این مثلث یک ضلع کم دارد!

با ورق زدن کتاب سیر حرکت جنبش دانشجویی در تاریخ تشکیل خود تا کنون، اگر بررسی فعالیت‌های قبل از انقلاب مقابل گروه‌های فکری و عملیاتی دانشگاه‌ها در قالب‌های اندیشه‌ای و حتی مسلحانه را به بعد موکول کنیم، با مرور روند حرکت دانشجویان در این چهل و اندی سال بعید است به این مهم پی نبریم که در هر دوره، تلاش دانشجوی مسلمان ایران اسلامی، بر این بوده تا آرایش این جریان را نسبت شرایط حاکم بر کشور و البته مسیری که دشمنان و‌ ضد انقلاب دنبال کرده‌اند، بازطراحی و توام با کنش و واکنش فعالانه در صحنه‌ی اجتماع پیش ببرد.سیدمحمدامین سپیده‌دم ؛ ورودی 96 مهندسی هوافضااوایل دهه‌ی شصت، بازطراحی فکری و تشکیلاتی را لازمه‌ی خود دید و به فکر تشکیل دفاتر انجمن‌های اسلامی (یا همان تحکیم وحدت) در دانشگاه‌ها افتاد؛ کمی که گذشت و از آذر ۶۷ که فرمان تشکیل بسیج دانشجویی از سوی امام(ره) صادر شد، با آرایش جدیدتری در کنار ساختار جرح و تعدیل‌یافته‌ی انجمن‌های اسلامی تا به امروز به فعالیت در دانشگاه‌ها پرداخت.از همان ابتدا هم تلاشش بر این بود که خود را بی‌نسبت با مسائل عمومی جامعه تعریف نکرده و در مواقف مختلف، موضع‌گیری، اقدام، تبیین و مطالبه داشته باشد؛ از ماجرای تسخیر لانه‌ی جاسوسی و حضور در جبهه‌ها تا ایام پر حرارت دانشگاه در دوران سازندگی و تنش‌های مختلف فکری، سیاسی دانشجویان در دوران اصلاحات؛ از بسط گفتمان عدالتخواهی در اوایل دهه‌ی هشتاد که دولت نهم را به ثمر نشاند تا حضور فعالانه در فتنه‌ی ۸۸ و موضع‌گیری در مسائل مهمی همچون مذاکرات هسته‌ای، خصوصی‌سازی، جهان اسلام، فرهنگ و اندیشه.روندی که به همینجا محدود نشد و اقدامات فعالانه‌ی خود در عرصه اجتماعی را با راه انداختن گروه‌های جهادی تقویت کرد و از اوایل دهه‌ی هشتاد که گفتمان "نهضت نرم‌افزاری" توسط رهبر انقلاب مطرح شد، تلاش کرد به عرصه‌های علمی نیز ورود کرده و بسیاری از همین دستاوردهای علمی چه در قالب محصول و چه در قالب گسترش مطالب و مفاهیم علمی را به ثمر رساند و در قالب اردوهای راهیان نور، اعتکاف و مراسمات معنوی دانشجویی، وظیفه‌ی تقویت بنیّه‌ی فرهنگی-مذهبی دانشگاه را به دوش خود دید و با شدت و ضعف سعی کرد در حوزه‌های اندیشه‌ای و مطالعاتی هم ورود کرده و جای پای مناظرات اندیشمندان و دانشجویان را در دانشگاه‌های مختلف محکم کند. مسیری که با وجود شدت و ضعف و صحیح‌وخطا‌ها، پس از پیروزی انقلاب و با سخنرانی، تقریرات و ارتباطات امام(ره) و سپس رهبر انقلاب با دانشگاهیان، پیش رفت و خود را در سه کلان‌حوزه‌ی "مطالبه، اقدام و تبیین" تعریف کرد؛ یک مثلث که در هر دوره به فراخور زمان، وجهی از آن پررنگ‌تر شد و به نظر می‌رسد در حال حاضر ضلع تبیینی آن نیاز به باز تعریف، باز طراحی و در نهایت اقدامات اساسی دارد. در این چند ماهه که رهبر انقلاب در حدود ۴ الی ۵ بار به مساله‌ی جهادتبیین اشاره کرده‌اند، به جزییات آن که فکر و کمی هم مطالعه می‌کردم، شاید یکی از بازوهای مهم این حرکت(اگر نگوییم مهم‌ترین بازو) را همین حلقه‌ی میانی جامعه یا به تعبیری جنبش دانشجویی فهم کردم.از طرفی این نگرانی هم برایم جدی بود که دوباره همچون هزار و یک کلیدواژه‌ی مهم ایشان مثل اسم‌سال‌ها و اقتصاد مقاومتی و جنبش نرم‌افزاری و نفوذ و... به قول یکی از عزیزان توسط "اصحاب همایش و نمایش و گزارش" از معنا و مفهوم نیوفتد که چند ماهی شروع به تبیینِ جهاد تبیین کنیم و کمی آرام شویم و دوباره برگردیم به منزل اول و به کار و زندگی‌مان ادامه دهیم! در نهایت به نظرم رسید، برای حرکت به سمت تدقیق و طراحی حول این رویکرد، می‌توان آن را به چهار دسته‌ی زیر افراز کرد:۱. تبیین آرمان و چشم‌اندازهر نهضتی همواره در طول مسیر حرکت خود، نیاز به نبخگان و پیش‌ران‌هایی داشته که بتوانند اهداف و آرمان‌های آن حرکت را دائما بیان و دقیق‌کرده و اصطلاحا چراغ مسیر تاریکی باشند که هر لحظه ممکن است انحراف در آن رخ داده، عقب‌گرد کرده و یا سرعت پیمودن آن کاهش یابد و این مساله امروز و بدلیل پدید آمدن رسانه‌های مختلف، تقابلات اندیشه‌ای و تشکیک‌های فراوان در مسیر حرکت انقلاب اسلامی، از اهمیت بسزایی برخوردار است.۲. تبیین عبرت‌ها، چالش‌ها و راهکار‌هااین وجه از شان تبیینی جریان دانشجویی که شاید بیش از سایر وجوه، مورد توجه و پرداخت دانشگاهیان در سال‌های اخیر بوده، هدف خود را گوش‌زد کردن مشکلات، کم‌کاری‌ها و ایرادات موجود در روندها، تصمیمات و ساختارها به همراه بیان راه‌حل می‌داند.مسئله‌ای که صرفاً در تخاطب با مسئولین کشور تعریف نشده و گاهی نیاز به تبیین اشکالات و راهکارها در فضای اجتماعی احساس می‌شود تا از طرفی به مطالبه‌ی عمومی تبدیل شده و بتواند برخی کرختی و منفت‌طلب‌ها را کنار زده و تصمیم را به اجرا برساند و از طرف دیگر در صورتی که فضای جامعه تا قبل از اتخاذ یک سیاست‌درست آماده اصلاحات مذکور نبوده؛ بتواند با آن همراه و اتفاقا با اجرای تصمیم مذکور همراه شود‌.۳. تبیین دشمنی‌هاوجه سوم که در طول این سال‌ها به مرور کمرنگ و متاسفانه گاه فراموش و یا عادی انگاری شده، دشمنی جریانات مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و رسانه‌ای کشورهای غربی و حتی برخی کشورهای منطقه با مسیر حرکت انقلاب اسلامی است؛ و حالا دیگر به تعبیر رهبر انقلاب وارد فاز ترکیبی شده و نمی‌توان با همان نوع و دریچه نگاه در گذشته، آن را تحلیل و به همان مدل به تبیین و مقابله با آن پرداخت.راهبردی که این سال‌ها بنا به تحلیل برخی فعالان اجتماعی بر اساس افزایش مشکلات از سوی مسئولین داخلی در حوزه‌های مختلف، رو به کمرنگی رفت و حتی متاسفانه پرداختن به این دشمنی از سوی برخی دوستان ما تعبیر به "فراموشی اولویت‌‌ها" و "سنتی کاری" و... شد؛ و در کنار آن، فضای سیاسی-اجتماعی برگرفته از سیاست‌های دولت قبل نیز عملا به القای عدم وجود دشمنی و فراموشی تمام خباثت‌های گذشته و حال آنها دامن زد.البته به عقیده‌ی نگارنده این مسئله چندان گستردگی در جریان دانشجویی نداشت و اتفاقا در نقاط مختلفی نظیر مذاکرات هسته‌ای، آرمان فلسطین و... همواره وجوه این دشمنی تبیین و نسبت به آن حساسیت وجود داشت؛ ۴. تبیین دستاوردهابُعد چهارم که به عقیده‌ی نگارنده محل تکیه و تاکید رهبر انقلاب در سرفصل جهاد تبیین نیز همین وجه است، مربوط به روایت پیشرفتی است که در طول این چهل و سه سال، در سطوح و سرفصل‌های مختلفی رقم خورده اما متاسفانه وجود مشکلات اقتصادی بهانه را به دست جریان رسانه‌ای دشمن و برخی دنباله‌های داخلی‌اش داده تا اساسا هیچ پرداختی به آن نداشته و طوری وانمود کنند که اگر از بیرون نظاره‌گر صحنه باشیم، خیال می‌کنیم که انگار هیچ اقدامی در این خصوص رخ نداده است! در این خصوص اما معتقدم صرف بیان مسئله شاید نتواند دردی از ما را دوا کرده و اگر بخواهیم مسئله را تبدیل به عملیات کرده و آثار آن را در سطح جامعه دانشجویی ببینیم، باید به چند نکته که در ادامه عرض خواهم کرد، توجه کنیم؛ نکاتی که شاید تلخ باشد و شاید چنان زیرکانه از کمارش عبور کنیم که انگار اصلا مخاطبش ما نیستیم و به قول معروف "کی‌بود؟ کی‌بود؟ من‌نبودم!" ۰. دقیقاً با ماست!متاسفانه برخی از ما خوب بلدیم وقتی صحبتی از طرف رهبر انقلاب می‌شود، یا به خودمان نگیریم و بگوییم منظورشان فلان و بهمان است و بگردیم از لابلای متن چند صفحه‌ای سخنان، یک کلمه را برای فرار انتخاب کنیم و تمام! یا اگر هم به خودمان گرفتیم تلاش کنیم همین فعالیت‌های فعلی را به اسم جهاد تبیین قالب کنیم و هزار و یک صفحه استدلال بچینیم که حتماً منظور معظم له همینی هست که ما تا الان انجام می‌دادیم و صرفا باید کمی روی نقش و نگارش اصلاحات انجام دهیم!اما اتفاقاً این‌بار باید بپذیریم که کم‌کاری کرده‌ایم؛ بپذیریم که گاهی اشتباه کرده‌ایم؛ بپذیریم که شاید فعالیت ما در این سال‌ها درست و ارزشمند بوده، اما حالا فصل جدیدی از این حرکت آغاز شده و نیازمند طرحی نو است. ۱. همه جانبه است.با مرور سخنرانی‌های اخیر رهبر انقلاب حول این مسئله، پر واضح است که منظور ایشان نه توجه اندک و حتی زیاد به یک مسئله که پرداخت همه‌جانبه به تمام ابعاد این پرونده است؛ پرونده‌ای که دو سر فصل مهم دارد:یکی آرمان‌ها، اهداف و کلام انقلاب که شاید در هیاهوی این روزها کمرنگ یا پراکنده یا گم شده باشد.و دومی هم دستاوردهای انقلاب اسلامی در طول این چهل و اندی سال در حوزه‌های مختلف علمی، صنعتی، نظامی، پزشکی، فناوری، اقتصادی، خدمات‌رسانی، عمرانی و...دستاوردهایی که برخلاف آنچه برخی میگویند، اگر در بر همان پاشنه‌ی پهلوی می‌چرخید بعید بود به این گستردگی و کیفیت رقم بخورد. ۲. لزوماً مستقیم نیست.موارد مشابه‌ای که سال‌های قبل در این حوزه رقم خورده، یکی‌از آسیب‌هایش این بوده که تلاش کردیم تا مسائل را به صورت مستقیم در چشم مخاطب فرو کنیم؛ اصلا انگار یاد گرفتیم آنچه را که بنا داریم پس از یک فرایند زمان‌بر در ذهن مخاطب شکل بگیرد، هنان اول به خورد او بدهیم و انتظار داشته باشیم که بالا نیاورد!کارهای اصطلاحاً تیپیکالی که هر سال ده روز از دهه‌ی فجر را به خود اخصاص می‌دهد و مقایسه‌ی آماری میکند و تمام می‌شود تا سال بعد! در حالی که واضحاً این مساله نیاز به فکر، ایده‌پردازی، نوآوری و اقدامات خلاقانه‌ای دارد و معتقدم در سال‌های اخیر اقدامات خوب اما ناکافی توسط جنبش دانشجویی در این حوزه رخ داده که شرحش بماند برای بعد! ۳. اتفاقاً به فضای دانشگاهی نزدیک‌تر است.برخلاف سایر اقشار، یکی از فرصت‌هایی که در اختیار جریان دانشجویی قرار گرفته، نزدیک‌تر بودن این طیف به دستاوردهای این سال‌های کشور به جهت موقعیت اجتماعی ویطزه‌ای است که در اختیار دارد.بعلاوه، این مساله نیز قابل توجه است که اتفاقا بخش مهمی از همان دستاوردها توسط جامعه نخبگانی و دانشگاهی کشور رقم خورده و این موضوع وظیفه‌ای که در فضای تبیینی به گردن جنبش دانشجویی در شرایط فعلی کشور است را دو چندان می‌کند.۴. یک کار خوب برای آینده‌ی نامعلوم نیست!چه بخواهیم چه نخواهیم، متاسفانه برخی از ما یاد گرفته‌ایم که تا یک صحبت که به مذاق ما خوش نمی‌آید از زبان رهبر انقلاب می‌شنویم، پس از بررسی‌های مختلف و تلاش برای لایی کشیدن و عدم برخورد به ما، در صورت عوم موفقیت وارد یک استراتژی جدید می‌شویم!آن استراتژی هم از این قرار است که ادعا می‌کنیم: "بله این صحبت و کار خوب است اما برای الان نیست؛ پس اولویت بندی چه می‌شود؛ سایر مسائل و نیازهای کشور فوریت بیشتری دارد و ان‌شالله در آینده به این مساله پرداخته شود و..."؛ در حالی که همین خط و فکر هم توسط رهبری نقد شده و ایشان مسئله جهاد تبیین را در کنار واجب بودن، فوری هم دانستند تا راه را بر اینگونه نگاه‌ها نیز ببندند! ۵. با تنبلی و عجله، کیلومترها فاصله دارد!جهاد تبیین اسمش با خودش است: جهاد.جهادی که ما میشناسیم با کم‌کاری، پرخوابی و پر‌خوری، مطالعه‌ی پایین، بی‌خبری از فضای سیاسی-اجتماعی، تفریحات زیاد و بیهوده گردی در مجازی و حقیقی قابل جمع نیست؛ مساله‌ای که شاید گریبان خیلی از ما را گرفته و وقتی در عملیات با مشکل مواجه می‌شویم، دنبال راه حلش در جاهای دیگر میگردیم در حالی که نقطه‌ی اصلاح باید همین کم‌کاری ما باشد.از طرفی شاید روحیه‌ی جوانی ما، طمانینه و سعه‌ی صدر داشتن را بگیرد اما به عقیده‌ی من انتطار زود بازده بودن از فرایند جهاد تبیین می‌تواند ما را به اشتباهاتی بکشاند که اصل موضوع را هم تحت‌الشعاع قرار دهد و صبوری را به عنوان یک اصل در این مسیر باید مورد توجه قرار دهیم.۶. ابلاغی نیست؛ شاید حتی گاهی کلامی‌ هم نباشد!بی‌راه نیست اگر بگوییم جهاد تبیین باید گفت وگو محور باشد نه ابلاغی و منجنیقی!خواه/ناخواه باید بپذیریم که نمی‌توان در دنیای امروز فقط زبان بود و مانند رادیو یا تلویزیون قابلیت شنیدن را نداشته باشیم؛ اتفاقی که متأسفانه امروز رسانه ها را به سمت ابلاغ یک جانبه پیام‌ها برده و در رسانه ها و تریبون های رسمی گفت‌وگو شکل نمی‌گیرد و با این حساب نمیتوان توقع داشت که تبیین تام و تمامی هم شکل بگیرد چرا که بخش مهمی از این اقناع و روشنگری در قالب گفتگو رخ می‌دهد؛ گفتگویی که سال‌هاست در فضای دانشجویی جایش خالی است و عوامل مختلفی دست به دست هم داده تا به بی رونقی آن دامن بزند... ۷. هر تبیینی، جهاد نیست!در نهایت، جیزی که مهم است بیش از پیش مورد توجه قرار بگیرد، جهت‌گیری این فرایند تبیین است.فرایندی که وقتی اسمش را جهاد میگذاریم، دیگر نمی‌تواند به یک کار خوب و معمولی تقلیل پیدا کند چرا که جهاد تعریف مشخصی دارد و زمانی محقق می‌شود که دقیقاً نقطه‌ی مقابل حرکت دشمن باشد؛ یعنی با رصد مستمر تحرکات آنها طراحی و اقدام شود و حتی در گام بعدی، اقدامات آینده او نیز پیش‌بینی و برای آن راه مقابله پیش‌بینی شود.این نوع نگاه شاید بتواند برخی کج‌فهمی‌های ما از مقوله ی جهاد تبیین را نیز جلوگیری کرده و مانع از این شود که برخی کارهای بی‌حاشیه و گِرد ما که هم دوست و هم دشمن از آن راضی هستند و هیچ کس از آن ناراحت نمی‌شود و به تعبیر ساده هیچ نسبتی با طراحی همه‌جانبه دشمنان ندارد را به اسم جهاد تبیین فاکتور نکنیم و از تکالیف خود شانه خالی کنیم!به عنوان کلام آخر معتقدم در تمام این سال‌ها، جریان دانشجویی زمانی توانسته نقطات قوت خود را بروز دهد که اولا تشخیص دقیقی داشته و ثانیاً به موقع ورود کرده و تلاش نکرده از مسئولیت رفع تکلیف کند؛ جهاد تبیین هم جدیدترین نمونه ی آنهاست و امروز را می‌توان همان زمانی دانست که باید برای آن فکر و طراحی کرد‌؛ هر کس ببیند چه نسبتی با آن دارد و چطور می‌تواند در جهت آن قدم بردارد؛ که اگر دیر بجنبیم، شاید فردا فقط آثار منفی حسرتش برای ما به یادگار بماند.که ان‌شاءالله چنین نخواهد بود...