ایمنی حریق

کلیات ایمنی حریقآتش عبارت است از یک سری از واکنش های شیمیایی و اکسیداسیون سریع حرارت زای مواد قابل اشتعال است. تعریف دیگر آتش بدین قرار است که ترکیب سریع اکسیژن با اشیاء دارای کربن که قابل اشتعال هستند.از آتش به عنوان دشمن پنهان تعبیر شده است به گونه ای که با کوچکترین غفلت انسان از کنترل آن می تواند خسارت های جبران ناپذیری از خود به جای بگذارد. البته ذکر این نکته به جا است که طبق بررسی های به عمل آمده حداقل 75 درصد از آتش سوزی ها قابل پیشگیری می باشد . بر طبق آمار بدست آمده به خاطر بوجود آمدن آتش سوزی های بزرگ خسارت های مالی و بخصوص جانی که به هیچ عنوان قابل جبران نمی باشند بر انسان ها تحمیل شده است و به همین علت شایسته است افراد و کارشناسان مهندسی حریق در هر محیطی که احتمال حریق در آن جا وجود دارد از تمامی امکانات، ایمنی آتش و تجهیزات مدرن موجود، استفاده ی بهینه به عمل آورند تا از بروز فاجعه های اقتصادی و اجتماعی و انسانی جلو گیری به عمل آید.ایمنی حریقحریق چیست؟ حریق یا آتش نتیجه یک فعل و انفعال و عمل شیمیایی است که از ترکیب اکسیژن، حرارت و مواد سوختنی به وجود می آید.احتراق چیست؟ احتراق عبارت است از یک فعل و انفعالات شیمیایی که تولید نور و حرارت می نماید. اگر احتراق به همراه گرما و روشنایی قابل احساس باشد آن را آتشی می گویند. اگر درجه حرارت جسم از درجه حرارت اطراف بیشتر باشد.علل بوجود آمدن حریق: علل ناشی از رخداد حریق به 2 نوع تقسیم می شود:علل طبیعی: حوادثی که دست بشر از رخداد آن کوتاه است مثل زلزله, طوفان, رعدوبرقعلل غیرطبیعی: حوادثی که بشر به نوعی در به وجود آمدن آن دخالت دارد که خود به 2 دسته تقسیم می شود:علل غیرطبیعی غیرعمدی: که بر اثر عدم آگاهی از مواد ایمنی و عدم رعایت موارد ایمنی به وجود می آید.علل غیرطبیعی عمدی: بر اثر کینه توزی، اختلاس، اخاذی از شرکت بیمه: سرپوش بر سرقت و … به وجود می آید.تفاوت انفجار و اشتعالانفجار عبارت است از آزاد شدن انرژی با سرعت زیاد که نتیجه اکسیداسیون سریع است.تفاوت احتراق و انفجار به خاطر میزان انرژی حاصله نیست بلکه مربوط به سرعت تولید انرژی است، بین میزان مصرف اکسیژن برای تولید انرژی حرارتی در سوختها تفاوت قابل ملاحظه ای وجود ندارد و معمولا به ازای هر لیتر اکسیژن مصرفی برای سوختن 47/4 کیلو کالری انرژی تولید می گردد.پیشگیری و کنترل حریق از آن جا مهم است که آتش سوزی دارای نتایجی ناخوشایند برای جامعه است مانند:تلفات انسانی: افرادی عادی یا افراد آتشی نشان. افراد عادی زیر 7 سال و بالای 60 سال دارای تلفات بیشتری می باشند. مهمترین علت و عامل ایجاد تلفات انسانی استنشاق دود و گازهای سمی متصاعد شده از اشیاء سوخته یا در حال سوختن است مثل گازهای HCN، SH2، SO2، CO و … که بر اثر سوختن ناقص اشیاء به وجود می آیند.دومین عامل تلفات انسانی حرارت است که باعث سوختن دستگاه تنفسی می شود.سوختگی: دارای درجه 1 و 2 و 3 می باشد.درجه 1: باعث سوختن بافت های سطحی پوست می شود.درجه 2: زیر پوست را می سوزاند.درجه 3: باعث سوختن دستگاه ها و اندام های داخلی بدن نیز می شود که اکثراً باعث مرگ می شود.حریق باعث پیامدهای دیگری نظیر سوختن دستگاه ها، از بین رفتن دارایی و اموال و … می شود. آسیب ها و صدمات ناشی از حریق بسیار طولانی تر از آسیب های ناشی از کار (حادثه در کار) می باشد. در آتش سوزی: هزینة درمان بالاست: هزینة تعمیرات و خرید مجدد دستگاه ها و وسایل بالاست. مشکلات روانی و جسمانی و در بعضی موارد خودکشی نیز صورت می گیرد.مثلث حریق: 3 عامل حرارت (Heat): اکسیژن (oxygene) و مواد قابل احتراق (ماده سوختنی) با یکدیگر تشکیل یک مثلث می دهند که باعث به وجود آمدن حریق می شود. البته برای حریق یک ضلع چهارم به نام واکنش های زنجیره ای نیز اضافه نموده اند.درجات خطر مواد :درجه بندی مواد از نظر اشتعال :0- اتش نمی گیرد1- نیاز به حرارت قابل توجه دارد تا آتش بگیرد2- نیاز به حرارت مختصری دارد تا آتش بگیرد3- احتمالا در شرایط معمولی نیز آتش می گیرد4- مایعات با قابلیت اشتعال بالا یا گازهای مایع شده که به سرعت اتش می گیرندانتقال و انفجار حریقگسترش حریق می تواند به طروق مختلف انجام گیرد.راههای زیر، انتشار حریق به مکانهای مجاور و طبقات بالاتر و حتی پایین تر را امکان پذیر می نماید.الف- هدایت (از مواد ملتهب و داغ)ب- جابجاییج- تشعشعد- شعله (تماس شعله)انواع حریق و خاموش کننده های مربوط به آن:انواع آتش سوزی هامنابع حرارت:شعله (شمع روشن، فندک ، کبریت و…) خورشید، الکتریسته ( قوس الکتریکی، رعد و برق و الکتریسته ساکن و…) ترکیبات شیمیایی (ناشی از حل شدن مثل ریختن اسید سولفوریک در آب : ناشی از اکسید شدن: ناشی از تجزیه شدن)منابع مواد سوختنی و قابل اشتعال:جامدات مثل چوب و کاغذ، پلاستیک ، پنبه، واکس و… کلیه موادی که از خود خاکستر به جای می گذارند جامدات حجیم ، جامدات ذره و گرد و غبارمایعات: مثل مایعات نفتی و مایعات قابل احتراق و قابل اشتعال (combostible flammable)گازها: مثل هیدروژن، استیلن و گازهای طبییعیحریق نوع A: مربوط به جامدات است مثل چوب: کاغذ، پلاستیک و… و فراورده ها و موادی که بعد از سوختن خاکستر به جا می گذارند و با مثلث سبز رنگ نشان می دهند. این نوع حریق را می توان با روشهای سرد کردن و خنک کردن و پوشاندن مهار نمود. آب و خاموش کننده کف برای این نوع حریق مفید است.حریق نوع B: مربوط به مایعات قابل اشتعال است مثل بنزین که مایع سریع الاشتعال و نفت که مایع کند اشتعال است با مربع قرمز رنگ نشان می دهند و برای اطفاء این نوع حریق از کف استفاده می کنند که به 2 دسته کف مکانیکی و کف شیمیایی تقسیم می شود کف باعث خفه کردن ، سد کردن و سرد کردن و جداسازی می شود.حریق نوع C: مربوط به آتش های ناشی از جریان الکتریسته است مثل مدارهای الکتریکی ناقص، اضافه بار، اتصال کوتاه و… که با دایره آبی نشان می دهند و جهت اطفای این نوع حریق ها از خاموشی کننده های CO2 (گاز کربنیک) استفاده می کنند و با رقیق کردن اکسیژن و سرد کردن باعث مهار آتش و کنترل حریق می شود. CO2 از هوا سنگین تر است لذا به خوبی روی سطح آتش را می گیرد و پراکنده نمی شود.حریق نوع D: مربوط به سوختن فلزات قابل اشتعال بوده مثل سدیم، منیزیم، آلومینیم که با ستاره زرد رنگ نشان می دهند بهترین ماده اطفای این حریق ماسه خنک دانه ریز و پودر خشک مخصوص فلزات است این فلزات با آب واکنش داده و قابلیت انفجار دارند. کف و CO2 نیز وسیله اطفای مناسبی برای این نوع حریق نیست.نکته ی قابل توجهی باید به ان دقت داشت این است در اتش سوزی های گازی (کپسول های گازی ) ما اول شروع به خنک کردن مخزن م پردازیم و بعد سعی به بستن شیر منبع می کنیم.اطفاء حریقاصولا اگر بتوان یکی از اضلاع هرم حریق (حرارت، اکسیژن، مواد سوختنی یا واکنش های زنجیره ای) را کنترل و محدود نموده یا قطع کرد،حریق مهار می شود.اگر چه واکنش های نجیره ای بروز حریق است ولی در درجه اول اهمیت نیست.حرارت: از طریق سردکردن و پایین آوردن درجه حرارت: مثل استفاده از آب و کفحذف اکسیژن: از طریق استفاده از گازها و مواد غیراشتعال و سنگین تر از هوا, پودر گاز, co2 و آبحذف مواد سوختنی: از طریق جداسازی یا قطع شیر اصلیروش های عمومی اطفاء حریق:ایمنی حریقسرد کردنخفه کردنسد کردن یا حذف ماده سوختنیکنترل واکنش های زنجیره ایمواد خاموش کننده ی آتش:موادی که به عنوان ماده ی خاموش کننده به کار می روند در چهار دسته قرار می گیرند. به دلیل لزوم سرعت عمل و افزایش پوشش خاموش کننده ها می توان از دو یا چند عنصر خاموش کننده به طور همز مان استفاده نمود . طبعا هر کدام از مواد یاد شده در اطفاء انواع حریق ها دارای مزایا و معایبی می باشند . این مواد شامل گروه هایی زیر است.الف- مواد سرد کننده که شامل CO2 و آب است .ب- مواد خفه کننده که شامل کف و خاک وماسه وco2 است .ج- مواد رقیق کننده ی هوا که شامل N2 و CO2 است .د- مواد محدود کننده واکنش های زنجیره ای شیمیایی که شامل هالوژن و پودری های مخصوص است.تجهیزات خاموش کننده:الف- تجهیزات متحرکب- تجهیزات ثابتالف- تجهیزات متحرک:وسایل ساده مانند سطل شن، پتوی خیس و پتوی نسوز آتش نشانی .خاموش کننده های دستی با حداکثر 14 کیلوگرم یا 14 لیتر خاموش کننده در انواع مختلفخاموش کننده های چرخ دار (تا ظرفیت 90 کیلو گرم )ب- تجهیزات ثابت:جعبه اطفاء حریق (شیلنگ آتش نشانی با آب تحت فشار )شبکه ثابت خاموش کننده مبتنی بر اب (شبکه افشانه ای )، کف، co2 ، پودر و ترکیبات هالوژنهشیرهای برداشت اب آتش نشانی (ایستاده و دریجه دار )انواع خاموش کننده هاخاموش کننده های حاوی آبخاموش کننده های سود اسیدخاموش کننده های آب و گاز بالن دارخاموش کننده های اب گاز تحت فشارخاموش کننده های آیفلکسخاموش کننده های حاوی کفخاموش کننده های کف شیمیاییخاموش کننده های کف مکانیکیخاموش کننده های پودر شیمیاییخاموش کننده های پودر و گاز با فشارخاموش کننده های پودر و گاز بالن دارروش های کنترل حریق:سیستم های دستی: استفاده از خاموش کننده های دستی قابل حمل و نقل: شیرهای آب آتشنشانی، سیستم های اعلام دستی حریق و…سیستم های اتوماتیک: آب پاشهای تر، آب پاش های نوع CO2 و…کنترل از طریق سازه ها: نظیر حفاظت اسکلت ساختمان، کنترل روزنه های افقی و عمودی در ساختمان: دریچه های کنترل حرارت و دود در ساختمان و…کنترل از طریق کند کردن پروسه احتراق: نظیر اندازه و شکل اتاقها و کنترل دود و منابع هوا و اکسیژن و هم چنین انجام حفاظتهای حرارتی ساختمان (کف، دیوار وسقف و..)انواع کاشف های حرارتی اتوماتیک حریقالف- کاشف های حرارتیب- کاشف های دودی (ذرات)ج- کاشف های شعله اید- کاشف های گازیاببرگرفته از ایمنی حریق