علیرضا خانی شاعر ایوانغربی

دکتر "علیرضا خانی" شاعر، نویسنده و پژوهشگر کُرد، زاده‌ی ۳ بهمن ماه ۱۳۴۸ خورشیدی، در شهرستان ایوان استان ایلام است.ایشان از سال‌های نوجوانی به سرودن شعر پرداخت و بعدها با شرکت در انجمن‌های مختلف ادبی و معاشرت با دیگر شعرای استان و کشور و نهایتاً با راه‌اندازی و اداره‌ی "انجمن ادبی نیما" نقش انکارناپذیری در رشد شعر ایوان داشت. او تحصیلاتش را در رشته‌ی زبان انگلیسی تا مقطع کارشناسی و ارشد رشته‌ی ادبيات فارسی، ادامه داده و هم اکنون دانشجوی دکتری است و از سال ۱۳۸۳، به تدريس در دبيرستان‌ها و مراكز دانشگاهی در زادگاهش مشغول است.وی از شاعران دو زبانه است علاوه بر شعر فارسی، شعر کُردی را به گویش کلهری می‌سراید، و همچنین در حوزه‌ی تحقیق و پژوهش نیز تحقیقات ارزنده و مقالات علمی را انجام و ارائه داده است، و در جشنواره‌ها و کنگره‌های متعدد در داخل و خارج از کشور شرکت نموده و اشعار کُردی و فارسی و مقالات خود را ارائه نموده، که مورد توجه، قرار گرفته است.▪︎کتاب‌شناسی:- تاریخ ادبیات کردستان در چند جلد پیوسته - ما به صبح می‌رسیم. (مجموعه شعر فارسی)، انتشارات اهل قلم، ۱۳۷۶- دیوان کُردی کامل شاکه و خان منصور ایوانی، انتشارات صلاح الدین ایوبی ارومیه، ۱۳۷۹ - حرف نزن (مجموعه شعر فارسی)، انتشارات عابد تهران، ۱۳۷۹- شنەی وای شەمال، نشر باشور، ١٣٩٩ - آفاق و طوفان، نشر باشور، ۱۴۰۱ - اصطلاحات ادبی در سه زبان انگلیسی، فارسی و کُردی - دیوان میرزا حیاتقلی رامیار (تصحیح و گردآوری)، نشر باشور، ۱۴۰۲ - نیشتمان (مجموعه شعر کُردی) - رسم‌الخط کُردی گویش کلهری- اریو حان، (تاریخ مفصل ایوان) - دار، برنو، آتش (مجموعه شعر فارسی) - اشعار متقدم ایوان (گردآوری) - فرهنگ لغات کُردی کلهری- اشعار فولکور کُردی و...▪مقالات:- خوانش تطبیقی سازه‌های رمانتیسم در سروده‌های عباس محمود العقاد و سهراب سپهری- عطار نیشابوری و پرندگان سمبولیک (با تکیه بر منطق‌الطیر) - بررسی اصطلاحات و واژه‌های مربوط به اسامی خاص در زبان کُردی گویش کلهری گونه‌ی ایوانی - بررسی کنش کلامی در برخی اشعار جان دان و پروین اعتصامی - خوانش سنجشی و تاثیر ادب و هویت ایرانی بر شعر کُردی - پژوهشی در افکار شاکه و خان منصور- نیما نماینده‌ی ادبیات ما - ادبیات معاصر ایران زمین - اسطوره در شعر معاصر ایران - ادبیات امروز کردستان- شیرکو بی‌کس بر قله‌ی شعر امروز کردستان- نقد و بررسی شعر ایلام- زمزمه‌ی گنگیر (بررسی اشعار کُردی استان ایلام) - زندگی و اندیشه‌ی محمد امین شیخ‌السلام (هیمن) - تراژدی حلبچه -ریشه‌ی تاریخی زبان کُردی و گویش‌های آن- زندگی و اشعار شاکه و خان منصور - ایلام در ترکیب اقتصادی نامناسب - اصلاح نگرش- هوره نخستین آواز بشری- تحلیل وضعیت فرهنگ عمومی استان ایلام - پلکان شعرواره‌ها بر دیوار کوتاه شعر - اصطلاحات خویشاوندی در زبان کُردی گویش کلهری- اسامی خاص در گویش کلهری گونه‌ی ایوانی و...▪ترجمه‌ها:- ترجمه‌ی ۳۰ ماده‌ای حقوق بشر به زبان کُردی- ترجمه‌ی داستان کوتاه متهم اثر آنتوان چخوف به زبان کُردی- ترجمه‌ی داستان کوتاه گردنبند اثر گی دوموپاسان به زبان کُردی- ترجمه‌ی داستان کوتاه یک آدم چقدر زمین می‌خواهد اثر لئو تولستوی- ترجمه‌ی اشعار شیرکو بی‌کس به زبان فارسی - ترجمه‌ی مسخ کافکا به زبان کُردی و...▪︎نمونه‌ی شعر کُردی:(۱)[هیلانه‌ی چریکه] له دارستانی ولاتی مپه‌نجه‌ره‌يل ره‌نگه له سيدارهمن،شيعركانم،باله نده،په ژاريلم هيلانه‌ی چريكه‌نهيلانه‌ی ئاوازه‌يل په‌شيو دنيا بو شيعر،باله نده،من،زور بی خوه‌رهبی وارانچوه زه‌دان تله شاخه‌يل شاخه‌وشيوه‌نی کله شيعری م ئه لسی.◇ برگردان: [آشیانه‌ی فریاد] در جنگل سرزمين من از پنجره‌ها بوی دار می‌آيد من،شعرهايم،پرنده،اندوهان من آشيانه فريادند آشيانه‌ی آوازهای سرگرداندنيا برای شعر،پرنده،من،سخت بی‌خورشيد است بی‌بارانروئيدن تو بر شانه‌های كوه است و فريادی كه از شعر من بر می‌خيزد.(۲)[داڵ و قڵا] مانگێ به‌ش دارێ ئاسمانبێ ره‌نگه‌ هه‌ورێ سیاتاو ده‌ورو به‌رێ گرتووه‌بوڵبوڵێ به‌ش دارێ گوڵستانبێ ده‌نگه‌ داڵ و قڵا ده‌ورو به‌رێ گرتووه‌دارسانت کووه‌؟!ئامانجد چییه؟!قه‌فه‌س یان ڕزگاری؟!مردن یان ژیانی سوور؟!(۳)[ولاتی پر له دلداری] ئه وه ده‌نگی كيیه له قولاوی ميژو ده‌يته ده‌ر!؟ره‌شه بای كامين ولاته له‌م دارستانه كسروه‌ی دوستيمان به كاتی په شيوی ری به‌ره؟!ره شه بای كامين ولاته!؟ژيانمان ئشكه وتيكه،پره له هه‌راس له داس،روژی چه‌ن جاربيرم له دار بوو؟سه‌ری چه‌ن وشه چه‌ن عشق له سيداره درا؟كات كوژراوه بو ژين وشه مردوه بو شيعر من بو تو،دلنيا بو ميژويكي تر له دايك بو پر له هه ستی ژیان پر له دلداری له پاش من به لام له هه‌ر پیتیکم ده ره ختیکی تر له هه‌ر وشه یکم شاریکی تر له هه‌ر شیعریکم ولاتیکی تر له دایک بو ولاتی پر له شیعر پر له دلداریکات زیندوه بو بو ژیانوشه زینده وه بو بو شیعر من بو تو.◇ برگردان:[سرزمینی پر از عشق] این صدای کیست که از اعماق تاریخ می‌آید؟سیه باد کدام سرزمین است در این جنگل که نسیم دوستیمان رابه لحظه‌های پریشانی می‌بردسیه باد کدام سرزمین؟زندگی غاری‌ست پر از ترسپر از داس،روزی چند بارفکرم، به دار آویخته می‌شود؟!سر چند واژهچند عشق،به دار می‌رودزمان برای زندگی کشته شده است،واژه برای شعر مرده است و من برای تو،بی‌شک (مطمئن باش(تاریخی دیگر زاده خواهد شد تاریخی دیگر پر از زندگی پر از عشق بعد از من اما...!!از هر حرفم درختی دیگر از هر واژه‌ام شهری دیگر و از هر شعرم سرزمینی دیگر زاده خواهد شد سرزمینی پر از شعر پر از عشق زمان برای زندگی زنده خواهد شد واژه برای شعر و من برای تو.▪︎نمونه‌ی شعر فارسی:(۱)[دل] ای سراپای وجودت دل شدنعشق بنهاده ز نو عاقل شدن بار دیگر در مصاف عقل و عشق پای عقلم باز هم در گل شدن.(۲)[هیچ اتفاقی نخواهد افتاد] تنها من و این واژه‌های سر در گم می‌دانیم که از ستارگان اگر یکی کم شودهیچ اتفاقی نخواهد افتادو صبح خورشید دوباره طلوع خواهد کرد.(۳)[در سیاهی شب] تو در آن‌سویچون کودکی نشسته در دامن ماهاین‌سویمن شاعرینشسته در سیاهی شب گاه که نزدیک‌تر می‌شویجاده تابیدن می‌گیردگاه که دورجهان بیهوده می‌شود.(۴)[انکار بودن ما] خانه شاید جایی باشد تا در پشت پرده‌ها قاب‌ها گم شویم کوچه، خیابان_ شهر _شاید جایی برایگم شدن ماست تا در ازدحامی غریب بودنمان انکار شود.(۵)[برایم بفرست] گیسوانت رابرایم بفرست آنگونه که از من می‌خواهی شبانه برایت بنویسم تا در روزشعرهای سپیدم رابر گیسوانت حلقه کنم.(۶)باز هم عطش، باز هم سرابمانده بر دلم، آب آب آب تشنگی، کویر، موج می‌زندزخم‌های تلخ، شعرهای نابزخم کهنه‌ام، باز کرده لب تازه‌تر شده است، خانه‌اش خراب پشت میله‌ها، در غمی شگفت با دلی پر از عشق آفتابای صدای ابر، در شمال چشم بر جنوب دل، ذره‌ای بتابای هوار و درد، ای دریغ و دادمشک تشنگی روی دوش آبای سکوت محض، در قفس بمانای قرار دل لحظه‌ای نخواب. (۷)برادرمدفتر سال‌های سیاه من از این پس یک فصل خواهد داشت پاییز پاییز تقویم تنهایی و اندوهم هم یک ماهآذردیگر در هیچ فصلی به دیدارآفتاب و برگ و برفنخواهم رفت نای ماندنم نیست نفس کم آورده‌امچنان ریه‌های تو در دم و بازدم واپسین بغض امان گریه‌هایم را بریده است چنان سرفه‌های تو که امان سخن گفتن آخر را...گردآوری و نگارش:#زانا_کوردستانیمنابع - سایت شعر نو.www.kalhor-eyvan.blogfa.comwww.khani2710.blogfa.comwww.balout.ir