عاقل حقیقی کیست؟ (جلسه اول)

اعوذ بالله من الشیطان الرجیمبسم الله الرحمن الرحیمالحمدلله رب العالمین و صل الله علی سیدنا محمد(ص) و آله الطاهرینعرض سلام و ادب خدمت همه عزیزان، بزرگوارن و همه برادران و خواهران محترم، و آرزوی قبولی طاعات و عبادات دارم.گاهی اوقات یادمان می‌رود چه مسائلی را قبلا بیان کردیم و مطالب تکراری می‌شود، و باید گفت که تکرار و تذکر مهم است. ولی این بحث در اینجا مطرح نشده و بنظرم خوب است بیان شود. و آن مطلب هم روایت بسیار مهمی از امام رضا (ع) است. روایتی که معروف است و احتمالا همه شنیده‌اید و بنظرم نیاز به کمی بررسی روشن دارد. در کتاب تحف العقول از حضرت رضا(ع) نقل شده است که فرموده­اند:" لا يَتِمُّ عَقْلُ امْرِء مُسْلِم حَتّى تَكُونَ فيهِ عَشْرُ خِصال: أَلْخَيْرُ مِنْهُ مَأمُولٌ. وَ الشَّرُّ مِنْهُ مَأْمُونٌ. يَسْتَكْثِرُ قَليلَ الْخَيْرِ مِنْ غَيْرِهِ، وَ يَسْتَقِلُّ كَثيرَ الْخَيْرِ مِنْ نَفْسِهِ. لا يَسْأَمُ مِنْ طَلَبِ الْحَوائِجِ إِلَيْهِ، وَ لا يَمَلُّ مِنْ طَلَبِ الْعِلْمِ طُولَ دَهْرِهِ. أَلْفَقْرُ فِى اللّهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنَ الْغِنى. وَ الذُّلُّ فىِ اللّهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنَ الْعِزِّ فى عَدُوِّهِ. وَ الْخُمُولُ أَشْهى إِلَيْهِ مِنَ الشُّهْرَةِ. ثُمَّ قالَ عليه السلام: أَلْعاشِرَةُ وَ مَا الْعاشِرَةُ؟ قيلَ لَهُ: ما هِىَ؟ قالَ عليه السلام: لا يَرى أَحَدًا إِلاّ قالَ: هُوَ خَيْرٌ مِنّى وَ أَتْقى" عقل بنده مؤمن کامل نمی‌شود مگر اینکه ده ویژگی در او پیدا شود. تعبیر اتمام ایمان را در روایات زیاد داریم، ایمان امری است که خدای متعال به عنوان شارع برای ما توضیح می‌دهد، چون خداوند گفته که ایمان بیاوریم. چگونه ایمان کامل می‌شود؟ مثلا در نهج البلاغه داریم، ایمان بنده کامل نمی‌شود مگر اینکه اعتمادش به آنچه در دست خداست بیشتر باشد از آنچه در دست خودش است. این اتمام ایمان می‌شود. اما وقتی از اتمام عقل صحبت می‌کند، که عقل هم مفهومی است که ما عرفا در موردش می‌فهمیم، ایمان متعلقش دست خداست که بفرماید به چه ایمان بیاوریم، ایمان شما چه کیفیتی داشته باشد، درجات ایمان چه باشد، خود ما هم یک سری افراد را عاقل می‌دانیم و یک عقلی قائل هستیم، گاهی اوقات عقل و شرع می‌گوییم، عقل و ایمان، دعوایی که در تاریخ مسیحی قرن‌ها محل بحث بوده، هنوز هم محل بحث است، دعوای عقل و ایمان است، حالا ما به بهانه تعالیم حضرات اهل بیت هیچ گاه تضاد عقل و ایمان را در فضای خودمان حس نکردیم. حتی آنجایی هم که حس کردیم حضرات فرمودند که یک جوری باید جمعش بکنیم، یا آن مطلب از دین نیست یا در محاسبات عقلی دچار اشتباه شده‌ایم و آن مطلب دینی است، و گرنه تضادی وجود ندارد. در مورد اتمام عقل صحبت می‌شود، یعنی امام رضا(ع) می‌گویند من همچین فردی را عاقل می‌دانم. ولو اینکه شما معیارهای دیگری برای عاقل دانستن آدم‌ها داشته باشید، این نکته خیلی جالبی است. ببینید چقدر ما همچین فردی را عاقل می‌دانیم، این ویژگی‌ها را اگر کسی داشته باشد به او می‌گوییم چه انسان عاقلی.هیات هفتگی 5 آذر 98 مسجد دانشگاه شریفویژگی انسان عاقل در روایت امام رضاویژگی اول این است؛ "الخیر منه معمول" خیر از او انتظار می‌رود. مردم از او خیر می‌بینند. طبعا خیر از او دیده شده که توقع خیر از او هست. خیرش به مردم می‌رسد؛ حالا با ویژگی دوم این دو تا را با هم توضیحاتی می‌دهم." والشر منه مامون" مردم از شر او ، بدی او در امان هستند؛ به مردم شر و آزارش نمی‌رسد. ببینید؛ یک زمانی هست که من ارزیابی خودم از خودم این است که اهل خیر هستم. آدم خوبی هستم دیگر؛ الحمدلله آداب شرعی را دارم رعایت می‌کنم، حالا گاهی هم معیارهای ما خیلی دست پایین است؛ مثلا مادرانی که می‌خواهند از بچه‌هایشان تعریف کنند؛ نه معتاد است، نه از دیوار مردم بال رفته است... ؛ یعنی انتظارتان این بود که این کارها را بکند؟ اینجوری است دیگر، می‌خواهند از فرزندشان تعریف کنند در همین فضاها تعریف می‌کنند. آره من ارزیابی خودم، از خودم این است که خوب است الحمدلله_ که حالا این خودش از مراتب سقوط اخلاقی است بگذریم_ یکی از اساتید ما می‌گفتند: آن زمانی که فکر می­کنی دیگر خوب است الحمدلله، اوضاع خوب است؛ آن بدترین نقطه است.کسی که به خودش نگاه می‌کند، اوضاع خودش را خوب ارزیابی می‌کند. می‌گوید مشکلی ندارم جایگاه من در آن چیزی که خدا از من می‌خواهد، خوب است. اما روایت می‌گوید که از او خیر انتظار می‌رود، خیرش به طور واقعی به مردم می‌رسد، نه اینکه ارزیابی خودش این است که خوب است، ما خیلی‌هایمان اهل ظواهر شرعی و رعایت آداب شرعی و این‌ها هستیم، اما باید دید که در این ساختمان و آپارتمانی که این زندگی می‌کند، چه اتفاقی دارد می‌افتد، آیا وصفی که بچه­های محله درباره او به کار می‌برند، این است که خیرش به مردم می‌رسد؟ یا نه؛ حتی خیلی وقت­ها با بهانه‌‌ی شرعی، پایش را از خیلی از مجامع و مجالس و این­ها برچیده است، با این همسایه رفت و آمد نمی‌کند، چون این‌ها یک کمی گاهی بد حجاب­اند، با آن‌ها چنین نمی‌کند چون آن­ها پشت بامشان ماهواره دارند، با آن‌ها رفت و آمد نمی‌کند چون سگ دارند، خیلی وقت‌ها مثال‌هایی می­زنیم که دیگر معلوم است این بهانه‌ها را هیچ‌کس در این جمع نمی‌آورد، ولی همین بهانه‌های معمولی است که ما می‌آوریم و با این بهانه‌ها معمولا روابط قطع می‌‌شود، کم کم شک می‌کنیم، مگر من از این غذایی که دارم الان ببرم و بدهم، آیا دارم اعانه‌ی ظالم می‌کنم یا نه؟ از این استدلال‌ها هم می‌کنیم، و حال آنکه رسول مکرم اسلام در دوران تبلیغ در مکه، از گذری رد می‌شدند، به طور مرتب یک یهودی بر سر حضرت خاکستر می‌ریخته است، این آزار و اذیت­هایی که رسول مکرم شده است که در تاریخ نقل کرده‌اند، بعضی­هایشان واقعا آزارهای عجیب و غریبی است.رابطه مسلمانان با کفار در قرآننقل کردند در تاریخ که رسول مکرم اسلام، در مکه دچار آزار و اذیت شده، برخی واقعا جدی است. بعضی را انسان شرمش می‌شود که بگوید. چه جسارت‌هایی به حضرت می‌کردند، بعد این آدم چند روز این کار را نمی‌کند، حضرت نگرانش می‌شود، می‌گوید چه اتفاقی افتاده؟ این بنده خدایی که می‌آمد خاکستر روی ما می‌ریخت، کجاست؟ گفتن آقا این مریض شده و افتاده، حضرت به عیادتش رفت و اینها افسانه نیست، و اینطور هم نیست که بگوییم حضرت معصوم بود و...، ما در احکام شرعی‌مان اینها را نداریم و به همین دلیل انجام نمی‌دهیم، کجا این است؟ اگر به شما گفتند این افراد رفیق گرمابه و گلستان شما نباشد، به این معنی نیست که اهل برّ به آنها هم نباشید. آنجایی که در قرآن در سوره‌ی مبارکه‌ی ممتحنه، به مومنین تذکر جدی داده‌ می‌شود، که بسیار از رابطه‌ی ولایت بین خودتان و کفار دوری کنید، چون خدا هم می‌داند که عده‌ای از شما هستید که با کفار مدینه ارتباط برقرار می‌کنید، حالا این ارتباط به دلیل روابط خانوادگی یا چیزهای دیگر است.در چند آیه جلوتر، خدا می‌فرماید که ما شما را از نیکی به آنهایی که شما را از مکه اخراج نکردند، با شما دشمنی نکردند و دشمنان شما را یاری نکردند، نهی نکردیم. پس اینجا سه تبصره وجود دارد، خدا فقط شما را نهی کرد از نیکی به کسانی که با شما مغالطه کردند، و رسول را از مکه اخراج کردند، یعنی کسانی که دشمنی می‌کنند. وگرنه چه کسی گفته است که مثلا با توده‌ی مسیحیان عالم رفتار ما باید با مخاصمه و نیکی نکردن باشد؟ قرآن می‌گوید من نهی نکردم، سیره‌ی رسول مکرم اسلام را هم که داریم می‌بینیم.خاطره‌ای از دیدار رهبری با خانواده شهدا و احترام به مسیحیانخاطره‌ای از یکی از همراهان مقام معظم رهبری نقل شده‌ است، از دیدارهایی که به خانه‌ی شهدای مسیحی رفتند، می‌گفتند بعد از یکی از دیدارها آقا تشر جدی به یکی از همراهان زدند، که اگر شما مقلد من هستی، حکم شرعی من این نیست که از غذاهای اینها، از چایی‌ای که جلوی مهمان می‌گذارند نباید بخوری، اگر مقلد کس دیگری هستی این دیدارها را نیا چون داری بی‌احترامی می‌کنی، بسیار محکم گفتند این بی‌احترامی است.یکی از مطالبی که اینها در دیدار با رهبری می‌گویند این است که ما دوست داریم برای مراسم امام حسین خرج کنیم، ولی خب خیلی محدود هستیم، چون اگر بفهمند این خوراکی‌ها برای ماست، نمی‌خورند، مجبور می‌شویم که پول بدهیم، ما داریم کاتولیک‌تر از پاپ می‌شویم! حکم شرعی چیست؟ برای عمده‌ای از دوستان محدودیت وجود ندارد، از جمله مقلدین رهبری. اگر او احساس خیر از جانب ما بکند، ولو اینکه او آدم بی اعتقادی است، خوب است. بله در احسان، معتقدین مقدم هستند، چون " انَّ اَکرَمَکُم عِندَالله اَتقاکُم"، کسی که نزد خدا عزیزتر است، برای من عزیزتر است، این قضیه به این معنی نیست که من باید مرزبندی قرار بدهم و آن‌ها را از دایره بیرون بیندازم.تعریف مسلمان از دیدگاه امام رضا(ع)"و شَّر منهم مامون" و شرش هم به آنها نمی‌رسد، در روایت دیگری از امام رضا (ع) هست که می‌فرماید: "المُسلِم مَن سَلِم‌النّاسُ مِن یَده و لِسانه" اصلا مسلمان اینگونه تعریف می‌شود، کسی که بقیه از دست و زبان او در امانند، تصور کنید ما به همچین وضعیتی برسیم، همین جمعی که هستیم نسبت به یکدیگر، همه از دست و زبان یکدیگر در امان باشند، چه گلستانی می‌شود. من به واسطه‌ی گناهان دست و زبانی که شما نسبت به من ممکن است مرتکب بشوید، خودم را سانسور می‌کنم، و همینطور شما نسبت به من.از زبان در امان بودن چیست؟ نیش و کنایه، غیبت، دروغ، همه‌ی این چیزهایی که موجب فاصله بین من و شما می‌شود، موجب دوری بین ما می‌شود، موجب مفاسد در جامعه می‌شود، جلسه گذشته عرض کردم، پذیرفتن مسئولیت حرفی که آدم می‌زند، همین یک اتفاق اگر می‌افتاد، هیچ‌کدام از افرادی که در اتفاقات اخیر جان باختند، جان نمی‌باختند، این اتفاق‌ها کلا نمی‌افتاد. کسی که مسئولیت حرف خود را بپذیرد جور دیگری رفتار می‌کند، جلسه گذشته این مطلب را بیشتر توضیح دادم. یک برداشت دیگری راهم خدمتتان عرض کنم، خیلی از جاها در روایات و آیات ما تصریح شده است، بعضی جاها خیر رساندن بر شر نرساندن مقدم شده است.کار سلبی تنها جواب نمی­دهد، باید ایجابی هم باشداینکه ما اولا برخوردمان با جامعه با افراد دوروبرمان با خانواده با دوستانمان سلبی باشد بدون باز کردن راه خیر، یعنی راه شر را سد بکنیم ولی راه خیری باز نباشد. یعنی فرص کنید من هزار جلسه برای شما منبر بروم، در مذمت مفاسد اخلاقی و جنسی، و در جامعه راه ازدواج باز نباشد، راه خیر قضیه باز نباشد، همه‌ی آن حرف‌ها بی‌فایده است، در یک دست اثر کمی می‌گذارد، قدری انذار اثرگذار است. تا راه درست بسترش باز نباشد اتفاقی نمی‌افتد.یک قدری این نهیب و این ترساندن و این انذار در جامعه اثر می­گذارد. ولی تا راه درست ماجرا، بسترش در جامعه باز نباشد، آن اتفاق نمی­تواند بیفتد. ادعای خدای متعال در قران این است که ما چیزی به شما حرام نکردیم که، این چیزهایی که حرام کردیم یا به شما ضرر می­زد یا اصلا خبیث بود، اینها چیست که می­خواهید بخورید؟ بقیه چیزها را بخورید. حالا فرض کنید خدای متعال یک احکامی می­گذاشت، اکثر مثلا خوردنی­ها حرام می­شد، خب این کم کم خود پایبندی به این قانون را هم ضعیف می­کرد. خود همین می­تواند برای ما الهام بخش باشد. اگر داریم حرف سلبی­ای در فضا می­زنیم، بدون وجود یک حرف ایجابی مثبت راه درستی که بخواهد در جامعه کار عده­ای که در آن مسأله به مشکل بخورند را پیش ببرد، اصلا معلوم نیست چقدر راهگشا باشد؟ مصداقش که این اواخر هم خیلی از دوستان در این جلسه­ها و محافل مختلفی که بحث بود، خیلی­ها به آن اقرار می­کردند، اگر راه درست رساندن صدای اعتراض به بخشی از دولت، به حاکمیت و اینها باز نباشد، نهی کردن تنها از اینکه مراقب باشی از مسیر بدش نروی، جواب نمی­دهد، تا یه حدی جواب می­دهد. تا یک حدی ممکن است که بشود ماجرا را کنترل کرد. بعد دیگر آشوبی که در بیرون دیده می­شده به درون منتقل می­شود، و درون را خراب می­کند، این را باید خیلی دقت کرد. این را ما فرض کنیم که یک گروهی در دانشگاه داریم، فرض کنیم می­خواهیم برنامه­ای اجرا کنیم، می­خواهیم برای دانشگاه برنامه­ای بدهیم. می­خواهیم درباره حجاب حرفی بزنیم. شما نمی­توانی فقط تکه منعش را بگویی، باید ایجابش را برای مخاطب خوب ترسیم کنی. مدام در فضای منع وارد شدن، جواب نمی­دهد. این یک نکته­ای که برنامه ریزان فرهنگی برنامه­های مختلف و جاهای مختلف، حاکمیت، همه باید به آن دقت کنند.مؤمن بزرگ کننده خیر است"يَسْتَكْثِرُ قَليلَ الْخَيْرِ مِنْ غَيْرِهِ، وَ يَسْتَقِلُّ كَثيرَ الْخَيْرِ مِنْ نَفْسِهِ" کار خیر کم دیگران را بزرگ می­بیند. اگر دیگری نسبت به او لطفی ولو کوچک انجام می­دهد، وقتی رو گذاشته و کاری که بالاخره هرکس در عالم رفاقت انجام می­دهد را انجام داده، اما او این را در چشم خودش بزرگ می­کند. این را در واقع یک لطفی می­بیند. نه اینکه بگوید در عالم رفاقت وظیفه­اش است در این حد را برای رفیقش انجام دهد. کار خیر دیگران نسبت به خودش را بزرگ می­کند. اصلا اساسا مؤمن، نگاه بزرگ کننده خیرها دارد، خیرها را بزرگ می­بیند. باید خرها را بزرگ ببیند، و شرها را کوچک کند، شر دیگران نسبت به خودش را کوچک کند.مشارطه، مراقبه و محاسبه روزانهببینید این هم تمرین می­خواهد، ما گاهی یک جمله را می­شنویم، به یک حرف کلی بسنده می­کنیم، بله باید خوبی­ها را در جامعه گسترش داد و اینها. بله، اما تمرین می­خواهد. تمرینش هم این است، ببینید باید با خودمان کم حرف می­زنیم، و خب خیلی از ابزارهایی که در دست ما هست، اجازه نمی­دهد با خودمان حرف بزنیم، ببینید اینجاها خیلی باید با خودمان حرف بزنیم. منطق مشارطه، مراقبه، محاسبه هم همین شکلی بوده، که فرد خیلی با خودش صحبت کند. فرد یک زمان خلوتی را داشته باشد، موقع سحر، قبل اذان صبح یا بعد نماز صبح، هروقتی که می­تواند پیدا کند، وقتی که عمدتا مزاحم دیگری ندارد، بنشیند با خودش شرط­هایی را انجام دهد، اسمش هم مشارطه است. باب مغاعله در زبان عربی، برای چیست؟ ]رفقا از زمان کنکورشان اگر یادشان مانده باشد[، مشارکت در فعل، یعنی خودش را یک طرف قرار می­دهد، نفسش را هم یک طرف، می­نشینند و شرط می­بندند. شرط می­گذارند. شروع می­کند قوانینی برای امروزش می­گذارد. می­گوید امروز من این کارها را نباید بکنم. اصلا خود همین یعنی اینکه نقطه ضعف را پذیرفته است. این را دقت بکنید، اگر عجبی وجود داشته باشد، ]که ده جلسه باید درباره عجب صحبت کنیم[، خب آن اجازه نمی­دهد. با این کمی کنار آمده و ضعف­ها را قبول کرده. منطق هم همین است دیگر، نقاط قوت را باید افزایش داد و نقاط ضعف را پایین برد. می­نشیند روی نقاط ضعف خودش فکر می­کند. می­گوید مثلا چشم من عادت کرده به نگاه کردن به این منظره­ها، این را کنترل کنم، من زبانم عادت کرده به گفتن این حرف­ها، این را کنترل کنم. حتی برای خودش یک عقوبت­هایی قرار می­دهد.رد شروط سنگینالبته مراقب باشید، الان اصلا نسخه اخلاقی نمی­دهم، از بعد تجویز اخلاقی سلوکی به ماجرا نگاه نکنید. چون این خودش فنی است و باید سراغ اهل تخصص این کار رفت، که اتفاقا خیلی وقت­ها توصیه­شان این است که اینجا شرط­های سنگین با خودتان نگذارید، شروع نکنید اینجا نذرهای سنگین بر گردن خودتان بگذارید، اصلا نذر، فی نفسه کراهت دارد، مگر اینکه نذر به وسیله چیزهایی رجحان شرعی پیدا کند. اینکه آدم چیزی را بر خودش واجب کند که خدا نکرده است، گفته­اند نکنید. خود بنده داشتم مراجعاتی که گفته­اند ما یک زمانی جوگیر شدیم، نذر شرعی کرده­ایم که هر روز زیارت عاشورا با صد لعن و صد سلام بخوانم، یک روز عاشورا تا اربعینی به این مداومت داشتم، عجب حالی بود و عجب چیز خوبی بود، گفتم خب از کجا معلوم تو همیشه همین حال را داشته باشی؟ از کجا معلوم اصلا همیشه این وقت دست دهد؟ خب بعد مانده بود چه کار بکند؟ یک راه حل­هایی هم وجود داشت. خب ببینید اینجور موارد هم هست، حتی موارد سبک­تر از این. آدم از فردای خودش خبر ندارد. طرف از شریک زندگی خودش خبر ندارد، دوران مجردی یک نذری کرده، پس فردا در زندگی متأهلی با یک شرایطی، خب نمی­تواند. ببینید اینها را دقت کنیم. اما اصل اینکه من توجه داشته باشم، که امروز اینها را کنترل می­کنم، شرط می­کنم که این کار را بکنم، این کار را نکنم، و در وسط روز مراقبت از این شرط­ها، و در انتهای روز، محاسبه. اینکه حالا بنشیند حساب و کتاب کند. چه کردی امروز؟ چه اتفاقاتی افتاد؟ چه حرف­هایی زدی که می­شد کنترل کرد؟ در جمع آن حرف را زدی، یک حالی داد، خودنمایی کردی، ولی یکی را هم ضایع کردی، و از این موراد. این محاسبه­ها را می­کند، به درد فردا صبحش می­خورد، که می­خواهد دوباره قرار بگذارد.مؤمن بزرگ کننده خیر استخب ما این خلوت­ها را خیلی نداریم، کم شده. در این خلوت­ها یکی از اتفاقاتی که می­افتد این است، که من بنشینم کارهای خیر دیگران، لطف­های دیگران نسبت به خودم را بزرگ کنم. هیچ اشکالی ندارد. مثلا امروز به رفیقم گفتم برای من غذا رزرو کن، من وقت نمی­کنم. ]زمان ما معنی داشت، یک کارتی داشتیم باید آن را می­دادیم، الان فکر کنم در سامانه و اینها می­روید.[ خب ببینید این مثلا کار ساده­ای است، ولی ببین او به خاطر من مسیر عوض کرده، او به خاطر من وقت گذاشته، آدم این را بزرگ کند. دقیقا خلاف ما، اگر کسی کار بدی در حق ما انجام داده باشد، مدام در ذهنمان بزرگ می­کنیم، مدام به آن دامن می­زنیم، مدام در ذهنمان به طرف از آن نفرت پیدا می­کنیم، مدام در ذهنمان با او دعوا می­کنیم، تا آخر ماجرا می­رویم، بعد که او را می­بینیم، یقه­اش را می­گیریم.چه شد؟ و خیلی از روابط را همین خیالات، که عمدتا در خواهران محترم خیلی قوی­تر است، این قوه خیال خیلی پیش می­رود، که خیلی از این بحث­های روانشناسی که مثبت نگاه کن و اینها، آمده در همین جهت ماجرا را کنترل کند. ولی حالا ببینید، پیامبر آمده و از شرایط عقل این را بررسی می­کند، که ببین بدی نسبت به تو کرد، آن را کوچک کن، اگر خوبی به تو کرد بزرگش کن، اگر تو خوبی نسبت به دیگران کردی، کوچکش کن. یا اگر شری نسبت به تو داشتند، کوچکش کن. اینها همه مستلزم همدیگر هستند. مثلا همسایه ما غذایی درب خانه ما آورده، خوابگاهی ما مثلا آمده در اتاق، غذا آورد ، می­شود اینطور گفت که حالا یک غذا به کجای ما ۵ نفر می‌رسد؟ چرا با قضیه اینگونه برخورد کرد؟ می‌شود اینگونه برخورد کرد که دمش گرم دلش نیامد این غذایی که از خانه آورده بود را به ما ندهد، خدا خیرش دهد. مدام در لفظ، این‌ها را بگوید، در ذهنش بگوید،‌ ما در این جهات واقعا ضعیف هستیم. یک کسی رفته سی ثانیه وقت گذاشته یک ماشین را هل داده، سی ثانیه بوده ولی می‌توانسته این کار را نکند، می‌توانسته بی تفاوت رد شود و برود. همان نکته‌ای که جلسه گذشته گفتم، گفتم ممکن است این حرف‌ها را خیلی کلیشه‌ای بشنوید، بله، واقعا اینگونه هم هست، این حرف‌های معمول و تکراری است. ولی باور کنیم به اینکه عمده ضربه‌هایی که می‌خوریم، از عدم رعایت مسائل ساده و پیش پا افتاده است. و این‌هایی که حضرت دارد می‌گوید شرط عقل است دیگر. اگر عاقل باشیم این‌ها را می‌فهمیم. خودت عاقل باشی این‌ها را می‌فهمی. عمده‌ی ضربه‌هایی که می‌خوریم، از عدم رعایت این مسائل است.نعمت حاجت مردم به ما"لایسئم من طلب حوائج الیه" از اینکه حاجت‌ها و نیازهای مردم به سوی او روانه شود ملول نمی‌شود، خسته نمی‌شود، ناراحت نمی‌شود. در روایتی از امام حسین (ع) درباره همین حاجت‌های مردم داریم که "أَنَّ حَوَائِجَ النَّاسِ إِلَيْكُمْ مِنْ نِعَمِ اللَّهِ عَلَيْكُمْ" اینکه مردم از شما درخواست‌هایی دارند، به شما نیاز پیدا می‌کنند، نعمت خدا بر شماست. نه آنگونه که خیلی وقت‌ها در ذهن ما "ای بابا دردسرش فقط با ماست"، " ای بابا هر موقع کارش گیر می‌کند پیش ما می‌آید" نه، این نه، دقیقا برعکس. وقتی این قضیه پیش می‌آید انگار نعمتی به او رو کرده.شکر نعمت حاجت مردم پیش اوحالا نعمت که رو می‌کند، او چه کار می‌تواند بکند؟ در منطق دین برخورد با نعمت یک دو راهی است، یا می‌شود نعمت را شکر کرد یا اگر شکر نکنی نعمت را چه کار کردی؟ کفران نعمت کردی. دو راهی است. شکر نعمت به چیست؟ شکر نعمت اولا همین شکر لسانی است. یعنی من الحمدلله می‌گویم، خیلی از این الحمدلله­هایی هم که می‌گوییم متعلقش را نمی‌دانیم، متعلقش همه‌ی این نعمت‌هایی است که در روز به ما می‌رسد و نمی‌دانیم. می‌گوید اقا من برای چه بنشینم و همینجوری الحمدلله بگویم؟ هزارتا اتفاق در روز می­افتد، خدا صدتا نعمت دارد می‌ریزد، این شکر دارد. خب شکر نعمت یک بخشش لسانی است. یک بخشش هم این است، شکر اصلا یعنی اینکه یک نعمتی که به ما رسید را در همان جریانی که باید بیندازم بیندازم. در همان مسیری که باید برود بیندازم. دیدید مثلا می‌گوید حق مطلب را ادا کرد؟ این یعنی شکر آن نعمت را به جا آورد. دیدید از جان آدم در می‌آید. مثلا یک پاس خیلی خوب دادند، به بهترین نحو توپ را توی گل زده! این شکر پاس است. نعمت‌هایی هم که در زندگی پدید می‌آید اگر شما آن برخوردی را که باید با آن بکنی کردی، شکرش را کردی. اگر پولی به دست شما رسید، بهترین خرجی که می‌شد کرد را کردی، شکر نعمت کردی. اگر نه همین طوری به درجات، به سمت کفران نعمت رفتی تا اینکه کلا حیف و میلش کنی، کفران نعمت می‌شود که باید جواب بدهی، باید جواب دهی، در مقابلش مسئولی.حالا شکر این نعمتی که در روایات به ما گفته شده که اگر مردم حاجتی داشتند پیش شما آمدند، این نعمت شکرش چگونه است؟ شکرش این است که حاجت را برطرف کنی. برخورد درست با حاجت این است که حاجت را ادا کنی، حاجت را قضا کنی. به قضای حاجت برادر مومن رسیدن در روایات ما بسیار! اصلا یک چیزهایی درباره‌اش گفته شده است. حضرت صادق(ع) با یکی از اصحابش داشتند طواف می‌کردند، تعبیر روایت این است که یار امام صادق( ع) می­گوید دستم در دست امام صادق (ع) بود داشتیم طواف می‌کردیم، دست امام صادق(ع) را گرفته بودم، داشتیم طواف ‌می‌کردیم، یک کسی آمد یک اشاره‌ای کرد، اشاره‌ای کرد و من اعتنا نکردم، گذشتیم بعد دوباره آمد جلوتر یک اشاره‌ای کرد، حضرت فرمودند با تو است؟ با تو کار دارد؟ گفتم بله، گفت چه‌ کار دارد؟ حالا یک جزئیاتی هم دارد مثلا اینکه حضرت از دین و ایمانش سوال کردند، که برادر دینی تو هست؟ گفت بله. بعد حضرت گفتند خب چه کار دارد؟ گفت آقا یک کاری دارد، یک حاجتی دارد حالا بعدا ادا می‌کنم. حضرت گفتند نه برو. بعد این همراه امام یک ‌خرده جا خورد. بعد به امام گفت که حتی اگر طواف واجب بود؟! حضرت گفتند حتی اگر طواف واجب بود، باید می­رفتی. حالا الان که مثلا مستحب است. گفت برو و بعدا به جا بیاور. از حقوق مومن بر مومنان دیگر شراکت در داشته‌هاست بعد راوی می‌گوید من رفتم و یک چیزی در دلم ماند؛ که بعدا بروم پیش امام صادق (ع) بگویم: چه بود داستان؟ و آدم تیزی هم بود دیگر. بعداً آمد پیش حضرت صادق (ع) سوال را اینطور شروع کرد: "اخبرنی عن حق المؤمن علی المؤمن." من را از حق مؤمن بر مؤمن آگاه کن! از حق اخوت دینی. بعد حضرت یک چیزهایی فرمودند و یک چیزهایی هم نفرمودند. که طرف خیلی تشنه و این‌ها بود که آقا بگویید،آخرش را بگویید! حضرت گفتند نمی‌توانی، نمی‌کشی، رهایش کن. که خب آخر روایت خیلی وحشتناک است؛ که حضرت آنجا می‌گویند، که حق مؤمن بر مؤمن این است که تو، مثلا، آنچه را که با او داری، کلاً شریک باشید، با هم نصف کنید. ]آقا از فردا نروید این کارها را کنید ها! یک دقیقه صبر کنید، بگذارید.[ بعد اصلا برایش سنگین آمد، بعد حضرت گفتند: تازه این‌که ایثار نیست! ایثار یعنی این‌که حالا شروع کنی از آن بخشی که برای خودت مانده، به او دادن. یعنی طرف دیگر روایت را تاب نیاورد! حالا چند تا روایت سنگین این شکلی داریم که حضرات هم با اصحاب نزدیک‌تر و اینها از این حرف‌ها زدند؛ مثل آن روایتی که از امام باقر (ع)‌ هست که حضرت می‌پرسند که چه ‌جوری هستید با هم‌دیگر؟ این‌طوری هستید که اگر کسی نیاز خودش را از جیب برادر مومن خودش بردارد او اصلا کَکَش هم نگزد و ناراحت نشود؟ بعد او گفت: آقا نه دیگر این‌جوری انصافا نیستیم! بعد حضرت گفتن خب پس هیچی. بعد پرسید که، خب پس هیچی یعنی چه؟ یعنی دیگر هلاک شدیم؟ "اذا لهلکنا؟" یعنی مثلا هیچی، یعنی کارمان تمام است؟ حضرت گفتند نه، نه، هلاک هم نیست. ولی تا این‌جوری هم نشوید، کار درست نمی‌شود. یک تعبیر این شکلی امام باقر (ع) به کار بردند. اثرات عمل به این دستور و توجه شدید به رفع نیاز مومنان در جامعه خب ببینید این‌که برادر مؤمن من یک نیازی برایش ایجاد شده، در روایات ببینید، چقدر سنگین دارند من را تهییج می­کنند که آقا برو انجام بده! برو کمکش کن! و فرض کنید این شکلی همه بدوییم برای این‌که حاجات‌ها و نیازهای هم‌دیگر برطرف بشود، حاجت‌های دوستانمان و حاجت‌های برادران دینی خودمان. در جامعه فرض کنید به این دامن زده شود، چه اتفاقی می‌افتد؟ این حالا ویژگی پنجم بود، من به جهت وقت و این‌ها، نمی‌دانم دوستان اگر تذکری هست بگویند، چون ۵ تا ویژگی دیگر مانده، من فکر می‌کردم برسم، توضیحات‌مان یک‌خرده زیاد شد، به شما واجب شد یک بار دیگر هم ما را دعوت کنید که این را ادامه بدهیم، چون آن آخرهای روایت خیلی سنگین است دیگر. آن‌جاها هم حضرت ۹ تا از آن را می‌گوید. آقا می‌گوید، دهمی را دیگر....](حاج آقا در جواب یکی از حاضران) بله می‌گویم من هم [که این حرکت امامان] ترفندی بود.[ ویژگی ِعدم خستگی از طلب دانش من حداقل یک ویژگی دیگر را هم بگویم و حالا دوستان را بیش از این اذیت نکنم. "وَ لا يَمَلُّ مِنْ طَلَبِ الْعِلْمِ طُولَ دَهْرِهِ" از این که در تمام طول عمر خودش بخواهد چیزی یاد بگیرد، بخواهد علم کسب کند، ملول نمی­شود، خسته نمی­شود. همیشه در حال کسب علم است. خب یک‌ نگاه واقعا مبتذلی هم ما به کسب علم داریم، کسب علم را با کسب مدارج علمی و این‌ها یکی کرده­ایم و کم کم خب تمام می­شود، تقریبا از سن بیست و چند سالگی احساس می­کنیم که خب الحمدالله ما رسیدیم به آنجایی که برویم در مجلس بگوییم آری ما آمدیم.خاطره حاج آقا قاسمیانحاج اقای قاسمیان یک بار می­فرمودند که: آن اوایلی که ملبس شده بودم، در مجلسی می­رفتم، مثلا می­گفتند سلامتی علمای اسلام صلوات، برمی­گشتم ببینم چه کسی آمد در مجلس، بعد می­دیدم برای من دارند می­گویند. خیلی برایم سنگین و ناراحت کننده بود که اینها دارند به ما می­گویند علمای اسلام! کمی قضیه جلو رفت و ماجرا حل شد، الحمدالله دیگر مشکلی نیست. الان اگر نگویند ما ناراحت می­شویم، که چرا نگفتند علمای اسلام آمدند.رشد از اتفاقات خیلی کوچک روزانهاین حسی که ما احساس می­کنیم خیلی پر هستیم، الحمدالله، ما همه چیز را می­دانیم. و حال آنکه در اوصاف خیلی از بزرگان و اولیای الهی می­گفتند که این‌ها از یک نکته خیلی کوچک، از یک حرفی که از دهان یک بچه­ای در می‌آمد، تفکر می­کردند، تامل می­کردند و مطلب یاد می­گرفتند، مطلب می­فهمیدند. این خیلی حرف است. یک موقع وحی می­شود، باب علم آسمانی روی یک کسی باز می­شود، مثلا به یک پیامبر دارد وحی می­شود، یک موقع برای کسی دارند کتابی می­خوانند، منبری برایش می­روند و او مطلبی یاد می­گیرد، یک ‌موقع نفس انقدر آماده است، همین اتفاقاتی که در طول روز برای ما می‌افتد و خیلی بی تفاوت از کنارش رد می­شویم، دارد او را جلو می­برد، او را رشد می­دهد، از جهت علمی و از جهت معنوی او را بالا می­برد.احوالات آقای صفایی حائریآقای صفایی حائری، دوستانی که با آثارشان محشور هستند، خوش به حالشان. یک دوره­ای ما، دوره دانشجویی­مان هم بود، یک جمعی داشتیم بعضی از کتاب­های ایشان را می­خواندیم و با هم مباحثه می­کردیم. اصلا ایشان یک فضای خاصی دارد. در یکی از کتاب هایشان، تعبیرشان این است. ایشان خیلی الهامات از بیرون دارد. یعنی درون هم خیلی عمیق است که این کار را می­کند. می­گوید:"من نشسته بودم در خانه، پنجره باز بود، در خیابان یک ماشینی خراب بود، استارت می­زد، روشن نمی­شد، بعد من هم همین طور ذهنم مثلا درگیر همین اتفاق بود. یک کسی آمد و گفت آقا چی شده؟ بزن بالا یک نگاهی بیندازیم و ... من صدا را همین طور می­شنیدم، یک خرده دستکاری کرد و درست شد، ماشین روشن شد. بعد این راننده گفت مشکلش چی بود؟ گفت هیچی هوا داشت، راه نمی‌افتاد چون هوا داشت. گفت همان جا بود من با خودم فکر کردم، که تا هوا را از خودمان دور نکنیم تا این هوا از کله ما بیرون نرود راه نمی‌افتیم. به خاطر این متوقف هستیم."آثار الهامات کوچکای خدا! الان چه شد؟ این را از کجا آوردی؟ این الهام دارد و او را جلو می­برد. اثر گذاشت، اثر واقعی هم گذاشت. بازی هم در نیاورده، این اتفاق برایش افتاده. این که یک بچه­ای یک حرفی به آدم می­زند، بچه من به من بگوید: بابا چرا آقا در ماشین را برایت باز کرد، مگر خودت نمی­توانستی؟ خب یک برخورد این است که بگویم: بچه تو نمی­دانی، بزرگ شوی متوجه می­شوی. یکی هم این است که من تذکر بگیرم. این بچه بدون پیش فرض­ها، بدون تعلقات نفسانی، به ماجرا نگاه می­کند، می­فهمد که خب چرا او در را برایت باز می­کند؟ خودت باز می­کردی و می­رفتی داخل می­نشستی دیگر. من از این، مطلب بفهمم. ببینید مثال را کجا آوردم، مثال را نبردم که تا آخر عمرش کتاب بخواند. کتاب هم بخواند، ولی باب فهم را نبندد، این خیلی نکته است.رشد سریع بر اثر تعریف بی مایهدر جمع­های خودمان خیلی این اتفاق می‌افتد، به محض آنکه طرف یک یادداشتی یک جایی می­نویسد، یک تعریف تمجیدهایی می­کنند، "آقا شما خیلی قلمت خوب است "، "آقا شما چه قدر مطلب می­دانی­". من‌خودم همیشه به رفقا می­گفتم، می­گفتم بچه ها در شریف در زودپز رشد می­کنند. خیلی سریع بالا می­آیند و بعد خیلی وقت­ها زمینه‌هایی فراهم است و جایی می­روند و دو روز دیگر مثلا عنوان­هایی کسب می­کند. از این بعدش به ماجرا نگاه کنید، یک اتفاق منفی است.جوان مؤثر چگونه است؟یک بعدش این است، ابتدای انقلاب، مثلا جنگ را 2۶-۲۵ ساله­ها اداره می­کردند. بله، کار را باید به جوان­ها داد، یک بعدش را هم نگاه کنیم، همان­ها چه حالاتی داشتند؟ می­گفت روزی که در صف فلان چیز در جبهه آمدند و به من گفتند تو مسئول فلان هستی و اسم من را اعلام کردند، من فرمانده یک تکه­ای شدم، حالا خودش نمی­گوید، تعریف می­کنند درباره یکی از شهدا، خاطرم نیست، که آن شب نماز شبش فرق داشت، زار می­زد، زجه می­زد. که چرا من اینجا مطرح شدم؟ خب آن را اضافه کنید. فقط آن را تنها نبینید. در دل قضیه بروید. ما باید اداره کنیم، این پیرها نمی­گذارند ما کار کنیم و با یک عجبی و یک تکبری، اخر خبری هم نیست. اصلا دلیل اینکه اوضاعمان هم این است که خبری هم نیست. اگر خبری بود، یک اتفاقی می افتاد. این که ما همین جور رشد کنیم و شروع کنیم و احساس کنیم که خیلی کارهای عجیب و غریب و خفنی داریم انجام می­دهیم.غربت امام رضا(ع)با توجه به نزدیک بودن وفات حضرت معصومه(س) یک جمله با توجه به کمبود وقت ذکر می‌کنم در مظلومیت حضرت رضا(ع) و کسانی که بعد از امام رضا(ع) قصد سفر به ایران را کردند و خواستند که در ایران با امام رضا(ع) وهمراه ایشان بمانند. از این بُعد متاسفانه به این موضوع پرداخته نمی‌شود که امام رضا غریب است. عده‌ای می‌گویند که امام‌رضا(ع) غریب نیست ولی امام‌حسن(ع) غریب است. این مقایسه کار اشتباهی است و نباید این مقایسه انجام شود. امام حسن(ع) هم در شهر خودش غریب است و در روایات داریم‌ تاکید شده که از شروط زیارت مقبول امام رضا(ع) "عالما بأنک امام مفترض الطاعة شهيد غريب" تاکید بر غریب الغربا بودن حضرت است.علت این امر این است که امام رضا(ع) از سوی یاران نزدیک امام کاظم (ع) طرد شد و فرقه‌ای در شیعه‌ درست شد به نام «فَتَحی» که برخی از این افراد وکلای امام موسی کاظم(ع) بودند ولی این افراد وجوهات را برای امام رضا(ع) نیاوردند و به امام رضا(ع) تهمت‌های ناروایی می‌زدند. یکی از دلایل غریب‌بودن امام رضا (ع) است. امام رضا در چنین شرایطی قبول ولایت کردند که از سوی برخی افراد شیعه به ایشان تهمت‌های ناروایی زده می‌شد. و هم از این جهت که مرگ در غربت و دوری از خانواده به مظلومیت و غربت اضافه می‌کند. و این موضوع درباره حضرت معصومه (س) هم صادق است و اینکه حضرت معصومه(س) به دیدار برادرشان هم نرسیدند.ولی از افتخارات اهل ایران این است که برخورد و مواجهه‌ای که با خاندان اهل‌بیت داشتند و این مظلومیت و غربت را تا می‌توانستند در خودشان با رفتاری که داشتند کم کردند. و اینجا رفتاری که خود حضرت داشتند و مارا دائما ارجاع دادند به سیدالشهدا برای کم‌کردن این غربت. باید حواسمان باشد که زیادشدن مناسبت‌ها و ذکر مصیبت‌ها باعث کمرنگ شدن تاثیر اهل‌بیت نشود. باید در مناسبت‌های هفتگی یک ذکر مصیبت اصلی داشته باشیم. واگر بخواهیم تشییع امام ‌رضا را قیاس کنیم با سیدالشهدا، در حادثه عاشورا خواهری می‌خواست که به دیدار برادرش برسد ولی چه چیزی را مشاهده کرد؟ زینب از بالاترین مصیبت‌هایش، رو کردن به عمرسعد است که به او بگوید که آیا نمی‌بینی که با پسر رسول الله چه کردند؟ و بعد کسی پاسخگو نباشد و شِکوه کند و به رسول الله و بفرماید :"هذا حسين مرمل بالدما..." (اين حسين توست كه بدنش را به خونش رنگين کردند.)صلی الله علیک یا اباعبدالله