مرگ شاد

پابه‌پای شیوع کرونا و پیشنهاد قرنطینه در منزل پیشنهادهای خوب برای مطالعه در این فرصت پیش‌آمده هم شایع شد. یکی از کتاب‌هایی که تقریبن تمام کتاب‌خوان‌ها پیشنهاد می‌دهند "طاعون" آلبر کاموست که مستقیمن در مورد وضعیت قرنطینه شهر در پی گسترش بیماری مسری است. گرچه هماهنگی جالب‌توجه محتوای "طاعون" با "شرایط حساس کنونی" خواندن آن‌را پرافسون و بی‌افسوس جلوه می‌دهد، اما به‌نظرم "کرونا" تا "طاعون" هنوز خیلی فاصله دارد و امیدوارم این فاصله هر روز بیشتر و بیشتر شود! برای اینکه از قافله‌ی کتابخوانی این روزها غافل نمانم، به‌نظرم رسید من هم کتاب‌هایی را که در این دوسه‌هفته‌ی آتی می‌خوانم، اینجا معرفی‌کنم تا بهار بیاید و طومار چرک این سال بد-بهار را درهم پیچد.در روزهایی که گذشت من از کامو "مرگ شاد" را خواندم. این رمان پس از مرگ او و از جمع‌آوری یادداشت‌هایش گردآمده و بسیاری آن‌را ناقص تلقی‌کرده‌اند؛ اما به نظر من گرچه شخصیت‌پردازی‌های دقیق و موشکافانه‌ای که در دیگر آثار او می‌بینیم اینجا نیست ولی جهشی که در پاسخ به مسئله‌ی همیشگی کامو -یعنی ادامه‌ی حیات در عین باور به پوچی هستی- در این اثر دیده‌می‌شود آن‌را تبدیل به اثری مهم و تفکربرانگیز می‌کند. پاتریس مورسو شخصیت اصلی این رمان از طریق دوست‌دخترش با مردی علیل آشنا می‌شود که بسیار ثروتمند است. پاتریس که جوانی و اندام ستبر مردانه‌اش سهم طبیعی او از حیات را به‌تمامی دریافت کرده، از مال دنیا چیزی ندارد و مثل اکثر مردم پول را عامل خوشبختی می‌داند؛ در مقابل زاگرس -مردی که دوپایش را از زانو ازدست‌داده- تا بخواهی پول دارد اما "بدن" او مانع لذت‌بردن از موهبت‌های دنیاست. او هم پول را عامل خوشبختی می‌داند اما نه برای همه. تنها برای کسی که "می‌تواند" خوشبخت باشد. پاتریس، زاگرس را می‌کشد و پول‌هایش را بر‌می‌دارد و به‌سمت خوشبختی می‌تازد. علی‌رغم توقع ما که احتمالن تحت‌تأثیر سریال‌های ایران و ترکیه شکل گرفته، هیچ بلایی سر او نمی‌آید و عذاب وجدان هم نمی‌گیرد (البته این دومی به‌خاطر این‌است که زاگرس خودش از او تلویحن خواسته‌بود که او را بکشد و به‌جای او هم از مواهب بدن زیبایش در دنیا بهره ببرد)؛ اما اتفاقی به‌مراتب عجیب‌تر برای او می‌افتد. وقتی به همین راحتی از تمام امتیازات مادی یعنی جوانی، سلامت، پول، آزادی و از همه مهم‌تر طبیعت بهره می‌برد، بدون آنکه بخواهد یا بداند معنای زندگی روزمره برای او تغییر می‌کند. پاتریس مورسو مجبور می‌شود برای لحظه‌به‌لحظه‌ی زندگیش عمیقن فکر کند تا درمقابل بی‌معنایی طبیعی حیات مقاوم شود و این رمان فکرهای اوست.کامو با زبردستی بدون تزریق اضطراب به شخصیت مورسو او را در برابر "معنا" بی‌دفاع می‌کند سپس "طبیعت" را با تمام عظمت احصا نشدنیش گرداگرد او می‌گذارد و ازطریق ترکیب حالات پاتریس با شب، ساحل، باران، کوه، دریا، گیاهان گوناگون، شهرهای تاریخی و سفر به زوایای این همه، وضعیت روحی او را برای ما ترسیم می‌کند. بخش عمده‌ای ازین تغییرات در "خانه‌ای فراسوی دنیا" رخ می‌دهد. خانه‌ای در کنار ساحل درخشان مدیترانه با درختان زیتون و گل‌های خوشبو که سه دختر دانشجوی فرانسوی درآن با پاتریس هم خانه‌اند. او اکنون در عشق‌ورزی به شدت مقتصد و عجیب رفتار می‌کند. در حالی‌که قبل از آن سفتی تنی پیچیده در نرمی حریر تابستان دلیلی کافی بود. از طریق همین رفتارهای رنج‌گریز اوست که کامو تعریفش را از خوشبختی به ما می‌فهماند. امری که به‌هرحال برای پاتریس محقق می‌شود اما نتیجه چیزی که ما تصور می‌کنیم نیست. او بعد از آنکه با تقلای زیاد در برابر زیبایی زنان و وسوسه‌های اجتماعی به سطح ثابتی از خوشبختی با برآورده‌شدن تمام تمایلاتش بدون ازدست‌دادن انزوا و خلوتش دست می‌یابد می‌فهمد که در این لحظه دیگر فرقی نمی‌کند دو سال خوشبخت باشی یا دویست سال، و ناگهان مرگ به عنوان مقصد محتوم بعدی هویدا می‌شود. او هم بیمار می‌شود و به سادگی و آسایش هرچه تمام‌تر می‌میرد! شاد/خوش/خوشبخت می‌میرد زیرا: "او اکنون فهمید آنچه او را از این مرگی که با وحشتی حیوانی به او خیره‌شده می‌ترساند، همان ترس از زندگی است. [...] تمام کسانی که آنچه برای زندگی‌شان لازم بوده نکرده‌اند، کسانی که ترسیدند و به‌مرتبه‌ی ناتوانی رسیدند، آن‌ها ازین‌رو از مرگ می‌ترسند که آن حیاتی که هرگز با آن نیامیختند را محدود می‌کند. آنها به‌اندازه‌ی کافی زندگی نکرده‌اند، اصلن هیچ‌وقت زندگی نکرده‌اند".نثر شاعرانه کامو در این اثر و تفکرات عمیق برخاسته از طبیعت، پرداختن به مسئله‌ی خوشبختی و مرگ از جمله عواملی‌ست که خواندن این کتاب را در قرنطینه لذت‌بخش می‌کند. البته اگر شما هم مثل کامو انزوا و درون‌نگری را بخشی غیر‌قابل‌اغماض از زندگی بدانید.پ‌ن: "مرگ شاد" عنوانی‌ست که در ترجمه‌های فارسی نمی‌بینیم! این اثر با عنوان "مرگ خوش" و "خوشبخت مردن" ترجمه شده‌است که من دومی را به قلم قاسم کبیری در اختیار داشتم که مطلقن آن‌را به کسی پیشنهاد نمی‌کنم. ترجمه‌ی کبیری پر ایراد، شلخته و اعصاب‌خردکن است! و باعث می‌شود شما نهایتن نسخه‌ی پی‌دی‌اف انگلیسی اثر را پیدا کنید و بعد از بیست‌سی‌صفحه از زبان فارسی غیرمتعارف و بی‌منطق آن خداحافظی کرده به اجنبی پناه ببرید.instagram.com/mim.imami