برۀ گمشدۀ راعی (گاهِ بی گاهان- پانزده)

نوای جادوییِ فلوتِ سحرآمیز[1] پردۀ گوش هام را نوازش می‌دهد...و یک نورِ چشمک زنِ مهربان و نرم به رویم لبخند می‌زند...یا این که صبح شده و پلک‌های خشکیده‌ و به هم چسبیده‌ام دارند آرام آرام بیدار می‌شوند...و من سعی می‌کنم آن دو کرکرۀ سنگین و دردناک را به دشواری از هم بگشایم...لابه‌لای غلظتِ مه‌آلودِ برابرِ چشمم- که هنوز انگاری مغروق ام در آن- «ولفانگ آمادئوس موتسارت» را می‌بینم که ایستاده مقابلِ پرده‌های آبیِ زنگاری، با آن جامگانِ رسمیِ سرخرنگِ قرنِ هجدهمی و کلاه‌گیسِ سفیدِ مجعدش، و سرِ فلوتی را فشرده میانِ دندانهاش ، در گوشۀ دهان، و دارد ضمن نواختن با حرکتی موجدار و موزون به تناوب، کمی بالا و پایین‌اش می‌برد...پس از لحظاتی تصویرِ نابغۀ فقید محو می‌شود و چهرۀ آدریانا بر من طلوع می‌کند و با دندان‌های درخشانش توی صورتم می‌خندد... همچنان که دنبالۀ گیسوی دراز رنگامیزی شدۀ فندقی‌اش، نرم نرم ساییده می‌شود پشت دست‌هام- که انگار به عادت معمولِ وقت‌هایی که درد دارم، روی سینه مشت کرده‌ام...همراه با رخوت و تنبلیِ صبحگاهی سعی می‌کنم این رؤیای پریشان‌وار را عجالتاً تعبیر کنم و دارم می‌پرسم از خودم که چه انگیزشی ضمیرِ ناخودآگاهم را واداشته تا تصویرِ آدریانا را در میانِ واپسین اوهامِ بصری پیش از بیداری، به این وضوح نشان‌ام دهد؟...عذابِ وجدان... یا تمنّیاتِ سرکوفته و فرو خورده؟!...ولی بعدتر که قوای تشخیصِ مکانِ مغزم فعال‌تر می‌شود، می‌فهمم که هنوز افتاده‌ام روی همان نیمکتِ جلوی اجاقِ دیواری...درست همان‌جا که دیشب تن رها کرده بودم...و یک دنده تا صبح خوابیده‌ام... بی رواندازی...و حالا آدریانای حقیقی- و نه تصویرِ ذهنیِ ناخودآگاهِ من از او- دارد پتویی را تا زیرِ چانه‌ام بالا می‌کشد و تنِ خشکیده و سرمازده‌ام را می‌پوشاند...و خندان خندان می‌گوید:«ببخشید... نمی‌خواستم بیدارتان کنم... سلام!...»هیچ دوست ندارم بانوانِ جوانِ دانشجو مرا در حالِ خواب غافلگیر کنند...همان طوری که قطعاً دلم نمی‌خواهد غفلتاً بی‌رخصتی صبح زود وارد خانه‌ام شوند...هر چند هنوز نمی‌دانم تا چه حد اجازه دارم آن منزلِ استیجاریِ بیگانه را که فقط چند ماهی مسکنِ سازمانیِ من خواهد بود، به این زودی خانۀ خود به شمار آورم...ولی در هر حال همراه با آمیزۀ نامطبوعی از احساسِ ناامنی و حقارت و بدگمانی، پسِ آن پیش‌درآمدِ یکّه خوردنِ بی‌اختیار که آدریانا را به خنده انداخته، نیم خیز می‌شوم...و چون در هر حال می‌دانم که در جایگاهِ یک دوستِ هم‌پیمان و شاگردِ وفادارِ میکائیل هر گونه تهدیدِ واقعی از سوی او نامحتمل است- البته جز همان ناخنک زدن به خلوت مطلقِ بی‌خدشه‌ای که از ملزوماتِ حیاتِ خود می‌شمارم- همچنان که می‌کوشم آهنگِ کلامم در حدِ امکان بطور همزمان محترمانه، بی‌اعتنا و عاری از ترشرویی باشد، فقط می‌گویم:«سلام!... شما کلید را با خودتان برده بودید؟»اما انگار علی‌رغمِ به کار بردن تمامِ ظرفیتم در خودداری، باز به او برمی‌خورد...که بی‌درنگ قامت راست می‌کند و با حرکتی دفاعی، عقب می‌نشیند و میدان می‌گیرد... با همان حال و هوای رزم‌جویانه و آمازون‌وارِ خویش...بعد ولی دو دست را می‌گشاید از هم و کفِ آن دو را نشانم می‌دهد... انگار از سرِ مصالحه و تسلیم...آخر هم یک دست را در جیب پالتویش فرو می‌برد و یک کلید را متصل به آویزی سرخ و منگوله‌‌دار، بیرون می‌آورد و بالاتر می‌گیردش... طوری که انگاری بخواهد نشانم دهد... و می‌گوید:«نخیر دکتر!... کلیدهای شما روی همان میخِ جلوی در، سرِ جای خودش آویزان است... این یک کلید یدکی است که قرار شده من داشته باشم... برای این که هر وقت نیاز باشد اگر شما منزل نباشید بتوانم خریدهایتان را بیاورم یا به برخی کارهای ضروری برسم... وقتی شما منزل باشید حتماً زنگ می‌زنم... امروز هم اگر کلید انداختم برای این بود که بیدارتان نکنم... ولی در هر صورت اگر شما مخالف هستید...»به احترامِ نسیمِ ملایمِ تردیدی که انتهای کلامش را می‌رباید، می‌کوشم پرسشم شکلِ بازجویانه به خود نگیرد، ولی البته باز هم مطمئن نیستم که موفق شده باشم، وقتی می‌گویم:«پروفسور روبنیان مقرّر کرده‌اند که شما به کارهای ضروریِ من رسیدگی بفرمایید؟...»و ضمناً برای جبرانِ آهنگِ آن عبارتی که از قضا ترش و تلخ هم از آب درآمده، می‌کوشم لااقل تغییر وضعیتی به بدنم بدهم که آن‌طور تهی و منجمد و بی‌رمق می‌نماید...پس حرکتی رنج‌آور می‌دهم به پاهایم که انگاری از سرما خشکیده‌اند تا بردارمشان از روی پاتختی و بگذارمشان روی زمین، پتو را به کناری بزنم و بتوانم با رعایتِ کمینه اصولِ نزاکت، برابرِ او ایستاده سخن بگویم...البته در برابرِ این اقدامِ مسالمت‌جویانه، آدریانا بی‌درنگ یک قدم رو به عقب برمی‌دارد... با همان راهبردِ رزم‌آورانه؛ طوری که انگار حرکتِ مرا کمی تهدیدآمیز تلقّی کرده باشد...ولی همچنان که به محضِ برخاستن چشم‌هام سیاهی می‌رود، می‌شنوم که می‌گوید:«حالتان خوبست دکتر؟...»بعد می‌بینم که چرخی می‌خورد و چند گام رو به آشپزخانه برمی‌دارد...پالتویی سیاه‌رنگ و بلند بر تن دارد و شلوارِ جین و نیم‌تنه و شال‌گردنی دستباف...حالتش ساده و طبیعی است... حتی آرایشِ صورتش مانندِ شبِ قبل غلیظ نیست... و در واقع شاید اصلاً آرایشی بر چهره ندارد... طوری که انگاری دست و رو شسته باشد و تنها اندکی از آثارِ همان خطوط و رنگ‌های تزیینیِ دیشب همچنان بر حواشیِ چشمها و لبهاش بازمانده باشد...در حالِ راه رفتن می‌گوید:«بله!... و ضمناً خیلی دربارۀ مراقبت از سلامتِ شما تأکید کرده‌اند...»همان طوری ضمنِ سرگیجۀ سمج و دیرپایی که عارضم شده با بی‌حواسی می‌گویم:«ولی احیاناً به شما نگفته‌اند که من هرگز مشروباتِ الکلی نمی‌نوشم؟...»برای چند لحظه در همان وضعیتِ نیمرخ نسبت به من می‌ایستد...انگاری تیرِ پرتابی‌ام دقیق به هدف اصابت کرده و او را از حرکت بازداشته باشد...بعد اما آهسته رو به من می‌چرخد و هر دو بازویش را بر روی سینه در هم گره می‌ زند... که شاید انعکاسِ آینه‌واری باشد از حرکتِ خودِ من... مثلِ حریفِ مُشت‌زنی که دیگری را بپاید...فکر می‌کنم باز همان آرایشِ نظامیِ نبردی تن به تن را داریم... ما دو تن... انگاری دو سلحشورِ صلیبی...یکی قدرتمند... و دیگری جان‌سخت...با آگاهی از وضعیتی که ظاهراً بی‌ربط و قدری مضحک هم هست، رها می کنم هر دو بازویم را که جهتِ دفاعی مذبوحانه پشتِ آن پناه گرفته‌ام... و با دو بازوی آویخته، چند ثانیه‌ای شرمسارانه نگاهش می‌کنم... و او نیز هم چنان که سایۀ سیاهِ نگاهِ معنادارش را چون پرچمِ سفیدِ صلح برمی‌افرازد، می گوید:«دکتر ورجاوند!... من بابتِ حرف‌های دیشب از شما معذرت می خواهم... بخصوص به خاطرِ آنچه دربارۀ شما و پروفسور روبنیان گفتم...»آنچه دربارۀ من و میکائیل گفته بود؟پس گفته بود...با آن فراستِ زنانۀ هول‌انگیزش، دربارۀ من و میکائیل چه دانسته بود... که خودم نمی‌دانستم...چشم برمی‌گیرم از آن نگاهِ سیاهرنگِ زیرک و شوخ... که او ادامه می‌دهد:«امیدوارم ببخشید و در این مورد چیزی به ایشان نگویید...»وقتی ساعتِ دیواری دارد یازده پیش از ظهر را اعلام می‌کند، دیگر دانسته‌ام که میکائیل از او خواسته تا «در صورتِ امکان و اگر زحمتی نیست»- با همان روش خاص خودش که می‌گفت... وقتی می‌دید مشتاقی برایش کاری انجام دهی - برای راهنمایی و دستیاریِ من در امورِ روزانه، سری به من بزند...چه خوب می‌شناسد مرا که در موقعیت یک تازه‌وارد، از ادارۀ ابتدایی‌ترین مسائل مرتبط با خود نیز عاجز خواهم بود...ولی هنوز فکر می‌کنم قطعاً عذرخواهی کردن ابتکارِ خودِ آدریانا است... پس پاسخ می‌دهم:«نه خواهش می‌کنم!... هیچ نیازی به عذرخواهی نیست... حتماً از من هم رفتارِ سوء تفاهم‌برانگیزی سرزده که موجبِ برداشتی احیاناً نادرست شده باشد...»لبخندی یک‌سویه و زیرکانه و طعنه‌آمیز می‌نشیند بر آن لب‌هایی که مانندِ شبِ قبل دیگر آن‌طور جگری رنگ نیست... و آن حالتِ تمسخر مقتدرانه به چهرۀ او بازمی‌گردد، وقتی دارد می‌گوید:«می‌خواهید راستش را بگویم؟!...»«بله!... خواهش می‌کنم... لطفا!...»«در حقیقت رفتارهای آگاهانه و عمدیِ شما نیست که سوء‌تفاهم ایجاد می‌کند...»و در همان حال که احتمالاً دارد میزانِ تأثیرِ این آخرین پرتابِ کلامی‌اش را در قیافۀ قطعاً آشکارا مبهوتِ من می‌سنجد، با یک‌دست به کاناپه اشاره‌ای می‌کند... شاید صرفاً تفریح‌کنان... و یا از آن جهت که برای توضیحِ مدّعای خویش به زمانِ بیشتری نیاز دارد... می‌گوید:«می‌توانم بنشینم؟»که من قدری دستپاچه می‌شوم و همراه با همان گیجیِ سمجِ ادامه‌دار و نوعی نارضایی قلبی از این که با بی‌نزاکتی او را ایستاده به حرف گرفته‌ام، تند تند باز می‌گویم:«بله!... بله!... لطفاً!... خواهش می‌کنم...»طوری که انگار در خزانۀ لغات حافظه‌ام، هیچ واژۀ دیگری جز همین سه تا وجود ندارد...دارم به خودم تذکّر می‌دهم که باید بیشتر مراقب باشم مباد که باز پیش‌داوری کنم و به تلۀ سهل‌انگاری‌های معلم‌وار بیفتم...ظاهراً آدریانا-با توجّه به نقیضه‌نمایی که به میان آورده- آنقدرها هم که من پیشتر تصور کرده بودم، منش فکری ساده و صریحی را دنبال نمی‌کند...وقتی دارم پتو را از روی دیوان برمی‌دارم تا برای نشستن او جا باز کنم، دیگر به‌راستی کمابیش کنجکاو شده‌ام و مشتاق شنیدنِ آن چه او به شوخی یا به جدّ خواهد گفت...ولی او می‌نشیند روی آن صندلیِ دیگر در کنارِ میز تحریر و یک آرنجش را به لبۀ میز تکیه می‌دهد و با بی‌تکلّفیِ رسواگر تحسین‌برانگیزی می‌گوید:«حتماً خودتان می‌دانید و خیلی‌ها قبل از من به شما گفته‌اند... پس لازم نیست من هی تکرار کنم که شما یک مردِ خوش‌قیافه و جذاب و ظاهراً روشنفکر هستید... ولی در واقع آن چیزی که در شما بیش از همه سوء‌تفاهم‌ برانگیز است... آن حالتی در شما است که انگاری نیاز به کمک دارید... یک جورهایی شبیه یک پسربچۀ گمشده به نظر می‌رسید... دربارۀ من که سوء‌تفاهم همان پارسال ایجاد شد... یعنی همان روز اول که شما را پشتِ درِ مهمان‌سرای انجمن دیدم... وقتی شما هاج و واج همین جور پابه پا می‌شدید و نمی‌دانستید به‌طورِ هم زمان با کفش‌‌ها و گل و جعبۀ توی دستتان باید چکار کنید... طوری که انگار نزدیک بود همه را یکدفعه بیندازید روی زمین... مطمئنم داشتید توی دلتان هم به من فحش می‌دادید که چرا همانطور ایستاده‌ام و بی‌خیال تماشایتان می‌کنم...»حرفش را قطع می‌کنم... در حالی که می‌کوشم لحنِ صدایم همان آهنگِ آرام و کمابیش رسمیِ آمیخته به طنزِ ملایمی باشد که معمولاً با جوان‌ترها اتّخاذ می‌کنم... طبق عادت و رسم و راهِ معلّمی...«قطعاً من هرگز در دل به سرکارِ عالی فحش نمی‌دادم!... شاید البته احتمالاً خجالت کشیده باشم...»یعنی الان چرا پریدم وسطِ حرفش؟... تا مثلاً یادآوری کنم که عادت ندارم حتّی در دلِ خویش نسبت به خانم‌ها بی‌احترامی کنم؟...چرا این طور نگرانِ بهبودِ تصویری شده‌ام که دارد از من برای خودم ترسیم می‌کند؟...این از همان دلبری‌های سوء‌تفاهم برانگیزی نیست که آدم ناخودآگاه در برابرِ بانوان و یا آگاهانه در کلاسِ درس برای ایجاد محبوبیت میانِ دانشجوها به‌کار می‌گیرد؟...ولی خوشبختانه آدریانا انگاری غافل می‌ماند از این دور بازیِ ناشیانۀ من... و در ادامۀ قصّۀ خود می‌گوید:«صبح روز بعد هم که ما آمده بودیم دیدنِ استاد و شما داشتید می‌رفتید... دم در... موقع خداحافظی یک طوری ترسان و لرزان و تند تند پشت سر هم تکرار می‌کردید "آدریانا خانم! لطفاً خیلی مراقبِ دوستِ من باشید!... تنهاش نگذارید... دیشب حملۀ قلبی شدیدی داشته"... حتی مرا قسم دادید... یادتان هست؟... چندبار گفتید "تو را بخدا!"... بعد هم می‌خواستید شماره تلفنتان را برایم بنویسید تا از احوالِ پروفسور باخبرتان کنم... گفتید "خودش که به من از حالش خبری نمی‌دهد... شما محبت کنید و مرا بی‌خبر نگذارید"... ولی کاغذ و خودکارتان را توی جیبِ پالتو پیدا نمی‌کردید... و من گفتم "اشکالی ندارد شما بگویید من توی گوشی شماره شما را ذخیره می‌کنم"... خلاصه برایم خیلی شیرین و بامزه بودید کلّاً... استاد دانشمندی که آن قدر به کمک و حمایت نیاز داشت...»حرف‌هاش را در سکوتِ کامل می‌شنوم و باز بی‌اختیار هر دو بازوی محافظت‌کننده‌ام را روی سینه جمع می‌کنم و پشتِ آن سنگر می‌گیرم... بی‌تردید باید در برابرِ امواج نرم و نافذ نوازشِ مستی‌بخشِ صمیمیتی که یکباره از سوی او جاری شده، از خودم دفاع کنم...و حتماً برای ادامۀ صحبت، دیگر نیاز دارم که بنشینم... پس نیمکت را با اشاره‌ای به او نشان می‌دهم و می‌پرسم:«عذرخواهی می‌کنم... اجازه می‌فرمایید؟...»و این بار او با دستپاچگیِ رقیقِ بانویی مستقل و امروزی- که زیاد به تملّق شنیدن از مردان عادت ندارد- با اطواری کمابیش ناشیانه و ناشکیب، بی‌هیچ غنج و دلال... و حتی با لحنی که قدری تعجب و خشونتِ آشکار در خود دارد، می‌گوید:«بله خوب!... بفرمایید بنشینید...»اینک نوبت من است که صادقانه و دوستانه حرفی بگویم... البته پس از آن که فرصتِ آرامشی کوتاه به خودم می‌دهم... در آغوشِ گرم و فراگیرِ مبل بزرگِ اتاقم...«در حقیقت این اموری که فرمودید بیشتر نشان می‌دهد که شما یک بانوی باهوش و نیرومند هستید... و این که من در آن روز به طرزی شرم‌آور و بزدلانه خودم را باخته بودم...»ظاهراً از شنیدنِ پاسخِ من نیروی بیشتری می‌گیرد... که به آسودگی شانه‌های جنگنده‌اش را تکیه می‌دهد به پشتیِ چوبین و سختِ صندلی‌اش... و می‌گوید:«چیز بسیار مهم‌تری را هم نشان می‌دهد... اگر ناراحت نمی‌شوید بگویم...»به چشم‌های او نگاه می‌کنم... که حالتِ زیاد مدبّرانه‌ای به خود گرفته است... و با قدری تأنّی و دودلی، و البته به شوخی می‌گویم:«از دیروز تا کنون رفتاری از من سرزده که نشان دهد این همه زودرنج‌ام و ممکن است از شنیدنِ چیزهای مهم ناراحت شوم؟...»می‌خندد... و بی‌درنگ پاسخم را می‌دهد... با همان آهنگِ تهاجمیِ صمیمانه... و همدلیِ هوشمندانۀ زودرس و ترسناکش...«مهم‌تر آن که نشان می‌دهد شما تا چه حد به پروفسور علاقمند هستید!... و ضمناً مهم‌تر از همه این که چقدر می‌توانید در یک رابطۀ عاشقانه آسیب‌پذیر باشید!... این را من همان روز صبح- یعنی دوّمین باری که شما را دیدم- کاملاً متوجِه شدم... بعد به خودم گفتم باید خیلی جالب و هیجان‌انگیز باشد که چنین کسی آدم را دوست بدارد!...»فقط برای این که با خوش مشربی میزان نگرانی‌ام را از کشفیاتِ غافلگیرانۀ او مخفی کنم، و نشان دهم که حرف‌های مهمّ‌اش را زیاد هم جدّی نگرفته‌ام، می‌گویم:«چرا آخر؟... چون چنین ابلهی را می‌توان به راحتی نابود کرد؟...»و باز آدریانا با لحنی که به طرزی غیر منتظره رنجیده و باوقار و خردمندانه می‌نماید، سرزنش‌وار می‌گوید:«این چه حرفی است دکتر؟!... البته که نه!... چون فکر کردم من خیلی خوب می‌توانم از چنین روحِ نازنینی حمایت کنم...»[1] نام یک اپرای دو پرده ای از موتسارتقسمت قبلقسمت بعد