رمزگشایی از یک جنایت دنباله دار

مریم تاواتاویادداشت درباره مینی سریال " غیرقابل باور "چاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1399.04.24نویسنده یادداشت : مریم تاواتاو" غیر قابل باور " ، روایتی از انعکاس بیان یک درد در آینۀ قضاوت مردم است ؛ وقتی برداشت اشتباه ، این انعکاس را در مسیری غلط ، تکثیرِ بی­ نهایت می­ کند و با القای غیرواقعی بودنِ وجود آن درد ، با مخدوش کردن حقیقت ، قربانی را گناهکار نشان می ­دهد . این چرخش در سوق دادنِ شخصیت از جایگاه قربانی به مکانِ یک دروغگو و تصویر انزوا و طردشدگی از جامعه ، از سخت­ ترین قسمت­ های داستان است ؛ جایی ­که هنوز تماشاگر با اطمینان نمی ­داند که به راستی چه اتفاقی برای شخصیت افتاده. در این میان ، توجه به جزییات ، برگ برنده ­ای است که "غیرقابل باور" توانسته با تکیه بر­آن ، تنهایی و غمِ نهفته در عمیق ­ترین لایه­های روحی شخصیت­هایش را نشان دهد .موضوع اصلی این مینی ­سریال هشت قسمتی آمریکایی ، یک تجاوز سریالی است . جایی که ادعای یک دختر نوجوان یتیم ، به نام ماری ، مبنی بر ورود یک فرد نقاب­دار به آپارتمانش جدی گرفته نمی­ شود و همه ، این موضوع را به پیشینۀ روحی درگیر او و داشتن یک خانوادۀ از هم ­پاشیده ­شده ، ربط می­ دهند و حتی مجبورش می­کنند به خاطر گزارش دروغ از پلیس عذرخواهی کند . بخش تراژیک ماجرا به این­جا ختم نمی­ شود ؛ چرا که اطرافیان و دوستان ماری و حتی همکارانش او را دروغگو خطاب کرده و از خود می­ رانند . خود ماری نیز در جریان این برخوردها ، به حقیقت ماجرا شک می­کند و البته نمی­تواند از عواقب روحی و قانونی آن ، رها شود . این همان نقطه ­ای است که جو جامعه ، جبری را خلق می­ کند که تمرّد از باور به آن ، بهای سنگینِ طردشدگی و انزوا را به دنبال خواهد داشت . شاید در ابتدا تماشاگر فکر کند این مینی­ سریال ، صرفا داستان ماری و کشمکش روحی اوست اما ورود دو شخصیت اصلی دیگر ، رنگ مقتدرانه­ ای را به سریال اضافه کرده و مسیر را تغییر می­دهد .در واقع چند سال بعد از ماجرای ماری ، وقتی همین اتفاق به صورت مشابه در ایالتی دیگر می­افتد ، کارآگاه "کارن دووال " به صورت جدی ، پرونده را پیگیری می­ کند و با یافتن چندین مورد مشابه با کارگاه زن دیگری آشنا می­ شود و این دو با تحقیقات مشترک به مدارکی دست می یابند که نشان از وجود یک متجاوز سریالی می­ دهد.غیرقابل باور ، شمایلی از کارآگاه زن ارائه می­ کند که در کنار حضوراحساساتش ، پرونده را منطقی جلو می ­­برد. این مختصات ، تصویری اغراق­ شده از یک زن نمی­ سازد بلکه با تکیه بر توانمندی­ ها در مرحله اول قبل از تعریف او به عنوان یک زن و گنجاندنش در دسته­ بندی جنسیتی ، مهارت او در توجه به تمام ابعاد صحنه جرم و به ویژه مواجهه حرف ه­ای با قربانی­ های جدید را به رخ می­ کشد ؛ اوج این حرکت نزدیک در محدودۀ وقوع جرم ، جایی است که او شخصا دختر جوانِ پرونده­اش را به بیمارستان می ­برد ؛ در اینجا کاشت دوربین به ­گونه­ای است که انگار به ازای هر قدمی که کارآگاه در کنار قربانی برمی­ دارد و از رنج روحی او باخبر می­ شود ، باری سنگین ­تر از مسئولیت این پرونده را به دوش خود اضافه می­ کند . اگر اصرار کارآگاه دووال ، درباره مرور جزییات مساله و متجاوز در همان ساعات اولیه وقوع ، نبود ، هرگز نمی­ توانست به زنجیره اتفاقات مشابه این پرونده­ ها دست یابد . این نقطه­ ای است که ورای زن یا مرد بودن از دید یک انسان و در قالب وظیفه ­شناسی ، پشتکار و توجه به کار گروهی به آن پرداخت شده است و البته ناخودآگاه مقایسه­ ای با دو مامور پلیس پرونده ماری پیش می­ آید که با زورگویی و بی­ اعتنایی ، محیط تشنج ­زایی را در مواجهه با یک پروندۀ کلیدی به وجود آورند ؛ پرونده ­ای که می­ شد در همان ابتدا در مسیر یافتن متهم اصلی پیش برود و از وقوع تجاوزهای بعدی جلوگیری کند .اگرچه بسیاری از داستان­ های مربوط به پرونده­ های تجاوز و انعکاس آن در فیلم وسریال ، یک روند تکراری و گاه قابل­ پیش ­بینی را طی می ­کنند ، اما " غیرقابل باور " ورای از موضوع جرمِ شاید زیادپرداخت ­شدۀ تجاوز ، به یک تاثیر روحی بلندمدت بر روی قربانیان اشاره دارد که این پرداخت در نوع خود ، سریال را متمایز کرده است . در بسیاری از درام­ ها تمرکز اصلی روی یافتن فرد متواری است که البته هدف قابل قبولی است ؛ چرا که هم هیجان دنبال کردن ماجرا را به بستر فیلم اضافه می­ کند و هم احتمال استمرار در جلب توجه مخاطب برای تماشا بالا می ­رود . اما سازندگان " غیر قابل باور " ، با تکیه بر بعد روان­ شناختی مساله ، به تاثیرات طولانی­ تر این جرم برروی قربانیان خود توجه دارد ؛ این­که در سنین مختلف ، مساله بی­ اعتمادی و رهانشدن از تجربه سهمگین به سراغ قربانیان می­ آید و عملا بازگشت آن­ها به زندگی ، نیازمند دوره ­های طولانی تراپی است .نکته ­قابل­ توجه در این سریال ، نگاه زنانه­ای است که رنج قربانی را درک می­ کند و ارزش ساعت به ساعت از وقوع آخرین جرم را می­ شناسد ؛ جایی که شکارچی هنوز از طعمه خود دور نشده و احتمال یافتن او بیشتر از هر زمان دیگری است . این جنبۀ لطیف ­تر از زاویه دید ، باعث می­­شود که دووال و همکارانش از هر سرنخ کوچکی برای یافتن حقیقت استفاده کنند .این مینی­سریال ، بر پایه یک ماجرای واقعی ساخته شده است و این موضوع ، یادآور وجود ضعف در سیستمی است که با اهمال در بررسی اولین پرونده­­ های تجاوز ، به جای همدردی و توجه به ماری ، برخورد طلبکارانه ­ای از خود نشان داده و چشم خود را بر احتمال وقوع یک جرم می ­بندد و به مجرم این اجازه را می ­دهد که با خیال راحت به ادامه دست­ درازی­ های خود بپردازد .البته جریان سریال ، تمرکز زیادی روی زندگی و شخصیت متجاوز نداشته و بیشتر سعی کرده کفه مربوط به قربانی را سنگین کند ؛ شاید با پرداخت بیشتر به ابعاد عمیق ­تر روحیِ مجرم می­شد دید کامل­ تری درباره این پرونده پیدا کرد . از طرفی تماشاگر به تماشای قربانیانی می­ پردازد که حتی با هوش خود جزییاتی را از محل وقوع جرم به یاد دارند که مابقی افراد درگیر نداشته ­اند و همین جزییات به حل این ماجرا کمک کرده است . این مواجهه متمایز ، قربانیانی را می­ سازد که حرف­های تکرار و نالان سایر پرونده ­ها را بازگو نمی­ کنند ؛ آن هم در پرونده­ ای که مجرم تمام شواهد فیزیکی را از صحنه جرم پاک می­ کرده و عملا پلیس با حداقل اطلاعات روبرو می­شده .“مریت ویور” در نقش کارگاه کارن دووال ، بازی فوق العاده­ ای از خود ارائه می دهد . کسی که در برابر اتفاقات فجیع امروز ، با باور اخلاقی و البته مذهبی خود سعی دارد اوضاع را مرتب کند . در واقع در نقاطی واضح ، باور کارآگاه به در خدمت خدا بودن در مسیری جذاب روایت شده .در روزگاری که حضور باورهای مذهبی در متن داستان ، می تواند خط قرمزی باشد که منجر به ریزش مخاطب شود ، نویسنده و کارگردان این سریال ، سعی داشته­اند با نشان دادن گرایشات مذهبی دووال ، آرامش و قدرت او را به اعتقاد او به یک نیروی معنوی ارتباط دهند و البته این ایجاد ارتباط ، یک ویژگیِ به زور­اضافه­ شده به داستان نبوده و قابل باور ساخته شده تا تصویری واضح از زنی را نشان دهد که با تکیه بر عواطف و نگاه مادرانه و زنانه ، به جنگ با پلیدی­ ها می ­رود و سعی دارد تعادل را به محیط متشنج اطراف بازگرداند . در واقع نمی­ توان تزریق یا حذف یک ویژگی مرکزی یا حتی ایدۀ تکراری را در بازگویی روایت و شخصیت­ سازی ، بدون توجه به نحوۀ ارائه آن ارزیابی کرد . همان­طور که " غیرقابل باور " با تکیه بر جنبه­ های خاص­تر ماجرا ، از دل یک بزهِ اجتماعی به مفهوم عمیق انسانی و اخلاقی در بستر داستان دست یافت و با نگاهی نو ، پرونده­ای مجرمانه را مرور و حل کرد .