چالش کتابخوانی طاقچه: کتاب پنج حلقه

کتاب پنج حلقه یا "گو رین نو شو" یک کتاب از حدود ۵۰۰ سال پیش ژاپنه به خط موساشی میاموتو؛ توی سده‌ی ۱۷ میلادی، یعنی زمان قرون وسطا در اروپا.پیش از خواندن گو رین نو شو، بهتره که خالقش رو بشناسیم. شناخت من از موساشی میاموتو محدود می‌شد به شهرت شمشیرزنی‌ش؛ بیش‌تر نامش رو شنیده‌بودم و به نظرم جزو شخصیت‌های اسرارآمیزِ تاریخ بود. نمی‌دونستم که آثار هنری بازمانده ازش توی ژاپن خیلی معروفه و تعدادی کتاب نوشته. یکی از اون کتاب‌ها و در واقع معروف‌ترینشون، کتاب پنج حلقه‌ست.این کتابی که در دست ماست تنها شامل اثر گو رین نو شوی موساشی میاموتو نیست؛ نویسنده‌ی این کتاب بخش‌هایی رو در پیش‌گفتار افزوده برای توصیف ژاپنِ آن روزگار و فلسفه‌های پشت مکتب کنِدو و همچنین زندگی‌نامه‌ی کوتاهی که بیش‌تر شرح نبردهای موساشی میاموتوست. خوندن این بخش‌ها، پیش از پنج حلقه، خیلی مفید بود و نقش زیادی در فهم کتاب داشت.خود کتاب پنج حلقه مجموعه‌ای از اصول و ترفندهای مبارزه‌ست که خوندنش برای کسی که از شمشیرزنی سررشته‌ای نداره یا به فنون رزمی علاقه‌ای نداره بدون شک کسل‌کننده می‌شه. متن پنج دفتر درباره‌ی اینه که چه طور در مبارزه شمشیر رو به دست بگیرید و چگونه ضربه بزنید و از چه سلاحی استفاده کنید. از جهت‌های فروآوردن شمشیر تا سرعت راه‌رفتن و حتی شیوه‌ی نگاه‌کردن. راستش متنش بی‌شباهت به یه کتاب درسی نیست؛ چون در واقع گو رین نو شو کتابیه که موساشی میاموتو برای آموزش شاگردش نوشته و آن چه که به چشم میاد تنها یک سری آداب مبارزه‌ست.ولی این‌جاست که خوندن پیشگفتار نویسنده نگاه دیگری رو به این کتاب باز می‌کنه؛ به ویژه برای خواننده‌ای که با تاریخ و فرهنگ ژاپن آشنا نیست. تقریبا یک چهارم نخستِ کتاب پیشگفتاریه که شامل اطلاعاتیه درباره‌ی اوضاع سیاسی و اجتماعی ژاپن در زمان موساشی و همچنین توضیح‌هایی درباره‌ی مکتب کِندو و ذِن و فلسفه‌ای که پشت فنون جنگی ژاپنی هست. توی پیشگفتار گفته شده که درجه‌ی سامورایی در واقع والاترین جایگاه مدنی در ژاپنِ آن روزگار بوده، چه از دید ثروت چه از دید جاه و منزلت. در واقع سامورایی‌ها طریقت شمشیر رو فرامی‌گرفتن که جدا از این که یک روش نبرد بود، به نوعی فلسفه و جهان‌بینی تبدیل شده‌بود. یعنی آموزش یه سامورایی تنها شامل تمرین‌های بدنی نبود و سامورایی باید قدرت ذهنی بالایی رو پرورش می‌داد و می‌شه گفت گونه‌ای زندگی عارفانه رو در پیش می‌گرفت. گویا طریقت شمشیر، شیوه‌ای از سلوک بود.پس از سال‌های زیاد درگیری‌های داخلی در نبود حکومت غالب، به دنبال برقرارشدن صلح نسبی، نقش سامورایی‌ها توی سرزمین دگرگون شد. در این جا، برخی سامورایی‌ها تصمیم گرفتن که طریقت شمشیر رو در جست‌وجوی کمال جنگاوری دنبال کنن که موساشی در این دسته‌ست. در واقع گویا سامورایی در ژاپن، تنها به معنای یک جنگجو نیست؛ بلکه یک انسان عارف و رهروی سلوکه. به این خاطر تا به امروز هم بسیاری در ژاپن هستن که آموزش‌های سامورایی رو فرامی‌گیرن تا به این ادراک نهفته برسن.به این صورت هنگام خوندن کتاب پنج حلقه می‌شه نگاه دیگری رو در پیش گرفت؛ موساشی میاموتو زمانی که از شیوه‌ی جنگاوری خودش صحبت می‌کنه، اون رو طریقت تدبیر می‌نامه؛ و این طور می‌گه که "آن‌گاه که به درک طریقت تدبیر برسید، هیچ چیز بر شما نادانسته نمی‌ماند"؛ چنین برمیاد که منظور چیزی بیش‌تر از تنها یک سری فنون جنگیه؛ چون که میان آموزش‌های نبرد اضافه می‌کنه که برای درک تدبیر، پیشه‌های گوناگون را بیازمایید؛ چنان که خودش تلاش کرده زندگی پیشه‌وران و هنرمندان رو هم تجربه کنه و باور داره که همه‌ی این مردمانی که در کار خودشون دانا هستن، به نوعی از طریقت تدبیر استفاده می‌کنن. همان که موساشی در شیوه‌ی جنگاوری‌ش به کار می‌برده و در هیچ کدام از نبردهاش شکست نخورده. به گفته‌ی موساشی جنگجویی که طریقت شمشیر و جست‌وجوی بهترین شیوه‌ی نبرد رو دنبال می‌کنه و درودگری که دانش و مهارتش رو به بهترین درجه می‌رسونه تا در ساخت‌وساز، ابزارها و افراد رو به بهترین شکل به کار ببره، هر دو مسیری همانند رو می‌پیماین و شیوه‌ای از جهان‌بینی و طریقت تدبیر رو دنبال می‌کنن. توی پیشگفتار کتاب گفته‌شده که حتی بازرگانان ژاپنی کتاب گو رین نو شو رو در پیش می‌نهادن و از روی آموزش‌هاش ترفندهای فروش می‌چیدن.دانسته‌های من از تاریخ و فرهنگ ژاپن زیاد نیست و این کتاب واقعا از دید دیگری این سرزمین رو نشون می‌داد. خوندن این کتاب باعث می‌شه که دلم بخواد کتاب‌های بیش‌تری درباره‌ی ژاپن بخونم چون گویا چیزهای زیادی برای یادگرفتن هست. توی این نوشتار، توضیح‌هایی داده‌شد برای فهم بهتر طریقت سامورایی ولی واقعا خیلی چیزها هست که نمی‌تونستم بفهمم؛ بیش‌تر از هر چیز، اعتقادی که درباره‌ی مرگ وجود داشت عجیب بود؛ که انگار مرگ باید به عنوان بخشی از زندگی یک سامورایی می‌بود، و چه بسا زندگی هر یک از مردمان عادی. بر اساس این کتاب، در نبرد میان دو تن، مبارزه تا جایی ادامه می‌یافت که یک نفر زمین‌گیر بشه یا در واقع کشته‌بشه. موساشی در توصیف اصول مبارزه تاکید می‌کنه که هدف نهاییِ کشتن حریف باید در ذهن باشه. نبردهایی که در بسیاری‌شون میان دو طرف دشمنی‌ای وجود نداره و تنها یک نفر دیگری رو به مبارزه خواسته. چنین توصیف می‌شه که جنگجو باید با مرگ خو بگیره و ازش نترسه. ولی واقعا این طور به نظر میاد که توی این ایدیولوژی، چقدر مردن و کشتن آسونه. شاید این یک شیوه‌ی تفکر بوده برای پروردن سربازها در روزگاری که سرزمین پر از درگیری و جنگ بوده، ولی توی کتاب گفته‌شده که آموزه‌های کِندو آمیخته‌ن با فلسفه‌ی کنفوسیوسی و باورهای شینتو. شاید هم همین الگوی رنج‌پذیری سامورایی‌ها بوده که باعث شده مردم ژاپن برای بازسازی سرزمینشون از سختی‌کشیدن و فداکاری نترسن. همون طور که گفتم، چیزهای زیادی برای یادگرفتن وجود داره.برگردان پارسی این کتاب به راستی تحسین‌برانگیز بود. نثر کتاب در فهم کمی دشواره که مربوط به مترجم نیست؛ نویسنده بیان فاخری رو به کار گرفته چون خط خود موساشی خوانش دشواری داشته و زیبایی در این‌جاست که مترجم با تعهد همون پیچیدگی گفتار رو به زبان پارسی برگردانده. برگردان حالتی شعرگونه داره، شاید به خاطر واژگان فصیحی که استفاده شدن. خود این واژه‌ها باعث می‌شن باستانی‌بودن متن اصلی بیش‌تر حس بشه. https://taaghche.com/book/40723