ستون فقرات هویت و انسجام ملی

به قلم: علی نجاتی‌مهر؛ پژوهشگر نظام حمکرانی، فرهنگ و سیاستانسجام ملی و هویت ملی یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که سال‌هاست دشمنان جمهوری اسلامی و موجودیت ایرانِ منسجم و قوی، پیوسته و در همهٔ سطوح (راهبردی، عملیاتی، راهکنشی و فنی) برای تضعیف و تخریب آن نقشه کشیده‌اند و طراحی و عملیات کرده‌اند؛ این روند در سالیان اخیر، رشدی جدی‌ داشته است و در حدود یک دههٔ گذشته با یک جهش مواجه بوده است. گوشه‌هایی از آن (مثلا تلاش برای پررنگ کردن قومیت‌مداری و قبح‌زدایی از تجزیه‌سازی و تجزیه‌طلبی) بسیار بیشتر از سابق بروز و ظهور پیدا کرده است حتی در سطح رسانه‌ای و نه صرفا سندی و راهبردی.شاید بتوان از نخستین اسناد موج و مقطع جدید راهبردنگاری‌ها علیه ایران را سند «کدام راه به ایران؟ گزینه‌هایی برای یک راهبرد آمریکایی جدید در قبال ایران» محسوب کرد که توسط مرکز سابان مؤسسهٔ بروکینگز فقط قریب به یک هفته پس از برگزاری انتخابات ۱۳۸۸ منتشر شد؛ در آن مقطع زمانی، آمریکا و جبههٔ غربی در شرایط عجز و استیصال از تداوم فشارها و تحریم‌ها و اصرار و التماس پنهانی (فارغ از صادقانه بودن یا نبودن آن) برای مذاکره و تعامل بودند. اما پس از عملیاتی شدن نقطهٔ عطف نقشه‌ها توسط برخی اصحاب فتنه در داخل، که اعلام رسمی تقلب در انتخابات استثنایی ۱۳۸۸ بود، پس از چند روز، این سند رسما منتشر شد. در این سند راهبردی که بخشی از هدف آن در نامش منعکس است رسما براندازی پیگیری می‌شود و کار روی اقوام و ... یکی از محورهای اصلی آن است.برای شناختن هر مفهوم، مناسب است که یک کالبدشکافی مفهومی و احصا و بررسی اجزاء و ارکان اصلی را داشته باشیم تا با آگاهی کافی بتوان از طریق تنظیم نسبت‌ها با اجزای آن مفهوم، از کلیت آن پاسداری کرد و آن را در جایگاهِ درخور خود قرار داد و تصمیمات لازم را اتخاذ و اجرایی کرد. هویت ملی را می‌بایست واجد یک ستون فقرات دانست که متشکل از سه مهرهٔ اصلی در سه سطح مختلف و در طول یکدیگر است. این مهره‌ها و عناصرِ ستون فقراتِ هویت ملی به ترتیب از بالا به پایین، مکتب (اسلام و اهل بیت علیهم‌السلام)، ملیت (ایران و حریم مادی و معنوی آن) و محلیت (ابعاد محلی، خرده‌فرهنگ‌ها و قومیت‌ها) می‌باشند و هر یک چهارجوب‌ها و حدود مهره‌های زیرین خود را تعیین می‌کنند. تغییر ترتیب مهره‌ها، حذف هریک از آن‌ها یا برجسته‌سازی‌های مهلک (که معمولا روی مهره‌های زیرین صورت می‌گیرد و علیه مهره‌های فرازین) منجر به آسیب‌دیدگی و در حالت حاد و وخیم آن، عامل شکستن کمر هویت و انسجام ملی می‌شود.در سال‌های اخیر نقشه‌های دشمنان بیش از پیش حول برجسته‌سازی‌های قومی و ترویج قومیت‌گرایی غلظت یافته است چرا که با برجسته‌سازی توطئه‌آمیز مهرهٔ دوم و ترویج ملیت‌گرایی می‌توانستند با ابعاد مبنایی، ایمانی، ارزشی و آرمانی ملت ایران مقابله کنند و تقابل بین مکتب و ملیت ایجاد نمایند اما با کار روی مهرهٔ سوم و برجسته‌سازی آن می‌توانند علیه هر دو مهرهٔ فرازین اقدام و تقابل کنند یعنی علاوه بر موارد پیش‌گفته، می‌توانند علیه حریم مادی و معنوی ایران و تمامیت ارضی کشور نیز اقدام و حرکت کنند و اینگونه به شکلی هرچه کامل‌تر به مقاصد خود بپردازند؛ یعنی مقابلهٔ توأمان با اسلام و ایران و تمامیت آن. بنابراین پنجرهٔ قومیت‌ها یک دریچهٔ اساسی برای ورود و دنبال کردن رؤیاهایشان محسوب می‌شود.برای مرور این مطالب در اسناد دشمن به یک مورد مختصر، ساده و متأخر می‌پردازیم و بخش‌هایی از آن را مرور می‌کنیم. مرکز مطالعات راهبردی بگین-سادات به قلم مردخای کیدار سال پیش، مقاله‌ای را با عنوان «اکنون ایران را تجزیه کنید» منتشر کرد؛ در چکیدهٔ اجرایی آن آمده است: «در ایران، اقلیت‌های غیرفارس –که حدود نیمی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند– بیشتر و بیشتر خواستار استقلال هستند و این نشان می‌دهد که ایران می‌تواند به دولت‌های قومی تجزیه شود. این دستاورد و متعاقب آن، فروپاشی حکومت آیت‌الله‌ها، صفحه‌ای جدید و بهتر در تاریخ بشریت خواهد گشود.»در جای جای مقاله قصد نفی یکپارچگی و انسجام ملی و ترسیم تقابل و خصومت میان اهالی فارس و اقوام ایران آشکار است و نیز القای وجود اراده‌ای نظام‌مند برای تبعیض و سرکوب اقوام در ایران؛ اما با این حال در لابه‌لای این روایت‌سازی‌های پلید و متخاصمانه، اعتراف به واقعیتی مهم وجود دارد که برای آنان بسیار ناخوشایند و مانعی برای تحقق اهدافی نظیر تجزیهٔ ایران است که پیگیری مقاصدشان مستلزم برطرف کردن این مانع می‌باشد:«توجه به این نکته حائز اهمیت است که برغم مخالفت‌های گسترده با رژیم اسلامی در میان ایرانیان فارس‌تبار، آن‌ها با تقاضای اقلیت‌های قومی برای جدایی از ایران مخالف هستند. در واقع، زمانی که در دیدار با ایرانیان خارج از کشور، احتمال تقسیم ایران به کشورهای قومی (فارس، عرب، بلوچ، کرد، ترکمن و غیره) را مشابه آنچه در اتحاد جماهیر شوروی، یوگسلاوی و چکسلواکی رخ داد مطرح کردم، پاسخ آنها همیشه کاملاً منفی بود. آنها درصدد برکناری آیت‌الله‌ها از قدرت هستند و حتی برخی از بازگشت پسر شاه و تجدید سلطنت صحبت می‌کنند، اما بی‌تردید از ادامهٔ حیات ایران به شکل کنونی‌اش حمایت می‌کنند که کنترل ایرانیان بر بسیاری از اقلیت‌های قومی کشور را تداوم می‌بخشد.»نسخه‌ای را که برای تجزیهٔ ایران متصور و آرزومند هستند نسخه‌ای خونین مانند یوگسلاوی می‌باشد (که بر خلاف کشور ریشه‌دار، تنومند و یکپارچهٔ ایران، کشوری کاغذساخته و کاغذی بود):«با این حال، تجزیهٔ ایران به کشورهای قومی کاملاً امکان‌پذیر است. اخیراً بین سازمان‌های مختلف مخالف (اپوزیسیون) که پایان رژیم و حتی تجزیهٔ دولت را احساس می‌کنند همکاری بیشتری مشاهده شده است. هر دوی این اهداف قابل دستیابی هستند. تجزیهٔ ایران احتمالا صلح‌آمیز نخواهد بود. این احتمالاً بیشتر شبیه مدل یوگسلاوی است تا شوروی.»در این قسمت‌ها نیز برخی علل پیگیری تجزیهٔ ایران و فوایدی که از آن متصور هستند را ذکر می‌کنند؛ البته جای «خاورمیانه» باید «رژیم صهیونیستی» را جایگزین کرد و جای «جامعهٔ بین‌الملل» «مجمع مستکبران» را که عبارات حقایق خود را آشکار کنند:«فروپاشی رژیم می‌تواند تا حد زیادی به تضمین امنیت خاورمیانه و جامعه بین‌الملل منجر شود.بنابراین جامعهٔ بین‌المللی باید به شدت از مبارزهٔ اقلیت‌های قومی در ایران علیه رژیم اسلام‌گرا (و همچنین مبارزهٔ اکثریت فارس علیه این رژیم) و تلاش‌های آن‌ها برای از میان برداشتن دولت ایران حمایت کند.»باید توجه داشت که برای تجزیهٔ سخت و جغرافیایی عمدتاً می‌بایست از دالان تجزیه‌سازی نرم و ذهنی و غیریت‌سازی‌های ضدانسجام ملی (علیه فارس‌ها یا هر یک از اجزای ملت ایران) عبور کرد. هریک از مهره‌های ستون فقرات هویت ملی که خارج از چهارچوب و احکام صادره از مهره‌های فوقانی عمل کند و جهت‌دهی و معنادهی شود عملا در راستای تقابل با هویت ملی و تضعیف انسجام ملی قرار گرفته است و در خدمت تجزیه‌سازی نرم و ذهنی (که مقدمهٔ تجزیهٔ سخت و جغرافیایی است) درآمده است. پس تقویت خصوصیات ملی و محلی و قومی به دو شکل می‌تواند باشد؛ در خدمت انسجام و هویت ملی یا در تقابل با آن. مسائل قومی (نظیر برجسته‌سازی خط و زبان و خرده‌فرهنگ‌های محلی و دیگر خصوصیات قومی) با توجه به اینکه در صورت خروج از ستون فقرات هویت و انسجام ملی، مستعد استخدام برای خواسته‌های دشمنان به صورت حداکثری هستند (یعنی هم پیشبرد تقابل و تخاصم با اسلام و مکتب و هم ایران و ملیت) امروزه بیشتر نیازمند مراقبت‌اند که تحت عناوین مختلفی (نظیر فرهنگ و کار فرهنگی، تقویت و تجلیل میراث فرهنگی، توجه به اقتضائات و مطالبات، جلوگیری از تنش و ...) با سوءاستفاده از فضایی که در کشور برای این حوزه باز گذاشته شده (که البته در موارد مختلفی نادرست، بی‌ضابطه، حساب‌نشده و دشمن‌پسند است) اسباب تحقق خواسته‌های دشمن و تقابل با ارکان هویتی همهٔ ما نشوند.در حوزه‌هایی نظیر هویت و انسجام ملی، خط و زبان رسمی و مشترک کشور، حدنگاری برای زبان‌های دیگر (محلی یا بیگانه)، پرچم و سرود ملی، قهرمانان و شخصیت‌های دینی و ملی و ... مبتلا به خلاءهایی جدی در تقنین و اجرا و قضا و نظارت مستمر و دقیق هستیم که با توجه به جنگ ترکیبی و تمام‌عیاری که علیه ما در جریان است رفع این خلاءها و اتخاذ آرایشی جنگی در همهٔ حوزه‌ها از جمله موارد مذکور حیاتی و فوری است. تحقق این هدف مستلزم حرکت جدی همهٔ قوا و لحاظ نمودن این موضوعات در اسناد و مصوبات بالادستی و سیاست‌های کلی و برنامه‌های کلان (مانند برنامهٔ هفتم) است.منبع: شماره پنجم ماهنامه گرای انقلاب