شناخت ذائقه کاربران برگ برنده پلتفرم‌های ایرانی

.interview { display: flex; background: rgb(0 0 0 / 10%); padding: 10px; border-radius: 10px; justify-content: center; align-items: center; margin-top: 20px; } @media only screen and (max-width: 576px) { .interview { flex-direction: column; } } .interview-pictures { display:flex; } این گفتگو بین طاهره خواجه‌گیری و ناصر غانم‌زاده صورت گرفته است. این گفتگو به مناسبت ده سالگی بازار انجام شده است. نقل قولی از ناصر غانم‌زادهبررسی نقاط قوت و ضعف پلتفرم‌های ایرانی در گفت‌وگو با ناصر غانم‌زادهطی 10سال اخیر، پلتفرم‌های سرآمدی در ایران شکل گرفته‌اند که در سطح منطقه هم حرف‌هایی برای گفتن داشته و دارند. اما محدودیت‌ها، موانع و ویژگی‌های خاص پلتفرم‌های ایرانی در این مارکت چه بوده است؟ دلیل اقبال عمومی به پلتفرم‌های ایرانی چیست؟ توسعه پلتفرم‌های ایرانی با چه موانعی روبه‌رو است؟ و چندین سوال دیگر. در گفت‌وگو با ناصر غانم‌زاده، مدیرعامل نیوُ، ضمن مطرح‌کردن این پرسش‌ها، به بررسی صنعت 10ساله برنامه و بازی موبایلی و اقداماتی که پلتفرم‌های ایرانی برای جذب کاربر و مدیریت کسب‌وکارشان در شرایط سخت داشته‌اند، پرداخته‌ایم.به‌طور کلی، چه دیدگاهی در مورد تاریخچه 10ساله اکوسیستم و صنعت برنامه و بازی‌های موبایلی دارید؟طی 10سال اخیر این صنعت به نوعی در ایران پروبال گرفته و با وجود همه محدودیت‌ها و موانع، رفته‌رفته هویت خود را ساخته است. در ایران به دلیل تحریم‌های خارجی و فیلترینگ داخلی، دسترسی کاربران با محدودیت‌های زیادی همراه است اما پلتفرم‌های ایرانی بعضا در غیاب رقیب جدی خارجی یا با حضور رقیب جهانی، توانسته‌اند با ارائه سرویس‌های مختلف و ارائه خدماتی براساس نیازهای کاربران ایرانی برخی از نیازهای آنها را پوشش بدهند.پلتفرم‌های ایرانی عموما نمونه‌های خارجی موفقی دارند. نقطه تمایز این پلتفرم‌ها با نمونه‌های خارجی چیست؟پلتفرم‌هایی مانند بازار، فیلیمو، دیجی کالا و... اگر به‌صورت کلی بررسی شوند، شاید نقاط قوت و ضعف‌های زیادی در موردشان برای گفتن وجود داشته باشد. اما به هر حال برخی از این پلتفرم‌ها در نبود بازیگر جدی خارجی توانسته‌اند رشد کنند. البته پلتفرمی چون کافه بازار رقیب جدی خارجی در مارکت دارد و گوگل پلی با قدرت جهانی‌اش در این عرصه حاضر است. اما بازار هم توانسته کاربران زیادی را جذب کند.به‌طور کلی وجه تمایز پلتفرم‌های ایرانی در مقایسه با نمونه‌های خارجی این بوده که تلاش کرده‌اند سرویس‌هایی ارائه بدهند که پلتفرم‌های خارجی یا امکان ارائه‌اش را ندارند یا به دلیل بومی‌بودن و آشنایی پلتفرم‌های داخلی با ذائقه کاربران ایرانی، موفقیت بیشتری در این زمینه به‌دست آورده‌اند. همچنین پلتفرم‌های ایرانی طی سال‌های اخیر، رفتار کاربران را بهتر از خارجی‌ها شناخته‌اند و به کانالی برای رفع نیازهای کاربران ایرانی تبدیل شده‌اند و امیدواریم که به همه کاربران فارسی‌زبان هم بتوانند خدمات ارائه کنند.از دیگر نقاط تمایز پلتفرم‌های ایرانی با خارجی می‌توان به این نکته اشاره کرد که به‌عنوان مثال الان روی بازار تبلیغات سرچ را می‌بینید، روی گوگل پلی هم چنین امکانی وجود دارد. اما وقتی کسی اپ ایرانی دارد، به سادگی نمی‌تواند در گوگل پلی تبلیغ کند چراکه با مشکلاتی چون پرداخت دلاری و بعضا چندبرابربودن هزینه‌ها و عدم امکان اعلام هویت اصلی و ایرانی‌بودن‌شان مواجه هستند.با وجود شرایط دشوار، پلتفرم‌های ایرانی چطور توانسته‌اند این میزان از اقبال عمومی را در ایران کسب کنند؟ گواه این مدعا پلتفرم بازار با ۴۵میلیون نصب فعال یا اسنپ و تپسی با تعداد میلیونی سفر در طول هر روز هستند.همان‌طور که اشاره کردم، برخی از پلتفرم‌ها در نبود رقیب خارجی توانسته‌اند رشد کنند اما برخی هم مانند بازار در حضور گوگل پلی رشد کرده و میلیون‌ها کاربر اپ بازار را نصب کرده‌اند. این اتفاق به این دلیل رخ داده که بازار در یک مارکت بومی سرویس‌هایی را به کاربران ارائه می‌دهد که کاربران ایرانی خواهان آن هستند. مثلا قبلا بازی‌های خارجی را با پول ایران به کاربران می‌فروختند و این خدمت خوبی بود چون عده کمی از کاربران امکان پرداخت دلاری داشتند. بنابراین پلتفرم‌های ایرانی تلاش کرده‌اند که کاستومایزشده‌تر برای کاربران ایرانی کار کنند و همین نکته از برگ‌های برنده آنهاست. این نکته هم قابل‌توجه است که درحال حاضر روی پلتفرم‌های خارجی فیچرهایی را می‌بینیم که در برخی از پلتفرم‌های ایرانی وجود ندارند ولی این نکته را در مورد بازار کمتر می‌بینیم اما مثلا در ارتباط با آپارات در مقایسه با یوتیوب این تفاوت‌ها خیلی برجسته است. بنابراین کاربر ایرانی در بازار به بسیاری از خواسته‌هایش می‌رسد.تصویری از ناصر غانم‌زادهبه‌ نظر شما مهمترین نقاط ضعف و قوت پلتفرم‌های موبایلی در ایران چه مواردی را شامل می‌شود؟برخی از ضعف‌ها برمی‌گردد به کوچک‌بودن مارکتی که در آن حضور دارند. همچنین کم‌بودن امکانات به‌ویژه در حوزه دیتا از دیگر نقاط ضعفی است که متوجه پلتفرم‌های موبایلی در ایران است. کمبود محتوای فراگیر و محدودیت دسترسی به محتوا یکی دیگر از ضعف‌های پلتفرم‌های ایرانی است. ضمن اینکه کمبود منابع انسانی فنی موجب ضعف‌های فنی در پلتفرم‌های ایرانی شده است. درآمد پلتفرم‌های داخلی هم کم است چون در بازار کوچکی حضور دارند. من معمولا موارد انتقادی زیادی به کسب‌وکارها و پلتفرم‌های ایرانی وارد می‌دانم اما باید حقیقت را هم گفت و می‌دانم که محدودیت‌های زیادی وجود دارد که موجب ایجاد نقاط ضعف پلتفرم‌ها شده است. در هر صورت به نظر من کیفیت ارائه سرویس به کاربران مهمترین مسئله‌ در این زمینه است. اگر کیفیت لازم وجود داشته باشد، کاربران همچنان از پلتفرم‌های ایرانی استقبال خواهند کرد.توسعه پلتفرم‌ها در ایران با چه موانعی رو‌به‌رو است؟یکی از موانع بزرگ این است که همه پلتفرم‌های داخلی، به بازار ایران محدود هستند و بلندتر از این سقف نمی‌توانند حرکت کنند. هر چند هستند پلتفرم‌هایی که خود را در رتبه‌ نهم جهان قرار می‌دهند اما به نظر من، این ادعاها بیشتر در حوزه PR مطرح هستند تا اینکه به واقعیت نزدیک باشند.محدودیت دیگر مربوط به محدودیت منابع مالی است. الان چندین سال است یعنی از حدود سال 96 تاکنون بحث حضور استارت‌آپ‌ها و پلتفرم‌های ایرانی در بورس مطرح است. اما هنوز هم اتفاق خاصی رخ نداده و این شرکت‌ها پشت سدّ ورود به بزرگ‌ترین بازار جذب سرمایه مانده‌اند و موانع حضورشان در بورس رفع نشده است.براساس آماری که منتشرشده، کل حجم سرمایه‌گذاری در سال گذشته در اکوسیستم استارت‌آپی ایران، 300 میلیارد تومان بوده است. این میزان سرمایه‌گذاری که به شدت اندک است، کدام نیاز پلتفرم‌هایی چون بازار، دیجی کالا و... را برآورده می‌کند؟ این کسب‌وکارها باید وارد بورس شوند، عرضه عمومی بشوند و برای توسعه هرچه بیشتر، سرمایه کلان جذب کنند. اما همچنان مسیر بورس به روی آنها بسته است. در‌حالی‌که ورود این کسب‌وکارها به بورس نه تنها کمک بزرگی به خودشان می‌کند بلکه مسیری را پیش پای سایر کسب‌وکارها هم باز خواهد کرد.پس به نظر من، کمبود منابع مالی یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پلتفرم‌های ایرانی برای توسعه است و باید برای رفع این کمبود، هر چه سریع‌تر چاره‌ای اندیشیده شود.مسئله دیگر مربوط به توسعه این پلتفرم‌ها و حضورشان در کشورهای همسایه است. در این زمینه هم از چند منظر موانعی وجود دارد؛ چه چالش‌های مالی و چه چالش‌هایی که مربوط به دیپلماسی و سیاست‌های خارجی کشور است که از کنترل این کسب‌وکارها خارج است. این مشکلات موجب شده تا تمرکز عمده‌ای روی ورود به بازار کشورهای دیگر نداشته باشند چون الان بازار ایران را در اختیار دارند و برای گرفتن سهم بیشتر از بازار ایران برنامه‌ریزی می‌کنند.علاوه بر محدودیت‌ها و موانعی که اشاره کردید، در حال حاضر پلتفرم‌هایی چون دیوار و شیپور با مسائل متعددی از سمت پلیس فتا دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند. اما مدیران این پلتفرم‌های اعتقاد دارند که این مشکلات بیشتر برمی‌گردد به عدم احراز هویت توسط اپراتورها. با وجود چنین زیرساخت‌های ضعیفی و همچنین عدم حمایت از پلتفرم‌ها، مدیران این پلتفرم‌ها چگونه باید با چنین مسئله‌ای روبه‌رو شوند و این مسئله را مدیریت کنند؟واقعیت این است که بخشی از این مشکل متوجه خود پلتفرم‌هاست. از طرفی تا حدود زیادی هم حق دارند چون اعتبارسنجی موبایل به راحتی قابل‌انجام است. هر کاربری در پلتفرم‌ها با موبایل اعتبارسنجی می‌شود. ضمن اینکه اپراتورها هم موبایل‌ها را اعتبارسنجی می‌کنند و اطلاعات هویتی کاربران را در اختیار دارند. بنابراین می‌توان احراز هویت را در حوزه اپراتورها انجام داد نه اینکه صددرصد احراز هویت را از پلتفرم‌ها بخواهند.نظر من این است که این مسئله باید در یک همکاری دوطرفه بین پلتفرم‌ها و اپراتورها حل و فصل شود. چون بخشی از داده‌های هویتی کاربران را پلتفرم‌ها در اختیار دارند و بخش عمده‌ای از اطلاعات هویتی کاربران در اختیار اپراتورهاست. بنابراین دو طرف قضیه بی‌آنکه همدیگر را مقصر صددرصدی بدانند، باید برای این مسئله راهکاری پیدا کنند.الان بحث احراز هویت یک بحث بسیار جدی است و تنها در حوزه پلتفرم‌ها هم مطرح نیست بلکه مثلا در حوزه‌های پرداخت و در سیستم بانکی و استارت‌آپ‌های فینتک هم اهمیت زیادی دارد اما چون پلتفرم‌هایی چون دیوار یا شیپور کسب‌وکارهای بزرگی هستند، صدای‌ اعتراض‌شان بلندتر است. من در حوزه فینتک استارت‌آپی را می‌شناسم که یک نفر را برای برقراری ارتباط و بحث‌های مربوط به پلیس فتا اختصاص داده‌ است یعنی میزان درگیری‌شان در این قضیه خیلی زیاد است.در ادامه گفت‌وگو بپردازیم به این خبر که بازار در حمایت از توسعه‌دهندگان بازی‌ها و اپلکیشن‌های موبایلی، سهم خود از فروش اولین یک میلیارد تومان درآمد هر توسعه‌دهنده در هر سال را از 30 به 15درصد کاهش داد. به‌نظر شما بازار به‌عنوان یک پلتفرم، با این اقدام که در آستانه 10 ساله دوم فعالیتش انجام داده است، قصد دارد چه اثری روی این صنعت بگذارد و سایر بازیگران صنعت چگونه باید به این اتفاق نگاه ‌کنند؟این کار، ذاتا کار خوبی است و ایرادی نمی‌توان به آن گرفت. فارغ از اینکه نیت چه باشد، ذات این کار، اقدام موثری است. کما اینکه قبل از این، گوگل پلی و اپ استور هم این کار را کرده‌اند. حالا این سوال مطرح است که آیا بازار می‌تواند سرویس‌های دیگرش را هم بهتر کند و ارتقا ببخشد؟ بازار باید این کار را بکند. واقعیت این است که این مارکت هنوز خیلی کوچک است. بنابراین برای توسعه‌دهندگان برنامه‌ها و بازی‌های موبایلی، این اقدام بازار، اهمیت زیادی دارد و به لحاظ مالی کمک زیادی به آنها می‌کند.همچنین این اقدام به بزرگ‌ترشدن و توسعه این صنعت نیز منجر می‌شود چون بیشترین کمک را به توسعه‌دهندگان و استارت‌آپ‌های کوچک خواهد کرد و با کاهش‌دادن هزینه‌ها، انگیزه‌های‌شان افزایش خواهد یافت. اثر این کار در مجموع مثبت است. ضمن اینکه این کار حتی به نفع رقبای بازار است. چون هرچه این صنعت بزرگ‌تر شود، سود بیشتری به دیگر بازیگران این مارکت می‌رسد. پس نباید دیدگاه منفی نسبت به این اقدام داشته باشند.رقابت بین پلتفرم‌ها هر روز بیشتر دنبال می‌شود. از طرفی حضور نهادهای ناآشنا با این پلتفرم‌ها نگرانی‌هایی را ایجاد کرده از جهت ورود نهادهای بالادستی و مخدوش‌کردن حوزه رقابت. شاهد مثال این ماجرا کسب‌وکارهایی چون اسنپ و تپسی، یا اسنپ فود و چیلیوری هستند. به‌نظر شما این رقابت‌ها را چگونه می‌توان در جریان درستی قرار داد و اینکه پلتفرم‌ها از چه چیزی در رقابت باید دوری کنند؟حضور نهادهای بالادستی و ناآشنا با قوانین بازی در حوزه آنلاین یک بحث جدی است که نگرانی‌هایی را به همراه دارد و نگرانی به‌حقی هم است. از طرفی پلتفرم‌ها بعضا برای رشدشان به پول این نهادها نیاز دارند. اما باید این تیزهوشی را داشته باشند که افسار کار را به دست نهادهای ناآشنا ندهند. البته من به‌طور کلی به پول نهاد‌های ناآشنا و پول دولتی اعتقادی ندارم. چنین پول‌هایی شاید در کوتاه‌مدت فوایدی داشته باشند، اما در درازمدت ضربه می‌زنند.اما حالا که کسب‌وکارها در حال گرفتن پول از این نهادها بوده و این نهادها خواهان حضور در این زمینه هستند، این کارآفرینان هستند که باید حواس‌شان جمع باشد تا اداره کسب‌وکار از دست‌شان خارج نشود.الان در کلیت ساختار اقتصاد ایران شاهد حضور این نهادها هستیم اما به نظر من مدیران پلتفرم‌ها هم قائده بازی را یاد گرفته‌اند و می‌دانند که چگونه کسب‌وکارشان را مدیریت کنند.در مورد بخش دوم سوال‌تان باید بگویم که یکی از مسائلی که پلتفرم‌ها نباید بر سر آن رقابت کنند، بحث انحصار است. من به بازار آزاد کاملا اعتقاد دارم. الان سردمدار این حوزه در دنیا، آمریکاست و بازارش کاملا آزاد است. اما در بازار آزاد این کشور هم کسی نمی‌تواند انحصار کامل داشته باشد. همچنان که در تاریخ اقتصاد این کشور، شرکت‌های بزرگ زیادی به خاطر قانون انحصار منحل شده‌اند. ما در ایران، انحصار را در بازار خودرو می‌بینیم و نتایجش هم مشخص است. بنابراین باید قوانین انحصار، قانون حمایت از مصرف‌کننده و... را داشته باشیم و داریم اما تاثیرگذاری قابل‌لمسی از آنها نمی‌بینیم.شما به اسنپ و تپسی و سایر کسب‌وکارها اشاره کردید. اتفاقا آنچه ما شاهدش هستیم این است که این پلتفرم‌ها در جایی که منافع‌شان به هم گره خورده است، کاملا از همدیگر حمایت می‌کنند. یعنی جایی که لازم است برای گرفتن حق‌شان از مراجع مختلف اقدام کنند، با همدیگر هم‌زبان هستند و در رابطه با منافع مشترک‌شان هماهنگ عمل می‌کنند.این نکته را هم می‌دانند که رقیب خوب است. چون رقیب موجب می‌شود که هوای مشتریان را بیشتر داشته باشند و در عرصه رقابت است که کسب‌وکارها فیچرهایی را برای سهولت استفاده کاربران طراحی می‌کنند. مثلا اگر بامیلو هنوز بود، الان دیجی کالا خدمات با کیفیت‌تری می‌داد. وجود بامیلو موجب شد که دیجی کالا به تکاپو بیفتد و رشد بیشتری را تجربه کند. پس دوری از انحصار و هم‌زبانی برای احقاق منافع مشترک، از اصول ایجاد یک صنعت و بازار بزرگ است که پلتفرم‌ها باید به آن توجه داشته باشند.