مخاطرات تکنولوژیک - جوزف استیگلیتز

«مخاطرات تکنولوژیک»جوزف استیگلیتز، نوبلیست اقتصاد ✍در قرن بیستم، ماشین‌آلاتی به وجود آوردیم که نیرومندتر از انسان‌ها بودند. امروزه نیز قادریم ماشین‌آلاتی بسازیم که در مشاغل عادی، مؤثرتر از انسان عمل می‌کنند. اما در حال حاضر، «هوش مصنوعی» بزرگ‌ترین چالش زمان را پیش روی انسا‌ن‌ها قرار داده است.ما می‌توانیم ماشین‌هایی ایجاد کنیم که نه تنها وظایف برنامه‌ریزی‌شده را بهتر از انسان‌ها انجام می‌دهند، بلکه حتی توانایی بهتری در "یادگیری" دارند (دست کم در حوزه‌هایی مشخّص). به‌همین‌رو ماشین‌ها می‌توانند در بسیاری از مشاغل کلیدی، عملکرد بهتری از انسان‌ها داشته باشند. گرچه آموزش و تعلیمات بهتر شغلی برای کارگران، می‌تواند مُسکنی کوتاه‌مدت باشد، اما با این‌حال کامپیوترها قادرند جایگزین افرادی نظیر رادیولوژیست‌ها شوند. بنابراین مدرک پزشکی هم دیگر نمی‌تواند امنیت شغلی فراهم کند. برآورد شده که تا چند سال دیگر، کامیون‌ها و خودروهای روباتیک، جایگزین رانندگان خواهند شد.نگرانی‌ای که در حال حاضر وجود دارد این‌ست که این ماشین‌های کاراندوز، دستمزد کارگران و به ویژه دستمزد کارگران کم‌مهارت را [در اثر کاهش تقاضا برای نیروی کار] کاهش ‌دهند و بر بیکاری دامن بزنند. پاسخ بدیهی به این مسئله همواره این بوده است که باید مهارت کارگران را افزایش داد، اما در بسیاری از حوزه‌ها، این راهکار به تنهایی کافی نخواهد بود : با وجود هوش مصنوعی، ربات‌ها قادرند وظایف پیچیده را با سرعت بیشتری فراگیرند و عملکرد بهتری از هر انسان پر مهارتی داشته باشند. کسانی می‌گویند که جای نگرانی وجود ندارد : به گذشته بنگرید. بازارها همیشه اشتغال‌زایی کرده و اقتصاد را ترمیم نموده‌اند. گذشته از ادعای این خوش‌بینان به تکنولوژی، دربارهٔ سرعت تغییرات مبالغه شده است. در حقیقت، این تغییرات حتی در کلان‌داده‌های اقتصادی هم عیان نگشته: رشد بهره‌وری در سا‌ل‌های اخیر به طرز قابل توجهی کمتر از دههٔ 90 میلادی و دهه‌های پس از جنگ دوم جهانی بوده است.رابرت گوردون، اقتصاددان آمریکایی، در کتاب Rise & Fall of American Growth بیان کرده که سرعت نوآوری عملاً کاهش یافته است. بله، ما از فسیبوک و گوگل برخورداریم، اما این نوآوری‌ها در قیاس با الکتریسیته، یا حتی توالت‌های خانگی و آب پاکیزه‌ای که نقشی بنیادین در بهبود سلامت و طول عمر آدمیان ایفا کرده، از اهمیت کمتری برخوردارند. بررسی‌های کارشناسانِ هوش مصنوعی، پیش‌بینی می‌کنند که تا سال 2024، هوش مصنوعی قادر خواهد بود که بهتر از انسان‌ها زبان‌های مختلف را ترجمه کند و تا سال 2027، در رانندگی کامیون عملکردی بهتر از انسان‌ها از خود نشان می‌دهد. این کارشناسان عقیده دارند که %50 احتمال دارد که در 45 سال آینده هوش مصنوعی تمامی مشاغل و وظائف موجود را بهتر از انسان‌ها انجام خواهد داد. بر پایهٔ حکایتی ساختگی دربارهٔ اتوماسیون و رباتیزه‌شدن کارخانجات، مدیر عامل شرکت خودروسازی فورد به رئیس سندیکای کارگران این شرکت، به‌طرز طعنه‌آمیزی می‌گوید که «چگونه می‌خواهی این ربات‌های خودروساز را وادار به پرداخت حق عضویت سندیکایت کنی؟ آ‌ن‌ها عضو سندیکایت نخواهند شد!» که رئیس سندیکا هم در پاسخ می‌گوید «چگونه می‌خواهی خودروهایت را به این ربات‌ها بفروشی؟» حقیقت آن‌ست که کمبود مشاغل، به کمبود تقاضا در اقتصاد می‌انجامد و در غیاب مداخلهٔ فعالانهٔ دولت، اقتصاد به رکودی طولانی‌مدت دچار خواهد شد.شگفت آنکه، برخی از اَشکال پیشرفت‌های تکنولوژیک، ممکن‌ست به جای آن‌که رفاه انسان‌ها را بهبود بخشد، به مصائب اقتصادی دامن بزند. برخی از اندیشمندان معتقدند که این مسئله، دقیقاً همان اتفاقی‌ست که در ابتدای «رکود بزرگ» دههٔ ۳۰ در ایالات متّحده به وقوع پیوست : نوآوری‌های شتابان در بخش کشاورزی منجر به سقوط قیمت برخی از کالاهای خام در سال‌های پیش از رکود بزرگ شد. مثلاً در اوایل دههٔ بیست، قیمت گندم حدود %60 و در آغاز دههٔ سی، %70 کاهش یافت.در نتیجهٔ این مسئله، طیّ سالهای 1929 تا 1932، درآمد خالص حاصل از کشت‌وکار، بیش از %70 سقوط کرد. کاهش شتابان درآمد کشاورزان و کاهش متناظر ثروت آنان (=کاهش ارزش منازل و زمین‌های روستایی)، پیامد‌های مختلفی به همراه داشت : کشاورزانِ بی‌کارشده دیگر قادر به کوچ کردن به شهرها نبودند و از آن‌جایی که درآمدشان سقوط کرده بود، آن‌ها سخت‌تر زحمت می‌کشیدند و بیشتر تولید می‌کردند که این تولید بیشتر، قیمت کالاهای کشاورزی را بیش از پیش تنزّل داد. علاوه بر این، با درآمدهای سقوط‌یافتهٔ‌شان، آنان دیگر توانایی خرید کالاهایی که در شهرها تولید می‌شد (نظیر خودروها) را هم از دست داده بودند. بدین‌ترتیب، مصائب کشاورزان به شهرها هم سرایت کرد و پیامدهایش نیز انعکاس یافت :درآمدهای کمتر در شهرها، به کاهش تقاضای ساکنان شهر برای کالاهای کشاورزی انجامید که این امر، قیمت این کالاها را دوباره تنزّل داد و مصائب بیشتری بر سر کشاورزان آوار نمود. اقتصاد به دام یک تعادل نامطلوب افتاده بود تا اینکه در نتیجهٔ جنگ دوم جهانی، مداخلات گستردهٔ دولتی پدیدار گشت و این مداخلات، افراد را از مناطق روستایی به شهرها منتقل نمود، و آنان را برای مشاغل جدید شهری آموزش داد : رخ‌دادی که طلیعهٔ رفاه و بهروزی در عصر پساجنگ جهانی دوم بود.درسی که می‌توانیم از این تجربه فرا گیریم این‌ست که اگر نوآوری‌های تکنولوژیک به خوبی "مدیریت" نشود، به جای آنکه رفاهی برای همگان به ارمغان آورَد، تأثیرات معکوس و متضادّی به همراه خواهد داشت. البته این موضوع حقیقت دارد که در نتیجهٔ این پیشرفت‌های تکنولوژیک، اندازهٔ «کیک درآمد ملّی» می‌تواند افزایش یابد و همه از قاچ بزرگ‌تری بهره‌مند خواهند شد، اما با وجود ماشین‌های کار-اندوز، این مسئله به خودی خود رخ نخواهد داد: کاهش تقاضا برای نیروی کار (‌خاصه نیروی کار کم‌مهارت) مزدها را کاهش می‌دهد، به طوری که با رشد درآمد ملّی، درآمد کارگران می‌تواند کاهش یابد. "اقتصاد فروبارشی" (سرریز ثمرات رشد اقتصاد از اغنیا به فقرا) همان‌طور که در خصوص جهانی‌سازی کار نکرد، در خصوص چنین ترقّیات تکنولوژیکی هم کار نخواهد کرد.[و اما موضوع ارتباط فناوری‌های نوین با قدرت کمپانی‌ها]:"کلان‌داده" یا Big Data - مقادیر عظیمی از اطلاعات که شرکت‌هایی نظیر آمازون و گوگل و فیسبوک قادرند راجع به هر فردی گردآوری کنند- به همراه هوش مصنوعی، این نگرانی را ایجاد کرده که «قدرت بازاری» این شرکت‌ها بیش‌ازپیش افزایش یابد. پیامد قدرت بازاریِ غول‌های نوین تکنولوژی، وسیع‌تر و هولناک‌تر از آ‌ن‌چیزی‌ست که در آغاز قرن ۲۰م تجربه کردیم. آن زمان، قدرت بازاری بنگاه‌هایی نظیر سوئیفت‌ان‌کامپنی (صنعت گوشت)، استاندارد اُیل (صنعت نفت)، امریکن توباکو (صنعت تنباکو)، کمپانی ASR (صنعت پالایش شکر) و فولادسازی آمریکا، آنان را قادر ساخت تا قیمت کالاهای خوراکی، تنباکو، فولاد، شکر یا نفت را افزایش دهند. اما در حال حاضر، مسئلهٔ غول‌های تکنولوژی، فراتر از قدرت قیمت‌گذاری‌ست. هر بار که فیسبوک الگوریتم‌هایش را تغییر می‌دهد، وجود قدرت بازاری این غول‌های تکنولوژی به‌طور چشمگیری عیان می‌گردد. تغییر الگوریتم‌ها روشی‌ست که فیسبوک به وسیلهٔ آن معین می‌کند که افراد چه چیزی را در چه نظم و ترتیبی مشاهده کنند. یک الگوریتم جدید می‌تواند به سرعت یک رسانهٔ داده‌پراکنی را زوال بخشد، یا اینکه می‌تواند راه‌های جدید دستیابی به مخاطبان را ایجاد کرده یا به آن خاتمه دهد (مثلاً در Facebook Live).به خاطر چنین قدرت بازاری‌ای که غول‌های تکنولوژی در اختیار دارند، شایسته است که مقررات‌گذارانِ حوزهٔ رقابت، این شرکت‌ها را کاملاً زیر ذره‌بین داشته باشند. دست کم، ما باید تجزیه‌نمودن فیسبوک به واتس‌اپ و اینستاگرام را مدّ نظر داشته باشیم. همچنین باید دامنهٔ تعارض منافع را محدود سازیم. هنگامی که گوگل، فروشگاه آنلاینش را راه‌اندازی می‌کند و با آن‌هایی که برروی پلتفرمش تبلیغات می‌کنند مشغول رقابت می‌شود، این تعارض منافع پدیدار می‌گردد. کنترل دسترسی و به‌کارگیری اطلاعات افراد توسط شرکت‌ها نیز مورد دیگری‌ست که باید مدّ نظر داشته باشیم. مسئلهٔ دیگر این‌ست که هوش مصنوعی (AI) و کلان‌داده (Big Data)، به کمپانی‌ها توان «تبعیض قیمتی» می‌بخشد. آن‌ها به یاری این دو پدیده می‌توانند تشخیص دهند که مصرف‌کنندگان چه ارزشی بابت محصولات مختلف قائلند و ازهمین‌رو تاچه‌اندازه "تمایل به پرداختِ" قیمتی برای آن محصولات دارند:به یاری هوش مصنوعی و کلان‌داده، کمپانی‌ها قادر خواهند شد که از مصرف‌کنندگانی که ارزش بیشتری بابت یک محصول قائلند یا مصرف‌کنندگانی که گزینه‌های معدودی پیش رویشان وجود دارد، قیمت بیشتری مطالبه نمایند. برای مثال، شرکت خرده‌فروشی Staples، اطلاعاتی از این موضوع کسب می‌کند که آیا در zip codeهایی که مشتریان در آن منطقه زندگی می‌کنند، فروشگاهی که محصولی قابل قیاس با محصولات Staples عرضه می‌کند وجود دارد یا خیر، و اگر وجود نداشته باشد، این شرکت قیمت‌های بیشتری را بابت سفارش‌های اینترنتی مطالبه می‌کند. به طور مشابه، شرکت‌های بیمه نیز، از zip codeهایی که مشتریان در آن حوزه زندگی می‌کنند اطلاعاتی در اختیار دارند و می‌توانند قیمت بیشتری را نه فقط بر مبنای ریسکی که پیش روی ساکنانِ آن حوزه وجود دارد، بلکه بر مبنای قدرت بازاری و قیمت‌گذاری‌شان معیّن کنند. در مناطقی که شرکت‌های بیمه یا خرده‌فروش، قیمت‌های تبعیض‌آمیزِ بیشتری در ازای بیمه و محصول از اهالی آنجا مطالبه می‌کنند، غالباً منازل اقلّیت‌ها وجود دارند. به‌همین‌رو، هوش مصنوعی (AI) و کلان‌داده (Big Data) نشان داده‌اند که می‌توانند به مثابهٔ ابزاری جدید برای تبعیض نژادی باشد.