زبان معیار در محتوای فارسی: این «نیز» باید بگذرد

30 سال پیش، وقتی هنوز کاسِت و VHS حرمت داشت، اینترنت به ایران نفوذ کرد.توی این سه دهه، شلوارهای دمپا گشاد شدن لوله‌تفنگی، واکمن‌ها شدن ایرپاد و حتی خودِ اینترنت آب‌رفت، شد «نت». ولی یک چیزی تغییر نکرد.نوشتار فارسی هنوز هم آدم رو یاد گوینده‌های خبر می‌ندازه.گفتارِ فارسی به لطف اینترنت زیر و رو شده. ولی مسئله‌ای که ذهن من رو مشغول کرده اینه: چرا جوری که حرف می‌زنیم، نمی‌نویسیم؟چرا اصرار داریم بنویسیم «نیز»، «می‌باشد» و «صورت پذیرفت» وقتی می‌شه نوشت «هم»، «هست» و «شد»؟با این پیش زمینه، بیاید نوشتار فارسی رو در فضای اینترنت بررسی کنیم.مشکل نوشتار فارسی در وبمحتوای فارسی خشکه. انقدر خشک که شکننده شده؛ مشکل هم همین‌جاست.صرف نظر از موضوع و مخاطب، اکثر نویسنده‌های وب فارسی، کلمات غلنبه‌سلنبه رو به سلیس ترجیح می‌دن. یعنی ممکنه مطلب راجع به «گوگولی‌ترین عکس‌های گربه» باشه، ولی نویسنده تیتر می‌زنه: «شگفت انگیزترین تصاویر ثبت شده از حیوانات خانگی».خشک‌نویسی (!) یکی از آفت‌های محتوای فارسیه، محتوایی که همین الانش هم به خاطر ترجمه‌ی درِ پیت و سرقت ادبی، در معرض انقراضه.منظورم رو واضح‌تر بگم. مطالب فارسیِ اینترنت، نوشتار زمخت، قدیمی و خسته‌کننده‌ای دارن. جوری که مطالعه عذاب‌آور شده.ریشه‌ی خشک‌نویسیِ فارسیاز نظر فنی، نوشتار فارسی به دو دسته تقسیم‌ می‌شه: ادبی و رسمی. خشکیِ محتوای فارسی حاصل دسته دومه. یعنی ارجحیت نوشتار رسمی باعث شده نویسنده‌ها از زبان معیار و محاوره فاصله بگیرن.نوشتار رسمی خودش سه تا زیر شاخه داره (مهذب، تخصصی، اداری) و چیزی که ما در سطح وب شاهدش هستیم، ترکیبی از این‌هاست.اما چرا اینترنت این سبک رو انتخاب کرد؟ جواب مدرسه‌ست؛ یا بهتره بگم سیستم آموزشی.ما از همون کلاس انشا یاد گرفتیم مثل معلم ادبیات بنویسیم – که خودش سعی می‌کرد مثل سعدی و حافظ بنویسه. به ما گفتن «درست» نوشتن یعنی «ثقیل» نوشتن.چیزی که به ما نگفتن این بود: سبک نوشتار رو باید بر اساس موضوع، مخاطب و نوعِ نوشته انتخاب کرد.البته، نوشتار رسمی مشکلی نداره – خیلی هم عزیز و لازم و محترمه. مشکل رو ما نویسنده‌هایی داریم که جای درستی ازش استفاده نمی‌کنیم.«دستور پخت قرمه سبزی مادربزرگم» می‌تونه با زبان معیار یا محاوره نوشته بشه. ولی «نقد کتاب جنگ و صلح» نوشتار رسمی رو می‌طلبه.انتخاب نوشتار معیار برای محتوای فارسیاگه قرار باشه زبان معیار وب فارسی رو انتخاب کنیم، باید به سوالات زیر جواب بدیم:مخاطب کیه؟ کاربر اینترنت.نوع مطلب چیه؟ غالبا پست‌های بلاگ.موضوع چیه؟ متغیره.وجه اشتراک هر سه جواب، بستر اون‌هاست. بستری که ما بهش می‌گیم اینترنت یا وب.حالا باید دید «بستر» چه تاثیری روی نوشتار داره.کاربر اینترنت [عموما و نه لزوما] عجله داره. بازه توجه مخاطب در این بستر از چهار ثانیه کمتره.رقابت در وب شدیدتره. برخلاف زمانی که درباره هر موضوعی تعداد محدودی کتاب وجود داشت، اینترنت برای هر سوال میلیون‌ها جواب داره.مخاطب و ناشر تنها قاضی نویسنده نیستن. در اینترنت، موتورهای جستجو هم مصرف‌کننده درجه دوم محتوا هستن.با این اوصاف، نوشته‌ای لازم داریم که شرایط زیر رو داشته باشه.در زمان کوتاه هضم بشه چون مخاطب وقت و تمرکز نداره.شاخص و جذاب باشه چون رقابت برای جذب مخاطب شدیده.ساده و قابل فهم باشه چون علاوه بر انسان‌ها، ربات‌ها هم باید درکش کنن.زبان رسمی چون دیر هضم و کلیشه‌ایه، با معیارهای بالا همخوانی نداره. ولی نوشتار به سبک محاوره — مخصوصا محاوره‌ی شکسته (مثل همین مقاله) – همه ویژگی‌های لازم برای موفقیت در بستر وب رو داره. سلیسه، صریحه و ساده‌ست.ولی این یک فرمول صفر و صدی نیست. با این‌که محاوره‌ی شکسته بهترین سبک نوشتار به نظر میاد، تنها سبکِ مناسبِ وب نیست.در کتاب «ویرایش و نگارش» آقای سمیعی (گیلانی) نوشته: با الهام از عبارتِ معروفِ هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد، باید گفت هر گونه‌ی کاربردیِ زبان جایی دارد.انتخاب نوشتار مناسب برای مطلب بعدی شما، به مخاطب، موضوع، نوع نوشته و حتی سلیقه نویسندگی‌تون بستگی داره. ولی از اون‌جایی که بستر انتشار همه ما اینترنته، بهتره خصوصیاتش رو در انتخاب‌تون لحاظ کنید.با فارسیِ وب چی کار کنیم؟هر نویسنده‌ای آزاده سبک نوشتارش رو انتخاب کنه. (حتی مکلفه این کار رو بکنه.) رسمی نوشتن یا حتی ادبی و ثقیل نوشتن لزوما یک ایراد نیست. ایراد اینه که با سبکی بنویسید که نه مخاطب رو راضی می‌کنه، نه با استاندارهای بستر شما همخوانه.البته، در این‌که محتوای فارسی خشکه و در این‌که دلم می‌خواست نویسنده‌های بیشتری از مِنبَر بیان پایین شکی نیست. و امیدوارم به جای این‌که وب فارسی پر از «نیز» و «گذاردن» باشه، این نیز بگذره و صمیمیت نویسنده و خواننده بیشتر بشه.[مشتاق خوندن نظرات شما هستم.]