با من حرف بزن

وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتي‏ كانَتْ حاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ إِذْ تَأْتيهِمْ حيتانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً وَ يَوْمَ لا يَسْبِتُونَ لا تَأْتيهِمْ كَذلِكَ نَبْلُوهُمْ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ (163 اعراف)از آنان سرگذشت شهری را که در ساحل دریا بود بپرس، هنگامی که [اهلش] در [روز تعطیلیِ] شنبه [از حکم خدا] تجاوز می کردند؛ به این صورت که روز [تعطیلیِ] شنبه ماهی هایشان [به اراده خدا از اعماق آب به سوی ساحل می آمدند و] به روی آب آشکار می شدند و غیر شنبه ها نمی آمدند [وآنان بر خلاف حکم خدا در تعطیلی شنبه به صید می پرداختند؛] این گونه آنان را در برابر نافرمانی و فسقی که همواره داشتند، آزمایش می کردیم.توضیح آیه:از آن ها بپرس در مورد یک روستا. پرسشگر پیامبر است و طرف مقابل یهود. چرا پیامبر باید از آن ها سوال بپرسد؟ چه اثری در سوال نهفته است که این مربی قهار باید کارش را این جا با سوال شروع کند؟موضوع سوال هم جالب است. از آن ها در مورد روستایی در ساحل دریا بپرس که روز شنبه تعدی می کردند. این سوال قرار نیست برای پیامبر چیزی را روشن کند. قرار نیست برای مخاطب هم مساله ای را که نمی داند مشخص کند. سوال از یک اتفاق است. می گوید از ماجرای تعدی روزهای شنبه از آن ها بپرس. این سوال قرار است چیزی را در ذهن مخاطب زنده کند و خاطره ای را یادآور شود. تا همین جا این نکته مشخص می شود که پیامبر که آمده است هدایت کند، آمده است تربیت کند، آمده است موانع حرکت را از دست و پا و ذهن آدم ها بردارد، مسئولیت پیدا می کند یک ماجرا را یادآوری کند. ماجرایی که مخاطب خودش از آن خبر دارد ولی یا فراموش کرده یا جوانبش را توجه ندارد. این یادآوری حتما یک اثر مهم دارد.اما ماجرای تجاوز روز شنبه چه بوده که پیامبر آن را به یاد یهود زمان خودش می آورد؟گروهی که کنار دریا زندگی می کنند مهم ترین منبع تامین معاششان صیادی است. صید این جا یعنی همه چیز. صید یعنی غذا یعنی مسکن یعنی لباس یعنی جهیزیه و ازدواج دخترشان یعنی مرکب و امکانات رفاهی شان، صید یعنی همه نیازهای زندگی یک آدم ساحل نشین. حالا صیدی که بند ناف این قوم است باید بریده شود. قرار نیست نیازشان را تامین نکنند، قرار است این نیاز جهت پیدا کند، هر طور خواستند تامین نشود. صید ممنوع نمی شود ولی برایش محدودیت گذاشته می شود. تا قبل از این صید آزاد بود، صیاد چه موحد بود چه نبود فرقی نمی کرد همه به دریا می رفتند و رزقشان را می گرفتند. اما از امروز قرار است امتحان گرفته شود تا صیاد خداپرست از غیر آن مشخص گردد. آن که خدا بر وجودش حاکم است در تامین عادی ترین نیازهایش نیز خودش را تحت فرمان ربش قرار می دهد اما آن که خداپرست نیست مطابق میلش پیش می رود. فرمان رسید روزهای شنبه صید نکنید. هر روز دیگری خواستید به دریا بروید مانعی ندارد فقط همین یک روز را نروید. ظاهر ماجرا این است که آزمون دشواری پیش نیامده. یک روز دریا نمی رویم چه بهتر اصلا استراحت می کنیم در عوض فردا دو برابر کار می کنیم. اما ماجرا به همین جا ختم نمی شود. عالم همه در اختیار خداست. ماهی های دریا به فرمان او حرکت می کنند. وقتی امتحان شروع می شود گاهی بقیه را بسیج می کند تا امتحان سخت تر شود. روز شنبه که می شود می خواهند دریا نروند می بینند امروز ساحل پر شده از ماهی. ماهی های درشتی که روزهای دیگر پدرمان در می آمد تا یکی شان را شکار کنیم حالا خودشان آمده اند دست و پا می زنند و بالا و پایین می پرند. آخر چرا امروز؟ برو فردا بیا؟ حتما باید امروز بیایی این طوری خودت را نمایش بدهی؟ ماهی است دیگر، مامور خداست. خدایا داری چکار می کنی با بنی اسرائیل؟باشد عیبی ندارد بالا و پایین بپرید تا فردا. امروز نمی شود ولی فردا حتما به خدمت تان می رسیم. این ها حرف های دل کسی است که در برابر امتحان الهی قرار گرفته و فکر می کند می شود بدون این که از روی دلش عبور کند و از خواسته اش دست بکشد از امتحان پیروز بیرون بیاید. فردا که می شود هیچ خبری از ماهی ها نیست. همه رفته اند در دل دریا. آن همه ماهی ریز و درشت که تا همین چند ساعت پیش ساحل را پر کرده بودند چرا باید امروز رفته باشند. یک شنبه تمام می شود و خبری از ماهی نیست. دوشنبه می آید باز خبری نیست. سه شنبه و چهارشنبه و روزها پی در پی می آیند و ساحل آرام آرام است. تا دوباره شنبه می رسد. روز امتحان که دوباره شروع می شود ساحل پر می شود از ماهی. همه هجوم می آورند و خودشان را نشان می دهند. این چه ماجرایی است؟ این چه اتفاقی است که در طول هفته یک ماهی هم نباید این طرف ها پیدا شود اما روز شنبه که روز ممنوعیت است همگی هجوم بیاورند و خودشان را نشان بدهند؟ خدایا دوست داری با روانمان بازی کنی؟ دوست داری دلمان را آتش بزنی؟ تصمیم گرفته ای لجمان را دربیاوری؟ گفتی یک روز صید نکنید، باشد؛ اما چرا ماهی ها این بازی را در آورده اند؟ من که می دانم خودت مامورشان کرده ای؛ سوالم این است آخر چرا ؟شما اگر جای خدا باشید چه پاسخی می دهید؟تا این جا باید پیامبر ماجرا را تعریف می کرد و همه چیز را یاد مخاطبش می آورد. مخاطبی که فراموش کرده سنت خدا چگونه است. مخاطبی که یادش رفته گذشتگانش چطور مبتلا شدند و چه بلایی بر سرشان آمد. همین یادآوری می تواند کافی باشد برای آن که می خواهد راه را پیدا کند. وقتی به پیامبر می گوید ماجرا را به یادشان بیاور می دانید معنای این حرف چیست ؟معنا این است که بله سال ها گذشته، قرن ها عوض شده، ولی من همان خدا هستم و سنت من همان سنت. امروز هم همان می شود که آن روز شد. گذشته را مرور کنید تا تکلیف امروزتان را بفهمید و راهتان را پیدا کنید. بعد از این یادآوری یک جمله می آورد در پاسخ سوال و ابهامی که مخاطب پیامبر را حیرت زده کرده. کذلک نبلوهم بما کانوا یفسقون. گویا شنونده این جا سوال پرسیده است خدایا آخر چرا؟ چرا با آن ها این طور کردی چرا ماهی ها این طور رفتار می کردند؟خدا پاسخ کوتاهی می دهد: این گونه امتحان می کردیم آن ها را . . . این گونه یعنی این یک نمونه بود از هزاران نمونه امتحانی که داشتند. امتحان می کردیم آن ها را. ضمیر جمع، غلبه و سیطره و تمامیت پروردگار را نشان می دهد و فعل مضارع استمرار کار او را که از آن می شود سنت بودن را فهمید. یعنی سنت ما این است که امتحان می کنیم.بعد ادامه می دهد: این گونه امتحان می کردیم آن ها را به جهت فسق و نافرمانی مستمری که داشتند. این تک جمله یک نکته مهم را در خود دارد و آن این که تا زمانی که نافرمانی استمرار دارد امتحان هست. یک دلیل استمرار آزمایش ها و ابتلائات ادامه پیدا کردن نافرمانی هاست. امتحان آمده است که تو رشد کنی و بفهمی و تحت فرمان دربیایی و بندگی نفست را کنار بگذاری و بنده او شوی. پس تا زمانی که بنده نشدی تا زمانی که حتی نیازهای اولیه ات تو را بازی می دهند و نمی توانی مطابق دستور خالقت عمل کنی امتحان هست. امتحان هست و سخت هم گرفته می شود. نقطه ضعف تو چیست چه چیزی تو را وسوسه می کند و امانت را می برد و نمی توانی از آن دل بکنی؟ از همان نقطه ضعف صد بار امتحان می شوی. هزار بار امتحان می شوی. آنقدر امتحان می شوی تا نقصت را برطرف کنی. آن صیاد بدبخت ماهی تپل و تازه ای که روز شنبه بالا و پایین می پرد دلش را برده و نمی تواند چشم پوشی کند. پس با آن امتحان می شود. من و تو هم ماهی هایی داریم. ماهی که جلو چشممان رژه می رود. بالا و پایین می پرد. ماهی تو چیست؟ ماهی یک نفر ماشینی است که می خواهد به آن برسد ولی نمی شود. ماهی دیگری مبلی است که می خواهد عوض کند و خدا نمی خواهد. ماهی سومی کرسی تدریسی است که آرزوی آن را دارد. ماهی کسی هم شاید همسری باشد که فعلا نصیبش نمی شود. جالب این جاست که ماهی ها برایت دست تکان می دهند و مدام خودشان را نشان می دهند. از فردا در خیابان دوست و رفیقت را می بینی که ماشین خریده، همسایه هایی را می بینی که مبلمان عوض کرده اند. هم شاگردی را می بینی که کلاس درسش به راه افتاده و شاگردانش دورش را گرفته اند. انگار همه منتظر بودند من دلم بخواهد تا شروع کنند ماشین بخرند مبل عوض کنند ازدواج کنند و تدریس بگیرند. زور دارد. ندارد؟ خدایا این همه سال این ماشین نداشت، این مبلش را عوض نکرده بود، فلانی ازدواج نکرده بود، حالا دقیقا همین امروز باید همه چیزشان جور شود؟ بله، همین امروز شنبه است و تو همین امروز باید روی نفست پا بگذاری. تو امروز برایت سخت است و من امروز که سخت است امتحان می گیرم. گرفتی ماجرا چیست؟ ماجرا این است که قرار نیست هر چه دلت خواست بشود. تا وقتی این دل را رام نکرده ای و این هوس را به جایش قرار نداده ای آنقدر ماهی برایت می فرستد بالا و پایین بپرد آنقدر دلت را کباب می کند تا یاد بگیری بنده باشی. پیامبر! شما چرا ماجرا را یاد یهود می آوری؟ چه حکمتی در این یادآوری است؟برای این که امروز هم همین است. سنت خدا این گونه است. امتحان می کند. زمینه امتحان هم همان چیزهایی است که دلت را برده. در امتحان کار را سخت می کند وسوسه را زیاد می کند. ماهی ها را بسیج می کند که تو را بشورانند تا ببیند چقدر حریف خودت هستی. اگر مردی بسم الله. ماهی خودت را بشناس و دست خدا را پشت ماجراها ببین و تکلیفت را تشخیص بده و مطابق آن عمل کن و الا امتحان ادامه دارد. یا علی