امام موسی کاظم (ع)

موسی بن جعفر معروف به امام موسی کاظم و ملقب به کاظم و باب الحوائج هفتمین امام شیعیان دوازده امامی است. او در سال ۱۲۸ قمری ، همزمان با شروع قیام ابومسلم خراسانی ، داعی بنی‌ عباس علیه امویان به‌ دنیا آمد و در سال ۱۴۸ قمری پس از شهادت پدرش ، امام صادق (ع) ، به امامت رسید. دوران ۳۵ ساله امامت او با خلافت منصور ، هادی ، مهدی و هارون عباسی همزمان بود. ایشان چندین بار توسط مهدی و هارون عباسی زندانی شد و در ۱۸۳ قمری در زندان سندی بن شاهک به شهادت رسید. پس از وی ، امامت به فرزندش علی بن موسی (ع) منتقل شد.دوره امامت امام کاظم (ع) با اوج قدرت خلافت عباسی همزمان بود و او در برابر حکومت وقت ، تقیه می‌ کرد و شیعیان را نیز به این کار سفارش ‌می‌ نمود ؛ از این رو موضع‌ گیری صریحی از امام هفتم شیعیان در برابر خلفای عباسی و قیام‌ های علوی مانند قیام شهید فخ گزارش نشده است. با وجود این ، وی در مناظره و گفتگو با خلفای عباسی و دیگران تلاش می‌ کرد از خلافت عباسیان مشروعیت‌ زدایی کند.مناظرات و گفتگو هایی از موسی بن جعفر با برخی عالمان یهودی و مسیحی در منابع تاریخی و حدیثی نقل شده که در پاسخ به پرسش‌ های آنان بوده است. در کتاب مسند الامام الکاظم بیش از سه هزار حدیث از وی گردآوری شده که شماری از آنها را برخی از اصحاب اجماع روایت کرده‌ اند.امام کاظم (ع) برای ارتباط با شیعیان ، سازمان وکالت را گسترش داد و در مناطق مختلف ، افرادی را به عنوان وکیل تعیین کرد. از سوی دیگر ، حیات امام کاظم (ع) همزمان با بروز انشعاباتی در شیعه بود و فرقه‌های اسماعیلیه ، فطحیه و ناووسیه با آغاز امامت او و فرقه واقفیه پس از شهادت او شکل گرفت.منابع شیعه و سنی ، علم ، عبادت ، بردباری و بخشندگی وی را ستوده‌ و او را کاظم و عبد صالح لقب داده‌ اند. بزرگان اهل‌ سنت به امام هفتم شیعیان به عنوان یک عالم دینی احترام می‌ گذاشته و همچون شیعیان به زیارت قبر او می‌ رفته‌ اند. حرم امام کاظم (ع) و حرم نوه‌اش امام جواد (ع) در منطقه کاظمین در شمال بغداد ، به حرم کاظمین شهرت دارد و زیارتگاه مسلمانان به‌ویژه شیعیان است.موسی بن جعفر در ذی‌ الحجه ۱۲۷ قمری یا ۷ صفر ۱۲۸ قمری هنگامی که امام صادق (ع) و همسرش حمیده از حج باز می‌ گشتند ، در منطقه ابواء به دنیا آمد. ولادت او را در سال ۱۲۹ قمری و در مدینه نیز گفته‌ اند. در تقویم جمهوری اسلامی ایران ، ولادت امام هفتم در ۲۰ ذی‌ الحجه ثبت شده است. برخی منابع از علاقه فراوان امام صادق (ع) به او خبر داده‌اند. بنا بر روایت احمد برقی ، امام صادق (ع) پس از ولادت فرزندش موسی ، سه روز مردم را اِطعام کرد.نسب موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌ طالب با چهار واسطه به امام علی (ع) می‌رسد. پدر او امام صادق (ع) ، ششمین امام شیعیان و مادرش حمیده بربریه است. کنیه او را ابو ابراهیم ، ابوالحسن اول، ابوالحسن ماضی و ابوعلی گفته‌اند. وی را به دلیل کنترل خشم خود در برابر بدرفتاری دیگران، کاظم و به سبب عبادتِ بسیار ، عبد صالح لقب داده‌ اند. باب الحوائج نیز از القاب اوست و مردم مدینه او را زَیْنُ المُجتَهدین (زینت تلاش‌گران) می‌ نامیدند.موسی بن جعفر (ع) در دوران انتقال قدرت از امویان به عباسیان به دنیا آمد. در چهار سالگی وی، نخستین خلیفه عباسی به حکومت رسید. از زندگی امام کاظم(ع) تا پیش از امامت وی، اطلاعات چندانی در دست نیست، جز چند گفتگوی علمی در زمان کودکی از جمله گفتگو با ابوحنیفه و عالمان ادیان دیگر که در مدینه رخ داده است.بر پایه روایتی که در مناقب آمده، وی به صورت ناشناس وارد یکی از روستاهای شام شده و در آنجا با راهبی گفتگو کرده که به مسلمان شدن او و همراهانش انجامیده است. همچنین گزارش‌هایی از سفرهای امام به مکه برای حج یا عمره وجود دارد. چند بار نیز امام از سوی خلفای عباسی به بغداد احضار شده است. جز این موارد، امام بیشتر عمر خود را در مدینه گذرانده است.همسر و فرزندانتعداد همسران امام کاظم (ع) روشن نیست. نخستین آن‌ها، نجمه مادر امام رضا است. از تعداد فرزندان او نیز در منابع تاریخی گزارش‌های متفاوتی آمده است. به گزارش شیخ مفید، او ۳۷ فرزند (۱۸ پسر و ۱۹ دختر) داشته است. امام رضا(ع) ، إبراهیم ، شاهچراغ ، حمزه ، إسحاق از جمله پسران و فاطمه معصومه و حکیمه از جمله دختران او هستند. نوادگان امام کاظم (ع) به سادات موسوی شهرت دارند.دوران امامتموسی بن جعفر ، پس از شهادت امام صادق (ع) در سال ۱۴۸ قمری. در ۲۰ سالگی به امامت رسید. دوران امامت او با خلافت چهار تن از خلفای عباسی هم‌‌زمان بود. حدود ۱۰ سال از امامت او در خلافت منصور (حکومت۱۳۶- ۱۵۸قمری) ، ۱۱ سال در خلافت مهدی عباسی (حکومت۱۵۸ - ۱۶۹قمری) ، یک سال در خلافت هادی عباسی (حکومت ۱۶۹ - ۱۷۰قمری) و ۱۳ سال در خلافت هارون (حکومت۱۷۰ - ۱۹۳ قمر) سپری شد. مدت امامت موسی بن جعفر ۳۵ سال بود و با شهادت او در سال ۱۸۳قمری امامت به فرزندش، امام رضا (ع) منتقل شد.نصوص امامتاز دیدگاه شیعه، امام از جانب خدا تعیین می‌شود و از راه‌های شناخت او، نص (تصریح پیامبر(ص) یا امام قبلی به امامت امام پس از خود) است. امام صادق (ع) در موارد متعددی امامت موسی بن جعفر را به اصحاب نزدیک خود اعلام کرده بود. در هر یک از کتاب‌های کافی ، ارشاد ، اعلام الوری و بحارالانوار ، بابی درباره نصوص امامت موسی بن جعفر (ع) وجود دارد که به ترتیب ۱۶ ، ۴۶ ، ۱۲ و ۱۴ روایت را در این باره نقل کرده‌ اند از جمله: در روایتی ، فیض بن مختار می‌ گوید از امام صادق (ع) پرسیدم امام پس از شما کیست؟ در این هنگام فرزندش موسی وارد شد و امام صادق (ع) او را امام بعدی معرفی کرد. علی بن جعفر روایت کرده که امام صادق (ع) درباره موسی بن جعفر فرمود: « او برترین فرزندان و بازماندگان من است و اوست که پس از من ، در جایگاه من قرار می‌گیرد و پس از من ، حجت خدا بر همه مخلوقات است.»همچنین در عیون اخبار الرضا آمده است که هارون الرشید خطاب به فرزندش ، موسی بن جعفر را امام بر حق و سزاوارترین فرد به جانشینی پیامبر (ص) خوانده و پیشوایی خود را ظاهری و با زور توصیف کرده است.وصیت امام صادق (ع) و سرگردانی برخی شیعیاندر منابع آمده است امام صادق (ع) با توجه به سخت‌ گیری‌ های عباسیان و برای حفظ جان امام کاظم (ع) ، پنج نفر از جمله خلیفه عباسی ـ را به عنوان وصی خود معرفی کرد. هر چند امام صادق (ع) ، بارها امامِ پس از خود را به اصحاب خاصش معرفی کرده بود ، اما این اقدام تا حدی وضع را برای شیعیان ابهام‌آلود کرد. در این دوره ، برخی از اصحاب برجسته امام صادق (ع) مانند مؤمن طاق و هشام بن سالم نیز دچار تردید شده بودند. آنان ابتدا به سراغ عبدالله افطح ، که ادعای امامت کرده بود، رفتند و از او درباره زکات پرسیدند. اما پاسخ‌ های عبدالله آنها را قانع نکرد. آن دو سپس با موسی بن جعفر (ع) ملاقات کردند و با پاسخ‌های وی قانع‌ شدند و امامت او را پذیرفتند.انشعاب در شیعهدر دوره امامت موسی بن جعفر (ع) ، فرقه‌ های اسماعیلیه ، فطحیه و ناووسیه شکل گرفت. هر چند در زمان حیات امام صادق (ع) ، زمینه انشعاب در شیعه فراهم شده بود ، اما انشعابی در میان آنان رخ نداد. ولی با شهادت امام صادق (ع) ، و آغاز امامت موسی بن جعفر ، شیعیان به فرقه‌ های مختلفی منشعب شدند ؛ گروهی از آنان ، مرگ اسماعیل پسر امام صادق (ع) را انکار کرده ، او را امام می‌ دانستند. شماری از این گروه ، که از حیات اسماعیل مأیوس شدند ، پسر او محمد را امام دانستند. این گروه به اسماعیلیه شهرت یافتند. برخی دیگر عبدالله اَفْطَح را امام دانسته ، به فَطَحیه مشهور شدند ولی پس از مرگ او که حدود ۷۰ روز پس از شهادت امام صادق (ع) رخ داد ، به امامت موسی بن جعفر معتقد شدند. شماری نیز به پیروی از شخصی به نام ناووس در امامت حضرت صادق (ع) توقف کردند و عده‌ای به امامت محمد دیباج معتقد شدند.فعالیت غالیاندر دوره امام کاظم (ع) ، غالیان نیز فعال بودند. در این دوره فرقه بشیریه شکل گرفت که منسوب به محمد بن بشیر از اصحاب موسی بن جعفر بود. او در زمان حیات امام ، دروغ‌ هایی به آن حضرت می‌ بست. محمد بن بشیر می‌ گفت آن کسی که مردم به عنوان موسی بن جعفر می‌ شناسند ، آن موسی بن جعفری نیست که امام و حجت خداوند است و مدعی بود موسی بن جعفر حقیقی نزد وی است و می‌ تواند امام را به آنها نشان دهد. او در شعبده‌ بازی مهارت داشت و صورتی مانند صورت امام کاظم (ع) ساخته بود و آن را به عنوان امام کاظم (ع) به مردم نشان می‌ داد و برخی نیز فریب او را خورده بودند. محمد بن بشیر و پیروانش قبل از شهادت امام کاظم (ع) در جامعه شایعه کرده بودند که امام کاظم (ع) زندان نرفته و زنده است و نمی‌میرد. امام کاظم محمد بن بشیر را نجس می‌ شمرد و لعن می‌کرد و ریختن خون او را مباح دانست.فعالیت علمیاز امام کاظم (ع) فعالیت‌ های علمی متفاوتی گزارش شده است ؛ متن این فعالیت‌ ها در قالب روایات ، مناظره و گفتگوی علمی در کتاب‌ های حدیثی شیعه آمده استروایاتامام کاظم (ع):هر که دنیا دوست شود ، ترس آخرت از قلبش رخت بربندد. اگر به بنده‌ ای علمی عطا شد و او محبتش به دنیا افزون گشت ، از خدا دور تر می‌ شود و خشم الهی بر او بیشتر خواهد شد.احادیث فراوانی از امام کاظم (ع) ، در منابع حدیثی شیعه روایت شده است ؛‌ این روایات بیشتر در موضوعات کلامی چون توحید ، بداء و ایمان و نیز موضوعات اخلاقی است. همچنین مناجات‌ هایی از جمله دعای جوشن صغیر از وی نقل شده است. در اسناد این روایات از او با تعابیری چون الکاظم ، ابی‌ الحسن ، ابی‌ الحسن الاول ، ابی‌ الحسن الماضی ، العالم و العبد الصالح یاد شده است. عزیز الله عطاردی ۳۱۳۴ حدیث از او در مُسْنَدُ الامام الکاظم گردآورده است. ابوعمران مروزی بغدادی (م۲۹۹ق) از عالمان اهل‌ سنت نیز شماری از احادیث امام هفتم شیعیان را در مسند الامام موسی بن جعفر آورده است.از موسی بن جعفر ، آثار دیگری نیز روایت شده است: علی بن جعفر ، برادر امام کاظم (ع) کتابی با عنوان المسائل داشت که در آن مسئله‌ هایی را که از امام کاظم (ع) پرسیده و جواب آن‌ ها را دریافت کرده بود ثبت کرده بود. موضوع این کتاب مسائل فقهی است. این کتاب با عنوان مسائل علی بن جعفر و مستدرکات ها توسط موسسه آل البیت منتشر شده است. رساله‌ ای درباره عقل که خطاب به هشام بن حکم نوشته شده است. رساله‌ ای درباره توحید که در پاسخ به سؤالات فتح بن عبدالله است. علی بن یقطین نیز مسائلی را که از موسی بن جعفر فرا گرفته بود ، در کتابی با عنوان مسائل عن ابی الحسن موسی بن جعفر‌ جمع‌ آوری کرده است. مناظر‌ه‌ ها و گفتگو هامناظرات و گفتگو هایی از امام کاظم (ع) با برخی از خلفای عباسی ، دانشمندان یهودی و مسیحی ، ابوحنیفه و دیگران گزارش شده است. باقر شریف قرشی هشت گفتگو از امام کاظم (ع) ، تحت عنوان مناظرات آن حضرت گرد آورده است. امام کاظم (ع) با مهدی عباسی مناظره‌ هایی درباره فدک و نیز حرمت خمر در قرآن انجام داده است. با هارون عباسی نیز مناظراتی داشته است. از آنجا که هارون می‌ خواست خویشاوندی پیامبر (ص) با خود را نزدیک‌ تر از نسبت او با موسی بن جعفر نشان دهد ، امام کاظم (ع) در حضور هارون به نزدیک‌تر بودنِ انتساب خویش به پیامبر تصریح کرد. گفتگو های موسی بن جعفر با عالمان ادیان دیگر نیز معمولا در پاسخ به پرسش‌های آنان صورت گرفته که در پایان به گرویدن آنان به اسلام انجامیده است.سیرهسیره عبادیبر اساس منابع شیعه و سنی ، امام کاظم (ع) بسیار اهل عبادت بود ؛ به همین دلیل ، برای او از لقب عبد صالح استفاده می‌ شود. بر پایه برخی گزارش‌ ها امام کاظم (ع) آن قدر عبادت می‌ کرد که زندان‌ بانان او نیز تحت تأثیر قرار می‌ گرفتند. شیخ مفید موسی بن جعفر را عابدترین مردم زمان خود دانسته و گزارش کرده است که آن حضرت چنان از ترس خدا گریه می‌ کرد که محاسنش از اشک‌ خیس می‌شد. او دعای «عَظُمَ الذَّنْبُ مِنْ عَبْدِكَ فَلْيَحْسُنِ الْعَفْوُ مِنْ عِنْدِكَ» (گناه از بنده‌ ات بزرگ شد ، پس عفو از پیشگاهت ، نیکو و زیبا خواهد گردید) را تکرار می‌ کرد و دعای «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الرَّاحَةَ عِنْدَ الْمَوْتِ وَ الْعَفْوَ عِنْدَ الْحِسَابِ» (بارالها از تو راحتی هنگام مرگ و گذشت هنگام محاسبه اعمال را، مسئلت می کنم) را در سجده می‌ خواند. حتی هنگامی که به دستور هارون به زندان منتقل شد، خدا را سپاس می‌گفت که فرصتی برای عبادت یافته است: «خدایا همواره از تو فراغتی برای عبادتت طلب می‌کردم و تو آن را برایم فراهم کردی؛ پس تو را سپاس می‌گویم».نقش انگشتری امام کاظم (ع) «حَسْبِيَ اللهُ حَافِظِي» (خداوند برای حفاظت از من کفایتم می کند.) و «الْمُلْكُ لِله وَحْدَهُ»(مُلک وفرمانروايی تنها از آنِ خدای یگانه است.) بوده است.سیره اخلاقیدر منابع شیعه و سنی ، گزارش‌ های مختلفی درباره بردباری و سخاوت امام کاظم (ع) وجود دارد. شیخ مفید او را بخشنده‌ ترین مردم زمان خودش دانسته که شب‌ ها برای فقیران مدینه آذوقه می‌ برد. ابن عنبه درباره سخاوت موسی بن جعفر گفته است: او شب‌ ها از خانه بیرون می‌ رفت و کیسه‌ هایی از درهم همراه داشت و به هر کس می‌ رسید یا به کسانی که به احسان او چشم داشتند ، می‌ بخشید تا بدانجا که کیسه‌ های پول او ضرب‌المثل شده بود. همچنین گفته شده موسی بن جعفر به کسانی که به او آزار می‌ رساندند نیز بخشش می‌ کرد و وقتی به او خبر می‌ دادند فردی در صدد اذیت او بوده ، برایش هدیه‌ می‌ فرستاد. همچنین شیخ مفید امام کاظم (ع) را کوشاترین فرد در صله رحم با خانواده و دیگر بستگان دانسته است.دلیل ملقب شدن امام هفتم شیعیان به کاظم ، این بود که خشم خود را کنترل می‌ کرد. گزارش‌ های مختلفی در منابع آمده که امام کاظم (ع) خشم خود را در برابر دشمنان و کسانی که به او بدی می‌ کردند ، فرو می‌برد. از جمله گفته شده مردی از نوادگان عمر بن خطاب در حضور امام کاظم ، به امام علی (ع) توهین کرد. همراهان امام خواستند به او حمله کنند ، اما امام مانع شد و سپس به مزرعهٔ آن مرد رفت. مرد با دیدن امام کاظم شروع به داد و بیداد کرد که محصولش را لگدمال نکند. امام به او نزدیک شد و با خوشرویی پرسید چقدر خرج کاشت مزرعه کرده‌ ای؟ مرد گفت: ۱۰۰ دینار! سپس پرسید: امید داری چه اندازه از آن برداشت کنی؟ مرد پاسخ داد غیب نمی‌ دانم. امام فرمود: گفتم امید داری چه اندازه از آن برداشت کنی؟ مرد پاسخ داد: ۲۰۰ دینار! امام ۳۰۰ دینار به او داد و گفت: این ۳۰۰ دینار برای توست و محصولت هم برایت باقی است. سپس به سوی مسجد رفت. آن مرد زودتر خود را به مسجد رساند و با دیدن امام کاظم برخاست و این آیه را بلند خواند: اللَّه أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِ‌سَالَتَهُ؛ خدا بهتر می‌ داند رسالتش را کجا قرار دهد [انعام–۱۲۴]بشر حافی نیز که بعدها از مشایخ صوفیه گردید ، تحت تأثیر سخنان و اخلاق او توبه کرد.سیره سیاسیبرخی منابع گفته‌اند امام کاظم به شیوه‌های مختلفی از جمله مناظره و عدم همکاری ، بر عدم مشروعیت خلفای عباسی تأکید می‌ کرد و می‌کوشید اعتماد مردم را نسبت به آنان سست کند. موارد زیر را می‌ توان از نمونه‌ های تلاش او برای بی‌اعتبار کردن عباسیان برشمرد:او در مواردی که خلفای عباسی با انتساب خود به پیامبر (ص) در صدد مشروعیت‌ بخشی به حکومت خود بودند ، نسب خود را مطرح می‌ کرد و نشان می‌ داد که او از عباسیان به پیامبر (ص) نزدیک‌تر است. از جمله درگفت‌ و گویی که میان او و هارون عباسی رخ داد ، امام کاظم (ع) با تکیه بر آیاتی از قرآن از جمله آیه مباهله ، انتساب خود به پیامبر را از طریق مادرش حضرت زهرا (س) اثبات کرد. هنگامی‌ که مهدی عباسی رد مظالم می‌کرد ، امام کاظم (ع) فدک را از او مطالبه کرد. مهدی از او خواست تا حدود فدک را مشخص کند و امام مرز هایی را تعیین کرد که با قلمرو حکومت عباسیان برابری می‌ کرد. امام هفتم شیعیان اصحاب خود را به عدم همکاری با عباسیان سفارش می‌ کرد ، از جمله صفوان جمال را از کرایه دادن شتران خود به هارون منع کرد. در عین حال از علی بن یقطین که در حکومت هارون الرشید ، عهده‌دار وزارت بود ، خواست تا در دربار بماند و به شیعیان خدمت کند. امام کاظم (ع) همچنان از وی خواسته بود که ضمانت بدهد که دوستان اهل‌بیت (ع) را تکریم کند و امام هم متقابلاً به او ضمانت داده بود که گرفتار قتل ، سختی و زندان نشود.با این وجود ، از موسی بن جعفر (ع) مخالفت علنی در برابر حکومت وقت گزارش نشده است. او اهل تقیه بود و شیعیان را نیز به رعایت آن سفارش می‌ کرد. به عنوان مثال ، در نامه‌ ای به خیزران مادر هادی عباسی ، مرگ او را تسلیت گفت. بر پایه روایتی هنگامی که هارون او را احضار کرد ، فرمود: «چون تقیه در برابر حاکم واجب است ، پیش هارون می‌ روم». او همچنین هدایای هارون را ، برای ازدواج آل ابی‌ طالب و جلوگیری از قطع نسل آنان می‌ پذیرفت. حتی امام کاظم (ع) در نامه‌ ای از علی بن یقطین خواست مدتی به شیوه اهل‌ سنت وضو بگیرد تا خطری او را تهدید نکند.امام کاظم (ع) و قیام‌ های علویاندوران زندگانی موسی بن جعفر با دوران قدرت گرفتن عباسیان ، و قیام‌ هایی از سوی علویان علیه آنان هم‌ زمان بود. عباسیان با شعار طرفداری و حمایت از اهل‌بیت به قدرت رسیدند ، ولی طولی نکشید به دشمنی سخت برای علویان تبدیل شدند و بسیاری از آنان را کشتند یا به زندان انداختند. سخت‌ گیری حاکمان عباسی بر علویان سبب شد ، تا شماری از علویان سرشناس دست به قیام بزنند. قیام شهید فخ ، قیام یحیی بن عبدالله و تشکیل حکومت ادریسیان از آن جمله بود. قیام فخ در سال ۱۶۹قمری در دوره امامت موسی بن جعفر و خلافت هادی عباسی به وقوع پیوست. امام در این قیام‌ ها شرکت نکرد و موضع صریحی از او در تأیید یا رد آنها گزارش نشده است ؛ حتی یحیی بن عبدالله پس از قیام در طبرستان ، در نامه‌ ای از همراهی نکردن وی گلایه کرد. در مورد موضع امام در قیام فخ که در مدینه رخ داد ، دو دیدگاه وجود دارد:‌ عده‌ ای معتقدند امام با این قیام موافق بوده است. استناد این گروه به این سخن امام خطاب به شهید فخ است: «پس در کار خویش جدی باش چراکه این مردم ایمان را اظهار می‌ کنند ولی در نهان شرک دارند.» عده‌ ای دیگر گفته‌ اند این قیام‌ ها مورد تایید امام نبوده است.در هر صورت ، هنگامی که امام سر شهید فخ را دید آیه استرجاع بر زبان جاری کرد و او را ستود. هادی عباسی دستور قیام فخ را به امام کاظم (ع) نسبت می‌ داد و به همین دلیل او را به قتل تهدید کرد.زندانامام کاظم (ع) ، در طول دوران امامتش چندین بار از سوی خلفای عباسی احضار و زندانی شد. نخستین‌ بار در زمان خلافت مهدی عباسی ، امام را به دستور خلیفه از مدینه به بغداد منتقل کردند. هارون نیز دو بار امام را زندانی کرد. زمانِ دستگیری و زندان اول در منابع ذکر نشده ولی دومین بار در ۲۰ شوال سال ۱۷۹ قمرز در مدینه دستگیر و در ۷ ذی حجه در بصره در خانه عیسی بن جعفر زندانی شد. هارون در سال ۱۸۰ قمری در نامه‌ ای به عیسی بن جعفر ، از او خواست امام را به قتل برساند ، ولی او نپذیرفت. امام را پس از مدتی به زندان فضل بن ربیع در بغداد منتقل کردند. امام کاظم (ع) سال‌ های پایانی عمر خود را در زندان‌ های فضل بن یحیی و سندی بن شاهک گذراند. در زیارتنامه امام کاظم (ع) با عبارت الْمُعَذَّبِ فِي قَعْرِ السُّجُون ‏؛ کسی که در سیاه چال‌ ها شکنجه می‌شد به او سلام داده شده است. در زیارت نامه امام از زندان او به ظُلَم‌المطامیر نیز یاد شده. مطموره زندانی را می­ گویند که مانند چاه به گونه ای باشد که جای پا دراز کردن و خوابیدن در آن ممکن نباشد. ونیزبه جهت این که بغداد در مجاورت رود دجله است طبیعتا زندان های زیر زمینی مرطوب ونمناک (مطموره) بوده است.درباره دلیل دستگیر شدن امام هفتم شیعیان توسط خلفای عباسی و انتقال وی به زندان، گزارش‌های متفاوتی در منابع آمده است. بنا بر برخی گزارش‌ ها دلیل دستگیری موسی بن جعفر به دستور هارون ، حسادت یحیی برمکی و بدگویی علی بن اسماعیل بن جعفر ، برادرزاده‌ اش نزد هارون بوده است. گفته شده هارون به ارتباط شیعیان با امام کاظم حساس بود و از این بیم داشت که اعتقاد شیعیان به امامت آن حضرت باعث تضعیف حکومتش شود. همچنین بر پایه برخی گزارش‌ها دلیل زندانی شدن امام کاظم (ع) این بود که برخی از شیعیان همچون هشام بن حکم ، با وجود اینکه امام دستور به تقیه داده بود ، خواست امام را رعایت نمی‌کردند. این گزارش‌ها مناظره‌های هشام بن حکم را از جمله اسباب زندانی شدن امام برشمرده‌اند.شهادتروز های آخر عمر امام کاظم (ع) در زندان سِنْدی بن شاهِک سپری شد. شیخ مفید گفته است سندی ، به دستور هارون الرشید امام را مسموم کرد و امام سه روز پس از آن به شهادت رسید. بنابر قول مشهور ، شهادت وی روز جمعه ، ۲۵ رجب سال ۱۸۳ قمری در بغداد رخ داده است. بنابه گفته شیخ مفید ، شهادت امام در ۲۴ رجب بوده است. درباره زمان و مکان شهادت امام کاظم (ع) نظرات دیگری هم وجود دارد از جمله سال ۱۸۱ و ۱۸۶قمری.پس از آنکه موسی بن جعفر (ع) به شهادت رسید، سندی بن شاهک برای اینکه جلوه دهد که امام به مرگ طبیعی از دنیا رفته است، عده‌ای از فقها و سرشناسان بغداد را حاضر کرد و پیکر امام را به آن‌ها نشان داد تا ببینند در بدن امام جراحتی وجود ندارد. هم‌چنین به دستور او پیکر امام را روی پل بغداد قرار دادند و اعلام کردند که موسی بن جعفر به مرگ طبیعی از دنیا رفته است. درباره چگونگی شهادت وی گزارش‌ های متفاوتی وجود دارد ؛ بیشتر تاریخ‌ نویسان بر این باورند که یحیی بن خالد و سندی بن شاهک او را مسموم کرده‌ اند در گزارشی نیز گفته شده او را با پیچیدن در فرش ، به شهادت رسانده‌اند.برای قراردادن بدن امام کاظم (ع) در معرض دید عموم دو دلیل گفته شده است: یکی اثبات این‌که او به مرگ طبیعی از دنیا رفته و دیگری باطل کردن باور کسانی که به مهدویت او اعتقاد داشته‌ اند.پیکر موسی بن جعفر (ع) را در مقبره خانوادگی منصور دوانیقی که به مقابر قریش شهرت داشت، دفن کردند. مدفن او به حرم کاظمین مشهور است. گفته شده دلیل عباسیان برای دفن بدن امام در این مقبره، ترس از آن بود که مبادا مکان دفن او محل تجمع و حضور شیعیان شود.آرامگاهآرامگاه امام کاظم (ع) و امام جواد (ع) ، در منطقه کاظمین در بغداد به حرم کاظمین مشهور و زیارتگاه مسلمانان به‌ ویژه شیعیان است. بر پایه روایاتی از امام رضا (ع) ، ثواب زیارت قبر امام کاظم (ع) ، با زیارت قبر پیامبر اکرم (ص) ، حضرت علی (ع) و امام حسین (ع) برابری می‌ کند.اصحاب و وکلادرباره اصحاب امام کاظم (ع) اطلاعات دقیقی در دست نیست و درباره تعداد آنها اختلاف وجود دارد. شیخ طوسی تعداد آنان را ۲۷۲ نفر ، و برقی آنها را ۱۶۰ نفر شمرده است. شریف‌ قرشی صاحب کتاب حیات الامام موسی بن جعفر ، سخن برقی که شمار آنان را ۱۶۰ تن ذکر کرده ، مردود دانسته و خود از ۳۲۱ تن به عنوان اصحاب امام نام برده است. علی بن یقطین ، هشام بن حکم ، هشام بن سالم ، محمد بن ابی‌ عمیر ، حماد بن عیسی ، یونس بن عبد الرحمن ، صفوان بن یحیی و صفوان جمال از اصحاب امام کاظم بودند ، که برخی از آنان در شمار اصحاب اجماع ذکر شده‌ اند. پس از شهادت امام کاظم ، شماری از اصحاب او از جمله علی بن ابی حمزه بطائنی ، زیاد بن مروان و عثمان بن عیسی امامت علی بن موسی الرضا (ع) را نپذیرفتند و در امامت موسی بن جعفر توقف کردند. این گروه ، با عنوان واقفیه مشهور شدند. البته بعد ها برخی از آنان امامت حضرت رضا (ع) را پذیرفتند.سازمان وکالتامام کاظم (ع) برای ارتباط با شیعیان و تقویت توان اقتصادی آنان ، سازمان وکالت را که در زمان امام صادق (ع) پایه‌ گذاری شده بود ، گسترش داد. او برخی از اصحاب خود را به عنوان وکیل ، به مناطق مختلف می‌ فرستاد. گفته شده در منابع به نام ۱۳ نفر از وکلای او اشاره شده است. علی بن یقطین و مفضل بن عمر در کوفه، عبدالرحمان بن حجاج در بغداد، زیاد بن مروان در قندهار ، عثمان بن عیسی در مصر ، ابراهیم بن سلام در نیشابور و عبدالله بن جندب در اهواز وکالت او را بر عهده داشتند.گزارش‌ های مختلفی در منابع آمده است که شیعیان خمس خود را به امام کاظم یا نمایندگان او می‌ رساندند. شیخ طوسی نیز دلیل پیوستن برخی از وکلای آن حضرت به واقفیه را، فریفته‌ شدن به اموالی می‌داند که نزد آنان جمع شده بود. در گزارش علی بن اسماعیل بن جعفر به هارون که منجر به زندانی شدن امام کاظم شد ، آمده است: «مال‌ های فراوانی از شرق و غرب برای او فرستاده می‌ شود و دارای بیت‌ المال و خزانه‌ ای است که سکه‌ های مختلف به حجم بسیار در آن یافت می‌ شود.»نامه‌ نگاری ، شیوه دیگر ارتباط وی با شیعیان بود که در مورد مسائل فقهی ، اعتقادی ، وعظ و دعا و مسائل مربوط به وکلا انجام می‌ گرفت ؛ حتی نقل شده است که او از داخل زندان برای اصحاب خود نامه می‌ نوشت و به مسائل آنان پاسخ می‌ داد.جایگاه نزد اهل‌ سنتاهل سنت به امام هفتم شیعیان ، به عنوان یک عالم دینی احترام می‌ گذارند. برخی از بزرگان آنان علم و اخلاق امام کاظم را ستوده و از بردباری ، سخاوت ، کثرت عبادت و دیگر ویژگی‌ های اخلاقی او سخن گفته‌ اند. مواردی از بردباری و عبادت امام کاظم (ع) در منابع اهل‌ سنت گزارش شده است. برخی از عالمان اهل‌ سنت مانند سَمْعانی ،‌ تاریخ‌ نگار ، محدث و فقیه شافعی قرن ششم هجری ، به زیارت قبر امام کاظم می‌ رفته و به او متوسل می‌ شده‌ اند. ابوعلی خَلّال ، از علمای اهل‌ سنت در قرن سوم هجری ، گفته است هر گاه برایم مشکلی پیش می‌آمد به زیارت قبر موسی بن جعفر می‌ رفتم و به او متوسل می‌ شدم ، مشکلم برطرف می‌ شد. از امام شافعی ، از فقهای چهار گانه اهل‌ سنت ، نیز نقل شده که قبر او را «داروی شفابخش» توصیف کرده است.Aparat => aparat.com/risxtorBlogfa => risxtor.blogfa.comVirgool => virgool.io/@Risxtor