بازخوانی واقعه ۲۲ اسفند ۱۳۸۴

نگاهی به وقایع تدفین سه شهید گمنام دانشگاه صنعتی شریف بار دیگر به آنچه گذشت نگاهی می اندازیم:«مدتی است که طرح دفن شهدای گمنام در بعضی از دانشگاه های کشور برای ایجاد فرهنگ جهاد و شهادت و ایجاد ارتباط نزدیکتر بین سربازان دیروز انقلاب و مجاهدان فردای آن، روی میز کار مسئولین امر وجود دارد. بعد از مخالفت وزیر علوم سابق (دکتر معین) پیاده شدن طرح به دولت جدید واگذار می شود. برای نگارنده دقیقاً مشخص نیست که انتخاب دانشگاه شریف به عنوان اولین دانشگاه پذیرای شهدا و پیشنهاد پیاده شدن طرح در آن مقطع زمانی دقیقاً از جانب چه کسی یا چه نهادی صورت گرفته است. به هرحال اعلام آمادگی و استارت کار، چه از سوی وزارت علوم بوده باشد، چه از سوی مسئولین دانشگاه و چه از سوی دانشجویان، در این تحلیل ارائه شده تأثیری نخواهد داشت.کلیت اتفاقی که می افتد با نگاهی بی طرفانه و صرفاً توصیفی به اختصار اینست که قرار می شود ۳ شهید گمنام در مسجد دانشگاه دفن کنند و عده ای از دانشجویان با این موضوع مخالفت می کنند. این مخالفت تا روز خاکسپاری ادامه می یابد به گونه ای که این عده در روز ۲۲ اسفند در محل قبور اجتماع کرده و مانع تدفین می شوند. بحثها و شعارهای طرفین موافق و مخالف نتیجه نمی دهد و نتیجتاً تابوت شهدا را با فشار جمعیت و احیاناً در گیری های فی مابین به محل قبور هدایت می کنند و خاکسپاری انجام می شود. مخالفین معترض هم برای تلافی جناب کتر سهراب‌پور را با کمی ضرب و شتم راهی بیمارستان می کنند.»ماجرا از دو بعد قابل بررسی است: یکی ارزیابی طرح تدفین شهدا در دانشگاه ها و دیگر عکس العمل دانشجویان.نکته ی مهم و قابل توجه اینست که به زعم نگارنده، نفس عمل خاکسپاری شهدا در دانشگا ها پسندیده و محترم است. دانشگاه های امروز ما با گذشت ۳۰ سال از انقلاب اسلامی، مجرای ارتباطی صحیحی که نسبت آنها را با انقلاب، آرمانهای انقلاب و خونهای ریخته شده در راه استمرار اندیشه ی شیعی در ۱۴۰۰ ساله ی گذشته ندارد. دانشگاه صنعتی محیطی سکولار و ایزوله است که تکنیک و فناوری تنها موضوع قابل طرح و تأمل در آن است. دانشگاه جزیره ای دورافتاده از اجتماع است که غایتی نا مشخص و مبهم دارد. غایتها و چشم اندازهایی هم که بعضاً از سوی اساتید یا سیستم به دانشجویان معرفی می شود (مثل ادامه تحصیل در خارج از کشور یا پیپر(مقاله)سازی افراطی، بدون کاربرد و بی هدف) عمدتاً معارض با اهداف و چشم اندازهای جامعه و نظام است. در اندک مواردی هم که جهت گیری مجموعه در راستای آرمانهای نظام است (مثل پژوهشهای صنعتی یا حرکت به سمت تشکیل شرکت های خصوصی طراحی مهندسی) نسبت آنها با مسائلی نظیر دین، اخلاق و تعهد، تمدن اسلامی، فرهنگ جهانی توحیدی، ولایت فقیه یا انتظار موعود شدیداً مبهم، نامشخص و مخدوش است.بنابراین هر حرکتی که به تبیین این رابطه بپردازد و تذکری نسبت به عقبه ی فرهنگی شیعیان و هویت تاریخی مردم مسلمان ایران به خصوص در برهه ی بعد از انقلاب بوجود آورد بسیار ارزشمند است و باید تقویت گردد. هرچند ترجیح به آنست که اینگونه حرکت ها بلندمدت و عمیق باشند.امّا با توجه به شرایط آن روز دانشگاه ها، یعنی در آخرین روزهایی که دامن تفکرات التقاطی حاکم بر جامعه که پس از روی کار آمدن دوم خردادی ها و در سالهای ۷۶ تا ۸۴ بر دانشگاه ها و فضای فکری دانشجویان پهن شده بود، به نظر نگارنده تدفین شهدا کار درست و معقولی نبود و باید به زمانی دیگر موکول می شد. جا دارد که در این مقطع مقایسه ای بین اجرای این طرح در دانشگاه علم و صنعت در یکی دوماه گذشته و آنچه در شریف اتفاق افتاد انجام شود که باید توسط افراد مطلع صورت بگیرد.امّا بعد دوم بررسی از بعد اول آن به مراتب مهمتر است و آن بررسی و ارزیابی عکس العمل دانشجویان در قبال چنین طرحی است.آنطور که به خاطر می آورم دلایلی که مخالفان طرح عنوان می کردند همگی قابل خلاصه در دو مورد بود: یکی رفراندم یا لزوم نظرسنجی از دانشجویان و دیگر ترس از حضور لباس شخصی ها و گروه فشار در دانشگاه. اندکی فاصله گرفتن از آن روزها به خوبی بطلان هر دو را نشان می دهد. رفراندوم که یک مغلطه ی بزرگ است که گاه و بیگاه توسط لیبرال مآبهای وابسته به دفتر تحکیم مطرح می شود. طرح چنین شبهاتی نشان از نهادینه نشدن دموکراسی و ساز و کارهای دموکراتیک و سیستماتیک در میان مردم و نخبگان کشور ما دارد. چنین درک ناصحیحی از مردم سالاری بستر سو استفاده های این چنینی را هموار می کنند. اگر قرار باشد هر نظام، سیستم یا نهادی برای پیاده کردن سیاست های خود هربار یک همه پرسی برگزار کنند که دیگر چه نیازی به این همه ساز و کارهای پیچیده ی حزبی و پارلمانی و مجلس و شورا و کاندیدایی و به قول دوستان نهادهای مدنی و ... بود؟ به حساب این دوستان آیا لازم نیست برای تصمیم گیریهای دیگر نهادهای دانشگاه نظیر ایجاد فضای سبز در جلوی دانشکده میم شیمی یا تغییر شکل کلاسهای ابن سینا یا طرح برگزاری ورزش صبحگاهی خانمها (که توسط شورای فرهنگی تصویب شد) رفراندم برگزار شود؟گروه فشار و لباس شخصی هم اصطلاحی بود که توسط عده ای در همان سالها طرح شد و به خصوص در ۱۸ تیر بسیار مورد استفاده قرار گرفت. جنگ و گریزهایی که تاریخ مصرفشان همگی به سالهای ۷۶ تا ۸۴ بر می گردد و اکنون بخشی از موزه عبرت تاریخ محسوب می شوند. آنچه درک آن بسیار مهم و حیاتی است این است که بدانیم چگونه عده ای روشنفکر نما و فرصت طلب (که نماد آنها دکتر سروش است) در کنار عده ی دیگری از دوستان جاهل (که هنوز هم کم نیستند) قرار گرفتند و با سوار شدن بر موج اصلاحات و دوم خرداد و قبضه کردن فضای فکر و اندیشه ی کشور مسائلی چون تقدس زدایی از مفاهیم دینی، تحقیر روحانیت، حداقلی کردن ارزشها، طرح آزادیهای ضددینی، تردید در وحی و خاتمیت و مهدویت و... را - که نهایتاً به تردید در انقلاب اسلامی منجر می شود - چگونه در ذهن جوانان کشورمان جا انداختند که طرح موضوعی چون «حضور لباس شخصیها در کنار قبور شهدا بعد از تدفین» تعداد زیادی (شاید ۴۰۰ نفر) از دانشجویان دانشگاه شریف را به «ایستادن در مقابل تابوتهای شهدا و جلوگیری از تدفین و بعضاً پرتاب بطری و نارنجک دستی به سمت تابوتها و تشییع کنندگان» می کشاند؟بررسی اوضاع کشور در آن سالها و سرنوشت جوانانی که در آن دوران در دانشگا ها بودند تجربیات گرانبهایی را در باب میزان تأثیرگذاری جریانهای فکری در جامعه بدست می دهد. جریان فکری ساختگی، منحط و انحرافی جناب آقای دکتر سروش در همین ایام هم هنوز به حاشیه رانده نشده است لیکن کماکان شاهد بی اعتنایی و کم توجهی مسئولین و بزرگان فرهنگ و اندیشه ی کشور نسبت به چنین اندیشه هایی هستیم. تا جاییکه تنها یک کارگردان سینمایی(مجید مجیدی) باید در کنار آیت الله سبحانی قرار گیرد و به روشنگری بپردازد. جریانی که دیگر آنقدر با عقب رفتن خط قرمزها روبرو گشته که دیگر ابایی از طرح مساله ای چون «بشری بودن قرآن و تنزل دادن قرآن به چیزی در حد مثنوی (کتاب اشعار مولوی)» ندارد.کشور ما امروز نیازمند یک جریان فکری نیرومند و پاک دینی است که بقایای اندیشه های هرز آن دوران را با خود بشوید و تفکر ناب اسلامی را جایگزین آن کند. بدون شک تنها در صورت وقوع چنین اتفاقی است که نهضت برپایی تمدن اسلامی با اطمینان بر دوش نسل سوم انقلاب قرار خواهد گرفت. تنها کسی که امروز شکست ناپذیر، همچنان به تشریح مشخصه های اسلام ناب روح اللهی می پردازد، آیت الله سید علی خامنه ای است. چند نفر هم در گوشه و کنار همچون رحیم پور ازغدی و عده ای از دوستان طیف جنبش عدالتخواهی حرکاتی را آغاز کرده اند، لیکن این جریان نیازمند قدرت و توان بسیار بیشتری است. انشالله که در سالهای آینده شاهد تقویت و فراگیری جریان اسلام ناب خمینی کبیر به دست همین جوانان نسل سومی جمهوری اسلامی ایران باشیم.◾ محمدحسین بادامچی، دانشجوی دكترای جامعه شناسی ۱۳۸۶/۱۲/۲۴⬛@sut_kongere_shohada⬛