سرگذشت ندیمه در تهران

https://www.youtube.com/watch?v=_hwXpqtAyCoچند روز پیش بود که کسانی با لباس سرگذشت ندیمه در تهران دیده شدند. عکس‌های آنها فوراً در شبکه‌های اجتماعی وایرال شد. دلیل آن نیز شباهت و حس همذاب پنداری بود که بینندگان این سریال با سرگذشت جامعه ایران احساس می‌کردند.داستان سریال در جامعه خیالی در آینده رقم می‌خورد. جایی که به دلیل بیماری‌های مقاربتی و آلودگی هوا، نرخ باروری شدیداً سقوط می‌کند. در جامعه توتالیتر و دینیِ گیلیاد، پس از جنگ داخلی قوانین جدیدی در ایالات متحده برقرار می‌شود.در جامعه جدید رهبرانی تشنه قدرت بر اساس تعصب‌های کور مذهبی طبقات اجتماعی جدیدی هم خلق می‌کنند که در آن زنان به بی‌رحمانه‌ترین شکلی منکوب می‌شوند. زنانی تبدیل به برده جنسی شده و در طبق قانون حق داشتن دارایی، شغل، پول و حتی حق خواندن ندارند. رژیم گیلیاد قوانین محدودکننده‌ای برای آنهایی که وضع می‌کند و طبق تفسیر افراطی از کتاب مقدس آنان را زنان گمراهی می‌نامد.زنان گمراه همچنین شامل غیرمسیحی‌ها، مخالفان سیاسی، دانشگاهیان و همه مذاهب عیسوی می‌شود که با قرائت پسران یعقوب (Sons of Jacob) زاویه دارند.طلاق در گیلیاد به رسمیت شناخته نمی‌شود و مطلقه‌ها نیز زنان گمراهی هستند که به زندگی‌های زناشویی نفوذ می‌کنند. همچنین است وضعیت مادران مجرد و ازدواج نکرده و لزبین‌ها که به جنسیت خود خیانت می‎کنند.تمامی این زنان ندیمه خواند می‌شوند و باید به خانه طبقه نخبه و Elite که فرمانده (Commanders) نامیده می‌شوند معرفی شوند. جایی که عملاً به آنها تجاوز می‌شود ولی اسم آن را تجاوز نمی‌گذارتذ بلکه با عنوان مراسم (Ceremony) از آن یاد می‌شود. هدف این است که ندیمه‌ها به عنوان زنان طبقات الیت و حاکم برای آنان فرزندآوری کنند.حتی اسامی ندیمه‌های در گیلیاد تغییر می‌کند و با نام فرمانده خود نامیده می‌شوند. به این صورت که پیشوند Of اول اسم فرمانده آنها آورده می‌شود و نام ندیمه عوض می‌شود. مثلاً offred اسم نیدمه کسی به نام fred است.به موازات ندیمه ها اکثریت جامعه به گروه‌ها و طبقاتی تقسیم شده‌اند که وظایف و میزان آزادی آنها از پیش مشخص شده است. زنان به گروه‌های کوچکتری تقسیم شده‌اند که هر یک بر اساس طبقه خود رنگ لباس‌مشخصی دارد. ندیمه‌ها لباس بلند قرمزرنگ به همراه چکمه‌های قهوه‌ای سنگین و سرپوش‌هایی به رنگ سفید می‌پوشند. این لباس‌ها بایستی در فضای عمومی پوشیده شود تا آنها را از نگاه‌ها پنهان کند.در این داستان جون آزبورن (June Osborne) که بر اساس قانون تغییر اسم به offred تغییر یافته موظف می‌شود به خانه یکی از فرماندهان گیلیاد به نام فرد واترفورد و همسرش سرنا جوی (Serena Joy) برود. جون پیش از آن با لوک ازدواج کرده بود و دختری به نام هانا داشت.در ابتدای داستان تصاویر فرار جون و لوک به همراه دختراشان هانا نمایش داده می‌شود که البته موفق نمی‌شوند از گیلیاد فرار کنند. لوک به کانادا فرار می‌کند و جون دستگری می‌شود و به خانواده‌ای از کلاس بالاتر سپرده می‌شود. بیشتر داستان سریان سرگذشت ندیمه حول آرزوی جون برای فرار و پیوستن و به شوهر و دخترش در کانادا می‌گذرد.از همین روایت کاملاً مشخص است که حتی کسانی که سرگذشت ندیمه را ندیدند چطور با داستان می‌توانند همذات پنداری می‌کنند. در گیلیاد افراد به وضوح اهمیت کمتری نسبت به اجتماع دارند.سرگذشت ندیمه‌های پر از صحنه‌ها و نماهای آشنا است. صحنه‌های سینمایی که نقاشی‌های قرون وسطایی را یادآور می‌شود. و بی شباهت به کتاب 1984 نیست.سرگذشت ندیمه بر اساس رمانی به همین نام اثر مارگارت آت‌وود (Margaret Atwood) نوشته شده است. رمانی که در سال 1985 منتشر شد و برگرفته از فضای فرهنگی آن زمان کانادا، محل زندگی آت‌وود و مباحثات دامنه داری بوده است که بین لیبرال‌ها و محافظه‌کاران حول اکثریت اخلاقی، اهمیت خانواده و مساله ائتلاف مسیحیان آمریکا برقرار شده بود. سئوال ات‌وود این بود که اگر گفتمان رایج اخلاق‌گرا و مسیحی آن زمان موفق شود و آنان قدرت را در دست بگیرند چه بر سر جامعه خواهد آمد و این چه پیامدی برای زنان خواهد داشت.آت‌وود می‌گوید در واقعیت امر تمامی اتفاقاتی که در رمان سرگذشت ندیمه ذکر شده در واقعیت اتفاق افتاده است. در مصاحبه‌ای در مورد اثر آخر خود "اوریکس و کریک" می‌گوید:"من هیچ چیزی در کتاب قرار ندادم مگر اینکه قبلاً در جایی روی داده باشد، یا اینکه همین الان اتفاق افتاده باشد و یا اینکه جداً خواستار انجام آن باشیم. بنابراین تمامی آن اتفاقات در کتاب واقعی هستند و احتمال خیالی بودن آنها نزدیک به صفر است."آت‌وود می‌گوید که سرگذشت ندیمه پاسخی به کسانی است که می‌گویند حکومت مذهبی، توتالیتر و سرکوبگر که در برخی از کشورها برای سال‌ها برقرار بوده نمی‌تواند اینجا اتقاق بیفتد. و منظور از اینجا آمریکای شمالی یعنی کانادا و ایالات متحده است.نکته بسیار جالب توجه این است که آت‌وود در کتاب خودش بسیار از انقلاب اسلامی ایران الهام گرفته. انقلابی که در 1979 روی داد شش سال قبل از چاپ سرگذشت ندیمه و نظامی دین سالار در راس حکومت قرار گرفت که اولین مقصد آن محدودیت حقوق زنان بود. رویدادهای ایران تقریباً نعل به نعل با آنچه در گیلیاد روی داده مطابقت می‌کند.کتاب آت‌وود بعداً منبع کتاب تاریخی دیگری می‌شود با عنوان ایران و گیلیاد: دو تئوکراسی قرن بیستمی.https://www.youtube.com/watch?v=_hwXpqtAyCoآت وود جامعه‌ای را به تصویر می‌کشد که توسط مردانی اداره می‌شود که به اصول اخلاقی والاتری اعتقاد دارند اما در حقیقت امر بسیار خودخواه هستند که محرک‌های اصلی آنها خواسته‌ها و تمایلات شخصی است. آت‌وود در این زمینه با مشاهده دقیق سیاستمداران کانادایی در عمل و محل زندگی‌اش، تورنتو، منبع خوبی برای تصویرسازی از این رفتار منفعت طلبانه پیدا کرد. کسانی که در عرصه عمومی نشان می‌دادند به قواعد اخلاقی مسیحی پیابند هستند اما در واقعیت و در زندگی شخصی خود خلاف آن عمل می‌کردند.ممنوعیت‌های شغلی در کتاب گیلیاد از تاریخ آمریکا و کانادا برمی‌خیزد. جایی که در بحبوحه جنگ جهانی دوم زنان مشاغل خالی سربازان به جنگ رفته را پرکردند و یا به عنوان خطوط پشت جبهه فعالیت‌ می‌کردند. با پایان جنگ اما دیگر نمی‌شد این زنان را به مشاغل و موقعیت‌های سنتی قبلی بازخواند. جدال اجتماعی آن روزهای کانادا را آت‌وود به شخصه شاهد بوده است. آت وودی که متولد 1939 میلادی است در سال‌های پس از جنگ در سال‌1950 حدود 16 سال سن دارد. این روایت تبدیل شدن عناصر فعال به زنان خانه دار ناراضی در داستان گیلیاد به ظرافت ذکر شده است.همچنین زندگی فرقه پیوریتن آمریکایی در سال‌های تحصیل آت وود در هاروارد منبعی برای بررسی تعصب مذهبی بوده. جایی که پیوریتن‌ها از شر تساهل مذهبی انگلستان فرار کرده بودند و در آرزوی ایجاد دولتی دینی روزگار می‌گذراندند. در واقع از نوشته‌های پیوریتن‌ها نیوانگلند و برخورد مستقیم آت وود با آنها منبع او برای تصویر کردن جموری گیلیاد بوده. رویکری مذهبی/حکومتی که با نگاه ایدئولوژیک برگرفته از جوامع اتوپیایی تجربه شده در کشورهایی مانند رومانی و کامبوج ابتدای قرن بیستم همراه می‌شود و در پیوریتن‌های نیوانگلند متبلور می‌شود.آت وود در جایی نقد ضددینی به کتابش را نمی‌پذیره و می‌گوید:که البته مذهب می‌تواند نیروی خیری باشد؛ همچنان که اغلب هست. مخصوصاً وقتی انسان ها در وضعیت بسیار سختی به سر می‌برند و امید از دست می‌رود، مذهب می‌تواند نقش خیر خود را ایفا کند. اما شما می‌توانید تسلسی از موقعیت‌های بد را تجربه کنید و همچنین مجموعه‌ای از افرادی داشته باشید که قدرت دارند، قدرت زیاد دارند و از قدرت خود سوءاستفاده می‌کنند. این موضوع بیشتر از هرچیزی به خصلت قدرت و رفتارهای انسانی ما بازمی‌گردد و تنها به دین مربوط نیست. شما آن را می‌توانید در همه موقعیت‌های قدرت ازجمله سیاست و ایدئولوژی‌های سکولار هم پیدا کنید. مانند اتحاد جماهیر شوروی. بنابراین سئوال این نیست که دین و مذهب به رفتارهای شری منجر می‌شود. بلکه سئوال اساسی‌تر این است که انسان‌ها چگونه از قدرت استفاده می‌کنند.