روش های مصاحبه خبری

روش های مصاحبه خبری1- تاریخچه مصاحبه خبریدر سال 1820 روزنامه لندن مورنینگ هرالد به تقلید از نقل سوال و جوابهای دادگاه‌ها که چندی بر روزهای یکشنبه در روزنامه انگلیس چاپ می شد، مطالب طنز آمیزی را با عنوان « دادگاه پلیسی بر استریت» منتشر کرد. یک سال پس از چاپ نخستین مصاحبه خبری در جهان بود که کاغذ اخبار میرزا صالح شیرازی به مثابه نخستین روزنامه ایران منتشر شد.می دانیم که پنجمین روزنامه ایرانی، روزنامه شرف است. در هر شماره از این روزنامه شرح حال یکی از بزرگان سیاسی کشور همراه با تصویری نقاشی شده از او چاپ می شد. در شماره اول آن در سال 1300 هـ. ق شرح حال ناصرالدین شاه و همچنین مظفرالدین میرزا ولیعهد چاپ شده است. در 87 شماره این روزنامه که طی 9 سال انتشار یافت شرح حال 148 نفر منتشر گردید که تمامی آنها را محمدباقر اعتماد السلطنه تنظیم می کرده است.2- تعریف مصاحبهخبر گزارشی عینی از واقعیتهاست که دارای یک یا چند ارزش خبری بوده واحتمالاً تحت تاثیر عوامل درون سازمانی و برون سازمانی شکل گرفته است.ارزش خبرارزش های هفتگانه خبر عبارتند از:در برگیری در زمان‌حال یا آینده مستلزم نفع یا ضرر (مادی یا معنوی) مستقیم یا غیرمستقیمشهرت مثبتی یا منفیبرخوردها، اختلافها و تضادهای جسمی و فکریاستثناها و شگفتیهابزرگی و فراوانی تعداد و مقدارمجاورت جغرافیایی و معنویتازگی و زمان رویدادعوامل درون سازمانی و برون سازمانیعوامل درون سازمانی : مانند اعمال نظر مدیریت ...... به صورت آشکار و یا نهان جامعه پذیری کارکنان، .........خبری با توجه به معیارها و ارزشهای اجتماعی، سیاسی، مذهبی و غیره اعمال نظر شخصی خبرنگار براساس باورها، نگرش ها و اعتقادات شخصی او و عوامل دیگرعوامل برون سازمانی: مانند اعمال نفوذ اشخاص حقیقی و حقوقی ( دولتی ویا خصوصی، مانند صاحبان آگهی، گروههای فشار سیاسی، مذهبی، اقتصادی و غیره خوانندگان روزنامه و عوامل دیگر)اکنون سوال این است که روزنامه نگاران چگونه می توانند به واقعیت دست یابند؟مشاهده عینی و مستقیم واقعیت موردنظر و تهیه گزارش آنجست و جو برای جمع آوری اسناد و مدارکی که به نحوی با واقعیت موردنظر ارتباط دارد و استفاده از آنها در گزارش از واقعیتاستفاده از اطلاعاتی که دیگران به صورت انعکاسی از واقعیت با هدف خاص برای وسیله ارتباط جمعی فرستاده اند. مثل بولتنها اطلاعیه ها، نامه های روابط عمومی و .....مصاحبه مستقیماجازه دهید موضوع هدف را در مصاحبه به طور ملموستری دنبال کنیم. معمولاً هدف مصاحبه کننده با هدف مصاحبه شونده در یک ........ ارتباطی مصاحبه نیست. ممکن است مصاحبه شونده از مصاحبه برای کسب احترام و آبرو محبوب ساختن خویش متعجب کردن دیگران و حتی پنهان کردن واقعیت از مردم استفاده کند. در حالی که هدف مصاحبه کننده باید دستیابی به واقعیت باشد.4 عامل عمومی عدم موفقیت مصاحبه در الگوهای جهان سومی به چشم می خورد:الف) کمبودها و ناتواناییهای شخصیتی مصاحبه کنندگانب) کمبود امکانات حرفه ای و کمی اطلاعات تکنیکی مصاحبه کننده در باره موضوع مصاحبهامکانات حرفه ای و آگاهی به تکنیکهای مصاحبهحال فرض کنید مصاحبه کننده ای بخواهد مصاحبه شونده خود را به خوبی بشناسد آیا امکانات برای او مهیاست؟ آیا مجموعه کتابهای « کیست او» که در اکثر کشورهای پیشرفته، موضوعات و چاپهای متعدد آن به عنوان ابزارهای مفیدی برای مصاحبه کنندگان منتشر شده، در اختیار او نیز هست؟ آیا به یک بانک اطلاعاتی قوی منظم و با توانایی ارائه سریع اطلاعات دسترسی دارد؟ آیا همان حجم اطلاعات مربوط به جوامع غربی که در شبکه اطلاعاتی وجود دارد در شبکه های بومی او نیزهست؟ متاسفانه پاسخ اغلب این سوالات منفی است.ج) عملکرد مصاحبه شوندگانشناخت قبلی مصاحبه شوندهفردی که در یک کشور جهان سوم به هر دلیل حرفه روزنامه نگاری را انتخاب می کند، بی شک انگیزه لازم را برای شناخت قبلی مصاحبه کننده خواهد یافت.د) تسلط مصاحبه کننده به موضوع و سوابق آنخبرگزاری جمهوری اسلامی، صدا و سیما، روزنامه های کیهان و اطلاعات و شماری از مجلات و روزنامه های دیگر کشور، آرشیوهای موضوعی در اختیار دارند. برخی از این آرشیوها، مجموعه پوشه هایی است از بریده جراید که به صورت موضوعی طبقه بندی و بایگانی شده اند. برخی نیز مجموعه های میکروفیلم و اخیراً نیز دیسکت های کامپیوتری است. چنین آرشیوها و بانکهای اطلاعاتی می تواند بسیار مفید باشد ولی کافی نیست حتی خبرنگاران غربی که از آن امکانات وسیع برخوردارند اغلب دارای آرشیوهای شخصی نیز هستند. آرشیوهای شخصی می تواند راه ملی عملی برای حل مسئله عدم دسترسی به موضوع مورد مصاحبه و پیشینه آن باشد.انتخاب حداقل یک روزنامه با ویژگیهای زیر:به طور مرتب منتشر شود.زمینه های فعالیت حوزه خبری شما را بیشتر منعکس کنددارای اعتبار باشدترتیب این سه باعث می شود که بتوان یک روزنامه خاص را برای همه خبرنگاران توصیه کرد.تعین خبرها، مقالات، گزارشها و حتی آگهی هایی که نگهداری آنها ضروری به نظر می رسد.کد گذاریلازم است در حاشیه هر مطلب یک خط کسری بکشید و در صورت کسر علامت اختصاری و تاریخ روزنامه را بنویسید کد موضوع بریده مذکور را می توانید در مخرج کسر بنویسید.برش مطالبآرشیو موضوعی یا آرشیو شماره مسلسلپیش خوانی اطلاعاتد) نتایج سه گانه آرشیو شخصیمهمترین نتایج کوتاه مدت این شیوه آن است که روزنامه نگار را ملزم می کند که در جریان روز مسائل مربوط به فعالیت خود قرار گیرد.مهمترین نتیجه میان مدت این آرشیو همان امکان دسترسی به اطلاعات موردنیاز برای فعالیت خبری بویژه دسترسی به پیشینه مصاحبه شونده و موضوع مورد مصاحبه است.مهمترین نتیجه دراز مدت این آرشیو شخصی آن است که هر چه روزنامه نگار با سیلقه تر و با تجربه تر باشد، آرشیو او غنی تر و کاملتر می شود. بنابراین در مقطعی که روزنامه نگار به سن و تجربه بالایی می رسد خواهد توانست به مدد این آرشیو با تالیفاتی درباره موضوعی خاص از تاریخ سیاسی عصر خود و تحولات آن پدید بیاورد.مقدمات مصاحبه و مشکلات آناولین کار برای یک مصاحبه تعیین شخص و موضوع مصاحبه است. گرفتن وقت برای مصاحبه اغلب به وسیله‌ی مصاحبه گر انجام می گیرد.الف) طرح سوالات (قبل از مصاحبه)ب) مشکل ارائه سوال با مصاحبه شونده قبل از مصاحبهج) انتظار برای شروع مصاحبهدر بسیاری از موارد دیده می شود که مصاحبه کننده راس ساعت مقرر برای انجام مصاحبه در محل حاضر می شود در حالی که مصاحبه با تاخیر حتی در حدود دو ساعت انجام می گیرد. سوای اهمیتی که زمان در کار خبری دارد وجود این تاخیر و انتظار ناشی از آن می تواند بر جریان مصاحبه تاثیر منفی بگذارد ممکن است در مدت انتظار خبرنگار در یک محیط ناآشنا و بدون پیش بینی برای نحوه گذراندن زمان دچار خستگی و بی حوصلگی شود و باعث یک نوع بی قراری می شود.ت) نحوه مقابله یا خودداری مصاحبه شونده از پاسخگوییدلایل خودداری مصاحبه شونده از انجام مصاحبه متعدد بوده و مهمترین آنها به شرح زیر است:مصاحبه شونده حقیقتاً تصور می کند حرف تازه ای ندارد.مصاحبه شونده متوجه اهمیت موضوع تازه ای که موردنظر خبرنگار است، نیستمصاحبه شونده حرف تازه ای دارد اما تصور می کند حرف محرمانه است و فعلاً باید مسکوت بماند.محافظه کاری یا ترس از عواقب مصاحبه او را وادار به فرار از مصاحبه می کند.مصاحبه شونده آنچه را که می داند مهم می پندارد ولی به دلایلی مصاحبه کننده را مناسب برای بیان این مطلب نمی داند.مصاحبه شونده خسته و عصبی است و در آن لحظه تمایلی برای مصاحبه ندارد.نحوه مقابله در مقابل پاسخ ندادن به مصاحبه گر به شرح زیر است:ایجاد رابطه‌ی عاطفی و دوستانهتسلط مصاحبه گر به موضوع مصاحبهتحریک ضعیف مصاحبه شونده به شیوه های گوناگونالف) بیان شایعاتی است که در حوزه فعالیت مصاحبه شونده مطرح استب) رودررو قرار دادن مصاحبه شونده با مسائلی پر اشتباه و پر نکتهج) نقصهای مربوط به حیطه فعالیت مصاحبه شونده را با بیان محترمانه در عین زیرکی گوشزدکرد4. تحریک شدید مصاحبه شونده در مواقع اضطراری و در صورت لزوم5. مقابله با مصاحبه شونده از طریق وسیله ارتباط جمعی2- نقش روابط عمومی ها در انجام مصاحبه های خبریمسئله روابط عمومی در ایران و برخی از کشورهای جهان سوم معضلی است که هنوز کار ...... بر روی آن انجام نشده است. روابط عمومی پدیده ای است که هنوز جایگاه و تاثیر آن درجهان تحولات جامعه چه مثبت چه منفی مشخص نشده. اما مسلم است که یک نفوذ فرهنگی است که در جامعه نفوذ کرده و رشد کرده است.در جریان یک مصاحبهمقابله با پارازیت در ارتباطاصطلاح پارازیت اغشاش یا اختلال در فراگرد ارتباطپارازیت مجموع عواملی است که بر فراگرد ارتباط تاثیر منفی می گذارد.الف)پارازیت هایی که منبع ان بیشتر مربوط به مصاحبه شونده است.بی حوصلگی و عدم تمرکز مصاحبه شوندهممکن است مصاحبه شونده دچار پارازیتی ناخواسته و غیر ارادی باشد. مصاحبه شونده به طور آگاه یا ناخودآگاه اما در هر صورت تحت تاثیر حال و هوای خود در تلاش است که هر چه زودتر خبرنگار را به اصطلاح دست به سر کند.راه های مقابله با این نوع پارازیت هاالف) از مصاحبه شونده کسل خواسته شده شخص دیگری را به جای خود معرفی کند.ب) همان کسالت و بی حوصلگی شخص را مورد صحبت قرار دادهج) ابتدا صحبت را از جایی که مورد علاقه او است آغاز کنیدد) با سوالات کوتاه آغاز کنیم تا در صورت تمرکز ادامه دهیمث) ابراز احساس همدردی خبرنگار با مصاحبه شونده و کوتاه کردن گزارش2. ساکت و کم حرف بودن3. نگرش نادرست مصاحبه شونده از مصاحبه کننده- برخی از مصاحبه شوندگان از مصاحبه گر تلقی یک ابزار شخصی را دارند نه یک نماینده مردم و انتظار دارد نقش ضبط صوت را ایفا کند. و این انتظار ناشی از آگاهی نداشتن کافی خبرنگار است که می خواهد سوال هایی کمی کند و جواب های کمی بگیرد که نمی تواند راجع به آنها نظر بدهد و همان نقش ضبط صوت را عمل می کند.- عدم امنیت شخصی و بی اعتمادی مصاحبه گر به رسالت وسایل ارتباط جمعی است.- احساس فاصله‌ی زیاد بین مصاحبه شونده و مصاحبه گر است.4. ارائه اطلاعات نادرستالف) وعده های دروغی که برای احداث شرکت ها و پروژه های عمرانی استفاده می شودب) پنهان کردن بخشی از واقعیت و یا مثبت جلوه دادن یک واقعیت منفی و یا منفی جلوه دادن یک واقعیت مثبت5. خروج مصاحبه شونده از مسیر اصلی صحبتراه حل اصلی آن کنترل مصاحبه را به دست گرفته و مانع گسسته شدن مصاحبه شود زیرا در غیر این صورت اگر مصاحبه کننده کلام مصاحبه شونده را قطع کند ممکن است سبب گسستن شیرازه صحبت شود و اگر مصاحبه کننده به این مطالب بی توجه باشد و تنها در ظاهر با حرفهای مصاحبه شونده گوش کند عملاً کسل و خسته کننده و وقت را نیز از دست دادهحال راه های مقابله با این کارالف) جمع بندی از صحبت های او و مطرح کردن سوال اصلیب)از مکث های کوتاه استفاده کرد برای بیان بحث اصلیپ) پارازیت هایی که منبع اصلی آن مصاحبه کننده استقطع بی موقع صحبت های مصاحبه شونده طرح یک سوال بی موقع اظهارنظرهای فاضلانه و بیجا راجع به گفته های مصاحبه شونده درگیر شدن با مصاحبه شونده و تبدیل مصاحبه به یک محاکمه و بازجویی می تواند بخشی از اینگونه پارازیت باشد.ثبت و ضبط مصاحبهاستفاده از وسایل کار برای ثبت مصاحبهدوربین عکاسی / یادداشت برداری ضبط صوت از وسایل ثبت اطلاعات محسوب می شوند و به دلیل شی بودن آنها نمی توان قطعی نظر بر مفید و یا مضر بودن آن داد.دلایل مفید و یا مضر بودن وسایلممکن است مصاحبه شونده براساس معنی ذهن خود کسی را خبرنگار بداند که در هنگام مصاحبه ضبط صوت بهمراه دارد و مطالبی را یادداشت می کند و در صورت لزوم عکاسی می کند ولی در مقابل کسی که بنا به دلایلی یکی از این وسایل را به همراه ندارد خبرنگار ماهر نمی داند و شاید از همراهی با او امتناع کند.2- ممکن است به محض مطلع شدن از ضبط صدای شخص فرد خود را در چارچوب حس کند و خشک و رسمی برخورد کند و دیگر آن حالت صمیمی را نداشته باشد.ممکن است اتکا به ضبط صوت ثبت و نگارش خبرفوری را به تاخیر بیندازدوجود ضبط صوت تنها راه فرار خبرنگار از افترا و یا کتمان حقایقی است که شاید تکذیب شودارتباط چهره به چهره و تمرکز داشتن ضبط صوت بالاتر می رود2- تند نویسی، خلاصه و چکیده نویسیالف) تند نویسی2 روش تندنویسی در خبرگزاری ها برای سرعت دادن به کار می رودمخفف کردنحذف قید صفت و افعالی که بعداً قابل حدس باشدب) خلاصه و چکیده نویسیدر این روش جمله های مهم که جنبه چکیده دارد یادداشت می شود و از یادداشت برداری حرفهای حاشیه ای جمله پردازیها و توضیحات زاید خودداری می شود3. نگارش مصاحبهدر برخی موارد دیده شده که یک مصاحبه خوب و موفق به هنگام انتشار تبدیل به یک مطلب کسالت آور می گردد و آنچه دارای ارزش خبری بوده در لابه لای مطالب گم شده و یا بسیاری از موضوعات که می توانسته مهم باشد حذف شده است. چنین اتفاقی یعنی بی ثمر شدن حاصل تمام تلاشهایی که تاکنون برای موفقیت یک مصاحبه مطرح شدنگاهی به مبحث مصاحبه خبری در کتابهای روزنامه نگاری غربمهمترین نقطه توجه آنها هنوز هم آماده بودن قبلی مصاحبه کننده برای انجام مصاحبه باشدمقایسه ی مصاحبه خبری با سایر مصاحبه های حرفه ای از 12 بعد و هم چنین متون مربوط به روزنامه نگاری غرب و جهان سومی هامصاحبه به عنوان هدف یا وسیله ای برای یک هدفدر دست داشتن ابتکار عمل در مصاحبهنقشهای حرفه ای و تخصصی مشارکت کنندگان در مصاحبهپایگاه اجتماعی و اعتبار مشارکت کنندگان در مصاحبهنمایندگی و انتخاب مصاحبه شوندگانحمایت از موقعیت مصاحبه کنندهرازداری و تبلیغاتی بدون مصاحبهصحت اسناد در مصاحبهشدت اثر اجتماعی در مصاحبهظرفیت دوام روابط میان مصاحبه شونده و مصاحبه کنندها............. در زمان اجرای مصاحبه و زمان و فضای انتشار مصاحبهتمامی انواع مصاحبه ها یک ارتباط میان فردی است ارتباط با هدف دستیابی به اطلاعات اما مصاحبه های خبری می توانند زمینه ای برای فعالیتهای بعدی روزنامه نگار با شد و حتی همین اخبار می تواند منبع آرشیو باشد و به عنوان سند از آن استفاده کرد و به تنهایی هیچ ارزشی نداشته باشد.در اکثر مصاحبه ها ارباب رجوع است که ابتکار عمل را برای ترتیب دادن مصاحبه در دست دارد اما در مصاحبه های خبری هر 2 سوی مصاحبه می توانند دارنده ابتکار عمل باشند که نوعی معامله به مثل است.در مصاحبه های حرفه ای غیر روزنامه نگاری اکثراً یک فرد معمولی است و فاقد تخصص خاص هستند ولی در مصاحبه های خبری اصلاً این گونه نیستند و نمی شود کسی بدون تخصص خاص باشد در یک مصاحبه خبریاعتبار و منزلت اجتماعی نسبتاً بالای هر دو سوی شرکت کنندگان در یک مصاحبه خبری همراه با نقشهای حرفه ای که هر دو اجرا می کنند یک رابطه ویژه و استثنایی را به وجود می آورد که مشابه آن در مصاحبه های غیر خبری وجود ندارد.در اکثر مصاحبه های حرفه‌ای غیر خبری مقرراتی برای مصاحبه کننده وجود ندارد که در انتخاب خود فرد خاص را برای مصاحبه برگزیند. در حالی که در مصاحبه های خبری چنین نیست این مصاحبه کننده است که مصاحبه شونده را انتخاب می کند.مصاحبه شونده شروع به طرح دوستی از مصاحبه کننده نماید و هدف او از این کار تنها به دست آوردن اطلاعات نباشد بلکه وی نوعی مقابله و ضدیت صریح یا تلویحی با موقعیت مصاحبه کننده را دنبال کنددر خلال اکثر مصاحبه ها، اسنادی که به آن صورت جمله می گویند به عنوان سندی در اثبات گفته های مصاحبه شونده تنظیم می شوددر مصاحبه غیر خبری فرم ها عموماً استاندارد و یکسان است و برای مراحل بعدی آن ها موردنیاز است ولی در مصاحبه های خبری فرم ها شکل های استانداردی ندارند.در بسیاری از مصاحبه های حرفه ای خبری هرگاه هر یک از دو سوی مصاحبه به هدف موردنظر دست یابند و یا اینکه برایشان مشخص شود که دستیابی به هدف امکان پذیر نیست رابطه را قطع می کنند ولی در مصاحبه های خبری باید دقت داشت که روابط به این سادگی از هم گسستنی نیست.اگر مصاحبه های غیرخبری با تعیین وقت قبلی صورت می گیرد ولی در مصاحبه های خبری هیچ الزامی نیست اگر مصاحبه ها براثر رخداد یک حادثه صورت می گیرد که آن هم زمان خاصی ندارد و همچنین در مصاحبه غیرخبری مشکلات و حل آن در یک زمان محدود صورت می گیرد و اگر زمان کم باشد جلسات بعدی هم به آن مشکلات رسیدگی می شود. ولی در مصاحبه خبری همچنین چیزی امکان ندارد.در مصاحبه های غیر خبری وضعیت به صورتی است که حداقل یکی از دو سوی مصاحبه در جایگاه و محلی آشنا قرار خواهند گرفت و در مصاحبه های خبری محل مصاحبه به طور مکرر تغییر می کند برای هر دو شخصمدل آرمانی ارتباط سه سویه ملت- مطبوعات- دولتوقتی می گویم « دولت»، مقصودمان مجموعه ای از نمادهاست که قوای اجرایی، قانونگذاری، اداره امور مرکزی و محلی، دادگستری، پلیس و نیروهای مسلح را در بر می گیرد آن گونه که آبرکرامبی «فرهنگ جامعه شناسی» می گوید: حق انحصاری به کاربردن مشروع زو را در اختیار دارد.عامل تشکیل دولت « ملت» است. یعنی تا ملتی نباشد دولت وحکومتی نیست. البته می توان گونه‌های مختلفی از رابطه دولت – ملت را در طول تاریخ دید. در واقع هر چه اصالت بیشتری به فرد داده شده، از اقتداردولت کاسته شده است. و در مقابل هر چه اصالت بیشتری به جامعه داده شده دولت به عنوان نماینده جامعه تلقی گردیده و بر اقتدار دولت افزوده شده است از همین رویکرد است که دولتهای اقتدارگرایی چون فاشیسم ایتالیایی و آلمان خلق شده اند در واقع دولتها همواره اعتبار یکسانی برای ملتهای تحت حکومت خود قایل نشده اند. هرگاه کشوری در معرض خطر یا تجاوز قرار گرفته مفهوم « ملت» جان تازه ای یافته است و هرگاه ملت علیه حکومت سر به شورش بر می‌داشته و انقلاب آغاز می شده حکومت از واژه «ملت» می گریخته است از سوی دیگر گاه دولتها آنچنان ملتها را کنار می گذاشته اند و همه چیز را در دست می گرفته اینکه شرایط دولت مداری به وجود می آمد و از همین دولت مداری بود که یاسای چنگیزی و یا مقررات استالین شکل می گرفت.رابطه دولت و مطبوعات از یک سو می تواند نمادی از رابطه دولت و ملت باشد از سوی دیگر مطبوعات می توانند ابزاری برای یک گفت و گوی سه سویه میان « دولت، ملت و نخبگان» باشدبا توضیحات فوق می توان مدل مناسب ارتباط دولت- مطبوعات را این گونه توصیف کرد که این ارتباط نباید ارتباط عمومی، از بالا به پایین و یک سویه باشد. مطبوعات باید به رغم تنوع و تعدد و داشتن تمامی ویژگیهای تکثر و با مشارکت یا حضور نخبگان در آن و بدون سلطه حکومت بر آن، و در زیر چتر قانون به صورت یک عقل مستقل، از یک سو ناظر بر عملکردها ( چه دولت، چه ملت) و از سوی دیگر تحلیلگر و منعکس کننده عملکردها باشند. در این صورت است که خواهند توانست نقش انتقادی و هشدار دهنده خود را به خوبی ایفا کنند.منبع:rpoblic.blogfa