سیب و خلق پول بانک‌ها. دلایل ایجاد نقدینگی در نظام بانکی ایران

چند وقتیه که بنظرم یه جای کار داره می‌لنگه تو این نظام بانک داری. اما همیشه برام جای سوال بوده که چی سرِ جاش نیست. تا اینکه بعد از چند جلسه و یکمی تحقیق فهمیدم اصطلاحا «باگ» قضیه کجاست! بیاین از اول شروع کنیم. پول برای چیه؟ نوشته‌ی علیرضا درویشی، ورودی 96 علوم ریاضیبرای اینکه از شر مبادله‌ی کالا به کالا رها شیم اولش مجبور شدیم از یه کالا به عنوان کالای واسطه‌ای استفاده کنیم. ینی کالا‌هامون رو با مثلا طلا عوض کنیم؛ بعدش طلا رو با یه کالای دیگه عوض کنیم. میشه بجای طلا، نقره استفاده کنیم یا هر چیز کمیاب. اما چرا کمیاب؟ چرا از آب نمیشه استقاده کرد؟ چون اون‌وقت هرکس دلش خواست میره آب برمی‌داره و باش کالا میخره! پس یه خاصیت مهم کالای واسطه‌مون اینه که کمیاب باشه. حالا چی شد که پول به‌وجود اومد؟ خب حمل طلای زیاد (مثلا برای مسافرت یا تجارت بین دو شهر)، خیلی سخته. بنابرین یه سری آدم که الان بهشون می‌گیم صراف، حاضر شدن در ازای دریافتِ طلا، یه کاغذِ امضا شده به ارزشِ همون مقدار طلا به مردم بدن تا یکی که می‌خواد تجارت کنه، اون کاغذ رو توی شهر مقصد،‌ به یه صراف، دیگه تحویل بده و طلا بگیره و باش کالا بخره. این کاغذا کم‌کم جای طلا رو گرفتن و دیگه کسی دنبال، طلاهاش پیشِ نمی‌رفت! اون کاغذا تبدیل شدن به پول امروزی و این که روی پول امضا هست، مال همون قضیست. اما دیگه این پول‌ها، با مقدار ثابتی طلا عوض نمی‌شن و دیگه خودِ اسکناس نقش اون کالای واسطه رو بازی می‌کنه. فرق پول با طلا اینه که بانک مرکزی می‌تونه پول چاپ کنه واسه خودش! اونوقت چی می‌شه؟ برای ساده سازی فرض کنید کل اقتصاد متشکل از یک سیبه و ۱۰۰ تومن پول. کالا نزد نفر اوله و کل پول نزد نفر دوم. در این صورت قیمت سیب میشه ۱۰۰ تومن. حالا اگه یهو پول نفر دوم بشه ۲۰۰ تومن، اونوقت قیمت سیب هم می‌شه ۲۰۰ تومن. ینی اگه پول توی اقتصاد اضافه بشه، قیمت کالاها زیاد می‌شه (تورم!). بیاین فرض کنیم آدمای منصفی توی بانک مرکزی نشستن و خیلی علاقه مند به این کار نیستن! حالا بریم سراغ مسئله‌ی اصلی که بانکه:وظیفه بانک چیه؟ اختیاراتش چیه؟ بانک در یک کلام کارش اینه که پول چاپ کنه! (مگه میشه؟ چطوری این کار رو می‌کنه؟) بانک به کسایی که نیاز به پول برای شروع کسب و کار دارن وام می‌ده و انتظار داره که وام گیرنده، پول بیشتری پس بده. اما برای اینکه به کسی وام بده، حتمن ازش یه وثیقه به ارزشی حداقل برابر با وام می‌گیره. برای مثال یه مِلک می‌گیره به ارزشی حداقل برابر با وام. برای مثال، برای گرفتن وامی به ارزش ۱۰ تومن، باید یه کالا(مثل سند یه ملک) به ارزش حداقل ۱۰ تومن رو ببرین بانک وثیقه بزارین و با وام از بانک بیرون بیاین. حالا اگه کسی خودش ۱۰ تومن داشته باشه، اون پول رو می‌بره بانک به عنوان وثیقه برای یه وام دیگه می‌زاره و بانک، وامی به اون ارزش به شخص دیگه‌ای می‌ده و بخشی از بهره‌ای(!) که وام گیرنده به بانک می‌ده رو بانک، به سپرده گذار می‌ده. در همه‌جای دنیا قوانین بسیار بسیار سخت‌گیرانه‌ای برای این تواناییِ خلقِ پولِ بانک‌ها وجود داره که مانع از خلق پول بی‌رویه و افزایش تورم بشه. یکی از این قوانین، بررسی توانایی بازپس دادن وامِ شخص وام گیرنده و بررسی ارزش وثیقه‌ی وام گیرنده است. فرض کنید شخص وام گیرنده وانمود کند که ملکی به ارزش ۱۰۰ تومن نزد بانک وثیقه گذاشته درحالی که ملک او ۱۰ تومن می‌ارزد. سپس شخص وام گیرنده به مسئول بررسی ارزش ملک هم رشوه بدهد! در این صورت وام او تایید می‌شود و او از هیچ پول بدست آورده است. فهمیدیم که داشتن بانک کاری بسیار پرسود است. اما چطور یک بانک تاسیس کنیم؟ خیلی ساده! کافی است با استفاده از بند پ، وامی به ارزش ۱۰۰ میلیارد تومن از یک بانک بگیرید. این پول را نزد بانک مرکزی به امانت می‌گذارید و بانک مرکزی بدون هیچ‌گونه سوال از نحوه‌ی بدست آوردن پول، مجوز تاسیس بانک را به شما می‌دهد. حال شما صاحب یک بانک شده‌اید! از بانکِ خودتان به خودتان وامی به ارزش ۱۰۰ میلیارد تومن می‌دهید تا با این پول، وام قبلی را تسویه کنید! برای تسویه‌ی این وام، دوباره از بانک خودتان وام می‌گیرید! حالا می‌فهمیم چرا بانک نمی‌تونه بره سراغه بدهی‌های تسویه نشدش! چون به آشناهای خودش وام داده! بانک‌های ایرانی در حال خلق نقدینگی از طریق وام دادن به اندازه‌ی روزانه ۱۰۰۰ میلیارد تومن اند. بدون نظارت کافیِ بانکِ مرکزی! (شایدم به قول راننده تاکسیا، اینا همش کار خودشونه! ) توی کشوری که به یه دست‌فروش توی چارراه گیر می‌دن،‌ موسسات مالی و بانک‌ها عین قارچ سبز می‌شن و با خلق نقدینگی از طریق وام دادن یا سود سپرده‌ها دارن شیره‌ی اقتصاد ایران رو می‌مکن! در کشور‌های دیگر، ‌قوانین بسیار سخت‌گیرانه‌ای روی تاسیس بانک‌ها و نرخ سود سپرده‌ها یا انتخاب وام‌گیرندگان وجود داره که از خلق پول بی‌رویه جلوگیری می‌کنه! اما در ایران به دلیل خلع قانونی، شاهد خلق نقدینگی و فساد در بانک‌ها هستیم. بانک‌هایی که با دادن وام‌هایی چند میلیاردی به افرادی با واسطه، سود‌های هنگفتی برای خود و ضررهایی بسیار هنگفت برای جامعه به ارمغان می‌آورند...مطالب مرتبط: https://virgool.io/@Basij_Sharif/مشکل-تویی-کعبه-و-بتخانه-بهانه-است-dovpwcvnx6ew این نوشتار، در شماره‌ی پنجاه و ششم نشریه‌ی دانشجویی «میدان انقلاب» منتشر شده است. برای مطالعه‌ی کامل مطالب این نشریه، می‌توانید به کانال بسیج دانشجویی دانشگاه شریف مراجعه کنید.http://t.me/Basij_Sharif