چوب حراج به عمر دانشجو و سرمایه‌ی کشور

نگاهی به مسئله بی‌کاری دانش‌آموختگان دانشگاه‌هاشخصی را تصور کنید که امروز مدرک تحصیلی خود را گرفته، تبدیل به یک دانش‌آموخته دانشگاهی شده است؛ حال او با سه چالش مواجه است: چالش اول پیدا کردن «شغل» است. یعنی در درجه اول، شخص می‌داند که شاغل بودن بهتر از بی‌کار بودن است، پس در این مسیر شروع به جستجو برای پیدا کردن شغل می‌کند. دو حالت وجود دارد؛ یا شغلی پیدا می‌شود یا نمی‌شود؛ اگر شغل پیدا نشود، فرد یا در دسته بی‌کاران جای می‌گیرد و یا در دسته غیرفعالین. دسته بی‌کاران همان‌هایی هستند که آمار آنها اعلام می‌شود و دولت همواره برای کم کردن درصد زیاد آنها در تکاپو بوده است. دسته غیر فعالین هم همه کسانی هستند که به هر دلیلی به دنبال کار اقتصادی نمی‌روند (برای مثال بانوان خانه‌دار در این دسته جای دارند). برویم به سراغ شخص مذکور؛ اگر او بتواند شغلی را پیدا کند، تازه با چالش دوم مواجه می‌شود یعنی «سنخیت میان رشته دانشگاهی و شغل». یعنی یا میان شغل و رشته‌ای که فرد مدرکش را دارد، ارتباط وجود دارد یا ندارد. عده زیادی از دانش‌آموختگان دانشگاه، در این جایگاه قرار دارند. مثالش را هم احتمالا در جامعه زیاد دیده اید؛ راننده‌ای که مهندسی خوانده، میوه فروشی که مدرک حقوق دارد و... راننده‌ای که مهندسی خوانده، میوه فروشی که مدرک حقوق دارد و... اما متاسفانه برخلاف دسته اول، از جانب دولت تلاشی برای کم کردن این گروه دیده نشده است. اما حالا فرض کنید که فرد توانسته است شغل مرتبط با رشته‌اش را پیدا کند. این مرحله، زمان مقابله با چالش سوم است. چالش «کفایت آموزشی»؛ یعنی حالا که او توانسته شغل مرتبط با رشته‌اش را پیدا کند، آموخته‌های دانشگاهی‌اش چه مقدار در انجام آن شغل او را یاری خواهند داد. اگر فرد، اطلاعاتی بیشتر و یا کمتر از چیزی که برای انجام آن شغل نیاز است را داشته باشد، باز به سطح مطلوبیت نهائی نرسیده است. البته این دسته حتی در آمارها هم جایی ندارند، چه برسد که توقع داشته باشیم دولت در جهت حل آن گامی بردارد! برای تقریب ذهن، از رشته زیست‌شناسی آماری را نقل می‌کنیم: «از هر ۱۰۰ دانش‌آموخته رشته زیست‌شناسی ۶۹ نفر آنها شاغل نمی‌شوند که ۱۱ نفر از آنها بی‌کار هستند و ۵۸ نفر هم جز غیرفعالین به‌حساب می‌آیند. از ۳۱ فرد باقی مانده ۲۲ نفر شغلی غیرمرتبط با رشته زیست‌شناسی را در پیش می‌گیرند و تنها ۹ نفر هستند که در شغلی مرتبط با رشته خودشان فعالیت می‌کنند. از این ۹ نفر نیز، تنها ۶ نفر کفایت آموزشی دارند». «از هر ۱۰۰ دانش‌آموخته رشته زیست‌شناسی، تنها ۹ نفر هستند که در شغلی مرتبط با رشته خودشان فعالیت می‌کنند.»از هر ۱۰۰ نفر تنها ۶ نفر... یعنی ۹۱ نفر سال‌ها درس می‌خوانند که مدرک بگیرند، حال در جایی مشغول هستند که بود و نبود مدرک‌شان تفاوتی در زندگی‌شان ایجاد نمی‌کند! و به عبارت دقیق‌تر، بازده این سیستم تنها ۶ درصد بوده است. از یکی از مسئولین(سابق یا حاضرش را نمی‌دانیم!) نقل شده که گفته است: «دانشگاه لزوما برای این نیست که فرد را برای یک شغل مرتبط، به صورت کامل آماده کند. ما همیشه در سطوح مختلف شغلی، به افرادی نیازمندیم؛ اما ما با خودمان گفتیم که تحصیل در دانشگاه افراد را بافرهنگ و باشعور می‌کند(!) و چه خوب است شخص در هر شغلی که هست، مدرک دانشگاهی داشته باشد. حتی اگر در شغلی هم نیست باز مدرک دارش بهتر از بی مدرکش است. یعنی لیسانس بی‌کار بهتر از دیپلم بی‌کار!». فرهنگ مدرک‌گرایی، حال به هر دلیلی، در جامعه ما رواج دارد و به چالش‌های رسیدن به مطلوبیت شغلی دامن می‌زند.جدای از اینکه دانشگاه و مدرک، به خودی خود برای افراد فرهنگ و شعور به ارمغان نمی‌آورد و حتی در بسیاری از زمینه‌ها عکس این قضیه هم صدق میکند، آیا این باز مجوز می‌شود که در وهله اول وقت و عمر تعدادی جوان، و بعدا سرمایه کشور را به این آسانی هدر بدهیم؟ البته بخواهیم یا نخواهیم این تفکر، میان مردم عادی هم کم طرفدار ندارد. فرهنگ مدرک‌گرایی، حال به هر دلیلی، در جامعه ما رواج دارد و به چالش‌های رسیدن به مطلوبیت شغلی دامن می‌زند. از نظر نگارنده ریشه مشکل کمبود شغل در کشور، احتمالا سوءتفاهمی بیش نیست! البته نه به این معنا که در حال حاضر برای تمامی دانش‌آموختگان کار وجود دارد، هرگز؛ بلکه به این معنا که تعداد شغل‌های موجود و تعداد افراد دنبال کار با نسبت خوبی نزدیک به هم هستند. مشکل از آن‌جایی آب می‌خورد که مدرک های قلابی، موجب ایجاد اعتماد به نفس اشتباهی و در نتیجه بالا رفتن سطح توقعات شده است. شاید در نگاه اول، بستن در دانشگاه‌هایی که دانشگاه نیستند، در مرور زمان موجب بهبود این زخم شود.صدرا صراف، واحد دانشگاه بسیج شریف