نخواستنی، خواستنی. کودکیم، آرزوهایم

در این روزها که حالمان خوب نیست، یادمان باشد که حوادث تلخ فقط برای ما نیست، تاریخ را که ورق بزنی پر است از روزهای تاریک و ناامیدی، اما انسان ها باز هم به زندگی ادامه دادند، از خطای خود درس گرفتند،خواندند نوشتند و یاد گرفتند.کودکی دوران زیبایی است. دنیایی پر از رنگ و نور، بدون توجه به ماهیت واقعی هر چیزی. دنیایی پر از چیزهای ناشناخته و سوال های بسیار و تمام نشدنی. زمان برای کودک تکرار نمی شود، برایش متولد می شود چون چیزی برای او دوباره اتفاق نمی افتد. هر بازی، کشف و اتفاقی جدید و خاص است. کودک درکی از تکرار، خستگی و ملال بابت دوباره و دوباره بازی کردن ندارد. اگر برایش یک قصه را ده بار یا حتی صد بار هم بخوانی برای دفعه صد و یکم هم وقتی به چشمانش نگاه می کنی همان شوق دفعه اول را می بینی. او به خوبی می داند پسربچه ای که در جنگل گم شده، قبل از تاریک شدن هوا غاری را پیدا می کند و کنار روباهی که مواظب اوست تا صبح گرم می ماند اما دلش می خواهد دوباره برایش همان صفحه را بخوانی، چون این بار جنگل، غار، پسربچه و روباه را به گونه ای دیگر در ذهنش تصور می کند و این همان ذات ناب و زیبای کودکی است که ما در بزرگسالی دیگر از آن موهبت برخوردار نخواهیم بود.در همین کودکی یاد می گیریم که در بزرگسالی چگونه رفتار کنیم. اگر سالها قبل مردم به این قضیه شک داشتند، امروز با آمدن علم روان شناسی و به خصوص روان شناسی کودک، نتایج تحقیقات و نظریه های علمی همه چیز به وضوح نشان می دهد که کودکی مهم است و بنیان اساسی هر فردی را برای آینده او شکل می دهد. اگر در این دوران کودک دچار آسیب های جدی روحی و روانی شود ممکن است تا سالها و متاسفانه حتی تا پایان عمرش نیز با رنج و درد کهنه زمان بچگی اش باقی بماند. نوعی از روان رنجوری که در تمام مراحل زندگی با او خواهد ماند و آسیب های جدی را برای خود فرد و اطرفیان وی رقم خواهد زد.فیلم Blonde داستان زندگی مریلین مونرو ستاره محبوب و جذاب دهه 1950 و اوایل دهه 1960هالیوود است. البته شاید خیلی در قالب یک فیلم زندگینامه ای جالب از کار در نیامده باشد، چون هر سکانس به یک درد و بدبختی اختصاص دارد و در کلِ زمان تقریبا نزدیک به سه ساعت شما تنها نظاره گر لحظه لحظه رنج و استیصال او در دوران های مختلف زندگیش هستید و به نظرم فیلم نامه خیلی با رویکرد شناخت او نوشته نشده است و شما پی در پی مشکلات، غم، تنهایی و بی پناهی این ستاره از بیرون جذاب و درون ناکام و افسرده را مشاهده می کنید. حتی برخی از اتفاقات در دوران کودکی و نوجوانی او بازگو نشده که به احتمال زیاد به دلیل طولانی شدن زمان فیلم حذف شده است.موضوعی را که می خواهم به این چند سطر اختصاص دهم در یک جمله خلاصه می کنم : نتایج نا امنی در دوران کودکی چگونه خودش را در بزرگسالی به مرحله ظهور می رساند.ما به طور معمول فکر می کنیم چیزی که در بچگی فردی اتفاق افتاده است به مرور زمان فراموش می شود، یا وقتی بزرگ تر شود با توجه به رشد فکری و عقلی می تواند اثر آن را در وجودش کم رنگ کند. اگر به دستاوردهای علمی هم کاری نداشته باشیم و نخواهیم از آنها استفاده کنیم، در واقع چیزی را که به تجربه، خودمان دیده ایم این است که گویا برخی اتفاقها، رفتارها و حتی حرف هایی که در کودکی به ما زده اند در جایی از روانمان باقی می ماند و متاسفانه نه کمرنگ می شود و نه فراموش.داستان فیلم از کودکی به نام نورماجین آغاز می شود. او با مادری زندگی می کند که تعادل روانی ندارد و علت حال خراب خودش را تولد ناخواسته این دختربچه می داند. گویا نه ازدواجی صورت گرفته و نه تعهدی وجود داشته است، در هر صورت پدر فرزند وجود ندارد. کودک در این مرحله از زندگی خود نیاز به محبت و پذیرفته شدن دارد. نورماجین در رویای آمدن پدری مهربان به سر می برد و چقدر دنیای کودک برای درک خیلی از واقعیت ها گنگ و کوچک است. مادری که جوانی، عشق و زندگیش را به دلیل حضور او تباه می داند و مدام او را از طریق رفتار و کلامش مورد آزار، اذیت و تحقیر قرار می دهد.وقتی جسم مان ضربه می خورد یا زخم می شود متوجه می شویم چون یا درد را می فهمیم یا خونریزی را می بینیم اما متاسفانه روان که زخم می شود درد یا خونریزی بیرونی ندارد که خودمان یا دیگران متوجه آن بشویم. دردِ روان درونی است. برای دختر بچه بی دفاعی مثل نورما این درد به شکل طیف وسیعی از احساسات بد، دوست داشتنی نبودن، عدم امنیت و تنهایی در روان او حک می شود. کودک در این مقطع زمانی، بین سال های چهار تا شش سالگی توانایی مقابله با این احساسات را ندارد در دنیای او همه این چیزها تنها یک معنی می دهد من دوست داشتنی و مورد پذیرش نیستم.دونالد وینیکات پزشک و روان شناس اطفال، گفته‌است که چیزی به‌عنوان یک کودک مستقل وجود ندارد. از نظر او روان در درون ما نیست بلکه بین ماست، یعنی یک کودک در سال های اولیه نمی‌تواند بیرون از رابطه‌ با مادرش وجود داشته باشد. رشد ثمربخش کودک وابسته به محیط امنی است که توسط مادری به قدر کافی شایسته ایجاد می شود. این اصطلاح "مادر به قدر کافی شایسته" برای من خیلی جالب بود. احساس کردم او به خوبی می دانسته که مادری ایده آل بودن خیلی کاربردی نخواهد بود اما اگر مادر، به اندازه ای که برای نیاز کودک لازم است در اختیار او باشد به رشد او کمک شایانی کرده است.در روایت فیلم نورما به دلیل داشتن مادری بدون ثبات روانی بعد از مدتی توسط همسایه شان به مرکز کودکان بی سرپرست (یتیم خانه) سپرده می شود. در واقعیت مسائل ناخوشایندی در همین دوران برای او رقم می خورد که فیلم به آنها اشاره نکرده است. نورما دختری زیبا، جذاب و بدون پشتیبان بود. این شرایط او را تبدیل به طعمه ای کرد تا از او سوءاستفاده شود و همچنین او را مجبور کرد برای پایان دادن به این مسائل تن به ازدواجی اجباری دهد که کمتر از یک سال دوام داشت. نورما با چنین پیشنه و شرایطی وارد جامعه می شود. همان طور که پیش تر اشاره کردم رابطه افراد در بزرگسالی با محیط پیرامون‌شان بیشتر بر اساس نوع رفتار خانواده با آنها در دوران کودکی شکل می‌گیرد، چیزی که نورما کاملا از آن محروم بود.فیلم با موسیقی و شات های پشت سر هم ما را وارد دنیای جدید نورما می کند. به دلیل زیبایی فوق العاده و جذابیت های خاصی که دارد عکس های او به سرعت روی مجله های مختلف کار می شود. تبلیغات و عکس هایی که تنها یک روی سکه زندگی نورما را به همگان نشان می داد. کم کم نورما در حال معروف شدن بود. به توصیه فردی یک اسم هنری برای خودش انتخاب کرد : مریلین مونرو.جان بالبی روانشناس و روانکاو پر نفوذ دیگری که به خاطر تحقیقاتش در زمینه رشد کودک و نظریه‌پردازی‌اش بر نظریه دلبستگی قدمی رو به جلو برداشته بود، متوجه شد کودکانی که در یتیم خانه بزرگ شده اند اغلب دارای انواعی از مشکلات عاطفی از جمله ناتوانی در ایجاد ارتباط صمیمانه و طولانی مدت با دیگران هستند. تصور او این بود که این کودکان به این علت نمی توانند عشق بورزند که در اوایل زندگی، فرصت ایجاد یک دلبستگی محکم به مادر را از دست داده اند. بالبی اولین کسی بود که در خصوص اثرات بالقوه جدایی از والدین هشدار داد.اگر پدر و مادر رفتاری سرد داشته باشند و به فرزندانشان اعتنا نکنند، در بچه ها پیوند دلبستگی ناامن ایجاد می شود. این احساس عدم امنیت بدین معناست که بچه ها احساس می کنند نمی توانند به پدر و مادرشان متکی شوند تا نگرانی هایشان را از بین ببرند. آنها به این نتیجه می رسند که دنیا به واقع مکانی امن نیست و آنها نمی توانند روی پدر و مادرشان حساب کنند. این موضوع به اعتماد به نفس بچه ها در کشف دنیای اطرافشان لطمه سنگینی وارد می کند، مشکلی که بعد از دوران کودکی به دنیای بلوغ کشیده می شود.نورما با اسم شیک دنیای وهم آلود هالیوود مشهور می شود، اما ترومای دوران کودکی با او همراه است. پناه بردن به روابط نادرست برای فرار از خود ارمغان دردهای بچگی اوست. به دلیل فقدان پیوندهای اولیه وابستگی و نداشتن رابطه ای محکم با پدر و مادرش، احساس بی ارزشی به عنوان الگویی درونی در او شکل گرفته و در روابطی که با دیگران داشت بسیار موثر بود. او به خاطر عدم امنیتی که در کودکی تجربه کرده بود نمی توانست به دیگران اعتماد کند و با آنها در یک رابطه سالم پیوندی داشته باشد. سرمایه داران صنعت فیلم بدون توجه به روحیه حساس و مسائل شخصی او تنها به فکر پر کردن جیب های خودشان با ظاهر جذاب و فریبنده این ستاره نوظهور بودند.او آرزوهای دخترانه کوچکی داشت؛ ازدواج کند، سر و سامان بگیرد و بچه داشته باشد. جایی زندگی کند که از هالیوود دور باشد. کلاس بازیگری برود و در فیلم هایی بازی کند که سکانس ها را تکه تکه فیلم برداری می کنند. حتی زمانیکه از آرزوهایش می گفت یا در مصاحبه ای از فضای داستانی نویسنده ای مثل داستایفسکی صحبت می کرد، طوری نگاهش می کردند یعنی تو فقط مریلین مونرو جذاب و قاب عکسی برای دید زدن هستی و نه هیچ چیز دیگر. می گفتند : ناسپاس نباش، هر کسی حاضر است کل زندگیش را بدهد و شهرت و محبوبیت تو را داشته باشد! در بخشی از فیلم مریلین را در سکانسی می بینیم که میان جمعیتی در سینما نشسته و جدیدترین فیلم خود را همراه با آنها می بیند، همه با شوقی وصف ناپذیر به پرده روبه روی شان چشم دوخته اند و حرکات مزون و ریتم صدای او را می شوند. اما او چون غریبه ای در جمع زیرلب زمزمه می کند : این چیزی که روی صحنه است من نیستم.ازدواج مریلین با ستاره بازنشسته بیس‌بال جو دی ماجیو Joe DiMaggio تنها نه ماه دوام داشت. او فکر می کرد می تواند با این ازدواج از همه چیز دور بماند و دوران جدیدی را در زندگیش شروع کند. اما جو نتوانست رفتار های گذشته او را تحمل کند. ضربه نهایی سر صحنه فیلمبرداری فیلم خارش هفت ساله The Seven Year Itch به کارگردانی بیلی وایلدر بود که تصویری جاودانه از مریلین بر جای گذاشت. جو چنان حسادتی در خودش احساس کرد که در برابر صدها تماشاگر نتوانست خودش را کنترل کند. دردی به دردهای مریلین آسیب دیده اضافه شد، سیاهی بی پناهی و تنهایی دوباره وجودش را پر کرد.جای تعجب نیست، وقتی می بینیم اشخاصی که از وابستگی قوی برخوردار نیستند خودشان را کمتر دوست دارند و در مقایسه با دیگران کمتر به حال خود دلسوزی می کنند. اما خبر خوش این است که الگوهای درونی ما حک شده در سنگ نیستند و می توان آنها را تغییر داد، می توانیم وابستگی خود را از نو تنظیم کنیم. به عنوان مثال کسی که در دوران کودکی وابستگی ضعیف دارد یک شریک زندگی مهربان و دلسوز، سرانجام می تواند پیوند و وابستگی را به او بیاموزد. در روابط رومانتیک سالم یاد می گیریم که ما سزاوار توجه هستیم و می توانیم به دیگران اعتماد کنیم تا نیازهای ما را برآورده سازند.ازدواج با آرتور میلر Arthur Asher Miller نویسنده و نمایش‌نامه‌نویس معروف نقطه عطف زندگی مریلین شد.البته متکی شدن به دیگران برای اینکه احساسمان را نسبت به خودمان تغییر دهیم می تواند خطراتی را هم به همراه داشته باشد. روابط رومانتیک ممکن است به انتها برسند و کسانیکه به آنها متکی هستیم شاید با بیماری، افسردگی و استرس های روبه رو شوند و نتوانند به ما کمک کنند. لازم است بدانیم مجبور نیستیم که تنها منتظر دیگران باشیم تا خودمان را تغییر دهیم. وقتی به طور مستمر به خودمان توجه کنیم و از خودمان مراقبت کنیم این احساس به ما دست می دهد که ارزشمند هستیم، به بیانی دیگر همدلی با خود یعنی می توانیم به کمکی که همیشه وجود دارد امیدوار باشیم.جفری یانگ در کتاب زندگی خود را دوباره بیافرینید به یازده تله شایع در زندگی می پردازد. تله های رهاشدگی و محرومیت هیجانی در مورد افرادی که کودکی آشفته ای را تجربه کرده اند صدق می کند. روان این افراد به شدت تحت تاثیر تجارب اولیه زندگی شان شکل گرفته و این تله ها بخشی از وجودشان شده است. قسمت تلخ ماجرا ایجاد موقعیت ها یا انتخاب افرادی برای بازآفرینی همان شرایط دردناک است. تداوم تله های زندگی دست یابی به اهداف زندگی را با شکست و ناکامی مواجه می کند.متاسفانه مریلین نتوانست آن آرامش را در طول زندگی با آرتور حفظ کند. مسائل درونی و احساس بدی که نسبت به خودش داشت و چیزی که دیگران از او می خواستند دو دنیای کاملا متضاد در روان او ایجاد کرده بود تا جایی که سر صحنه فیلمبرداری هم با هر صدا یا حرکتی که او را یاد این تضاد می انداخت به شدت برآشفته و خشمگین می شد و صحنه را ترک می کرد. دلش می خواست او را به حال خود بگذرانند اما هالیوود نمی خواست لقمه چرب خود و سود سرشاری که بابت او به جیب می زد را به این راحتی از دست بدهد. این ازدواج هم بعد از شش سال به جدایی رسید. مریلین یک سال بعد خودکشی کرد.مسائل زیادی پایان زندگی نورماجین سی و شش ساله را این گونه رقم زد. زندگی او روی پرده، یک زندگی رؤیایی و دست پخت هالیوود بود. اما در دنیای واقعی، مشکلات و تفاوت‌هایی داشت که مردم از مونروی محبوبشان انتظار نداشتند. عروسکی که سینما از او ساخت فراتر از توانایی‌ها و گاهی کاملا متفاوت با خواسته‌های او بود. مریلین در جایی راجع به خود چنین گفته : «من یک زن بازنده‌ام. مردها، به خاطر تصویری که از من ساخته‌شده و خودم هم در ساخت آن کمک کرده‌ام زیادی از من انتظار دارند».این سوالها و هزاران سوال دیگر قابل طرح است، نه برای مریلین مونرو، برای همه کودکانی که محرومیت می کشند و با تمام رنجهایشان بزرگ می شوند :اگر او در کودکی حمایت مادرش را داشت آیا باز هم دچار این وضعیت می شد؟اگر کسی بود که او را درست راهنمایی می کرد، در چه مسیر متفاوتی قرار می گرفت؟چه مسائلی به تخریب درونی او دامن زد؟ چگونه میشود جلوی برخی از آسیب ها را گرفت؟توصیه من به شما این است که اگر قصد دارید فرزندی داشته باشید یا در حال حاضر دارای فرزند هستید حواستان به این کوچولوهای بی دفاع باشد. اگر والدینتان کارهایی را برای شما انجام نداده اند سعی کنید شما از آنها درس بگیرید؛ مطالعه کنید، بپرسید و رفتارهای مناسب تری را نسبت به فرزندان خود داشته باشید. پدران و مادرانمان در حد اطلاعات محدود خود سعی کردند بهترین عملکرد را نسبت به ما داشته باشند و اگر خطاهایی داشتند ما هوشمندانه تلاش کنیم که بهتر از آنها رفتار کنیم.پيشنهاد كتاب براي مطالعه :دلسوزی نوشته کریستین نفچای با وینیکات نوشته برت کارزندگی خود را دوباره بیافرینید نوشته جفری یانگ و ژانت کلوسکوپیشنهاد فیلم : A Mouthful of Air