بابا محمود

چهار پسر و سه دختر داشت. بابا محمود را می‎گویم، پدربزرگ همیشه خندان قصه‎هایم. به جز لبخند چیزی از او به یاد ندارم و در بسیاری از موارد این لبخند به خنده های بلند تبدیل می‎شد. زندگی به او یاد داده بود که هیچ چیز و هیچ کس ارزش یک لحظه خراب کردن حال آدمی را ندارد. اگر هم ناراحتی در دل داشت، پشت لبخند هایش پنهان می‎ماند. هرگز روی زن و هفت فرزندش دست بلند نکرد و خانواده برایش مهم ترین بخش زندگی بود. پسرهایش را بیشتر از عروس‎ها دوست می‎داشت و دخترهایش را بیشتر از دامادها! هر وقت من را می‎دید از حال مادرم می‎پرسید و نه از حال پدر. من بزرگترین نوه‎ی او بودم و از آن جهت که مادرم بزرگترین فرزند او بود، نگاه ویژه‎ای به ما داشت. از آنجا که همیشه من را در حال کتاب خواندن می‎دید، دانشمند صدایم می‎زد. از وقتی چشم باز کردم سیگار می‎کشید. دوره‎ای فروردین، سپس تیر و مانتانا و در آخر بهمن. آنقدر جذاب پُک اول و آخر را می‎زد که تمام پسرانش سیگاری شدند. از آن آدم‎ها نبود که چیزی را فقط برای خود جایز بداند و برای دیگران نه. از این رو دایی هایم با او می‎نشستند و سیگار می‎کشیدند. با آنها از مشکلاتشان می‎گفت و در جهت رفع آن مشکلات می‎کوشید. اگر هم نمی‎توانست گره‎ی زندگی فرزندانش را باز کند با دلداری آرامشان می‎کرد. اگر اختلافی بین فرزندان پیش می‎آمد، پدربزرگ آنها را با لبخند به آشتی دعوت می‎کرد. همیشه به فرزندان خود گذشت را آموزش می‎داد و شاد بودن را در گوششان فریاد می‎زد.پدربزرگ به همراه دو برادر بزرگ تر خود روستای قلعه کوه را شکل داد. این روستا در بیست و پنج کیلومتری جاده‎ی رشت- تهران قرار دارد. چه خاطراتی که من در این روستا ندارم و قطعا چه خاطرات بی انتهایی که برای پدربزرگ در کنار گوشه‎ی آن جنگل های همیشه سبز ساخته نشده. بابا محمود از جوانی زیر آن جاده‎ی باریکی که با اتومبیل می‎توان به قلعه کوه رسید، یک چلوکبابی داشت و دو دایی بزرگم با او کار می‎کردند. چلوکبابی مهتاب برای تمام راننده کامیون‎ها شناخته شده بود. از کودکی به یاد می‎آورم همیشه در اتوبوسی که به سمت رشت حرکت می‎کرد، تابلوی چلوکبابی و مهتابی های رنگینی که در فضای بیرون نصب شده بود، همیشه پایان سفر را هشدار می‎داد. روبروی رستوران پدربزرگ یک شرکت بتنی بود که بلوک، ماسه، سیمان و شن تولید می‎کرد. چلوکبابی بابامحمود و شرکت بتن را همیشه کنار هم تصور می‎کردم و با دیدن آنها فریاد رسیدیم و رسیدیم سر می‎دادم.اواخر دهه‎ی هفتاد پدربزرگ امتیاز رستوران را به اداره‎ی راه فروخت چرا که قرار بود اتوبان قزوین- رشت روی جاده‎ی قدیم بنا شود. آن جاده نیاز به عقب نشینی داشت و باید عریض تر می‎شد. چلوکبابی مهتاب تخریب شد اما جاده قدیم سر جایش باقی ماند. اتوبان در فاصله‎ای دورتر از جاده قدیم طراحی شد و مهندسین طراح و کارشناسان مربوطه با بی دقتی خود تنها غذاخوری قدیمی و خاطره ساز بابا محمود را از ما گرفتند. پدربزرگ از اینکه کاسبی خود را از دست داده بود ناراحت به نظر می‎رسید اما به روی خود نمی‎آورد. همیشه سعی می‎کرد با لبخند موضوع بحث را عوض کند. از آن پس چند روز در هفته را به ماهی فروشی می‎پرداخت و چند روز دیگر را به درخت های باغش می‎رسید. او در سنین میانسالی از رشت ماهی و پنیر می‎خرید و در رودبار می‎فروخت. به راستی این همه رنج و سختی را برای چه متحمل می‎شد؟ برای پسر‎ها و دخترهایی که هرگز به فکرش نبودند؟ یک بار هم مینی بوسی که او را از رشت به رودبار می‎برد تصادف کرد و بینی پدربزرگ شکست. هیچ کس نفهمید آن روزهای بیماری را با چه عذابی پشت سر گذاشت. روزهای کودکی و نوجوانی را با این آرزو سر می‎کردم که روزی بتوانم دست پدربزرگ را بگیرم و او را از بی پولی نجات بدهم اما نشد که نشد و این آرزو را با خود به گور خواهم برد. دایی‎ها و خاله هایم( به خصوص مادرم) همیشه برای بابا محمود مشکل می‎تراشیدند. سال هاست از خود می‎پرسم او از بزرگ کردن این هفت فرزند چه سودی برد؟ ایمان دارم اگر که او این چهار پسر و سه دختر را نداشت، دست کم بیست سال دیگر زنده می‎ماند. اختلاف بعضی از پسرها با خود و زن هایشان، اختلاف دخترها با خود و شوهرهایشان کم به پدربزرگ حرص نداد. پدربزرگی که همیشه به شادی و آبادی نظر داشت، با فرزندان خود همیشه به غم و ویرانی می‎رسید. از نوجوانی همیشه حسرت این را می‎خوردم که چرا مشکلی در دستگاه تولید مثلش به وجود نیامد تا هرگز بچه دار نشود. در عوض چند زن می‎گرفت و لذت دنیا را می‎برد. او استعداد شاعری داشت و می‎توانست با چشیدن طعم زن های مختلف چیزی به ادبیات اضافه کند. وفاداری او به همسر و فرزندانش چیزی نصیبش نکرد اما دست کم با عدم تولید مثل و رسیدن به همسرهای گوناگون می‎توانست چیزی از دنیا بفهمد.پدربزرگ هر چه داشت و نداشت را به پای فرزندانش ریخت. از پول چلوکبابی مهتاب تا میوه‎ها و چوب درختان باغ، از گاوهایی که فروخت تا مُرغانی که سر برید. در نهایت هم پس از فوتش زمین‎هایی ‎که با رنج و مشقت به دست آورده بود را فرزندانش بین خود تقسیم کردند.او همیشه خیام وار حرف می‎زد اما هرگز به گفته های خیام عمل نکرد. چرا که گرفتاری های فرزندانش هرگز اجازه نداد در لحظه زندگی کند.اما با تمام این‎ها و خیلی از ناگفته‎هایی ‎که بهتر است روی کاغذ نیاورم، شب های تابستان با بابامحمود را هرگز فراموش نمی‎کنم. با مادر و مادربزرگ، دایی‎ها و خاله‎ها دور هم جمع می‎شدیم. بعد از شام چای می‎خوردیم و حرف می‎زدیم. در بسیاری از موارد، صحبت‎ها به سمت جر و بحث و دعوا پیش می‎رفت و پدربزرگ سعی می‎کرد طرفین را به صلح و آشتی دعوت کند. خاطرات خوب من با پدربزرگ نه در شب های جنگ که در شب های صلح روی ایوان رقم می‎خورد. بابامحمود یک بار با همه و در جمع چای می‎نوشید و بار دوم وقتی همه می‎خوابیدند و ساعت از دوازده شب گذشته بود. او تنها برای خودش چای دم می‎کرد و من به صورت کاملا پنهانی از دیگران که در اتاق‎ها خوابیده بودند، جدا می‎شدم و به پدربزرگ می‎پیوستم. پدربزرگ با کمال اشتیاق من را می‎پذیرفت. یک قوری چای را با هم تمام می‎کردیم. برایم از گذشته‎ها می‎گفت، از دوستان و همکلاسی هایم می‎پرسید. دیالوگ هایمان را تا حدودی به یاد دارم که همیشه من آغاز کننده بودم:- شبا تنها می ‎ری توو باغ نمی‎ترسی بابامحمود؟- نه پسر، وقتی خدا هست از چی بترسم؟- بابا محمود شما جوون بودی عرق نمی‎خوردی؟- چرا نمی‎خوردم!؟ با دوستام جمع می‎شدیم و نفری یه پیک می‎رفتیم بالا بعد دهنمونو با صلوات آب می‎کشیدیم و نمازمونو می‎خوندیم!من مات و مبهوت به چهره‎ی پدربزرگ خیره می‎شدم و او با دیدن حجم زیادی از تعجب روی صورت من با صدای بلند می‎خندید. پس از چند لحظه با شیطنتی خاص می‎پرسید:- بلوغ شدی پدرسوخته یا نه؟و من با خجالت سُرخ می‎شدم و سر پایین می‎انداختم. سپس نکته‎ای همیشگی را تذکر می‎داد:- قدر مادرتو بدون، خیلی برات غم خورده!و پس از جدایی پدر و مادرم، بند کوتاهی به نصیحت همیشگی اش اضافه می‎کرد:- از این به بعد تو برای مادرت هم پسری هم شوهر!دقیق نمیدانم پدربزرگ چند ساله بود که مرگ به سراغش آمد چرا که قطعا تاریخ تولد درج شده در شناسنامه اش درست نبود. او که بدون پدر و مادر بزرگ شده بود برای فرزندان خودش هم پدر بود هم مادر. هرگز وضع ِ اقتصادی خوبی نداشت اما چهار پسر و سه دخترش از او راضی بودند. مهر و محبتش بر همه‎ی کمبودها سایه می‎انداخت. تقریبا یک سال و شش ماه پیش از مرگ، سکته‎ی مغزی کرد. صبح یکی از روزهای مرداد ماه سال نود و دو بعد از بیدار شدن از خواب و شستن دست و صورت روی پله‎ها اُفتاد. پس از رساندن او به بیمارستان حشمت رشت، به بیمارستان پورسینا منتقل شد. دایی‎ها یک سال و نیم او را از خانه به بیمارستان و از بیمارستان به خانه بردند. روزهای وحشتناکی بود. بعضی شب‎ها که همه خسته بودند من در کنارش می‎ماندم. باور نمی‎کردم مرد خستگی ناپذیر جنگل مثل یک تکه گوشت روی تخت اُفتاده. در نهایت صبح نوزدهم بهمن ماه سال نود و سه، آخرین نفس‎ها را در خانه اش کشید و تمام کرد.تا همین چند ماه پیش یک شب در میان خوابش را می‎دیدم. در خواب هم دلداری می‎داد. با نگاه به صورت غمگین من می‎گفت:- اشکالی نداره پسر جان، زندگی همینه دیگه!بعضی آدم‎ها در زندگی هرگز فراموش نمی‎شوند و برای من بابا محمود همینگونه است. هر لحظه از زندگی که به گذشته نگاه می‎کنم بابا محمود را می‎بینم. تصویر لبخند او در لحظه لحظه‎ی زندگی من با خودکار نقاشی شده و هرگز پاک نمی‎شود.