سانسور معکوس

سینمای کنونی جهان، موجودی که از بیرون دلربا اما از درون بی‌نواست. بنظر می‌آید که سینمای کنونی، سینمایی آزاد و خالی ازهرنوع سانسور رسانه‌ای می‌باشد. اما سینمای کنونی مخصوصا سینمای هالیوود تحت سانسور شدید سینماگران به اصطلاح تجددگرای روشن فکر خود بوده‌است. تعجب می‌کنم ازکسانی که خودشان را روشن فکر می‌دانند درحالی که فکرشان هنوز دنبال موضوعات کم ارزش بی‌محتواست. خودشان را تجددگرا می‌دانند، درحالی که صدسال است محدود به همان سوژه‌های قدیمی کم ارزش‌اند و موضوعات جذاب عمیق را سانسور می‌کنند. پس گویی این سینما درحالی که دلربا جلوه می‌کند، بی‌نوایی بیش نیست. دراین بخش توضیح خواهیم داد که ذات دینی‌ سینما چگونه قادراست سینمای کنونی را ازاین سانسور دربیاورد. اگر فیلم‌های هالیوودی را از ابتدای خلقت این پری جذاب دلربا بررسی کنیم، خواهیم دید اصلاً پیش‌فرض کارگردانان و سینماگران هالیوودی این است فیلمی بسازند تا تماشاگر را برای چندساعتی از دنیای واقعی دور کرده و او را غرق دنیای خیالی خود کنند؛ به همین دلیل سینما را فقط وسیله‌ای برای تفنن و سرگرمی بشر می‌بینند نه چیز دیگر.من تعجب می‌کنم از کسانی که پیشرفتی در سینمای هالیوود می‌بینند؛ اگر پیشرفتی نیز باشد، پیشرفت در تعالی و کمال انسان نیست؛ پیشرفت در بیشتر غرق کردن مخاطب در فیلم و بیشتر دور کردن او از دنیای واقعی است. پیشرفت در فن(تکنیک) است نه محتوا. البته بگویم شاید استثناهایی باشد اما کلیت سینمای کنونی جهان این‌گونه است. سینما در طول تاریخ خود ذائقه مخاطب را آن‌چنان تغییر داده که مخاطب برای فیلمی که بیشتر او را از دنیای واقعی دور می‌کند، بیشتر پول می‌دهد. مخاطب بارها و بارها پول می‌دهد که همان تجربیات به‌اصطلاح عاشقانه، پایان خوش خیالی و زندگی‌ای که آخرش بدون درد و رنج است را ببیند. مخاطب از همان آغاز به قصد تفنن و با نیت استغراق در لذت‌های کودکانه به سینما می‌آید، چون روند صدساله‌ی سینما بر روی مخاطب نیز تأثیر گذاشته و او را نیز به فیلم‌های سطحی بی‌محتوا اما جذاب و لذت‌بخش برای چندساعت قانع کرده است.پس روند سینمای جهانی روندی تفننی بوده و این باعث شده که مخاطب نیز گمان کند که ذات سینما همین است و صرفاً وسیله‌ای است برای فرار از دنیای بیرون. ولی آیا حقیقت ماجرا همین است؟ ظرفیت سینمای جهان و محتوای آن در همین حد است؟ اینکه سینما در دست کسانی است که حرف تازه‌ای برای بشر ندارند و همان حرف‌های قدیمی را با زاویهدیدهای مختلف و روش‌های گوناگون بیان می‌کنند، بدین معنا نیست که سینما فقط برای سرگرمی است. سینما روحی است که صدسال است در کالبد خود زندانی بوده و منتظر فرشته‌ای است که او را از این محدودیت آزاد کند و قدرت حقیقی و باورنکردنی خود را به جهانیان نشان دهد.اینکه می‌گوییم ذات سینما دینی است، به خاطر این است که فقط دین به معنای حقیقی کلمه می‌تواند حرف تازه‌ای برای جهانیانِ درجستجوی معنا بزند. فقط دین به معنای حقیقی کلمه است که می‌تواند ابعاد ناشناخته و ظرفیت‌های پنهان این موجود خسته از حرف‌های تکراری را کشف کند و جهانیان را غرق در جذابیت حقیقی ناشناخته خود کند. گویا سینما برای دین ابداع شده و صدسال است که منتظر سینماگری مؤمن و متقی است که مفاهیم عمیق دینی را به جهانیان هدیه دهد. مفاهیمی که فقط یک هنرمندی که خود آن را تجربه کرده می‌تواند به رخ جهانیان بکشد. چون «هنرمند آیینه‌ای است که اگر صیقلی نباشد، صورت زیبای حقیقت را کج و معوج می‌نماید».یعنی انقلاب اسلامی در طول این چهل سال یک نمونه عالی سینمایی که مدنظر ماست را نتوانسته به جهانیان نشان دهد؟ از حق نگذریم نمونه‌های خوب سینمایی در نشان دادن دین مست‌کننده اسلام و انقلاب تحول ساز اسلامی ایران وجود داشته است اما آیا ما با فیلم‌هایمان توانستیم قلب مردم جهان را فتح کنیم؟ چرا؟ چرا ما نتوانستیم به قله‌ی فیلم‌سازی اسلامی برسیم؟ اولاً ما سینماگر علاقه‌مند به انقلاب کم نداریم اما سینماگر انقلابی اگر نگوییم نداریم، کم داریم. به قول شهید آوینی: «روح هنرمند لزوماً در آثارش بروز و ظهور می‌یابد و با هیچ حیله‌ای نیز نمی‌توان مانع از این ظهور شد. کار هنری، و بالأخص فیلم، باطن صاحب خویش را لو می‌دهد و او را رسوا می‌کند» پس کارگردانی که می‌خواهد روح دین و انقلاب را نمایش دهد، خود اول باید با تمام وجود دین و انقلاب را حس کرده و به ابعاد مختلف آن اشراف روحی و علمی داشته باشد. اینکه کارگردانی صرفاً علاقه به ساخت فیلم دینی داشته باشد، خود خطر بزرگی است که ممکن است نتیجه عکس بدهد. چون فرضاً آن‌کسی که تجربه‌ی نمازی همچون نماز آقای بهجت را نداشته بعد می‌خواهد درباره نماز فیلم بسازد، قطعاً نمی‌تواند آن‌طور که بایدوشاید آن نماز عالی را نمایش دهد، چون تصوری از آن ندارد. پس به‌جای علاقه‌مند کردن مردم به نماز، تصور غلطی در بین مردم ایجاد می‌کند.ثانیاً نگاه ما به ساختن فیلم دینی از اساس غلط است. فکر می‌کنیم فیلم دینی ساختن یعنی فیلمی که دو مشخصه دارد: «۱- برای مخاطبان دینی و مذهبی ساخته شود ۲- حتماً در آن بارگاه و مسجد و فضای جبهه و جنگ و... نمایش داده شود». خب مگر دین اسلام جهانی نیست و پیغمبر «رحمه للعالمین» نیست؟ پس چرا فیلم‌های دینی ما باید مختص یک کشور و یک مذهب باشد؟ چرا نگاه کوچک حداقلی داریم؟ آن زمانی که خواستیم برای مردم اروپا و آمریکا فیلمی ساختارشکن و جدا از این فضای موجود سینمای آن‌ها بسازیم، آن زمان است که تازه فیلم‌سازی ما آغاز شده. پس تا نگاه ما جهانی نشود نمی‌توانیم فیلم دینی بسازیم چون اصولاً دین ذاتی جهانی دارد.ایده جذاب فیلم «ترومن شو» را ببینید؛ نه حرفی از دین است نه خدا و پیغمبر، ولی حقیقتی کاملاً دینی بیان می‌کند که گویا ما در استادیومی هستیم که همه آدم‌ها دارند برای ما نقش بازی می‌کنند و همه‌چیز از پیش طراحی شده. این ترومن شو چقدر زیباست آن زمانی که این موضوع را حس می‌کند، سعی در پیدا کردن حقیقت می‌کند و در انتها میل به کمال‌گرایی و آزادی مطلق او را به خارج از این استادیوم که مثل دنیاست می‌کشاند، این دقیقاً همان آیه شریفه قرآن است که می‌فرماید: «خلق الموت و الحیاه لیبلوکم ایکم احسن» و همان میل مؤمن به آزاد شدن از این دنیاست. پس ببینید یک کارگردان هالیوودی بدون اینکه از مفاهیم دینی استفاده کند کاملاً یک مفهوم دینی را به‌خوبی به نمایش می‌گذارد. پس نگاه ما به ساخت فیلم‌های دینی این‌گونه باید شود، در این صورت سینمای اسلامی رشد خواهد کرد، چون دیگر کسی به‌جز ما حرف تازه‌ای برای بشر ندارد.ای عزیزی که شاید به ذهنت خطور کند حرف من شعاری بیش نیست، به تو حق می‌دهم؛ این حرف زمانی تحقق پیدا می‌کند که سینماگرانی اهل ذوق و فن، مستی حیات طیبه را از اعماق جان حس کرده و پا به عرصه ساخت فیلم‌های جهانی بگذارند. پس بگذارید که امید ما به آینده‌ی سینمای ایران جز به همین‌ها نباشد.برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام «مکتوبات هیأت ‌الزهرا (س) دانشگاه شریف» کلیک کنید.