⚛️امنیت‌کشی به بهانه امنیت!

سیاستگذاران فضای مجازی ایران، فیلترینگ یا محدودسازی شبکه‌های اجتماعی را مهمترین راه و شاید تنها راه برقراری امنیت ملی در این فضا دانسته‌اند؛ همان رویه «فناوری‌هراسی» که در تاریخ صد سال گذشته شاخص‌ترین رفتار سیاست‌گذاران ناکارآمد بوده است. یعنی در مواجهه با هر فناوری ابتدایی‌ترین سیاستی که ااخاذ می‌شود یک چیز است: محدودسازی دسترسی! درست همان‌گونه‌ای که از رادیو (۱۳۰۸) تا ویدیو و ماهواره و تماس تصویری تکرار شد، تا رسید به شبکه‌های اجتماعی.⭕️سیاست ضدامنیتی فیلترینگ«سیاست فیلترینگ» بر خلاف تصور اولیه سیاستگذاران امر، نه تنها منجر به امنیت نمی شود، بلکه خود عامل کاهش #امنیت_کاربران خواهد بود. محدودسازی عملا رفتار کاربران را دچار دستکاری می‌کند؛ چون با هر مسدودسازی دو اتفاق پدید می‌آید که هر دو امنیت ملی را کاهش می‌دهد:1️⃣تمرکز جمعیت در پلتفرم‌های مجاز: با مسدودسازی هر شبکه اجتماعی، کاربران با یک کوچ اجباری به پلتفرم‌های باقی‌مانده، در یک یا چند پلتفرم مجاز متمرکزتر می‌شوند.2️⃣استفاده گسترده از فیلترشکن‌ها (و VPNها): فیلترشکن‌ها اغلب کارکردهای جاسوس‌افزاری از گوشی‌ها دارند و حتی گاه به عنوان ابزاری نیابتی جهت حمله به هدف خاص و از گوشی‌های تعداد زیادی از کاربران می‌یابد. (تبدیل به زامبی می‌شوند که حملات مختلف مانند DDOS گسترده و از IPهای مختلف را امکان‌پذیر می‌کند)در حقیقت هر فیلترینگ، در عمل منجر به کاهش امنیت ملی سایبری می‌شود. امری که پس از فیلترینگ تلگرام به صورت خاص منجر به کاهش امنیت سایبری ملی ایران شد.⭕️روانشناسی اجتماعی فیلترینگ: جامعه لایک‌پسند!اما به غیر از ۲ دلیل بالا که نشان می‌دهد «سیاست فیلترینگ» چگونه امنیت سایبری را از لحاظ فنی کاهش می‌دهد، اما می‌توان به جنبه دیگری از مساله نیز توجه کرد. سیاست فیلترینگ می‌تواند به صورت غیرمستقیم شوق حضور در فضای مجازی را به صورت کاذب افزایش می‌دهد.نظریه «اثر شبکه‌ای» (network effecting) به ما نشان می‌دهد که «فراگیری استفاده از یک محصول/خدمت، ارزش افزوده آن را افزایش می‌دهد، بدون آنکه تغییری در کیفیت آن اتفاق افتد».به عبارت دیگر با افزایش تعداد کاربران، ارزش آن محصول بالا و بالاتر می‌رود. مثلا زمانی که همه عضو یک شبکه اجتماعی باشند، به دلیل حضور دوستان و همکاران شما، و بدون اینکه آن شبکه دارای کارکردهای خاصی باشد، ارزش افزوده استفاده شما از آن را افزایش می‌یابد. واتس‌اپ نمونه خوبی برای تشریح این ویژگی است. اگرچه واتس‌اپ هیچ ویژگی خاص فنی ندارد، اما به دلیل آن که اغلب دوستان و همکاران شما عضو آن هستند، شما از آن استفاده می کنید؛ هرچند از لحاظ فنی برای شما آزاردهنده باشد.سیاست فیلترینگ منجر به تقویت اثر شبکه‌ای برای شبکه‌های اجتماعی فیلتر نشده می‌شود! بدین ترتیب که بعد از مدتی که مردم به دلیل محدودیت دسترسی به #شبکه‌های_اجتماعی مختلف، مجبور به ورود و فعالیت در یک یا چند شبکه محدود می‌شوند، در نتیجه تمرکز کاربران و داده‌ها در آن شبکه بالا رفته و لذا در آن جامعه قدرت و اعتبار آن شبکه در مقایسه با سایر جوامع، با دستکاری سیاستی افزایش پیدا می‌کند.نظریه «اثر شبکه‌ای» به ما هشدار می‌دهد که سیاست فیلترینگ، کاربران یک شبکه (مانند واتس‌اپ/اینستاگرام در ایران) را افزایش می‌دهد؛ به نحوی که بعد از مدتی این حس در جامعه تلقین می‌شود که اگر فردی در شبکه‌هایی مثل #اینستاگرام و #واتساپ حضور نداشته باشند، گویی از زندگی شهروندان جدا افتاده است و حتی بدون آن‌ها نمی‌تواند امور روزمره خود را پیش ببرد. این پیام به افراد داده می‌شود که «نبودن در شبکه‌های فراگیر، یعنی انزوا و دور افتادگی از جامعه». همین باور بزرگترین مشوق حضور افراد در شبکه‌های فراگیر می‌شود. حضور بیشتر افراد، یعنی تولید بانک داده‌ای جامع‌تر از جامعه و روابط افراد، که در اختیار پلتفرم قرار می‌گیرد.بنابراین در بلندمدت امنیت سایبری به جای فیلترینگ از طریق آزادسازی شبکه‌های اجتماعی به دست می‌آید تا کاربران و داده های آنها در یک شبکه، محدود و متمرکز نشوند و ریسک هک داده‌های کاربران نیز به حداقل برسد.مقایسه میان پراکندگی کاربران ایرانی و جهانی در شبکه‌های اجتماعی این هشدار را بیش از گذشته برای ما دارد. تمرکز بالای کاربران ایرانی در شبکه‌های اجتماعی مجاز یک خطر امنیتی است و راه‌حل آن نیز رفع فیلترینگ شبکه‌هایی مانند توییتر، تلگرام، یوتیوب و ... است. #امنیت_ملی داده ها در یک جامعه، مستلزم در پیش گرفتن #سیاست_تنوع در آن جامعه است.این یادداشت در روزنامه دنیای اقتصاد ۱۴۰۱/۰۲/۵ منتشر شده است.