گاهِ گاهان_ هشتاد و یک

هشتاد و یک_- «در هر حال بعید است که بتوانم تحتِ نظارتِ آن هیئتِ بازرسی مقدّسین بخوابم...»این جمله را من گفته‌ام...در پاسخ به پیشنهادِ میکائیل دربارۀ استفاده از اتاقِ خوابِ انجمنِ انجیلی، برای چند ساعتی استراحت...مدّتِ کوتاهی در این‌باره بحث کرده‌ایم؛ چون به نظرم، برای مراقبت از احوالاتِ او باید تا صبح در همان نزدیکی بمانم و او نگران است که خستگی و بی‌خوابی‌ام با کارِ دانشگاهیِ فردا، سازگار نباشد...مطابقِ رویّۀ اخیرِ خویش، ظاهراً زودتر از من متقاعد می‌شود، ولی باز اصرار می‌کند تا حداقلّ، همان‌طور که در پای کاناپه نشسته‌ام، خود را با یکی از پتوها گرم کنم... و کماکان نمی‌خواهد بخوابد...هر دو هیجان‌زده و بی‌خوابیم؛ مثلِ دو کودکِ دبستانی در اوّلین شبِ اُردوی تابستانی... فقط با این تفاوت که زیاد حرفی نمی‌زنیم...نیمه‌شب است... و هر دو مطابقِ همان صحنه‌پردازیِ پیشِ پااُفتادۀ تلویزیونی، نشسته‌ایم رو به آتش و انگار رو به دریچۀ یک دوربین... و او به اصرارِ من، پایِ پوشیده در آن لحافِ ضخیمش را، گذاشته روی چارپایۀ کوتاهی که برایش نهاده‌ام در پای دیوان و دراز کرده رو به آتش... به فاصلۀ چند انگشت، محاذیِ شانۀ چپِ من، که پُشت داده‌ام به کاناپه، زانوانِ او قرار دارد و با یک حرکتِ مختصر، به راحتی می‌توانم سرم را بگذارم رویش و البته که چنین کاری نخواهم کرد...در عوض می‌گردم تا میانِ آن بارشِ بی‌وقفۀ واژگانِ بی‌ربط در سیّالیتِ ذهنِ نمناک و مغروغم، کلماتی مبرهن و معقول پیدا کنم و بگویم:- «پس تو از کتابِ ادبیاتِ دورۀ دبیرستان هم، شعری عرفانی یا حِکمی، در خاطر نداری؟»پس از مکثی مختصر، آهسته گلویش را صاف می‌کند... با دو انگشت، آرام آن فرورفتگیِ زنخدانش را می‌خاراند و با آهنگی- انگار محتاطانه- می‌گوید:- «خوب... در واقع من در یک دبیرستانِ فارسی زبان، درس نخوانده‌ام... مدرسۀ متوسّطۀ ارامنۀ اصفهان، یک مؤسّسۀ فرانسوی زبان بود... ولی البته... یک شعرهایی هم بلدم... مثلاً...»همچنانکه من سر می‌چرخانم تا شعر خواندنش را تماشا کنم، با لحنی شمرده این شعر را می‌خواند از مولای روم...- «بشنو از نی چون حکایت می‌کند// و از جدایی‌ها شکایت می‌کندکه ‌از نیستان تا مرا ببریده‌اند// از نفیرم مرد و زن نالیده اندسینه خواهم شرحه‌شرحه از فراق// تا بگویم شرحِ دردِ اشتیاق...»...می‌گویم:- «آفرین! این که بسیار عالی است... مثنویِ مولوی را خوانده‌ای...»انگار حرفم را پُر جدی نمی‌گیرد؛ چون با همان خندۀ شیرین و شرمگین، ساده و فروتنانه می‌گوید:- «این دو سه بیت را که به‌گمانم همه بلد باشند...»... خوب!... اگر او زبانِ مولوی را بداند، از همان لِسان با او سخن‌ها دارم... مثلاً چقدر دلم می‌خواهد او را خطاب کنم «حاصلِ روزگارِ من! رهبر و یارِ غارِ من!»ولی قطعاً چنین هم نمی‌کنم و در نهایت، شاید تا خودی نشان دهم؛ در جهتِ این ذوقِ اخیرِ او، برایش خوش‌خدمتی کنم؛ یا صرفاً جهتِ آن که به جز مغازله‌های نامقدور و رسواگر، حرفی از روحِ ادبیاتِ عارفانه، به میان آورم، در می‌آیم که:- «نی‌نامۀ مولانا در حقیقت، رابطه‌ای بینامتنی دارد با اشعارِ حکیم سنایی که در سنایی‌آباد، صفتِ نی را چنین می‌گوید:- «نالۀ نی ز درد خالی نیست// شوقش از روی زرد خالی نیستعاشقی خوش دم است و بس به نوا// زخم‌ها خورده است بر سر و پااز دمش شعله‌ها همی خیزد// چه عجب گر نی آتش انگیزدنی ز دردِ دل آشکارا نه// خون‌چکان، هیچ زخم پیدا نه»با دقّتی قابلِ تقدیر، گوش می‌دهد، بعد با حالتی متفکّرانه، آهسته سر تکان می دهد...- «قطعاً درست می‌گویی و تسلّطِ تو بر این متون، بایستۀ تحسین است...»نوبتِ من است که بخندم و خجالت بکشم... و صادقانه تذکّر دهم که:- «البته لطف داری... ولی خوب!... زیاد هم جای اعجاب و تحسین ندارد... من با این متون بزرگ شده‌ام...»زانوانش را زیرِ روانداز جمع می‌کند و آرنجِ یک دست را می‌گذارد بر سرِ آن و چانه‌اش را روی کفِ دستش...انگاری آماده می‌شود برای شنیدنِ داستانی...پس می‌گویم:- «قصّۀ چندان مفصّلی ندارد... کتابخانۀ پدربزرگم، انباشته بود از دیوانِ شعرای قدیم و جدیدِ فارسی...»بعد به خاطر می‌آورم آن اتاقِ پذیراییِ پنج‌دری را بر ایوانِ آن خانۀ کهنِ اجدادی... با پنجره اُرُسی‌هایش که گشوده می‌شد رو به باغچه‌های اناری و انگوری... و دیوارهایش پوشیده بود از عکس‌ها و نشان‌ها و الواحِ افتخارِ پدربزرگ، که میانِ قاب‌هاشان مُتَبَختِرانه و خاموش به من خیره می‌شدند... و قفسه‌هایی چوبی، انباشته از کتاب‌های قَطورِ سنگین، که برایم مخزنِ اسرارِ الهی می‌نمودند...پس از مرگِ مادر، تنها پناهگاهِ من در برابرِ بی‌رحمی‌های روزگار و پدر، همان کتاب‌خانۀ پُر رمز و راز بود و مادربُزُرگِ قصه‌گویم که تابستان‌ها با یک لیوان شربتِ بیدمشک در دست، به استقبالم می‌آمد، پیشانی‌ام را می‌بوسید و دو قطره اشکی هم به چشم می‌آورد... و در برابرِ تقاضای مکرّرم که قصّه‌ای بگوید، داستانی نقل می‌کرد از سبزپری، ملک‌محمّد یا سنگِ صبور... و بعدها که کتاب‌های سنگینِ بزرگ‌تر از سن‌وسالم می‌خواندم، رهایم می‌کرد میانِ آن ارواحِ باشکوه و عتیق... و تنهایم می گذاشت... مثلِ هولدرلینِ کودک... تا در بیشه‌زارهای خدایان، مشغول باشم به مکاشفه و راز و نیاز با اشباحِ مقدّس و جادوی کلامِ سِحرانگیزِشان...بعد متوجّه میکائیل می‌شوم که همچنان دارد نگاهم می‌کند و یکدستش را گذاشته زیرِ زنخدانِ قشنگش... و لبخندی آسمانی بر لب می‌آورد و می‌گوید:-” Im Arme der Götter wuchs ich groß[1]” (ادامه دارد)[1] - جملۀ آخر همان شعر هولدرلین به زبان آلمانی...: «من در آغوشِ خدایان بالیده‌ام...»قسمت بعدقسمت قبل