کمی درنگ (2)

3. خشم شما «به حقّ» است، نوشته آیرینمسلماً دلایل زیادی برای عصبانیت وجود داره. کاربر آیرین در این متن به بعضی‌هاش اشاره کرده. اما میشه این دلایل مختلف رو در دو دسته کلّی جا داد: عوامل اقتصادی و عوامل فرهنگی. تمام این عواملی که باعث خشم شده، علت مادی اعتراضاته. وارد جزئیات نمی‌شم، چون به اندازه کافی در مورد این مسائل صحبت شده و اکثراً ازش باخبراند. اما یه موضوع هست که به نظرم خیلی مهمه و کمتر دیده شده. این‌طور که به نظر می‌رسه، علت فاعلی این اعتراضات اکثراً قشر نوجوان و جوانه. حالا سوالی که پیش میاد اینه: چرا این قشر که نه مسئولیتی بر عهده داره و نه خانواده‌ای که بخواد تأمینش کنه، یعنی قشری که فشار تورم رو کمتر از والدین خودش حس می‌کنه، در خیابان مشغول اعتراض‌اند؟ حتی در مورد عوامل فرهنگی هم این اجبار و سرکوب بر تمام سنین اعمال میشه، چرا این گروه سنی بیرون زدند؟به نظرم برای فهم جواب، باید از مارکس استفاده کنیم. این قشر، قشریه که چیزی برای از دست دادن نداره (یا حداقل خودش تصوّر می‌کنه چیزی برای از دست دادن نداره). مسلماً این تصوّر اشتباهیه، خیلی چیزها برای از دست دادن هست. اما چرا چنین تصوّری وجود داره؟ به نظرم مهمترین دلایل، اول، بیکاریه و دوم، نبود چشم‌انداز برای کسب شغلی آبرومند (دومی حتی مهمتر از اولیه). بهرحال، این خشم هست و به حقّ هم هست.این‌جا جاییه که رسانه‌های بیگانه وارد میشن. به‌طور کلی، این رسانه‌ها (یا جریان تحریف) دو نقش دارند: اول، آتش‌زدن بر دامن خشم از طریق سیاه‌نمایی، دروغ و شایعه‌پردازی. دوم، جهت‌دادن به این خشم (جریان تحریف تمام تلاشش رو می‌کنه تا آقای خامنه‌ای و سپاه رو مسئول وضعیت امروز کشور اعلام کنه).اما سوال اصلی اینه که این خشم باید متوجه چه کسی باشه. چه کسی مسئول این وضعیته؟ متأسفانه خیلی از افرادی که در پدیدآمدن این وضعیت نقش داشتند، یا الان مردند یا در نقش معترض ظاهر شدند. حتی خیلی از مسائل امروز ریشه در فرهنگ غلط مردم ایران داره. برای مثال، در زمینه‌های اقتصادی کسی مثل رفسنجانی مسئولیت بیشتری در قبال این وضعیت داره. حتی کسانی مثل رضا و محمدرضا هم در وضعیت امروز تقصیر داره (توصیه می‌کنم کتاب معمای فراوانی مطالعه بشه). حقیقت اینه که نسل گذشته کارهایی کردند که نتایجش الان بروز پیدا کرده. این رضا بود که در کشور، این صورت از مدارس مدرن رو پایه‌گذاری کرد. محمدرضا با پول مفت نفت یه طبقه کارمند وابسته ایجاد کرد یا رفسنجانی با سیاست‌های نئولیبرالی یه طبقه دلال ایجاد کرد (البته تا زمانی‌که شیر فلکه نفت باز بود، مشکلی نبود، اما وقتی تحریم‌ها اعمال شد و جریان دلارهای نفتی کاهش پیدا کرد، تازه این زمان بود که مسائلی که تا قبل از این زیر دلارهای نفتی پنهان شده بودند، آشکار شدند).بهرحال، جریان تحریف ساده‌سازی می‌کنه و عوام هم به جواب‌های ساده علاقه دارند. اما باز هم میگم، سوال اصلی اینه: از دست کی عصبانی باشیم؟4. چالش هفته: حرف‌تان چیست؟ نوشته حمیدرضا محمدی‌پورسوال خوبیه. ما به تغییرات زیادی نیاز داریم. من قبلاً در مورد بعضی از این مسائل (علی‌الخصوص مسائل فرهنگی) صحبت کردم و سعی کردم راهکار ارائه بدم (در مورد رسانه و آزادی بیان به این و این، در مورد مدرسه به این و سایر مطالبی که تحت این عنوان نوشته شده، در مورد حجاب و عفاف به این و این و این مراجعه کنید). البته سواد من در حدی نیست که بخوام در زمینه اقتصاد راهکار ارائه بدم.اما الان نمی‌خوام در مورد این صحبت کنم چه تغییراتی لازمه. این‌جا می‌خوام به این بپردازم که چه چیزهایی باید حفظ بشه.به‌طور مشخّص، دو چیز هست که باید حفظ بشه. اول، دستگاه‌های نظامی، انتظامی و امنیتی کشور باید منسجم و پرقدرت باقی بمانند. هستند کسانی که فکر می‌کنند آخوندها (و کلّاً جمهوری اسلامی) دست‌نشانده آمریکا و انگلیس‌اند و تخاصمات و تنش‌های بین این کشورها، دعوای زرگریه. به این افراد باید گفت دو دقیقه 1984 رو بذار کنار و خودت با واقعیت روبرو شو. بهرحال، شواهد و قرائن (از جمله ظهور و سقوط داعش) حاکی از اینه که یه جنگ حقیقی برقراره. در این جنگ، ما به این دستگاه‌ها نیاز داریم و اصلاً علت این‌که دشمن تلاش می‌کنه سوار بر این اعتراضات بشه، همینه که از درون به این انسجام و قدرت این دستگاه‌ها آسیب بزنه (حتی تحریم‌ها هم به همین منظور اعمال شدند). دوم، حفظ نهاد ولایت فقیه. خیلی‌ها این نهاد رو مظهر دیکتاتوری یا توتالیتاریسم در نظر می‌گیرند. اما به نظرم یه فرق ظریف وجود داره.یه سری مسائل در سطح کلان وجود داره که نباید بازیچه هوس‌های فرد یا جمع بشه. اگه بخوام یه مثال در زمینه اقتصادی بزنم، بحث مالکیت خصوصیه. هر کشوری باید تکلیف خودش رو با این موضوع روشن کنه. نمیشه چهار سال یکی بیاد بگه مالکیت خصوصی حذف بشه، چهار سال بعد یکی دیگه بیاد بگه از این بعد مالکیت خصوصی برقراره. این تغییرات فقط آشوب و هرج و مرج اقتصادی ایجاد می‌کنه و همیشه عده‌ای هستند که از آشوب سود ببرند. یا مثلاً در زمینه سیاست خارجه، باید یه رویکرد ثابت در قبال دیگران حفظ بشه. یا حتی مسأله تولید و تجارت رو در نظر بگیریم، باید بین این دو توازن باشه. نمیشه با به قدرت رسیدن تجار یا نمایندگان تجار، تمام قوانین رو به سود خودشون بازنویسی کنند و چند سال بعد، با به قدرت رسیدن طرف مقابل، قوانین دوباره عوض بشن.به‌طور کلی، هر گروهی برای بقا به نظم و ثبات نیاز داره. البته در بعضی از نظم‌ها بیشتر از بقیه به استقلال و آزادی افراد احترام گذاشته میشه. برای مثال، هم گلّه گرگ‌ها رهبر دارند و هم گلّه شیرها، اما اعضای گلّه گرگ‌ها آزادتراند. در یه سری مسائل کلان به ثبات نیاز داریم. در کل، لازمه یه نفر یا یه نهاد یا یه گروه از افراد با یه نگاه و منطق مشخص بالای سر جامعه بایستند و اجازه ندم تا اجزا از حد خودشان تجاوز کنند. قانون اساسی جمهوری اسلامی، برای تأمین این ثبات، نهادی تعریف کرده به نام ولایت فقیه (طوری که من فهمیدم، وظیفه ولی فقیه تعیین سیاست‌های کلّی نظامه. البته ممکنه کسی بگه روش‌های دیگری برای تأمین ثبات وجود داره؛ خوشحال میشم بشنوم). بهرحال، وجود چنین نهادی نه دیکتاتوریه نه استبداد. البته، یه مسأله دیگه هم هست. نفس این نهاد منجر به دیکتاتوری نمیشه، اما کسی که در این جایگاه قرار می‌گیره ممکنه بره به سمت دیکتاتوری. برای همین هر کسی نباید در این جایگاه قرار بگیره. کسی که در این جایگاه قرار می‌گیره باید دو ویژگی داشته باشه: یک اینکه علم وسیعی در زمینه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی داشته باشه و دوم، استبداد رأی نداشته باشه، یعنی مهم‌ترین مسأله‌اش صلاح کلّ باشه نه منافع شخصی.پس، نه جمهوری اسلامی نظامی دیکتاتور یا توتالیتره و نه آقای خامنه‌ای، فردی دیکتاتور (دلایلی برای این ادعای دوم دارم که فعلا قصد مطرح‌کردنش رو ندارم، اما اگه کسی بخواد بحث می‌کنیم).5. تعریف نه‌چندان جدیدی از دیکتاتوریسم در فرهنگ واژگانی، نوشته نازنین باقریاین یکی از مطالبیه که معتقده نظام حکومت، دیکتاتوریه. طبیعتاً مخالفم. بیشتر از این بحثی نیست. اما یه بحث دیگه هست در مورد خشونت یا پرهیز از خشونت. نویسنده معتقده معترضان حقّ دارند خشونت به خرج بدن. دلایلش هم اینه:کسانی که به پرهیز از خشونت دعوت می‌کنند، وانمود می‌کنند صراط مستقیمی کشف کرده‌اند که به ذهن دیگران نمی‌رسه. در حالی که به عقل بچه هم می‌رسه. اون چیزی که همیشه در تاریخ طرف ضعیف رو هل داده به سمت نادیده گرفتن پرهیز عقلانی از خشونت، تعهدات اخلاقی بوده. وقتی ساکنان کنستانتینوپل (قسطنطنیه) به مقاومت در برابر محاصره شهر توسط مسلمانان ادامه می‌دادند، می‌دونستند که خسته کردن دشمن این ریسک رو داره که اگر موفق شد شهر رو بگیره جوری مردم رو مجازات می‌کنه که گربه‌ها هم در امان نمانند. ولی به شهر تعهد داشتند. پس این ریسک رو پذیرفتند.قاعده برخورد با گروگانگیر یک بانک اینه که ابتدا با گروگانگیر مذاکره بشه. اگه مذاکره جواب نداد، از خشونت استفاده خواهد شد. این پروتکلیه که همه مردم دنیا قبولش دارند و از دولتشون هم می‌خوان همین کار رو انجام بده. با این تبصره که نباید کل خشونت طوری اعمال بشه که کل بانک با خاک یکسان بشه. اما اگه گروگانگیرها چند گروه شدند و هرکدوم یک ساختمان مهم شهر رو گرفت باید چه کرد؟ مثلن یک گروه پمپ‌های آب شهر رو گرفت، و یک گروه پست‌های برق رو. در اون صورت هم باید اون تبصره رو رعایت کرد؟ مذاکره با گروگانگیر بانک به این دلیل موضوعیت داره که خود گروگانگیر در محاصره‌ست، چون نیروهای امنیتی به فضایی که خودش رو در اون قرار داده مسلطند. پس نیروی مسلط با گروگانگیر مذاکره می‌کنه تا به ازای شکستن محاصره، گروگان رو آزاد کنه. اما وقتی گروگانگیرها چند گروه شدند و طوری همه چیز رو به تسخیر درآوردن که اون‌ها به زندگی مردم مسلط شدند، دیگه محاصره‌ای وجود نداره که بشه از شکستنش بشه به عنوان امتیازی که حاضری بدهیم تا گروگان‌ها رو آزاد کنند استفاده کرد. وقتی گروگانگیر محبوس در بانکه، با خاک یکسان نکردن ساختمان بانک، معنا داشت، چون بانک مال ما بود. چون یک عنصر متخاصم داخلش قرار گرفته دلیل کافی نبود برای اینکه چیزی که مال خودمونه رو نابود کنیم. اما وقتی این ماییم که محبوسیم، دیگه بانک، پمپ‌های آب، بیمارستان‌ها، پست‌های برق‌پالایشگاه‌ها، سرور‌های شبکه مال ما نیست. پس محاسبات‌مون هم باید متفاوت باشه. آدم محبوس می‌دونه با نابودکردن چیزهایی که مال خرس شده، داره خودش رو درگیر یک ریسک بالا می‌کنه. اما تعهد اخلاقی به خودش و بقیه محبوسان، وادارش می‌کنه این ریسک رو بپذیره.کسی که به ضعیف توصیه پرهیز از خشونت می‌کنه، باید جایگزین معرفی کنه. اگر نکرد، که نمی‌کنه، چون نداره؛ منظورش اینه که «تو ضعیفی، پس شلاق را تحمل کن تا بدترش سرت نیاد.» کسانی که منظورشون اینه رو باید رسوا کرد. چون نباید اجازه داد ضداخلاق،‌ لباس منطق بپوشه. مخالفت لفظی با این افراد کافی نیست. باید با این‌ها پرخاش کرد.اول اینکه (من به خودش هم گفتم) تصویری که ارائه میده صادقانه نیست. این حکومت از ابتدا ریشه در خواست اکثریت مردم داشته و هنوز هم عده زیادی هستند کسانی که ازش پشتیبانی می‌کنند. حکومت یه موجود بیگانه یا فضایی نیست که بر سر یه سری آدم بیگناه آوار شده باشه.دوم، در مورد خشونت یا پرهیز از خشونت، من معتقد به پرهیز از خشونتم. خشم باید بروز پیدا کنه اما نه در قالب خشونت (یعنی، به صورت بی‌پرده و مستقیم). دلایل اخلاقی برای این مسأله وجود داره، اما فعلاً نمی‌خوام پای اخلاق رو به وسط بکشم. دلیل من عملیه.سال 60، سال 88، سال 96، سال 98 و امسال (در مورد 78 اطلاعی ندارم) معترضان به خشونت روی آوردند. به غیر از سال 60، در تمام این سال‌ها یه سری افراد بودند که به حقّ یا ناحقّ به یه چیز اعتراض داشتند و ریختند بیرون. این افراد به یه جیز اعتراض داشتند، اما در نهایت وارد فاز خشونت شدند. اینکه چرا اعتراضات به خشونت کشیده میشه، یه عده از معترضان میگن خود حاکم برای این‌که بهانه برای سرکوب داشته باشه، یه عده رو وارد جمعیت معترض می‌کنه تا اعتراضات مسالمت‌آمیز رو تخریب کنند. البته روایت حاکم فرق داره و معتقده دشمن برای به آشوب‌کشیدن کشور افرادی آموزش‌دیده رو وارد جمعیت معترض می‌کنه. این‌که کدام از این دو روایت از حقیقت برخورداره، اصلا مهم نیست (مهم نیست چون می‌خوام عملی فکر کنم نه اخلاقی). مهم اینه که معترضان همیشه یه عمل رو انجام دادند و در نهایت یه نتیجه یکسان گرفتند؛ برای اعتراض وارد خیابان شدند، اعتراضات به هر دلیلی به خشونت کشیده شد و در نهایت به دست حکومت سرکوب شدند.میگن عاقل از یه سوراخ دو بار گزیده نمیشه. متأسفانه معترضان از گذشته عبرت نمی‌گیرند. مسأله اینه که وقتی می‌بینی اگه دستت رو بکنی تو سوراخ مار، مار نیشت می‌زنه، باید احمق باشی اگه دوباره این اشتباه رو تکرار کنی. وقتی می‌بینی نتیجه خشونت خیابانی اینه که سرکوب بشی، احمقی اگه باز هم این کار رو تکرار کنی (چون در متن قبلی هم گفتم، حکومت‌ها نیروهایی دارند که برای سرکوب این جنس اعتراضات خشونت‌آمیز آموزش دیدند). یه بازی شطرنجه. نباید فلان حرکت اشتباه رو انجام بدی، چون مات میشی.روش درست اعتراض، اعتصابه. اعتصاب یعنی فرد یا گروه از انجام وظیفه‌ای که بر عهده داره، خودداری کنه. چون کلّ برای بقای خودش نیاز داره تا اجزاء وظایف‌شان رو به درستی انجام بدن. اختلال در وظایف اجزاء، موجب اختلال در حیات و بقای کلّ میشه. البته اعتصاب برای این‌که موفق بشه، به یه چیز نیاز داره: حفظ وحدت. حتی اگه فرض کنیم تصویری که خانم باقری از وضعیت کشور ارائه میده درست باشه، یعنی یه حکومت بیگانه داشته باشیم که فقط به فکر سرکوب مردم معصوم و بیچاره است (که نادرسته)، این حکومت هم در برابر چنین اعتصابی مجبوره کوتاه بیاد. مهم نیست حکومت چقدر دستگیر کنه، اگه اعتصاب‌کنندگان وحدت داشته باشد، حکومت مجبور میشه در نهایت کوتاه بیاد.معترضان ایرانی هنوز به این درک نرسیدند. برای مثال، در مورد قضیه بنزین خیلی فرق می‌کرد اگه معترضان ماشین‌ها رو در خانه پارک می‌کردند و خرید بنزین رو تحریم می‌کردند تا اینکه بریزن بیرون و پمپ‌بنزین و بانک آتش بزنند. یا در مورد این مورد حجاب، خیلی فرق می‌کنه اگه زنان معترض به جای اینکه جمع شن به این و اون فحش بدن یا کلا هر نوعی شعار بدن، صرفاً بدون مانتو یا روسری در مکان‌های عمومی ظاهر بشن (البته قبلاً هم گفتم من موافق حفظ عفت هستم، یعنی، حدی از پوشش لازمه، اما این حد چادر، روسری یا مانتو نیست). البته، این وسط نقش رسانه‌های بیگانه رو نباید فراموش کنیم. این رسانه‌ها هستند که افراد رو به سمت خشونت سوق میدن. همین الان، تمام اخبار ایران اینترنشنال حول این مسأله می‌چرخه که مردم شجاع ایران در برابر ظلم به پا خاستند و طوری القا می‌کنند تا فرد تهییج بشه بره بیرون و برای پیروزی قیام مردمی علیه نیروهای مزدور نظام بجنگه. حتی کسی مثل علی کریمی یا کسی مثل مهدی حاجتی خط میدن تا در نبردهای خیابانی معترضان چطور با نیروهای امنیتی مقابله کنند. متأسفانه معترضان حکومت رو دشمن می‌بینند. این نگاه هم باید درست بشه.