اینک بزرگ‌سالی

صبح روز هفتم/ محمود ساطعنام سه داستان انتخابی: من، دوچرخه، دوستم/ عابر پیاده/ اینترناش هفتاد و هشتراویان یا شخصیت‌های اول این داستان‌ها مردهای میان‌سال یا مُسنی هستند که تمایل به کودکی‌کردن دارند، اما در جبر مسئولیت‌های زندگی گرفتار شده‌اند. در هر سه داستان انتخابی، این جبر و مسئولیت، «مالی» است و شخصیت‌ها می‌بایست کودکانه‌گی را کنار بگذارند و شانه به تکالیفِ مالی زندگی بسپارند. انگار که این آدم‌ها هیچ‌گاه میانه‌ی سن خود را ندیده‌اند. کودکی، و اینک بزرگسالی! جوانیِ این شخصیت‌ها آن‌چنان مفقود است که گویی آن را نزیسته‌اند.در داستان موجز «من و دوچرخه و دوستم» راوی، مردی است که انگار در یک لحظه از کودکی به میان‌سالی رسیده است:«دوچرخه را دوستم خرید بیست‌وسه تومان. گفت: «فکر نکنی چون محتاج پولش هستی ازت می‌خرم. نه، دوچرخه وسیله‌ی خوبیه.» با پولش رفتیم از دوستش که کارمند اداره‌ی پست مرکزی است این ماشین تایپ را خریدیم سی‌و‌هشت هزار تومان. بقیه‌اش را زنم داد که جایی گذاشته بود برای روز مبادا، که لابد فکر کرده همان روز مباداست.»شخصیت دوم داستان، همان دوستی‌ست که دخترش را شوهر داده و حالا هوس آموختن دوچرخه به سرش زده: «پشت زین که می‌نشیند تعادلش را از دست می‌دهد و باید هی دنبالش بدوم. ترکبند دوچرخه‌ام را که حالا دوچرخه‌ی او شده بگیرم و نگذارم زمین بخورد.»راوی عاقله‌مردی است اما تصویرهای داستان کودکانه هستند: «می‌روم سرخط، پشت سر هم می‌نویسم: «ببببب و تتتت ...»او حالا جای دوچرخه‌سواری باید با ماشین تایپ کنار دیوار دادگاه بنشیند و برای مردمی که شکایت دارند، عریضه‌نویسی کند. با این حال، تمرین با ماشین تایپ هم برایش کودکی کردن است: «ناراحتیِ چندوقته‌ام کم می‌شود. چه کیفی می‌دهد؛ برعکس بچگی‌ها و مدرسه که املاء تک می‌آوردم و مدام دفتر بودم.»و ناگهان بزرگ می‌شود و زندگی روی تلخ خود را در داستان به‌نمایش درمی‌آرود: «زنم چرخش را رها کرده و کمرش را می‌مالد. کم‌کم جمع کنم و لباسم را بپوشم. دوستم باید سر و کله‌اش پیدا بشود. از ترس صاحب‌خانه زنگ نمی‌زند.»صاحب‌خانه اجاره‌اش را می‌خواهد و را شیرینی کودکی از هم می‌پاشد. با این وجود، مرد دلش نمی‌خواهد به سیاهی ماجرا فکر کند: «دلم برای دوچرخه‌ام تنگ شده. خجالت می‌کشم بگویم یک دور بده توی پارک چرخ بزنم.»این داستان یادآور یکی از جاوادنه‌های «احمد کایا» است:کو؟ شادمانی‌ام کجاست؟توپ‌هایم؟آن پیراهنم که روی درخت گیلاس پاره شد؟بی‌خبر، کودکی‌ام را دزدیدندبی‌پنجره مانده‌ام مادربادبادکم گره خوردکو جوانی‌ام؟این چه جدال بزرگی‌ست؟سر سفره‌ی گرگ‌ها افتاده‌امکو؟ خوشحالی‌ام کجاست مادر؟آکواریومم، قناری‌ام کجاست؟...در داستان «عابر پیاده» با مردی مواجه‌ایم که لابد باید پنجاه ساله باشد: «یک ماه پیش از کارخانه‌ی سیمان بازنشست شد و همین دوشنبه‌ی پیش که روی صندلی پارک نشسته بود و به درخت‌ها و چمن‌ها نگاه می‌کرد، یاد ماهی‌گیری افتاد.»نویسنده در بالای داستان جمله‌ای از هدایت نوشته است: «مردم کوچک، ساکت و آرام در جاده‌های مخصوص خودشان مانند مورچه، بدون اراده در هم وول می‌زدند...»و این داستان نیز ماجرای مردی کوچک است که هر روز قلاب برمی‌دارد و به ماهی‌گیری می‌رود و با سطلی که هر روز خالی است، به خانه می‌رسد. آن‌جا هم که فقط بچه‌ماهی دارد. ریزه‌ماهی‌های بازیگوشی که تن به قلاب آدم‌بزرگ‌ها نمی‌دهند.در داستان «اینترناش هفتاد و هشت» راوی پسری است که شاگردشوفر کامیون پدرش شده. ماشین در تاریکی شب در مسیر بیابانی ساوه پنجر می‌شود. در این داستان تعلیق و وحشت شب ماندن در بیابان، نه از سوی پسر، بلکه از سمت پدر شکل می‌گیرد. در گیر و دار این ترس، صدای ماشین دیگری از دور شنیده می‌شود. پدر کودکانه‌گی می‌کند و یاد ماشین مورد علاقه در ذهنش تداعی می‌شود: «اینترناش بود. مدل هفتاد و هشت. شایدم هفتاد و نُه.»در پایان‌بندی، فضای داستان از ترس و به سمت شوق کودکانه متمایل می‌شود. پدر در جاده می‌تازد تا به ماشینی که از کنارشان عبور کرده برسد: «پیچی را رد می‌کند. پشت تریلی هستیم. می‌چسباند و می‌خواهد سبقت بگیرد. سرش را پیش می‌کشاند و می‌خندد: «خودشه. اینترناش هفتادوهشت. مدل هفتاد و هشته.»اسماعیل سالاری/ بیست و ششم تیرماه هزار و چهارصد و دو