آیا فرهنگ از میان می رود؟

قبل از شروع هر سخنی باید گفت چنین سرفصلی به درد کسانی که به هر دلیل چشمشان در آن چه می بیند دخالت می کند نمی خورد. در چنین پیش زمینه ای، این گونه مباحث، خیلی ساده به برداشت های شخصی، ادعاها و نظرات عمومی می انجامد که جز عامه پسند بودن هیچ فایده ای ندارند. داستانهایی از این دست که ما خوبیم و آنها بد و برعکس راه به جایی نمی برند.آیا فرهنگ از میان می رود؟اگر فرهنگ را متوسط رفتار عامه بدانیم حتماً این اتفاق می افتد. در سختی های اجتماعی، دشواری های زیست محیطی و مشکلات اقتصادی، متوسط رفتار عامه تفاوت می کند. همانطور که رفتار یک فرد عادی در نگرانی های غیرعادی و یا هنگام سوگ متفاوت است. متوسط رفتار ایرانیان که بر پایه محافظه کاری و محبت های لفظی است که تعارف می نامند با ورود همه گیر یک وسیله نقلیه شخصی به کشور، وسیله ای کاملاً واردتی که حتی نیازش پس از ورودش به وجود می آید، تبدیل به رفتارهای پرخاشگرانه و آسیب رسانی می شود که گاه توجیهی جز حماقت عمومی ندارند.آیا فرهنگ از میان می رود؟اگر فرهنگ را دستاورد های انسانی بدانیم هیچگاه از میان نمی رود حتی اگر در متوسط رفتار عامه نمایان نباشد. دستاوردهای انسانی نوعی از پیشرفت بشری اند که نمیتوان آنها را به عقب برگرداند. نوعی از درک، علم، شعور و توانایی فکری انسانی که فرهنگ نامیده می شود تغییری در انسان به وجود می آورد که فرد، نادانی قبل از آن را فراموش می کند. با فهمیدن چیزی، نفهمیدن نسبت به آن را فراموش می کنیم، دیگر به خاطر نمی آوریم قبل از فهمیدن مفهومی به نام عدالت چطور فکر میکردیم، چطور قضاوت می کردیم و چگونه تصمیم می گرفتیم. فهم موضوعاتی از این دست، در طول تاریخ با جغرافیای محل ارتباط دارد. در جغرافیای ایران زمین، حداقل از دو هزارسال قبل، مفهوم مدرنی به نام خانواده، که متشکل از یک زن، یک مرد و فرزندان است درک شده و به عنوان راه حل بسیاری از معضلات اجتماعی پذیرفته شده است. این نهاد فردی که در عین حال مدنی است در طول سالیان دراز محک خورده، فراز و نشیب داشته و با قدرت از دل تمامی فشارها بیرون آمده است. اما آیا پایدار می ماند؟ خیر، چنین نهادی نیاز به بستر مناسب برای رشد دارد. وقتی خانواده از طرف اقتصاد، قوانین حکومتی، فرهنگ جهانی و فشارهای فردی مورد حمله قرار می گیرد تضعیف می شود اما یاد و فهم آن از بین نمی رود. همین است که فرد علیرغم داشتن همه مواهب مادی احساس بدبختی می کند. خانواده محل امن رشد و بالیدن کودکان و پناه بزرگسالان است، پشتوانه افراد و سرمایه ای است که به تندباد حوادث از میان نمی رود. خانواده هر چه قویتر باشد در مقابل خطرات و فشارها مصون تر است. این خاطره چیزی نیست که از یاد برود. زمانی در ایران زمین انسان و هویت انسانی پاس داشته شده است، برده داری منسوخ بوده است زمانی که جهان روی گرده خونالود بردگان می گشته است، هویت خانواده تعریف شده است زمانی که خیلی از انسانها پست تر از حیوانات می زیسته اند. راستی و درستی و راست گویی فخر و سرافرازی مردمان بوده است زمانی که دروغ بخش جدایی ناپذیر از زمامداری بوده است. این اوج انسانیت با عدم پاسداری انسانها ویران شده طوری که حتی به حمله اعراب نیازی نبود و به وزش نسیمی آن کاخ های پوسیده بر خاک می افتاد. پس از آن مردمان برای حفظ خود محتاج دروغ شدند و محافظه کاری و پرده پوشی. چنین گرد خاکستری چنان غمی بر مردمان افکند که هیچ بخش از شعر و هنر و موسیقی و روح از آن در امان نماند.اما فراموش نشد. فرهنگ فراموش نمی شود و وقتی در روزهای انسانی نیست اندوه جای خالی آن مردمان را ذره ذره آب می کند.در این روزها ما چه شدیم؟ ما هیچ شدیم و در غم هیچ خود را می شکافیم و خود را از میان می بریم. ما را تحقیر کردند به زری و زیوری و ما فراموش کردیم که تن آدمی شریف است به جان آدمیت، نه همین لباس زیباست نشان آدمیت. ما را تحقیر کردند و ما هم خود را تحقیر کردیم. ما فراموش کردیم حداقل دست ببریم و لباس را کنار بزنیم و جان آدمانی که ما را تحقیر می کنند ببینیم و حتی از این دیدن پشت کردیم. ما پلشتی کثیف آن زیر را ندیدیم و نخواستیم ببینیم. به توهماتی دلخوش کردیم که معلوم نیست حتی از کدام ذهن معیوبی تراوش کرده اند. ما به سیستم آموزش و پرورشی حسد بردیم که کودکان را در قلدری بیرحمانه به یکدیگر تنها و بی پناه می گذارد و در مقابل زخم هایی که فراموش نمی شوند قدرتمند بودن را تشویق می کند. ما از کودک همسری ابراز انزجار کردیم اما بلوغ زودرس و روابط جنسی را در کودکان و نوجوانان دیگران ندیدیم چون که آزادند. ما مفهوم آزادی را به پست ترین قوای حیوانی تنزل دادیم و آزادگی انسان را از زر و زور و تزویر به زباله دان تاریخ سپردیم. هنری که جلای جان بود به کثافت اندرون انسان آلودند و به خورد ما دادند و ما خوردیم و به به گفتیم. هنر هفتمی را برایمان تعریف کردند که بدترین کابوسهای آدمی را به تصویر می کشد، دروغ را می آراید و بر پایه حماقت انسان استوار می شود. و برایش کف زدند و کف زدیم. مجبورمان کردند به دیکتاتوری که خون ریز و سفاک بود، بددهن و تندخود بود درود بفرستیم و کارهایی که خارج از ظرف زمانه اش بود را تحسین کنیم و کردیم. همه این کارها را ما کردیم.ما خودمان را ندیدیم، ما نتیجه کارهای خودمان را ندیدیم و تنها لعن و نفرین فرستادیم به کسی که از کارهای ما تقلید می کند و براساس پسند ما رفتار می کند. ما با دهانی باز و چشمانی وق زده لباس زیبا را تحسین کردیم و از جنایاتی که نه فقط در جای جای دنیا، که در مملکت خود ما، بر سر پدران ما، در همین صد سال پیش رفت، قحطی ای که نسل بسیاری از مردمان را قطع کرد چشمپوشی کردیم. و بعد لعنت فرستادیم بر کسانی که بر همین روال، تنها پول را دیدند و ظاهر را آراستند و در زیر آن همه کارهای اشتباه و دروغها و خیانت ها را پوشاندند. آنها ما هستیم، خودمان را ببینیم.ما نمیخوانیم، ما چشمهایمان را پالایش نمی کنیم، ما ذهنمان را از پیش داوری آزاد نمی کنیم و بعد فریاد واویلا سر می دهیم که چرا جمعی بی سواد برای ما تصمیم میگیرند؟ کدام حرف ما روی فکر است، روی شعور است، روی پژوهش و تحقیق و یا حداقل عاری از پیشداوری است که آنها باشند؟ آنها خود ما هستند، خودمان را ببینیم.همه چیز درست خواهد شد اگر ما همانی بشویم که حسرتش را داریم. همان خوبان راست گوی پرهیزگار که جان آدمیت را طلبیدند، همان سرفرازان افراشته سر که جز خدای را ندیدند و نپرستیدند، همانها که عمر را در راه دوست گذراندند و جان را پالودند و درخشان کردند. همانها که آرزویشان را داریم.