مورد عجیب در جست‌وجوی فریده

۱۰ نکته از تمام حواشی یک انتخاب جنجالی برای اسکار 2019۱) اولین و بزرگترین مشکل هرساله هیئت انتخاب، نحوه گزینش اعضای آن است. گزینشی که هرسال بدون هیچ ساز و کار مشخصی صورت می‌گیرد و هیچ‌کس دقیقا نمی‌داند اعضای آن چگونه انتخاب می‌شوند و آیا صلاحیت لازم را دارند؟ این اولین بار نیست که جنجال انتخاب یک فیلم دامن هیئت انتخاب را می‌گیرد. قبل‌تر شاهد جنجال بزرگی بودیم که باعث انتخاب نشدن فیلم «یه حبه قند» برای اسکار آن سال شد؛ و یا همین سه سال پیش که بهروز افخمی از انتخاب شدن «فروشنده» به جای فیلم خودش به شدت ناراحت شد و در رسانه ملی تا آنجا که توانست به فیلم و حتی ماهیت جایزه اسکار تاخت. در کل نحوه انتخاب غیرشفاف فیلم‌ها، مشخص نبودن معیارها، دعوا‌های سینماگران داخلی و بسیاری عوامل دیگر باعث شده تا نتوان از پتانسیل سینمای ایران در اسکار تمام و کمال استفاده کرد.۲) با وجود این‌که اسکار بهترین فیلم خارجی زبان به کارگردان اثر اهدا می‌شود اما این جایزه در واقع متعلق به سینمای آن کشور و سازمان آن است. به همین دلیل است که وجود یک هیئت انتخاب برای معرفی فیلم ضروری است و متأسفانه ایراد کار ما، همین اول کار است که هیئت انتخاب مناسبی وجود ندارد. هیئتی که می‌تواند از بهرام بیضایی‌ها، نادری‌ها و فرهادی‌ها استفاده کند که وجهه بین‌المللی دارند و با این جشنواره‌ها آشنا هستند اما هیچ‌کدام از آن‌ها جایی در لیست اعضا ندارند. اصلا وقتی ما چند عضو از خود آکادمی اسکار در ایران داریم، چرا هیچ‌کدام از آنها در لیست اعضا نیستند؟ و اعلام نماینده ایران در نیمه شب و در سکوت کامل خبری چه معنایی دارد؟۳) زمان ارسال فیلم انتخابی برای اسکار معمولا تا اوایل مهرماه است. نگاهی به زمان ارسال فیلم‌های قبلی از ایران هم نشان می‌دهد که این‌بار فیلم یک ماه زودتر از موعد مقرر انتخاب و در حالی اعلام شده که تنها سه کشور دیگر به جز ایران فیلم‌هایشان را ارسال کرده‌اند. دلیل این عجله بیش از حد چه بوده است؟ آیا نمی‌شد کمی بیشتر صبر کرد تا جشنواره ونیز تمام شود و نتیجه کار آن برای متری شیش و نیم مشخص شود؟۴) سه فیلم «قصر شیرین»، «متری شیش و نیم» و «در جستجوی فریده» سه نامزد نهایی لیست برای اسکار بودند. عجیب است که اعضای هیئت انتخاب هنوز طعم مورد علاقه اسکار را نمی‌شناسند و از فیلم‌هایی مثل «مغزهای کوچک زنگ‌زده»، «سرخ‌پوست» و... که جوایز بین‌المللی زیادی هم برده‌اند، به سادگی عبور کرده‌اند.۵) «متری شیش و نیم» تنها فیلمی از سینمای ایران است که در دوسال گذشته توانسته معیار و کیفیت لازم برای حضور در جشنواره ونیز را داشته باشد. موفقیت در جشنواره ونیز برای این فیلم می‌توانست یک تبلیغ بی‌نظیر برای اسکار باشد و وجهه بین‌المللی فیلم را دوچندان کند. قصر شیرین در جشنواره‌های آسیایی مثل شانگهای کاملا موفق بوده و از حیث موفقیت بین‌المللی، «در جستجوی فریده» اصلا در سطح دو فیلم دیگر قرار نمی‌گیرد.۶) از معیارهای موفقیت در اسکار ایده‌ بکر و نو، برخورداری از پخش‌کننده بین‌المللی سرشناس، جوایز بین‌المللی در سایر جشنواره‌های معتبر، پوشش رسانه‌ای در آمریکا و... است که «در جستجوی فریده» را به هیچ وجه انتخاب مناسبی برای اسکار نمی‌کند و احتمالا با حذف زودهنگام مواجه خواهد شد.۷) «درباره الی» شاید بهترین فیلم فرهادی است. فیلم حتی در جشنواره های بین‌المللی و آسیایی هم جوایز بسیاری برد با این حال به دلیل تبلیغات به شدت ضعیف در آمریکا و نبود یک پخش‌کننده بین‌المللی معتبر برای فیلم، حتی نامزد اسکار هم نشد. اتفاقی که فرهادی از آن درس گرفت و برای فیلم‌های بعدی‌اش از پخش‌کننده‌های مطرحی مثل آمازون استفاده کرد که نتیجه‌اش برای او 2 اسکار شده است؛ پس اهمیت موارد بالا را دست‌کم نگیرید.۸) در جلسه هیئت انتخاب چه گذشته است که این فیلم انتخاب شده؟- شنیده‌ها حاکی از این است که در رأی‌گیری اولیه قصرشیرین 5 رأی، متری شیش و نیم 3 رأی و در جستجوی فریده تنها یک رأی آورده است. انتخاب واضح به نظر می‌رسد اما در این بین یک نفر باقی اعضا را متهم به ندیدن فیلم سعید روستایی و حمایت همه‌جانبه از فیلم‌سازی دولتی می‌کند و از آنها می‌خواهد یک بار دیگر پس از تماشای فیلم روستایی رأی‌گیری انجام شود. در همان هفته، در برنامه 7 مسعود فراستی (در حالی که در طول جشنواره از قصرشیرین خوشش آمده بود) لب به انتقاد از فیلم می‌گشاید و به شدت فیلم را مورد هدف قرار می‌دهد. با تمامی این حواشی در رأی‌گیری دوم یک نفر رأی‌اش را از قصر شیرین به متری شیش و نیم تغییر می‌دهد تا آراء 4-4 شود و همین سرآغاز یک دعوا و جنجال اساسی در جلسه می‌شود که پس از مدتی بحث شدید، ناگهان یکی از طرفین دعوا تمامی رأی خود را به سمت مستند در جستجوی فریده می‌برد تا با یک چرخش عجیب آرا 5-4 به نفع این فیلم شود و این فیلم انتخاب رسمی ایران باشد. روایتی که از چندین رسانه معتبر نقل شده و اگر درست باشد باید به حال سینمای ایران و مسئولانش تأسف خورد.۹) در این بین، حامد بهداد خواسته بسیار منطقی خود را رسما اعلام کرده است: جزییات جلسه انتخاب فیلم را کامل منتشر کنید.درخواستی که کاملا منطقی به نظر می‌رسد و احتمالا پاسخگوی بسیاری از سوالات درباره نحوه گزینش فیلم‌ها خواهد بود. درخواستی که توسط برخی دیگر از خبرگزاری‌ها مثل تابناک، در راستای قانون دسترسی آزاد به اطلاعات از سازمان سینمایی درخواست شده و باید دید جوابیه آنها به این درخواست چه خواهد بود.۱۰) موفقیت سینمای ایران در جشن اسکار تنها خواسته ماست. در خوب بودن فیلم در جستجوی فریده هیچ شکی نیست و برای این فیلم آرزوی موفقیت در اسکار 2019 داریم؛ مسئله اصلی عدم شفافیتی است که سال‌هاست به سینمای ما ضربه زده و فیلم‌هایی مثل «یه حبه قند» را از گردونه خود خارج کرده است. شفافیتی که اگر به وجود نیاید، قصر شیرین و متری شیش و نیم آخرین قربانی‌های سینمای ایران نخواهند بود.علیرضا اسماعیلی