مرا با قلبت بخوان

باز هم سر نماز حواسم پرت شد. به این فکر می‌کردم که انگار چند روز است سارا نماز نمی‌خواند. بعد از اینکه نمازم تمام شد به نشیمن آمدم. سارا روی مبل نشسته بود و طبق معمول مشغول چت کردن با دوستانش بود، این را از لبخندی که روی لب‌هایش بود فهمیدم. روبه‌رویش نشستم و به او خیره شدم. چند دقیقه‌ای طول کشید تا سرش را از روی گوشی بلند کرد و با همان لبخند به من نگاه کرد. وقتی اخم مرا دید، لبخند روی لبش منجمد شد.کمی طول کشید تا به خودش آمد. گفت: مامان باز چی شده؟گفتم: حواسم هست که چند روزه نماز نمی‌خونی.سرش را پایین کرد و چیزی نگفت. پرسیدم چرا نمازت رو نمی‌خونی؟ گفت: ببین مادر من، وقتی نماز می‌خونم احساس بدی دارم، احساس می‌کنم یه ریاکارم. چون در نمازم خشوع و خضوع ندارم. از روی عادت دارم نماز می‌خونم، نه از روی شوق. من نمازی رو می‌خوام که از روی اشتیاق باشه نه از روی عادت.بهم بگو اصلا چرا نماز می‌خونیم؟گفتم: با نماز خدا رو ستایش می‌کنیم، با خدا حرف می‌زنیم و به آرامش می‌رسیم.گفت: خب من وقتی با زبان خودم و در وقت خاص خودم با خدا حرف می‌زنم، بیشتر آروم می‌شم تا وقتی که از روی عادت و با کلمات عربی که چیزی ازشون نمی‌فهمم با خدا حرف می‌زنم.گفتم: حتی اگر این‌طور هم باشه ولی تو باید نمازت رو بخونی. نماز ستون دینه. از مهمترین عبادت‌هاست. عبادتی هست که خدا خودش در قرآن ازش می‌گه و تأکید می‌کنه که نماز را برپا دارید. وقتی می‌ری مدرسه، مگه قوانین مدرسه رو رعایت نمی‌کنی. حالا هم که مسلمانی باید احکامش رو انجام بدی.گفت: اون فرق می‌کنه. اون‌جا مجبورم.گفتم: خب این‌جا هم مجبوری.گفت: من عبادتی که از روی اجبار باشه، نمی‌خوام. من می‌خوام با ذوق و شوق پیش خدا برم و باهاش حرف بزنم نه از روی عادت و اجبار. من به خدا ایمان دارم و خدا از قلبم با خبره.صدایم را بلند کردم و گفتم: ایمان باید با عمل همراه باشه. خواندن نماز از روی عادت، بهتر از نخواندن آن است.گفت: هر وقت یه دلیل محکم برام آوردی که خواندن نماز از روی عادت بهتر از نخوندنش هست، اون‌وقت می‌خونم.دیگر بحث را ادامه ندادم. به فکر فرو رفتم. آیا من برای خواندن نماز ذوق و شوق داشتم یا از روی عادت نماز می‌خواندم؟ چقدر در نمازم خضوع و خشوع دارم؟از همان کودکی تعصب خاصی به نماز داشتم. نماز را وظیفۀ مسلمانی خود می‌دانستم که چه از آن لذت می‌بردم و چه لذت نمی‌بردم باید آن را می‌خواندم. نماز را اساس ایمانم می‌دانستم که اگر آن را ترک می‌کردم، کل ایمانم فرو می‌پاشید. بعدها که به نماز شب روی آوردم، دیدم که برای خواندن آن ذوق و شوق زیادی دارم. به‌خصوص وقتی دلتنگ بودم. به سجده که می‌رفتم خدایم را کنارم حس می‌کردم و با رازونیاز با او به آرامش می‌رسیدم. آیۀ ۹۸ سورۀ حجر مصداق این آرامش من است:«هرگاه مردم از صحبت دشمنان رنجیده و تنگ‌دل گردند، پس معالجۀ روحانی آن این است که به تسبیح و عبادت خدا مشغول گردند.»با دختران جوان و نوجوان زیادی صحبت کردم تا ببینم نظر آن‌ها دربارۀ نماز چیست. بعضی‌ها گفتند که از روی عادت نماز می‌خوانند. خیلی‌ها اصلا معنای واقعی خضوع و خشوع را نمی‌دانستند. بیشترشان با اینکه می‌گفتند با خواندن نماز به آرامش می‌رسند؛ اما حواس‌شان سر نماز پرت افکار دنیایی می‌شد. دختری نوزده ساله گفت که من قبل از نوزده سالگی نماز نمی‌خواندم، همیشه خانواده‌ام به خواندن نماز مجبورم می‌کردند ولی من زیر بار نمی‌رفتم. دلم می‌خواست بدون اجبار خانواده و اطرافیان و با شناخت و علاقه نماز بخوانم. در ۱۸ سالگی تصمیم گرفتم دربارۀ نماز تحقیق کنم‌ و ببینم اصلا نماز چیست؟ خیلی دربارۀ آن مطالعه کردم و بعد به خواندن نماز علاقه‌مند شدم و الان با شوقی وصف‌ناشدنی نمازم را می‌خوانم و خداوند را مقابلم حییّ‌وحاضر می‌بینم. در ادامه گفت به نظر من نباید خانواده‌ها بچه‌های‌شان را به خواندن نماز و یا هر عبادت دیگری مجبور کنند. با اجبار و زور نمی‌شود به جایی رسید. بلکه باید بچه‌های‌شان را با مسائل دینی به‌درستی آگاه کنند و شور و شوق را در وجودشان زنده کنند تا آن‌ها با علاقه به دیدار خدای‌شان بروند.به عالمان زیادی زنگ زدم و پیام دادم که چگونه شوروشوق نماز خواندن را در دل دخترم ایجاد کنم. یکی گفت: چه با شوروشوق چه بی‌شوروشوق باید نمازش را بخواند.پیر دانایی وقتی حرف‌هایم را شنید گفت: به دخترت بگو در قیام و رکوع و سجود، خدایت را به هر طریقتی که می‌پسندی صدا کن و نمازت را بخوان.یاد مثنوی موسی و شبان مولانا افتادم:هیچ آداب و ترتیبی مجویهر چه می‌خواهد دل تنگت بگواین را که به دخترم گفتم، وضو گرفت و به نماز ایستاد. دیدم بعد از نماز گریه می‌کند. پرسیدم چرا گریه می‌کنی؟ گفت: می‌ترسم خدا مرا نبخشد به خاطر این روش نماز خواندن.حقیقت نمازإِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي «آیه ۱۴ طه»همانا منم اللّه، جز من خدايى نيست، پس مرا بندگى كن و نماز را بپادار تا به ياد من باشى.در این آیه خداوند خود به ما می‌گوید برای اینکه به یاد من باشید، نماز بخوانید؛ بنابراین روح نماز ذکر است و حضور در برابر خداوند و توجه کامل به سوی او. خشوع عبارت است از آرامش قلبی و فروتنی که در اثر تصور عظمت خدا و حقارت خویش در انسان پدید می‌آید و در نتیجۀ آن اطاعت و بندگی بر انسان آسان می‌گردد. هر کس که روح نماز را دریابد، به آ امش قلبی می‌رسد و در نمازش خشوع دارد. خضوع توجه و فروتنی اعضای بدن به خداوند در نماز است. یعنی وقتی خدا را می‌خوانیم، تمام اعضای بدن ذکر او را بگویند و هیچ عضوی از ذکر خدا غافل نباشد.حال این خشوع در نماز چگونه به‌دست می‌آید؟جوابش آسان است، نماز را با حضور قلب بخوانیم؛ اما چگونه؟قلب انسان پر از افکار و خیالات گوناگون است که نمی‌تواند به راحتی آن‌ها را از خود دور کند؛ به همین سبب نمی‌‌تواند در نماز خشوع داشته باشد. اما اگر وقتی که در نماز ایستاده است به این ایمان داشته باشد که به ملاقات خدا رفته است و در پیشگاه او سخن می‌گوید و خدا با عشق به سخنان او گوش می‌دهد و با هر کلامی که بر زبانش جاری می‌‌شود، او را تحسین می‌کند؛ قلب او دیگر به چیزی جز این ملاقات و گفتگو فکر نمی‌کند و چنین قلبی در حضور خدا آرام و سکون می‌یابد و به ستایش او می‌پردازد.باید بدانیم که نماز نهایت نزدیکی ما به خداست. هر بار که به نماز می‌ایستیم از خود بپرسیم:آیا می‌دانی در مقابل چه کسی داری با بی‌توجهی مناجات می‌کنی و در مقابل چه کسی بدون محبت خم می‌شوی؟با پرسیدن این سوال از خود، جلال و عظمت خدا را به یاد بیاوریم و خاشعانه او را بخوانیم.چرا باید نماز بخوانیم؟فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ « آیه ۹۸ حجر»پس به ذکر اوصاف کمال پروردگارت تسبیح گو و از نمازگزاران باش (تا به یاد خدا شاد خاطر شوی).۱. در نماز با خداییم و به یاد او و با یاد خداست که شاد می‌شویم و آرام می‌گیریم.وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ «آیه ۴۳ بقره»و نماز به پا دارید و زکات بدهید و با خدا پرستان حق را پرستش کنید.۲. با نماز آن ذاتی را پرستش می‌کنیم که لایق پرستش است و ستایش. با پرستش خدا شکرگزار نعمت‌هایی هستیم که به ما داده است.يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ «آیه ۷۷ حج»ای اهل ایمان، در برابر خدا رکوع و سجود آرید و (با توجه و بی‌ریا و خالص) پروردگار خود را بپرستید و کار نیکو کنید، باشد که رستگار شوید.۳. خواندن نماز از کارهای نیک است که با انجام آن به رستگاری می‌رسیم.اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ ۖ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ ۗ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ «آیه ۴۵ عنکبوت»(ای رسول ما) آنچه را که از کتاب (آسمانی قرآن) بر تو وحی شد (بر خلق) تلاوت کن و نماز را (که بزرگ‌ترین عبادت خداست) به جای آر، که همانا نماز است که (اهل نماز را) از هر کار زشت و منکر باز می‌دارد و همانا ذکر خدا بزرگتر (و برتر از حدّ اندیشه خلق) است، و خدا به هر چه (برای خشنودی او و به یاد او) کنید آگاه است.۴. نماز، نمازگزاری را که به دنبال یاد و خوشنودی خداوند است، از کارهای زشت و گناه باز می‌دارد.فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِكُمْ ۚ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ۚ إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا «آیه ۱۰۳ نساء»پس آن‌گاه که از نماز فراغت یافتید باز در همه احوال، ایستاده یا نشسته یا بر پهلو خفته (در هر حال که می‌توانید) یاد خدا کنید، سپس که (از آسیب دشمن) ایمن شدید در این حال نماز (کامل) به جای آرید، که برای اهل ایمان، حُکمی معیّن و واجب و لازم است.۵. برای کسانی که به اسلام ایمان آورده‌اند، خواندن نماز واجب و لازم است و حکمی قطعی از طرف خداست و باید بر خواندن آن پایبندی کامل و مداومت داشته باشیم.وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ «آیه ۵۶ نور»و نماز را به پا دارید و زکات بدهید و رسول ما را اطاعت کنید، باشد که مورد لطف و رحمت شوید.۶. با خواندن نماز است که دعوت دینی پیامبر را می‌پذیریم و مورد لطف و رحمت خداوند قرار می‌گیریم.مُنِيبِينَ إِلَيْهِ وَاتَّقُوهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ «آیه ۳۱ روم»(شما اهل ایمان با پیروی همین دین فطرت) به درگاه خدا باز آیید و خدا ترس باشید و نماز به پا دارید و هرگز از فرقه مشرکان نباشید.۷. هرگاه گناهی مرتکب شدیم، با نماز خواندن به سوی خدا باز گردیم و از او طلب بخشش کنیم.بنابراین با خواندن نماز علاوه بر پرستش و ستایش خداوند، با او سخن می‌گوییم. با خواندن حمد در نماز به خدا پناه می‌بریم و از او یاری می‌جوییم. هر آیه‌ای که بعد از حمد می‌خوانیم، پاسخی است که خدا به ما می‌دهد. اگر با خشوع قلبی به نماز بایستیم، به آرامشی که فراتر از دنیای انسانی است می‌رسیم.با وجود اهمیت بسیار زیاد خشوع و خضوع در نماز، نمازگزار نباید به خاطر نداشتن آن تارک نماز باشد؛ چون ادا کنندۀ نماز در هر صورت، اقدام به خواندن نماز می‌کند و تا حدودی قلب خود را متوجه خدا می‌نماید، حداقل هنگام نیت نماز، یاد خدا در ذهنش پدید می‌آید.نتیجه اینکه خواندن نماز از روی عادت بهتر از نخواندن آن است.