عبدالکریم تمنا شاعر افغانستانی

استاد زنده‌یاد "عبدالکریم تمنا هروی"، شاعر معاصر افغانستانی، زاده‌ی سال ۱۳۱۹ خورشیدی در روستای سروستان واقع در جنوب شرق شهر هرات ‌بود. در کودکی پدر و مادرش را از دست داده بود و در نوجوانی به کارهایی نظیر میرزایی (حسابداری) مشغول بود.او خواندن دیوان حافظ را در سال‌های کودکی، نزد بانویی بنام "قریش" (مادر ابوبکر و غلام‌حیدر یقین) آموخته بود و شاعر پر تلاش و مدیری خوب بود.وی ۱۴ سال مسئولیت کتابخانه‌ی عمومی هرات را برعهده داشت و همچنین در مجلس لویه‌جرگه تشکیل قانون اساسی در زمان "داودخان" به‌عنوان وکیل از ولسوالی گلران هرات حضور داشت.در اواخر حکومت "داودخان" مدتی را بنا به خواهش والی وقت هرات، به عنوان ولسوال ولسوالی زنده‌جان (فوشنج) ایفای وظیفه نمود.وی از سال ۱۳۴۰ اقدام به انتشار شعرهایش در نشریات افغانستان، ایران، اروپا و آمریکا نمود و سبك شعرهای وی بيشتر خراسانی است.و سر انجام در ۲۰ مرداد ۱۴۰۲ چشم از جهان گشود.▪ نمونه‌ی شعر:(۱)[این شعر را در پنجم میزان ۱۳۷۱ خورشیدی، یعنی در گرماگرم جنگهای خانمان سوز داخلی کشورش سروده است] فغان که شب شد و خورشید در پس کوه است بهار، مرثیه ساز خزان اندوه است رسید از پس شام فراخ، شام دیگر برنده تیغ برون گشت از نیام دیگر چمن ز خشم سیه باد فتنه گشت تباه گل مراد فسرد از هجوم هرزه گیاهکویر، تنگدل از وسعت نبرد بود به کوچه کوچه‌ی ما شهر شهر درد بودنموده دیو به تن کسوت سلیمانی دم از مسیح زند، دیو طینت جانی هزار چاه بود در رهی تهمتن ما ستم کشیده‌ی گرسیوز است بیژن ما گهی به چاله و گاهی فتاده در چاهیم اسیر خدعه فرعونیان خود خواهیم هنوز خون سیاووش حریت جاری است هنوز بیشتر از پیش محنت و خواری‌ست هنوز کوکب امید زیر میغ بود ز باغ تشنه، زلال بقا دریغ بودهنوز ساحل اندیشه را لب تر نیست حرم، نشیمن زاغان بود، کبوتر نیست هنوز غول زمستان تگرگ می‌بارد جفای دست خزان تخم مرگ می‌کاردهنوز بر سر ما سایه‌ی تفنگ بود ز صلح اگر سخنی هست بهر جنگ بودهنوز قافله سالار و دزد، انبازند ز شیر بسته چه خیزد، سگان ده بازاند هنوز سنگ دلان‌اند ایمن و خرسند هنوز طالب جاه‌اند، جاه جویی چند خوشا به اوج خطر رفتن و خطر کردن ز کام مرگ جسورانه جان به در کردنشعار و شیوه‌ی خود ساختن، قفس شکنی ستیزه جوی شدن با نظام اهرمنی به ما رسیدن و یک باره ترک من گفتن به بام قله‌ی آزادی وطن رفتن اگر چه غزنی و پروان و بامیان وطن است ولی به مشرب آزادگان، جهان وطن است پی اسارت مرغان خاطر افسرده به هر کجا نگری دام‌هاست گستردهفریب حیله‌ی صیاد را نباید خورد به دوش، کوله‌ی بیداد را نباید برد.(۲)[تقدیم به دكتر محمد ابراهيم باستانی پاريزی] [زيره به كرمان] تا بهار آرزو گل در گلستان آوردصحبت روشندلان اقبال و عرفان آوردعشق را نازم كه هركس می‌برد فرمان اومی‌تواند عالمی را زير فرمان آوردراه بسيار است، اما رهنوردان غافلند راه دانی كو كه اين ره را، به پايان آوردبينوايان را نوايی هست در ملك وجودخرم آن كش رحمتی بر بينوايان آوردآن كه چون سرو سهی بار تعلق بر نداشت سر گرانی‌ها چه سانش سنگ طفلان آورداز پی رستم شغاد از پا در آيد بی‌درنگ روزگار اين طرز بازی‌ها هزاران آوردگاه تازد لشكری بر كشوری ديوانه‌وارحق ستيزی ارمغان بر حق گزاران آوردملتی آشفته حال و بی‌سر و سامان شودتا سراسيمه به هر سو رو شتابان آوردمن يكی زان محنت‌آباد و مصيبت ديده‌امكاندر ايرانم قضای روزگاران آورداز هری افكند در ری دست تقيرم ز لطف كز كرم زی اوستاد اوستادان آوردباستانی وارث والاتبار بيهقی آن كه كلك زرنگارش دل دهد جان آوردگرچه كرمان را بود مرد سخندان بی‌شماركی تواند مثل او مرد سخندان آوردمام ايران زاد اگر دانشوران بی‌بديل كی بديل باستانی مام ايران آوردآن كه از "پاريز تا پاريس" گشته رهسپارمی‌سزد كز قاف همت، آب حيوان آوردآن كه "زن را بگذاراند از گدار زندگی"راد مردان هم ز "شهر نی سواران" آوردگه شتابد بر "كوير" و راه پر پيچ و خمش گه فروزان‌تر ز مه "شمعی ز طوفان" آوردآسيا سازد، ولی از "هفت سنگ" حادثاتتا حديث از فهم پير آسيابان آوردگه برد ما را به بام "كوچه‌های هفت پيچ"گه حكايت‌ها ز "پير سبزپوشان" آورددر هزارستان اگر خواهد كسی يابد حضورخار در چشمش نيايد، گل به دامان آوردمی‌نمايد خامه‌اش در هر طرف سير و سفر زير اين هفت آسمان خواهد كه طيران آودغافل "از سير و پياز" مزرع سبز فلك ياد اگر از سيرجان و گر ز ماهان آورداز دل تاريخ بيرون می‌نمايد لعل نابآنچنان لعلی كه نتواند كس از كان آوردنظم را با نثر آن سان می‌دهد پيوند و ربط تا به دل‌ها رغبت و شوق فراوان آورديك سخن نا استوار از خامه او سر نزدهرچه گويد، مدرك و اسناد و برهان آوردنيست تنها اسوه‌‌ی تاريخ خاور اوستادباختر بر فضل او پيوسته، اذعان آوردشصت دفتر هر يكی آراسته با صد هنر كيست جز او تا مكرر بهر ياران آوردطنز دشوار است، اما پير «ياد و يادبود» در بيانش نيش و نوش از طنز آسان آوردگاه گويد از طبيب و شيخ بيمار عبوس گه حديث از بوسعيد و پير خرقان آورداز الا يا ايها الساقی ز حافظ چون گذشت ماجرای حبس و شعر سعد سلمان آوردآخر شهنامه سر تا پای طنز و عبرت است گر سخن از ترك و گر از قوم افغان آوردلنگ لنگان تا كند تيمور در گرمابه جایطنز تلخی را كه گفتش رند كرمان آوردراست گويد، پخته انديشد، نترسد از كجانآنچه خواهد خاطرش، در خامه‌اش آن آوردزشت و زيبا را نويسد گه نهان، گه آشكاربی‌تعصب صحبت از گبر و مسلمان آوردبر گدا و شاه از چشم حقيقت بنگردداستان‌ها گرچه از بيداد سلطان آوردخويشتن‌ را مشت‌مالی می‌نمايد چون‌ نمد در بهار خودپرستی تا زمستان آوردسر نسايد بر در ارباب قدرت هيچ گاهپيش ذرّه سجده كی مهر درخشان آوردآن كه با "نون‌ جوين و دوغ گو" قانع شودكی پسندد كز پی نان، رو به دونان آوردتا بيفزايد به دانشگاه تهران افتخارعشق و ايمانش، به دانشگاه تهران آوردباز باشد خانه‌اش بر روی اصحاب ادببی‌تكلف ماحضر در پيش مهمان آوردشعر من در وصف او دانی كه می‌ماند به چه مور لنگی هديه‌ای چون بر سليمان آورديا به فردوسی فرستد داستان باستانيا خداوند "گلستان" را "پريشان" آورديا به رسم تحفه بر حافظ، غزل سازد گسيل يا چكامه بر سخن پرداز شروان آوردجاي دارد گر پذيرد چامه‌ام را، اوستادزيره را گرچه نشايد كس به كرمان آورد.(۳)[همت] "ما اعتناء به عالم و آدم نمی‌کنیم" سر پیش پای ناکس و کس خم نمی‌کنیم ما را متاع صبر و مناعت فراهم است اسباب حرص و آز، فراهم نمی‌کنیم در تیره‌چاه خشم، چو بیژن فتاده‌ایم یاری، طلب ز همت رستم نمی‌کنیم دست طمع به دست مسیحا نمی‌دهیم دل را رفو به رشته‌ی مریم نمی‌کنیم لب تشنه‌گان وادی حرمان و حسرتیم آبی، طلب ز چشمه‌ی زمزم نمی‌کنیم ما را جنون و داغ دل و موج غم، بس است چون لاله، التفات به شبنم نمی‌کنیم هرگز شگفته خاطر و خرم دلی مباد گر خاطری شگفته و خرم نمی‌کنیم عنقای پر صلابت معراج همتیم خود را رهین همت حاتم نمی‌کنیم جز غم که هست محرم جان، در حریم دل کس را در این حرم‌کده، محرم نمی‌کنیم فرمان پذیر خالق شیطان و گندمیم هر چند سجده بر گل آدم نمی‌کنیم گیرم که نیست معنی رنگین به شعر ما الفاظ یاوه درج در آن هم نمی‌کنیم.(۴)[گنهکاره] یکی عاشق و رند و بی‌باک و مست که دل در گرو داشت با دلبری به بزم خراباتیان دوش گفت به آواز محزون دردآوری:خدایا اگر شاد و عریان شبی به آغوشت افتد پری پیکریتو گر بی‌گنه رستی از چنگ آنگنهکارگان را بده کیفری!.گردآوری و نگارش:#زانا_کوردستانی منابع www.bordoo1990.blogfa.comwww.payam-aftab.comWww.sabzmanesh.net