هنر جنگ دانشگاه سوهانک

دانشجو: مهشید پناهنده.شماره دانشجویی: 40110160187260فیلم: ماجرای نیمروزمحمدحسین مهدویان بعد از تجربه‌ی درخشان فیلم اولش«ایستاده در غبار»، که فرم ماکیومنتری (داستانی مستندنما)‌ داشت، سراغ سوژه‌ای رفت که گرچه از لحاظ ساختار ساده‌تر از فیلم قبلی‌اش به‌نظر می‌رسید (که البته ظاهر قضیه این‌طور است) اما داستان و سوژه‌اش حساسیت‌برانگیزتر و پرداخت آن سخت‌تر از داستان احمد متوسلیان بود. داستان فیلم ماجرای نیمروز از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ و با خواندن بیانیه‌ی مجاهدین شروع می‌شود که خواستار حضور در ساختار قدرت هستند و تهدید به حملات مسلحانه می‌کنند. همین که قصه از این تاریخ شروع می‌شود نشان‌دهنده‌ی هوش مهدویان است. نکته‌ی مثبت دوم این است که مهدویان قصه را از زاویه‌ی دید ماموران اطلاعات نشان می‌دهد.«ماجرای نیمروز» فارغ از این که بهترین فیلم سیاسی تاریخ سینمای ایران است، چه از نظر قصه‌پردازی و چه ساختار، یک درام جاسوسی درجه یک است. اگر تمایلی به وجه تاریخی و سیاسی ماجرا ندارید می‌توانید فیلم را از زاویه‌ی دیگری ببینید. فیلمی مثلا شبیه «همه‌ی مردان رییس‌جمهور» ساخته آلن پاکولا که قرار است گروهی ماهیت گروه دیگر را افشا کنند. طبعا برای آن‌هایی که با تاریخ آشنایی دارند شناسایی کشمیری و لاجوردی و موسی خیابانی با هیجان بیشتری همراه است. اما آن قسمت تعقیب و گریز فیلم هم انقدر هیجان‌انگیز هست که با نادیده گرفتن همه‌ی این‌ها می‌توانید از فیلم لذت ببرید.نیروهای امنیتی برخلاف بقیه فیلم‌های این سال‌ها کاراکترهایی با نقاط دید متفاوت هستند. یکی معتقد به حمله، آن یکی طرفدار مدارا. یکی مشکوک به همه و جست‌وجوگر، آن یکی مومن به همه‌ی نیروهای اطرافش با اعتماد کامل به آن‌ها. همه‌ی این کاراکترها هدف مشخصی دارند: خنثی کردن حمله‌های منافقین که در بیانیه‌ای تهدید کرده‌اند دولت را تا تاریخ مشخصی سرنگون خواهند کرد اما رویکردشان نسبت به این ماجرا متفاوت است. درنهایت البته خیلی ظریف اشاره می‌شود که کاراکتر جواد عزتی که کم‌حرف است و سرش به کار خودش و دائم دیگران را زیرنظر دارد بیشتر از بقیه حق داشته و هوشیارتر بوده است. (کاراکتر تو بعدتر در فیلم «ماجرای نیمروز ۲: رد خون» هم حقانیتش را اثبات می‌کند).سکانس‌های آخر آن‌قدر خوب کارگردانی شده‌اند که فقط باید کارگردانی مهدویان در میزانسن‌ها، شبیه‌سازی صحنه به دهه‌ی ۶۰، آن حس تعلیق ترسناک و بازی گرفتن از بازیگران را ستایش کرد. این مورد آخری جزو نقاط قوت مهم فیلم است.مهدویان پیش از این در «ایستاده در غبار» هم نشان داده بود که قابلیت فضاسازی غریبی دارد. البته هرچند شیوه‌ی ماکیومنتری مهدویان در فیلم اولش جالب و برای مخاطب هیجان‌انگیز بود، یادمان نرود که درآوردن فضای شهری و آدم‌ها در دل قصه کار سخت‌تری است. به هر حال در کنار آن اتمسفر دهه‌ی شصتی توقع انتخاب جواد عزتی و احمد مهرانفر را به عنوان دو تن از مهم‌ترین چهره‌های امنیتی-اطلاعاتی نداشتیم. با سابقه‌ی کمیک این دو نفر که به خصوص در سال‌های اخیر پررنگ‌تر هم شده، احتمالا مخاطب فکر می‌کند کمی شوخ‌طبعی هم قاطی دیالوگ‌هایشان می‌شود ولی اتفاقا جدی‌ترین کاراکترهای فیلم آن‌ها هستند. هر دو خیلی خوب توانسته‌اند در قالب مردانی جدی و کاملا امنیتی فرو بروند.کمااینکه بازی درخشان هادی حجازی‌فر هم در نقش چریکی که به زور وارد عملیات شده و دلش می‌خواهد زودتر به میدان جنگ برگردد نشان می‌دهد او چه بازیگر فوق‌العاده‌ای است.در تیم همیشگی مهدویان باید به نقش هادی بهروز، مدیر فیلمبرداری و سجاد پهلوان‌زاده تدوینگرش هم اشاره کرد که اولی قاب‌بندی‌ها و رنگ و نور فوق‌العاده‌ای به کار می‌دهد که کاملا یادآور تصاویر دهه شصتی است و دومی با کات‌های به موقع سکانس‌ها ریتم خوبی به فیلم بخشیده است و آن را تبدیل به یک تریلر جاسوسی-پلیسی هیجان‌انگیز کرده است.این گروه جوان همه عشق سینما هستند. این عشق سینما بودن از تک‌تک نماها پیداست. معلوم است که سینمای روز جهان را دنبال می‌کنند. آنها فارغ از سوژه‌ها تیم قدری هستند که می‌توانند سینمای ایران را یک سر و گردن بالا بکشانند.ماجرای نیمروز2 ، رد خون.داستان «رد خون» هفت سال پس از ماجراهای فیلم قبلی اتفاق می‌افتد که در سال ۱۳۶۰ و با کشته شدن موسی خیابانی به پایان رسید. حال هفت سال گذشته و پایان جنگ ایران و عراق نزدیک است. در این بین مجاهدین خلق در پی انجام عملیات معروف فروغ جاویدان و نیروهای فیلم قبلی – با حذف احمد مهرانفر و مهرداد صدیقیان – به دنبال دستگیری آن‌ها هستند. در این بین شخصیتی جدید به نام افشین (محسن کیایی) که به عنوان تلفن و بیسیم‌چی معرفی می‌شود، با دیدن عکس همسرش سیما (بهنوش طباطبایی) در میان مجاهدین متوجه می‌شود که او به آن‌ها پیوسته است. از سوی دیگر سیما خواهر کمال (هادی حجازی‌فر) است. این دو سعی می‌کنند این موضوع را از صادق (جواد عزتی) که مامور اطلاعات شدیدا پیگیری است پنهان کنند و خود آن را حل کنند.در «رد خون» دیگر از کارکردن‌های جمعی «ماجرای نیمروز» و رفاقت گرم وسترن‌گونه بین بچه‌های سپاه خبری نیست و آن‌ها جای خود را به نوعی جدا افتادگی و در خط‌‌های مختلف قرار گرفتن داده است که به وضوح حکایت از سال‌های میانی دهه شصت در ایران دارد. آدم‌های «رد خون» نیز آدم‌های فیلم قبلی نیستند. هفت سال گذشته و در این هفت سال جنگ و آشوب آن‌ها نیز تغییر کرده‌اند. بیشترین نمود تغییر را در شخصیت صادق می‌بینیم. صادقِ «ماجرای نیمروز» که برای مرگ شهید رجایی و شهید باهنر آن طور شدید اشک می‌ریخت، حال با جدیت و حتی گاه قساوت تمام فقط به اصول کاری فکر می‌کند و هیچ گونه احساساتی را با کارش ترکیب نمی‌کند. او به وضوح بدبین‌تر شده و هیچکس از دست چشمان تیزبین و بازجویانه او در امان نیست. ترکیب هوشمندی و ریزبینی با خلق و خوی خشک او و البته بازی درخشان جواد عزتی باعث شده تا صادق کار شده‌ترین و کاریزماتیک‌ترین شخصیت فیلم باشد.اما بر خلاف فیلم قبلی این بار مهدویان دوربین خود را به اردوگاه اشرف می‌برد و داستان‌های داخل دار و دسته رجوی را نیز روایت می‌کند. در سمت مجاهدین دو زن به عنوان شخصیت‌های مهم حضور دارند که یکی از آن‌ها همان همسر افشین است. همچنین عباس زریباف که در قسمت قبلی فیلم دیدیم نفوذی مجاهدین در سپاه است و توسط صادق دستگیر شد، اما با یک اشتباه از چنگ آن‌ها گریخت، این بار نقشی مهم‌تر را ایفا می‌کند. او نقشی همچون موسی خیابانی در فیلم پیشین را دارد و آنتاگونیست اصلی «رد خون» است.مهدویان در روایتش با تمرکز بر عملیات مرصاد، تعداد زیادی خرده داستان را وارد پیرنگ فیلم خود می‌کند و به هر یک از شخصیت‌های داستانش به اندازه مورد نیاز زمان برای پرداخت می‌دهد. در این بین لغزش‌هایی گاه و بیگاه مانند لحظات کمدی اضافه و بد موقع شخصیت کمال و البته کل خط داستانی زائد مسعود (مهدی زمین پرداز) که پیشبردی در درام ندارد، موجب می‌شود تا فیلم به مانند یک اثر منسجم عمل نکند. از سوی دیگر در جبهه مجاهدین نیز یک خط عشقی حول عباس زریباف و زهره (هستی مهدوی) وجود دارد بهره‌گیری از آن نیز از این قرار است که پوچ بودن معنی عشق در بین مجاهدین را نشان دهد.یکی از اشکالات اساسی فیلم که در «ماجرای نیمروز» قبلی نبود، اغراق و گل‌درشت بودن در برخی از سکانس‌هاست. یکی از تلخ‌ترین سکانس‌های فیلم جایی است که مجاهدین مردم و زنان و کودکان بی‌گناه بیمارستان اسلام‌ آباد را به گلوله می‌بندند. پیش از این سکانس در یک نما مجاهدین در حال نماز خواندن زیر سر و صدای شلیک و آتش و جنایت‌های خودشان به تصویر کشیده می‌شوند که قرار است خوانش غلط آن‌ها از اسلام را تداعی کند اما در اجرا به شدت شعاری است. یا در یکی دیگر از سکانس‌ها که دوربین به داخل قرارگاه اشرف رفته و جلسات اعتراف مجاهدین را می‌گیرد، آن‌ها به قدری احمق به تصویر کشیده می‌شوند که نتیجه کمی کاریکاتوری است. همین در نظر گرفتن افکار ارتجاعی و هوش کم برای جبهه دشمن در اکثر فیلم‌های جنگی ایرانی، از مهم‌ترین ایرادات آثار ژانر دفاع مقدس در ایران است.اما دو زن اصلی سمت مجاهدین تفاوت دارند. سیما که داستان اصلی حول مجاهد شدن او می‌چرخد، یک دغدغه دارد و آن هم رسیدن به تهران برای دیدن دوباره فرزندش است. به نظر می‌رسد حتی پیوستنش به مجاهدین و همراهی‌اش با آن‌ها نیز “بیشتر”‌ با این هدف بوده باشد. او با این که به نیروهای مجاهدین پیوسته است اما با آن‌ها فرق دارد و اصطلاحا “مسئله دار” است. هستی مهدوی نیز مشخصا تصویر یکی از هزاران قربانی ساده‌لوحی است که به مجاهدین پیوستند و در نهایت نیز از سوی همان‌ها بیشترین لطمه را خوردند. او نیز مانند سیما در اعماق وجود خود اعتقاد قلبی به مانیفست مجاهدین ندارد و بهترین شاهد این مدعا سکانسی است که مشغول کارگردانی سخنرانی مسعود رجوی است. در این سکانس بیشتر حواس او معطوف به عباس زریباف است و اگر سقلمه سیما نبود حتی دستش را برای رجوی بالا نمی‌برد.«رد خون» در بین آثار مهدویان درخشان‌ترین پایان‌بندی را دارد. پس از کش و قوس‌های فراوان، افشین با سیما دیدار می‌کند و در نهایت نیز کمال او را نمی‌زند و سیما ظاهرا می‌رود. در همین لحظه سر و کله صادق پیدا می‌شود. در واقع در این لحظه هم بیننده و هم شخصیت‌ها به این موضوع واقفند که گذشت آن‌ها به معنای نجات سیما نیست و صادق هیچگاه دست از دستگیری او نمی‌کشد. حال که رازها برملا شده وقت جدا شدن‌ است. جدایی کمال و افشین از خط مبارزه و انتخاب یک زندگی آرام و دست و پنجه نرم کردن با سرافکندگی قضیه سیما.پس از تحویل اسلحه و جدا شدن، کمال و افشین از قاب خارج می‌شوند اما صادق باقی می‌ماند. صادقی که همواره روی اصول خود ایستاد و حتی برای نزدیک‌ترین رفقایش نیز استثنایی قائل نمی‌شود. او نمونه‌ کامل یک مرد اطلاعاتی است و حال محکوم به تنها ماندن است. مهدویان این تنهایی و گسست بین او و دوستانش را دقیقا با تمهید پایان بندی فیلم قبلی انجام می‌دهد. در «ماجرای نیمروز» نیز آخرین سکانس یک لانگ شات با نمای موسوم به “چشم خدا” بود. با این تفاوت مهم که در «ماجرای نیمروز» دوربین از فاصله لانگ شات جمعی را زیر نظر می‌گرفت که با یکدیگر رفاقت گرمی داشتند و به تازگی نیز موفق شده بودند تعدادی از سران مجاهدین را از پای در آورند، اما این بار تنهایی صادق را مشاهده می‌کند که چگونه کنار سلاح‌های تحویل داده شده رفقایش روی یک نیمکت در اکباتان نشسته است.فیلم : درخت گردوفیلم درخت گردو، درامی است به کارگردانی محمدحسین مهدویان و تهیه‌کنندگی سید مصطفی احمدی. این اثر در سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر توانسته سر و صدا کند و چندین جایزه را تصاحب کند. سوال اینجاست آیا می‌توان فیلم درخت گردوی مهدویان را یک اثر شاهکار تلقی کنیم؟درخت گردو مخاطب که ما باشیم را با خود به زمانی می‌برد که منطقه سردشت درگیر فاجعه‌ای سهمگین یعنی بمباران شیمیایی شده بود. اساسِ داستان‌سرایی فیلم درخت گردو بر پایه واقعیت بنا نهاده شده و ما قصه‌ی تلخ شخصی واقعی به اسم قادر مولان پور را می‌بینیم که پیمان معادی نقشش را در فیلم بازی می‌کند.فرم روایی فیلم را می‌توان قابل قبول دانست؛ چراکه در ابتدای فیلم در زمانی به سر می‌بریم که قادر مولان پور در سال ۱۳۹۵ فوت شده و سپس به زمانی در گذشته یعنی ۱۳۶۶ می‌رویم؛ درست زمانی که بمباران شیمیایی رقم می‌خورد. در نهایت، پس از فهمِ اتفاقاتی که برای این شخص افتاده، مجدد به زمان حال یعنی لحظه فوت این کاراکتر برمی‌گردیم. درخت گردو از حیث داستانی اثری جریان‌ساز نیست. اتفاقا درخت گردو قصه سر راست و کاملا قابل پیش‌بینی دارد. اما هدف مهدویان این نبوده که صرفا شرح حال مولان پور را روایت کند، بلکه این کارگردان می‌خواسته زجری که قادر کشیده را به هر ترتیبی شده به بیننده منتقل کند. فیلم در القای چنین حسی به شدت موفق عمل می‌کند. با این حال تدوین فیلم می‌توانسته بهتر باشد و ما این اثر را در مدت زمان کمتری تماشا می‌کردیم. به عبارتی دیگر، یک سری از سکانس‌ها بیش از اندازه کش می‌آیند؛ در حالی‌که اثرشان را روی بیننده زودتر از موعد گذاشته‌اند.پیمان معادی در نقش قادر می‌تواند کاری کند تا مخاطب با تک تکِ لحظاتی که این شخصیت جلوی دوربین قرار دارد ارتباط برقرار کرده و با او همدردی کند. دردها، عواطف تلخ و صد البته حس انزجار قادر از حوادث رخ داده را پیمان معادی با یک دوز بسیار زیاد اما باورپذیر به بیننده تحمیل می‌کند. این حسِ تلخ را نه تنها دریافت می‌کنیم، بلکه از طرفی احساس می‌کنیم قادر را سالیان سال است که می‌شناسیم. این حس را باید مدیونِ سکانس‌های ابتدایی فیلم در زمان گذشته بدانیم که مهدویان به خوبی نشان می‌دهد که قادر مولان پور می‌توانسته چه زندگی شاد و مفرحی داشته باشد.دوربینِ مهدویان همچنان آزاردهنده است. حسِ ناخوشی به ما دست می‌دهد از تماشای سکانس‌هایی که دوربین ثابت نیست و روی سه پایه قرار ندارد اما مهدویان و فیلم‌بردار درخت گردو نظر دیگری دارند. درخت گردو می‌خواهد بیشتر فرم مستندگونه خودش را به رخ بکشد تا روایت یک داستان تلخ و هولناک را با آب و تاب زیاد. از ابعاد تصویر ۴:۳ فیلم بگیرید تا دوربین و میزانسن، همگی می‌خواهند شدت و وسعت هولناک بودن فاجعه سردشت را به نمایش بکشند. در این میان، موسیقی فیلم نیز بر سنگین کردن کفه‌ی تراژدی فیلم اثرگذار است. از موسیقی‌های حبیب خزایی‌فر استفاده کرده‌اند تا بارها قادر مولان پور را در قاب‌هایی خاص، تنها و خمیده ببینیم.مهمترین مولفه فیلم درخت گردو، سکانس‌هایی است که قادر مولان پور در کنار درخت گردو حضور دارد؛ درختی که هر بار جلوی دوربین آن را می‌بینیم، به شدت متاثر و ناراحتمان می‌کند. درست زمانی که فکر می‌کنیم این فیلم دیگر نمی‌تواند بیشتر از این حالمان را دگرگون کند، مهدویان از ابزارهایی بهره می‌برد که مجدد روحمان را تلطیف می‌کند؛ گفت‌وگوی قادر مولان پور با راننده‌ای که دلش نمی‌خواسته به خاطر یک انتقال جسد به سردشت برود و نمایش فلش‌بکی از زندگی شاد و خوشحالِ قادر تنها دو مورد از چیزهایی است که می‌تواند اشک‌مان را در بیاورد! اوج نگاه مهدویان به فاجعه سردشت را می‌توان در نماهای پایانی و ویس اور (Voice-Over) فیلم خلاصه کرد که تک درخت گردوی داستان در برف پوشیده شده و برداشت کارگردان از قصه مولان پور به صورت خلاصه بیان می‌شود.فیلم درخت گردو محصولی است متاثرکننده و غم‌انگیز که فاجعه بمباران شیمیایی سردشت را با تصویرسازی اصولی و بازی درخشان پیمان معادی به خوبی به تصویر می‌کشد. با این حال بازی بسیار ضعیف مهران مدیری و چند ایراد جزئی در تدوین موجب می‌شود تا نتوان درخت گردو را یک شاهکار قلمداد کرد.فیلم: سجاده آتشفيلم سينمايي " سجاده آتش " يك ويژگي متفاوت نسبت به آثار اين عرصه دارد. در اين فيلم بسيجي ها به مقابله با دشمن مي پردازند اما در يك لحظه ميان عواطف انساني و جنگ نابرابر با دشمن قرار مي گيرند. نبردي دروني ميان ماندن يا رفتن و مقاومت يا عقب نشيني در شخصيت هاي اصلي داستان به وجود مي آيد و تماشاگر ضمن تماشاي يك جنگ تمام عيار بيروني، نظاره گر نبرد دروني افراد با يكديگر و خودشان هستند. اين فيلم در اصل سعي مي كند به افرادي كه مقاومت و شهادت در برابر هجوم همه جانبه دشمن و جنگ نابرابر سلاح و ايمان را زير سوال مي برند، تصويري عيني و ملموس ارايه كند.داستان اين فيلم به يكي از عمليات هاي مهم نظامي بر مي گردد. به هنگام عمليات كربلاي پنج رزمندگان دو گردان مالك و حبيب با ماشين نظامي دشمن درگير مي شوند. لحظاتي دروني و عميق، با نبردي پرحجم و سنگين آميخته مي شود. شرايط نا برابر اين نبرد و خصوصيات خاص مهدي و عباس ( فرماندهان بسيجي ) اتفاقاتي خارج از انتظارات و پيش بيني هاي معمول جنگها را رقم مي زند.صحنه خواب فرمانده گردان که خودی هارو به تانک می بندن ، یکی از صحنه های جذاب و دیدنی کار است که نمود درگیری ذهنی را دارد.