کتاب: «پیکان سرنوشت ما» (۱)

«پیکان سرنوشت ما» کتاب خاطرات احمد خیامی؛ نمی‌دانم این آدم را باید با چه عنوانی معرفی کرد، شاید موسس ایران‌ناسیونال عنوان معروف‌تری باشد.چند مطلب در مورد کتاب هست که دوست دارم بنویسم: ۱. تجربه‌ای که با خواندن این کتاب کسب کردم، ۲. شرایط جامعه موقعی که خیامی دست به کارهای بزرگش زد، ۳. اتفاقاتی که ناگهان تمام زحمات (و به عبارتی کل زندگی) خیامی را از بین برد. مورد ۲ و ۳ را بعداً می‌نویسم!کتاب پیکان سرنوشت ما، نشر نیتجربه‌ای که با خواندن این کتاب کسب کردمبه قول یکی از دوستان، خواندن زندگی‌نامه امکان تجربه‌ کردن زندگی یک نفر دیگر را به آدم می‌دهد. می‌توانم به جرأت بگویم تاثیری که خواندن خاطرات و زندگی‌نامه‌ها روی طرز نگاهم به دنیا داشته، قابل مقایسه با هیچ کار دیگری نیست.بعضی از ماها وقتی با یک آدم موفق روبرو می‌شویم تصور اولیه‌مان این است که «آره، این با فلان آدم یا نهاد آشنایی داشته و کارش رو تونسته راه بندازه». احمد خیامی در یک خانواده‌ی عادی مشهدی به دنیا آمد. خانواده‌ی سرشناس و پول‌داری نداشت، مشهد هم در زمان‌های جوانی احمد (دوره رضاشاه) شهر بزرگی نبود. خلاصه آن عوامل خارجی که تصور می‌کنیم عامل اصلی پیشرفت این آدم می‌توانسته باشد (خانواده سرشناس، بابای پولدار، ارتباط سیاسی، محل زندگی خوب و پر از فرصت و...) نداشته. از این نظر شاید به وضعیت ماها نزدیک‌تر باشد و با خواندن کتاب بتوانیم بهتر آن زندگی را تجربه کنیم.چیزی که در تک‌تک لحظات زندگی خیامی قابل «لمس» است، تلاش و پشتکار است. یک جایی از کتاب (موقعی که از ایران‌ناسیونال خارج می‌شود و درگیر nتا کار مختلف می‌شود) خودش می‌گوید نمی‌دانم چطور به این همه کار می‌رسیدم! و از این تعجب می‌کند که با آن همه مشغله، باز هم وقت کافی برای خانواده می‌گذاشته! همیشه تصور خودم این بود که اگه کسی بخواهد کارهای بزرگی انجام دهد، ناچار باید قید بعضی لذت‌ها مثل خانواده را بزند، شاید لازم است تجدیدنظر کنم!خیامی چندین و چندبار شکست خورد و از دوست و دشمن ضربه دید. خیلی آدم‌ها که به آن‌ها لطف و اعتماد کرد، یا طلبش را ندادند یا یک جوری دورش زدند. از همه بدتر و دردناک‌تر برادرش بود که ایران‌ناسیونال را از او گرفت، در حالی که به قول خودش ۵ درصد هم در پاگرفتن کارخانه نقش نداشت! (البته این از دید احمد است و نباید یک‌طرفه به قاضی برویم).با همه‌ی شکست‌ها و بدی‌هایی که دید، احمد هیچ‌وقت از اصول و قواعد زندگی‌ا‌ش کوتاه نیامد، یعنی هیچ‌وقت به خاطر نمک‌نشناسی بعضی‌ها، لطف و محبت به بقیه را کنار نگذاشت و اعتماد کردن را از روابطش حذف نکرد؛ کاری که من همیشه در مقابل فریب خوردن انجام می‌دهم و اعتمادم به عالم و آدم از بین می‌رود!می‌گوید من در همه‌ی فعالیت‌های اقتصادی‌ام اعتقاد داشتم باید اول کار مردم را‌ راه انداخت، اگر سودی تهش باقی‌ ماند چه بهتر. به همین خاطر (حداقل به گفته‌ی خودش) هیچ‌وقت سعی نکرد قیمت‌گذاری انحصاری روی محصولاتش داشته باشد؛ عجیب‌تر اینکه چند دفعه از وزارت اقتصاد و شاه خواست از رقیب‌هاش حمایت کنند تا در صنعت خودش انحصار شکل نگیرد؛ یک بار هم در مقابل پیشنهاد شاه برای تعرفه‌گذاری روی خودروهای خارجی مخالفت کرد، چون می‌دانست رقابت باعث پیشرفت خودش می‌شود! این حرف‌ها برای من که اقتصاد می‌خوانم خنده‌دار است، چون یاد گرفته‌ایم که بازیگر اقتصادی همیشه دنبال کسب بیشترین سود است. خودش هم می‌گوید در کار اقتصادی همه عقاید ماکیاولی دارند، فقط دنبال سود خودشان هستن، به هر قیمتی!طبیعتاً اینطور آدم‌هایی در دنیا کم پیدا می‌شوند. سوالی که معمولاً‌ پیش می‌آید این است که چه شرایطی باعث می‌شود یک نفر این عقیده را داشته باشد؟ البته فکر می‌کنم بهتر است بپرسیم چرا همه‌ی آدم‌ها اینطوری نیستند؟! نمی‌گویم کسی دنبال سود خودش نباشد، چرا همه دنبال سود خوشان هستن «به هر قیمتی»؟همین انحصار را در نظر بگیریم، آیا بهینه‌ی اجتماعی-اقتصادی برای انحصارگر این است که انحصاری (با تعریفی علم اقتصاد) عمل کند؟ به عبارتی آیا همیشه سود اقتصادی بهترین تابع هدف است؟ عجالتاً می‌شود گفت برای موفقیت (با همان تعریفی که احمد خیامی را موفق می‌داند) لزوماً تفکر ماکیاولی لازم نیست!تاثیری که یک کتاب خاطرات می‌تواند روی من بگذارد خیلی بیشتر از هر چیز دیگری است؛ حرف‌های بالا را اگر بخواهم خلاصه کنم چهارتا نصیحت می‌شود که باد هواست! با خواندن کتاب و دیدن یک زندگی واقعی با این ویژگی‌ها، دل و عقلم راحت‌تر قبولشان می‌کنند.-----------------می‌دانستید آهنگ «تولدت مبارک» که تقریباً همیشه در تولدها می‌خوانیم، آهنگی است که به پیشنهاد محمود خیامی برای تولد یک‌سالگی پیکان ساخته شده؟ احمد می‌گوید برادرش با بردن نام پیکان در آهنگ مخالف بوده و می‌خواسته آهنگ کاملاً‌ مردمی باشد، و همینطور هم شده!