مســـــــــیرِ ما

حالمان خوب نیست، احتمالا امروز کسی را نه‌تنها در اطراف خود و بلکه در کشور پیدا نمی‌کنید که به این حقیقت معترف نباشد. از ناکامی دولت در مواجهه با شرایط اقتصادی، چالش‌های فرهنگی-اجتماعی و محیط زیستی، تا فاصله‌ای که بین مردم، نخبگان و حاکمیت کشور به وجود آمده، همگی نشانه‌هایی هستند که در زمستان ۱۳۹۷، در شرایط مطلوبی به سر نمی‌بریم. و از شما چه پنهان، اخباری که به گوش می‌رسد حکایت از این دارد که در سال ۹۸ نیز اگر کار خاصی انجام ندهیم و با همین فرمان چند سال اخیر جلو برویم حدقل از نظر اقتصادی وضعیتی بهتر از امسال نخواهیم داشت... اما به راستی در این اوضاع قمر در عقرب باید چه کرد؟ آیا این نشانه‌ها به معنی به بن‌بست رسیدن راهی است که ۴۰ سال پیش قدم در آن گذاشتیم؟ بد نیست در این موقف نگاهی به وضعیتمان در سال‌هایی نه چندان دور و مسیری که پیمودیم داشته باشیم...تابستان ۱۳۶۰. ۲سال و نیم پس از پیروزی انقلاب اسلامی. پس از حدود ۱سال از حمله عراق به ایران، جنگ در وضعیت خوبی به سر نمی‌برد. رئیس جمهور سابق مملکت که سابقا فرمانده کل قوا نیز بود، خائن از آب درآمده و از کشور فرار کرده است! مجاهدین خلق به روی مردم اسلحه کشیده‌اند و علاوه بر راه انداختن جنگ خیابانی، در دو بمب‌گذاری در دفتر حزب جمهوری و دفتر نخست‌وزیر، تعدادی از ارزشمند‌ترین مردان انقلاب را از آن گرفته‌اند. تقریبا تمام قدرت‌های دیپلماتیک دنیا نیز به ایران پشت‌کرده‌اند و در جنگ جاری از صدام حسین حمایت کرده‌اند، به جدا از تحریم‌هایی که ایالات متحده از زمان فتح لانه جاسوسی بر ایران تحمیل کرده است. احتمالا آن زمان نیز مانند الان، زمزمه‌هایی از «فروپاشی»، «بن‌بست» و چیزهایی مانند این به گوش می‌رسید. حداقل اگر خودمان را به جای یک ناظر بی‌طرف و «عقلانی» بگذاریم، حق داشتیم که در آن دوران دیگر امیدی به آینده نداشته باشیم. اما، اما انگار چیزی در این مردم و این کشور و این خاک وجود دارد که هر از گاهی همه‌ی محاسبات عقلانی و دقیق و مهندسی‌مان را به هم می‌ریزد.از همان ابتدای انقلاب، و از زمانی که شعارهای «استقلال»، «آزادی» و «اسلامی»بودن در کنار یک‌دیگر قرار گرفتند، مشخص بود که این ۳ کلمه با این که تنها ۳ کلمه‌اند، دریایی از آرمان‌ها و ارزش‌ها را در خود دارند که بار آن‌ها بر دوش ملت ایران سنگینی می‌کرد و به نظر سنگ بزرگی برای برداشتن به نظر می‌رسید، آن‌هم در دوره سرشاخ شدن ابرقدرت‌ها و جنگ سرد؛ اما به هر جهت تجربه تاریخی دیگر انقلاب‌های بزرگ تاریخ، و تجارب سایر ملل مسلمان در همین منطقه خودمان، از انقلاب مصر گرفته که در مدت کوتاهی به بازگشت دیکتاتوری نظامی و محاکمه رئیس‌جمهور منتخب و مرشد اخوان‌المسلمین منجر شد، تا عربستان سعودی و سایر حاشیه‌نشین‌های خلیج فارس که زمانی حاضر به یک قدم کوتاه آمدن از صدر اسلام نبودند و اکنون کارشان از واردات اسلحه به واردات صنعت فخیم «سرگرمی» از آمریکا کشیده است و تبدیل به متحد استراتژیک غرب شده‌اند، و از طرفی به راه افتادن جنبش‌های آزادی‌خواه و اسلامی در همین اطراف خودمان که حرکت ما را الگو قرار داده‌اند، به ما نشان می‌دهد که شاید هنوز به برخی اهدف‌مان نرسیده‌ایم، اما قطعا راه را اشتباه نیامده‌ایم. پیمودن هر مسیر و راهی بالا و پایین‌ها و سختی‌هایی دارد، اما چیزی که اهمیت دارد «حرکت» است، به سمت چیزی که از ابتدا خواهانش بوده‌ایم. انگار چیزی در این مردم و این کشور و این خاک وجود دارد که هر از گاهی همه‌ی محاسبات عقلانی و دقیق و مهندسی‌مان را به هم می‌ریزد. اما آیا واقعا پیمودن چنین راهی ضرورت داشت، و هنوز دارد؟ آیا راه دیگر، کم‌دردسرتر و با دشمن‌تراشی کمتری وجود نداشت که ما را به اهداف و آرمان‌هایمان برساند؟ آیا واقعا درافتادن با آن «همه‌ی» چند کشور متمدن و توسعه‌یافته قلدرمآب لازم بود؟ آیا نمی‌شد به سادگی و بدون دردسر با سیستم‌های به اصطلاح «جهانی» تعامل کنیم و یک زندگی وارداتی و توسعه‌یافته داشته باشیم؟ به نظر می‌رسد پاسخ دادن به این سؤال دیگر نیاز به ارجاع به گذشته خیلی دور و حتی نزدیک ندارد و همین تجربه زیسته و قصه پرغصه دیپلماسی و کاغذبازی اخیرمان با آن به اصطلاح «همه‌ی» دنیا برای دانستن یک چیز کفایت می‌کند: این که در دنیایی که در آن سردمداران حقوق بشرش بزرگ‌ترین صادرکنندگان اسلحه و خاستگاه سرمایه‌داری نیز هستند، کسی قربان صدقه کشوری که بخواهد زیر بار حرف زود نرود و به معنای واقعی کلمه مستقل باشد، نمی‌رود. و اگر بخواهیم پای آن آرمان‌های اصیل‌مان بایستیم و هیچ یک را قربانی نکنیم، راهی به جز ایستادن روی پای خودمان و ادامه دادن همین مسیر نداریم.اتفاقات دیگری نیز در طول این مسیر ۴۰ ساله افتاده‌اند، که نشانه‌های جالبی برایمان هستند. آغاز مسیر انقلاب، مصادف بود با جولان ایده مارکسیسم، که در شوروی یا به قولی بلوک شرق تجلی یافته بود، و درگیری آن با بلوک غرب که سردمداران آن به لیبرال‌دموکراسی باور داشتند. ۱۲ سال پس از انقلاب و ۳ سال پس از پیش‌بینی تاریخی امام شوروی فروپاشید و ایده‌هایش را با خود به گور برد و در پی آن سرمایه‌داری و لیبرال‌دموکراسی توسط بسیاری به یگانه راه زندگی بشر تعبیر شد. اما اکنون و ۴۰ سال پس از انقلاب اسلامی، پس از پشت‌سرگذاشتن چندین بحران اقتصادی، مشکلات ادامه‌دار فرهنگی و اجتماعی، بحران‌های محیط‌زیستی، اعتراضات اخیر در بسیاری از کشورهای اروپایی و ظهور پدیده‌ای مانند ترامپ، کم‌کم مؤمنان به مسیر غربی زندگی را نیز دچار شک‌های فراوانی درباره راه خود کرده، تا جایی که فرانسیس فوکویاما که سابقا از تکامل نهایی بشریت به وسیله لیبرال‌دموکراسی می‌گفت و آن را «پایان تاریخ» می‌دانست، اکنون پشیمان شده و از بازگشت سوسیالیسم سخن می‌گوید(1)! و در این میان در غرب مردانی برخاسته‌اند که دوباره از دین سخن می‌گویند، و به لزوم توجه به آن برای پایان‌دادن مشکلات جهانی. نیل مک‌گرگور، تاریخ‌دان بریتانیایی، در مقاله‌ای که اکتبر ۲۰۱۸ در گاردین چاپ شد(2)، از «بازگشت ایمان» به دنیا و رو آوردن جوامع بشری به ایمان به عنوان راه‌حل می‌گوید و نقطه اوج این چرخش و تبلور آن را انقلاب اسلامی ایران می‌داند. حال نهالی که آن را ۴۰ سال پیش و در آغاز مسیر خود کاشتیم، اکنون، با همه‌ی کمی‌ها و کاستی‌هایش تبدیل به یک درخت شده است. درختی که بسیاری آن را با خون خود آبیاری کرده‌اند. شاید انقلاب اکنون با چالش‌های پیچیده‌ای در زمینه‌های مختلف مواجه باشد، اما از طرفی اکنون و پس از چهل سال قدرت و ظرفیت‌هایی دارد که شاید در ابتدای مسیر فکرش را نیز نمی‌کردیم.انقلاب اسلامی یا هر حرکت انسانی دیگری، هر چقدر ساختارمند، باز هم یک ماشین مکانیکی نیست که خود به خود به سمت اهدافش حرکت کند، و آن چه آن را به پیش می‌راند اراده‌ها و تلاش‌های مردم آن است. اما به پاراگراف دوم صحبت‌مان برگردیم، چه باید کرد؟ واقعیت این است که انقلاب اسلامی یا هر حرکت انسانی دیگری، هر چقدر ساختارمند، باز هم یک ماشین مکانیکی نیست که خود به خود به سمت اهدافش حرکت کند، و آن چه آن را به پیش می‌راند اراده‌ها و تلاش‌های مردم آن است. در همین ۴۰ سال، نمونه‌هایی الهام‌بخش از حضور مردم، نخبگان و به خصص وجوانان را داشته‌ایم که به طرز عجیبی ورق را برگردانده‌اند، و در مقابلشان نه تنها دشمنانی از آن‌سوی مرز‌ها و دریاها، که مشکلات و موانع فراوانی در همین خاک وجود داشته است. احتمالا نتوانیم به این زودی خاطره مدافعین خرمشهر را که با دست خالی و بدون هیچ حمایت نظامی سازمان‌یافته‌ای، و با اسلحه‌های خودشان و امکانات اندکی که به طور «قاچاقی» از ارتش به آن‌ها رسیده بود، روزهای متمادی شهر را حفظ کردند، و روزی که میز مصطفی احمدی روشن در دفتر کارش برداشتند تا او را مجبور به استعفا کنند، و یا روزهایی که حسن تهرانی مقدم و تیمش با دست خالی شروع به کار روی موشک‌های بالستیک کردند را فراموش کنیم. مشکلاتی که این روزها با آن‌ها مواجه هستیم، هر چقدر هم ساختاری و نهادینه شده باشند، در برابر اراده و ظرفیت‌های ما، و در مقابل مشکلاتی که در گذشته و در مسیرمان از آن‌ها عبور کرده‌ایم چیزی نیستند. آینده این مسیر بستگی دارد به «ما»، همین من و شمایی که امروز در این مملکت اسم وزین «نخبه» را یدک می‌کشیم و ازمان انتظار حل مشکلات می‌رود. این انتخاب ماست که پرچمی که به دستمان رسیده است و اکنون در دنیا نه فقط امید ما که بسیاری از مسلمانان و آزادی‌خواهان خارج از ایران نیز به آن است، را با قدرت در دست گرفته و جلو رویم یا این که در گوشه‌ای نشسته و غرولند کنیم، و منتظر وعده‌ای که در کتاب خدا و سوره مائده به ما داده شده است باشیم...يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا مَن يَرتَدَّ مِنكُم عَن دينِهِ فَسَوفَ يَأتِي اللَّهُ بِقَومٍ يُحِبُّهُم وَيُحِبّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى المُؤمِنينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الكافِرينَ يُجاهِدونَ في سَبيلِ اللَّهِ وَلا يَخافونَ لَومَةَ لائِمٍ ۚ ذٰلِكَ فَضلُ اللَّهِ يُؤتيهِ مَن يَشاءُ ۚ وَاللَّهُ واسِعٌ عَليمٌ﴿۵۴﴾ای کسانی که ایمان آورده‌اید! هر کس از شما، از آیین خود بازگردد، به خدا زیانی نمی‌رساند؛ خداوند جمعیّتی را می‌آورد که آنها را دوست دارد و آنان نیز او را دوست دارند، در برابر مؤمنان متواضع، و در برابر کافران سرسخت و نیرومندند؛ آنها در راه خدا جهاد می‌کنند، و از سرزنش هیچ ملامتگری هراسی ندارند. این، فضل خداست که به هر کس بخواهد و شایسته ببیند می‌دهد؛ و فضل خدا وسیع، و خداوند داناست... این نوشتار، در شماره‌ی پنجاه و هشتم نشریه‌ی دانشجویی «میدان انقلاب» منتشر شده است. برای مطالعه‌ی کامل مطالب این نشریه، می‌توانید به کانال بسیج دانشجویی دانشگاه شریف مراجعه کنید. http://t.me/Basij_Sharif 1. Francis Fukuyama interview: “Socialism ought to come back” in NewStatesman2. Neil MacGregor: “Belief is back: why the world is putting its faith in religion” in Guardianاین مقاله در وبسایت ترجمان علوم انسانی با عنوان: بازگشت دین: چرا جوامع دوباره به ایمان رو آورده‌اند؟ ترجمه و منتشر شده است.http://www.tarjomaan.com/neveshtar/9179/