علم دوستی مسلمانان

نهضت ترجمه و رونویسی کتب، نشانه ای بارز از علم دوستی مسلمانانجنبش فرهنگی و علمی که بدست مسلمانانٍ آغازین شروع شد، برپایه علوم بیگانه استوار بود. لذا مترجمان پل این گرداب شدند و از طریق آنان، آموزش و دانش بیگانه از زبانهای یونانی، سریانی، پارسی باستان و هندی به تازی راه یافت. برای دیدن ستون مترجمان به الفهرست ابن ندیم نگاه کنید. نخستین تهیه کتب ترجمه شده با نام خالد بن یزید(85 ق) گره خورده. خالد زندگیش را صرف مطالعه علوم یونانی، بویژه شیمی(کیمیا) و پزشکی کرد. به قول ابن ندیم، خالد مترجمی به نام استیفان برگماشت تا کتبی در آن رشته ها برای او و کتابخانه اش ترجمه کند. کار ترجمه در بیت الحکمه بغداد که مأمون عباسی تاسیس کرده بود به اوج رسید. ابن ندیم میگوید: ابوسهل فضل نوبختی، دانشمند ایرانی در خزانه الحکمه هارون الرشید مترجم بود و کتابهای پارسی بسیاری بدست او به تازی ترجمه شد. هارون الرشید پس از پیروزی در جنگ آنکارا و عُمریّه، کتب یونانی زیادی برای ترجمه بدست آورد و یوحنای ماسویه را بر این کار گماشت(مسلمانان در فتوحات کتابسوزی نکردند بلکه کتب را ترجمه نموده و از علم مفید آن کتب برای پیشبرد تمدن اسلامی بهره گرفتند). مأمون بسیاری از آثار سترگ بیگانه را بوسیله مترجمان دانشمند با شرحی سودمند در کتابخانه اش جای داد. شماری ازین دانشمندان مترجم: سلم، حجاج بن مطر، ابن بطریق، عمر بن فًرُّخان، اسحاق بن حنین و حنین بن اسحاق هستند. کتابخانه خاندان موسی شاکر پر از کتب کهن بیگانه بود که جهت ترجمه حنین بن اسحاق، حبیش بن حنین و ثابت بن قره به کار گمارده شدند. پس از واثق خلیفه عباسی، نام و یادی از مترجمان در کتابخانه ها نمی بینیم، به این دلیل که سودمندترین کتب به تازی ترجمه شده بود و دیگر اینکه کوششی عظیم دانشمندان مسلمان را به بهره وری از فلسفه و دانش و زبان و فرهنگ خویش توانمند ساخته بود، یعنی مسلمانان به مرحله از شکوفایی تمدن رسیدند که خودشان شروع به تولید علم کردند و از اینجا به بعد این غیر مسلمانان بودند که کتب دانشمندان مسلمان را به زبانهای خود ترجمه میکردند. رونویسان مسلمان که در قرون میانی، کار چاپخانه های کنونی را انجام میدادند و دائم برای کتابخانه ها کتبی جدید تهیه میکردند. به گفتی سُبکی، رونویس باید بسیار باریک بین و امین باشد و کم و کاست نکند، او باید طبق رهنمود کارفرما از ترتیب کار و شماره خط ها در هر برگ پیوند میگیرد، پیروی کند و نباید عمر خود را صرف رونویسی کتب فریبنده و زیانمند کند. در بیت الحکمه بغداد به روزگار مامون و هارون رونویسانی مانند علان شعوبی بودند. محمد بن سعد در کتابخانه شخصی واقدی رونویس بود. حنین بن اسحاق پزشک معروف مسیحی چندین رونویس داشت. جاحظ در کتابخانه اش، عبدالوهاب عیسی رونویسش بود. احمد بن احمد، پسر برادر شافعی رونویس جهشیانی بود. علی بن هلال معروف به ابن بوّاب، خوشنویس معروف، در کتابخانه بهاءالدوله دیلمی فرزند عضدالدوله در شیراز رونویس بود. هنگامیکه راضی بالله، خلیفه عباسی دانست یکی از کتب کتابخانه اش گم شده، به صُولی پیشنهاد داد که رونویسان کتابخانه، بی درنگ به نگارش آن کتاب بپردازند و برای صحافی و جلد به دست جلدسازان کتابخانه بسپارند.در کتابخانه بزرگ امین الدوله ابوالحسن غزّال از وزیران و پزشکان شام، رونویسان زیادی کار میکردند، او نسخه ای از تاریخ 80 جلدی ابن عساکر خواست، لذا ده تن از رونویسانش به مدت دو سال مشغول این کار بودند. چندین رونویس نیز در کتابخانه ابوالفداء تاریخ نگار معروف و فرمانروای حماة، مشغول کار بودند. در مصر رونویسی به اوج رسیده بود، دارالعلم، رونویس داشت که مقریزی بارها به 2تن آن اشاره کرده. رونویسانی در خانه یعقوب کٍلًّس برای تکمیل کتابخانه اش، کتب قرآن،حدیث، فقه، ادبیات و پزشکی را می نوشتند. ابن ابی اُصیبعه میگوید:در کتابخانه شخصی افرائیم زفّان چند رونویس همیشه کار میکردند، از جمله محمد بن سعید بن هشام معروف به ابن مُلساقه بود. به گفته عبداللطیف بغدادی، القاضی الفاضل، وزیر صلاح الدین ایوبی، چند رونویس استخدام کرد که هیچگاه از کار نمی ایستادند. سه رونویس پیوسته در کتابخانه موفق الدین مطران، پزشک ویژه صلاح الدین ایوبی سرگرم کار بودند، یکی از آنان خوشنویس معروف، ابن جمّاله بود. به اندلس میرویم، به خوشنویسان بسیاری بر میخوریم که در کتابخانه حکم مشغول بودند. ابومُطرف، قاضی قرطبه، کتاب بازی بزرگ بود. گویند که 6رونویس دائمی در کتابخانه اش داشت. مطلبم را با سخنی شگفت آور به پایان می رسانم. «در کتابخانه بزرگ خاندان عمّار در طرابلس شام، 180رونویس استخدام شده بودند که 30 تن از آنان دائما در کتابخانه کار میکردند»منبع:تاریخ آموزش در اسلام از آغاز تا فروپاشی ایوبیان در مصر،احمد شلبی، ترجمه ساکت،ص162_167اسکن کتاب : سایر مقالات ما :? کتاب سوزی مسلمانان دروغ و تهمتی بزرگ از سوی باستانگرایان آریایی? عدسی اختراع مسلمانان است?اولین ربات بشر بدست مسلمانان ساخته شد? تلنگر ها بسیارند ولی نادان ها درس نمی گیرند?ازدواج محارم و عجز اهرمین ( تفکرات خرافی و اعمال زشت ایرانیان باستان)آدرس ما ( مجموعه استدلال ) در پلتفرم های اجتماعی دیگر :? کانال تلگرام : https://t.me/istidlal? گروه تلگرام : https://t.me/istidlal_muntadaa? اینستاگرام: https://instagram.com/istidlal_official?igshid=YmMyMTA2M2Y? وب : istidlal.blog.ir? کانال ایتا :https://eitaa.com/joinchat/3402170649C7618fb2348