آخر قصه همین نیست

ماهواره ظفریک‌شنبه هفته قبل می‌توانست روز مهمی برایمان باشد؛ سیمرغ‌مان قرار بود ظفر را برساند به آن بالاها تا ما هم سهمی داشته باشیم در سفره فضا ولی گاهی نمی‌شود که نمی‌شود که نمی‌شود. البته تا آخر آخرش فکر کردیم شده ولی آنطور که اهل فنش می‌گویند یک نفس کم آوردیم و سرعت ظفر نرسید به آنچه که باید می‌رسید. حامد جهان‌تیغ، دبیر انجمن علمی هوافضا یکی از معدود شاهدان نزدیک این پرتاب بوده که با همکاری سازمان فضایی به نزدیکی سکوی پرتاب رفته و در روایت زیر مشاهدات عینی‌اش از پایگاه امام خمینی (ره) سمنان در روز ۲۰ بهمن را ثبت کرده است.حضور در پرتاب یک ماهواره برای هرکس از جدابیت خاصی برخوردار هست؛ چه برسد برای دانشجوهای یک دانشگاه صنعتی و بالاخص هوافضایی‌ها که شاید بشود گفت ته رشته‌شان به همین‌جاها باید ختم شود. به همین خاطر درحالی که در اتوبوس بازگشت از پایگاه فضایی امام خمینی(ره) سمنان هستم، تصمیم گرفتم تا تجربه خودم از پرتاب ماهواره ظفر را برای شما بازگو کنم؛ موقعیتی که برای اولین بار از سوی سازمان فضایی ایران برای دانشجوها فراهم شد، هر چند محدود به دبیر چند انجمن علمی دانشگاه‌های کشور بود.صبح یکشنبه حوالی ساعت ۸:۳۰ صبح بود که به همراه یکی از اعضای انجمن علمی هوافضا به سازمان فضایی رسیدیم و از آنجا به همراه حدود ده دانشجو از دیگر دانشگاه‌­های کشور با اتوبوس به سمت سمنان سفر یک روزه خود را آغاز کردیم. برخلاف تصورمان طی سفری طولانی بعد از صرف ناهار و اقامه نماز ظهر حوالی ساعت 16:30 به حفاظت پایگاه فضایی امام خمینی(ره) رسیدیم؛ پایگاهی که در دل کویر بنا شده بود. بعد از بازرسی و جمع‌­آوری ابزار ارتباطی از سوی حفاظت پایگاه، وارد محوطه آن شدیم. پس از طی 40 کیلومتر و عبور از ساختمان‌های کنترل، مونتاژ و تست و ادوات پدافندی به محل مقرر که دو چادر بر روی ارتفاع بود، رسیدیم. چادرها حدودا دو کیلومتر با محل پرتاب فاصله داشت. فضای چادر با صندلی پر شده بود. ساختمان سکو به راحتی قابل مشاهده بود و داخل چادر چهار نمایشگر قرار داشت که فضای داخل اتاق کنترل را برای حاضرین به نمایش می‌­گذاشت. برنامه با تلاوت قرآن و پخش سرود ملی آغاز شد. بعد از آن هم دعای توسل خوانده شد تا پرتاب ماهواره علم‌وصنعتی‌ها به ظفر برسد. بعد از آن یکی از مسئولین وزارت دفاع پشت تریبون آمد و گفت برای تست­‌های ماهواره مشکلی پیش آمده و پرتاب با تأخیر یک تا دو ساعته انجام خواهد شد. در دلم نگران شدم.بعد از مدتی ساختمان اطراف سکوی پرتاب روی ریل به عقب آمد و سیمرغ نمایان شد. برای یک لحظه جا خوردم، چون توقع داشتم سیمرغ بزرگ‌­تر از آن باشد اما ارتفاع آن به بیش از نصف ریل پرتاب نمی­‌رسید. مکبر اذان گفت و جمعیت به اقامه نماز جماعت مغرب پرداخت. شب تاریک همه کویر را فرا گرفته بود و پایگاه با نورافکن‌­های پرقدرتش روشن شده بود. اطراف محل اسکان‌مان پناهگاه­‌هایی با ظرفیت پانصد نفر برای ایمنی افراد در صورت ایجاد مشکل بنا شده بود. به آسمان که نگاه می­‌کردیم، احساس می­‌کردیم یک یا دو پهپاد در اطراف ماهواره‌­بر پرسه می‌­زنند.بعد از مدتی اعلام شد که پرتاب حدودا یک ربع دیگر انجام می­‌شود و افراد را به داخل چادرها هدایت کردند. یکی از مسئولین وزارت دفاع به ارائه گزارشی در مورد برنامه‌­ریزی‌­ها و تغییرات انجام شده روی سیمرغ پرداخت. بعد از آن اعلام شد که تا کمتر از چند دقیقه دیگر پرتاب صورت می­‌گیرد. جمعیت دوباره به سمت بیرون چادرها حرکت کردند و هرکس جای مناسبی برای دیدن سیمرغ پیدا می‌­کرد. ما هم در محل مناسبی مستقر شدیم. جمعیت در حالی که دعا می‌­کردند، منتظر شمارش معکوس بودند. ناگهان شمارش معکوس شروع شد و نفس‌ها در سینه حبس. شمارش به سه، دو، یک رسید اما پرتابی صورت نگرفت. اضطراب برای ما شدیدتر شد و شمارش دوباره و این بار از یک شروع شد. با گفتن شماره ده سیمرغ شروع به روشن شدن کرد. تمامی کویر در آن سیاهی شب روشن شد و رنگ زرد مانند طلوع خورشید همه جا را فراگرفت. لحظه‌ای بود که خشک‌مان زد. از ابهت صحنه شروع به گفتن تکبیر کردیم. ماهواره‌بر سیمرغ با زیبایی هرچه تمام‌تر بالا می‌رفت و شتاب می‌گرفت. صدای مهیب به نور زرد اضافه شد و سنگینی فضا را بیشتر می‌­کرد.سیمرغ مانند گوی آتشین بالا می­‌رفت و از ما دور می­‌شد. حدود یک دقیقه از استارت گذشته بود که سیمرغ از ما دور شد و کم‌­کم قابل رویت نبود. به داخل چادرها برگشتیم تا از نمایشگرها، اتاق فرمان و همین­طور صفحه کنترل را ببینیم. ماهواره باید به ارتفاع 530 کیلومتر و سرعت 7500 متر بر ثانیه می‌­رسید تا مأموریت موفقیت‌آمیز به اتمام برسد. کل فرآیند هم حدود 8 دقیقه بیشتر طول نمی‌­کشید. همه نمایشگر کنترل را تماشا می­‌کردیم. اعداد ارتفاع و سرعت بالا می­‌رفتند و نوار وضعیتی پایین آن با رنگ سبز برای هر بخش، وضعیت ماهواره­‌بر را نشان می‌­داد. فاز جدایش بخش اول ماهواره­‌بر با موفقیت صورت گرفت و رنگ آن قسمت هم سبز شد. جمعیت تکبیر می­‌گفت و خوشحال بود.ارتفاع افزایش می­‌یافت اما سرعت نگران‌کننده بود. سرعت آنطور که انتظار می‌­رفت، افزایش نمی‌­یافت. شرایط نگران کننده شد. ارتفاع به 540 کیلومتر رسیده بود اما هنوز سرعت 1000 متر بر ثانیه کمتر بود که ناگهان صفحه نمایشگر جایگاه ثابت شد. همه نگران شدیم. هیچ چیز نمی­‌دانستیم. معلوم نبود که عملیات موفقیت‌آمیز بوده یا با شکست مواجه شده. منتظر ماندیم تا تغییر حاصل شود اما این اتفاق نیفتاد. خیلی نگران بودیم و امیدوار اما هرچه زمان می­‌گذشت امیدمان کمتر می­‌شد تا اینکه بعد از پانزده دقیقه از سرنوشت پرتاب بی‌­خبر، مجبور به ترک محل شدیم و به سمت اتوبوس‌­ها آمدیم تا به تهران بازگردیم. در داخل اتوبوس با تماسی که یکی از اعضای سازمان با مرکز کنترل گرفت، متوجه شدیم که اطلاعات ماهواره دریافت شده ولی به سرعت مناسب برای قرارگیری در مدار نرسیده است. اطلاعات تا زمان سقوط برای ایستگاه ارسال می­‌شد. شاید ماهواره در مدار قرار نگرفت اما برای تلاش چهارم ماهواره‌­بر سیمرغ (معمولا برای تثبیت و رفع مشکلات یک ماهواره‌بر پرتا‌ب­‌های متعددی صورت می‌­گیرد) و رفع مشکلات قبلی مخصوصا در بخش‌­های جدایش و کاهش خطای سرعت این تلاش قابل قبول است.در نهایت امیدوارم رویه سازمان فضایی برای حضور دانشجویان در پرتاب ادامه یابد و برای پرتاب‌­های آتی تعداد دانشجویان بیشتری امکان حضور داشته باشند و شاهد پیشرفت صنعت فضایی ایران باشند.ماهواره‌بر سیمرغحیف که نشد!ماهواره ظفر دومين ماهواره ساخت دانشگاه علم‌وصنعت است كه قابليت تصويربرداری (پانكروماتيک با تفكيک مكانی ٢٥ متر و ٥٠ متر)، ذخيره و ارسال پيام و همچنين ارتباط صوتی يک طرفه بين دو كاربر را داشت. عكس‌برداری با اين دقت به گفته خود سازمان فضايی ايران در تهيه نقشه‌های مخصوص در حوزه‌های كشاورزی و محيط زيست، هيدروگرافی، مديريت بحران و زمين‌شناسی كاربردی است. البته اين دقت عكس‌برداری امروزه به صورت رايگان از سوی شركت‌های خارجي عرضه می‌شود اما دستيابی به اين تكنولوژی برای رسيدن به عكس‌هايی با دقت بالاتر بسيار پراهميت به شمار می‌آید. این ماهواره برای مدت زمان حداقل ١.٥ سال طراحي شده و قرار بود كه در مدار دايروی در ارتفاع ٥٣٠ كيلومتری قرار بگيرد. اين مدار داراي زاويه ميل ٥٦ درجه (متناسب با پرتابگر داخلی) و دوره گردش ٩٤ دقيقه است. وزن اين ماهواره ١١٣ كيلومتر و ابعاد آن ٩٠٠*٩٠٠*١٢٠٠ ميلی‌متر بود.محموله‌های اين ماهواره عبارتند از:١-محموله تحقيقاتی تشعشعات فضايی: اندازه‌گيری ميزان دوز يونيزه‌كننده از سوی پرتوهای كيهانی دريافتی از فضا و همچنين تشخيص اثر آنها روی تراشه‌های نيمه‌هادی، از جمله حافظه‌هایSRAM مبتنی بر ترانزيستورهای اثر ميدان تركيبی.٢-محموله ذخيره و ارسال (S&F): اين محموله توانايی پخش همگانی پيام يک كاربر برای تمامی كاربران محلی، برقراری ارتباط صوتی يک طرفه بين دو كاربر و ارسال پيام هر كاربر برای كاربر مقصد به تعداد ٢٥٦ كاربر را دارد.٣-محموله تصويربرداریبرای ارتباط با ماهواره ايستگاه‌های ماهدشت، قشم و چرمشهر در باندهای فركانسی UHF/VHF(برای ارسال و دريافت فرامين)، باند S (برای ارسال تصاوير) و باند L برای محموله S&F در نظر گرفته شده بود. همچنين اين ماهواره داراي يک مكانيزم بازكننده بومی و داراي پايدارسازی سه محوره بود.از ديگر كاربردهای اين ماهواره می‌توان به به‌روزرسانی نقشه‌های كاربری اراضي در مقياس ملی، به‌روزرسانی و پايش توسعه شهری در مقياس ملی، به‌روزرسانی مرز پهنه‌های كشاورزی در مقياس ملی، به‌روزرسانی و پايش تغييرات در عرصه‌های طبيعی و جنگلی در مقياس ملی، به‌روزرسانی نقشه‌های پهنه‌بندی و پايش تغييرات درياچه‌های دائمی و فصلی در مقياس ملی، پايش مرز درياچه‌ها، بهبود در پايش خطوط ساحلی و شناسايی مناطق تخريب‌شده بعد از بحران در نواحی شهری در مقياس منطقه‌ای اشاره كرد.حامد جهان‌تیغ - امیرحسین کرمانی