گونه های مهاجم(invasive species)

محسن عباسی/ دانشجوی دوره‌ی کارشناسی رشته‌ی زیست شناسی جانوری دانشگاه شهید بهشتیگونه‌های مهاجم(Invasive species) که به نام‌هایی مانند گونه‌های بیگانه نیز شناخته می‌شوند، گونه‌های غیر بومی یک اکوسیستم هستند که اکوسیستمی که در آن مستقر می‌شوند را به طور قابل توجهی تغییر می‌دهند و یا در آن اختلال ایجاد می‌کنند. گونه مهاجم به دلیل آنکه تعلقی به زادبوم معرفی‌شده به آن ندارد می‌تواند گونه‌های رقیب را کنار بزند و مانع از رشد و زایش دیگر گونه‌هایی شود که به صورت طبیعی در آن منطقه زندگی می‌کرده‌اند در واقع گونه‌های مهاجم گونه‌هایی هستند که تولید مثل سریعی خارج از محدوده‌ی محلی خود داشته و قادراند فراوانی گونه‌های بومی را از راه‌های رقابت بر سر منابع، شکار و بیماری‌های انگلی کاهش‌دهند. گونه مهاجم می‌تواند هر نوع ارگانیسم زنده باشد – دوزیستان (مانند وزغ عصا)، گیاه، حشرات، ماهی‌ها، قارچ‌ها، باکتری‌ها یا حتی دانه‌ها یا تخم‌های موجودات زنده -ویژگی‌هایی که معمولاً در گونه‌های مهاجم می‌توان مشاهده‌ کرد قابلیت بالای گسترش مکانی و نرخ رشد سریع، توانایی تولید مثل قوی، قابلیت تغییر در شیوه زندگی برای سازگاری با محیط جدید، توانایی تحمل شرایط محیط زیستی متنوع، ارتباط با انسان‌ها و سکونت‌های انسانی و سابقه تبدیل به گونه‌های مهاجم در محیط‌های دیگر است. لامپری نقره ای ، یکی از سه گونه ماهی است که بومی مانیتوبا است. این یک انگل شرور است که از خون ماهی هایی مانند پایک و ماهیان خاویاری تغذیه می کند. یک مشکل جدی در دریاچه های بزرگ است ، جایی که شیلات تجاری با دولت های آمریکا و کانادا در حال کار بر روی یک برنامه کنترل لامپ دریایی هستند که بزرگترین برنامه کنترل آفت مهره داران در آمریکای شمالی است. گونه‌های مهاجم(Invasive species) که به نام‌هایی مانند گونه‌های بیگانه نیز شناخته می‌شوند، گونه‌های غیر بومی یک اکوسیستم هستند که اکوسیستمی که در آن مستقر می‌شوند را به طور قابل توجهی تغییر می‌دهند و یا در آن اختلال ایجاد می‌کنند.از روش‌های انتشار گونه‌های مهاجم می‌توان به باغ های گیاه‌شناسی (براساس تجزیه و تحلیل داده‌های موجود در مورد 34 گونه از 100 گونه‌ای که بیشترین گونه‌ی مهاجم در جهان را تشکیل می دهند، بر اساس موارد مستند برای دوره‌ی 1800 تا اواسط 1900، باغ‌های گیاهان تا حدودی مسئول گسترش بیش از 50٪ از گونه‌های مهاجم بوده اند که برای مقابله با این روش در سال 2001، نوعی کد عمل صحیح با هدف کاهش خطر فرارهای تصادفی، معروف به اعلامیه سنت لوئیس، ایجادشد و باغ گیاهشناسی شیکاگو (CBG) که گونه‌های مهاجم را جایگزین گونه‌های دیگر می‌کند، تجارت بذر را با سایر باغ‌های گیاهان متوقف کرده است اما اعلامیه سنت لوئیس در سال 2010 تنها توسط 10 مورد از 461 باغ گیاه شناسی در ایالات متحده امضا شد)، کار در خاک‌های کشاورزی و جنگلی‌، اکواریوم‌ها، حیوانات خانگی اشاره کرد. به طور کلی، گونه‌های بیگانه قبل از اینکه بتوانند به گونه‌های مهاجم در مکان‌های جدید تبدیل شوند، باید برای دوره‌ای از تراکم کم جمعیت زنده بمانند. وقتی جمعیت کم است، تولید مثل و زنده ماندن برای گونه‌های بیگانه دشوار است، بنابراین ممکن است چندین بار طول بکشد تا گونه‌ای به مکانی برای زنده ماندن برسد. فعالیت‌های رفت و برگشت دوره‌ای انسان‌ها مانند حمل و نقل کشتی بین بندرها و اتومبیل‌ها در بزرگراه‌ها و خارج از آنها، فرصت‌های بیشتری را به این گونه‌ها می‌دهد، به همین دلیل حمل ونقل جهانی یکی از مهم‌ترین روش‌های انتشار گونه‌های مهاجم است. تغیرات آب و هوایی نیز باعث انتشار گونه‌های مهاجم می‌شود مثلا درجه حرارت متوسط ​​بالاتر و تغییر در الگوهای باران و برف ناشی از تغییرات آب و هوایی، برخی از گونه‌های گیاهی مهاجم - مانند خردل، کودزو و خون فام - را قادر می‌سازد تا به مناطق جدید منتقل شوند. از آنجا که آفاتی مانند سوسک کاج کوهی قادر به استفاده از گیاهان ضعیف شده در خشکسالی هستند، حمله آفات حشرات شدیدتر خواهد شد. روش دیگری که گونه‌های مهاجم می‌توانند برای گسترش خود استفاده کنند تغییر وضعیت آتش سوزی است به طور مثال بروم ابریشمی بومی اوراسیا است. این گیاه نه تنها می‌تواند پس از آتش سوزی به سرعت تکثیر و گسترش یابد، بلکه با تولید مقدار زیادی بقایای خشک، به ویژه در فصلی که اغلب در آمریکای شمالی آتش سوزی رخ می‌دهد، باعث افزایش دفعات و شدت آتش سوزی می‌شود. در مناطقی که بروم مرتفع به طور گسترده توزیع شده است، فرکانس آتش سوزی محلی را به میزان قابل توجهی تغییر داده است به طوری که گونه‌های دیگر نمی‌توانند از چنین آتش سوزی‌های با فرکانس بالا جان سالم به در ببرند، و باعث برتری بروم مرتفع و گسترش آن می‌شود. از گونه‌ای مهاجم معروف دیگر می‌توان به سار اروپایی که حضور خود در پارک مرکزی نیویورک را با یک دسته صدتایی در سال 1890 آغاز‌کرد. اما اکنون در کل آمریکای شمالی پخش شده‌اند و آشیانه‌های پرندگان دیگر را از آن خود می‌کنند. صدف گورخری همانند مسافران قاچاق وارد زیست‌بوم دریاچه گریت لیکس شده است. این گونه نابودی بندپایان بومی را موجب‌شده و حتی در صورتی که پای خود را روی آنها بگذارید می‌توانند پاسخی دردآور را ارائه کنند. گیاه تاک مانند کودزو که می‌تواند روزانه تا 30 سانتی متر رشد کند در حال حاضر جنوب آمریکا را فراگرفته و مسیر خود به سمت شمال را طی می‌کند. گونه‌های مهاجم باعث ایجاد خسارت‌های اقتصادی، بوم‌شناختی و محیط زیستی می‌شوند.از روش‌های انتشار گونه‌های مهاجم می‌توان به باغ های گیاهشناسی، کار در خاک‌های کشاورزی و جنگلی‌، اکواریوم‌ها و حیوانات خانگی اشاره کرد. حملات بیگانگان ممکن‌ است منجر به تغییرات گسترده‌ای در ساختار، ترکیب و توزیع جهانی موجودات زنده در محل‌هایی معرفی‌شود که در نهایت منجر به همگن‌سازی جانوران و گیاهان جهان و از بین رفتن تنوع زیستی شود یا گونه‌ای مهاجم می‌توانند چرخه مواد غذایی و هیدرولوژی در اکوسیستم‌های بومی را تغییر‌دهند و یا باعث ایجاد رقابت در مواد مغذی، نور خورشید، فضا یا آب شوند که اثرات مضر آن می‌تواند منجر به انقراض گونه‌های بومی شود. درباره خسارت‌های اقتصادی نیز در سطح جهانی، هر سال 1.4 تریلیون دلار برای مدیریت و کنترل گونه‌های مهاجم هزینه می‌شود. برخی از مهاجمان می‌توانند بر اقتصاد منطقه تأثیر منفی بگذارند. به عنوان مثال، در منطقه دریاچه‌های بزرگ، لامپری گونه‌ای مهاجم است که به عنوان یک شکارچی عمل می‌کند. در زیستگاه اصلی خود، لامپری با استفاده از تکامل همزمان به عنوان یک انگل عمل کرد و بدون اینکه ارگانیسم میزبان را از بین ببرد بنابراین لامپری دریایی به عنوان یک شکارچی عمل می‌کند و می‌تواند تا ۱۰۰هزار پوند ماهی را در طول دوره شیردهی به مصرف برساند لامپری انواع ماهی‌های بزرگ مانند قزل آلای دریاچه و ماهی آزاد را شکار می‌کند. اثرات مخرب لامپری بر روی ماهیان بزرگ بر صنعت ماهیگیری تأثیر منفی می‌گذارد و منجر به سقوط برخی از گونه‌های آن‌ها شده است. هزینه‌های اقتصادی از گونه‌های مهاجم را می‌توان از طریق از دست‌دادن تولید در کشاورزی و جنگل‌داری و هزینه‌های مدیریت به هزینه‌های مستقیم تقسیم کرد. خسارت تخمینی و هزینه‌ی کنترل گونه‌های مهاجم فقط در ایالات متحده سالانه بیش از 138 میلیارد دلار است. علف‌های هرز یا همان گونه‌های گیاهی متهاجم عملکرد را در کشاورزی کاهش می‌دهند، اگرچه ممکن‌است مواد مغذی ضروری را فراهم کنند. برخی از علف‌های هرز ریشه‌دار می‌توانند مواد مغذی را از لایه زیرین «استخراج» کرده و آن‌ها را در سطح خاک رسوب‌دهند، در حالی که برخی دیگر محل زندگی حشرات مفید را فراهم می‌کنند و یا مواد غذایی را برای گونه‌های آفت تهیه می‌کنند. بسیاری از گونه‌های علف‌های هرز معرفی تصادفی هستند که همراه بذر و مواد گیاهی وارداتی هستند. بسیاری از علف های هرز معرفی شده در مراتع با گیاهان علوفه‌ای بومی رقابت می‌کنند، گاوهای جوان را تهدید می‌کنند یا به دلیل خارها ناخوشایند هستند. تلفات علوفه از علف‌های هرز مهاجم در مراتع فقط در ایالات متحده تقریباً 1 میلیارد دلار است. گونه‌های مهاجم می‌توانند تأثیرات مختلفی روی سلامتی انسان بگذارند ازجمله اثرات روانشناختی، هراس، ناراحتی و آزار دهنده تا آلرژی، مسمومیت، گزش، بیماری و حتی مرگ ایجاد کنند. حداقل 42 گونه پرنده معرفی شده سلامت انسان را تهدید می‌کند. بیشتر آنها طوطی و کبوتر هستند که به عنوان حیوانات خانگی معرفی می‌شوند و اکنون در مناطق شهری رایج هستند. آنها می‌توانند پسیتاکوز را منتقل کنند، که می تواند باعث بیماری مانند آنفولانزا به ذات الریه شدید، کریپتوکوکوز، که می‌تواند باعث مننژیت شود و لیستریا، که می‌تواند باعث تب و اسهال شود. همه این بیماری‌ها می‌توانند منجر به مرگ شوند، البته به ندرت. همچنین گونه‌های مهاجم آب شیرین نیز خطرات جدی ایجاد می‌کنند. گربه ماهی مهاجم دارای ستون فقرات سمی است که می‌تواند باعث ایجاد بیماری در ماهیگیران شود و منجر به، مشکلات تنفسی، افت فشار خون شریانی و ضربان قلب نامنظم شود یا شیوع بیماری تولارمی، که در صورت عدم درمان می‌تواند باعث تب، خستگی و مرگ شود، با ماهیگیری خرچنگ دریایی باتلاقی مهاجم مرتبط بود. خرچنگ قرمز یک ناقل بیماری بالقوه برای میکروب‌های کشنده مانند ویبریو کلرا و اشریشیا کلی است که پس از شیوع اخیر بیشتر به آن E.coli گویند.گونه‌های مهاجم باعث ایجاد خسارت‌های اقتصادی، بوم‌شناختی و محیط زیستی می شوند.صدف گورخر و کوآگگا دو کفه ای آب شیرین و بومی منطقه اوراسیا در دریای سیاه هستند. اعتقاد بر این است که هر دو گونه در اواخر سال 1980 توسط آب بالاست از کشتی های ماوراالنهر حامل مخمل (لارو) ،معرفی شده اند.صدف گورخری قادر به جدا کردن سطوح سخت و نرم از جمله اسکله‌ها, قایق‌ها, دیوارها و سواحل هستند. این گیرنده‌ها همچنین مسئول گرفتگی سازه‌های آبگیر در نیروگاه‌ها و تصفیه‌خانه‌های آب هستند همچنین صدف گورخری آب را تا جایی که منابع غذایی مانند پلانکتون از بین برود فیلتر می کنند و باعث تغییر شبکه های غذایی می شوند. این امر همچنین باعث شفافیت بیشتر آب می شود و اجازه می دهد تا نور خورشید به عمق بیشتری نفوذ کرده و رشد گیاهان آبزی را افزایش دهد. منبع: invadingspecies.com هزینه‌های اقتصادی از گونه‌های مهاجم را می‌توان از طریق از دست‌دادن تولید در کشاورزی و جنگل‌داری و هزینه‌های مدیریت به هزینه‌های مستقیم تقسیم کرد. البته تمام گونه‌های غیربومی زیان‌بار نیستند. گاهی گونه‌های غیربومی به خوبی جذب اکوسیستم شده و موقعیتی مثل گونه‌های بومی پیدا می‌کنند مثل زنبور عسل آمریکایی که در جنگل‌های بارانی برای گرده‌افشانی مناظر چندپاره‌ای که گونه‌های بومی قادر به آن نبودند، معرفی شد یا ماهی کپور برای پرورش ماهی به بسیاری از نقاط دنیا معرفی شد و با ورود به آب‌های طبیعی موجب از بین رفتن بسیاری از ماهی‌های بومی و برهم خوردن تعادل زیستی در محیط آبی شده، اما صید آن از نظر اقتصادی منافعی به همراه داشته ‌است. نمونه‌ای دیگر از تاثیرات مثبت گونه‌های مهاجم، آنها به عنوان کاتالیزور برای ترمیم عمل می‌کنند. این بدان دلیل است که وجود گونه‌های غیربومی ناهمگنی و تنوع زیستی را در یک اکوسیستم افزایش می‌دهد. این افزایش ناهمگنی می‌تواند در اقلیم‌های پراکنده و فرسایش یافته، اقلیم‌های خرد را ایجادکند، سپس رشد و استقرار مجدد گونه‌های بومی را تقویت می‌کند.البته تمام گونه‌های غیربومی زیان‌بار نیستند.گیاه کودزو در برابر تنش و خشکی بسیار مقاوم است ، و به راحتی می تواند در خاکهایی با مقادیر کم نیتروژن زنده بماند. علاوه بر این ، می تواند واقعاً خیلی سریع رشد کند. اگرچه ساکنان جنوبی قسم می خورند که آفت مهاجم می تواند در هر دقیقه یک مایل رشد کند ، اما در عوض بسیاری از سایت های باغبانی می گویند که این گیاه می تواند یک پا در روز رشد کند. این ویژگی ها آن را به گونه ای فوق العاده رقابتی تبدیل می کنند ، خصوصاً وقتی در برابر گونه های بومی شکننده منطقه قرار بگیرند. منبع: Written by Catie Leary.may04,2020 مدیریت گونه‌های مهاجم را می شود به روش‌هایی مثلپیشگیری، به موقع تشخیص‌دادن زمان استقرار یک گونه‌ی مهاجم و مبارزه‌ی علمی با آن آموزش و دادن آگاهی‌های لازم درباره اثرات گونه‌های مهاجم شناخت گونه‌های بومی و غیر بومی کشور و جلوگیری از ورود گونه‌های غیر بومی می‌توان انجام داد. یک روش برای جلوگیری از گسترش گونه‌های مهاجم کاشت گیاهان بومی و حذف گیاهان مهاجم در باغ شماست . بسیاری از گزینه های مناسب گیاهی بومی برای گیاهان زینتی عجیب و غریب رایج وجود دارد.مدیریت گونه‌های مهاجم را می شود به روش‌هایی مثل پیشگیری، به موقع تشخیص‌دادن زمان استقرار یک گونه‌ی مهاجم و مبارزه‌ی علمی با آن اموزش و دادن اگاهی‌های لازم درباره اثرات گونه‌های مهاجم، شناخت گونه‌های بومی و غیربومی کشور و جلوگیری از ورود گونه‌های غیربومی می‌توان انجام داد.چکمه‌ها، چرخ دنده‌ها، قایق‌ها، لاستیک‌ها و هر وسیله دیگری را که در فضای باز استفاده می‌کنید به طور مرتب تمیز کنید تا حشرات و قسمت‌های گیاهی را که ممکن است گونه‌های مهاجم را به مکان‌های جدید منتقل کند، از بین ببرید.مراجع: "American serpentine leafminer – Liriomyza trifolii (Burgess)". Retrieved November 20, 2019 "Great Lakes Fishery Commission – Sea Lamprey". Retrieved October 24, 2017.Pimentel, D.; R., Zuniga; Morrison, D (2005). "Update on the environmental and economic costs associated with alien-invasive species in the United States". Ecological Economics.Baofu, Peter (2013). Beyond Natural Resources to Post-Human Resources: Towards a New Theory of diversity and discontinuity.Jean Demangeot, The “natural” environments of the globe, Paris, Armand Colin, 10th edition, 2002Invasive species, David Hemming, August 8, 2018برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام دوهفته‌نامه‌ی دانشجویی «داد» کلیک کنید.