زندانی دوّار

خودم را به خواب زده‌ام و منتظرم باران غرولند‌های تکراری مادرم بند بیاید. همه‌ی ما تک تک جملات مادرم را از بریم. بچه‌تر که بودم؛ به مادرم برای این گلایه‌ها حق می‌دادم. پا به پای او رنج می‌کشیدم وحتی در خلوت، خود را برای بخش بزرگی از آن همه رنج، سرزنش می‌کردم. اما تنها حسی که الان دارم خوشحالی است. واقعا خوشحالم از اینکه کسی که در پذیرایی نشسته، تا غر زدن‌های مادر تمام شود؛ من نیستم. این بار نوبت بنفشه است و من می‌توانم حداقل تا یک ساعت دیگر در همین تخت خواب دراز بکشم.ده دقیقه نشده یاسمین وارد اتاق می‌شود و با صدایی که مادر نشنود می‌گوید: «خوبه دیگه. تو با خیال راحت اینجا دراز کشیدی و مامان داره همه‌ی دق و دلی‌هاش رو سر بنفشه خالی می‌کنه.»به جای جواب ملافه را روی سرم می‌کشم و رو می‌کنم به دیوار. فکر می‌کنم منظور خواهر کوچکترم از راحتی خیال چیست؟ آخرین باری که این واژه مناسب وضعیت زندگی ما بوده؛ چه زمانی است؟ جوابی برای این سوال‌ها ندارم. هرچقدر در حافظه ام عقب تر بروم؛ نمی‌توانم لحظه‌ای را پیدا کنم که نگران یا غمگین نبوده باشم. همیشه چیزی بوده که زندگی ما را به چالش بکشد.خواب از سرم می‌پرد. روی تخت می‌نشینم از یاسمین می‌پرسم: «تو یادت میاد ما کی خیال راحتی داشتیم؟» صدای مادر به گریه و داد زدن‌های عصبی بلند می‌شود. یاسمین بدون نگاه کردن به من مشغول روشن کردن لپتابش است: «میشه بری قبل از اینکه خودش رو بزنه، آرومش کنی؟ این جور مواقع، فقط به حرف تو گوش میده.» مهربانی می‌کند و نمی‌گوید این دسته گلی است که تو به آب دادی.با ورود به پذیرایی، آن لرزش همیشگی را حس می کنم. انگار دوش آب سرد را اشتباها باز کرده باشی و هیچ جایی برای پناه گرفتن در حمام نباشد. هرچقدر به مادرم که با صدایی هیستریک در حال گریه است نزدیک تر می‌شوم؛ این بی‌پناهی در وجودم تشدید می‌شود.بنفشه لیوان آب به دست وارد اتاق می‌شود. کنار مادرم می‌نشینم. به سرعت مرا بغل می‌کند و برای هزارمین بار با شدت بیشتری گریه می‌کند. کتف و بازوهایش را نوازش می‌کنم اما وجودم عمیقا خالی است. نمی‌دانم این حرکت اتوماتیک دست‌ها، وقتی هیچ گرمای واقعی‌ای ندارند؛ چطور آرامَش می‌کنند. بالاخره این مراسمی است که در بیست و شش سال گذشته بارها تکرار شده است.مادرم در حین گریه و فین فین کردن؛ گذشته را زیر و رو می‌کند. ناخودآگاه یاد سوال روانشناسم از قدیمی‌ترین خاطره‌ای که دارم می‌افتم. خجالت کشیدم بگویم قدیمی‌ترین خاطره‌ی من مربوط به زمانی است که پنج ساله بودم و سر موضوعی که یادم نیست با دختر همسایه دعوا کرده بودم. دختر درشت همسایه کتکم زد و منِ گریان را به خانه فرستاد. مادرم با دیدن من اول ناراحت شد. بعد با عصبانیت حرف می‌زد و حرف می‌زد و بعد گریه کرد. من گوشه‌ی اتاق با تعجب نگاه می‌کردم.گریه می‌کرد و من نمی‌دانستم چرا من را بغل نکرده و مثل روز قبل که قربان صدقه‌ی پسردایی گریانم می‌رفت؛ اشک‌هایم را پاک نمی‌کند. به شدت گریه می‌کرد و من احتمالا به طور غریزی بغلش کردم تا آرام شود. به مشاور گفته بودم: «می دونم مربوط به دعوام با دختر همسایه است ولی جزئیاتش یادم نیست.» دروغ گفته بودم. کاملا به خاطر می‌آوردم که ترسیده بودم. گریه‌ها وحرف‌هایی که مادرم می‌زد مرا می‌ترساند. کلماتی که گرچه با معنیشان آشنا نبودم اما با همه‌ی کوچکی می‌دانستم نباید تکرارشان کنم. گیج شده بودم و نمی‌دانستم چرا مقصر دعوای من با دختر همسایه، مردی است که مادرم همیشه نفرینش می‌کند؟نقاب خوشحالی را روی چهره‌ام محکم کرده و گفته بودم: «احتمالا کسی آرومم کرده دیگه. خیلی مهمه که بدونید؟»مادرم بعد بیست دقیقه آرام شد. مثل همیشه با جمله‌ی « الله او گئدیه* خوش گون گورستمسین» ** خودش را جمع و جور کرد. بلند شد تا به کارهایش برسد. بعد از این دیگر اینکه من چه کار کرده‌ام تا او اینقدر عصبانی شود؛ مهم نبود. کل مساله از ذهنش پاک می‌شد تا دفعه‌ی دیگری که خونش به جوش آید. برگشتم به اتاقمان. بنفشه و یاسمین هر دو نگاهم می‌کردند. بالاخره بنفشه پرسید: «چی شد؟ بهش گفتی کجا رفته بودی؟»شانه‌ام را بالا انداختم: «نمی‌دونم. به اون بخش نرسیدیم؛ امروز تا شرکت قایمکی یاسی تو دوره‌ی نقاشی به جای کلاس‌های کنکور و آشنایی‌اش با علی آقا بررسی شد!» یاسمین پوف می کند:« من مشغول دکترام، یه پسر دارم ولی خانوم هنوز دلخورِ ماجراهای ده سال پیشه!» حوصله‌ی گله و شکایت هیچ کسی را ندارم. نمی‌گذارم یاسمین و بنفشه شروع کنند: «ولش کنید تو رو خدا. فعلا تا بیست و چهار ساعت تو آرامشیم.»بنفشه تلفن همراهم را دستم می‌دهد:« به شرطی که این تماس‌های ناموفق رو نبینه.»بدون نگاه به گوشی سرم را به دیوار تکیه می‌دهم. چشمانم را می‌بندم و تلاش می‌کنم همان طور که مشاور یادم داده، آرام باشم. بدون اینکه چشم‌هایم را باز کنم از بنفشه می‌پرسم: - «امروز یازدهمه دیگه، چرا جواب درخواستت نیومده؟»- «اومده»- «چرا بهم نگفتی؟ چی شده ؟ جواب مثبتشون چی بوده؟»- از کجا مطمئنی جوابشون مثبته؟»- «از اونجایی که هر کسی قد یه نخود مغز تو کله اش داشته باشه؛ آرزوشه تو براش کار کنی!»یاسمین لب تابش را روی میز می‌گذارد. وارد بحث می‌شود: «از خداشونم هست. کی یه نابغه ی نخبه رو نمی‌خواد. حالا خودت رو لوس نکن. بگو چقدر ازت تعریف کردند شاد بشیم.»یک ربع به طور کامل به توضیحات بنفشه راجع به مفاد برنامه اش می‌­گذرد. با اینکه نصف اصطلاحات و توضیحاتش را نمی‌فهمم اما از شور و شعف موجود در صدا و برق عجیب چشم‌هایش، می‌دانم همه چیز خوب است و بالاخره بنفشه هم مثل یاسمین می‌تواند از این خانه فرار کند. این فکر همان‌قدر که شادم می‌کند؛ مثل خنجری در قلبم فرو می‌رود: فقط من می‌مانم و مادرم.- «تو مطمئنی مشکلی پیش نمیاد؟ من نگرانم... معلوم نیست مامان چیکار می کنه؟» - «اگه نذاره برم چی؟ ممنوع الخروج می شم؟»به صورت بنفشه خیره می‌شوم. از سال پیش که این برنامه‌ریزی را کرده‌ام؛ تصمیم قطعی ام این بوده که هرگز نگذارم چشم­‌های بنفشه مثل چشم‌های ما شوند: «مطمئن باش همه چیز مرتبه من برای پاسپورت جدید با مجوز بابا بزرگت اقدام کردم. بعد از رفتنت به مامان میگم که رفتی.»بنفشه و یاسمین هردو با هم حرف می‌زنند: « رفتی پیش حاج قنبر؟»، «چطور ممکنه بدون اینکه بفهمه برم؟» تعجب هردو نفرشان را درک می‌کنم. حتی حق دارند نگران باشند. با خونسردی جواب می‌دهم: « بله یاسی جان رفتم پیش حاجی شما و مجبورش کردم به حرفام گوش بده. بالاخره اونم آدمه و درنهایت حرفم رو قبول کرد. اونم می خواد بنفشه خوشبخت باشه. اولش رو ترش می‌کرد و می‌گفت نمی‌تونم بذارم هردوتا یادگار‌های پسرم برن جایی که دستم بهشون نمی‌رسه؛ اما بالاخره راضی شد.» به اینکه این مکالمات بیش از دو ماه طول کشید و من بیش از نصفی از بزرگان فامیل پدری این دو دختر را واسطه‌ی این رضایت کردم؛ اشاره‌ای نمی‌کنم. ادامه می‌دهم: «این بخشش طولانیه، بعدا بهتون توضیح می‌دم. اما حالا، فکر کنم هر سه تاییمون می‌دونیم مامان اگه بفهمه تو هم قراره با یاسی پرواز کنی اونور؛ هر طور شده مخالفت می‌کنه. یادته سر رفتن یاسی چه الم شنگه‌ای در آورد؟ الان از اون زمان خیلی بدتر شده. من با مشاور هم صحبت کردم. بهتره تو عمل انجام شده قرار بگیره.»نیم ساعت بعدی به چک و چانه زدن‌های خواهرانه‌ی ما می گذرد. بنفشه بین مخالفت و موافقت مردد است اما یاسیمین مجبورش می‌کند موافق باشد. در طول بحث‌های پچ پچ وار دو خواهر، حسی ناراحت کننده در سینه‌ام ریشه می‌دواند. به یاسمین نگاه می‌کنم که سایه‌ی تیره‌ی یک غم دائمی، مهمان همیشگی چشمانش است. بعد به بازتاب خودم در صفحه‌ی سیاه شده‌ی لب تاب چشم می‌دوزم؛ یک غریبه‌ی مطلق در صحفه‌ی سیاه رو به رویم به من خیره شده است. دوست دارم بنفشه خوشبخت شود. دوست ندارم در این خانه و با ناراحتی‌های همیشگی مادر سر کند اما از این‌که با آن زن تنها بمانم؛ قلبم فشرده می‌شود. حس می کنم این دو نفر این تنهایی را نمی‌بینند و آزرده می‌شوم.صبحانه. ناهار. شام. شستن ظرف ها. صدای سریال دیدن‌های پشت سرهم مادر. روزهای اضطراب و پنهان کاری...در طول این روزها بنفشه به طور مشهودی خوشحال­‌تر و سر زنده‌تر است. یاسمین پا به پای او وسایلش را خورد خورد جمع می‌کند و به خانه‌ی عمویش منتقل می‌کند تا روز موعود مادر متوجه فرار بنفشه نشود.از روزی که یاسمین اعلام کرد قصد ازدواج با علی را دارد؛ مادر او را نادیده گرفت. یاسمین همیشه ادعا می‌کند که به این رفتارهای مادر عادت کرده اما من می‌دانم که هیچ انسانی به دیده نشدن عادت نمی‌کند. بد رفتاری‌های مادر معمولا روزهای آخر حضور یاسمین شدت بیشتری می‌یافت. اما شب قبل از پرواز دخترها ، مادر بدترین عمل ممکن را انجام داد: وقتی برای شام آخر جمع شدیم؛ روی میز فقط سه بشقاب وجود داشت. جای همیشگی یاسمین خالی بود.در شرایط عادی من و بنفشه با شوخی یا بدون حرفی این وضع را مدیریت می‌کردیم. ولی این بار یاسمین تصمیم داشت عصبانیتش را بروز بدهد. گلدان شیشه‌ای روی میز را با عصبانیت به زمین کوبید. برای اولین بار در این خانه، صدای فریادها و گریه کردن کسی جز مادر، کل خانه را پر کرد. مادر و یاسمین پا به پای هم داد می‌زدند و هم‌دیگر را متهم می‌کردند. یاسمین از تمام دردهای عمر 27 ساله‌اش گفت. از اینکه مادر یک بیمار است و بهتر است به جای نابودی زندگی بقیه در بیمارستان بستری شود. و بعد بدون هیچ حرفی به اتاق خوابمان پناه برد. بنفشه چند دقیقه ایستاد و بعد به دنبال خواهرش از آشپزخانه خارج شد.می‌دانم هر دو به زودی آرام می‌شوند. اما به جای حس خوشحالی، احساس آدمی که خنجر خورده را دارم. حس می‌کنم بنفشه و یاسمین هیچ وقت مرا خواهر خود ندانستند. از دست یاسمین عصبانی‌ام؛ می‌توانست این آخرین شب را ساکت باشد. از دست بنفشه عصبانی‌ام؛ می‌توانست جلوی یاسمین را بگیرد. از دست مادر عصبانی‌ام؛ می‌توانست سالم باشد. حس گیر افتادن دارم. می‌دانم در نهایتِ این ماجرا، منم که باید تا روزها، گریه‌ها و بدخلقی‌های مادر را تحمل کنم.شاید هم حس می‌کنم که وقتش رسیده من هم داد بکشم. وقتش شده من هم به زندگی خودم فکر کنم. همه چیز را رها کنم و بروم. همان‌طور که پدرم، من و مادرم را رها کرد . همان‌طور که پدر بنفشه و یاسمین به شکل خودش ما را رها کرد... دوست دارم داد بکشم و آنقدر داد بکشم که درونم هیچ حرفی برای گفتن باقی نماند...داد.......... نمیزنم. خم می‌شوم تا تکه‌های گلدانِ شکسته را جمع کنم. مادر دارد غر می‌زند. جاروی شارژی آشپزخانه را روشن می‌کنم. مادر از روزهایی می‌گوید که چقدر اذیت شده است. از لحظه‌های تلخ خانه‌ی پدری حرف می‌زند. تمام خرده شیشه‌ها را جارو می‌کشم. مادر درمورد استعداد فوق العاده‌اش در تحصیل اغراق می‌کند و لاف می‌زند که چطور با بی‌توجهی معلم‌ها و حسادتشان، هدر رفته است. مخزن جارو را در سطل زباله خالی می‌کنم. مادر از وعده‌های گئده می گوید که هرگز عملی نشدند. غذاهای روی میز را به قابلمه‌ها بر می‌گردانم. مادر از تولد ناخواسته‌ی من حرف می‌زند. بشقاب‌های تمیز مانده را در کابینت‌ها می‌چینم. مادر از اجبارش برای ادامه‌ی پنج سال زندگی با گئده‌ی بی‌انصافی می‌گوید که هیج وقت او را درک نکرده است. روی ظرف سالاد سلفون می‌کشم. مادر داستان جداییش را نقل می‌کند. ظرف‌های کثیف را در ماشین ظرفشویی می‌چینم. مادر از خوشگلی بی حدوحصرش افسانه می‌سازد. نمکدان‌ها را در کشوی اول کابینت می‌گذارم. مادر از عمر تلف شده‌اش به پای من و اجبارش برای ازدواج با مردی که حاضر به قبول دخترش بشود؛ می‌گوید. پارچ شربت آلبالو را در یخچال می‌گذارم. مادر از گریه ی هر روزه‌اش در زندگی جدید خبر می‌دهد. همه جای آشپزخانه مرتب است. من تمام جملات بعد از این را از برم...صدای هق هق های مادر بیشتر می‌شود. به سمتش می‌روم و بغلش می‌کنم. بازوانش را اتوماتیک‌وار نوازش می‌کنم. به حرف‌های مشاور فکر می‌کنم که می‌گفت: «مادرت مشکلات زیادی داره که درمانش وقت می‌بره. اما من نگران تو هستم. این زن دائما به تو حس مقصر بودن داده و با این حس اسیرت کرده. با اینکار عملا تو رو مجبور کرده همیشه پیشش باشی و ازش مواظبت کنی. تو باید از این وضع خارج بشی.»به تجربه می‌دانم مادرم این بار به این سادگی‌ها نمی‌خوابد. به آرامی او را تا اتاق خوابش می‌برم و با قرص می‌خوابانم. مادرم دستم را گرفته و می‌خواهد پیشش بمانم. کنارش دراز می‌کشم و موهای پر پشت سرش را نوازش می‌کنم. مشاور می‌گفت: «تو باید اول این چرخه رو بشکنی. مادرت باید بدونه که تو در صد در صد موارد پیشش نیستی. بعضی وقت‌ها دیر تر برو سراغش. به هیچ وجه برای آرام کردنش تمام شب رو پیشش نمون. اون می‌خوابه و نمی‌فهمه تو هستی یا نه. تویی که بیشتر و بیشتر این طرح رو برای خودت عمیق می کنی.»به سختی می توانم خودم را راضی کنم تا مادرم را ترک کنم. بالاخره بعد از یک ساعت خود خوری از اتاق بیرون می‌زنم. ساعت سه شب است. یاسمین و بنفشه خوابیده‌اند اما من مطمئنم امشب نمی‌توانم بخوابم. با کمترین سر وصدای ممکن درب تراس را باز می‌کنم. هوای خنک شب را تنفس می‌کنم. به شهر زیر پاییم نگاه می‌کنم... می‌دانم که این بار هم در شکستن چرخه نا‌موفق بودم. به خودم وعده می‌دهم: فردا!اگر عکس یا اسمی برای این داستان کوتاه که برآمده از واقعیت است دارید؛ خوشحال میشم با من به اشتراک بگذارید.