آتشی که دامن آتش‌افروز را خواهد گرفت

گفت‌وگو با سعد‌الله زارعی درباره اتفاقات اخیر هنددروغ چرا؟! ترم قبل که با دکتر فیروزیان تفسیر نهج‌البلاغه برداشته بودم، یک جایی از درس که رسیدیم به این حدیث حضرت علی(ع) «عرفت الله سبحانه بفسخ العزائم و حل العقود و نقض الهمم»، خداوند را به وسیله فسخ شدن تصمیم‌ها، گشوده‌شدن گره‌ها و نقض اراده‌ها شناختم، پیش خودم کمی برایم عجیب بود! یا بهتر بگویم آن لحظه نتوانستم شاهد مثالی برای خودم دست‌وپا کنم و این مسئله گوشه ذهنم ماند.گذشت تا اوایل بهمن‌ماه که با هدف رزرو سالن آمفی‌تئاتر سراغ آقای طیبی را در اتاق کوچک همکف ساختمان شهید رضایی گرفتم و قصد داشتم سالن را برای برنامه‌هایی که مشغول هماهنگی‌هایش بودیم رزرو کنم. برگه را که نگاه می‌کردی تقریبا همه‌جایش پر شده بود؛ از انجمن تدبیر و برخی تشکل‌ها گرفته تا گروه فلسفه علم و چند کانون فرهنگی.معلوم بود حسابی برای اسفندماه برنامه‌ریزی کرده بودند و تنها یکی دو روز خالی آن وسط‌ها پیدا می‌شد که آن را هم من رزرو کردم و تقریبا تمام اما ظاهرا بنا نبود ماه اسفند آنطور که ما داشتیم برایش نقشه می‌کشیدیم پیش برود. ظاهرا تقدیر خدا و خفاش خوردن بخشی از بندگان خدا و سهل‌انگاری بخش دیگری از بندگانش دست به دست هم داده بود تا اسفند را به یکی از عجیب‌ترین روزهای عمر هر ایرانی و شاید هر انسان روی زمین تبدیل کند.خلاصه که زمان طور دیگر پیش رفت و از ابتدای اسفندماه و با شیوع ویروس کرونا در کشور که به تعطیلی کلاس‌ها و در نتیجه دانشگاه منجر شد، جلسات دانشجویی، برنامه‌های جمعی، سفرها و هرچه که بود نیز رو به تعطیلی رفت؛ اتفاقی که علاوه بر استادان(شاید) و برخی دانشجویان!، برای گروه‌ها، کانون‌ها و همین‌طور تشکل‌ها که از همان ابتدای بهمن و حتی قبل از آن برنامه‌هایشان را تنظیم می‌کردند، ماجرایی ناگوار بود.انگار هر چه رشته بودند از پنبه هم‌ گذشته بود و خدا یکی پس از دیگری مشغول رو کردن مثال‌های متنوع آن حدیث برای من!بگذریم؛ با شروع تعطیلات و شکل گرفتن اندک اندک کلاس‌های مجازی، ایده‌ای که بین جمعی از دوستان مطرح شد، برگزاری برنامه‌های گفت‌وگومحور به همراه پرسش و پاسخ و با دعوت از افراد مختلف و موضوعات گوناگون در قالب پخش زنده بود؛ مدلی که در آن نه تنها این امکان وجود داشت که همان مطالب و مدل برگزاری تا حد خوبی به صورت مجازی ارائه شود، بلکه واضحا این قابلیت را داشت که به شرط جذابیت و ارزشمندی مطالب، سردی قرنطینه‌های زمستانی دانشجویان را هم در حد و توان خودش گرما ببخشد.با بحث و مشورتی که انجام شد، تصمیم گرفتیم که اولین برنامه را درباره مسلمانان هند برگزار کنیم؛ مردمی که با وجود قرار گرفتن در جایگاه دوم از نظر جمعیت در هند، چندین سال است که درگیر نژادپرستی‌های بی‌جای تعدادی هندوی افراطی و بخش قابل‌توجهی از سیاستمداران کشورشان شده‌اند. تصاویری هم که مخابره می‌شد، اصلا گویای مطالب خوبی نبود؛ مادری که همراه فرزندش تنها به جرم مسلمانی و نه حتی اعتراض زنده به گور شده بود و کودکی که در کنار پیکر پدر شهیدش مشغول اشک ریختن.همه و همه ما را به این تصمیم رساند که در غروب روز دوشنبه به دفتر دکتر سعدالله زارعی، استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی رفته و در خصوص این اتفاقات کمی با او هم سخن شویم.دولت مودی نقش اساسی در این آزار و اذیت داردبرنامه چند دقیقه مانده به ساعت ۹ شب شروع شد. ابتدا کمی از تاریخچه زندگی مردم هند گفت؛ از ادیان و فرهنگ‌ها و رسوماتی که در طول تاریخ همراهشان بوده، از اینکه مسلمانان هند تاکنون کمترین آزار و اذیتی برای دولت دهلی نداشته‌اند و مثلا در اختلافات ریشه‌دار این کشور با پاکستان همیشه با وجود وعده‌های دولت پاکستان سمت کشور خودشان را گرفته‌اند.زارعی معتقد بود این اتفاقات اگر برآمده از یک سرکشی یا شورش از سوی مسلمانان بود، مسئله فرق می‌کرد اما این بار بدون هیچ کنش غلطی از سوی آنها حکومت این کشور قانونی ضد آنها تصویب کرده و صراحتا آنها را تحت فشار قرار داده است.اما یکی از مواردی که این روزها بسیار مطرح است، مردمی یا دولتی بودن هجمه‌ها علیه مسلمانان این کشور است؛ اینکه جنایاتی که در حال وقوع است، ریشه حاکمیتی دارد یا مردمی؟پاسخی که زارعی داد این بود که از نظر او واقعا هند کشور هزار ملت است و اگر کسی از طرف بالا به مردم فشار نیاورد، آنها هم با یکدیگر به جز در موارد معدود کاری ندارند. از همین صحبت نتیجه گرفت که این فجایع اخیر یا اتفاقات قبلی در قضیه مسجد بابری و مسائل کشمیر عمدتا یا به صورت مستقیم از سمت حکومت نارندرا مودی صورت گرفته یا جمعی از هندوها از سوی دولت مأمور به این کار شده‌اند.دست‌هایی در کار است که تجربه اتحاد مردم هند تکرار نشوددکتر زارعی در بخشی از صحبت‌های خود کمی هم از منظر بالاتر قضیه را مورد بررسی قرار داد. به اعتقاد او هندوها با جمعیت ۱ میلیاردی خود که در کنار بیش از یک میلیارد و نیم مسلمان قرار دارد، پتانسیل بالایی برای ظلم‌ستیزی و آزادی‌خواهی دارند. برای سخنانش شاهد مثال هم آورد؛ می‌گفت وقتی ما به روند استقلال هند قدیم از بریتانیا نگاه می‌کنیم، ماهاتما گاندی و محمدعلی جناح را دو رهبر بزرگ این حرکت می‌بینیم که با وجود دو دین متفاوت در کنار هم برای این آزادی تلاش کردند.او معتقد بود این قابلیت در میان مردم و جریانات این دو آیین هم وجود دارد و واضحا نمی‌توان دخالت بیگانگان در ایجاد اختلاف بین این دو گروه را نادیده گرفت، چرا که آنها یک بار از این اتحاد ضربه بزرگی خورده‌اند و هیچ تمایلی به تکرار آن ندارند!اصلی‌ترین آسیب متوجه هند خواهد شددکتر زارعی که خستگی یک روز پرکار در چهره‌اش موج می‌زد و بر همه اینها سنگینی خبر فوت یکی از دوستان نزدیکش بر اثر کرونا حالش را به‌هم‌ریخته‌تر کرده بود، صحبتش را اینگونه با اشاره به موضع‌گیری رهبر انقلاب تمام کرد که این اقدامات شاید بتواند کمی قلب مسلمانان را جریحه‌دار کند و باعث زدوخوردهایی شود اما اصلی‌ترین آسیبش بیشتر متوجه حکومت هند خواهد بود که می‌تواند خشم کشورهای اطرافش را که عمدتا مسلمان هستند برانگیزد و رفته رفته هند را به سمت انزوا در میان کشورهای اسلامی ببرد.حدود ساعت ۱۰ بود که گپ‌وگفت ما اینجا به پایان رسید و تجربه یک برنامه مجازی و تا حد خوبی غنی از محتوا حداقل برای من ارزشمند بود؛ اتفاقی که می‌تواند این روزها در کنار فیلم و سریال‌های صداوسیما و تلویزیون‌های اینترنتی، انتخاب ارزشمندی برای هدر ندادن اوقات قرنطینه ما باشد.سید محمدامین سپیده‌دم