مرور و معرفی کتاب نفحات نفت

درباره کتاب«جستاری در فرهنگ نفتی و مدیریت دولتی»«نفت همان دولت است و دولت همان نفت. شنیده‌ام که ستارهٔ دریایی اگر بازوش زیر سنگ گیر بیافتد، از خیر بازو می‌گذرد و آن را قطع می‌کند. اما این مال وقتی است که ستاره بیم داشته باشد از خطر... دولت تا نفت دارد، خطری تهدیدش نمی‌کند! و این‌گونه، اقتصاد دولتی و مدیر سه‌لتی ساخته می‌شود.»رضا امیرخانی در این کتاب با قلم زیبا و متفاوتی سعی در بیان بخش بزرگ از مشکلات ریشه دار اقتصاد ایران کرده است. در این کتاب با مثال ها و مصداق های خوبی مواجه می شویم که با ظرافت ما را به خواسته ذهنی نویسنده یعنی ریشه یابی علل نوع مدیریت حاکم بر اقتصاد کشور در طی چند دهه اخیر می رساند. جایزه‌ی جلال به پاس قدردانی از فعالان عرصه‌ی ادبیات داستانی و ارتقای داستان‌نویسی به نویسندگان منتخب اهدا می‌شود. در دهمین دوره‌ی جایزه‌ی ادبی جلال، نفحات نفت رضا امیرخانی از نشر افق (تک نگاری در باب فرهنگ نفتی و مدیریت دولتی) با عنوان «یک دهه ادبیات اقتصادی و پیامدهای اجتماعی کار» مورد بررسی قرار گرفته و به عنوان اثر برگزیده معرفی شد.درباره نویسندهرضا امیرخانی نویسنده و منتقد ادبی ایرانی، متولد سال 1352 در تهران است. او از دانشگاه صنعتی شریف مدرک مهندسی مکانیک دارد. امیرخانی نوشتن را از سن کم شروع کرد. اولین اثر او رمان ارمیا است که در آن حال‌و‌هوای یک رزمنده‌ی دوران جنگ را به خوبی نشان داده است. رضا امیرخوانی، نویسنده‌ای با سبک مخصوص خود است که خیلی زود با کتاب «من او» در میان خوانندگان شناخته شد. سردبیری «سایت لوح»، سایت نویسندگان ادب پایداری، رئیس هیئت مدیره‌ی «انجمن قلم ایران» و نویسندگی در نشریات مختلف از جمله فعالیت‌های فرهنگی امیرخانی به‌شمار می‌آیند.او در سال 1382 همراه با آیت الله خامنه‌ای به استان سیستان سفر کرد و کتاب «داستان سیستان» را بر اساس این سفر نوشت. از دیگر آثار رضا امیرخانی می‌توان به «ناصر ارمنی»، «از به»، «نشت نشا»، «بی‌وتن»، «قیدار» و «رهش» اشاره کرد. او برای کتاب «رهش» برنده‌ی یازدهمین دوره‌ی «جایزه‌ی ادبی جلال آل احمد» شده است.نوآوری در نقد، شیوه خاص آقای نویسندهکسانی که دستی بر اقتصاد و مباحث مربوط به آن دارند می دانند که نوشتن متنی که در عین حفظ محتوا و ارزش علمی، مطلب را به کسانی که به اصطلاح آکادمیک نیستند انتقال دهد چه اثر ازرشمندی است. حال که این اثر برای نویسنده ای باشد که مهارتش در نقد و به کار بردن کلمات شهره است، نور علی نور می شود! امیرخانی با ذکر مثال‌های مختلف مثل وضعیت خودروسازی در ایران، دانشگاه‌های نفتی، ادبیات و سینما و هنر نفتی، ورزش نفتی، احزاب سیاسی نفتی، مدیران نفتی و در یك كلام دولت نفتی از تاثیر مخرب وابستگی به نفت سخن می‌گوید.امیرخانی در این کتاب جسارت به خرج داده و به سراغ مدیران دولتی که آن‌ها را «مسئول سه‌لتی» می‌نامد، رفته و شیوه‌ی مدیریتی آن‌ها را نقد کرده است و تبعات داشتن دولت نفتی را به تصویر کشیده است. در مقدمه‌ی کتاب، امیرخانی واژه‌ی «مسئول سه‌لتی» به این مفهوم به‌کار می‌برد: «روزگاری بنایم بر این بود که نامِ این نوشته را بگذارم، مسوولِ سه‌لتی! یا دستِ‌کم تقدیم‌ش کنم به مسوولانِ سه‌لتی... و مسوولِ سه‌لتی را برساخته بودم از عبارتِ مسوولِ دو لتی. با این توضیحات که اولا مسوولِ سه‌لتی را دقت کنیم که هفت قرآن به میان، با مسوولِ صِلتی اشتباه نشود. و مگر می‌شود مسوول، اهلِ صله و پاداش و زیرمیزی و رومیزی باشد؟»نفت و تاثیر آن بر اقتصاد، سیاست و فرهنگ مردم ایرانهر چه صفحه را سیاه کنیم باز هم به رسایی و شیوایی قلم رضا امیرخانی نمی رسد. شاکله اصلی نفحات نفت را می توانیم در این بخش از کتاب می خوانیم:«حالا شاید مخاطب ارج‌مندی که شما باشی، یک‌هو هوس کنی که بگویی، نفحات نفت چه ربطی به سیاست دارد و چرا هر نوشته‌ای در این گوشه از خاک مجبور است گریزی به صحرای سیاست بزند و اصلا به‌ نقل از آن سید ستیهنده مثال بیاوری که در ایران اگر از کسی بپرسی شترگلوی دست‌شویی گرفته است، ابرو بالا می‌اندازد که برو و از لوله‌کش بپرس، برو از متخصص بپرس، اما اگر از همان شهروند راجه‌به ژئوپلیتیک قفقاز و سیاست خارجی ما در منافشه‌ی بالکان بپرسی، دو ساعت و نیم توضیحات می‌دهد! اصلا چرا شهروندان آلمان و انگلیس و آمریکا، راجع‌به سیاست به قاعده‌ی ما حرف نمی‌زنند؟واقعیت اما چیز دیگری است.مسافرانی را فرض کنیم که در اتوبوسی نشسته اند. هر کدام در حرفه‌ای شانی دارند و صاحب جای‌گاهی هستند. شاید بسیاری از ایشان هم شانی والاتر داشته باشند از شان راننده‌ای که هدایت اتوبوس را برعهده دارد. در طی مسیر هر مسافری به طور طبیعی در دنیای ذهنی و حرفه‌ای خود سیر می‌کند و با کنار دستی از همان دنیای تخصصی حرف میزند؛ دنیای اقتصاد و کسب و تجارت، دنیای فن و فن‌آوری، دنیای تعلیم و تربیت، دنیای علوم انسانی و فلسفه، دنیای هنر و ادبیات... آیا کسی راجع‌به اتوبوس صحبت می‌کند؟ راجع‌ به راننده‌گی اتوبوس صحبت می‌کند؟ راجع ‌به راننده‌ی آن صحبت می‌کند؟!حالا فرض کنیم طی همان مسیر, راننده‌ی اتوبوس محکم بزند روی ترمز و کمی هم اتوبوس برود توی شانه‌ی خاکی و گوشه‌ی سپر هم بگیرد به گارد کنار جاده... دیگر آیا کسی حاضر است راجع به دنیای ذهنی و حرفه‌ای و تخصصی خود حرف بزند؟ گیرم که بالاترین متخصص علوم هسته‌ای باشی, وقتی در اتوبوسی نشسته‌ای که راننده ناشی است، حکما فقط راجع‌به راننده‌گی اظهار نظر خواهی کرد. آیا در میان اضطراب اتوبوس و جاده فرصتی برای ورود به دنیاهای ذهنی و تخصصی باقی می‌ماند؟ وای به روزی که هر مسافری احساس کند که ولو با گواهی‌نامه‌ی پایه‌ی دوم، یا اصلا بدون گواهی‌نامه, دست به فرمان به‌تری دارد نسبت به راننده‌ی اتوبوس...در چنین شرایطی، در اتوبوس هیچ کسی حاضر نیست راجع ‌به چیزی غیر از راننده‌گی اتوبوس حرف بزند... فرض کنید راننده هم حاضر نباشد به راحتی جای‌اش را به دیگری بدهد و بگوید اتوبوس خودم است! حالا راننده‌گی اتوبوس شانی پیدا می‌کند بسیار مهم‌تر از سایر شوون تخصصی.این همان تفکیک هاناآرنت است راجع به وضعیت نخبه‌گان در جوامه جهان سومی در شرایطی که وضعیت نخبه‌گان سیاسی پایین‌تر باشد از سایر نخبه‌گان. پس حالا مخاطب ارج‌مندی که شما باشی حق می‌دهی که پی‌گیری کنیم چرایی رسیدن به چنین وضعیتی در این اتوبوس را!»در پایان، نظر شخصیکتاب که می خوانید، در دنیای نویسنده سفر می کنید. با طرز فکر او نگاه می کنید به مسائل و با نتیجه گیری های او خودِ در کتاب رفته تان را قانع می کنید. به قلم او عادت می کنید و با چشمان او به مسئله طرح شده نگاه می کنید.شاید برگ برنده کتاب نفحات نفت، نویسنده آن باشد. ترکیب قلم رضا امیرخانی، جسارت او در نقد و اشراف او نسبت به موضوع مطرح شده باعث شده است که یک اثر غنی بر نقد فرهنگ نفتی و مدیریت دولتی بر جا بماند. نفحات نفت سندی محکمی است که آیندگان بدانند در روزگاری که در مه آلود اشتباهات مملکتی چشم چشمی را نمی‌دید، عده ای بودند که راه روشن را مشق شب می کردند؛ می نوشتند و می خواندند. منابعویکی پدیاسایت نشر افقسایت فیدیبو