امامت و رهبری شهید مطهری 30

فرمان ذبح فرزنداز اینها بالاتر قضیه ذبح فرزند است. به او می گویند باید دست خودت سر فرزندت را ببری در همین منا که امروز ما به یادگار آن تسلیم فوق العاده ای که ابراهیم نشان داد گوسفند قربانی می کنیم. (چون خدا گفته انجام می دهیم، چون و چرا هم ندارد.) بعد از دو سه بار که در عالم رؤیا به او وحی میشود و یقین می کند که این، وحی الهی است، مطلب را با فرزندش در میان می گذارد. هم بدون چون و چرا می گوید: یا اَبَتِ افعَل ما تُؤمَرُ هرچه به تو فرمان رسیده است انجام بده سَتَجِدُنی اِن شاءَ اللهُ مِنَ الصّابِرینَ(1) ان شاءالله خواهی دید که من هم خویشتن داری خواهم کرد. قرآن چه عجیب تابلو را مجسم می کند: فَلَمّا اَسلَما و او را به پیشانی خواباند (یعنی وقتی آخرین مرحله رسید که نه ابراهیم شک داشت که باید سر بچه اش را ببرد و نه اسماعیل شک داشت که سرش بریده می شود، پدر با طمأنینه کامل و پسر با طمأنینه کامل) وَ نادَیناهُ اَن یا اِبراهیمُ. قَد صَدَّقتَ الرُّؤیا(2) فریاد کردیم، وحی کردیم که ابراهیم! تو رؤیا را به حقیقت رساندی، انجام دادی، یعنی هدف ما سر بریدن نبود، ما نمی خواستیم که سر بریده شود. نگفت لازم نیست که این کار را عملی کنی، گفت عملی کردی، تمام شد، چون آن چیزی که ما می خواستیم این نبود که سر اسماعیل بریده شود بلکه ظهور اسلام و تسلیم شما پدر و فرزند بود که انجام شد.ابراهیم به نصّ قرآن در پیری، خداوند به او فرزند داد. نصّ قرآن است که وقتی فرشتگان آمدند و به او خبر دادند که خداوند به تو فرزند خواهد داد، زنش گفت: أَ اَلِدُ وَ اَنَا عَجوزٌ وَ هذا بَعلی شَیخاً منِ پیرزن بزایم؟ با این شوهر پیرمردم؟!( یک آقا شیخ مهدی بود مازندرانی، به شوخی می گفت بیشتر روی هذا بَلی شَیخاً تکیه داشت!) اَتَعجَبینَ مِن اَمرِ اللهِ رَحمَتُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ عَلَیکُم اَهلَ البَیتِ(3) فرشتگان به او گفتند نه، رحمت خدا و برکات اوست بر شما اهل بیت. بنابراین خداوند به ابراهیم در پیری فرزند داده است. پس تا جوان بود بچه نداشت. او هنگامی فرزند دار شد که پیغمبر شده بود چون آیات قرآن درباره ابراهیم - که خیلی زیاد است - نشان می دهد که ابراهیم پس از سال ها که پیغمبر بود، در اواخر عمر و در سنین هفتاد هشتاد سالگی، خداوند به او فرزند می دهد و ده بیست سال بعد از آن هم زنده بوده است تا وقتی که اسحاق و اسماعیل هر دو بزرگ می شوند و اسماعیل آنقدر بزرگ می شود که با کمک ابراهیم خانه کعبه را می سازند.آیه وَ اِذِ ابتَلی اِبراهیمَ رَبُِهُ بِکَلَماتٍ فَاَتَمَّهُنَّ قالَ اِنّی جاعِلُکَ لِلنّاسِ اِماماً قالَ وَ مِن ذُرِّیَّتی قالَ لا یَنالُ عَهدِی الظّالِمینَ می گوید خدا ابراهیم را مورد آزمایش ها قرار داد و او از آن آزمایش ها را به نهایت و اکمال رساند. آنگاه خدا به او گفت: من تو را امام قرار می دهم. ابراهیم گفت: آیا از ذرّیه من هم؟ جواب دادند که ستمگرانشان نه. این آیات مربوط به چه زمانی است؟ آیا مربوط به اوایل عمر ابراهیم است؟ مسلّماً مربوط به دوره قبل از نبوت نیست چون صحبت وحی است. مربوط به دوران نبوت است. آیا اوایل دوره نبوت است؟ نه، اواخر است به دو دلیل؛ یکی اینکه می گوید بعد از آزمایش ها بود. آزمایش های ابراهیم همه در طول دوره نبوت نبوده و مهمترین آنها در اواخر عمر ابراهیم بوده است؛ و دیگر آنکه در همین آیه صحبت از ذرّیه اوست. از اینکه گفته است: وَ مِن ذُرِّیَّتی معلوم می شود که بچه داشته است.این آیه به ابراهیم رسول نبی تازه در آخر عمر می گوید ما می خواهیم به تو یک شأن دیگر و یک منصب علیحده بدهیم: اِنّی جاعِلُکَ لِلنّاس اِماماً. معلوم می شود که ابراهیم پیغمبر بوده است، رسول بوده است، این مراحل را طی کرده بوده است ولی یک مرحله دیگر بوده که هنوز ابراهیم به آن نرسیده بوده است، و نرسید مگر بعد از پایان دادن تمام آزمایش ها. آیا این نشان نمی دهد که در منطق قرآن یک حقیقت دیگری هست که نامش امامت است؟ حال معنای امامت چیست؟امامت عهد خداستامامت یعنی انسانی در حدی قرار بگیرد که به اصطلاح یک انسان کامل باشد که این انسان کامل به تمام وجودش می تواند پیشوای دیگران باشد. ابراهیم فوراً به یاد ذرّیه و نسلش می افتد: خدایا و از ذرّیه من چطور؟ از نسل من چطور؟ جواب می دهند: لا یَنالُ عَهدِی الظّالمِینَ . در اینجا مسئله امامت ((عهد خدا)) نامیده شده است. این است که شیعه می گویند امامتی که ما می گوییم، با خداست و لهذا قرآن هم می گوید: عَهدی یعنی عهد من است نه عهد مردم. ما وقتی که بدانیم امامت غیر از مسئله حکومت است، دیگر تعجب نمی کنیم که بگوییم با خداست. می گویند حکومت با خداست یا با مردم؟ این حکومتی که ما می گوییم، غیر از امامت است.امامت عهد من است و عهد من به ستمگران فرزندان تو نمی رسد. نه گفت ((نه)) به طور کلی، و نه گفت ((آری)) به طور کلی. چون اینطور تفکیک کرد و ستمگرانشان را کنار گذاشت، پس غیر ستمگران باقی می ماند و این آیه نشان می دهد که در نسل ابراهیم امامت اجمالاً وجود دارد.آیه دیگرآیه دیگر قرآن در این زمینه (وَجَعَلَها کَلِمَةً باقِیَةً فی عَقِبِهِ)(4) نیز درباره ابراهیم است. می فرماید خداوند این را یک حقیقت باقی در نسل ابراهیم باقی گذاشت.مقصود از ظالم چیست؟آنوقت مسئله ((ظالمین)) پیش می آید. ائمه علیهم السلام همیشه به این آیه ظالمین استدلال کرده اند. مقصود از ظالم چیست؟ از نظر قرآن هر کسی که به نفس خود یا به غیر ظلم کند ظالم است. در عرف مردم، همیشه ما ظالم به غیر و کسی را که به حقوق مردم تجاوز می کند می گوییم((ظالم)) ولی ((ظالم)) در قرآن اعّم است از کسی که به غیر تجاوز کند یا به خود. کسی که به غیر تجاوز کند باز به خود ظلم کرده است. در قرآن آیات زیادی است در شرح ظلم به نفس.علامه طباطبایی از یکی از اساتیدشان نقل می کنند که در ارتباط با سؤالی درباره فرزندانش کرد، نسل ابراهیم، ذرّیه ابراهیم از نظر بد بودن و خوب بودن این طور تفسیر می شود: یکی اینکه فرض کنیم که افرادی بودند که از اول تا آخر عمر همیشه ظالم بودند. دیگر اینکه فرض کنیم که در اول عمر ظالم بودند، در آخر عمر خوب شدند. سوم آنکه در اول عمر خوب بودند، بعد ها ظالم شدند؛ و چهارم اینکه هیچ وقت ظالم نبودند.1 . صافّات / 1022 .صافّات / 103-1053.هود / 72 و 734. زخرف / 28