بررسی پرونده اغتشاشات 1401

در مصاحبه با: محمد لسانی پژوهشگر حوزه رسانه و فضای مجازی - بعد از فوت خانم مهسا امینی چه اتفاقی افتاد به منجر به چنین اعتراضاتی شد؟این حجم از اتفاقات بعد از فوت خانم مهسا امینی طبیعی نبود. رهبر انقلاب نیز در سخنرانی اخیرشان به این نکته اشاره کردند که دشمن از قبل در حال آماده‌سازی فضایی از جنس ناآرامی در ابتدای آغاز سال تحصیلی یعنی مهرماه بود. اهمیت این بازه زمانی به دلیل رهاشدگی فضای آموزشی کشور در لایه مدارس و دانشگاه‌ها، زمینه‌ی مناسبی را در مهرماهِ پسا کرونا ایجاد کرد تا دشمن عملیاتی را آغاز کند. در این قضیه هم خانم مهسا امینی بحث فرعی بوده است. از ۲۵ شهریورماه شاهد فعالیت شدید رباتیک در لایه‌ی تولید و توزیع پیام‌های انبوهی در بستر شبکه‌های اجتماعی هستیم. کارشناسان رسانه‌ای که رصد حوزه برون‌مرزی را انجام می‌دهند، می‌گویند که شبکه‌های مختلف انگلیسی، سعودی و... از مدتی قبل در حال فعالیت گسترده بوده‌ و این نشان از آمادگی قبلی رسانه‌های خارجی دارد.- به نظر شما مطالبات مطرح شده در اعتراضات چه مطالباتی بوده است؟ آیا صرفا موضوع آزادی، گشت ارشاد و حجاب است یا اینکه موارد دیگری هم مطرح می‌باشد؟از نظر ما مسئله جنبه اعتراضی حداقلیدارد. در واقع اتفاقات اخیر برونداد خشم به حساب می‌آید تا اعتراض. البته این برونداد خشم باید بررسی شود. اینکه ریشه‌های این خشمِ انباشته‌شده چه بوده‌است؟ آیا این مسئله به صورت تزریقی از خارجِ کشور پشتیبانی می‌شده و یا به عملکرد نامناسب مجموعه‌‌ی سازمان‌های داخلی مرتبط می‌شود؟در اینجا علت این برونداد خشم را می‌توان عدم پاسخ‌گویی به افکار عمومی، عدم تبیین و تنویر مسائل مختلف بیان کرد که باعث ایجاد چنین مسئله‌ای شده‌است. در چنین شرایطی جامعه خدشه پذیر می‌شود و عملا مشاهده می‌کنید که مواضع احساسی گرفته می‌شود. در مورد اتفاقات می‌توان گفت: آنچه بر روی زمین اتفاق افتاد مطالبه مشخصی نبود، بلکه بیشتر صدا بود؛ در واقع افرادی می‌خواستند عرض اندام کنند. در جریانات اخیر از جمله افرادی که قصد عرض اندام داشت، جناب جلایی‌پور بودند.در دیدار روز اربعین رهبر انقلاب با جمعی از دانشجویان، همه منتظر بودند ببینید موضعِ رهبر انقلاب چیست؟ اما دیدیم که رهبر انقلاب در اتفاق پیش آمده موضعی نگرفتند. چرا که ایشان مسئله را، یک مسئله‌ی اجتماعی نمی‌دانستند. این نکته‌ی خیلی مهمی است. اگر اتفاق، اعتراض و یا مسئله‌ای عقبه‌ی اجتماعی داشته باشد؛ برای اینکه این عقبه از فضای حاکمیت جدا نشود بعضا می‌بینید که رهبری به این اتفاقات توجه می‌کنند. اما موضوع خانم مهسا امینی و جریانات اخیر، بحرانی بود که رسانه ساخت. بحرانی بود که می‌توان گفت پشتوانه امنیتیداشت.شما می‌بینید که سرعت حادثه به مقداری سریع از سطح پلیس امنیت اخلاقی عبور کرد و به سطح جایگاه کل پلیس رسید. از سطح پلیس عبور کرد و به کلیت نظام و رهبری رسید. از این سطح هم به سرعت رد شد و به به سطح مجامع بین‌المللی و حقوق بشری رسد. این مسئله به طور طبیعی حداقل بین ۱۰ روز تا یک ماه فرصت نیاز داشت تا به این نقطه از رسانه‌ای شدن برسد. اینکه تنها در مدت ۳ روز اتفاق پیش آمده این همه مسیر را طی می‌کند، علتش این است که موتورهای محرک فعال بوده‌اند. پیشران‌ها از قبل آماده بوده‌اند. در واقع تمامی ظرفیت‌ها و امکانات و توانایی دشمن بسیج شده بودند برای مخالفت با ارزش‌های نهادی حاکمیت؛ حتی می‌شود گفت: برای مخالفت با اصل حاکمیت!- چرا اعتراضات در بسیاری از موارد به خشونت، درگیری و اغتشاش کشیده شد؟جریانات شکل گرفته در اغتشاشات اخیر فاقد راهبر عقلانی بود. در واقع می‌توان گفت مجموعه‌ی جریانات، طراحِ اندیشه‌ای و ایدئولوگ نداشت. جریان سلبریتی‌محور جریان احساسیبه شمار می‌رود؛ و جریان احساسی اصولاً می‌رود سمت فعالیتهای رادیکالی و فعالیت‌هایی که به زد و خورد منتهی می‌شود. می‌توان به این صورت مثال زد: آتشی هست که سریعا شعله‌ور می‌شود و از آن طرف هم بعد از مدتی با کپسول آتش‌نشانی خاموش می‌شود. یعنی اینکه موج احساسیِ زودگذر فاقد عنصر اندیشه‌ای است.- نقش رسانه‌ها و فضای مجازی در حوادث اخیر را چگونه تحلیل می‌کنید؟نکته اول: ترول‌ها، ترولینگاکانت‌های فحاشِ ناسزا گو که هجوم می‌برند و نیروهای عقلانیِ هر دو سمت طیف سیاسی را سرکوب می‌کنند. این اکانت‌ها فقط یک حرف دارند، بر اندازی جمهوری اسلامی.نکته دوم، یکی دیگر از مفاهیم عملیات در شبکه‌های اجتماعی است. افرادی به صورت هماهنگ که از یکجا خط می‌گیرند و ارتش سایبری مجموعه‌هایی هستند که در فضای مجازی مردم نمایی می‌کنند.نکته سوم، بادپا و انجین ها: در کشورهای مختلف سرورهایی موجود است که بعضا تا ۵۰۰ اکانت هم ثبت می‌کنند‌‌، یا به صورت هوش مصنوعی هشتگ‌های برنامه‌ریزی شده‌ای را منتشر می‌کنند. این اکانت‌هایی که بر روی سرورهای خاص سوار شده‌اند قادرند در کمتر از یک ثانیه یک توییت ثبت کنند. کاری که هیچ انسانی قادر به انجام آن نیست؛ ثبت یک توییت در کمتر از یک ثانیه!در اتفاقات اخیر، در واقع طراحیِ بزرگترین عملیات فضای مجازی جهان شکل گرفته بود. در توییتر رکوردِ میزان ریتوییت‌ها در تاریخ شکسته شد. شاهد قوی‌ترین عملکرد بازنشر محتوا بودیم. انقلاب‌های رنگی بیشتر متکی بر فعالیتهای کنشگران اجتماعی بوده‌است. در این اتفاق شاهد یک انقلاب رباتیک بودیم. انقلاب رباتیکی که فضای مجازی میدان‌دار آن است. فضای مجازی که محور شد و سلبریتی‌ها برای آنکه از این حرکت جا نمانند به دنبال این هستند که خودشان را به انقلاب شکل گرفته برسانند.- رویکرد مسئولان کشور در این موضوع چطور بوده و چگونه می‌شد عملکرد بهتری در کاهش نارضایتی و خشونت و افزایش اعتماد عمومی ارائه داد ؟در این موضوع مسئولین کشور را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد؛در لایه مسئولین فراجا، قصور در انتشار فیلم اولیه که بعد از ۷۲ ساعت اتفاق افتاد؛ خیلی مهم بود. اشکال بعدی عدم تعیین سخنگوست. می‌شود گفت نزدیک به ۱۴۴ ساعت بعد از حادثه سردار رحیمی، فرماندهی انتظامی تهران بزرگ، اولین مسئول فرجا بودند که آمدند و صحبت کردند.بخش پلیس امنیت‌ اخلاقی در واقع قسمتی از زیر مجموعه‌ی فراجا محسوب می‌شود. وقتی که فرماندهی فراجا اقدامی از جنس مطالبه‌گری و پیگیری مسئله از بخش زیر مجموعه‌ی خود ندارد، این ظن را در افکار عمومی تقویت می‌کند که مجموعه‌ی پلیس نمی‌خواهد در ماجرای این پرونده چیزی روشن شود. البته که ما می‌دانیم عملکرد نیروی محترم فراجا کاملا شفاف و دست این عزیزان پاک است؛ همانطور که رهبر انقلاب در دیدار اخیرشان هم به آن‌ اشاره داشتند.در لایه مسئولین مختلف مجلس و قوه قضائیه، این بزرگواران می‌توانستتند نقش مطالبه‌گر و شفاف کننده‌ی موضوع را ایفا کنند و از مسئولین ذی‌ربط پرسش و پاسخ دقیق داشته باشند.در لایه مسئولین سابقی که در واقع رقیب گفتمان جبهه انقلاب به شمار می‌روند، این افراد عملا نقش بنزین بر روی آتش را داشتند. کسانی که در جمهوری اسلامی مدتی پشت میز بودند و مسئولیت‌های خطیری داشتند، امروز باید بیایند و پاسخگوی عملکرد زمان مسئولیت‌شان باشند. نه اینکه تا فرصت برای عرض اندام سیاسی مهیا می‌شود ظاهرشان پیدا می‌شود!در لایه مسئولین بخش رسانه هم، همگرایی مناسبی وجود نداشت. خیلی از تولیدات بر عهده صدا و سیما نبود. وزارت بهداشت، بخش‌های مختلف بسیج، وزارت کشور و... باید ورود می‌کردند و تولید محتوا انجام می‌دادند. البته در یک جاهایی هم صدا و سیما باید میدان داری کند. در واقع می‌شود گفت آنجایی که نظام زیر سوال می‌رود، کنش‌های مجموعه‌های رسانه‌ای کم است. باید بدانیم که ما یک رزمایش جهانی را سپری کردیم.مهمترین مسئله، باز طراحی ساختارهای رسانه‌ای و اطلاع رسانی در سه بخش: سوالات، ابهامات و جعلیات است.به این سه بخش، نظام رسانه‌ای و اطلاع رسانی ما باید پاسخگو باشد.تا به اکنون شاهد آن بوده‌ایم که طراحی دشمن، طراحی اتاق فکر ۲۴ ساعته است. مثلا می‌بینید فراخوان را ساعت ۵ عصر اعلام می‌کنند. برای چه؟ برای اینکه در این زمان ادارات و سازمانها تعطیل هستند. و یا پنجشنبه و جمعه که مجموعه‌ها تعطیل هستند فراخوان‌های گسترده می‌دهند.ما نیازمند سدهای متعدد در مقابل این هجمه‌ی دشمن هستیم. گروه‌های پارتیزانی چیریکی که واکنش سریع عمل کنند. ارگان‌هایی که دسترسی به اطلاعات و آمارها دارند باید ۲۴ ساعته فعال باشند. هر زمان که سند و یا مدرکی نیاز شد، روابط عمومی آن مجموعه سریعا اقدام کند.- به نظر شما ادامه روند اعتراضات به کجا خواهد رسید و چه پیش بینی از وضعیت آینده میتوان داشت؟این مسئله برای براندازی طراحی نشده بود، هر چند توانست فضا را در بر بگیرد.هدف بیشتر این بود که به وسیله‌ی اهرم فشار کارکرد مقطعی داشته باشند. چرا که دشمن نمی‌تواند ببیند در ایران دولت انقلابی بدون حاشیه در حال فعالیت است. هدف دشمن، جدا کردنِ لایه‌های اجتماعی از حاکمیتاست. هدف انشقاق و گسست اجتماعی است. چرا تاکید بر روی اجتماع است؟ زیرا که اجتماع موتور محرک سیاست، اقتصاد، تولید، مشارکت سیاسی و.... محسوب می‌شود. اصولاً فعالیت دشمن برای ایجاد وقفه در حرکت انقلاب است.پیش بینی من این است که دشمن بر روی انشقاق اجتماعی سرمایه‌گذاری ویژه‌ای خواهد داشت. در این مسیر حداکثر فشار به کنشگران اجتماعی از طریق سرورها و اکانت‌های دشمن وارد می‌شود تا موضعی بر علیه نظام جمهوری اسلامی بگیرند.اتفاقات اخیر مشابه اقدامات دهه شصت اعم از بمب‌گزاری‌های مرحله‌ای، ناآرامی‌های اجتماعی و... می‌باشد. در واقع دشمن به دنبال بازگشت به همان ایام دهه شصت است که در این جریانات پیاده‌ نظامش همان سمپادهای دهه شصتی و در واقع هوادارانشان به حساب می‌آیند. سیاست‌شان هم این است که به وسیله فشار اجتماعی ارزش‌های غربی را در جامعه ایرانی اسلامی به ثبت برسانند.در مقابل این طرح ریزی دشمن ما باید به دنبال هم‌بستگی اجتماعی باشیم. در اینجا می‌توان جنبش مواسات را که رهبر انقلاب در اردیبهشت سال ۹۹ مطرح کردند نمونه‌ای از همبستگی اجتماعی دانست. جالب است که بدانید رهبر معظم انقلاب در فرمایشات‌شان اشاره کردند به این نکته‌ی مهم که جمهوری اسلامی پدیده است. در جای دیگر رهبر انقلاب می‌فرمایندکه: تاب‌آوری جمهوری اسلامی نیز خود یک پدیدهبه شمار می‌آید. تاب آوری به این معنا که مجموعه‌ی نظام دچار گسست اجتماعی نمی‌شود. ما در این وضعیت نیازمندِ ترمیم لایه‌های اجتماعی هستیم که قسمتی از آن در دولت انقلابی تا به اکنون شکل گرفته است. به عنوان مثال اقدامی که اخیرا در حوزه اقتصادی دولت انجام داد، آمارها نشان می‌دهد باعث کم شدن فاصله‌ی دهک‌های درآمدی شده است.ترمیم شکاف اجتماعی در دو سطح اقتصادی و تبیینی مورد نیاز است.شکاف تبیینی به چه معناست؟ یعنی مسئول جمهوری اسلامی در مسیر انجام فعالیتها و رسیدن به اهداف‌ش جهتی دارد و افکار عمومی هم جهت دیگر؛ یعنی اینکه آحاد مردم از مجموعِ سیاست‌گذاری ها و تصمیم‌گیری‌ها اطلاعی ندارند. مسئولِ جمهوری اسلامی، خودش می‌داند که چه فعالیت‌هایی را انجام داده و چه دستاوردها و نتایجی را حاصل کرده و در جایگاهی که قرار گرفته چه قدر توانسته حرکت کند و پیش برود. اما، مردم جامعه‌‌ی ما از فعالیتها، اعمال و نتایج حاصل شده مطلع نیستند. در اینجا می‌گوییم که شکاف تبیینی بین عملکرد نظام و مردم وجود دارد. این امر، امری خطرناک است. تدبیر رهبر معظم انقلاب برای این خطرات، جنبش مواسات در ابتدا و بعد هم جنبش تبیین بوده است.از لحاظ شناخت و نگرش، برای تبیین و تعمیق انقلاب‌اسلامی باید اندیشید و کار کرد.به عنوان مثال، مدرنیته با منفعت طلبی و رفاه طلبی همراه هست، اما ارزش‌های انقلاب‌اسلامی ضد هر دوی اینهاست.در جهان امروز هر مقدار که مدرنیته در حال تقویت و پیشرفت است، زیر ساختمان گفتمان انقلاب‌اسلامی هم باید تقویت شود و پیشرفت کند. باید به این فکر کرد که، چگونه می‌توانیم جامعه مدرن انقلاب‌اسلامی داشته باشیم؟ در اینجا مواجهیم با سبک زندگی غربی که در بین مردم ایران هم ریشه دوانده، که خودِ این موضوع چالش جدی به حساب می‌آید.ما نیازمندِ حرکت عظیم تولیدِ نظریه حکومت اسلامی هستیم. امری که رهبر انقلاب به مجموعه‌هایی همچون فرهنگستان علوم اسلامی، و اساتیدی همچون آیت الله میرباقری و حجت‌الاسلام دکتر خسرو پناه مأموریت دادند تا در این حوزه بیندیشند و کار کنند. ما باید به فکر حکومت مترقی، و در واقع حکومت متمدن اسلامی باشیم.در این اتفاقات اخیر، لایه رویین ماجرا «زن، زندگی، آزادی» است. لایه‌های اصلی در واقع هدف گرفتن ارزش‌ها‌ی اسلامی است. ما باید به دنبال باز طراحی مدل حکمرانی اسلامی مبتنی بر لرزش‌ها، صدمات و زلزله‌هایی که در این مدت رخ داده باشیم. باید به این مدل برسیم تا بتوانیم آن را دقیق مستقر کنیم.