هر کجاآباد!

در دوران دبیرستان مدال طلای کشوری المپیاد فیزیک را می‌گیرد و بعد ورودی 86 مهندسی برق شریف می‌شود ولی بعد از تمام شدن دوران کارشناسی در شریف فیلش یاد هندوستان می‌کند و راهی حوزه علمیه می‌شود تا پای درس دین بنشیند. البته هیچ‌وقت نتوانسته شریف را فراموش کند و هر از چندی به دعوت گروه‌های مختلف دوباره پایش را به خانه قدیمی‌اش می‌گذارد.دنبال یک نفر بودیم تا درباره موضوع این شماره حیات کمی با او صحبت کنیم. چند تن از دوستان حاج آقا کامکار را معرفی کردند. حاج آقا هم بدون هیچ تعارفی دعوت ما را قبول کرد و حتی برای صحبت به خوابگاه شهید احمدی روشن آمد. گفت و شنیدمان با او کوتاه بود و قالب مصاحبه به خودش نگرفت و تصمیم گرفتیم خلاصه‌ صحبت او درباره تأثیرات اجتماعی روزه و ماه رمضان را به صورت یادداشت برای شما بیاوریم.وقتی می‌خواهیم درباره تأثیرات اجتماعی یک عمل مثل روزه‌داری صحبت کنیم، اول باید ببینیم منظورمان از این تأثیرات چیست؟ یعنی ما قبل از طرح این سوال یک پیش فرض برای خودمان درنظر گرفته‌ایم که عملی مثل روزه‌داری یک دسته آثار اجتماعی دارد و یک دسته آثار غیراجتماعی که تعبیر فردی از آن می‌شود. ولی در واقعیت اینکه بتوانیم یک اثر را در دسته اجتماعی یا غیراجتماعی قرار دهیم، ساده نیست و مرز مشخصی بین آنها وجود ندارد. اگر یک نگاه کل‌نگر داشته باشیم، شاید بتوانیم خیلی از آثاری را که در نگاه اول فردی به نظر می‌رسند، در دسته اجتماعی جای دهیم.هر اثری که عملی مثل روزه‌داری روی فرد داشته باشد، وقتی این فرد در یک جامعه انسانی قرار می‌گیرد، این اثر در ارتباطش با سایر افراد انعکاس و تبلور پیدا می‌کند. حال اگر همه افراد یک جامعه در کنار هم مشغول به روزه‌داری باشند، این انعکاس و تبلور بیشتر هم خواهد بود. فرض کنید روزه‌داری قرار است آستانه تحمل انسان را افزایش بدهد و او را از نظر شخصیتی صبور بار بیاورد. حال اگر تک تک افراد جامعه این ویژگی را پیدا کنند، آن جامعه هم می‌تواند آستانه تحملش را بالا ببرد و مقاومت بیشتری داشته باشد. امام راحل می‌فرمود اگر ما را تحریم اقتصادی کنند، ما فرزند رمضان هستیم و اگر قرار بر حصر نظامی ما باشد، فرزند عاشوراییم. یعنی روزه‌داری و درک ماه رمضان می‌تواند جامعه‌ای بسازد که در برابر ناملایمات و سختی‌ها صبور و مقاوم است و این ویژگی اثر روزه بر تک تک افراد جامعه بوده. بنابراین حتی آثاری که ما در نگاه اول آنها را فردی تصور می‌کنیم، نمودها و انعکاس‌های مهم اجتماعی دارد.یک تعبیر از آثار اجتماعی هم می‌تواند تأثیر بر روابط بین افراد در جامعه باشد. با این تعبیر تأثیر را می‌توان مستقیم یا غیرمستقیم درنظر گرفت. خیلی از اعمال و مناسک دینی به صورت غیرمستقیم بر روابط انسان با مردم اثر می‌گذارد و رفتار انسان در جامعه را شکل می‌دهد. به عنوان مثال نماز شب اگر رابطه انسان با خدا را اصلاح کند و باعث شود که انسان تقوا و پرهیزکاری بیشتری در خود بوجود آورد، این تقوا و پرهیزکاری در جامعه هم اثر خود را نشان می‌دهد و رابطه فرد با مردم را بهبود می‌بخشد. در روایات ما هم این مضمون دیده می‌شود که هرکس رابطه خودش را با خدا اصلاح کند، خداوند رابطه او را با مردم اصلاح خواهد کرد: «من اصلح ما بینه و بین الله، اصلح الله ما بینه و بین الناس». این یک تأثیر غیرمستقیم اعمال ماست. بنابراین وقتی می‌خواهیم اثر یک عمل را بر اجتماع ببینیم، باید نگاه کلان‌تر و جامع‌تری داشته باشیم.اصل اینکه افراد با روزه‌داری و سایر اعمال بیشتر متوجه یاد خدا هستند و فضای جامعه در ماه رمضان به مراتب معنویت بیشتری دارد، بر روابط بین انسان‌ها تأثیرگذار بوده و نمودش در رفتار جمعی جامعه دیده می‌شود. قضیه معروفی است که می‌گویند آمار جرم و جنایت در ماه رمضان کاهش قابل توجهی دارد، بخشی از این کاهش مربوط به تأثیراتی است که روزه بر حال معنوی افراد دارد و انگیزه‌های خطا و گناه را کاهش می‌دهد. این یک سطح از آثار روزه است که به صورت مستقیم روابط بین اعضای جامعه را هدف می‌گیرد.در مجموعه‌ای از روایات اهل بیت(ع) می‌بینیم که وقتی از فلسفه تشریع روزه سوال می‌شود، پاسخ معصومین به به مسائل اجتماعی اشاره دارد. امام صادق (ع) در باب فلسفه تشریع روزه به این نکته اشاره می‌کنند که غنی و ثروتمند در اثر روزه‌داری تماس با گرسنگی و سختی را از نزدیک لمس کنند و انگیزه رحم و اعطا به فقرا در جانشان زنده شود. در واقع نوعی مساوی سازی بین فقیر و غنی در مسئله روزه‌داری مطرح است. البته باید درنظر داشت که آثار روزه‌داری در ماه رمضان با آثار روزه‌داری در دیگر ایام متفاوت است. همین که عموم جامعه در ماه رمضان در کنار یکدیگر روزه می‌گیرند و رنگ و بوی خدا و معنویت در فضای جامعه پیچیده می‌شود، تأثیر روزه‌ را دوچندان می‌نماید. اینکه همه با هم روزه‌دار هستند و در کنار هم افطار می‌کنند، انسجام اجتماعی را به دنبال دارد.روزه‌داری، افطار دادن، اطعام فقرا، مناجات در دل شب با خدا، ادعیه خاص ماه رمضان، بیدار شدن در وقت سحر، نماز عید فطر، زکات فطره و دیگر اعمال و مناسکی که در این ماه به صورت یک شبکه به هم پیوسته از سوی جماعت مسلمین انجام می‌شود، بر فضای جامعه و اجتماع آنها تأثیرگذار است و ماه رمضان را از سایر ماه‌های سال متمایز می‌سازد و این تمایز در ادعیه و روایات هم مورد تأکید قرار گرفته است.