عقاید یک دلقک؟!

عقاید یک دلقک نوشته هاینریش بُل،نویسنده آلمانی است که جایزه نوبل ادبیات را از آن خود کرد.داستان روایت زندگی دلقکی به نام هانس شنیر از زبان خود اوست.هانس زاده ی خانواده ای ثروتمند و پروتستان است ولی لامذهب است و زندگی فقیرانه ای دارد و به نوعی از خانواده خود مطرود شده است.کل داستان در چند ساعتی که وارد زادگاه خود،بُن،شده تا زمانی که به قصد گدایی با گیتارش به ایستگاه راه آهن می رود،می گذرد.او در ابتدا سعی دارد با آشنایان خود تماس بگیرد و پول طلب کند.در این میان تنها ملاقاتی پر احساس با پدر ثروتمندش دارد،اما از این تقلاها پولی عایدش نمی شود‌. در خلال این ماجراها،خاطراتی از زندگی ۶ ساله اش با ماری را با خود مرور میکند.ماری معشوقه اوست و هانس دیوانه ی ماری است. او خود را "تک همسر" و تنها پایبند به ماری توصیف میکند.اما ماری به دلیل عقاید مذهبی اش هانس را ترک کرده است و با شخص دیگری ازدواج نموده است.هانس از بیماری مالیخولیا رنج میبرد و معتقد است دوای دردش الکل و ماری است.لذا بعد از جدایی از ماری،به الکل روی می آورد.او می گوید:دلقکی که به مشروب و الکل پناه ببرد،خیلی زودتر از شیروانی ساز مست سقوط خواهد کرد. اگرچه او به اعتقاد بقیه هنرمندی توانمند و با استعداد است اما در نهایت هنگام اجرای برنامه ای در بوخوم آسیب می بیند و با تنها یک مارک راهی بُن می شود. هانس شنیر شخصیتی بی ریاست و زبانی تند و تیز دارد.در جای جای کتاب با ساده دلی به خودش یادآور می شود که "ماری نمیتواند کارهایی را که با من انجام می داده با تسونفر انجام دهد چرا که عذاب وجدان می گیرد".او تنها،افسرده و غمگین و تلخ است و ترحم خواننده را برمی انگیزد.در کودکی و در بحبوحه ی جنگ جهانی دوم، مادر هانس خواهر ۱۶ ساله اش هنریته را راهی جنگ می کند.او همچنان در سوگ هنریته است و مادرش را مقصر می داند.او میگوید:ماری هنوز، آنطور که مادرم در واقع دیگر برایم وجود خارجی ندارد، نمرده است.من فکر می کنم برعکس اعتقاد مسیحی ها و کاتولیک ها،خیلی از انسان های زنده در واقع مرده اند و آنها که جان باخته اند،زنده هستند.او واکنش مادرش بعد از مرگ هنریته را اینگونه توصیف میکند:زمانی که خبر مرگ هنریته را به ما دادند، در منزل، میز را برای صرف غذا می‌چیدند، آنا دستمال سفره ی هنریته را که هنوز به نظر نمی رسید آنقدر کثیف شده باشد، داخل حلقه‌ی زرد رنگ مخصوص آن بر روی کمد گذاشته بود، و همه‌ی ما نگاه هایمان متوجه دستمال سفره‌ی هنریته شده بود که هنوز آثار قدری مربا و یک لک کوچک قهوه‌ای سوپ یا سس بر روی آن دیده می‌شد.برای اولین بار در زندگی ام به ارزش وحشتناکی اشیایی پی بردم که یک نفر بعد از مرگ و یا در زمان حیاتش بر جای می‌گذارد. مادر واقعا با وجود شنیدن خبر مرگ هنریته سعی کرد شروع به خوردن کند، مسلما او می‌خواست به این شکل بگوید: زندگی ادامه پیدا می‌کند یا چیزی شبیه به این، اما من دقیقا می‌دانستم: این تفکر او صحیح نیست،زندگی ادامه پیدا نمی کند،بلکه این مرگ است که ادامه خواهد یافت.هانس دوستان کاتولیک ماری را مقصر جدایی آنها می داند و از این رو به شدت عصبانی است.بطوریکه کشیشی به نام زومرویلد را تهدید به قتل میکند! او از زمین و زمان ایراد میگیرد و بی پرده انتقاد میکند؛ به خانواده‌اش،نازی ها، افراد نان به نرخ روز خور،کمونیست ها و بیش از همه به کاتولیک می تازد.شنیر به رغم تحصیلات اندکش،عقاید جالبی در مورد جامعه آلمان و وقایع اطرافش دارد.در عقاید یک دلقک میخوانیم: از اینکه می‌شنوم چیزی به نام وظیفه‌ی زناشویی وجود دارد و قانون و کلیسا زن را طبق قرار داد موظف به اطاعت از آن می کند دلواپس می شوم و ترس وجودم را فرا می‌گیرد. محبت و صمیمیت را نمی‌توان با زور در مردم بوجود آورد.مردم یا متوجه منظور من می شوند یا نمی شوند. من یک مفسر نیستم.فقیر بودن چیز وحشتناکی است، اما فقط به قدر بخور و نمیر داشتن هم رنج آورست، و این همان وضعیتی است که اکثر انسانها دچار آن هستند.فکر می کنم انسانها می توانند علیرغم داشتن ایدئولوژی های مختلف، حداقل نسبت به هم رفتاری انسانی داشته باشند.من به هیچ وجه چیزی را مسخره نمی کنم. این قدرت را دارم که به چیزی که نمی توانم درک کنم احترام بگذارم.تنهایی نه افتخار است نه عشق است نه هیچ کوفت دیگری! تنهایی نه افتخار است نه عشق است نه هیچ کوفت دیگری! تنهایی مرگ است؛ مرگ…هرگز نباید سعی در تکرار لحظات داشت، باید آنها را همانگونه که یک بار اتفاق افتاده‌اند فقط تنها به خاطر آورد.برای اولین بار در زندگیم می دیدم که عادی بودن یعنی چه: مجبور بودن به انجام کارهایی که میل انسان در آن نقشی ندارد ... این واقعیت که منتقدان خود قابل انتقاد هستند چیز زیاد بدی نیست ، عیب آن است که آن ها به برنامه ی خود به دید انتقادی نگاه نمی کنند و خود را عاری از نقص و اشکال می بینند و این خیلی ناخوشایند است. این واقعیت که منتقدان خود قابل انتقاد هستند چیز زیاد بدی نیست ، عیب آن است که آن ها به برنامه ی خود به دید انتقادی نگاه نمی کنند و خود را عاری از نقص و اشکال می بینند و این خیلی ناخوشایند است....کاتولیک ها این مهارت زشت را دارند.در پناه سدی از اعتقاد های جامد می نشینند و اصولی را که با جزمیت ساخته و پرداخته اند به اطراف می پراکنند،ولی وقتی آدم آنهارا با حقایق خدشه ناپذیرشان روبه‌رو می کند،لبخند میزنند و طبیعت انسانی را حواله می دهند. اگر من هنوز آنقدر ایمان و شهامت می داشتم که بتوانم دراین دنیا کاری انجام بدهم، جامعه ای را تشکیل می دادم که درآن فقط از کودکان ثروتمندان نگهداری و مراقبت شود، چون آدمهای احمق و بی شعوری هستند که همیشه واژه ی غیراجتماعی را برای فقرا بکار می برند. هر روز صبح، در هر ایستگاه بزرگ راه‌ آهن، هزاران نفر داخل شهر می‌شوند تا به سر ِ کارهای خود بروند و در همین حال، هزاران نفر دیگر از شهر خارج می‌شوند تا به سر کارشان برسند. راستی چرا این دو گروه از مردم، محل‌های کارشان را با یکدیگر عوض نمی‌کنند؟ عقاید یک دلقک غم انگیز به پایان می رسد.هانس شنیر با چهره ای گریم شده به ایستگاه قطار می رود و در انتظار بازگشت ماری و شوهرش از ماه عسل، آواز می خواند. عقاید یک دلقک داستان تلخی است که ممکن است در نظر مخاطبی که تنها به دنبال شنیدن قصه است چندان جذاب نباشد اما اگر کمی موشکافانه نگاه کنیم ، روایتی است زیبا که میتواند اشک خواننده را در بیاورد و حس همدلی و همدردی‌اش را برانگیزد و او را به تامل وادارد.