از فلسفه و ذهن تا هوش مصنوعی

نقشه موارد ابتلا در اپلیکیشن ماسکهفته دوم وبینارهای شبانه «شریف‌کرونا» با حضور دکتر پیمان ابهریان، نوروساینتیست از کلینیک مغز وشناخت شروع شد، شب دوم دکتر حمیدرضا آیت‌اللهی از دانشگاه علامه طباطبایی درباره فلسفه‌ورزی حول بحران کرونا صحبت کرد، دوشنبه‌شب دکتر حمیدرضا ربیعی و دکتر علی شریفی زارچی از شریف درباره کاربردهای هوش مصنوعی و اهمیت نرم‌افزار «ماسک» در مقابله با کرونا گفتند، دکتر مهرداد عربستانی، انسان‌شناس از انجمن انسان‌شناسی ایران در شب چهارم گمانه‌زنی‌های پساکرونایی را تحلیل کرد و شب آخر هم نوبت به دکتر محمد منایی، روان‌پزشک از کلینیک آتیه رسید تا سراغ ابعاد روان‌شناختی و روان‌پزشکی کووید-۱۹ برود.ترس از کرونا هم یک پاندمی استدکتر ابهریان در ابتدای صحبتش علوم شناختی را تعریف کرد: منظور از علوم شناختی دانش پردازش اطلاعات است و منظور از شناخت همان ادراک و آگاهی. در واقع توانایی‌های شناختی فرآیند‌هایی‌ست که درگیر اکتساب و پردازش و نگهداری اطلاعات می‌شود.به گفته ابهریان درحال حاضر دنیا با دو پاندمی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ یکی کرونا و دیگری ترس از کروناست که به شدت در هم تنیده هم هستند. اگرچه اطلاعات ما به شدت در مورد کرونا کم است و درحال حاضر امکان ریشه‌کن کردن آن وجود ندارد اما ترس از کرونا‌ یک موضوع تکراری‌ست و اطلاعات زیادی از آن داریم و ترس از کرونا شبیه ترس از بیماری‌های دیگر است. ترس از کرونا، پاندمی اصلی را تشدید می‌کند. استرس پدیده‌ای جدانشدنی از زندگی انسان است و ناخواسته این‌روزها هم استرس کرونا دنیا را فرا گرفته، مهم‌ترین عامل ترس از کرونا هم همان ترس از مرگ است.او این‌طور ادامه داد که در جنگ کرونا با انسان بالاخره انسان برنده خواهد بود، چرا که حتی بدون هیچ مداخله‌ای وقتی 60 درصد جامعه درگیر ویروس شوند، جامعه ایمنی طبیعی پیدا می‌کند و از سوی دیگر 85 درصد افردا مبتلا مشابه سرماخوردگی با این بیماری درگیر می‌شوند.مهم‌ترین عوامل ترس از کرونا به نظر ابهریان خطاهای شناختی است: فکر می‌کنیم قطعا بیماری منجر به مرگ می‌شود، یا با خودمان می‌گوییم افراد ضعیفی هستیم، یا سوگیری شناختی تفکر دوقطبی داریم و با خود می‌گوییم یا مراقبت‌ها جواب می‌دهد و زنده‌ می‌مانیم یا کرونا می‌گیریم و می‌میریم، یعنی زنده‌ماندن بعد از کرونا را به‌طور کلی حذف می‌کنیم. خطای دیگر شناختی از آنجا ناشی می‌شود که ذهن ما ذهن ما به دنبال یافتن قطعیت است و اخبار علمی عموما از قطعیت صحبت‌ نمی‌کنند.به گفته ابهریان دراین روزها استناد به منابع خبری دسته‌اول و معتبر به شدت به کنترل استرس کرونا کمک می‌کند. بهتر است با این دید سراغ اخبار برویم که آیا این اخبار امنیت و سلامت خود و خانواده ما را افزایش می‌دهد یا خیر؟البته او این سوگیری‌های شناختی را باعث سهل‌انگاری در خودمراقبتی هم می‌دانست؛ مثلا این‌طور فکر می‌کنیم که ما به کرونا مبتلا نمی‌شویم، چون به دلیل‌های مختلف خاص هستیم یا حتی مسئله را انکار می‌کنیم. ابهریان در پایان این راهکار را مطرح کرد که سعی کنیم به سمت توان‌مندسازی شناختی حرکت کنیم و این توان‌مندسازی را بین مردم گسرش دهیم تا حداقل جلوی پاندمی ترس را دردنیا بگیریم.فلسفه در بحراندکتر حمیدرضا آیت‌اللهی بحث خودش را یک‌شنبه‌شب این‌طور آغاز کرد: گروهی از افراد نظیر جامعه‌شناسان و روان‌شناسان به صورت مستقیم در مسائل پزشکی مربوط به کرونا دخیل نیستند ولی باید با فعالیت زیاد مکتب خود را تقویت کرده و در حل این بحران یاری برسانند. در ایران به فلسفه به چشم رشته‌ای که تنها به بیان عقاید فیلسوفان گذشته می‌پردازد نگریسته می‌شود. این دیدگاه برای کشور فایده‌ای ندارد و آموزش نظریات گذشته به منظور ایجاد مکاتب جدید و یا حداقل تحلیل شرایط کنونی انجام می‌شود.آیت‌اللهی بحران‌های کرونا را به دست‌های پدیدار شناسی، فلسفه دین، فلسفه اخلاق، فلسفه سیاست، فلسفه علم و تحول وجودی تقسیم کرد.در زمینه پدیدارشناسی آیت‌اللهی به تفاوت کووید 19 و کرونا اشاره کرد: کرونا یک پدیده است و تنها به بررسی ویروس ختم نمی‌شود بلکه بیانگر ناتوانی بشر در حل معضلاتی مثل روابط اجتماعی، مشکلات اقتصادی و ... است.بحث بعدی او فلسفه دین بود: در ابتدای بروز فاجعه مردم درگیر پدیده شده و آن را بررسی می‌کنند ولی پس از آن به طرح سوالات الهیاتی می‌پردازند؛ چرا خدا چنین چیزی آفریده؟ آیا خدا می‌توانسته جلوی این واقعه را بگیرد؟ معمولا گروه‌های نزدیک به فاجعه بیشتر درگیر این سوالات هستند.به گفته او یک‌سری از فجایع مثل جنگ اخلاقی به شمار می‌روند و برخی دیگر مثل سیل و زلزله طبیعی. در مورد کرونا هم مسئله طبیعی‌ست و هم انسانی: در متون دینی از مصیبت‌ها با علل متفاوتی مثل آزمایش، گناه و زمینه‌ای برای خودساختگی یاد می‌شود. البته استدلال مشابهی هم برای نعمت‌ها وجود دارد. حال این سوال مطرح است که در حال حاضر کدام عامل موثر بوده؟ نتیجه چنین سوال‌هایی در دین‌داری افراد به آنجا منجر می‌شود که یا افراد به مذهب با شدت بیشتری روی می‌آورند و یا ایمان خود را از است می‌دهند.آیت‌اللهی در ادامه به سراغ فلسفه اخلاق رفت و این‌طور استدلال کرد که بحران کرونا دوراهی‌های اخلاقی را بیشتر می‌کند، اگر در شرایط عادی دوراهی‌هایی مثل عدالت و آزادی مطرح است، کرونا دوراهی‌هایی مانند سلامت و اقتصاد را پیش می‌کشد. همچنین کرونا فلسفه سیاسی را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد، چرا که در مواقع بحران جوامع برای رفع مشکل به نظام‌های دیکتاری روی می‌آورند.در موضوع فلسفه علم بحران وقتی آشکار می‌شود که طب جدید دست‌بسته در کناری می‌نشیند و در عین حال طب‌های مکمل ادعای پیشرفت می‌کنند. البته بحران کمک می‌کند که طب‌های ناصحیح هم به مرور از صحنه خارج شوند. همچنین در هنگامه بحرانی مثل کرونا مواجهه با چاه وجود و فناپذیری انسان بیشتر از زمان‌های دیگر قابل لمس است و از سوی دیگر محدود بودن آزادی عمل و منع‌های اعمال‌شده باعث احساس نیاز به توسعه‌های جدیدی از فلسفه می‌شود.ماسکی که شریفی‌ها ساخته‌انددکتر حمیدرضا ربیعی صحبت‌هایش را با کاربرد هوش مصنوعی در مقابله با بیماری‌ها در سه زمینه تشخیص، جلوگیری از شیوع و درمان شروع کرد: هوش مصنوعی یک دوست خوب برای پزشکان است، به‌خصوص در شرایطی بحرانی، زیرا هم تعداد بیماران زیاد است و هم به دلیل کشف نشدن درمان، مرحله تشخیص اهمیت زیادی دارد. تشخیص تعداد زیاد مبتلایان انرژی و وقت زیادی را می‌طلبد و راه‌هایی که ارزان‌تر و سریع‌تر باشند، مطلوب‌تر خواهند بود.به گفته ربیعی هوش مصنوعی با پردازش تصاویر سی‌تی‌اسکن قفسه سینه و تصاویر اشعه ایکس می‌تواند در تشخیص کووید-۱۹ کمک کند.تست‌های تشخیص کرونا به دو دسته رونویسی ژنتیکی (RT-PCR) و تصاویر سی‌تی‌اسکن قفسه سینه تقسیم می‌شود. فرایند RT_PCR به عنوان مرجع اصلی تشخیص کووید-۱۹ دو محدودیت اصلی دارد:· محدودیت جمع‌آوری نمونه‌های صحیح، انتقال آن‌ها به آزمایشگاه و کیفیت و کارایی کیت‌های آزمایشی بر نتایج اولیه تست بین 30 تا 60 درصد تأثیرگذار است.· در موارد اورژانسی، حساسیت پایین این تست در بیماران مبتلا به کووید 19 ممکن است باعث عدم شناخت کافی بیماران شود و در نتیجه درمان در زمان مناسب انجام نشده و این بیماران عفونت را در جمعیت منتشر کنند.در مقابل گرفتن تصاویر باکیفیت سی‌تی‌اسکن از قفسه سینه هم سریع‌تر است و هم این تصاویر ناهنجاری‌های ریوی را حتی در بیماران کووید 19 با نتیجه RT-PCR منفی نشان می‌دهد و حساسیت بالاتری در تشخیص کورنا دارد ولی تشخیص با استفاده از تصاویر سی‌تی‌اسکن مشکلاتی نیز دارد:· کمبود نیروی انسانی متخصص به نسبت جمعیت و منطقه جغرافیایی· در دسترس نبودن نیروی متخصص در همه شهرها و در همه ساعات شبانه‌روز· زمان‌بر بودن تشخیص به وسیله انسان· عدم امکان تشخیص بیماری در مراحل اولیه بیماری· خستگی نیروی متخصص و خطای انسانیبا این شرایط استفاده از هوش مصنوعی ممکن است یک راه‌حل کارآمد برای تشخیص بیماری با استفاده از تصاویر سی تی اسکن باشد که مزایای زیر را دارد:· تشخیص سریع· دسترسی در هر مکان و هر ساعتی از شبانه روز· کاهش فشار کاری بیمارستانی برای متخصصان· افزایش دقت در تشخیص· مشخص نمودن دلیل تشخیص بیماری با روش‌های توصیف‌پذیری در شبکه‌های عمیقدکتر ربیعی در ادامه نحوه کار سیستم تشخیص آی‌مد (AI-MED) را معرفی کرد:· پیش‌پردازش تصاویر با یک روش نوآورانه (Masking Method)· استفاده از یک شبکه ژرف توصیف‌پذیر نوآورانه که به‌صورت ضمنی Batch Effect را نیز حذف می‌کند.سیستم آی‌مد هم می‌تواند با سیستم PACS بیمارستانی یکپارچه شده و هم روی کامپیوتر شخصی نصب شود و هم می‌تواند تحت وب به صورت آنلاین خدمت ارائه دهد. تاکنون دانشگاه علوم پزشکی یزد، دانشگاه علوم پزشکی قزوین، شرکت مارکو پکس، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه علوم پزشکی ایران برای استفاده از این سرویس درخواست داده‌اند و کشورهایی همچون رومانی، ایتالیا، اندونزی، هند، غنا و ... هم تمایل خودشان برای دریافت این سیستم را ابراز کرده‌اند.دکتر ربیعی در بخش پایانی صحبت‌هایش به کابردهای هوش مصنوعی در جلوگیری از شیوع کرونا و درمان آن اشاره کرد:· طراحی اپلیکیشن‌‌هایی برای کنترل فاصله· طراحی اپلیکیشن‌‌هایی برای کنترل قرنطینه· طراحی نرم‌افزارهایی برای کنترل منابع را باتوجه به مدل‌های شیوع بیماری· طراحی و تولید مچ‌بندهایی هوشمند برای کنترل قرنطینه· پیدا کردن توالی ژنی و جهش‌های کووید 19· مدل‌سازی سه‌بعدی کووید 19· طراحی داروی کووید 19دکتر شریفی زارچی بعد از معرفی چند مورد مشابه در سطح جهان به بررسی و معرفی اپلیکیشن ماسک پرداخت: یکی از مهمترین سیاست‌های تیم طراحی ماسک این است که با دریافت حداقل اطلاعات شخصی از یک کاربر بتواند خدمات لازم را ارائه دهد، و اگر این اطلاعات به اختیار کاربر بیشتر شوند، خدمات هم کامل‌تر و دقیق‌تر خواهد بود. کاربر با وارد کردن علائم بدنی خود (دمای بدن، داشتن یا عدم داشتن سرفه‌های خشک یا عطسه و ...) به نرم‌افزار اجازه می‌دهد که وضعیت سلامتش را دقیق‌تر بررسی کند.به گفته شریفی زارچی با اطلاعاتی که کاربر از وضعیت سلامت خود اعلام می‌کند، احتمال ابتلای او به کرونا بیان می‌شود. همچنین کاربر اطلاعاتی مانند موقعیت مکانی را می‌تواند به نرم‌افزار بدهد و یا به‌روزرسانی کند. همچنین اگر قصد بازدید از یک مکان را دارد، با وارد کردن آن و با بررسی احتمال ابتلای کاربر و باقی افرادی که در محل بازدید هستند و اطلاعات‌شان را در این اپلیکیشن وارد کرده‌اند، نرم‌افزار با استفاده از سیستم بلوتوث فاصله کاربر از افراد دیگر را کنترل می‌کند. ماسک اطلاعات کلی مثل تعداد مبتلایان، بهبودیافتگان و فوت‌شدگان را هم در اختیار کاربر می‌گذارد.شریفی زارچی همچنین به این نکته اشاره کرد که از این اپلیکیشن می‌توان برای کنترل و منع تردد بیماران یا افراد مشکوک به ابتلا کرونا استفاده کرد: هنگام ورود به ادارات، فروشگاه‌ها، کارگاه‌ها، کارخانه‌ها و ناوگان حمل‌ونقل عمومی بارکد و یا کدملی شخص اسکن شده و سپس اجازه ورود به شهروندان سالم و یا بهبودیافته داده می‌شود.او در ادامه برخی از ویژگی‌های ماسک را این‌طور برشمرد:· سامانه فاصله‌گذاری هوشمند· سامانه دفاع هوشمند در مقابل مخاطرات زیستی· شروع طراحی یک روز پس از اعلام اولین نتیجه مثبت ابتلا به کرونا· طراحی با همکاری جمعی از استادان و دانش‌آموختگان شریف و سایر دانشگاه‌ها و حمایت از طرف شرکت‌های برتر فناوری اطلاعاتمبینا امراللهیعلی صالحیکیمیا جورابچی