آزادی یا امنیت!؟

پوریا رنجبر / ورودی ۹۴ رشته توان بخشی / دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتیآنان که آزادی را فدای امنیت می کنند، لیاقت هیچکدام را ندارند. (بنجامین فرانکلین)امنیت از ریشه ی "امن" است. شاید بتوان امنیت را با توجه به معنای عربی واژگان به معنای مصونیت از خطر و آرامش خاطر در نظر گرفت. امنیت، نسبت به مواجهه اش با هر فرد یا جامعه می تواند دو وجه متفاوت پیدا کند. یک جا مفهومی ایجابی و یک جای دیگر مفهومی سلبی.امنیت در سطح فردی: به وجه ایجابی امنیت اشاره دارد، موضوعی که همیشه یکی از ابتدایی ترین دغدغه های بشر بوده است یعنی حفظ حیات و بقای فرد. دغدغه و حقی که امروزه به نام "حق امنیت" شناخته می شود. حقوقی مثل حق مصونیت در برابر به قتل رسیدن، شکنجه شدن، مورد خشونت قرار گرفتن و به طور کلی نقض حریم شخصی فرد و مسائلی از این دست.امنیت در سطح سرزمینی:مفهومی که پس از شکل گیری موجودیت های سرزمینی و اجتماعات سیاسی شکل گرفت و معنایی سلبی پیدا می کند. اینکه علیه یک سرزمین تهدید خارجی وجود نداشته باشد. در مباحث سیاسی امروز به عنوان امنیت ملی یا همان National security مطرح می شود. والتر لیپمن محقق و نویسنده ی آمریکایی، با تعریفی از امنیت به این مفهوم اشاره می کند: « یک ملت وقتی دارای امنیت است که در صورت اجتناب از جنگ بتواند ارزش های اساسی خود را حفظ کند و در صورت اقدام به جنگ بتواند آن را به پیش برد.»برخی حکومت ها و نظام ها به بهانه ی حفظ امنیت و یا معیشت بقیه ی حقوق را تعطیل می کنند و به مدعی می شوند علارغم نقض حق امنیت در سطح فردی و حق مشارکت فعال و جدی مردم در تصمیم گیری ها و یا حتی به واسطه ی برقراری این محدودیت ها می توانند تهدیدات خارجی را بهتر دفع کنند.این چنین است که مفهوم دیکتاتورهای خیرخواه متولد می شود. حاکمی که بدون آنکه شهروندان را در فرایندهای تصمیم گیری و سیاست گذاری مشارکت دهد، با مشخص کردن ساز و کار ها و دستگاه هایی خاص، نیاز امنیت و حتی آب و غذا و ... آنها را تأمین می کند.اشکال عمده در این است که تمامی رسالت تأمین نیازهای مردم بر عهده ی یک نفر گذاشته شده است، یعنی پاسخ گویی به حقوق یا نقض حقوق تنها و تنها در ید قدرت یک نفراست و به او بستگی دارد. در این نکته عملا و منطقا مفهوم حق زیر سوال رفته است، حق مفهومی دوطرفه است (حداقل در ارتباط بین انسان و انسان وگرنه شاید عده ای در ارتباط بین انسان و خدا یا حتی نمایندگان خدا روی زمین در برابر حقوق انسان برای آنها تکلیفی قائل نباشند) یعنی وقتی از حق کسی صحبت کردیم، بدون شک به تکلیف کس دیگری اشاره می کنیم. حالا اینجاست که اگر تحقق حقی تابع عنایت و لطف این و آن مرجع قدرت باشد، افراد جامعه در واقع از آن حق بهره مند نیستند.گاهی دیکتاتوری مصلح وجه جاالب و البته دردناک دیگری نیز پیدا می کند. آنها ادعای خود را به این شکل بیان می کنند که حق امنیت فردی، حق مشارکت و حقوقی دیگر از جمله آزادی جزو حقوق بشر اساسی نیستند و این تلویحا به این معناست که می توان آن ها را در پای رفع تهدیدات خارجی ذبح کرد. منظور از حقوق بشر اساسی حقوقی است که پیش فرض و پیش نیاز باقی حقوق قرار می گیرد و هیچ چیز نمی تواند آنها را از حق بودن بیاندازد. اگر در مورد آزادی و به عبارتی حق امنیت فردی اینطور باشد نمی توان به بهانه ی رسیدن به حقوق دیگر آنها را تعطیل کرد.این موضع و اشکال در حالی است که اساسی بودن حق امنیت، بسیار بدیهی است. به طور مثال اگر فردی به طور دائم در معرض آسیب های فیزیکی قرار داشته باشد و یا هر لحظه ترس این را داشته باشد که رفتار و گفتارش شنود می شود، امکان بهره گیری مناسب از دیگر حقوق را ندارد. در مورد حق مشارکت که بحث بدیهی تر می شود و به حق انتخاب و اختیار انسان بر می گردد.مشخصا بین تحقق امنیت و مشارکت مردم رابطه ی متقابل وجود به طوری که یکی بدون دیگری امکان تحقق نخواهد داشت. تجربه های تاریخی نیز عمدتا همین امر را نشان می دهد که فساد در سیستم های بسته ی بازرسی و اطلاعاتی که البته به بهانه ی حفظ امنیت خود مردم بوجود آمده اند در حکومت های دیکتاتوری و اندک سالار (الیگارشی) بیشتر گسترش داشته است و بعلاوه اینکه در تحقق همان امنیت اجتماعی هم ناکام مانده اند. در مورد ممانعت از جریان باز اطلاعات شاهد بوده ایم که چگونه واکسن بی اعتمادی (به عنوان یک پارامتر از امنیت روانی) در جامعه تزریق می شود که دیگر کمتر کسی رغبت به پیامرسان های داخلی می کند. فقدان اطلاعات و آمار درست و قابل اطمینان و محدودیت های دستیابی به آن، رفته رفته بین مردم و حاکمیت فاصله و دیواری خطرناک درست می کند. در پی این فاصله در پشت این دیوارها مفاهیم گنگ و بلامصداقی درست می شود که با وجود هزینه ی زیادی که بر دوش مردم دارند دقیقا مشخص نیست که به چه چیزی از جامعه اشاره می شود. در دوسمت دیوار منافع دو دسته می شوند، یکی برای مردم و دیگری برای نظام، دوگانه ای که در آن معلوم نیست مگر واقعا نظام غیر از مردم است؟ساخته شدن یکی از این مفاهیم که متفاوت فهمیده می شود را در مصاحبه ی موسیلینی رهبر ایتالیا در زمان جنگ جهانی دوم مشاهده می کنیم. + از او پرسیدند: چرا اینقدر به شهرها و کشور های مختلف دست اندازی می کنید و جنگ راه می اندازید؟ - در جواب گفت: برای سعادت ایتالیا+ مصاحبه گر پرسید: خب من به ایتالیا سفر کرده ام و وضع مردم در آن خیلی نابسمان است، فقر و گرسنگی و بیماری که همه در اثر جنگ ایجاد شده اند. این چه سعادتی است؟- پاسخ داد: گفتم سعادت ایتالیا نه مردم ایتالیادر پایان به طور خلاصه می توان گفت تأمین کامل حق امنیت که شامل حقوق فردی و اقسام آزادی ها می شود و تضمین آن، تنها از طریق فرایندهای مشارکت مؤثر مردم در کنار آزادی و شفافیت اطلاعات بدست می آید. تأمین امنیت و این اجازه ی مشارکت مؤثر برای ایجاد شفافیت لطف و مرحمت حکومت نسبت به شهروندان نیست بلکه حقی مسلم است که مردم در تمام سطوح اجتماعی در مجلس گرفته و یا دانشجویان باید آن را مطالبه کنندبرای ورود به کانال تلگرام نشریه دانشجویی ترسیم کلیک کنید.