دفتر ارغوانیِ تو...

خسته ام حریف!کاش آن قدر نیروهامان را_ که قدیم ها، به لطفِ روزگارِ دلپذیرِ جوانیِ، لایزال هم به نظر می رسید_ این همه صرفِ جنگیدن نکرده بودیم...تا امروز تو، با آن همه سرِ لجاجتی که داشتی... با خدایانِ اجدادی ات... نمی رفتی یک اسقفِ مقدّس شوی... و من هم یک معلّمِ روستایی نمی شدم شاید...نه این که معلم بودن بد باشد!... به هر حال، به قول یک دوستِ روانشناس... ما که انتقال ژِن نداریم، اقلاً طریقی برای انتقال مِم [1] است... ولی آخر زیاد امیدی هم نیست... مگر چند نفر می آیند سر کلاس های خاموشِ من؟... از آن چهار الی پنج نفری که لطف می کنند و تشریف می آورند، اغلب یکی دو نفرشان خواب هستند... یکی هم حواسش نیست... دیگری هم فقط به آرزوی نمرۀ پایان ترم و احتمالاً آزمونِ کارشناسی ارشد است که گوش می دهد و یادداشت برمی دارد...و فقط وقتی هم خوب می شنود که بگویم این نکته ای امتحانی است...شاید از هر سه کلاسی که بروم... فقط یک نفر باشد...که آن ارتباطِ لازم، میان مان کمابیش برقرار است... طوری که مثلاً بشود فرزند معنوی لقبش داد در لحظاتی...و ارثیۀ آن عناصرِ فرهنگیِ فراموش شدۀ متروک...آن «پوستینِ کهنه...آن سالخوردِ جاودان مانند... آن مرده ریگِ داستان گوی از نیاکان» [2] را _ که من همچنان شدیداً به آن متعهد و پایبندم_ بدو سپرد کم و بیش...ولی ما بیشترِ عمرمان را جنگیدیم حریف!... با پدران مان... استادان مان... با همۀ نیروهایی که سرکوبمان می کرد... با سرنوشتِ محتوم و نفرینیِ تهی از معنا... با مرگ... با نفسِ عافیت طلبِ لذّت جوی... و حتی با همدیگر... جنگیدیم...چه سخت جان بودیم حریف!...چه سخت جان بودم من!...عاشق بودم من آخر... عاشقِ آیندۀ شگرفی که تو ترسیم کرده بودی... عاشقِ آن که حواریِ برگزیدۀ تو باشم... و در کنارِ رودِ اردن، قایقِ امنِ عاقبت بخیری ها را رها کنم... و بیفتم در تیهِ بی پایانی که تو... کوره راهِ سنگلاخِ بی بازگشت اش را به رویمان گشوده بودی...تو به تاریکی ام انداختی میکائیل!...ولی من آن طور مجنون وار عاشقِ این بودم که خیال کنم، تو حقیقت را می دانی... که نمی دانستی...راستش از حقیقت کَک ام هم نمی گزید!... من عاشقِ خودت شده بودم حریف!...تو که آنطور در حدّ استعلایی کامل بودی و همه چیز تمام و برای من همه چیز...بله نخند... خیلی افلاطون وار البته!... چه می دانم... تعجّبی هم ندارد آخر!...یعنی هرگز از خودت نپرسیده بودی که چرا به آیینِ شما در نمی آیم، ولی مثلِ سگِ نگهبانِ اصحابِ کهف، همیشه بر درِ غار ایستاده ام به وفاداری...برایم مهم هم نبود که چقدر آن آیینی که داشتی ممنوع و مطرود بود... اصلاً هر چه بدتر، بهتر!!آن قدر که سرنگونِمان کرد در لعنتِ چاه های ابدی تا قیامِ قیامت... که من فقط یک معلّمِ مأیوس باشم و تو یک کشیشِ خشکه مقدّس... مشغله ای که یک وقتی، ظاهراً منفور بود برایت!!انگاری هر دو از جنگیدن، خسته شدیم... حداقلّ من یکی، انصاف می دهم که ز پای اوفتاده ام [3]... ولی تو آخر چطور می توانی تا این درجه، خرسند به نظر برسی از سرنوشتِ شومی که رقم خورده برایت؟!...تو که همۀ این دینداری و آیین مداری ها را تظاهراتِ پوچ می خواندی و هیچ ایمانی نداشتی جز که به انسان... به خرد!...من هنوز هم بر این باورم که خِرَد یک روز هر انسانی را نجات خواهد داد... که خرد تنها طریقی است که انسانی است... تنها راهِ بقا است... تنها طریقِ حیات...و همیشه تو نماد آن بودی برایم... پاسخِ همه پرسش هام در اشاراتِ تو بود... من سرگشته هم از اهل سلامت بودم.........دام راهم شکنِ طرّۀ هندوی تو بودبگذریم... انگاری دیگر فقط دارم گله گذاری می کنم...دوستِ مهربانی دارم الان... که خیلی نگران ام اگر روزی احیاناً بخواند این قسمت ها را_ که این قدر ناله می کنم_ نگرانِ حالم شود... پس بَس می کنم!... در حقیقت، به خاطر او!... نه این که تو مستحقِّ بدتر از این ها نباشی!...می بخشی حریف!... البته همۀ این ها فقط در حالتی است که قطعاً مطمئن باشم تو نمی خوانی... اما در واقع، هنوز هم خیلی می ترسم که برنجانم ات...آخر اخیراً، تو هم که می رنجی... عادی نیستی که... انعکاسِ حالِ خودم می شوی...تو هم باز، انگاری نگرانِ خودم می شوی... و تند تند می گردی پیِ راهِ حلّی... و آخرین راه حلّ ات هم آذرماهِ گذشته این بود که آنطور شیرین و پشتِ سرِ هم دروغ بگویی!...راستی می خواهم دنبالۀ داستانت را هم بنویسم...ولی باید ببینم چه تصمیمی می گیرم و در لحظۀ آخر چه می شود...امشب افتاده ام به یادِ دفترِ ارغوانی ات... می خواهم خوب به خاطر آورم آن روز را که به من بخشیدی اش... آن موقع ها که کمی با الان فرق داشتی ... نه این که خیلی زیاد!...فقط دلخور که می شدی... انگاری این طوری نمی ترسیدی از من که حالا...یادت می آید آن صبحگاهِ روزِ دوّمِ عید؟...یکی از آن معدود دفعاتی که رفته بودیم دارآباد... و نشسته بودیم توی همان ایستگاه دوّمی، کنارِ رودخانه ... که آن موقع، آبِ خیلی خوبی هم داشت... و پُرمایه و متلاطم می گذشت از زیرِ پایمان....همه آوازِ ریختنِ آب بود بر سرِ سنگ ها و نوای پیچیدنِ باد توی کوهپایه... هوا آفتابیِ لطیفی بود... کمی خنک و خیلی بهاری...کلاهِ حصیری گذاشته بودی روی سرَت و چایِ هیزمی دم کرده و نشسته بودی روی سنگی...یک طبقه بالاتر از آن جا که من مستقر بودم... طوری که سَرم درست برابرِ پوتین های تو بود...کمی سردت شده بود انگاری... که لیوان ات را گرفته بودی بینِ هر دو دست... و بخاراتش را نفس می کشیدی... باز در دلم ناراحت بودم از دستت... و جرأت هم نمی کردم به صراحت بگویم...پس اوّل... فقط خیلی با احتیاط، درآمده بودم که:«مگر نگفته بودی که تا پایان تعطیلات می مانی؟... فکر کردم قرار است دو هفته ای برویم اصفهان؟»خیلی ساده و بی خیال و مختصر... طوری که انگار عمداً بخواهی لج ام را در بیاوری، جواب داده بودی:«کاری پیش آمده حریف!...»بعد دلخوری، قدری در لحنِ صدام لرزشِ خشم انداخته و مزۀ دهانم را تلخ کرده بود... «آخر نمی شود هر وقت کاری پیش بیاید، اوّلین اقدامی که صورت دهی، زدن زیر قول هات باشد!»تو هم آوازت کمی بالاتر گرفته بود:«کارِ مهمّی پیش آمده بهرام!... و گر نه کی دیدی که من زیرِ قولی زده باشم!؟»با صدای رو به نشیب، ولی همان طور تلخ و عیب جویانه گفته بودم:«حداقل چند بارَش همین امسال بوده... آخر چرا زودتر به من نگفتی... تا لا اقل بلیت نگیرم برای سفر... کلّی هم تهران کار داشتم...»بعد یک دفعه انگار عصبانی شده بودی... آن عصبانی شدنی که خاصِ خودت بود...و صدات را آرام تر می کرد... و نگاهت را ثابت تر و نافذتر... عقاب وار... سبعانه...بعد فقط آن آهنگِ خسته و بمِ صدایت، از گرما رو به سرما می رفت...این حالات را چند بار تجربه کرده بودم... و اغلب هم اختلافات مان بر سرِ همین سفرهای ناگهانی و بی خبرِ تو بود...بعد یک دفعه باز تلخ و ستمگرانه حرفی زدی که نابودم کند... عادتِ دیگرت همین بود در غلبۀ خشم...تو خود پرست بودی آن موقع ها میکائیل!...اصلاً انگاری متوجه نبودی که با آن قدرتِ فرا انسانیِ روحِ بزرگت، چه بر سر آدم می آوری!گفته بودی:«یادم نمی آید توافق کرده باشیم که من برای برنامه ریزی هام از تو اجازه بگیرم بهرام! ...ضمنِ این که من فقط گفته بودم شاید... تو بی خود عجله به خرج دادی...»راست هم می گفتی... من همیشه در خوش خیالی و پیروی از تصمیماتِ ابطال پذیرِ تو، زیاد شتاب به خرج می دادم...دیگر ساکت شده بودم... بعد تو خندیده بودی... همان طور با آن چانۀ قشنگ و ردیف درخشانِ دندان هات...بعد یک دفعه دست برده بودی توی کوله پشتی ات و آن دفتر عجیب و ارغوانی رنگ را بیرون آورده بودی... و یک بازوت را دراز کرده بودی رو به پایین... به طرفِ من...همیشه شعبده ای در کلاه داشتی... گرفته بودمش از دستت... یک جلدِ پارچه ای سحرآمیزِ ارغوانی داشت... و دویست برگ کاغذِ نازکِ مایل به زرد... و چشم های تو برق می زد و گرما به صدات برگشته بود...که می گفتی:«بهرام!... این دفعه شاید دیرتر برگردم... نشانی هم نمی توانم بدهم که مکاتبه کنیم... این جا بنویس... تو که شاعری!... بنویس تا بخوانم... هر چه توی این یک سال می خواهی بگویی به من... توی دفتر بنویس...»یک سال!... وسطِ دعوا، نرخ هم تعیین کرده بودی...سرم را باز فرو برده بودم توی اوراقِ وسوسه انگیزی که کمی التیام بخش بود... و از تو خواسته بودم چیزی بنویسی به یادگار مثلاً...بی معطلی اطاعت کرده و چند آیه از کتابِ مکاشفات را روی صفحۀ نخست نوشته بودی...بعد حواست رفته بود به ابرهایی که داشتند بالای سرمان جمع می شدند و اوّلین چکۀ بارانی که می افتاد روی گونه هات...همان جا که بودی... یک طبقه بالاتر از من... روی صخره سنگ های دیوانه...و سرم درست محاذیِ آن چکمه های فاخرِ خاک آلودِ تو بود... و یکباره بی فکر و مجنون وار بوسیده بودمش... و خوشحال بودم که بالاخره موفق شده بودم پریشانت کنم... سبعانه...که بلند شوی از جایگاهِ خدایی ات... بیایی برعکس بنشینی پایین دست... طوری که مرا خوب ببینی که اشک دارم و بپرسی...«بهرام!...تو را به همۀ مقدّساتِ عالم!...این چه کارِ ستمگرانه ای بود آخر، که کردی؟!»[1] meme عناصر فرهنگی قابل انتقال از نسلی به نسلی [2] اصطلاحات وام گرفته از شعرِ "میراث" اثرِ مهدی اخوان ثالث[3]کار از تو می‌رود مددی ای دلیل راه!/// کانصاف می‌دهیم و ز پای اوفتاده‌ایم (حافظ)