کم توانی ذهنی (سندروم داون) چیست؟

معلولیت ذهنی یا ناتوانی عقلانی جزء دسته اختلالاتی است که در طول دوره رشد شروع شده و باعث کمبودهای عقلانی و عملکرد انطباقی در زمینه های مفهومی، اجتماعی و عملی می شود. در چهارمین راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی از این اختلال تحت عنوان عقب ماندگی ذهنی یاد می شد اما در نسخه ی بعدی این عنوان عوض شده و ناتوانی عقلانی جایگزین عبارت قبلی شد.کم توانی ذهنی یا عقب ماندگی ذهنی، با مفهوم آی کیو و هوش در ذهن بیشتر افراد شناخته شده و پایین بودن هوش اولین فکری است که با شنیدن عقب ماندگی یا کم توانی ذهنی به ذهن ها می رسد. از این مسئله چشم پوشی نمی توان کرد که افراد کم توان ذهنی هوش پایینی دارند و این به این معنا نیست که با دیگر افراد تفاوت های بنیادین داشته باشند. شیوع کم توانی ذهنی در جمعیت 15 – 19 سال، حدود 3-4 مورد در هر 1000 نفر است. با تغییرات این شیوع از سال 1930 بروز موارد شدید بیماری به دلیل پیشرفت در مراقبت های خوب نوزادی و جنینی تا حد یک سوم تا یک دوم کاهش یافته است.هر انسان سالمی با 46 کروموزوم متولد می شود. این 46 کروموزوم در هنگام لقاح از والدین به جنین منتقل می شود به این صورت که، جنین 23 کروموزوم از مادر و 23 کروموزوم از پدر دیافت می کند. سندروم داون یا نشانگان داون اختلالی کروموزومی است و زمانی اتفاق می‌افتد که اشکالی در تقسیم سلولی، باعث به وجود آمدن یک کروموزم ۲۱ اضافی می شود. در واقع این کودکان به جای 46 کروموزوم، 47 کروموزوم دارند. این ماده اضافه ژنتیکی به تأخیر در رشد جسمانی و عقلانی کودک می انجامد. یک ششصدم تا یک هزارم کودکان با این بیماری زاده می شوند . متوسط میزان بروز این سندروم مابین ۱ در ۶۰۰ تا 1 در ۱۰۰۰ مورد از تولد نوزادان زنده گزارش شده است که این میزان در مادران جوان کم¬تر و با افزایش سن مادر افزایش می یابد. با این وجود در حدود دو سوم مبتلایان به سندروم داون از مادران زیر ۳۵ سال متولد می شوند.این کودکان از بدو تولد به مراقبت های پرستار کودک در منزل نیازمند هستند.تشخیص کم توانی ذهنیتشخیص معلولیت ذهنی در فرد موردنظر نیازمند سه معیار است که این معیارها عبارتند از:الف. نقص در عملکرد ذهنی، مثل استدلال، حل مسأله، برنامه ریزی، تفکر انتزاعی، قضاوت، یادگیری تحصیلی و یادگیری از تجربه. این نقص ها را هم سنجش بالینی و هم آزمون های استاندارد شده باید تأیید کنند.ب. نقص در عملکرد سازگارانه که این مشکل باعث شده در رسیدن به استانداردهای رشدی و اجتماعی – فرهنگی برای استقلال شخصی و مسئولیت اجتماعی منجر می شود. بدون کمک مداوم نقص های موجود در عملکرد سازگارانه بباعث ایجاد محدودیت عملکرد در یک یا چند فعالیت زندگی روزمره (مانند: برقراری ارتباط با دیگران، شرکت در فعالیت های اجتماعی، زندگی مستقل) و در چند محیط (خانه، مدرسه، کار و جامعه) می شوند.ج. نقص های ذهنی و سازگارانه در طول دوره رشد قبل از 18 سالگی شروع می گردند.ویژگی‌ها و علائم سندروم داونسندروم داون یک بیماری نبوده، بلکه مجموعه ویژگی‌هایی است که از این تغییر ناشی می‌شوند. یک کروموزوم اضافی تاثیر گذار بر جسم، هوش و رشد تکاملی هر انسان است که احتمال ابتلا به برخی مشکلات سلامتی را هم افزایش می‌دهد. برخی از ویژگی ها و علایم این بیماری عبارتند از:پردازش حسی و ادراکهر حس دریافتی از محیط توسط بدنمان، برای پردازش ابتدا به مغز فرستاده می شود و در آنجا سازماندهی و تفسیر می گردد. در واقع ذهن ما به این پیام ها معنی می دهد تا بتوانیم از آن حس ها اطلاعات کسب کرده و آنها را بفهمیم.در کودکان با اختلال کم توانی ذهنی، پردازش و ادراک ها اغلب به خوبی صورت نمی پذیرد. به عنوان مثال: واکنش کودک با اختلال پردازش حسی به برخی حس ها کمتر یا بیشتر از حد معمول است. همچنین با شنیدن صدای یک ماشین ممکن است گوش خود را گرفته و جیغ بزند.کودک با مشکل ادراک بینایی ممکن است با وجود چشم های سالم، نتواند لباس خود را از داخل یک قفسه شلوغ پیدا کند چون به لحاظ ذهنی قادر به تشخیص و جدا سازی اشیا از پس زمینه شان نمی باشد.هماهنگی حرکات درشتوقتی از هماهنگی حرکات درشت صحبت می¬کنیم، منظور انجام درست و راحت حرکات بزرگ و درشت مثل نشستن، برخاستن، حمل کردن، دویدن و جابجایی اشیا است.این کودکان قادر به سازماندهی حرکات بدنشان نیستند. به طور مثال به سختی می توانند بنشینند و بلند شوند یا این که ممکن است حین حرکت به دیگران برخورد کنند، همچنین این کودکان توانایی انجام بازی هایی مانند گرفتن و انداختن توپ لی لی، پرش جفت پا را ندارند. این کودکان در انجام کارهایی که نیاز به هماهنگی دوطرف بدن دارند دچار مشکل و اختلال هستند، مانند پدال زدن، بازکردن در قوطی، ریختن آب در لیوان درحالی که با یک دست پارچ آب را گرفته و با دست دیگر لیوان را نگه داشته است.بطور معمول کودکان دارای کم توانی ذهنی در انجام کارهایی که نیاز به هماهنگی دوطرف بدن داشته و همچنین در حفظ یک وضعیت حرکتی مشکل دارندهماهنگی حرکات ظریفکنترل حرکتی ظریف قابلیتی برای اجرای حرکات ریز به صورت دقیق و روان با دست و انگشتان می باشد.بریدن با قیچی، گرفتن مداد، نقاشی کشیدن، نوشتن، نخ کردن دانه های تسبیح، ورق زدن کتاب، استفاده از قاشق و چنگال و… همگی نمونه هایی از حرکات ظریف می باشند که در کم توانان ذهنی با مشکل مواجهند.شما برای کودکان و افرادی که دچار معلولیت ذهنی هستند میتوانید از خدمت پرستار کودک استفاده کنید، فواید استخدام پرستار کودک در منزل برای این کودکان بسیار مفید تر از کودکان معمولی می باشد و شما میتوانید افرادی را استخدام نمایید که همه روزه از این کودکان عزیز مراقبت نمایند. ویژگی های جسمیشکاف چشمی تنگ و مورب (شبیه مغولها)گردن کوتاه هنگام تولد پوست پشت گردن شل و چین خورده است .شلی عمومی بدن و استخوان پشت سری صاف و نامتقارنشل بودن عضلات شکمپهن بودن تیغه بینی، پل بینی مسطح، بینی کوچکفاصله بیش از معمول بین دو چشم (هایپرتلوریسم)، آب مروارید، انحراف چشم هاخطوط تکی و عمیق در وسط کف دستدهان کوچک، زبان بزرگتر از معمول و سطح آن شیارهای عمیق دارد. (بزرگی زبان نسبت به دهان )فضای زیاد بین انگشت شست پا و انگشت دومدر بدو تولد آرام و بیش از معمول می خوابد و معمولا هنگام گرسنگی برای شیر خوردن گریه نمی-کند.درمان سندروم داونتاکنون درمانی برای این بیماری وجود ندارد و درمان با هدف افزایش سطح زندگی بیمار و رفع علائم یا مشکلات وی می باشد .حمایت روحی و روانی بیمار از الویت اصلی برخوردار است .همزمان با رشد جسمانی و روانی این کودکان، انتظار جامعه و خانواده از فرد نوجوان و جوان سندروم داون بیشتر شده و این گروه به دلیل این عارضه بخشی از تمایلات خود را محدود می کند و در صورت عدم آموزش مهارت های زندگی با آسیب های روان شناختی جدی و متعددی در خانواده و جامعه مواجه خواهند شد. به همین جهت توصیه می شود خانواده ها و مراقب های این کودکان، مهارت های مورد نیاز برای مقابله با شرایط سخت را به این کودکان بیاموزند.کودکان مبتلا به سندروم داون قادر به انجام بسیاری از کارهای عادی هستند. این کودکان در کسب مهارت‌هایی چون راه رفتن و حرف زدن و .. تاخیر خواهند داشت. میتوان با اندکی انگیزه و اشتیاق مهارت های مهم زندگی را به آنان آموخت تا به مدرسه رفته و حتی تحصیلات عالیه میتوانند کسب کنند.همانطور که اجامعه و اکثریت تمایل به برقراری ارتباطات دوستانه و اجتماعی داشته، مبتلایان به سندروم داون هم به برقراری این روابط نیاز دارند. در مواردی این عزیزان حتی ازدواج کرده اند و زندگی مستقلی نیز دارند.نکته: باید در نظر داشت در صورتیکه یکی از والدین مبتلا به سندروم داون باشد، فرزند آنها نیز ۳۰ تا ۵۰ درصد ممکن است به این سندروم مبتلا گردد.