تو پای در راه بنه!

شماره ۸۶ | پیک شادی | سامان اسماعیلی و مژگان مقیمیانهمۀ ما همیشه برنامۀ انجام‌دادن برخی از کارها را داشته‌ایم که به دلایل مشخص و نامشخص آن‌ها را پشت گوش انداخته‌ایم. این دلایل، گاهی به‌قدری زیاد و پیچیده می‌شوند که تمام ابعاد آدم را درگیر می‌کنند؛ گاهی هم فقط به برخی از خصیصه‌های رفتاری-فکری آدم باز می‌گردند که با اندکی مطالعه و تلاش، می‌توان کامل آن‌ها را پشت سر گذاشت. برای نوشتن این متن از دو کتاب «قدرت شروع ناقص» نوشتۀ جیمز کلیر و «چگونه تغییر کنیم؟» نوشتۀ کیتی میلکمن کمک گرفتیم و سعی کردیم به مهم‌ترین نکات اشاره‌شده در این کتاب‌ها که برخورد بیشتری با آن‌ها داشته‌ایم، اشاره کنیم. همچنین در قسمت‌هایی به اشتراک‌گذاری تجربۀ شخصی پرداختیم و مواردی را برای ارتباط بهتر ذکر کردیم. این نوشته چیزی جز یک یادآوری نیست و قابلیت جایگزینی با مطالعۀ عمیق و یا مراجعه به مشاور را ندارد.ناقص مکملحتماً تا به‌حال چیزهای زیادی دربارۀ قوانین نیوتن به گوشتان خورده است و زیاد با آن‌ها سر و کله زده‌اید. در این چند خطی که مهمان ما هستید، قصد داریم تا از زاویۀ متفاوتی به این قوانین بنگریم و کمی بیشتر از مثال‌هایی که در کتب فیزیک دیدیم و آموختیم، از آن‌ها استفاده کنیم.یکی از مشکلاتی که در شروع کارها وجود دارد، شروع‌نکردن آن‌ها است. بسیار برایمان پیش‌آمده زمانی که تصمیم به شروع یک کار داریم، انتظارات بیهوده و صبر برای مساعدتر‌شدن شرایط موجود، مانع بزرگی بر سر راهمان می‌گذارد؛ مانعی که گاه عبور از آن غیرممکن شده و درنتیجه موجب پشیمانی از حرکت و ناامیدی می‌شود.حقیقتی که در اینجا باید به آن توجه کرد این است که شروع‌کردن و تحمل نقص‌ها و کاستی‌هایی که در ابتدای مسیر داریم، مهم‌ترین نکته‌ای است که باعث می‌شود فردی عمل‌گرا شویم. اکثر آدم‌ها وقتی در شروع کار با این واقعیت مواجه می‌شوند که همه‌چیز ایده‌آل نیست و در آن عمل عالی نیستند، آن کار را رها می‌کنند. درحالی‌که آن نقطه، نقطه‌ای است که باید ادامه بدهیم؛ زیرا اگر عالی بودیم، آن برنامه جزئی از روتین زندگی ما بود و نیازی به اضافه‌کردن آن نداشتیم. به قول ست گادین: «هرچه انتظارات فضایی بیشتری از خود داشته باشید، شروع کار برای شما سخت‌تر خواهد شد». اگر فرد آگاهی باشیم قبل از شروع یک کار، دربارۀ آن مطالعه می‌کنیم و با اطلاعاتی که کسب کرده‌ایم دست به انجام آن می‌زنیم؛ اما باید توجه کرد این اتفاق تا جایی مفید است که ما را در دام کمال‌گرایی و وسواسی‌شدن اسیر نکند. در غیر این صورت در فضایی قرار می‌گیریم که شاید به اندازۀ کافی شرایط شروع را نداشته باشیم و آن‌قدر درجا می‌زنیم تا تمام دنیا خودش را تنظیم کند و ما بتوانیم ایده‌آل ذهنیمان را اجرا کنیم. هنگامی‌که تصمیم به شروع کاری داریم باید بدانیم که ارزش تلاش‌های ما برای شروع بسیار بیشتر از نتیجه‌ای است که می‌گیریم. وقتی قدم وسط میدان عمل می‌گذاریم، متوجه می‌شویم که چقدر چیز‌هایی که خوانده و شنیده بودیم، با آنچه قابلیت اجرایی‌شدن دارد، متفاوت است. باکمی دقت به روتین‌هایی که در زندگی داریم، متوجه می‌شویم که ما دید روشن و واضحی نسبت به شروع آن‌ها نداریم؛ یعنی معمولاً یک اتفاقی رخ می‌دهد و همین باعث شکل‌گرفتن آن روتین می‌شود. مثلاً می‌توان شخصی را در نظر گرفت که از پیاده‌روی جسته و گریخته‌ای شروع کرده تا افسار غول تنبلی‌اش را در دست بگیرد و کم‌کم ورزش جزو سبک زندگی‌اش شده است. اینجاست که ردپای نیوتن و قوانینش بر روی زندگیمان خودنمایی می‌کند. اولین قانون را مرور می‌کنیم؛ اجسام چه در حال سکون باشند و چه با سرعت ثابت حرکت کنند، به همان حال باقی می‌مانند، مگر اینکه بر اثر نیرویی خارجی به تغییر حالت مجبور شوند. به‌تعویق‌انداختن کارها گویی قانون اساسی این دنیا است. قانون اول نیوتن بیان می‌کند که اجسام تمایل دارند حالت اولیۀ خود را حفظ کنند؛ اجسام ساکن در همان حالت باقی مانده و اجسام در حال حرکت نیز به حرکتشان ادامه بدهند. این یعنی راهی را برای شروع پیدا کنید. همین که شروع کنید، ادامۀ مسیر برایتان هموار می‌شود. برای مثال شاید الان به یک صفحۀ خالی خیره شده‌اید و با خودتان کلنجار می‌روید که گزارشم را چطور بنویسم ولی همین که برای دو دقیقه شروع به نوشتن چند جملۀ تصادفی کنید، ممکن است از میان آن‌ها جملاتی پیدا کنید که باعث شود انگشتانتان بی‌وقفه برای نوشتن به حرکت بیفتند.بر خلاف تصور عموم، انگیزه اغلب بعد از شروع حاصل می‌شود. از قدم‌هایی هرچند کوچک آغاز کنید و منتظر مهیاشدن همۀ شرایط نباشید. اجسام در حال حرکت دوست دارند به حرکت خود ادامه دهند.همۀ این کلمات می‌خواهند یک حرف واحد را به ما بگویند؛ باوجود اینکه شروع یک کار بسیار اهمیت دارد و باید در مورد آن فکر شود اما کنترل و تمرکز اصلی باید بر روی ادامۀ مسیر باشد. باید با هر چیزی که در دست داریم، راه را بگشاییم و جلو برویم تا به‌مرور و در طی مسیر، پیشرفت اتفاق بیفتد. ما نمی‌توانیم در اولین قدم عالی باشیم ولی باید شروع کنیم تا بهتر و بهتر شویم.دبیرستان مغزبعضی اوقات ما با داشتن قدرتی برای پذیرش شروعی هرچند ناقص، پا روی پلۀ اول می‌گذاریم؛ اما دچار ترس از ادامۀ مسیر می‌شویم. یکی از عواملی که باعث ایجاد این ترس می‌شود، مقایسه‌کردن خودمان با کسانی است که این راه را پیموده‌اند. حاصل این مقایسه‌کردن چیست؟ قبل از پاسخ به این سوال باید بگوییم که این مقایسه برخاسته از مغز آگاه ما نیست؛ یعنی آن بخشی از مغز که تفکر و استدلال می‌کند و این مقایسه را از بیخ و بن غیرمنطقی می‌داند، دستی در این کار ندارد و این موضوع زیر سر دستگاه لیمبیک ماست. خشم، اضطراب، افسردگی و ناامیدی از ادامه‌دادن مسیر، محصولات مقایسۀ خود با دیگری است.اگر از بازی مقایسه و این حال و هوای دبیرستانی مغزمان آگاه نباشیم و آن را متناسب با دنیای امروزمان و شرایطی که در اطرافمان وجود دارد، تنظیم نکنیم، قادر به ادامۀ مسیر نخواهیم بود و تبدیل به کسی خواهیم شد که همیشه با حال بد، دست و پنجه نرم می‌کند، از اینکه نمی‌تواند روبه‌جلو برود آزار می‌بیند و در‌نهایت هم کاری از دستش بر‌نمی‌آید. بیایید زمانی را تصور کنیم که یک حرفه، هنر یا ورزش را به‌تازگی آغاز کرده‌ایم. خودمان را با چه کسی مقایسه خواهیم کرد؟ دردسترس‌ترین گزینه‌ها معمولاً افراد موفق حوزه‌ای هستند که تصمیم داریم به آن وارد شویم. آدم‌هایی که بعد از سال‌ها کوشش و خطا توانسته‌اند راهکارهایی دقیق و تضمینی برای پیش‌بردن امور پیدا کنند. در این شرایط ما سعی می‌کنیم به آن‌ها نگاه کنیم، خاطرات و تجربیاتشان را بخوانیم، پای حرف آن‌ها بنشینیم و قدم‌به‌قدم مسیرشان را تکرار کنیم. استفاده از تجارب افراد موفق راه خوبی برای تسریع پیمودن یک مسیر است ولی به همین اندازه نیز مهم است که بدانیم سیستم‌ها، عادت‌ها و راهبردهای امروز افراد موفق احتمالاً همان‌هایی نیستند که در شروع مسیرشان از آن‌ها استفاده کرده‌اند.چگونه تغییر کنیم؟آدم‌ها وقتی می‌خواهند تغییری ایجاد کنند، به‌طور غریزی به دنبال لحظاتی می‌گردند که احساس یک شروع تازه به آن‌ها می‌دهد؛ مثلاً تصمیماتی که به هنگام سال نو و یا شروع ترم جدید دانشگاه گرفته می‌شوند. عمدۀ ما زندگی را به‌صورت طیفی و پیوسته نمی‌بینیم بلکه آن را به دوره‌ها و بازه‌های مختلف حول اتفاقات مهم تقسیم و به‌این‌ترتیب برای زندگی خود، فصول مختلف ایجاد می‌کنیم. به‌طور مثال سالی که برای کنکور مطالعه کردیم (سال کنکور)، تولد ۱۸ سالگی، سالی که به دانشگاه آمدیم (سال‌های دانشجویی)، شروع اولین شغل به‌صورت رسمی و یا حتی گذر قرن و شروع قرن جدید، فصل‌بندی‌های ما برای زندگی است. این فصل‌ها، برچسب‌هایی هستند که برای توصیف خودمان، هویتمان و شرایطمان به کار می‌بریم و ما را وادار می‌کنند که متناسب با فصول مختلف زندگی تغییر کنیم. طبیعتاً کارکرد و هویتمان نیز متناسب با این تغییرات، دچار دگرگونی می‌شود. این کار فقط برای تصمیمات کوچک مثل ترک ناخن‌جوییدن یا مرتب‌کردن روزانۀ اتاق خواب نیست؛ بلکه شامل تصمیم‌های اساسی‌تر مثل ترک اعتیاد، ثبت‌نام در یک کار عام‌المنفعه به مدت یک سال و شروع یک حرفۀ جدید می‌شود؛ بنابراین شروع تازه می‌تواند علاوه بر تصمیم‌های کوچک، برای تصمیمات اساسی زندگی نیز کاربرد داشته باشد.هنگامی که زمانی را برای شروع انتخاب می‌کنیم، انرژی فعال‌سازی ما در آن نقطه متمرکز می‌شود. این موضوع در مسیر توسعه‌فردی و اضافه‌کردن روتین‌های خوب به برنامۀ زندگی، بسیار کاربرد دارد؛ البته صرفاً برای یک شخص نیست بلکه برای سرگروه یک فعالیت تیمی هم کاربرد دارد. زمان‌هایی که گروهی وسط انجام کاری و یا در حین انجام پروژه‌ای نیمه‌تمام هستند، تعریف کار و یا پروژۀ مجدد باعث خستگی دوچندان می‌شود و سرعت پیشرفت کار را کاهش می‌دهد. بهترین شرایط زمانی است که کار و یا پروژۀ قبلی به اتمام رسیده و اعضای گروه دستمزد خود را دریافت کرده‌اند، استراحت کرده‌اند و از نظر فکری از بابت پروژۀ قبلی آسودگی خاطر دارند و همچنین انگیزۀ کافی برای شروع پروژۀ جدید را نیز دارند. در این صورت تعریف‌کردن یک کار گروهی مجدد برای اعضای گروه، باعث پیشرفت بهتر کار می‌شود.نکتۀ بعدی دربارۀ موضوع «تغییر‌کردن»، دوری از تعویق‌انداختن کارها است. وقتی ‌که پروسۀ انجام کاری طولانی شود، ما ترجیح می‌دهیم به کاری بپردازیم که از نظر زمانی کوتاه‌تر است و زودتر به نتیجه می‌رسد. به‌طور مثال، خوردن یک چیزبرگر لذت آنی زودتری نسبت به باشگاه رفتن و تناسب اندام در طولانی‌مدت دارد و یا پرداختن به تفریحات در مقایسه با یادگیری زبان جدید، بر‌عهده‌گرفتن یک پروژۀ تحقیقاتی و تقویت رزومه‌مان. انرژی بسیار کمتری می‌برد. در موضوع اهمال‌کاری، تعهد به امور بسیار مهم است. هر آنچه که قصد به‌دست‌آوردن آن در طولانی‌مدت را داریم به تعهد مداوم و پیوسته نیاز دارد. این تعهد ممکن است که تا حدی آزادی‌های نسبی ما را محدود کند. این نشانۀ بدی نیست بلکه نشان‌دهندۀ ثابت‌شدن روتین و منظم‌بودن در زندگی است. در حقیقت، هر موقع که آزادی‌هایمان را به خاطر اهداف بزرگ‌تر رها کردیم، به هدف خود متعهد شدیم.یکی دیگر از ملزومات، واقع‌بین بودن است. در تصمیمات و برنامه‌ریزی‌های اولیه همواره باید توانایی‌هایی خودمان را مد نظر قرار بدهیم. تعهد‌های کوچک با تداوم از تعهد‌های بزرگ اما با تعدد کمتر، بهتر است. به‌طور مثال برای شروع کتاب‌خواندن و ایجاد یک روتین روزانه برای آن، نباید به طور غیرواقع‌بینانه از دو ساعت در روز شروع کنیم. شاید در روزهای اول به علت انرژی و تجمع انگیزه به این تصمیم عمل کنیم؛ اما پس از گذشت چند روز، به احتمال خیلی زیاد این روند سیر کاهشی پیدا می‌کند و در یک آن می‌‌بینیم که روند مطالعۀ ما قطع شده است. باید با بررسی شرایط و برنامۀ زمانی زندگیمان در حالت بدبینانه، زمانی در حدود ۱۵ الی ۳۰ دقیقه انتخاب کنیم. این زمان حداقل میزان مطالعه است و ممکن است که برخی روزها حتی به دو ساعت هم افزایش پیدا کند که در این صورت خود انگیزه‌ای برای تداوم این کار و روتین‌شدن آن می‌شود. پس از گذشت دو هفته مطالعه، زمان انتخابی اولیه به‌صورت پلکانی با توجه به شرایط و انگیزه قابل‌افزایش خواهد بود.بی‌شک سال جدید، فرصتی برای تغییرکردن است. اگر تا به حال برای یادگیری یک مهارت و یا انجام یک کار دست روی دست گذاشته‌اید، شروع سال را بهانه‌ای برای انجام آن‌ها و به‌دست‌آوردن روتین‌های مفید قرار دهید. شاید در ابتدا برنامه‌ریزی بلندمدت، آن هم در شرایط فعلی ایران خیلی دقیق و روشن نباشد؛ اما با این حال شما اهداف بلندمدت، میان‌مدت و کوتاه‌مدت خود را انتخاب کنید و با توجه به آن‌ها برنامۀ تغییر‌کردن خود را بریزید. اینکه برنامه‌ریزی به چه صورت است، در این مقال نمی‌گنجد ولی موارد گفته شده را در برنامه‌ها و تصمیمات خود لحاظ کنید.