اما انسان ، چیز دیگری است...

یادداشت مریم تاواتاو ( نویسنده ومنتقد)یادداشت درباره فیلم " من مرد تو هستم " به کارگردانی" ماریا شریدر"چاپ شده در رورنامه سازندگی در تاریخ 1400.12.11نویسنده یادداشت : مریم تاواتاو ( منتقد)* اما انسان، چیز دیگری است*فیلم "من مرد تو هستم" به کارگردانی"ماریا شریدر" یکی از فیلم‌های جالب سال2021 ساخته کشور آلمان است که از حیث موضوع، شباهت زیادی به فیلم "او" به کارگردانی "اسپایک جونز" دارد. ‌این فیلم هم دست روی موضوع حضور ربات ها در زندگی بشر گذاشته و البته به مفهوم تنهایی انسان دوره مدرن پرداخته؛ انسانی که در همان لحظه که مبهوت حضور تکنولوژی و مزایای استفاده از آن در زندگی خود است، در عین حال از پس رفع نیازهای عاطفی خود برنمی آید.فیلم درباره "آلما" زنی پژوهشگر و استاد دانشگاه در زمینه باستان شناسی است که روی خطوط میخی کار می کند. او در یک آزمایش به عنوان ارزیاب انتخاب می شود تا در مدت سه هفته با یک ربات که براساس نیازهای او طراحی شده زندگی کند و در انتها نظرش را اعلام نماید که از منظر او و تخصصش ربات‌ها می توانند شریک عاطفی انسان شوند و به آنها هویت شهروندی اعطا شود یا نه. ماهیت مدرن بودن این ماجرا و تقابل با شغل آلما که کنکاش زبان های باستانی است کشمکش زیادی را در شخصیت پردازی او وارد کرده. انگار کارگردان و نویسنده خواسته اند تا یک رویارویی سنت ومدرنیته را از این طریق نشان دهند.در سال های اخیر بشر، پیشرفت زیادی کرده. او با همین گام های پیش برنده توانسته بر سختی زندگی در جهان مادی فایق بیاید و به فکر سلطه بر طبیعت بیفتد و انبوهی از امکانات را در اطراف خود قرار دهد. پیشرفت های هوش مصنوعی و به طور خاص فناوری های زیرمجموعه یادگیری ماشین و استفاده از ربات در زندگی روزمره، دستاورد بزرگی محسوب می شود و شاید نقطه بلندپروازی انسان همین-جاست که فکر می کند با همین ربات ها و این گستره هوش می تواند خلا تنهایی انسان را پرکند. اما واقعیت آن است که با این همه پیشرفت، هنوز نتوانسته برای بی کسیِ انسان مدرن، علاجی پیدا کند. حتی وقتی بشر خواسته رباتی بسازد تا به عنوان شریک عاطفی، دست نوازشی بر سر انسان تنها و بی-پناهِ عصر معاصر بکشد، ناکام مانده. فیلم در کشمشی دراماتیک، مخاطب را پیش روی این سوال بزرگ قرار می دهد که آیا می توان رفع تمام نیازها را به دست ساخته های بشر سپرد و به چیرگی علم بر جهان و مسائلش اعتماد کرد و یا نه. بخش زیادی ازجذابیت فیلم، مدیون ایده وسوسه برانگیزش است که می خواهد بپرسد که آیا علم در برطرف کردن تمام نیازهای انسان، سنگ تمام گذاشته و یا نه هنوزجاهای خالی ای هست که قادر نیست با مصنوعاتش جایشان را پر کند بلکه به حضور یک انسان و احساساتش نیاز دارد؟"من مرد تو هستم" گام به گام با مخاطب حرکت می کند و با نمایش مزایا و معایب این سبک زندگی این سوال را مطرح می کند که ربات‌ها می توانند جای خالی شریک عاطفی را برای انسان پر کند؟ سوالی که در ورژن فعلی خود، هولناکی عجیبی را حمل می کند و ما را از آینده زندگی انسان می ترساند و به سوال بزرگ تری می رساند که آیا این آینده، تقدیر انسان است که تبدیل به جزیره های جدا از هم نوع خویش شود؟آن چه در فیلم به صورت پررنگ به نقطه ضعف ربات ها می پردازد مساله حس است. این که هر موجودی بدون حس برای انسان در جست وجوی معنا تبدیل به کالبدی بی معنا، سفارشی و قابل پیش بینی می شود که جذابیت خود را به مرور در رابطه ازدست می دهد. نمی توان بازی خوب" مارن اگت" در نقش اصلی زن دانشمند را نادیده گرفت؛ زنی که با وجود تمام مشکلات خود در زندگی عاطفی اش، سعی در قضاوتی منصفانه درباره ربات های همراه دارد. اوج تقلای او جایی از فیلم است که تشخیص ربات و غیرربات برایش سخت می شود و به انسان بودن افراد شک می کند. از طرفی شخصیت ربات با نام تام، موجوی چندوجهی و در حال تلاش برای اثبات کارایی عاطفی خود در خانه آلما است. از این منظر، تام یک موجود سطحی و بدون بروزرسانی طراحی نشده. این ماهیت یادگیری ماشین است که در حوزه هوش مصنوعی نوعی شبیه سازی از هوش انسان صورت می گیرد و به همین دلیل امکان بهبود الگوریتم ها و یادگیری روزافزون و به مرور زمان براساس داده-هایی که در اختیار ماشین قرار داده می شود هست. اما مساله اصلی، لحظه هایی است که این انسانِ تنها به این می اندیشد که ربات باهوشی که درمقابلش حضور دارد یک انسان نیست و همین موضوع او را در مرداب تنهایی خویش بیشتر گرفتار می نماید. از سوی دیگر، مساله مرگ ربات در مقایسه با مرگ انسان، مفهوم قابل تاملی است. سینما جهان شگفتی هاست؛ جهانی که فرصت نمایش داستانیِ تخیلات وعلم را در تلفیق با هم می دهد. من مرد تو هستم از این جنبه به این موضوع طعنه زده که اگر روزگاری این ربات ها به عنوان شریک عاطفی انسان به کارگرفته شوند، چه نوع تجربه زیسته ای را در پی خواهد داشت. شاید این تجربه برای گروهی از افراد، کارگشا باشد چنان چه در فیلم هم به آن اشاره شد. این فیلم، دورنمایی از انسانِ تنهای آینده را نشان می دهد که برای پایان دادن به تنهایی خود هرکاری می کند حتی پناه بردن به آغوشِ ربات ها.