ارگونومی در محیط کار

آرگونومی را در هر وسیله یا مکانی می‌توان یافت که مناسب بودن یا نبودن آن به فاکتورهای متعددی وابسته است. مزیت های زیاد آرگونومی در صورت کاربرد صحیح و مناسب آن به ویژه در محیط های کاری، عیان خواهد شد. نوع چیدمان وسایل کار مثل صندلی ها، میز مدیریت و … می تواند در راندمان کار تأثیر بسزایی داشته باشد.مفهوم ارگونومی در محیط کار چیست؟قبل از اینکه در مورد اهمیت و کاربرد ارگونومی در این مقاله بحث شود ابتدا به تعریف آرگونومی می پردازیم. آرگونومی به معنای طراحی برای مردم است. آرگونومی، همان مهندسی فاکتورهای انسانی است و فرآیندی است که در آن محیط کاری برای تطابق آن با محدودیت ها و پیش نیازهای فیزیکی افراد تغییر داده می شود.اکثر فعالیت های امروزی عامل تهدید کننده دارند به همین دلیل یکی از مسئولیت های بسیار مهم، حفظ و مراقبت از نیروهای کاری انسانی است.آرگونومی در لغت به معنای قانون کار می باشد، اما در عمل به معنای تطبیق دادن محیط کار، ابزار کار و شرایط کار با توانایی های جسمی و روانی انسان ها است. اگر بخواهیم دقیق تر بیان کنیم، دانشی کاربردی از ترکیب علوم پایه مختلف مانند فیزیک، مکانیک، طراحی، آمار، ریاضی، جامعه‌شناختی، فیزیولوژی، روانشناسی و بسیاری رشته‌های دیگر پی ریزی شده است. این علوم در کنار یکدیگر به منظور افزایش بهره وری در محیط های کاری با ربط دادن اصول و استانداردها به یکدیگر، شکل خاصی به مفهوم ارگونومی داده اند.اهمیت ارگونومی در محیط کاربه چه علت ممکن است راحتی فضای کار برای افرادی اهمیت نداشته باشد؟ در حالی که همین افراد برای فراهم کردن شرایط راحتی در منزل دست به هر کاری می زنند. شاید افرادی باشند که ۶ روز در هفته و 8 ساعت هر روز را در محل کار خود سپری کنند، اما بازهم به راحتی و آسایش در محیط کار اهمیت ندهند. باید ارگونومی را به عنوان علمی مؤثر در حداقل رساندن فشار صدمات و حوادث تعریف کرد. این علم می تواند مشکلاتی مانند بهره‌وری کم، افزایش غیبت، افزایش هزینه‌های درمانی و مراقبت‌های بهداشتی کارمندان و مواردی از این قبیل را به حداقل برساند.احساس خستگی و ناامیدی و عدم تمرکز در کارمندان به این دلیل اتفاق می‌افتد که فضای کاری و تجهیزات با نیازهای آن‌ها تنظیم نمی‌شود. به منظور افزایش بهره وری و انگیزه کارمندان و همچنین جلوگیری از آسیب دیدگی در محل کار رعایت نکات ارائه شده در زیر، خالی از لطف نخواهد بود که رعایت آن‌ها سبب که تأثیرات بسزایی در یک شرکت می شود که این تأثیرات به شرح زیر است:بهبود کیفیت محصول و افزایش بهره وری نهاییبهبود روحیه و سلامت جسمی کارمندانکاهش غیبت کارمندانافزایش سطح ایمنی محل کاربهبود شرایط اقتصادی شرکت با کاهش خسارات و هزینه‌هاکاهش جابجایی احتمالی کارمندانتوصیه هایی جهت رعایت ارگونومی در محیط کاراگر شما کارفرما هستید، بهترین تجهیزات اداری را طبق اصول ارگونومی بخرید. به عنوان یک کارفرما مطمئن شوید که تمام تجهیزات محل کار شما آرگونومیک هستند. صندلی های قابل تنظیم بخرید که دارای پشتیبان کمر باشند. تجهیزات اداری را به گونه‌ای بچینید که فضای بازی برای کارمندان فراهم شود. حتی در خرید کوچک‌ترین لوازم اداری مانند میز کارمندی این وسواس را به خرج دهید و برای راحتی کارمندان خود این کار ها را انجام دهید تا آن ها هم در انجام وظایف خود بهترین باشند.از ایمنی محل کار با غلبه بر مشکلات آرگونومیک مطمئن شویدبا شناسایی و بر طرف کردن مشکلات ارگونومیک که سلامت و ایمنی کارمندان را تحت تأثیر قرار می دهند، یک محل کار شاد و سازنده را فراهم کنید تا کارمندان در بودن در آن محیط احساس لذت کنند.به کارمندان خود آگاهی دهیداگر اصول ارگونومی در محیط کار را به کارمندان خود آموزش دهید، اجرای آن‌ها بسیار ساده تر انجام خواهد شد و آن‌ها با شما در رسیدن به بهترین استاندارد ها کمک خواهند کرد.این توصیه‌ها برای کارفرما ها بود اما توصیه های ارگونومی برای یک کارمند به قرار زیر است:همیشه یک وضعیت بدنی صحیح و مناسب را در پیش بگیرید: تأثیر حفظ یک وضعیت بدنی صحیح، در سالم و متناسب بودن اندام بدن، انکار ناپذیر است. در هر حالتی که در حال کار هستید مطمئن شوید که به درستی نشسته یا ایستاده اید و مدام وضعیت خود را بررسی نمایید، طبق اصول طب فیزیکی اگر در طولانی مدت، احساس درد و فشار در عضلات و مفاصل را دارید پس وضعیت صحیح برای کار را انتخاب نکرده اید و آن را تغییر دهید تا به حالت ایده آل برسید.مراقب چشمان خود باشید: ساعت های طولانی خیره شدن به صفحه رایانه سبب استرس سردرد و اختلال در بهره‌وری می‌شود. سعی کنید مانیتور رایانه خود را در فاصله مناسبی قرار دهید و وقتی بر روی صندلی خود نشسته اید یقین کنید که هم تراز سطح چشمان شما است. اگر وضوح تصویر مانیتور کم است یا آسیب دیده است، به سرعت آن را تعمیر کنید. اگر چراغ یا پنجره ای در پشت مانیتور دارید، مانیتور را چنان تنظیم کنید که از تابش خیره کننده آن بکاهد. چشم ها از اندام های ظریف بدن هستند که دو چندان به مراقبت نیاز دارند.هر از چند گاهی استراحت کنید: فشار در محل کار می‌تواند مشکلات جدی برای بدن ایجاد کند. استراحت کنید تا از تجمع استرس و فشارهای وارده جلوگیری کرده باشید. یک وقفه کوتاه ۵ دقیقه ای در کاهش خستگی بسیار مؤثر است. اگر مدت زمان زیادی را روی صندلی می نشینید بلند شوید و کمی راه بروید.اطمینان حاصل کنید که تجهیزات کاری شما به درستی قرار گرفته اند: صندلی ها و تجهیزات اداری باید متناسب با قد و نوع کار شما قابل تنظیم باشند اگر پشت میز می نشینید صندلی شما باید به گونه‌ای تنظیم شود که پاها روی زمین قرار بگیرند و زانوها بالا هم سطح باشند. در اطراف خود تنظیماتی انجام دهید مواردی از قبیل وجود نور کافی، دمای اتاق و امکان تهویه باید توسط شما تنظیم شود که بر روحیه شما مؤثر هستند.ارگونومی صدا در محیط کارارگونومی صدا دانشی را در اختیار انسان قرار می دهد که شنوایی و رفتار شنوایی انسان و تأثیر انواع صداهای مخرب را شناسایی کند. شاید با این مطلب آشنایی داشته باشید که محدوده شنوایی انسان ۲۰ هرتز تا ۲۰ کیلو هرتز می باشد. به میزان ارتعاش یک صدا در هر ثانیه هر گفته می شود؛ اما علاوه بر هرتز معیار دیگری برای سنجش صدا وجود دارد که به آن صدا وجود دارد که دسیبل نام دارد. واحد دسی بل آسیب زا بودن یا نبودن یک صدا را تعیین می کند. محدوده مجاز برای شنوایی انسان ۳۰ تا ۸۵ دسیبل است و اگر شدت صوت از این محدوده بالاتر برود خطرناک است. علاوه بر این صدا های ناخوشایند و مزاحم نیز می تواند بر روح و روان افراد تأثیر منفی بگذارد.آرگونومی صدا فعالیتی است که برای کاهش آلودگی صوتی در محیط کار انجام می گیرد. تشخیص منابع تولید آلودگی شناخت مسیر و محیط درگیر و دریافت کننده ها از جمله تدابیر کنترل این آسیب است. روش های زیادی برای کنترل این آسیب وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها به کارگیری تغییرات مهندسی در مورد منبع سر و صدا یا تغییر محیط فضای کار است.در موارد بسیار نادر اگر تکنولوژی نتواند به اندازه کافی این مشکلات را کنترل کنند باید شخص از محافظ گوش استفاده کند. این گونه اعمال یک اقدام موقتی است و باید در مورد کاهش آلودگی صوتی در محل کار تدابیری اندیشیده شود و آن‌ها را اجرایی کنند. دیوار کشی برای جداسازی محدوده و محوطه ها یکی دیگر از روشهای کنترل صدا علاوه بر روش کاهش نوسانات می باشد نیازمند یک طراحی مناسب است. در این مورد از پوشش های محافظ و پوشش های جذب کننده برای کنترل مسیر این آلودگی ها استفاده می کنند.سلامتی افراد اولین هدفی است که در رعایت ارگونومی صدا در محیط کار باید در نظر گرفته شود. طراحی های به صورت پلان باز و با حداقل محدود بندی فضا امروزه مورد نظر مهندسین برای طراحی های فضاهای عمومی و اداری می باشد؛ که مواد به کار برده شده در آن‌ها شیشه، بتون و چوب است. این سطوح در انتشار صدا این سطوح باعث می شوند صدا در محیط منتشر شود به همین دلیل برای کنترل و مهار کردن صداهای مزاحم نکاتی را در اینجا مطرح می کنیم:استفاده از پنل های طرح دار آکوستیک که از پشم نمد یا پلی استر ساخته می شوند می‌تواند از انتشار صدا جلوگیری کرده و در زیبا سازی فضا روی دیوارها اثری هنری خلق شود.در برخی مواقع از پارتیشن های آکوستیک که قابلیت جابجایی دارند استفاده می کنند و به کمک آن‌ها اتاقک های آکوستیک ساخته می شود. اگر فعالیت های مختلفی در یک ساختمان وجود دارد در طراحی آن‌ها باید تلاش شود که اتاق های پر سر و صدا در مجاورت یکدیگر قرار بگیرند.سقف های بیش از حد بلند به انتشار صوت در محیط بیشتر کمک می کند و یک نوع عیب به حساب می آید. در اداره ها مخصوصاً در سالن های غذاخوری باید به این مورد بیشتر دقت شود. یکی از رایج‌ترین انتخاب‌ها برای آکوستیک کردن چوب پنبه است که به دلیل داشتن نوعی الیاف طبیعی عایق خوبی برای صدا و حرارت است که در سقف و دیوار می تواند مورد استفاده قرار بگیرد.ارگونومی نور در محیط کارمحافظت از چشم که عضو خارق العاده و شگفت انگیز بدن است، در هنگام کار یا هر جای دیگر باید بیش از پیش مورد توجه قرار بگیرد. بیشتر ناراحتی های چشمی هنگام ساعات‌کاری به وجود می آیند و می تواند علت های گوناگونی داشته باشد. این آسیب ها ممکن است از ازدیاد نور، کمبود نور، پرتاب ذرات، تأثیر مواد سمی، اشعه ایکس یا سایر تشعشعات یونیزان و حرارتی ناشی شده باشد.نور از نظر علم فیزیک به عنوان قسمتی از یک طیف الکترومغناطیسی می باشد که طول موج های ۳۸۰ تا ۷۸۰ نانومتر را به خود اختصاص می دهد. تأمین روشنایی مناسب برای کار یکی از اصول اولیه مدیریت تأمین سلامت بدن است. این موضوع یکی از مباحث مرتبط با علم ارگونومی در مقوله بهداشت حرفه‌ای است.ممکن است بعضی از کارها به علت دقت خاص نیاز به نور بیشتری داشته باشند، وضعیت تابش نور در محیط کار، نوع منبع و فاصله ای که منبع از سطح کار لازم است داشته باشد، قوانین مخصوص به خود را دارد. مقدار نوری که در محیط های کاری مختلف باید تنظیم شود تا به سلامت چشم ها و دقت انجام کار صدمه نزند بستگی به نوع فعالیت و محیط آن دارد. با این توصیف ها دانستیم که مقدار تابش نور لازم برای هر کاری و اندازه گیری آن به منظور جلوگیری از صدمات بینایی و انجام کار درست، از شرایط اساسی مدیریت ایمنی محیط کار است. از مزیت هایی که می توان در تأمین نور کافی و مناسب در محیط کاری ذکر کرد به عنوان چند نمونه در زیر می آوریم:افزایش میل و رغبت به کاربالا رفتن دقت عمل در کاربالا رفتن راندمان و نتیجه کارکمتر شدن خستگی اعصاب و حفاظت از سلامت چشم و قدرت بینایی افرادکمتر شدن میزان حوادث حین کاردر مورد کارهای ظریف و دقیق اگر در محیط نور مناسب و کافی وجود نداشته باشد اختلال در بیماری بینایی به وجود می آید. خیرگی مهم‌ترین عارضه ناشی از ازدیاد نور است. در صورت کم بودن نور در محیط کار عوارضی مانند فشار در چشم و سردرد، سرگیجه، خستگی و بی میلی ممکن است نسبت به کار ایجاد می‌شود.ارگونومی ورزش در محیط کارعلاوه بر استراحت های کوتاه مدت برای جلوگیری از خستگی و اثرات مضر کار با کامپیوتر، پرداختن به حرکات ورزشی کوتاه‌مدت در محیط کار نیز سبب جلوگیری از خستگی و تنش ماهیچه ها می شود. استفاده از زیر دستی اداری و گیره های اوراق یا کاغذ گیر می تواند در به حداقل رساندن فشار بر روی گردن و کمر مؤثر واقع شوند. صندلی کارشناسی باید متناسب با استاندارد های ارگونومی تهیه شود. مهم‌ترین موارد را که در هنگام استراحت جهت پیشگیری از خستگی توصیه می شود در زیر می آوریم:در حالت کاملاً صاف نشسته و دست‌ها را در کنار بدن قرار دهید. با بالا آوردن هر دو شانه و ۵۰ ثانیه مکث، شانه ها را رها کنید و این حرکت را ۵ مرتبه انجام دهید.در حالت کاملاً صاف نشسته و دست‌ها را در کنار بدن قرار دهید و هر دو شانه را ۵ مرتبه به جلو و ۵ مرتبه به عقب بچرخانید.در حالت کاملاً صاف نشسته هر دو دست را به صورت کشیده در طرفین خود نگه داشته و انگشتان و مچ را باز و بسته کنید.هر دو دست را به صورت کشیده در بالای سر خود نگه دارید و انگشتان و مچ دست را باز و بسته کنید.در حالت کاملاً صاف نشسته عضلات شکم را منقبض کنید.در حالت کاملاً صاف نشسته پای راست را از روی زمین بلند کنید و در راستای آن ۵۰ ثانیه نگه دارید و سپس همین کار را با پای چپ انجام دهید.بایستید و دست‌ها را در گودی کمر بگذارید، با غم بودن به اندازه ۱۰ درجه به عقب قفسه سینه را باز کرده ۵۰ تا نیم رد کنید و سپس به حالت اول برگردید.هر کدام از کارهای گفته شده را می‌توانید ۵ مرتبه تکرار کنید.ماساژ ملایم نواحی درگیر، راحتی عضلات و آرامش را در بر خواهد داشت.ارگونومی رنگ در محیط کاربرای این که کارایی فرد در محیط کار افزایش یابد لازم است رنگ آمیزی در و دیوار و لوازم اداری به رنگ دلخواه خودش انجام شود. با توجه به این نکته که اکثر کارفرماها محیط های کار را به رنگی در می آورند که اکثر کارکنان و کارگران محیطی آرامش‌بخش و مطلوب داشته باشند. هدف از این کار فراهم آوردن شرایطی است که هیچ‌گونه فشار عصبی و روانی بر فردی که در این محیط کار می‌کند وارد نشود. مسلم است که رنگ ها برای اکثر مردم معنی مشخصی داشته و واکنش های هیجانی تقریباً یکسانی را در پی دارد. در ادامه تأثیر استفاده از چند رنگ مختلف در محیط کار را برای آشنایی شما به اختصار بیان می کنیم:خاکستریاز آنجا که این رنگ نه روشن است و نه تیره، می توان گفت این رنگ رنگی خنثی است. به این دلیل که این رنگ عاری از هر نوع تحریک و واکنش می باشد در صنایع کاربرد فراوان دارد.آبیرنگ آبی احساس امنیت کارمند را بالا می برد زیرا این رنگ بر اعصاب پاراسمپاتیک تأثیر می گذارد و منجر به کاهش فشارخون و تعداد نت نفس می شود. ممکن است افرادی از عواملی مثل ترس از موفقیت و … دچار اضطراب شده باشند که در محیطی با رنگ آبی تنش این افراد کاهش می یابد و در نتیجه خستگی روانی و جسمی او تقلیل می یابد. تحقیقات نشان داده اند که رنگ آبی احساس سرما و خنکی را به افراد القا می کند چنانکه اگر فردی در اتاق سبز یا آبی باشد، احساس خنکی بیشتری نسبت به اتاقی که رنگ آن قرمز باشد می کند.سرخاین رنگ نشانگر نیروی حیاتی است. سرعت نفت و همچنین میزان دم و بازدم را افزایش می‌دهد و به معنای تمایل و رغبت است. رنگ سرخ موجب رها شدن انرژی ها و نیروهای حیاتی فرد می گردد و از این رنگ ها بر اصرار بر به دست آوردن نتایج استفاده می شود. این رنگ در ساعات ابتدایی فعالیت بسیار مؤثر است اما در حالت های خستگی عصبی و فیزیکی می‌تواند آزاردهنده باشد.زردرنگ زرد به دلیل روشن بودن شادی افزا است. تأثیر این رنگ موجب خرسندی و شادمانی می گردد. وجود رنگ زرد در محیط کار سبب رهایی افراد از مشکلات و موانع می شود. این رنگ برای میز نقشه کشی بسیار مناسب است.اصول ارگونومی در محیط کار اداریمحیط کار از جمله عوامل مهمی است که در کارهای کارکنان تأثیر مستقیمی دارد و اکثریت محیط ‌های کاری اصول اولیه ارگونومی را رعایت نمی نمایند، این عدم توجه به اصول اولیه، سبب ایجاد ریسک فاکتور های ارگونومی و به وجود آمدن مشکلات برای کارکنان می گردد. پس بهتر است برای افزایش کارایی و رضایتمندی، اصول ارگونومی در محیط کار رعایت شود. در این قسمت از مقاله مواردی که در سلامتی شغل اهمیت زیادی دارند ذکر می شود:انطباق شغل با توانایی افرادکنترل فرد بر روی کارافزایش مهارتایجاد فرصت لازم برای بر گران کردن روابط مناسب با همکارانداشتن اطلاعات کافی در خصوص کارایی افراد و باز خوراندن آن به افراد و سیستمجلوگیری از حرکات تکراریجلوگیری از خشونت و تبعیض جلوگیری از استرس های ناشی از کارنوع صندلی استفاده شده و طراحی آن نقش مهمی در جلوگیری از خستگی و بروز ناراحتی های اسکلتی عضلانی دارد. هنگامی یک صندلی خوب می تواند نقش خود را ایفا کند که بتواند در هنگام نشستن حالت انحنای قوس کمر را حفظ کند. مثلاً اگر نوع کار فرد ایستاده و نشسته توأم با هم باشد، ارتفاع صندلی باید به گونه ای تنظیم شود که فرد به صورت آسان از آن بلند شده و روی آن بنشیند.رفتارهای انفرادی در نوع نشستن فرد می تواند از جمله علت هایی باشد که باعث ایجاد کمردرد شود و به خصوص در میان افرادی که به کمردردهای مزمن مبتلا می‌باشند استفاده از این وضعیت نامطلوب بدن سبب تشدید آن درد می‌شود و این مسئله نشان دهنده این است که نوع نشستن افراد بسیار مهم می باشد. اغلب فرسایش های داخلی مهره ای و دردها و فشار بر روی دیسک در زمانی پیش می آید که فرد نشسته باشد و از پشتی مناسب یا کلاً از پشتی استفاده نکند. برای جلوگیری از این مشکلات توصیه می شود از پشتی های مناسب استفاده شود؛ یعنی از پشتی های استفاده کنید که دارای زاویه ۱۰۰ نسبت به سطح افقی باشد و حالت قوس‌کمر حفظ شود.عمق و فضای داخل میز اهمیت زیادی در راحتی پا برای انجام یک سری حرکات دارد. می‌بایست پا به اندازه کافی فضای آزاد در زیر میز برای راحت بودن فرد داشته باشد. اگر ارتفاع میز بالا تر از ارتفاع آرنج باشد باعث بالا بردن دست و شانه می شود که این امر موجب درد در ناحیه شانه و خستگی می گردد. برای هر کار مختلف لازم است از میز مناسب استفاده شود که اگر این چنین نباشد کارمند استفاده کننده از آن نیز در طولانی مدت دچار عارضه های جبران ناپذیر می شود. ساعات طولانی خیره شدن به صفحه رایانه موجب خستگی چشم می شود که می تواند استرس، سردرد و اختلال را به وجود آورد. مانیتور رایانه را در فاصله مناسبی قرار دهید. وقتی روی صندلی نشسته اید مطمئن شوید چشمانتان هم تراز با سطح مانیتور است. .علاوه بر این اگر پنجره یا طراحی در پشت آن قرار دارد موقعیت مانیتور را به‌گونه ‌ای تنظیم نمایید که از تابش خیره کننده آن بکاهد. اگر وضوح تصویر مانیتور آسیب دیده یا کم است، حتماً آن را تعمیر کنید. فشار در محل کار می تواند برای بدن و ذهن شما مشکلات جبران ناپذیر ایجاد کند. برای جلوگیری از فشار های وارده و از تجمع استرس استراحت نمایید. حتی در یک وقفه کوتاه ۵ دقیقه می توانید به خستگی خود کاهش داده و از به وجود آمدن اختلالات اسکلتی جلوگیری کنید. پس از انجام مداوم حرکات تکراری اجتناب کنید و گاهی بلند شده و راه بروید.استانداردهای ارگونومی در محیط کار صنعتیدر بررسی های ارگونومیک، از جمله مواردی که بصورت دقیق بررسی می شوند ایستگاه های کار هستند. این ایستگاه ها را به سه دسته نشسته، ایستاده و نشسته ایستاده می توان تقسیم کرد و در طراحی آن‌ها اصول ابعاد شناسی بدن، نوع فعالیت، حدود دسترسی کاربر، زمان و فاکتورهای مرتبط دیگر توجه می شود. بدیهی است رعایت نکردن اصول مهندسی انسانی در فعالیت ایستگاه‌های کار می‌تواند موجب به وجود آمدن صدمات جسمانی و کاهش راندمان گردد. بسیاری از مشکلات جسمانی ناحیه ستون فقرات علی‌الخصوص کمر، عوارض بینایی و حتی ناراحتی‌های اندام‌فوقانی مخصوصاً مچ دست و شانه ها در اثر کار در شرایط نامناسب ایستگاه‌های کار رخ می دهد. در محیط های کار صنعتی استاندارد های ارگونومی حتماً باید رعایت شوند تا کارکنان آن محیط دچار مشکلات جبران ناپذیر نشوند.