بررسی وضعیت شرکت های دانش بنیان از نگاه یک بروکر

شرکت های دانش بنیان یکی از مهمترین ابزارها و روش ها برای توسعه اقتصاد مبتنی بر علم و دانش می باشد. این مقاله به بررسی گذشته، حال و آینده شرکت های دانش بنیان از نگاه یک شرکت کارگزاری که سالها با شرکت های نوپای فناورانه کار کرده، می پردازد. شرکت دانش بنیان خلاصهشرکت های دانش بنیان یکی از مهمترین ابزارها و روش ها برای توسعه اقتصاد مبتنی بر علم و دانش می باشد. موضوع شرکت های دانش بنیان، موضوعی جدید در اقتصاد کشور است که گام های ابتدایی آن در کشور برداشته شده و نوید آینده ای روشن برای اصلاح اقتصاد را می­دهد. برای رسیدن به سهم 20% این اقتصاد در آینده 10 سال آینده کشور، گام­های بسیار زیادی باقی مانده و نیازمند تلاش همه جانبه عوامل مؤثر است. این مقاله به بررسی گذشته، حال و آینده شرکت های دانش بنیان از نگاه یک شرکت کارگزاری که سالها با شرکت های نوپای فناورانه کار کرده، می پردازد.گذشته :تا سال ۹۱، به دلیل عدم تعریف مکانیزم دانش بنیان، در برابر یک فکر، ایده و فناوری خوب برای حل مشکلات کشور معمولاً یکی از سه راه زیر وجود داشت:تلاش برای تجاری سازی به صورت شخصی و انفرادی (مشابه با تأسیس شرکت های معمول دیگر)ثبت اختراع و شرکت در جشنواره های مختلف برای پیدا کردن حامیرها کردن ایده و به امور سهل تر و بی دردسر مشغول شدن در حوزه پژوهش کشوردر عمل، نتیجه این راه ها منجر به رشد جنبه علمی دانشگاه ها و مراکز علمی کشور شد. تعداد مقالات علمی و ضریب تاثیر آن ها بالا و بالاتر رفت و رتبه علمی کشور اکنون در برخی حوزه های علمی تک رقمی است. در بعد اقتصادی و نتیجه عملی این مقالات و پژوهش­ها در کشور، نتایج به قدری ناچیز بود که به جز چند دانشگاه مادر، کسب درآمد از فناوری برای بسیاری از مراکز تقریباً تعریف نشده است.حال :امروز حدود ۴ سال از عمیق شدن و اجرایی شدن موضوع شرکت های دانش بنیان در کشور می گذرد. امروز یک راه بسیار روشن برای ایده ها و فناوری ها باز شده است (راه حلی به نام شرکت های دانش بنیان). امروز در برابر هر ایده و فناوری نو می توانیم این راه را به فناور نشان دهیم. در ۴ سال گذشته این اتفاقات رخ داده است:حدود 3000 (سه هزار) شرکت دانش بنیان در کشور ایجاد و یا شناسایی شده است.ارزش افزوده حاصل از شرکت ها، سال به سال در حال افزایش است.روزنه های صادرات در برخی از محصولات ایجاد شده و روز به روز توسعه بازار آنان و محصولات صادراتی فناورانه در حال افزایش است.یک همگرایی اجتماعی برای حمایت و هدایت این شرکت ها در کشور به وجود آمده است.یک متولی مشخص در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری تشکیل شده است.به رغم این رخدادها، شرکت های دانش بنیان فعلی و آتی، با چندین مشکل اساسی روبه رو هستند. از جمله این مشکلات می­توان به موارد زیر اشاره کرد:شرکت­های دانش بنیان پس از تأیید به حال خود رها می شود.نیمی از شرکت ها، نو پا هستند که بیشتر آن ها یا فروشی تجربه نکرده اند و یا فروش محصول را بلد نیستند.برخی حمایت ها، اصلا حمایت نیست و تنها یک استثناء حمایتی است.نقش واحدهای مشاوره، بروکرها و ... بسیار کمرنگ و در حد کارگزاری ارزیابی دانش بنیان است.در حالی که نهادهای متولی از شرکت های دانش بنیان انتظار ساختاری ارگانیک و فناورانه دارند، ولی خود ساختاری بروکراتیک و اداری دارند.شرکت های دانش بنیان هیچ ارتباط و شناختی نسبت به شرکت های در حوزه های کاری خود و یا منطقه خود ندارند.به عبارت بهتر، شرکت های دانش بنیان با چالش های زیر روبه­رو هستند:ساختار درونی شرکت هاساختار کارگروه دانش بنیانساختار حمایت ها و مراکز حمایتیساختار بروکرهای خصوصیآینده :طی ۹سال آینده تا افق ۱۴۰۴ باید سهم اقتصاد دانش بنیان در کشور را از ۲% فعلی به 20% برسانیم. به عبارت بهتر طی ۹ سال سهم این اقتصاد را ۱۰ برابر کنیم یا ساده تر، سالانه 30% نسبت به سال قبل رشد داشته باشیم. برای رسیدن به این هدف که عدد بزرگی است که تنها راه تحقق، پویایی سیستم دانش بنیان است و به هیچ عنوان با ساختارهای ثابت محقق نخواهد شد.در پست های بعدی مقاله، مجموعه ه­ایی از پیشنهادات برای بهبود در آینده شرکت های دانش بنیان در 4 حوزه، کارگروه دانش بنیان، خود شرکت ها، متولیان حمایت دانش بنیان و کارگزاران این بخش ارائه شده است. همچنین در بخش پایانی مقاله نیز تجربیات برخی کشورها برای حمایت از شرکت های فناوری و صنایع کوچک نیز بیان شده است.نویسنده : دکتر مرادی [1] دکتری مهندسی مکانیک، کارگزار فن بازار قم (مرکز رشد دانشگاه قم)