شبی در تقاطع

آبان چتر سرمایش را پهن کرده بود. هفته آخر، خیال رفتن نداشت. سردی هوای ظهر، به سردی صبحِ زمستانی قله­ الوند، شبیه بود. سبزی فروش­ های سه ­شنبه بازار، بساط نکرده بودند. آبگوشت بار گذاشته بود. باید افطار را بدون مخلفات، صرف می­کرد.صدای ا... اکبر دوم اَذان به گوش می­ رسید. آخوندِ جوان، زود قامت می­ بست. همین­که، عجله را چاشنی حرکاتش کرد، بندِ کفشِ طبی ­اش بریده شد. دمپایی جلو بسته نارنجی را پوشید و راه افتاد.همسایه مسجد حساب می­ شد. حدود بیست خانه را طی کرده بود. پیمایش عرض بیست خانه بعدی، برایش سخت بود. دمپایی نیم­ دار بود. پاهای چاقش در داخل دمپایی جلو بسته، بازی می­کرد. طبق معمول، عصای کله عقابی­ اش را در خانه جا گذاشته بود. صدای عصا­زدن، آزارش می داد. ترجیح می­داد خمیده ­تر شود بعد عصا دستش بگیرد. غرورِ جوانی، در وجود پیرش، جا خوش کرده بود. سرعتش را کم نکرد که از ثوابِ نماز جماعت جا نماند.حافظه ­اش، مثل چادر نمازش رنگ باخته بود. در بین راه نحوه اقتدای ماموم جامانده را، مرور می­ کرد. دوست داشت اگر هم دیر رسید؛ قبل از رکعت دوم، به جماعت ملحق شود. رکعت آخر می­ رسید؛ کلا اقتدا نمی­ کرد. روحیات و اعتقادات عجیب؛ اما قشنگی داشت.می­ گفت:«رکعت آخر رسیدن، یعنی احوالپرسی سرپایی با خدا»بیست و سوم رمضان 1382 شمسی بود. مجلس را تا آخر نشست. از بس برای جوانیِ حضرت قاسم(ع) گریسته بود، چشمانش، مثل زبانش به خشکی می ­زد. آخوندِ جوان، بر­خلافِ عجله ­ای که در قامت بستن داشت، روضه­ ی نوجوان امام حسن(ع) در ماه رمضان را، پر­سوز و کشیده اجرا می­ کرد.پیرزن راه برگشت را، آهسته طی کرد. در حوالی منازل آخر، صدای خِرخِر دمپایی کهنه ­اش، به گوش می­ رسید.وارد مغازه شد. چادر نماز، روی دوشش سنگینی می­ کرد. جواب سلام رامین را، با تاخیر داد. به میز چوبی جلوی مغازه نگاهِ سردی انداخت. با لحن کشیده و ناز­دارش گفت:«رامین جان، تونَم اِمروز سبزی خوردن نیآوُردی­ی­ی؟»رامین محصل بود. آخر هفته ­ها مدرسه نمی­ رفت. مغازه بدون حضورش لنگ می­زد. از بچگی عصای دست پدر بود. جای خالی پاهای جا مانده در اروند را برای "عزیز آقا" پر می­ کرد.رامین در حال چیدن برگ ­های پلاسیده کاهو بود. لبخندش را کشیده ­تر کرد و گفت:«ننه جان، فکر کنم امروز جوراب ­پشمیای دست­بافتتو پوشیدی، انگار نه انگار از آسمون سرما می­ باره، رنگ کاهوها رو ببین»پیرزن، چادر نمازش را جمع و جور کرد. سرش را تکان داد. پلاستیکِ قمری­ های نصفه و نیمه را، کنار زد. معلوم بود رنگ و روی سرما­زده قمری­ ها، برایش جذاب نیست.رامین چاقوی دسته چوبی گِل گرفته را روی میز گذاشت. جلو رفت و گفت:«سحر خانوم، اگه آبگوشت بار گذاشتی، تُرب اُوشین بِبَر، بابا امروز از میدون آورده»چادرش روی زمین کشیده می ­شد. به­ سختی تا شد. دوتا از ترب­ ها را برداشت و روی ترازو گذاشت."عزیز آقا" به تک پسرش سپرده بود، فقط مایه اجناس را حساب کند. خودش را مدیون سحر خانم می­ دانست. برای رعایت عزت نفسِ پیرزن نبود، مایه جنس را هم نمی ­گرفت. دستانِ پیرزن، برکت داشت. هر وقت مغازه را ترک می­ کرد، تا غروب، دَخل مغازه از اسکناس می­ جوشید.سحر خانم، یک­سالی می­ شد، روی پاهای ورم کرده­اش بسختی راه می­ رفت. تنها پله­ی مغازه را به کمک نرده ­های روی در بالا می ­رفت. همیشه موقع خرید، روی پله جلو مغازه لم می­داد. برای عزیز آقا و رامین اخبار محل را تعریف می­ کرد.روز آخرِ ماه آبان بود. رامین در کوچه مشغول تعمیر کردن ویلچیر قدیمیِ پدر بود. با نوک انگشتش مهره زیرِ دسته ویلچیر را گرفته بود و بادست دیگرش پیچ گوشتی را ­می­ گرداند. گرمی دستان چاق و چروک شده­ سحر خانم در پس گردنش را حس کرد. همین­که سرش را برگرداند، آهنگ صدای پیرزن شروع شد.« رامین جان! امروز وقت موکُنی از سَئله­ ی خیابان اِکباتان، بِرام یه­ قِناری بیگیری»از حرفش تعجب کرد. با نگاه شیطنت آمیزی آبروهایش را به هم نزدیک کرد و گفت:«سحر خانم تو و قناری بازی؟ کفتر مَفترم میخای بگو برات بگیرم»دستش را داخل جیب ژاکتِ سیاهش کرد. اسکناس ­های دسته شده با کش ­پول را، جلوی رامین گرفت.گفت:« اِندازه ی پول قِناری، اسکناس وردار»برای رامین، ئرخواست سحر خانم، غیر منتظره بود. هاج و واج به اسکناس ­ها نگاه می­کرد. قفسِ پرنده، دنیایش را تنگ می­ کرد. از طرفی هم، توانِ نه گفتن به مادرِ پیر را نداشت.بیشتر راه را پیاده گز کرد. به سحر خانم و درخواستش فکر می­ کرد. با خود می ­گفت:«پیرزنِ بیچاره آخر عمری، خل شده»بچه ­های محل فکر می­ کردند سحر خانم دیوانه شده است. مدام بین راه مسجد تا خانه، با خودش حرف می­ زد و روضه می­ خواند.همین­که رامین به خیابان اکباتان رسید، پرسان پرسان سئله ­ای پیدا کرد. نامش "زرین بال" بود. سالن تاریک و کم نوری جلوی چشمانش ظاهر شد. بوی فضله­ خیس پرندگان، حال به هم­زن بود. هیچ اثری از بال­ های زَر، در آن­جا پیدا نمی­ شد. تا چشم کار می ­کرد، کبوترهای سوسکی و زاغ، داخل قفس­ های ساخته شده با توری مرغی، کِز کرده بودند. پسری هیجده نوزده ساله، با سبیل­ های پنبه ­ای و شلوار شش جیب، به استقبال رامین آمد. ناشیانه تسبیح ­اش را در هوا می ­چرخاند. فضای تاریک و نمور، ترسی به دل رامین انداخته بود. خودش را جمع و جور کرد و گفت:«آقا، یه قناری با قفسِ دل­باز، می­ خواستم»پسرِ سبیل پنبه ای خندید و جواب داد: «همین؟»حرفش را بیشتر شرح داد و گفت:«آره دیگه یه قناریِ تَرگل وَرگل به انتخاب خودتون بهم بدید. گنجشکِ رنگ کرده نمی­ خوام»از نگاه کَریه­ پسرک، مثل نگاهِ دلالانِ ساکنِ زندان الوند، حیله می­ بارید. حدود نیم ساعتی منتظرِ گنجشکِ رنگ کرده بود. قناری را گرفت، پولش را حساب کرد و رفت.جلوی خانه مُحقر سحر خانم ایستاده بود. زیر نورِ چراغ، قناری را کنار برگ درختان گردو به آرامی بالا برد. رنگِ زردِ قناری با رنگِ برگ ­ها، مو نمی ­زد. خیالش راحت شد که قناری به سحر خانم تحویل می­ دهد. سحر خانم، پشت پنجره تمام حرکات رامین را را از نگاه کم فروغش می­ گذراند. بعد از مدت ­ها خنده ملیح­اش برای رامین تازگی داشت.در را باز کرد. با جان و دل رو به تک پسرِ عزیز­آقا گفت:«آمِدی عَززیزوم»معلوم بود کار بزرگی برایش انجام داده­ بود که استقبال پر فروغی برایش تدارک دیده شده بود. گُل­ از­ گُل سحر خانم شکفته شد. برای یوسفش، آغوش باز کرد. تمامِ قفس، نیم­تنه درشتش را پوشاند. صدای نفس کشیدن پیرزن، کل کوچه را گرم کرده بود. چراغِ روی تیر­برقِ سیمانی، خاموش شد. چادر سفیدِ ریز­گل و کهنه­ برای قناری حریم ساخته بود. ننه­ سحر، غرق در آغوشِ قفس، راه خانه را در پیش گرفت.در باز بود. کوچه پر از بوی گلاب شد. بوی گلابِ کاشان نبود؛ اما برای مشام رامین آشنا می­زد. از کودکی زمان و مکانِ خاطرات شیرین را، با استشمام هوا، به حافظه بی­ جانش می­ سپرد. خاطراتِ آن بو، نوکِ زبانش بود. سرمای آبان ذهن­ ها را سخت گیج کرده بود. زیر سرمای سخت، منشا بو، گم شد.سه شنبه، سوم دی­ ماه بود. زنگ اول، درس ادبیات بود. معلم، لیستِ کلاسی را برداشت. از زیر عینکِ زُمختش، با نگاهی سنگین، لیست را وَر­انداز می­کرد. قلم رامین کند بود. مثل همیشه، دفتر انشایش سفید بود. قَلبش داشت، از جا کنده می ­شد. معلم، نفس عمیقی کشید و گفت:«خب، بیاد آقای ...»مردَک خِپل، عادت داشت سینه­ بچه ­های یتیم را، از قلب خالی کند. "پسرِ کندقلم" شنیده بود، معلم­ های دبیرستان شاهد خوب تدریس می ­کنند. آینده ­اش را در گرو همکلاسی با، فرزندان شهید می­ دید. هیچ وقت به عزیز­آقا، اجازه شرکت در برنامه­ های دبیرستان را نمی­ داد. نگاه فرزندان شهید برایش سنگین بود.دوباره صدای خراشیده و خشکِ دبیرِ ادبیات، برای خوانش اِنشای آزاد، بلند شد. صدا زد و گفت:«بیاد، آقای­ی­ی... »نفس رامین بند آمده بود. خواست تلافی جلسه قبل را بر سرِ هم کلاسی­ اش قاسم، دربیاورد. شیطنت کرد و پشت صدای معلم گفت:«آقای سپیدار»کلاس خندید.رامین گفت:« آقا، سپیدار امروز تولدشه»رامین، عمل بازدم را، به راحتی تمام، انجام داد. قرائت چهار قُل را نیمه ­کاره رها کرد."قاسم سپیدار" به آرامی از جایش بلند شد و از کنار میز رامین گذشت. با چشمانِ پف کرده، رو به بچه­ های کلاس ایستاد. بچه ­ها پچ­ پچ می­ کردند. هر کسی چیزی می­ گفت.شصت رامین دیر خبردار شد؛ اما تیر از کمان در رفته بود. نجوا کنان با خودش گفت:« خاک بر سرم، قاسم که اصلا انشا ننوشته»شهید سپیدار، هم­رزم پدرِ رامین بود. قاسم، فرزند شهید سپیدار، مثل مرغ عشق ­های ساکتش، درونگرا بود. عاشق پرنده ­های کوچک و معصوم بود. گاه ­گداری که بی­قرار پدرش می­شد. لب به واگویه، باز می­ کرد. واگویه­ های ساده، برایش حکم مسکن ­های فِن ­دار داشت. قلمِ سیال و لطیفی داشت. معلم می­گفت: «قاسم! قلمش محزون است».دل­نوشته­ های تب­ دارش را، جلدهای زرد­ِقناری، پوشانده بود. جلدِ زرد دفترچه ­اش را کنار زد. کاغذ دفترش سفید بود. صدایش لرزان شده بود. دائم استخوان حنجره ­اش، بالا پایین می­ کرد. یاد گرفته بود، بغضش را خوب فرو بخورد. به خودش که مسلط شد. یک­ راست مغز روضه را از دلش بیرون آورد و گفت:« پدر! هفده بهار از عمرم گذشت. فقط یک­بار از کربلای چهار[1] برایم نی­ لبک کادو فرستادی. از تو چه پنهان، تا دیشب نای دمیدن در نی­ لبک را، نداشتم. کاش آن یک­بار هم نفسم بریده می­ شد. پدر­جان! مگر در آن کربلای نم­دار بر تو و هم­رزمانت چه گذشت؟ دیشب، نی­ لبک برایم روضه شام غریبان می­ خواند. پدر! روضه نمی­ خوانم، باور کن، داغِ نبودنت گلوی مرغ عشق ­هایم را سوزاند. دیشب، دوباره قناری ننه سحر، دق کرد. قناری که چه بگویم گنجشک زردش، مرد»شرم از پشت چشمان ریزِ رامین بیرون می­ پرید. خودش را نفرین می­ کرد. دائم با خودش نجوا می­ کرد:«پسرک شیادِ گنجشک ­فروش، کلاه سرم گذاشت»جلدهای زردِ دفترچه قاسم، نگاه رامین را ول نمی ­کرد. یک لحظه چشمانِ پر از اشکِ فرزندِ شهید، نگاهش را جذب کرد. چشمانش تار شده بود. نمی توانست به سطرهای نانوشته دفترش نگاه کند. صدای قاسم، حتی،قلب­های زخمی بچه ­خلاف­ های آخر کلاس را هم نشانه گرفته بود. می­ گفت:«پدر! خوب می­دانم که دستانت را چگونه بستند و روانه گورهای مهیب کردند. پدر! قرار بود با دستانت به من آب بدهی، شنیده بودم بابا آب داد. اما ندیده بودم بابا از داخل قاب چوبی روی دیوار، آب بدهد. پدر! "عمو عزیز­آقا" برایم گفت که اروند را چگونه در هم شکافتی. پدر! رفتی که برای هم­ قطارانت از آن­سوی آب­ های خروشان، نور بهشت روشن کنی؛ اما چراغ­ قوه، جانت را خاموش کرد.رامین مات و مبهوت اسیرِ خاطره ­گویی قاسم شده بود. شرحِ عملیاتِ کربلای 4 جلو می ­رفت. خونِ جگر، بنزین آتشِ دل شده بود. خاطره جنگ و عملیات­ ناکام، جان می­ فرسود و مثل قلم رامین، کند پیش می ­رفت.«پدر! تو که رفتی، یک­بار آتش گرفتم؛ اماداغِ «عمو­ عزیزها» با پاهای کوتاه از کمر را، کجای دلم بگذارم. داغ ویلچیرهای همیشه پنچر را چه کنم»معلم ادبیات عینکش را درآورده بود. بی هدف لیست کلاس را خط ­خطی می­کرد. چانه تراشیده و سرخش را دست می­ کشید. بازیگر خوبی نبود. از صورت سه تیغ معلم ادبیات، بارانِ اشک پیدا بود.قاسم ول­ کن نبود. 17 سال شرح هجران، برایش تمامی نداشت. داغ پدر و سحرخانم را، یک­جا از زبانش بیرون ریخت و گفت:«پسرِ خوب مادَرَت! هیچ میدانی، دیشب هفدهمین قناری مادرت مرد؟ پسر! هیچ میدانی همدم روز و شب­ های مادرت قناری بود؟ پدر! میدانی "عمو عزیز­آقا" با ویلچیر خرابش، در مغازه ­ای سرد، چطور روزش را به شب می رساند»پدر پدر­های قاسم مثل پا کشیدن ­های قاسمِ کربلا پنجه به قلبِ رامین بیچاره می­ کشید.عصای دستِ پدر، یادش رفته بود ویلچیر را برای صبح آماده کند. طاقت ماندن در کلاس را نداشت. رامین، کلاس را با یتیمانش رها کرد و به سمت خانه دوید.کوچه ­های یخ گرفته را، با حرکات لاک­ پشتی جلو می­رفت. دوباره از سبزی فروش ­ها خبری نبود. دلش برای سحر خانم ­سوخت. باید آبگوشت هر روزش را بدون سبزی می­ خورد.صدای ا... اکبر دوم اَذان به گوش می­ رسید. آخوندِ جوان، با فاصله زیادی مسیرش را به سمت مسجد ادامه می­داد. تند راه می­ رفت. انگار نعلین قهوه ­ای به یخ ­های ده سانتی چنگ می­ زد.دلهره­ مدت­ دار رامین به اوج رسیده بود. سرعتش را بیشتر کرد. آماده نکردن چرخ­پ اهای پدر، سوزش استخوانش را می ­افزود. مغازه "عزیز­آقا"، از دور نمایان شد. بوی کم­رنگ گلاب، فضای کوچه را پر کرده بود.بادِ سرد، در کوچه یخ­ گرفته، جولان می­ داد. ویلچیرِ "عزیز آقا"، خالی بود. سنگینی قلبش، نقش بر زمینش کرده بود. سرش، بین دو دستش، روی درختِ گردو خشک شده بود. چشمانِ خیسِ "عزیز­آقا" تقاطع اَروند و کارون را دنبال می­ کرد.قاسم، فرزند شهید سپیدار، هم­ نوا با اروند در کلاسِ راکد، می­ خروشید و پیش­روی می ­کرد.آخوندِ جوان با کارون، به ساحل آرامش می­ رسید.در تقاطع تاریک، تک پسرِ جانبازِ پیر، در بادِ سرد، جا مانده بود.گلابِ آشنا را به یاد آورد. به دنبال منشا بو، به سمت اتاق سحر خانم حرکت کرد. مادرِ "شهید­سپیدار" با قفسِ باز، دلش وا شده بود. دست در دست بوی گلاب و روضه قاسم، برای دیدار شهید کربلای 4 چمدان بسته بود.گلاب با روح سحر خانم برای همیشه شب را در تقاطع در نوردید.[1] عملیاتی در تاریخ ۳ دی ۱۳۶۵ در محور ابوالخصیب در جنوب عراق