نشان دادند که می‌توانند در بلندمدت به هم اعتماد کنند. حرف‌های روئستاین در این کتاب و البته تجربه‌ی ما در این مدت نشان داده است که نمی‌توان هر روز به طریقی مردم را فریب داد، موضوعی را کتمان کرد، نموداری را بالا و پایین کرد، خط ماری کشید و به شکلی دروغ گفت و نهایتا انتظار داشت که مردم تا انتهای قضیه با طرف اعتمادسوز ماجرا همراه شوند و او را در اجرای سیاست‌هایش همراهی کنند.در نتیجه در شرایط فعلی نیاز به اعتمادزایی است و اینجا جایی است که دستگاه‌های سیاسی باید اعتماد مردم را جلب کنند. امری که تنها با اتخاذ رویکردهای معطوف به خیر همگانی به دست می‌آید، جایی که مردم حس کنند، دستگاه سیاسی کشور نگاه فراگیر به ذی‌نفعان دارد و فلان چهره به دلیل دسترسی سیاسی بالاتر قرار نیست که از امکانات بیشتری برخوردار باشد یا قرار نیست به خاطر خواست یک بنگاه اقتصادی، گروه سیاسی یا... منافع عمومی قربانی شود و سلامت بازیچه‌ی دست خودخواهی‌ها و یک‌دندگی‌ها شود.برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام دوهفته‌نامه‌ی دانشجویی «داد» کلیک کنید.