کلید قطع برق، در پاریس زده شد

آیا توافق‌نامه پاریس و خاموشی های پی‌درپی با یکدیگر ارتباط دارند؟این روزها رفت و آمدهای پی‌در‌پی برق، این مایه حیات در روزگار دیجیتال، حسابی روی اعصاب همه رفته است. البته در سه سال اخیر مردم به خاموشی‌ها به‌عنوان یکی از برکات دولت تدبیر و امید عادت کرده‌اند اما شرایط کرونایی که منجر به تغییر ناخواسته زیست مردم شده، نبود برق را به امری غیرقابل تحمل تبدیل کرده است.انرژی از پررنگ‌ترین عناصر دخیل در زندگی بشر است که اهمیت آن در عصر حاضر، عصر تکنولوژی، به صورتی کاملا ملموس احساس می‌شود. گویی نبود آب و برق و گاز یعنی مرگ و افسردگی. خاموشی‌های اخیر بهانه‌ای برای بازخوانی اهمیت این مسئله و ماجراهای حول آن شده‌است.تولید انرژی یکی از مهم‌ترین نیازهای جامعه است که علاوه بر استفادۀ روزمره و ذخیره برای روز مبادا و پیشرفت علمی و گسترش و صدور دانش، جنبۀ اقتصادی و سودآوری بسیار داشته و از عوامل قدرت‌مند شدن کشور است. اما مع‌الاسف در چند سال گذشته این مسئله بازیچۀ سیاست‌های غلط دولت‌مردان و مایۀ خرسندی استعمارگران همیشه درصحنه شده‌است.حکایت ما حکایت کسی‌ست که همانند انسان‌های اولیه در دل منابع طبیعی زندگی می‌کند اما توانایی و حق بهره‌برداری از این منابع را نداشته باشد.نفت و گاز را با بهایی اندک بدهیم و هنگام نیاز به آن‌ها وابسته باشیم و همینطور دومینووار برای التماس انرژی و دیگر مسائل به خواسته‌های آن‌ها تن بدهیم.سوال اینجاست که کشور ما با وجود منابع فراوان انرژی تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر چگونه دچار قطعی برق می‌شود؟ راه‌حل چیست؟قطعا راه حل این نیست که با توافق برجام فعالیت‌های هسته‌ای خود را در قوطی کبریت جلوی چشمان بازرسان خارجی انجام دهید و تا چند ده سال حق بهره‌برداری در ابعاد گسترده صنعتی نداشته باشید و از طرف دیگر با موافقت‌نامۀ غیرقانونی پاریس نیروگاه و پالایش‌گاه نسازید؛ از طرفی ظرفیت تولید برق را کاهش دهید و سرمایه‌های خود را برای استفاده نکردن از منابع انرژی تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر به راحتی از دست بدهید. دستگاه‌های رمزارز برق زیادی مصرف می‌کنند اما بنظر نمی‌رسد که این دلیل خاموشی‌هایی که مشابه آن را سالیان گذشته هم مشاهده کردیم باشد.عدم مدیریت درست در ساختار صنعت تولید انرژی و عدم سرمایه‌گذاری مناسب و با برنامه بلند مدت در قضیه تولید انرژی و بکارگیری آن در زندگی روزمره مردم، باعث فقر انرژی شده‌است. طبیعی‌ست که با افزایش جمعیت و همینطور خشک‌سالی و کم‌آبی و رو به پایان بودن ذخایر نفت و گاز، تقاضای برق و انرژی بیشتر شود همانطور که خرداد سال قبل درمقایسه با خرداد امسال مصرف انرژی حدود 22 درصد افزایش پیدا کرده است. تصویب و اجرای غیرقانونی توافق پاریس در ایرانمعصومه ابتکار رئیس وقت سازمان حفاظت محیط زیست ایران که نماینده جمهوری اسلامی ایران در نشست پاریس بود، در صفحه توئیتر خود بیان کرد: در تنظیم توافق جهانی پاریس نقش ایران بسیار نافذ بود! آذرماه ۹۴ نیز معاون اول رئیس‌جمهور وظایف دستگاه‌ها را در زمینه کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ابلاغ کرد.باتوجه به اینکه «موافقتنامه پاریس» برای جمهوری اسلامی ایران یک تعهد بین‌المللی ایجاد می‌کند، دولت باید برای اجرای این توافق طبق اصول ۷۲ و ۱۲۵ قانون اساسی از مجلس شورای اسلامی مجوز می‌گرفت. اما بررسی فرآیند طی شده در رابطه با توافق پاریس حاکی ازنقض قانون اساسی است. حتی مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی بیان می‌کند که «تا زمانی که برنامه مشارکت ملی در اختیار مجلس قرار نگیرد، این موافقتنامه فاقد اعتبار است». راه‌حل عدم پذیرش تعهد استعماری و تکیه بر توانایی‌ها و سرمایه‌های داخلی همراه با صبر و ایستادگی‌ست. ما در کشور زیرساخت‌ها و پتانسیل‌های خوب و آماده به کاری از جمله صنعت هسته‌ای و منابع غنی اورانیوم برای توسعه علمی و استفاده انبوه صنعتی داریم.براساس گزارش گروه کویرها و بیابان‌های ایران، در حال حاضر 34 میلیون هکتار از سطح زمین ایران را کویرها و بیابان‌ها و شن‌زارها و 16 میلیون هکتار را مراتع فقیر کویری پوشانده است. حدود 80 درصد از 164 میلیون هکتار مساحت کشور دارای شرایط خشک و نیمه‌خشک می‌باشد که بارندگی سالانه در آن کم است. با تمام سختی‌ها و فراز نشیب‌های موجود استفاده از تکنولوژی‌های نوین، فرصت بسیار خوبی برای بهره‌برداری از این ظرفیت‌های مذکور هست. اما متاسفانه 95 درصد برق ایران از نیروگاه حرارتی و برق‌آبی تامین می‌شود و سهم انرژی‌های تجدیدپذیر و برق هسته‌ای کمتر از 5.2 درصد است.بر اساس گزارش‌های رسمی وزارت نیرو در دولت روحانی (۹۲ تا ۱۴۰۰) نرخ رشد ظرفیت تولید برق کشور نسبت به دولت سابق (دوره ۸۴ تا ۹۲) حدود ۶۰ درصد کاهش یافته است. سال ۸۴ مجموع ظرفیت اسمی نیروگاه‌های کشور ۴۱۰۴۳ مگاوات بوده است که این ظرفیت در پایان سال ۹۲ به ۷۰۲۳۵ مگاوات می‌رسد. یعنی در طول ۸ ساله دولت سابق، ۷۵ درصد ظرفیت اسمی نیروگاه‌های کشور افزایش پیدا کرده است. به عبارت دیگر، در دولت سابق سالانه به طور میانگین ۳۶۴۹ مگاوات به ظرفیت تولید برق کشور اضافه شده است.درحال حاضر کل ظرفیت نصب شده‌ نیروگاه‌های کشور به بیش از ۸۵ هزار مگاوات رسیده است. یعنی در بازه زمانی ۹۲ تا ۱۴۰۰ تنها ۱۵ درصد ظرفیت تولید برق کشور افزایش داشته است. این اتفاق درحالیست که اگر روند رشد تولید برق همچون سال‌های ۸۴ تا ۹۲ ادامه پیدا می‌کرد حداقل ظرفیت اسمی تولید برق باید بیش از ۱۲۰ هزار مگاوات می‌رسید.بنابراین می‌توان نتیجه‌ گرفت که چالش کمبود برق در سه سال اخیر، نه ناشی از کم‌آبی و نه ناشی از استخراج رمزارزها، بلکه ناشی از عدم برنامه‌ریزی و همت کار کردن و پذیرش تعهداتی است که دولت آقای روحانی در معاهده پاریس امضا کرده است. معاهده‌ای که ترامپ در جهت حفظ منافع آمریکا از آن خارج شد!/امیررضا کفیلی ، کارشناسی فیزیک