کتاب‌هایی برای طراحان که درباره‌ی "طراحی" نیستند

چند روز پیش مقاله‌ای خواندم که در آن از طراحان درباره‌ی کتاب‌هایی خارج از حوزه‌ی طراحی که در مسیر حرفه‌ای شان تاثیرگذار بوده سوال می‌شد. این اتفاق باعث شد حافظه‌ام را مرور کنم و از خودم بپرسم چه خواندنی‌هایی این جایگاه را در زندگی‌ام داشته‌اند و حالا می‌توانم با اطمینان بگویم نگرشم به عنوان یک طراح تا حد زیادی در گرو خواندن این سه کتاب "غیرطراحی" بوده است. زنگ‌ها برای که به صدا در می‌آیند / ارنست همینگوی / 1940 ؛ مستحکم‌ترین تفکرِ طراحینه تنها این کتاب بلکه به طور کلی سبک محکم و ریزبینانه‌ی همینگوی همیشه شکوهی الهام بخش برایم داشته است. خونسردی نوشتار او در ترسیم جزء به جزء یک نبرد یا استمرار ساختاری آن در به هم خوردن دوباره و دوباره‌ی نقشه‌ی یک حمله، نه تنها در دنیای ادبیات نظیر ندارد، بلکه نشان‌گر ذهنی روشن، دقیق و آفریننده است.دهانش را از مشک چرمی که بفهمی‌نفهمی بوی قیر می‌داد پر از شراب کرد و قورت داد. بعد جرعه‌ی بزرگ دیگری نوشید و مشک را بلند کرد تا شراب در دهانش فوران کند، وقتی دستش را بالا می‌برد، مشک شراب به برگ های سوزنی شاخه‌هایی که مسلسل را پوشانده بود خورد و او که سرش را عقب برده بود تا شراب را فرو دهد به شاخه‌های کاج تکیه‌اش داد.آنطور که همینگوی هر لحظه را به جزئیات بی‌شمارش تجزیه کرده و چهار روز و سه شب را پانصد صفحه کش می‌دهد، در آغاز کلافه کننده است، با این حال اگر همراهش شوی یکی از منحصربه‌فردترین تجربه‌های خواندن رمان را به همراه دارد و بی‌شک نشئت گرفته از منسجم‌ترین تفکر طراحی بوده است. برای من این کتاب تلنگری بود که هر چقدر بخواهیم دورشان بزنیم جزئیات مهمند و همه باید باشند و هیچ مسیر میانبری و راه سریعی برای رسیدن به یک طراحی ماندگار وجود ندارد.ساخت و کار ذهن / کالین بلیک‌مور / 1977 ؛ ریشه‌های انسان‌محوریخواندن این کتاب تجربه‌ای فروتنانه بود در دیدن خود به عنوان جزئی از مجموعه‌ی واحد انسانی و این واقعیت که با تمام ویژگی‌های فردی، تاریخ و به تبع آن ذهنی مشترک داریم و بیشتر از هر کتابی در حوزه‌ی طراحی انسان‌محور مرا به احساس همدلی و یکی بودن با اجتماع نزدیک کرد. درست همان‌گونه که یک نقشه جغرافیایی خود آن سرزمین نیست که در نقشه آمده است، همان‌گونه نیز نقشه‌های حسی مغز نمی‌توانند توجیهی برای اشیا عالم ادراکی ما باشند. برای یافتن منشا معرفت، برای یافتن راه‌حلی برای معمای دکارت، باید به درون نقشه‌ها، به یاخته‌های عصبی که سازنده‌ی آن‌ها هستند، یا به عبارت دیگر به نورون‌های معرفت یا دانش نگاه کرد.کتاب با طرح تاریخچه‌ی ذهنیت عمومی از این "ملکوتی‌ترین پاره" ما آغاز می‌شود و مسیر عجیب و ترسناکی که به شناخت علمی امروز ما از ذهن منتهی شده را رسم می‌کند. زندگی و مشکلات انسان‌هایی با آسیب‌های مغزی و آزمایش‌های سهل‌انگارانه، برای من بیشتر از همه هشداری بود از میزان حساسیت ذهن کاربر و دلیلی برای بازنگری در تاثیراتی که طراحی‌های شتاب‌زده می‌توانند بر آن بگذارند و در ادامه تشریح نحوه‌ی دیدن و تصور کردن مغز، نوید دهنده‌ی این بود که به هر واقعیت پذیرفته‌شده می‌توان شک کرد و آن را دوباره و دوباره از نو آفرید، همانطور که یک طراح هیچوقت به آنچه می‌بیند و هست راضی نیست.پرنده‌ی آبی / موریس مترلینگ / 1908 ؛ تسخیر خلاقانه‌ی روح جهاندر این نمایشنامه‌ی کوتاه واقعیت بارها فرو می‌ریزد و دوباره شکل می‌گیرد و تنها وابسته به طرز نگاهی است که تماشایش می‌کند. موریس مترلینگ داستان بی‌سرانجام جستجوی انسان برای یافتن پرنده‌ی خوشبختی را با بی‌شمار نشانه و سمبل نوشته است، هیچ چیز در جهان خانواده‌ی تیل ثابت نیست و به محض اینکه جور دیگری به آن نگاه می‌کنی تغییر میکند.روح نان به شکل مرد ساده‌لوحی که به رنگ نان قبایی پوشیده و صورتش از آرد سفید شده با قیافه‌ی مات از دیگ خارج می‌شود و دور میز می‌چرخد. آتش با صورت و لباسی آتشی رنگ که به گوگرد درخشان آلوده شده دور میز عقب نان می‌دود و از زور خنده پیچ و تاب می‌خورد.در مسیر ماجراجویی‌های داستان، هر قلمروی هویت منحصر به فرد خود را دارد و هر عنصر، شی و موجودی روحی کشف نشده. و الماسی که چرخشش این روح و هویت را آشکار می‌کند برای من نمادی است از خلاقیت، از یافتن الهام در پست و کوچک‌ترین اجزای اطراف و آزادانه تغییر دادن هستی هر چیز.