حق اعتراض در جامعه و تناسب شیوه‌ اعتراض با حکومت اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیمممنون از دوستان که قابل دانستند و گفتند که من بیایم اینجا و مزاحم‌تان شوم. ان‌شاءالله که جوری باشد که پشیمان نشویم.راجع‌به اعتراض، بروز اعتراض و این موارد، من نظر شخصی‌ام را می‌خواهم بگویم. یک جنبه این است که چجوری ما اعتراض‌مان را بروز بدهیم. یعنی فرض کنیم که در فکرهایی که داریم با توجه به اخباری که می‌شنویم و عقایدی که داریم، جمع‌بندی ما می‌شود که اعتراضی داریم. حالا این را چجوری بروز بدهیم؟ چجوری حکومت جواب بدهد و آن را بررسی کند؟ چجوری در رسانه‌ها پخش شود؟ این سمتی است که من خودم خیلی در آن سوال دارم و جمع‌بندی شخصی‌ام این است که خیلی پیچیده است و خیلی سوال بی‌جواب دارم و برای من سخت است که آن‌جا نظری بدهم. برای همین، این بخش را فقط من مقداری از پیچیدگی‌ای که بنظرم می‌رسد می‌گویم و بعدش آن سمت درونی و شخصی که حالا آدم شخصاً چجوری تحلیل کند و چجوری خودش در دل خودش موضع بگیرد را می‌خواهم بیشتر باز کنم.راجع‌به بروز اعتراض، من یک مثالی بزنم. شاید مثال بی‌ربطی بنظر بیاید. راجع‌به گروهک داعش. این‌ها چه کردند؟ همان اول که داعش به وجود آمد و سر و صدایی شد، آمد یک حرکت وحشیانه‌ای کرد و یک بچه را به قتل رساند و جنازه‌اش را فرستاد دم خانه‌ی خانواده‌اش. خب این چه کاری بود؟ این کاری که انجام داد نتیجه‌اش چه شد؟ این شد که همه شنیدند و همه ترسیدند که این‌ها دیگر کی هستند! یک روشی بود که شاید مثلا از نظر رسانه‌ای نگاه کنیم، جزء موفق‌ترین روش‌های رسانه‌ای بود که در این ده بیست ساله‌ی اخیر دیدیم. که یک اتفاقی می‌افتد و یک گروهی می‌خواهد اعلام حضور کند و اینجوری خودش را نشان می‌دهد. موفق‌ترین از این جهت که شنیده شد. یعنی واقعا شاید بگوییم چند میلیارد نفر شنیدند که چنین وحشی‌گری‌ای وجود دارد.یک مثال دیگر. انتخابات آمریکا را یادمان بیاید. آن انتخاباتی که ترامپ برنده شد. یا آن انتخاباتی که ترامپ باخت و بایدن برنده شد. در هر دو، اگر رسانه‌ها را دنبال کرده باشیم، می‌بینیم که کلا فضا، فضایی است که این‌ها دارند زیرآب آن‌ها را می‌زنند، این‌ها مثلا یک برنامه‌ی طنزی می‌گذارند که همه خوش‌شان می‌آید و فلان کاندیدا را دعوت می‌کنند و ... . فضای رسانه‌ای، فضایی است که با آدم‌ها بازی می‌کند! حالا من شخصی نگاه می‌کنم. جمع‌بندی‌ام این است که این رسانه‌ها هستند که برنده می‌شوند. این رسانه‌ها هستند که مشخص می‌کنند ترامپ برنده بشود یا نشود. واقعا چیزی که ترامپ هست، هم نمایش داده نمی‌شود هم رسانه‌ها لزوماً روی آن کار نمی‌کنند. روی یک سری چیزهایی که احتمالا مردم بیشتر می‌شنوند و بیشتر پخش می‌کنند کار می‌کنند.این مثال‌ها را زدم که یک‌ذره تاثیر رسانه‌ها را یادمان بیاید. می‌خواهم بگویم که این رسانه‌هایی که الان تاثیرشان را مثال زدم، این‌ها لزوما بر اساس منطق و حقیقت و واقعیت و اخلاقیاتی که ما در ذهن‌مان است قرار نیست روی ما تاثیر بگذارند. این‌ها براساس قدرت رسانه‌ای و یک‌سری علم [کار می‌کنند] که علومی است که الان روی آن‌ها کار می‌شود و رشته‌اش در دانشگاه‌ها هست. رشته‌ی رسانه، رشته‌ی علوم رفتاری و این‌که مثلا چه‌کار کنیم یک توییتی وایرال بشود. با این‌ها تاثیر می‌گذارند روی عقاید ما.مثلا این توییت را مثال زدم، یک دیتایی را بگویم. حالا الان چون فضای توییتر فضای تاثیرگذاری بوده در اتفاقات اخیر. یک توییتی که مثلا نسبت افرادی که آن را می‌بینند به افرادی که یک ری‌اکشن نشان می‌دهند، فرض کنید که مثلا ۷ درصد است. یعنی از هر صد نفر، هفت نفر یک کاری می‌کنند. لایک یا ریتوییت یا هرکاری می‌کنند. این توییتی می‌شود که خیلی پخش نمی‌شود. مثلا بیست، بیست و پنج نفر آن را لایک می‌کنند. حالا این هفت درصد اگر بشود یازده درصد، این بیست نفر می‌شود دویست سیصد نفر. یازده درصد اگر بشود مثلا سیزده چهارده درصد، لایک‌ها می‌رود بالای هزار نفر. یعنی این درصد اثر دارد. درصد افرادی که واکنشی نشان می‌دهند نسبت به کسانی که توییت را می‌بینند.این درصد به معیارهایی ربط دارد که بعضا کاملا علمی هستند. یعنی مثلا اگر این کلمه را به جای آن کلمه یا این جمله را به جای آن جمله بگویی، آن درصد فلان‌قدر زیاد می‌شود. این‌ها چیزهایی هستند که تاثیر می‌گذارند روی شنیده‌های ما. و فقط هم شنیده‌شدن نیست. فقط این نیست که من اعتراض‌م را با چه ادبیاتی و از طریق چه رسانه‌ای و با چه بازی‌های رسانه‌ای نشان بدهم تا مردم ببینند. و از آن طرف، حکومت چه جوابی بدهد. چجوری جواب بدهد که روی مردم تاثیر داشته باشد. هم این‌ها اثرگذار هست، هم این‌که حالا فرض کنیم که ما یک اعتراضی می‌کنیم، این اعتراض چجوری پخش می‌شود؟ یعنی من مثلا به عنوان فلانی، بروم آن علم را یاد بگیرم، یک کارهایی هم بکنم و یک اعتراض خیلی قوی تشکیل بدهم و کلی هم شنیده شود. حالا من این کار را کردم و دو سه روز شنیده شد. بعد از دو سه روز، خبرگزای‌هایی که این را می‌گویند، همان را می‌گویند؟ یا هرکدام یک بخشی را نشان می‌دهند؟ آن‌ها زور دارند و آن‌ها رسانه دارند. می‌خواهم بگویم که فضا، فضای پیچیده‌ای است. حالا من خیلی مثال‌های دیگرم را نمی‌گویم و بروم جلوتر. این پیچیدگی سر بروز اعتراض، باعث می‌شود که یک‌سری تحلیل‌های ساده را بتوانیم کنار بزنیم. مثلا این‌که فلان جمع آمدند و فلان اعتراض را کردند. حالا جواب ساده‌ای ندارد که حالا فلان مسئول بیاید بگوید آفرین شما این اعتراض را کردی. من مثلا می‌روم فلان کار را می‌کنم. اصلا لزوما آن اعتراض، همان چیزی که آن‌ها می‌گویند دلیلش نبوده. مثلا من بخواهم مثالی بزنم، آن اعتراضی که سر سلف دانشگاه شد، هدف این نبود که برویم سلف را مختلط کنیم. انقدر ساده نیست. کلی اتفاق رسانه‌ای پشت‌ش هست. و هرکاری دانشگاه انجام بدهد، کلی اتفاق رسانه‌ای بعد آن اتفاق می‌افتد. می‌خواستم بگویم این‌مدلی یک مقدار پیچیده‌تر می‌شود فضا.حالا برای این‌که از زمان‌بندی خارج نشویم، سمت جبهه‌گیری شخصی یک‌ذره بگویم. یعنی بروز اعتراض و بروز نتیجه‌ی اعتراض یک‌مقدار پیچیده است.ما به‌عنوان یک‌سری آدم که خدا و پیغمبر را دوست داریم و هیات و مسجد و این‌ها می‌نشینیم، دوست داریم درونی حس کنیم فلان کار غلط است و فلان کار درست است. مثلا من به فلان کار خدایی اعتراض دارم! حالا این‌که چجوری بروز بدهم را گفتم که یک‌ذره ذهنیتم را بگویم و شخصا بگویم که نمی‌دانم! که چجوری باید بروز داد که خوب جلو رود.سه نکته به نظرم می‌رسد که تلاش می‌کنم کوتاه عرض کنم.یک، ذهنیت غیر صفر و صدی است. که آقای قاسمی‌پور هم خیلی خوب و قشنگ توضیح دادند. مثلا این‌که ما بگوییم که فلان خبرگزاری که کلا دروغ می‌گوید. حالا یک خبری از آن آمده، پس بیخیال. یا فلانی که رفیق‌مان بوده، الان پیام‌ها و توییت‌ها و اعتراض‌هایی که شرکت می‌کند را می‌بینیم، می‌گوییم این که دیگر از دست رفت و کلا رابطه‌مان را قطع کنیم! دیگر هرچیزی هم بگوید با یک نگاه منفی نگاه کنیم.خب این ذهنیت غلط است. یک خطای رفتاری‌ای وجود دارد که در همه‌ی انسان‌ها است. فکر می‌کنم خطای تایید خود بود اگر اشتباه نکنم. اینجوری است که ما یک ذهنیتی که داریم، ذاتاً دوست داریم چیزهایی که می‌شنویم را تطبیق بدهیم با آن ذهنیت. می‌گوییم آن ذهنیت که درست است، و حالا چیزی که می‌شنویم هم یک بخشی از آن می‌آید در همان فضا. اگر خیلی متناقض بود که می‌گوییم آن‌که دیگر پرت و پلا می‌گوید. اگر یک‌ذره متناقض بود، آن جایی که [بر اساس آن ذهنیت] درست بود را جدی می‌گیریم. این در ذات بشر است. یا مثلا یک بنده‌خدایی می‌گفت کاری که آدم‌ها خیلی خوب می‌توانند انجام بدهند، تفسیر اطلاعات جدید به شیوه‌ای است که به عقاید و باورهای قبلی‌شان آسیبی وارد نشود. این مدلی که ما همه هستیم، این تاثیر می‌گذارد. یعنی ممکن است یک تاثیر بدی بگذارد که به چه چیزی معترض باشیم و به چه چیزی نباشیم. ممکن است باعث شود که من سفت بخواهم بایستم روی این قضیه که آن قتلی که اتفاق افتاده یا آن اعتراضی که فلان روز فلان توحش هم در آن اتفاق افتاده، حتما کسی که این کار را کرده هیچ دلیلی پشت آن نیست و کلا من آن را رد می‌کنم و هرکسی هم از آن دفاع کند من حرفش را گوش نمی‌دهم. حالا درست است. یک سری اخلاقیات است که نباید از آن‌ها بگذریم ولی حرف‌ها را باید بشنویم. ما هرچیزی که عقیده داریم، یک درصدی برای آن قائل باشیم. حالا هرچیز هرچیز شاید نه ولی سمت و سوی [مسائل] سیاسی می‌شود این حرف را زد. یعنی مثلا این‌که فلان اعتراض اشتباه بود؛ فلان تجمعی که قشر مذهبی و بسیج در یکشنبه‌ی دو هفته‌ی پیش گذاشته بود، یکی ممکن است بگوید این اصلا اشتباه بود و این چه کاری بود که کردند. یا یکی هم ممکن است بگوید درست بود. برای این‌ها یک درصدی برای خودمان قرار دهیم، برویم با آدم‌ها صحبت کنیم و تحقیق کنیم. و مثلا بگوییم من ۷۰ درصد عقیده دارم که این کار درست بود. چون حقیقت این است که ما پشت همه‌ی ماجراها را نمی‌دانیم. مثلا می‌گوییم ۸۰ درصد قبول دارم این کار درست بود. این باعث می‌شود که بعدتر حرف‌های دیگر را هم بتوانیم بپذیریم و ناخودآگاه‌مان درگیر آن خطای شناختی نشود.نکته‌ی دوم حقیقت‌جویی است. فرض کنید که ما هرچیزی که می‌شنویم را یک درصدی قبول داریم. یک درصدی هم می‌گوییم ممکن است چیزهایی باشد که ما ندانیم. یعنی یک‌ذره شکاکانه به اخباری که می‌شنویم نگاه کنیم، باعث می‌شود که بیفتیم دنبال حقیقت. یعنی واقعا برویم ببینیم قضیه چه بوده. متاسفانه صداهای رادیکال بیشتر شنیده می‌شود. یعنی در آن مثالی که از داعش گفتم، با رادیکالیسم آمد یک چیزی را کامل پخش کرد در دنیا و همه آن را شنیدند و روی همه تاثیر گذاشت. یعنی مثلا آن ویدیوهای داعش وقتی پخش می‌شود، آن افرادی که در آن شهرهایی هستند که در عراق هستند، نمی‌گویند که حالا ما چرا باید تخلیه کنیم شهرمان را. ویدیو پخش شده و دیدند آن را و ترسیدند و حالا می‌خواهند شهر را تخلیه کنند.ما به‌عنوان یک‌جمعی که دوست داریم دنبال حقیقت باشیم و دوست داریم گول نخوریم، باید حواس‌مان باشد که این بازی‌های رسانه‌ای را یک‌ذره خودمان بشناسیم و تاثیرش روی خودمان را کم کنیم و برویم دنبال حقیقت. مثلا همین اتفاقاتی که در شریف افتاد آن روزی که تجمع شد و بعد نیروهای امنیتی آمدند، خیلی حرف‌های ضد و نقیض زیادی بود. حالا ما خودمان دوست‌های‌مان بودند و شنیدیم واقعیت چه بود. ولی از آن‌ور مثلا یکی از فامیل‌های من زنگ زد به من. بچه‌شان گریه می‌کرد و می‌گفت ما شنیدیم دانشجوهای شریف را زدند و کشتند و از پشت‌بام پرت کردند پایین و ... . که من گفتم نه این خبرها نبوده و این‌ها. یک فضای عجیبی بود آن‌ور. از آن‌ور هم [اخبار] بیست و سی نشان می‌دهد که خبری نیست و ملت درحال ریسرچ هستند و این‌ها.یعنی به هرحال، اخباری که شاید حتی بیشتر از بقیه شنیده می‌شود، لزوماً اخباری نیست که بتوانیم به آن اعتماد کنیم. و حس می‌کنم ما خیلی باید بیفتیم دنبال حقیقت و این‌که قضیه چه بوده.نکته‌ی آخر را هم بگویم. بحث اخلاق و منش است. یعنی این سه مورد هست که ما شخصاً می‌توانیم روی خودمان کار کنیم که جبهه‌گیری انتقادی خودمان را با آن مشخص کنیم. تفکر غیر صفر و صدی، حقیقت‌جویی و این آخری هم اخلاق و منش است.یعنی چی؟ یعنی این‌که مثلا ما با خودمان یک چارچوبی می‌گذاریم؛ می‌گوییم مثلا فحش‌دادن دیگر غلط است دیگر. هرکسی از یک حدی رکیک‌تر فحش بدهد، اشتباه می‌کند. و ما هم می‌گوییم ما خدایی از این حمایت نمی‌کنم. این کار غلطی است و من اعتراض دارم. حالا باز هم می‌گویم بروزش را نمی‌دانم ولی خب این هست.از آن‌ور، این‌که یک نفر را بگیرند و دستگیر کنند هم لزوما کار درستی نیست. ما می‌توانیم با خودمان یک چارچوبی بچینیم که مثلا در چه شرایطی یک نفر دستگیر شود، اخلاقی است و در منش شخصی ما جا می‌گیرد. که حس می‌کنم منابعی که در دسترس ما هست، منابع خوبی است. ما می‌توانیم رجوع کنیم به سیره‌ی اهل‌بیت و ببینیم که مثلا پیامبر (ص) یا امام علی (ع) در این شرایط چه می‌کردند؟ برویم و بخوانیم که در این شرایط چه اتفاقی می‌افتاد. برای همه‌ی این اتفاقات شاید بتوانیم یک مشابهی پیدا کنیم. مثلا آیا به امام صادق (ع) فحش دادند، رفتند طرف را دستگیر کردند یا مثلا چه شد؟حالا این‌ها را که می‌آییم با خودمان فکر می‌کنیم، باعث می‌شود یک‌سری چیزهای خیلی ساده‌انگارانه‌ای را بگذاریم کنار. مثلا این‌که فحش‌دادن قطعا غلط است. این‌که کسی به کسی دیگر فحش بدهد و دستگیر شود هم قطعا غلط است. قدم بعدی این است که حالا چه باید کرد؟ یعنی مثلا فرض کنید یک نفر یک عقیده‌ی رادیکال غیر اخلاقی را وسط می‌آورد. چه‌کار باید کرد که هم به این اعتراض کنیم و هم از آن‌ور، اخلاقی باشد. چه‌کار کنیم که بزرگ‌تر نشود؟ این می‌شود یک لایه‌ی دیگری که خوب است ما به آن فکر کنیم. من فقط می‌خواستم بگویم این لایه‌های اخلاقی، این‌که برای خودمان چارچوبی بذاریم و حواس‌مان به آن باشد، باعث می‌شود در یک لایه‌ی دیگری فکر کنیم.آخرین چیزی که می‌خواستم بگویم این است که شاید این قشر ما، وظیفه‌ی اصلی‌مان همین درونی باشد. این‌که ما حس کنیم من یک چارچوب اخلاقی‌ای دارم، دنبال حقیقت می‌روم، حواسم هست که تعصب نداشته باشم، از درون یک جمع‌بندی‌ای دارم که این اتفاق درست بود و این اتفاق غلط بود. بعد می‌شود این‌که برویم و حرف بزنیم. ما همه‌مان رفقایی داریم در این اتفاقات. برویم و با رفقا صحبت کنیم که من مثلا چنین عقیده‌ای دارم. اشتباه می‌کنم یا درست می‌گویم؟ به قول دوستان هم امروز و هم هفته‌ی پیش در هیات هفتگی، صحبت‌هایی که شد این بود که این شنیده‌شدن و این‌که برویم و صحبت بکنیم، ان‌شاءالله که مفید واقع بشود.ببخشید اگر یک مقدار پراکنده بود.