درخت شاه‌توت

بچه بودم. خانه ی ما به بزرگ بودن و حیاط دلبازش معروف بود. در مرکز حیاط یک درخت گردو بود که شاخه هایش باز میشد و برگ ها پهن و نصف آسمان را میگرفت. فصل پاییز که میرسید بابا گردو میتکاند. بعد که تمام میشد زمین پر از قلمبه های سبز میشد که بعضا با برگ و شاخه های کوچک زمین را پر کرده بودند. گردو ها را توی سبد ها میچیدیم. قانونش این بود: سبز ها جدا، پلاسیده ها جدا. تعدادی از گردو‌های دیگر که هنگام زمین افتادن شانس یارشان بود و ضربه، پوسته ی سبز را جدا کرده بود، هم جدا. مامان سطل ها را از گردوی تازه پر میکرد و من روسری ام را سرم میکردم. «این را بده به اون همسایه رو‌به‌رویی که دو طبقه ست» ، «اینو بده به خونه زهراسادات» ، «اینو بده خونه آقاجون». من میرفتم و می‌آمدم و به هر کس که سلیقه ی مامان بود گردو میدادم. بعضی سالها مامان میگفت: «اینو بده به همسایه بغلی» یا «به همسایه ی دو تا اون طرف تر» اما فقط بعضی سالها به این دو تا میداد. چند روزی که میگذشت بساط تق تق جدا کردن پوست گردو شروع میشد. بیشتر وقت ها آنقدر چوپ را محکم بر سر گردو میکوبیدم که گردوی بیچاره از داخل خرد و له میشد یا آبش میپاشید توی صورتم و بعد نقطه های سیاه روی لپ ها و پیشانی‌ام ساخته میشد. با وجود احتیاط و «دست نزن» های مامان فردایش که به مدرسه میرفتم نوک انگشت هایم سیاه بود.یک درخت بزرگ با برگ‌های تیره آن طرف حیاط بود. آمار این درخت را همه‌ی فامیل داشتند و متاسفانه مامان هم مهربان! درخت شاه‌توت با توت ها درشت آبدار، چه کسی ست که از آن بگذرد؟ درخت تنومندی بود و در قطر تنه از درخت گردو هم بزرگتر میزد. تا چند وقت بساط این بود که پسرخواهر و پسرخاله و برادر شوهر بچه و فامیل های دیگرش را راه میداد و آنها دو ساعتی به درخت دار میشدند و میچیدند و میبردند. آنهایی هم که نمی‌آمدند مامان میریخت توی سطل و میداد دم خانه هایشان. من دوباره میرفتم و می‌آمدم. «اینو بده خونه آقاجون» ، «اینو‌ بده خونه خاله فاطمه» ، «اینو بده خونه زندایی». با این وجود از کَرَم درخت و مامان چیزی کم نمیشد و هفته‌ی بعد دوباره پر از توت شده بود. بابا و خواهر هایم هر کدام لباسهای کهنه‌شان را میپوشیدند و از پیچ و خم های درخت بالا میرفتند و وقتی با دو سطل توت به قرمزی خون برمیگشتند، صورت و دستهایشان تا مچ قرمز بود. من به تقلید از خواهر های شجاع، سطلی زیر بغل میزدم و به قصد توت چیدن بدون پوشیدن لباس های کهنه به دل درخت میزدم. از نردبان بلند با احتیاط بالا میرفتم و مدام به پایین نگاه میکردم و سطل را با هزار زحمت به شاخه ها دار میکردم. دست هایم میلرزید و پاهایم به خاطر فشار زیاد ترس درد میگرفت و من سه تا پله مانده به آخر نردبان، راه رفته را بازمیگشتم‌. آن وقتها خیال میکردم که به این خاطر که بچه ام ازین کار ها نمیتوانم انجام دهم و اگر اندازه ی خواهرهایم شوم، مثل آنها درخت را تا نوک شاخه ها طی میکنم. ولی اشتباه میکردم. من هیچ وقت یاد نگرفتم چطوری باید از درخت بالا بروم و هیچ وقت توت نچیدم. آخ ترسوی بیچاره!بهار که میشد درخت یاس آن طرف حیاط، در سمت دیوار آجری کوچه، پر از گل میشد و گل ها از بالای دیوار، کوچه را زیبا میکردند و هر کس از دم خانه ی ما رد میشد عطر یاس را میشنید. من را میگویی؟ عاشق بویش بودم و حسابی روی آن درخت غیرت داشتم. به زبان نمی‌آوردم اما وقتی دختر خاله ام می‌آمد و یک دسته بزرگ از گلهایش را میچید و میرفت حسابی در دلم فحشش میدادم.درخت انجیر سیاه و انگور و سیب و انجیرگلابی هم گرچه موضوعیت اصلی رفت و آمد به خانه ما نبود ولی گاها اگر خوب بار میداد به فامیل و همسایه ها هم میرسید. تابستان که میشد و مهمان می‌آمد، بعضا با عشوه ای خاص میگفتند: «بریم توی حیاطتون بشینیم» و مامان هم روفرشی بزرگی که برای همین کارِ «مهمان داری در حیاط» خریده بود پهن میکرد و با کلی تشریفات پتو و بالشت برای مهمانان بزرگوار ترتیب میداد روی ایوان. ایوان را میگویی؟ قَدَر! از این سر تا آن سر، با عظمت و عرض زیاد. بعد مامان برای مهمان ها شربت میریخت و آنها نیز به غلظت و رنگ و چهره‌ی لایه ی شربت که ته لیوان ایستاده بود و آب روی آنرا گرفته بود نگاه میکردند و هم میزدند تا رقص شربت را در آب ببینند. آنقدر بدم می‌آمد از آنهایی که ناشی بودند و درست هم نمیزند و با عجله شربت را بالا میکشیدند. میتوانم مزه‌اش را تصور کنم. رویش طعم آب شیرین میدهد و هر چه به ته لیوان نزدیک می‌شود شیرینی بیشتر میشود و آخر سر مقدار زیادی شربت ته لیوانش میماند. شربت ها را مامانم از شاه‌توت های حیاط و آلبالو های باغ آقاجون درست میکرد. موقع چیدن میوه های تابستانی که میشد میرفتیم باغ آقاجون و با دستی از آلو و آلبالو و سیب سبز برمیگشتیم. ولی آنها کفاف شربت و مربا و لواشک های مامان را نمیداد و بابا مجبور بود با آلو و آلبالو به خانه بیاید. لواشک ها روی پشت بام یا طول ایوان پهن میشد و ما تا وقتی که درست شود به هر گوشه اش ناخنک میزدیم.شبها که بابا به خانه می‌آمد، لباسهایش را عوض میکرد و در حیاط مینشست. گاهی که فیلمهای بزرگسالانِ مورد علاقه ام و املای شبم تمام میشد میرفتم پیش بابا و کنارش مینشستم و به دود سیگارش که در هوای تاریک شب میرقصید نگاه میکردم. به آسمان نگاه میکردم و سوال های عجیب درباره ی آسمان و ستاره ها میپرسیدم و بابا با مکث جوابم را میداد و من سرم را به نشانه ی تایید تکان میدادم ولی درواقه هیچ وقت متوجه نمیشدم یعنی چه. بابا به درخت ها در شب نگاه میکرد و من برایم عجیب بود که از حشرات و جانور های احتمالی که در تاریکی حیاط عظیم پنهان شده اند، نمیترسد. گاهی وقت ها هم وسایلش را می‌آورد و به تعمیر چیزی مشغول میشد و گاهی میگفت: «پیچ گوشتیو بده» و من در وسیله ها میگشتم و چند نوع پیچ گوشتی برایش پیدا میکردم. به هر حال آن موقع ها که دختر بچه ها نمیدانستند معنی پیچ‌ گوشی و آچارفرانسه و انبر‌دستی چیست، من میدانستم کدام به کدام است......سالها از آن روز ها میگذرد و درخت گردو و شاه‌توت دیگر آنقدر بار نمیدهد که به همسایه ها برسد و دیگر فامیل برای توت چیدن به خانه مان نمی‌آیند. درخت انجیر سیاه و سیب سبز خشک شده و درخت یاس آنقدر کوچک و کوتاه شده که دیگر عطرش همه جا را پر نمیکند و به کوچه سرک نمیکشد. ما دیگر به ندرت به باغ آقاجون میرویم و آلو و آلبالو میچینیم. شربت های مامان توی یخچال میماند و برایش مهمان نمیرسد. حالا دیگر بابا معمولا تنها توی حیاط مینشیند و به درختها نگاه میکند و دخترکوچولویش پیشش نمی‌‌نشیند تا سوالات عجیب از آسمان و ستاره ها بپرسد.از گوگلبر اساس اندک چیزهایی که از کودکی به یاد دارم...