فمینیسم - ارسطو تا داروین

آیا مرد و زن بطور ذاتی متفاوت هستند؟ و آیا وجود تفاوت یعنی باید با آنها متفاوت رفتار شود و مثلا به سمت شغل های متفاوت هدایت گردند.جان استوارت میل، فیلسوف انگلیسی قرن نوزدهم در کتابش "انقیاد زنان"، در تلاش برای احقاقِ حقوقِ برابر قانونی برای دو جنس، خصوصا نگران مجموعه قوانینی بود که زنان را خارج از قلمروی مردان و در انقیاد شوهران شان نگه میداشت، مثل قوانین مرتبط به تحصیلات، شغل، حق رای، و حقوق قانونی. استدلال مخالفین اما این بود که طبیعت زن و مرد متفاوت است، از این جهت رفتار برابر با آنها بیرحمانه می بود. بسیاری از این افراد معتقد بودند مردان بطور ذاتی برتر از زنان هستند و باید در فضاهای متفاوتی باشند.پاسخ میل این بود که در وضعیت کنونیِ جامعه، ما نمی توانیم بگوییم آیا زن و مرد متفاوت یا یکسان هستند. به عقیده میل، تمام آنچه به نظر مخالفین، خارج از ذات و توان زنان است، توسط تعدادی از زنان انجام شده است. همچنین، هرچند این ادعا مطرح شود که بسیاری از زنان از وضعیت ضعیف تر خود رضایت دارند، میتوان بسیاری را نام برد که به آن معترضند. میل گفت اولا ما میدانیم که این الگوهای رفتاری سنتی، حقایقی جهانشمول در مورد زنان نیستند، و دوم اینکه هرچند ما مشاهده می کنیم زنان در بعضی از مهارت ها به خوبی مردان نیستند، اما نمی توانیم از این مشاهده یک نتیجه گیری قطعی کنیم، زیرا زنان بطور سیستماتیک در معرض آموزش متفاوتی نسبت به مردان قرار گرفته و به آنها گفته شده که باید از هنجارهای بخصوصی پیروی کنند. همچنین، زنان بدلیل انقیاد قانونی در ازدواج به مردان وابسته هستند و اعتراض کردن برای بسیاری از آنها خطرناک است. از این جهت میل می گوید ما نمی دانیم که واقعا چقدر بین دو جنس تفاوت وجود دارد.در مقابلِ مجموعه قوانین محدود کنندهِ زنان، میل میگفت اگر زنان بطور ذاتی قادر به انجام بعضی کارها نیستند، آنگاه ممنوعیت انجام آن برای آنها کاری بیهوده است، و اگر می توانند آنها را انجام دهند، ولی نه به خوبی مردان، آنگاه در رقابت با مردان حذف خواهند شد. در هر صورت وجود قوانین محدودکننده بی معنی است.یکی از مفصل ترین پاسخ ها به میل از سمت یک قاضی محافظه کار به نام جیمز استیون نوشته شده است. استدلال استیون این بود واضح است که مرد و زن از تمامی جهات متفاوت از هم هستند. بنظر استیون، وظیفه قانون، حفظ جامعه در وضعیتِ طبیعی آن است. احتمالا پاسخ میل این می بود که اگر هدف، حفظ فرم طبیعی جامعه است، پس تو چرا تلاش میکنی آن را به زور به سمت بخصوصی هدایت کنی؟ اما استیون زنانی را که به مشاغل یا رفتارهای مردانه دست میزدند افرادی گمراه می دانست و به زعم او، کارِ قانون مثل تعمیر یک قطعه خراب است، اینکه افراد متجاوز باید به جای واقعی خود برگردانده شوند تا نظم طبیعی حفظ گردد. برای درک ریشه مفهوم نظم طبیعی، ما باید به یونان باستان برگردیم. به زعم ارسطو، همه چیز در جهان دارای یک مکان طبیعی است و تا زمانی که هر چیزی سرجای خودش باشد، هارمونی وجود دارد، و خروج از آن منجر به بی نظمی و آشوب می گردد. برای اینکه جهان بطور هارمونیک کار کند، هرکس باید وظیفه بخصوصی را ایفا نماید. پس از ارسطو، سنت های یهودی و مسیحی هم معتقد به برآمدن نظم از آشوب توسط خداوند بودند، و اینکه خدا گفت وضعیت باید به این صورت باشد و اگر از آن تجاوز کنید مجازات شما جهنم خواهد بود.در مقابل، فمینیسم قرن بیستم بعدها مدعی شد که هیچ تفاوتی بین دو جنس نیست و همه چیز ناشی از تحمیل اجتماع و فرهنگ است.جَنِت ردکلیف ریچاردز نویسنده کتاب طبیعت بشری پس از دارویناما دیدگاه تکاملی به ما روشی متفاوت برای پاسخ به این سوال می دهد. جنس نر و ماده بطور فیزیولوژیک و از نظر تولید مثل با هم تفاوت هایی دارند. بطور خاص برای انسان ها، یک زن تعداد محدودی فرزند می تواند داشته باشد، اما برای مرد تقریبا چنین محدودیتی وجود ندارد؛ تنها کافی است بتواند به تعداد بیشتری ماده دسترسی پیدا کرده و سایر نرها را از آنها دور نگه دارد. این یعنی در طول دوره تکامل، انتظار می رود جنس نر و ماده استراتژی های تولید مثلی متفاوتی اتخاذ کنند. مثلا یک زن فکر کند که داشتن تعداد زیادی مرد فایده ای ندارد، بلکه آنچه نیاز دارد یک نر است که بتواند فرزندِ قوی تری تولید کرده و اینکه در صورت ممکن به نگهداری از بچه ها کمک کند. اما جنس نر انگیزه بالایی برای حامله کردن بیشترین تعداد ماده و همچنین اطمینان حاصل کردن از وفادار بودن ماده به خودش را دارد، و از این جهت خشونت علیه سایر نرها یک استراتژی مفید است. به علاوه، این بالاتر رفتن در نردبان قدرت، باعث جذابیت بیشتر در نگاه ماده می گردد که دنبال نری است که قادر به تولید فرزندان قوی تر و تامین منابع بیشتر برای پشتیبانی از فرزندان باشد.چنین کشفیاتی برای بسیاری از فمینیست ها هشدارهای ترسناکی مانند کلام محافظه کارانه جیمز استیون است؛ مثلا اینکه گفته شود این تفاوت هایِ ذاتی هستند که باعث شده اند مردان جاه طلب تر بوده و بیشتر از زنان شغل های مهم را بدست آورند. هرچند عملا بخش بزرگی از تفاوت ها فرهنگی هستند، ولی همچنان وجود تفاوت های بنیادی بین زن و مرد محتمل است. اما فمنیست ها نباید از این استدلال ها احساس خطر کنند. وقتی سنت گرایان گفتند که دو جنس متفاوت از هم هستند، تصور می کردند که شناخت طبیعتِ یک چیز تعیین می کند آن چیز در کجا باید قرار بگیرد.همزمان با میل، داروین نیز مشغول نوشتن آثار خود بود. در این زمان بود که مردم کم کم شروع به زیر سوال بردن مفهوم هارمونی طبیعی کردند. ایده تکامل با انتخابِ طبیعی اولین توضیح وجود جهان بدون نیاز به یک طراح اعظم بود. اگر یک طراح وجود داشته باشد، احتمالا او ایده های بخصوصی در ذهن دارد که ما هم مجبور به پیروی از آن هستیم. اما نظمِ طبیعیِ بدون طراح یعنی نظمِ خلاقی و نظمِ طبیعی می توانند کاملا مستقل از هم باشند. این یعنی ما میتوانیم بطور علمی طبیعتِ چیزها را درک کنیم، ولی این به هیچ وجه به این معنی نیست که چگونه باید رفتار کنیم.برابری جنسیتی مد نظر میل همان عدم تبعیض قانونی بود، و این جدا از این است که در نهایت زن و مرد در چه جایگاه اجتماعی قرار می گیرند. من هم تصور نمیکنم که ما باید به دنبال برابری نتیجه بین دو جنس باشیم، ولی حتی تصمیم گیری در این مورد نیز ارتباطی به طبیعت زن و مرد ندارد. البته همچنان بسیاری نتایج داروین را به شکل نادرست تفسیر کرده و تفاوت زن و مرد را به گزاره های دستوری ترجمه می کنند، اما عدم تلاش برای درک این تفاوت ها حتی برای خود زنان هم بسیار بدتر است. مثلا شاید ما داریم زنان را مجبور به کارهایی می کنیم که برایشان مناسب نیستند. ما باید ذات چیزها را درک کنیم اگر میخواهیم در نهایت کار مناسبی با آن ها انجام دهیم.جَنِت ردکلیف ریچاردز – استاد فلسفه دانشگاه آکسفوردمنبع: https://bit.ly/2BcQNRu