از پشت ویترین

سلام! کلا این روز‌ها مهاجرت کلمه‌ایه که خیلی زیاد شنیده می‌شه. یعنی جدای از حرف‌های مفصلی که چون خیلی از بحث ما دور هستند بهشون اشاره نمی‌کنم، وقتی دانشجوی کامپیوتر شریف هستی چه بخواهی چه نخواهی، مهاجرت یکی از n‌ تا مسیریه که می‌تونی انتخاب کنی. اما خب به نظر شما نگاهی که یک دانشجوی کارشناسی ساکن ایران می‌تونه به مهاجرت داشته باشه چقدر به واقعیت نزدیکه؟ چطور کسی که تا حالا توی اون موقعیت قرار نگرفته می‌تونه پیش‌بینی درستی از چیز‌هایی که بعد از مهاجرت انتظارش رو می‌کشند داشته باشه؟ فرض کنید بخوایم یک لباسی که پشت ویترین قرار داره رو بخریم؛ خب تا وقتی که به اون دست نزنیم نمی‌تونیم درباره جنس پارچه‌اش نظر بدیم و قضاوتش کنیم. شرایط یک دانشجو بعد از مهاجرت هم دقیقا شبیه جنس همون لباسه. از این فاصله زیاد نمی‌شه فهمید چه چیزی در انتظار شماست.پس با این مشکل باید چیکار کرد؟ احتمالا منطقی‌ترین کاری که می‌شه کرد استفاده از تجربیات دیگرانه. بالاخره یک سری آدم هستند که قبل از ما این راه رو رفتند، اون سمتش رو دیدند و قضاوتشون از وضعیت کاملا بر اساس خاطرات خودشونه نه تخمین و پیش‌بینی. معمولا وقتی پای حرف‌های این آدم‌ها می‌شینیم بیش‌تر بُعد فنی یا علمی قضیه‌ست که مورد توجه قرار می‌گیره. آقای فلانی چرا سراغ این فیلد رفتید؟ خانم بهمانی چی شد که تصمیم گرفتید این دانشگاه رو انتخاب کنید؟ سوال‌هایی که صرفا جنبه تحصیلی/کاری رو در‌بر‌می‌گیرند. اما زندگی یک آدم خیلی فراتر از این چیزهاست.به فرد مهاجر به چشم یک انسان نگاه کنید نه صرفا یک دانشجو. خیلی چیز‌های مهم دیگه‌ای وجود دارند که اتفاقا بیش‌تر مشکلات یک مهاجر هم مربوط به اون‌ها می‌شه. وقتی جامعه‌ای که یک آدم توش زندگی می‌کنه و بهش عادت داره تغییر می‌کنه، ممکنه بحران‌هایی براش به‌وجود بیاد که بنیان‌های زندگیش رو نشونه بگیره یا اختلافات فرهنگی بین محیط مبدا و مقصد می‌تونه مستحکم‌ترین شخصیت‌ها رو هم دچار چالش‌های ذهنی بزرگ بکنه. شناختن چالش‌های فرهنگی و اجتماعی مهاجرت شاید اون موضوعیه که یک آدم پشیمون از مهاجرت قبل از اینکه این تصمیم رو بگیره در نظر نگرفته. حتی اگر که فهمیدن این معضلات باعث تغییر کردن تصمیم فرد نشه، باز هم دونستنش می‌تونه راه حل‌ کردن اون‌ها رو بیشتر در دسترس قرار بده.اما چرا این حرف‌ها رو زدم؟ خب تو این متنی که احتمالا دو سه دقیقه‌ست خوندنش رو شروع کردید با چند تا از بزرگ‌تر‌هایی که تو مسیر مهاجرت قدم برداشتند صحبت کردیم. تجربیاتی که این عزیزان با شما به اشتراک می‌ذارند به دلایلی که بالاتر خوندید، ارزش خیلی بالایی دارند و امیدوارم که بتونید به شکل مناسبی از اون‌ها استفاده کنید. این شما و این هم چالش‌های فرهنگی اجتماعی مهاجرت!- «حسین فیروز» | خروجی ۹۶ :در سفارت آمریکا، آفیسرِ ویزا از بچه‌ها یک سوال مهم می‌پرسد: آیا قصد بازگشتن به کشورت را داری؟ جواب درست این سوال هم یک کلمه‌ است: بله! حتما بعد از اتمام تحصیلم، به کشورم برمی‌گردم. راه اثبات (بخوانید دلیل آوردن الکی) هر کسی البته فرق می‌کند: یک نفر پیشنهاد شغلی در ایران دارد، یک نفر خانه دارد، یک نفر ثروتمند است یا خانواده‌ای ثروتمند دارد، یک نفر هم دوست دارد به کشورش خدمت کند. البته که متقاضیان ویزا از خدایشان است که برنگردند، این را هم آفیسر مسئول می‌داند و هم اداره مهاجرت! جالب اینجاست که آن‌ها هم دوست دارند که شمای تحصیل‌کرده در همان کشور بمانی و به پیشرفت همان کشور کمک کنی. ولی خب، روند اداری‌ است دیگر، سوالی از شما می‌پرسند، شما هم دروغی سرهم می‌کنی، ویزا را می‌گیری و می‌روی دنبال زندگی و رویاهایت. هرچه باشد، آمریکا است دیگر، سرزمین رویاها!خوبی‌های آمریکا و سایر کشورهای غربی و پیشرفته را همه می‌دانیم، رفاه و ثبات اقتصادی، آزادی‌های فردی و سیاسی، (تا حدی) دموکراسی، تکنولوژی‌های پیشرفته، کیفیت آموزشی و غیره و غیره. اما حلقه گمشده‌ی این ماجرا، عمق روابط‌ِ بین آدم‌هاست.برادرم که قصد بازگشتن به ایران را دارد، همیشه به من می‌گفت که دغدغه‌ی خارجی‌هایی که با آن‌ها نشست و برخاست دارد، عمود به زندگی‌اش است! نه تنها اشتراکی ندارد، که بر زندگی او عمود است. نداشتن حرف و دغدغه‌ی مشترک، جلوی عمیق شدن روابط را می‌گیرد.هیچکس در این دنیا، در جواب آفیسر ویزا نگفته است که برمی‌گردم چون دل‌تنگ دوستانم خواهم شد! هیچکس نگفته است برمی‌گردم چون برایم مهم و لذت‌بخش است که در بین کار، با رفقایم بنشینیم و درمورد دغدغه‌های مشترک گپ بزنیم. چرا هیچکس در سفارت آمریکا نگفته است که برمی‌گردم، چون دلم برای گفتن و شنیدن جمله‌ی «چای رو بذار که دارم میام» تنگ خواهد شد؟ چرا هیچکس در جواب آفیسر سفارت آمریکا نگفته است که برمی‌گردم چون می‌خواهم دوباره از تهِ تهِ دل بخندم؟- «سینا ریسمانچیان» | خروجی ۰۱ :در مورد حضور سه‌ماهه‌ام در فنلاند صحبت می‌کنم. چالش‌های فرهنگی که خیلی مرا شوکه کنند، زیاد برایم پیش نیامدند. یعنی به این شکل نبود که از چیزی خیلی تعجب بکنم ولی مواردی بودند که به نسبت آزاردهنده محسوب می‌شدند. فقط لازم است حتما بگویم که به هر حال مشاهداتم محدود هستند و شاید واقعا قابل تعمیم به همه نباشند.ایران که بودم تعداد خوبی دوست و رفیق داشتم و می‌توانستم با برخی صحبت‌های خیلی عمیق بکنم. یعنی در مورد لایه‌های شخصیتیمان با هم حرف بزنیم و در مورد افکارمان (افکاری که شاید الزاما هر جایی قابل پذیرش نباشند) به طرف مقابل اعتماد کنیم و صحبت کنیم. من حس می‌کردم خیلی از رشدهایی که از لحاظ شخصی در مسیر زندگیم داشتم، در این صحبت‌ها و دیالوگ‌ها شکل گرفته‌بودند. در ایران خیلی می‌توانستم به واسطه‌ی فرهنگ و زبان یکسان وارد صحبت‌های عمقی شوم. حتی با کسی که شاید صرفا سه هفته است می‌شناسمش هم می‌توانستم دیالوگ‌های عمیق داشته باشم. منظورم از دیالوگ عمیق دیالوگی است که فراتر از مسائل روز، آب و هوا، افزایش حقوق ریسرچ‌ها و ... باشد. خلاصه فضاهای دغدغه‌ای من و اطرافیانم با هم تناسب داشت و این تناسب باعث صحبت‌های عمیق‌تر و در نتیجه رشد می‌شد. این که بتوانی با سوال مواجه شوی، خودت را با سوال به چالش بکشی، از خودت سوال بپرسی و ... به نظرم خیلی اتفاق مهمی بود.در طول حضور سه ماهه‌ی من در فنلاند، به دلیل فرهنگ و زبان و ... حتی یک بار هم چنین ارتباطی با یک خارجی نداشتم. علی‌رغم ارتباطم با برخی و صحبت‌هایمان و ... اما هیچ‌وقت فضای دغدغه‌ها ما را به صحبت عمیق نکشاند.این موضوع دیالوگ نداشتن واقعا غیرقابل چشم‌پوشی بود. چیز آزاردهنده‌ای بود که احتمالا در آینده هم قرار است اذیتم کند. حالا چرا این اتفاق می‌افتد؟ به نظرم شاید مسئله‌ی پیچیده‌ای باشد. اولا که خارجی‌ها نسبت به یک سری سوالات خیلی حساس هستند، یعنی با پرسیدن یک سوال خاص از کسی، انگار سوالت خیلی وارد حریم شخصی طرف شده‌است و اصلا از این خوششان نمی‌آید.نکتش این است که وقتی یک سری سوالاتی را جزء خط قرمزها می‌بری باعث می‌شوی که تو بیش‌تر از یک حدی نتوانی صحبت کنی. اینکه وسط خیابون از کسی بپرسی دینت چیست خب سوالی شخصی و حتی ناراحت‌کننده است. ولی انتظار نداری وقتی با کسی چندین شب گفت‌و‌شنود دارید و چای می‌خورید و حتی خودش قبلا در مورد یکی از رفتارهای دینیش صحبت کرده‌ است هم، سوالت را غیرقابل قبول بداند. باز هم گفت‌وگو و صمیمیت ایجاد شده باعث نمی‌شود مرزی که برای پرسیدن فلان سوال است از بین برود.به نظرم مرزهای این شکلی باعث می‌شوند که خیلی نتوانی گفت‌وگوی عمیقی داشته باشی. آن رشدی که گفتم خیلی وقت‌ها موقع گفت‌وگو برایم اتفاق می‌افتاد، در فنلاند با افرادی که خارجی بودند یا حتی ایرانی‌هایی که دیگر خارجی شده بودند هیچ وقت اتفاق نیفتاد. این برای من خیلی سخت بود.یک موضوع بد دیگر این است که به واسطه‌ی از دست دادن‌ها حس خوبت نسبت به چیزی به حس بد تبدیل شود. مثلا من همیشه به فضای دانشکده علاقه داشتم ولی الآن وقتی برمی‌گردم به لابی خیلی حس خوبی ندارم. خاطرات خیلی خوبی که در لابی داشتم الآن فقط مرا به یاد کسانی می‌اندازد که دیگر پیششان نیستم. در اوج شور و شوق جوانی که مسئولیت زیادی نداری و زندگی سختی خاصی به تو نشان نداده‌است، یک چیز قشنگ همراهت بوده‌است ولی الآن فقط خاطراتی که حافظه‌ات یادآوری می‌کنند، فقط جا‌های خالی را تداعی می‌کنند. کسانی که می‌روند باید این تعلقات و خاطرات را یک جا پنهان کنند و به سمتش نروند، چون این حسرت ممکن است برایشان ویرانگر باشد.تعدادی از دلایل این اتفاق را صرفا بر اساس تعمیم تجربه شخصی گفتم و ممکن است پای دلایل دیگری هم در میان باشد، اما این چیزی است که حس می‌کنم افراد زیادی آن را تجربه کرده‌اند. اگر شما در نقطه‌ای هستید که سوال پرسیدن از خودتان را مهم نمی‌دانید، این اتفاق حتما شما را کمتر اذیت خواهد کرد. به هر حال هر کس به مسائل مختلفی اهمیت می‌دهد و هر چیز از دست‌رفته‌ای به همان نسبت جایگاهی که دارد شخص را می‌رنجاند.- «کیانوش عباسی» | خروجی ۹۹:به نظرم، مهاجرت هم می‌تونه بهترین اتفاق زندگی یه آدم باشه، هم بدترین. فرض کن که یک ساختمون رو در طول ۲۰ سال ساختی و با زحمت زیاد مراقبت کردی و مرتباً بهترش کردی و ..… حالا یکی پیدا شده که می‌خواد کلش رو ازت بخره. اینکه قیمت چیه، بستگی به شرایط بازار، شانس و تلاشت تو این سال‌ها داره؛ ولی معمولاً قیمت بدی نیست!آره، تو نهایتا می‌تونی چند تا چمدون از وسایل مورد علاقت رو برداری و بری و بعداً، هر از گاهی ویدیوکال کنی و پروسه‌ی تخریب، فراموش شدن و تموم شدن چیزهایی که ذره‌ذره ساختیش رو ببینی. ولی خب، از یه جنبه دیگه‌ هم می‌شه بهش نگاه کرد. تو با اون پول این فرصت رو داری که کلشو از اول بسازی؛ احتمالاً این بار بهتر!بدیهتاً نمی‌شه گفت این کار مطلقاً خوبه یا بد. ممکنه ساختمون اولی خیلی خوب بوده باشه و دلت نیاد رهاش کنی. ممکنه هم بد بوده باشه و برای رها کردنش روزشماری کنی. ممکنه برای ساختمون دوم اونقدر صبر و حوصله نداشته باشی، یا اونقدر از بیرون حمایت نشی؛ ولی عوضش می‌دونی کجاها رو اشتباه کردی و می‌تونی درستشون کنی. می‌دونی، ریسکه! پنجاه پنجاه. ولی من می‌خوام بگم این، شانسیه که شاید فقط یک بار توی کل زندگی گیر آدم بیاد. یک تغییر خیلی بزرگ! رها کردن همه چیزهایی که ساخته‌ بودی و شروع از نو. شروع دوباره‌ای که می‌تونه اتفاقاً خیلی بهتر از اولی باشه. چون با فکر و برنامه‌ریزی و انتخاب می‌تونی چیزهای خوب دفعه‌ی قبل رو دوباره تکرار کنی و چیزهای بدش رو نه.و مهم‌تر از همه، یک چیزی که بهت یاد میده، مهارتِ خیلی مهمیه به نام «دل کندن». خیلی سخته می‌دونم؛ ولی خیلی وقت‌ها ترسمون برای از دست دادن چیزها و‌ دل‌تنگی و عادت و ..… انقدر زیاد می‌شه که حاضریم استانداردهامون رو انقدر پایین بیاریم که به هر شرایط خفت‌باری تن بدیم. این بده! چون که«ای بلندنظرِ شاه‌بازِ سدره‌نشین، لیاقت تو نه این کنجِ محنت‌آباد است»!