نقد و تحلیل فیلم زندگی پیش رو 2020 The Life Ahead

سوفیالورن یا رومن گاری؟مادام رزا، یک #یهودی بازمانده از اردوگاههای جنگ جهانی دوم است که فعلا با دریافت پول و یا بدون آن از بچه های بی سرپرست و آواره نگهداری می کند. یکی از این بچه ها، یک مهاجر سنگالی به نام "مومو" است که توسط پزشک و دوست مادام رزا یعنی دکتر کوئن به او پیشنهاد و در واقع تحمیل می گردد. رزا اگرچه در ابتدا رابطه چندان مناسبی با مومو ندارد و بارها از دکتر کوئن درخواست می کند که او را نزد خود ببرد اما به تدریج خصوصیات مشترکی میان خودشان می بینند به طوریکه رزا حتی آخرین وصیت خود را به مومو می کند.فیلم "زندگی پیش رو" با ورودی پر تنشی آغاز می شود؛ مومو در بازار، شمعدان هایی را که مادام رزا برای پرداخت اجاره ماهیانه قصد فروششان را دارد، می دزدد ولی خیلی سریع برخلاف مثلا ا#لیور_تویست، ماجرا حل می گردد و نه تنها #شمعدان ها باز گردانده شده که حتی خود مومو هم به فردی که از او سرقت کرده، سپرده می شود.به همین سرعت نیز فیلم "#زندگی_پیش_رو" از نفس می افتد. چنانچه پس از صحنه ورودی یاد شده، یک گره بی رمق توزیع مواد مخدر به فیلم اضافه شده که البته در طول فیلم رها به نظر رسیده و فقط دو سه باری به به طور گذرا و بدون تاثیر، اشاره ای به آن می شود . همچنین دیگر شخصیت های پیرامونی هم هیچ کمکی به اوج گیری داستان نمی کنند. مثل دو بچه دیگر خانه مادام رزا یعنی یوسف و بابو که شاید تنها چند ثانیه ای که سر و کله مادر یوسف پیدا شده و او را با خود می برد، چهره مومو از بیرون پنجره، تنها پلان احساسی فیلم را بوجود آورد!حضور آن عتیقه فروش یعنی حمیل (با بازی #بابک_کریمی) و شاگردی مومو برای او هم به جز یک سری حرف های شعاری و بی تاثیر، دخالت دیگری در فیلم ندارد. شخصیت لولا و بچه اش بابو هم به راحتی قابل حذف کردن هستند. از آن زیر زمین تو درتویی که قرار است بخش های پنهان شخصیت #مادام_رزا را بیان کند نیز چیزی در نمی آید، حتی وسائلی هم که در آنجا طراحی شده، هیچ نشانه یا خاطره ای را برای مخاطب آشکار نمی کند تا اینکه خود رزا زبان باز کرده و فارغ از تصویر و بیان سینمایی آن را توضیح می دهد! فقط می ماند خود مادام رزا و البته مومو، که در واقع فیلمنامه گویی انحصارا بر مبنای این دو شخصیت و به ویژه رزا نوشته شده است. گویی #ادواردو_پونتی و فیلمنامه نویسش "اوگو چیتی" براین باور بوده اند که #سوفیالورن حتی در 86 سالگی هم می تواند بار همه فیلم را به دوش بکشد و خلاء های دراماتیک آن را پرکند.فیلم برخلاف رمان "رومن گاری" که از آن اقتباس شده، حتی آن نگاه اجتماعی گاری به حاشیه نشین ها را هم ندارد و مومو ولو در صحنه های رد و بدل کردن مواد مخدر هم بارقه ای از آن را بروز نمی دهد. در داستان رومن گاری، خود مومو، گذشته اش را باز می کند ولی در فیلم از این موضوع و در واقع شخصیت پردازی مومو خبری نیست. از طرف دیگر، احساسی که مومو در داستان نسبت به مادام رزا دارد و گویی در او مادر خودش را می بیند، طی سالها و از دوران کودکی پرورده شده اما در فیلم، او در همان دوران نوجوانی با رزا آشنا شده و مدت آشنایی و زندگی با رزا، چندان به طول نمی انجامد، از این روی، علاقه و همذات پنداری شان با چند جمله ناقص، اصلا در فیلم در نمی آید.اما فیلم "زندگی پیش رو" علیرغم همه این اشکالات ساختاری و روایتی، به دلیل حضور قهرمان یهودی زن (با رویکرد فمینیستی) و اشاره به هلوکاست (از عناصر قوی در ایدئولوژی هالیوود) در بسیاری از لیست های منتخبین و نامزدهای فصل جوایز 2021 حضور دارد.فیلم "زندگی پیش رو" به دلیل وجود دو نام می تواند برای دو دسته از مخاطبان مهم باشد؛ اول برای بازی سوفیالورن (اگرچه به قول آن نشریه آمریکایی از نسل امروز کمتر کسی او را می شناسد!) که لااقل برای یک نسل سینما رو با فیلم هایی مثل "دو زن" و "ال سید" و "سقوط امپراتوری روم" و "گوشه گیران آلتونا" و "دیروز، امروز و فردا" و "روز بخصوص" آشناست، اگرچه در سن 86 سالگی دیگر شباهتی به آن هنرپیشه دهه های 50 و 60 و 70 ندارد.البته اینکه فیلم ساخته ادواردو پونتی، پسر سوفیالورن است هم از دیگر نکات جالب برای سینماروهاست. به هر حال او فرزند کارلو پونتی، تهیه کننده معروف ایتالیایی هم بوده که دهها فیلم از معروفترین فیلمسازان تاریخ سینما از امثال فلینی و آنتونیونی و روسلینی گرفته تا کلود شابرول و دیوید لین و سرجئو لئونه و اتوره اسکولا و ... تهیه کرد.اما دومین وجه فیلم "زندگی پیش رو"، نویسنده داستان آن یعنی رومن گاری است که برای اهل ادبیات و علاقمندان رمان در کشور ما خصوصا به دلیل کتاب "خداجافظ گری کوپر" شناخته شده است. نویسنده یهودی پرحاشیه ای که با نام رومن کاتسیف همراه مادرش از لیتوانی به فرانسه رفت و حقوقدان و خلبان شد و به عضویت هیئت های نمایندگی فرانسه در سازمان ملل درآمد و با اسامی مختلف سرگذشت وداستان و رمان نوشت. یکی از زنانش جین سیبرگ، بازیگر معروف فیلم "از نفس افتاده" ژان لوک گدار" بود (این هم یک وجه اشتراک دیگر با سینما) که ماجرای زندگیش با او را در رمان "سگ سفید" آورد.البته یک ویژگی مشترک دیگر هم رومن گاری و جین سیبرگ داشتند که هر دو نفر با خودکشی به زندگی شان پایان دادند! گاری یک سال و نیم پس از مرگ سیبرگ، با شلیک گلوله ای خودکشی کرد.اما قصه "زندگی پیش رو" درواقع ماجرای زندگی پسر رومن گاریبه نام دیه گو نزد یک خانم مسن اسپانیایی بود که به نام "امیل آژار" (یکی از اسامی مستعارش) آن را منتشر کرد و برای دومین بار جایزه گنکور را گرفت! (معمولا هر نویسنده ای این جایزه را تنها یک بار باید دریافت کند ولی رومن گاری به دلیل استفاده از نام مستعار، آن را دوبار دریافت نمود!!) البته بعدها در کتاب "زندگی و مرگ امیل آژار" معلوم شد که آمیل آژار همان رومن گاری بوده است!!!رومن گاری بسیار تلخ اندیش و مایوس زندگی کرد و قصه و رمان و کتاب نوشت، شاید برای همین ادواردو پونتی و فیلمنامه نویسش سعی کردند، فضای فیلم اقتباسی خود را تلطیف کنند، آن موقعیت های سخت و خشن را کم کرده، تعداد بچه های خانه مادام رزا را کاهش داده و حتی شخصیت اصلی یعنی مادام رزا که سوفیالورن نقش او را بازی می کند از یک زن چاق ناتوان 95 کیلویی به کاراکتری لاغر و تکیده، تبدیل کنند که راحت تر قابل درک باشد.