آگاه شدن منوچهر از کار سام و زال زر (بخش اول) – شاهنامه فردوسی

زادن زالسلام. امیدوارم که تاخیر یک ماهه پیش اومده توی انتشار رو ازم ببخشید :( برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (خواب دیدن سام از چگونگی کار پسر)، اینجا کلیک کنید.یکایکْ به شاه آمد این آگهی ... که سام آمد از کوهْ با فَرَّهیبِدانْ آگهی شدْ منوچهرْ شاد ... بسی از جهانْ آفرین کردْ یادبِفَرمود تا نوذرِ نامدارْ ... شودْ تازیانْ پیشِ سامِ سوارکُندْ آفرینِ کیانیْ بَرْ اوی ... بدانْ شادمانی که بُگشادْ رویبِفَرْمایَدَش تا سویِ شهریار ... شودْ تا سخن‌ها کندْ خواستاربِبینَد یکی روی دستانِ سام ... به دیدارِ ایشانْ شود شادکامو زین جا سوی زابلستانْ شود ... بر آیین خسرو پرستان شودچو نوذر برِ سام نِیْرَم رسید ... یکی نو جهان پهلوان را بدیدفرود آمد از بارهْ سامِ سوار ... گرفتند مر یک‌دگر را کنارز شاه و ز گردان بپرسید سام ... از ایشان بدو داد نوذرْ پیامچو بشنید پیغامِ شاهِ بزرگ ... زمین را ببوسید سام سِتُرگدوانْ سوی درگاه بِنهاد روی ... چنان کش بفرمود دِیهیم جویچو آمد به نزدیکیِ شهریار ... سپهبَد پذیره شدش از کناردرفش منوچهر چون دید سام ... پیاده شد از باره بُگذارد گاممنوچهر فرمود تا بَرْنِشست ... مر آن پاک‌دلْ گُرد خسرو پرستسوی تخت و ایوان نهادند روی ... چه دیهیم دار و چه دیهیم جویمنوچهر برگاه بِنْشَست شاد ... کلاهِ بزرگی به سر برنهادبه یک دست قارن به یک دست سام ... نشستند روشن‌دل و شادکامپس آراستهْ زال را پیش شاه ... به رزّین عمود و به رزّین کلاهگرازان بیاورد سالارِ بار ... شگفتی بماند اندر او شهریاربر آن بُرزُ بالای آن خوب چهر ... تو گفتی که آرام جان است و مهرچنین گفت مَر سام را شهریار ... که از من تو این را به زنهارداربه خیره میازارش از هیچ روی ... به کس شادمانه مشو جز بِدویکه فرّ کیان دارد و چنگ شیر ... دلِ هوشمندان و آهنگِ شیرپس از کار سیمرغ و کوه بلند ... و زان تا چرا خوار شد ارجمندیکایک همه سام با او بِگفت ... هم از آشکارا هم اندر نهفتو ز افگندن زال بگشاد راز ... که چون گشت با او سپهر از فرازسرانجام گیتی ز سیمرغ و زال ... پُر از داستان شد به بسیار سالبِرَفتم به فرمانِ گیهان خُدای ... به البرز کوه اندر آن زشتْ جاییکی کوه دیدم سر اندر سحاب ... سپهری است گفتی ز خارا بر آببرو بر نِشیمی چو کاخِ بلند ... ز هر سوی بر او بسته راه گزندبدو اندرون بچهٔ مرغ و زال ... تو گفتی که هستند هر دو هِمالهمی بوی مهر آمد از باد اوی ... به دل راحت آمد هم از یاد اویابا داورِ راست گفتم به راز ... که ای آفرینندهٔ بی‌نیازرسیده به هر جایْ بُرهان تو ... نگردد فلک جز به فرمان تویکی بنده‌ام با تنی پر گناه ... به پیش خداوند خورشید و ماهامیدم به بخشایش تو است بس ... به چیزی دگر نیستم دسترستو این بندهٔ مرغ پرورده را ... به خواری و زاری برآورده راهمی پرّ پوشدْ به جای حریر ... مَزَد گوشتْ هنگامِ پستان شیربه بد مهریِ منْ روانم مسوز ... به من باز بخش و دلم بر فروزبه فرمان یزدانْ چو این گفته شد ... نیایش همانگه پذیرفته شدبزد پرّ سیمرغ و بر شد به ابر ... همی حلقه زد بر سرِ مرد گبرز کوه اندر آمد چو ابر بهار ... گرفته تنِ زال را بر کناربه پیش من آورد چون دایه‌ای ... که در مهر باشد وُرا مایه‌ایمن آوردمش نزدِ شاه جهان ... همه آشکاراش کردم نهانداستان از چه قرار است؟منوچهر که از داستان سام و پسرش دستان باخبر می‌شود، نوذر (پسر خودش) را به نزد سام می‌فرستد تا او را به بارگاه منوچهر دعوت کند. نوذر پیام منوچهر را می‌رساند و سام و زال به قصر منوچهر می‌روند. منوچهر به سام می‌گوید: «تو باید به این پسر افتخار کنی و یار و یاورش باشی. این پسر پهلوانی دلیر خواهد شد و آینده‌ی درخشانی دارد.»سام هم ماجرای سیمرغ را برای منوچهر تعریف می‌کند.معنی شعر آگاه شدن منوچهر از کار سام و زال زریکایکْ به شاه آمد این آگهی ... که سام آمد از کوهْ با فَرَّهیخبر عزیمت سام به کوه، پیدا کردن پسرش و بازگشت آن‌ها به منوچهر رسید.بِدانْ آگهی شدْ منوچهرْ شاد ... بسی از جهانْ آفرین کردْ یادمنوچهر خوشحال شد و خدا را شکر کردبِفَرمود تا نوذرِ نامدارْ ... شودْ تازیانْ پیشِ سامِ سواربه پسرش نوذر گفت سریعا نزد سام برو …کُندْ آفرینِ کیانیْ بَرْ اوی ... بدانْ شادمانی که بُگشادْ رویسلام شاه را به او برسان و به او شادباش بگوگشادن روی: آشکار شدنبِفَرْمایَدَش تا سویِ شهریار ... شودْ تا سخن‌ها کندْ خواستاربگو شاه گفته نزد من بیا تا آنچه اتفاق افتاده را برایم تعریف کنیخواستار کردن: خواستنبِبینَد یکی روی دستانِ سام ... به دیدارِ ایشانْ شود شادکامبگو شاه می‌خواهد پسرت دستان (زال) را ببیند.دستانِ سام: دستان، پسر سامو زین جا سوی زابلستانْ شود ... بر آیین خسرو پرستان شودبعد زال می‌تواند از اینجا به زابلستان برود و فرماندهی کند.خسرو پرست: کسی که از آیین خسرو (پادشاه) پیروی می‌کندچو نوذر برِ سام نِیْرَم رسید ... یکی نو جهان پهلوان را بدیدوقتی نوذر به کاخ سام رسید، زال را کنار پدر دید که پهلوان جوانی است ...سامِ نیرم: سام، پسرِ نیرم (نریمان)شجره‌ی زال: گرشاسپ < نریمان < سام < زال < رستمفرود آمد از بارهْ سامِ سوار ... گرفتند مر یک‌دگر را کنارسام از اسب پایین آمد و نوذر را در آغوش گرفت.ز شاه و ز گردان بپرسید سام ... از ایشان بدو داد نوذرْ پیامسام درباره شاه و سپاه پرسید و نوذر هم پیام شاه را به او گفت.چو بشنید پیغامِ شاهِ بزرگ ... زمین را ببوسید سام سِتُرگسام بعد از شنیدن حرف‌های منوچهر، سجده کردسترگ: نیرومند و پهلواندوانْ سوی درگاه بِنهاد روی ... چنان کش بفرمود دِیهیم جویبعد همانطور که منوچهر دستور داده بود، سریع آماده شد و به سمت قصر پادشاهی منوچهر به راه افتادند.چو آمد به نزدیکیِ شهریار ... سپهبَد پذیره شدش از کنارمنوچهر به استقبال آن‌ها آمد.سپهبد: منوچهردرفش منوچهر چون دید سام ... پیاده شد از باره بُگذارد گامسام هم با دیدن درفش منوچهر، از اسب پایین آمد و پیاده نزد منوچهر رفت.منوچهر فرمود تا بَرْنِشست ... مر آن پاک‌دلْ گُرد خسرو پرستسوی تخت و ایوان نهادند روی ... چه دیهیم دار و چه دیهیم جویمنوچهر به سام دستور داد دوباره روی اسب بنشیند تا همه با هم به قصر بروند.دیهیم دار: منظور سامدیهیم جوی: نوذر که ولیعهد منوچهر استمنوچهر برگاه بِنْشَست شاد ... کلاهِ بزرگی به سر برنهادبه یک دست قارن به یک دست سام ... نشستند روشن‌دل و شادکاممنوچهر روی تخت پادشاهی‌اش نشست و سام و قارن را به کنار خود نشاند.پس آراستهْ زال را پیش شاه ... به زرّین عمود و به زرّین کلاهگرازان بیاورد سالارِ بار ... شگفتی بماند اندر او شهریارسپس مامور تشریفات قصر، زال را که لباس پهلوانی پوشیده بود، نزد منوچهر آورد و منوچهر از دیدنش شگفت‌زده شد.عمود: گرز سنگینسالار بار: مامور تشریفات کاخگرازان: خرامانشگفتی: شگفت‌زدهبر آن بُرزُ بالای آن خوب چهر ... تو گفتی که آرام جان است و مهرزال تنومند و زیبا بود و مثل خورشید می‌درخشید.مهر: زال پوست سفید و درخشانی داشته و چهره‌اش هم زیبا بوده. برای همین به خورشید تشبیه شده است.چنین گفت مَر سام را شهریار ... که از من تو این را به زنهارداربه خیره میازارش از هیچ روی ... به کس شادمانه مشو جز بِدویکه فرّ کیان دارد و چنگ شیر ... دلِ هوشمندان و آهنگِ شیرمنوچهر به سام گفت: «پسرت دلیر است و فره کیانی دارد. از تو می‌خواهم فرمان من اطاعت کنی و او را اذیت نکنی و تنها به داشتن او دلشاد باشی.»زینهار: در امان – امانتخیره: ناپرواییهیچ روی: به هیچ وجهاهنگ: تازش – حمله به دشمنپس از کار سیمرغ و کوه بلند ... و زان تا چرا خوار شد ارجمندسام برای منوچهر تعریف کرد که چرا زال را خوار دانسته و آن را رها کرده و چطور سیمرغ او را به کوه برده و ...ارجمند: کنایه از زالیکایک همه سام با او بِگفت ... هم از آشکارا هم اندر نهفتچیزی را مخفی نکرد و همه را به منوچهر گفتو ز افگندن زال بگشاد راز ... که چون گشت با او سپهر از فرازگفت که چطور زال را رها کرده و زمان چطور برای او طی شده است.فراز: بالاگشتن سپهر از فراز: کنایه از سپری شدن روزگار و گذشت زمانسرانجام گیتی ز سیمرغ و زال ... پُر از داستان شد به بسیار سالگفت که چطور سال‌ها سیمرغ از زال مراقبت کرده است.بِرَفتم به فرمانِ گیهان خُدای ... به البرز کوه اندر آن زشتْ جاییکی کوه دیدم سر اندر سحاب ... سپهری است گفتی ز خارا بر آببرو بر نِشیمی چو کاخِ بلند ... ز هر سوی بر او بسته راه گزندگفت: «به فرمان خدا به البرز کوه رفتم و آنجا کوهی دیدم بلند که تا آسمان کشیده شده بود. لانه‌ای در بالای کوه قرار داشت که هیچ راهی برای رسیدن به آن نبود و از هر گزند در امان بود.»بدو اندرون بچهٔ مرغ و زال ... تو گفتی که هستند هر دو هِمالبچه‌های سیمرغ و زالِ من آنجا بودند. انگار که یکسان باشند و فرقی بین آدم و پرنده نباشد.همال: برابر – همتاهمی بوی مهر آمد از باد اوی ... به دل راحت آمد هم از یاد اویاز دیدنش خیالم راحت شد و مهرش به دلم افتادابا داورِ راست گفتم به راز ... که ای آفرینندهٔ بی‌نیازرسیده به هر جایْ بُرهان تو ... نگردد فلک جز به فرمان تویکی بنده‌ام با تنی پر گناه ... به پیش خداوند خورشید و ماهامیدم به بخشایش تو است بس ... به چیزی دگر نیستم دسترسهمانجا بود که دست به دعا برداشتم و گفتم: «ای خداوند بی‌نیازی که همه‌چیز در این دنیا فرمان‌بردار توست، همه حجت تو را شنیده‌اند و همه تحت فرمان تو هستند؛ من بنده‌ی گناهکار توام و تنها امیدم این است که تو من را ببخشی.»تو این بندهٔ مرغ پرورده را ... به خواری و زاری برآورده راهمی پرّ پوشدْ به جای حریر ... مَزَد گوشتْ هنگامِ پستان شیربه بد مهریِ منْ روانم مسوز ... به من باز بخش و دلم بر فروز«من بدی کردم. اما تو این فرزند من را که سیمرغ به سختی و بدبختی بزرگ کرده، در نوزادی شیر مادر نخورده و حالا به جای لباس، پر پرندگان را بر تن دارد، به من ببخش و خوشحالم کن.»به فرمان یزدانْ چو این گفته شد ... نیایش همانگه پذیرفته شد«و خداوند دعایم را پذیرفت»بزد پرّ سیمرغ و بر شد به ابر ... همی حلقه زد بر سرِ مرد گبرز کوه اندر آمد چو ابر بهار ... گرفته تنِ زال را بر کناربه پیش من آورد چون دایه‌ای ... که در مهر باشد وُرا مایه‌ایسیمرغ پرواز کرد و زال را برایم آورد. درست مثل یک دایه‌ی مهربانگبر: در زرتشتی به معنی مرد است و اینجا کنایه از ساممن آوردمش نزدِ شاه جهان ... همه آشکاراش کردم نهانو حالا من هم زال را نزد تو آورده‌ام و هر چه بود، برایت تعریف کردم.برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (بازگشتن زال به زابلستان)، اینجا کلیک کنید.