امامت و رهبری شهید مطهری 36

امام در پاسخ بر مسئله توحید تکیه کرد، فرمود: اِنّا لَمّا اَثبَتنا اَنَّ خالِقاً صانِعاً مُتَعالِاً عَنّا وَ عَن جَمیعِ ما خَلَقَ وَ کانَ ذلِکَ الصّانِعُ حَکیماً مُتَعالِیاً لَم یَجُز اَن یُشاهِدَهُ خَلقُهُ وَ لا یُلامِسوهُ فَیُباشِرَهُم وَ یُباشِروهُ وَ یُحاجَّهُم وَ یُحاجّوهُ ثَبَتَ اَنَّ لَهُ سُفَراءَ فی خَلقِهِ یُعَبِّرونَ عَنهُ اِلی خَلقِهِ وَ عِبادِهِ وَ یَدُلّونَهُم عَلی مَصالِحِهِم وَ مَنافِعِهِم وَ ما بِهِ بَقاؤُهُم وَ فی تَرکِهِ فَناؤُهُم فَثَبَتَ الامِرونَ و النّاهونَ عَنِ الحَکیمِ العَلیمِ فی خَلقِهِ...خلاصه اینکه ریشه اثبات انبیاء و رسل، خودِ اثبات خداست با صفات و شئونش. وقتی شناختیم که ما خالق و صانعی داریم حکیم و متعالی از ما، یعنی ما نمی توانیم با حواس و مدارکی که داریم با او در تماس مستقیم باشیم و او را شهود یا لمس کنیم یا با او مُحاجّه و سوال و جواب کنیم، با توجه یه اینکه ما نیازمندیم که او ما را [ راهنمایی کند ] زیرا فقط او که حکیم است، به مصالح و منافع واقعی ما آگاه است، بنابراین باید یک موجودی که دارای دو جنبه است: از طرفی با خدا در تماس است یعنی می تواند از او وحی تلقی می کند، و از طرف دیگر ما می توانیم با او تماس بگیریم وجود داشته باشد وجود داشته باشد و وجود چنین کسانی لازم و واجب می شود. آنگاه درباره این افراد می فرماید: حُکَماءَ مُؤَدَّبینَ بِالحِکمَةِ خود اینها باید حکیمانی باشند و به حکمت تأدیب شده باشند. مَبعوثینَ بِها به حکمت مبعوث شده باشند یعنی دعوتشان دعوت حکمت باشد غَیرَ مُشارِکینَ لِلنّاسِ عَلی مُشارِکَتِهِم لَهُم فِی الخَلقِ در عین اینکه در خلقت با مردم شریکند، در یک جهاتی باید با مردم نباشند، یک جنبه علاوه ای، روح علاوه ای باید در آنها وجود داشته باشد. مُؤَیَّدینَ مِن عِندِ الحَکیمِ العَلیمِ بِالحِکمَةِ و مؤیَّد از ناحیه او باشند. ثُمَّ ثَبَتَ ذلِکَ فی کُلِّ دَهرٍ وَ زَمانِ در تمام ازمنه چنین وسائطی لازم است لِکَیلا تَخلُو الاَرضُ مِن حُجَّةٍ یَکونُ مَعَهُ عَلَمُ یَدُلُّ عَلی صِدقِ مَقالَتِهِ وَ جَوازِ عَدالَتِهِ(1).زید بن علی و مسئله امامتزید بن علی بن الحسین برادر امام باقر مرد صالح و بزرگواری است. ائمه ما او و قیامش را تقدیس کرده اند. در این جهت اختلاف است که آیا زید خودش واقعاً مدعی خلافت برای خودش بود یا اینکه امر به معروف و نهی از منکر می کرد و خودش مدعی خلافت نبود بلکه خلافت را برای امام باقر می خواست. قدر مسلّم این است که ائمه ما او را تقدیس کرده و شهید خوانده اند. در همین کافی هست که: مًضی وَ اللهِ شَهیداً او شهید از دنیا رفت. منتها صحبت این است که آیا خودش مشتبه بود یا نه؟ روایتی که اکنون می خوانیم دلالت می کند بر اینکه خود او مشتبه بود. حالا چطور می شود که چنین آدمی مشتبه باشد، مطلب دیگری است. مردی است از اصحاب امام باقر که به او ابوجعفر اَحوَل می گویند: می گوید زید بن علی در وقتی که مخفی بود دنبال من فرستاد. به من گفت آیا اگر یکی از ما خروج و قیام کند تو حاضری همکاری کنی؟ گفتم اگر پدر و برادرت قبول کنند بله، در غیر این صورت نه. گفت من خودم قصد دارم، به برادرم کاری ندارم، آیا حاضری از من حمایت کنی یا نه؟ گفتم نه. گفت چطور؟ آیا تو مضایقه از جانت داری درباره من؟ گفتم:(( اِنَّما هِیَ نَفسٌ واحِدَةٌ فَاِن کانَ لِلهِ فِی الاَرضِ حُجَّةٌ فَالمُتَخَلِّفُ عَنکَ ناجٍ وَ الخارِجُ مَعَکَ هالِکٌ وَ اِن لاتَکُن لِلهِ حُجّةٌ فِی الاَرضُ فَالمُختَلِّفُ عَنکَ وَ الخارجُ مَعَکَ سَواءٌ)) من یک جان بیشتر ندارم. تو هم که مدعی نیستی که حجت خدا باشی. اگر حجت خدا غیر از تو باشد، کسی که با تو خارج بشود خودش را هدر داده بلکه هلاک شده است و اگر حجتی در روی زمین نباشد، من چه با تو قیام کنم و چه قیام نکنم هر دو علی السویّه است.او می دانست که منظور زید چیست. مطابق این حدیث می خواهد بگوید امروز در روی زمین حجتی هست و آن حجت برادر توست و تو نیستی. خلاصه سخن زید این است که چطور تو این مطلب را فهمیدی و من که پسر پدرم هستم نفهمیدم و پدرم به من نگفت؟ آیا پدرم مرا دوست نداشت؟ والله پدرم اینقدر مرا دوست داشت که من را در کودکی کنار خودش بر سر سفره می نشاند و اگر لقمه ای داغ بود برای اینکه دهانم نسوزد آن را سرد می کرد و بعد به دهان من می گذاشت. پدری که این مقدار به من علاقه داشت که از اینکه بدنم با یک لقمه داغ بسوزد مضایقه داشت، آیا از اینکه مطلبی را که تو فهمیدی به من بگوید تا من برآتش جهنم نسوزم مضایقه کرد؟ [ابوجعفر اَحوَل] جواب داد به خاطر همین که تو در آتش جهنم نسوزی به تو نگفت، چون تو را خیلی دوست داشت به تو نگفت زیرا می دانست اگر بگوید تو امتناع می کنی و آنوقت جهنمی می شوی. نخواست به تو بگوید برای اینکه سرکشی روح تو را می شناخت، خواست تو در حال جهالت بمانی که لااقل حالت عناد نداشته باشی. اما این مطلب را به من گفت برای اینکه اگر قبول کردم نجات پیدا کنم و اگر نه، نه، و گفت و من هم قبول کردم. بعد می گوید گفتم:(( اَنتُم اَفضَلُ اَمِ الاَنبِیاءُ)) شما بالاترید یا انبیاء؟ جواب داد: انبیاء. قُلتُ یَقولُ یَعقوبُ لِیوسُفَ: یا بُنَیَّ لا تَقصُص رُؤیاکَ عَلی اِخوَتِکَ فَیَکیدوا کَیداً گفتم یعقوب که پیغمبر است به یوسف که پغمبر است و جانشین او می گوید خوابت را به برادرانت نگو. آیا این برای دشمنی با برادران یا برای دوستی آنها و نیز دوستی یوسف، چون او برادران را می شناخت که اگر بفهمند یوسف به چنین مقامی می رسد از حالا کمر دشمنی اش را می بندند. داستان پدر و برادرت با تو داستان یعقوب است با یوسف و برادرانش.به اینجا که رسید، زید دیگر نتوانست جواب بدهد. راه را بر یزید بکلی بست. آنگاه زید به او گفت: ((اَما وَ اللهِ لَئِن قُلتَذلِکَ)) حالا که تو این حرف را می زنی، پس من هم این حرف را به تو بگویم: ((لَقَد حَدَّثَنی صاحِبُکَ بِالمَدینَةِ))صاحب تو ( صاحب یعنی همراه. در اینجا مقصود امام است: امام تو، یعنی برادرم امام باقر ) در مدینه به من گفت: ((اَنّی اُقتَۀُ وَ اُصلَبُ بِالکُناسَةُ)) که تو کشته می شوی و در کُناسه کوفه به دار کشیده خواهی شد. (( وَ اَنَّ عِندَهُ لَصَحیفَةً فیها قَتلی وَ صَلبی(2))). و او گفت که در یک کتابی که نزد اوست کشته شدن و به دار کشیده شدن من است. در اینجا زید کأنه صفحه دیگری را بر ابوجعفر می خواند زیرا یک مرتبه منطق عوض می شود و نظر دوم را تأیید می کند. پس اول که آن حرف ها را به ابوجعفر می گفت، خودش را به آن در میزد، بعد که دید ابوجعفر اینقدر در امامت رسوخ دارد با خود گفت پس به او بگویم که من هم از این مطلب غافل نیستم، اشتباه نکن من هم می دانم و اعتراف دارم، و آخر جمله بر می گردد به این مطلب که من با علم و عمد می روم و با دستور برادرم می روم. تا آنجا که [ ابوجعفر] می گوید یک سالی به مکه رفتم و در آنجا این داستان را برای حضرت صادق نقل کردم و حضرت هم نظریات مرا تأیید کرد.1 . کافی، ج 1/ ص 236 و 237 (کتاب الحجّة)2. همان، ص 244 و 245