قصه گویی برای کودکان

قصه کودکانهقصه کودکانه یکی از کهن ترین هنرهای موجود در جهان هنر است که تولد آن به تولد انسان بر می گردد و قصه کودکانه زمانی در بین انسان ها پدید آمد که انسان ها توانستند به محیط پیرامون خود ارتباطی جدا از دیگر موجودات برقرار کننانسان های اولیه نقش حیوانات را بر روی زمین و دیوار غارها می کشیدند حیواناتی مانند فیل ، ماموت ، شیر و به دور آن می چرخیدند تا در فکر خود در برابر آن حیوان نیرومندتر شوند و در زمان رویارویی با آن حیوان با استفاده از اعتماد به نفس و انرژی درونی به وجود آمده و با استفاده از نیروی جمعی برآن حیوان چیره می شدنداولین قصه کودکانهبه روایتی نخستین قصه ها در این زمان به وجود آمده اند و انسان ها برای نقش هایی که بر روی دیوار ها می کشیدند قصه درست می کردند و با استفاده از قدرت خیال خود به آن نقش شخصیت می دادند و به مرور زمان قصه های اسطوره ای و افسانه ساخته شد کنجاوی که در وجود انسان ها در طول تاریخ بوده است و باعث شده است انسان ها شبانه روز در محیط اطرف خود به کنجکاوی بپردازند و با دیدن پدیده های مختلف در اطراف خود سوالات مختلفی در ذهنش تداعی می شد مانند "ماه از کجا آمده" یا "ستاره ها چطوری می درخشند" و سوالات زیادی که ذهن انسان ها را در طول تاریخ درگیر خود کرده است و با توجه به علم اندک انسان های اولیه ، برای پاسخ به بسیاری از این سوالات ، به جهان خیال و باورهای ذهنی خود پناه میبرده و با ساخت قصه چه از نوع قصه کودکانه و چه از انواع اسطوره ای و افسانه ای به این سوالات پاسخ می داده است?این روند از گذشته تا به امروز همراه انسان ها بوده است و انسان ها در هر دوره ای قصه های مختلفی را خلق کرده اند و با کمک این قصه ها به نیازهای روحی و اجتماعی خود پاسخ می دهند امروزه قصه به بخشی از زندگی مادی و معنوی انسان ها تبدیل شده استقصه کودکانه را تنها برای سرگرم کردن کودک نباید بازگو کرد برای مثال به قصه کودکانه "بز زنگوله پا" توجه کنید در این قصه در کنار تمام سادگی خود به مسائل اجتماعی و به طور کلی به نبرد ظالم و مظلوم می پردازد و از سویی به کودکان مبگی آموزد که درب خانه را نباید به روی غریبه ها باز کنند و وابستگی عاطفی بین مادر و کودک رو تحت تاثیر می گذارد پس نباید قصه کودکانه را ساده در نظر بگیرید و یا کودک راز از خواندن قصه برای کودک به دلیل وجود جن ،دیو محروم نمایید باید به علت حضور چنین شخصیت هایی در قصه توجه کنید چرا که به همان درجه ای که یک گرگ در قصه کودکانه درنده و وحشی ، ترسناک است غول نیز وحشتناک است اما حضور گرگ ، شیر و دیگر حیوانات وحشی در قصه ها علتی دارند و همین طور حضور غول ، دیو نیز علت دیگری دارند?انسان ها موجواتی هستند که با ضمیر خودآگاه و ناخودآگاه خود زندگی می کنند می توان ضمیر خودآگاه را نوع دریافت و برخورد انسان با محیط عینی و زنده اطراف خود معرفی کرد و ضمیر ناخودآگاه را جهان پیچیده ای در نظر گرفت که باید نشانه های آن را شناخت که در این جهان تمام تخیلات و خواسته هاو تمام آرزوهای ما حضور دارند و به اشکال مختلفی نمود پیدا می کنندوقتی برای کودک خود قصه از برخورد انسان و شیر می خوانید شما از جهان خودآگاه کودک یاری می طلبید و به او کمک می کنید تا چگونگی برخورد با مشکلات را بیاموزد و از آنجا که این پدیده عینی است پدرو مادر این موضوع را که باید این چنین مسائلی را شناخت را می پذیرند و به کودک خود می آموزنداما چون علت حضور شخصیت هایی مانند دیو، پری را در قصه های مختلف نمی دانند فکر می کنند که چنین داستان هایی شخصیت کودکان را متوحش می کند و باید از چنین داستان هایی دوری کردحال آنکه چنین شخصیت هایی برای ارتباط با ضمیر ناخودآگاه انسان ساخته شده اند در این داستان ها ترس ، دلهره و... وجود دارد که هریک علتی اجتماعی و یا روانی دارند و در اصل نماد و مظهر رفتار های اجتماعی هستندبرای مثال وجود غول در قصه را در نظر بگیرید غول در قصه کودکانه بیشتر نماد ترس و وحشت است اما در پایان داستان زمانی که شخصیت مثبت داستان بر غول پیروز می شود در اصل به کودک این را می آموزد که بر ترس خود چیره شود و ضمیر ناخودآگاه او چنان انرژی ایجاد می شود که زمینه را برای پیروزی او بر چیره شدن بر ترس هایش را می آموزد چرا که کودکان با قصه هایی که بر دل آنها بنشیند هم زاد پنداری می کنند و خودش را جای شخصیت های داستان می گذارد و از زندگی آنها درس می گیرد و سعی می کند زندگی آنها را زندگی خود قرار می دهد موفقیت شکست این شخصیت ها با زندگی کودک پیوند می خوردبازگویی قصه کودکانهبازگویی قصه کودکانه شیوه ای است که از دیرباز در تاریخ قصه گویی وجود داشته است و اکنون نیز ادامه دارند .قصه گویان دو گونه بوده اندگروهی به نقل قصه هایی می پردازند که از گذشته وجود داشته آنها بدون هیچ کم و کاستی به بازگویی قصه می پردازند در این قصه ها هنر قصه گو مربوط می شود به دریافت و پرداخت او از قصه ، همچنین به لحن و بیان او و هرچه قصه گو عناصر متفاوت و متنوع قصه گویی را برای خودش جمع کند قصه گویی اش موفق تر می شوددر این نوع عرصه ، قصه گو باید شخصیت مخاطب و علاةق او را بشناسد، قصه را از غیر قصه تشخیص دهد و بداند کدام قصه با مخاطبش بهتر ارتباط بر قرار می کند و فراز و فرود قصه را به خوبی بشناسداما در میان روایت گران قصه ، گروهی هستند که به دلایل گوناگون به این نتیجه رسیده اند که اگر دز قصه ها تغییری ایجاد کنند قصه بهتر می شود و به روایتی ، قصه با مخاطب نزدیک تر می شود و برای قصه گویی مناسب تر می گردد این تغییر ممکن است در ساختار قصه، یکی از شخصیت های قصه ، در پیام قصه باشد و یا در زبان و مکان قصه باشد به هر حال قصه گو از مقام قصه گویی ،به موقعیت قصه ساز ، بازآفرین نزدیک می شوداما این را باید در نظر بگیرید ، اگر کسی می خواهد قصه کودکانه ای را باز آفرینی کند باید ابتدا اصول قصه گویی و قصه نویسی را یاد بگیرد متاسفانه بسیاری از قصه گویان و یا حتی قصه نویسان چنین رایج است که در قصه تغییر بنیادی ایجاد می کنند با آنکه قصه را به کمال دریافت نکرده اند?کسی که یک قصه را بازآفرینی می کند در اصل یک نویسنده است که می خواهد بنایی قدیمی و کهنه یا بنایی فراموش شده را با روزگاری که در آن زندگی می کند ،اندیشه خویش ، خواسته های خویش تطبیق دهدچنین کسی باید در ابتدا معمار باشد و ساخت و ساز را به خوبی بشناسد نه مانند یک بنگاهی عمل کند فقط بر و مساحت یک ساختمان را به خوبی بداند و بخواهد آن را به مجتمعی بزرگ تبدیل کند.برای بازآفرینی قصه ابتدا باید اصول اولیه بازآفرینی قصه کودکانه را بدانید این سنت از دیرباز در این کشور و در کشور های دیگر جهان تکرار شده است چرا که پدیده های هنر مدام در حال تغییر ،زایش و دگریسی استشیوه های قصه گوییبخشی از اصول قصه گویی برای کودکان مربوط می شود به شرایط و ویژگی های قصه گو مانند بیان، چهره ، گرم و سرد بودنشما به عنوان یک قصه گو می توانید یک داستان را به شیوه های مختلف برای کودکان بیان کنید که هر روشی برای خود ره آوردی دارداما این قصه گو است که باید با توان و تجربه خود بیندیشد و بهترین روش بازگویی یک قصه را فرا بگیرددر ادامه به بررسی چند روش برای ارائه قصه می پردازیمشیوه قصه-واژهاین نوع قصه گویی که از دیرباز همراه انسان ها بوده است و از زمان پیدایش قصه کودکانه و قصه گویی در میان مردمان عصر های مختلف وجود داشته استدر این نوع قصه گو براساس حافظه خویش ، قصه ای را که از کودکی خود شنیده و یا خوانده است را بازگویی می کنداین نوع قصه گویی سنتی ترین روش قصه گویی در میان نیاکان ما بوده استدر این نوع قصه گویی در یک طرف شخصی است که قصه ای را در ذهن خود دارد و در سوی دیگر مخاطب یا مخاطبانی هستند با چشمان و گوش هایی هوشیار و تیز تا قصه را بشنوندآنچه در این شیوه قصه گویی مخاطب و قصه گو را به هم نزدیک می کند جهان واژه ها استبه واقع قصه گویی که در ذهن خود از واژ های مناسب پر نباشد به یقین زیبایی های اثر را محو می کند حتی اگر قوی ترین قصه را به ذهن خود سپرده باشد قصه گو باید فرهنگ واژه ا ی ذهنی خود را به خوبی بشناسداو با چه قصه هایی بهتر ارتباط بر قرار می کند؟آیا ذهنش با دنیای فانتزی و واژه های مناسب آشنا استو بسیاری از سوالات دیگر?شیوه قصه-کتابیکی دیگر از گونه های قصه گویی برای کودکان را می توان داستان سرایی از کتاب خواند در این مورد قصه گو چندین بار اثر را از روی کتاب می خواند و اعراب گذاری می کند و نشانه های نگارشی را در اثر مشخص می کندو از همه مهمتر نکات اصلی و مهم را در قصه مشخص می نماید و نقاط ثقل موضوع و ثقل کلام را مشخص می کندثقل موضوع عبارت است از این موضوع که حرف قصه چه است و ثقل کلام به معنای این است که قصه کودکانه از طریق کدام واژه حرفش را می زندزمانی که کودک قصه را می خواند یا میشنود براساس توانمندی ادبی اثر ، کودک ثقل موضوع و واژه را در ذهنش پیدا می کنداما در هنگام قصه خوانی،این وظیفه قصه گو است و باید از پیش برای آن برنامه ریزی نمایدشیوه قصه-کاردستیگونه ای دیگر از انواع قصه گویی شیوه قصه کاردستی است به صورت که قصه گو در حین تعریف قصه سعی می کند با استفاده از اشیا مختلف مانند کاغذ ، پارچه شخصیت اصلی قصه را بسازد و با تجسم بخشیدن به آن قصه را برای کودک روایت نمایددر این شیوه کودک در حین گوش دادن به لحاظ بصری شاهد روند داستان است و هم چنین می آموزد که می تواند شخصیت هایی را که دوست دارد بسازددر این روش قصه گو باید مراقب باشد که کودک در حین ساخت کاردستی ذهن خود را معطوف به آن نکند و قصه را از یاد نبرد و بهتر است که این شخصیت یا نماد در کمترین زمان ممکن ساخته شود و پس از آن در دستان قصه گو به بازی در بیایدشیوه قصه -نمایشدر این شیوه قصه گو به چند شکل عمل می کند یا به تعدادی از بچه ها نقش های قصه را می دهد و بار حرکات کودکان قصه را بازگویی می کندیا خودش سعی می کند با بازیگری ،به گونه ای قصه را بازگو نمایددر این شیوه قصه گویی باید توجه نمایید که همه چیز در راستای تعمیق قصه پیش برود نه اینکه کودک در پایان قصه به خاطر بازی کردن از شما تشکر کندشیوه قصه -تصویرپیشینه این شیوه قصه گویی به روزگارانی که نقالان و قصه گویلن کارکشته دوران سپری شده ،براساس پرده ای که بر سر چهر سوق ها و میادین دیگر جاها می آویختند و قصه گویی می کردنداغلب قصه ها متاثر از شاهنامه و حوادث مذهبی بود که نقاشان آن روزگار بر پرده می کشیدندپرده خوانان یک چوپ دستی به دست می گرفتند و در کنار پرده می ایستادند و قصه را روایت می کردندامروزه این شیوه را می توانید با استفاده از یک کتاب ادامه دهید یک کتاب مصور را در برابر کودک قرار دهید و با استفاده از تصاویر موجود در کتاب قصه را روایت نماییمنبع