سمفونی مردگان، شاهکار عباس معروفی

شما در یک سالن موسیقی نشسته اید و این مردگانند که سمفونی گذشت زمان را مینوازند؛ تلخ و غم انگیز اما هنرمندانه...سمفونی نوعی از موسیقی ارکستری است که غالبا 4 موومان دارد و هر موومان قطعه ی مجزایی ست که نوازنده ی مخصوص خودش را دارد اما در نهایت این مجموع موومان هاست که سمفونی را تکمیل میکند.عباس معروفی که پیشتر مدیریت ارکستر سمفونیک تهران را برعهده داشته است، در اولین رمانش، موسیقی را با نویسندگی پیوند میزند و حاصلش میشود "سمفونی مردگان"رمانی که به سبک یک سمفونی نوشته شده و ۴ موومان دارد: موومان اول را اورهان مینوازد؛ کوچکترین عضو خانواده ی اورخانی که خودخواه، حسود و طماع است و تمام زندگی اش محدود شده است به خوردن و خوابیدن و مال اندوزی!و حالا که چهل سال از زندگیش میگذرد، در اردبیل که زیر سنگینی خروارها برف‌مدفون شده، به دنبال کسی میگردد و همینطور که در مسیر پر از برف پیش میرود، پرش های ذهن آشفته اش، اتفاقات سالهای گذشته را بدون هیچ ترتیبی مرور میکند و آنها را چون تکه های ناقص و درهم ریخته ی یک پازل روبروی مخاطب قرار میدهد؛ مخاطبی که در طول کل موومان اول، سرما را باتمام وجود احساس میکند و نمیداند که این سرما، سرمای قلب یخ زده ی اورهان است یا سرمای شهر یخ زده ای که کلاغ ها روی کاج هایش فریاد میزنند: برف! برف!داستان در موومان اول با دو زاویه دید پیش میرود: اول شخص که اورهان است و با جریان سیال ذهنش گذشته هارا روایت میکند و سوم شخص که البته دانای کل نیست و فقط محدود است بر امروزِ اورهان و جستجویش در شهرِ تماما سفید...اورهان و راوی سوم شخص گذشته و حال را موازی باهم پیش میبرند و آنها را درهم میبافند و این ویژگی موومان اول هر سمفونیست؛ دو ملودی متمایزِ درهم تنیده..‌. موومان دوم تنها بخشی از کتاب است که داستان سیری خطی دارد و از نظرگاه سوم شخص دانای کل قسمتی از سالهای گذشته ی خانواده اورخانی را روایت میکند.روایتی که از زمان کودکی بچه های خانواده و روزهای اشغال ایران توسط شوروی در بحبوحه ی جنگ جهانی دوم آغاز میشود و جلوتر میرود تا به چالش های خانواده میرسد...چالش عشق ناگهانی آیدا، تک دختر تنهای خانواده که تا پیش از آن در آشپزخانه نم میکشید...و چالش طبع بلند آیدین که به مذاق پدر خوش نمی آید!آیدین، پسر شاعری که شب دیرتر از همه میخوابد و روز زودتر از همه بیدار میشود و کتاب میخواند و کتاب میخواند و در جواب پدر که با عصبانیت میپرسد در این کتاب ها دنبال چه میگردی، آرام میگوید: دنبال خودم!پسری که نمیخواهد مثل پدر و اورهان زندگیش خلاصه شود به کاسبی در یک حجره ی آجیل فروشی؛ فراتر می اندیشد و برای اندیشه هایش مقابل مخالفت های جاهلانه ی پدر میایستد‌. ایستادنی که او را به مسیری میکشاند که در آن عشق انتظار میکشد تا آیدین را از ناامیدی نجات دهد و داستان را از دلمردگی...و در نهایت موومان دوم با اتفاق غیرمنتظره ای به پایان میرسد و سالهای بعد از آن را در موومان سوم میخوانیم. موومان سوم شاید لطیف ترین بخش کتاب باشد. بخشی که از زبان دختری روایت میشود که به سبب عشق چنان به درون آیدین راه یافته که زندگی او را گاه از ذهن و نگاه او روایت میکند...و به این ترتیب کانون روایت میشود اول شخصی که اتفاقاتی از داستان را تعریف میکند که خود در آنها حضور نداشته است :《ناگاه ضربه دوچرخه ای اورا پرت کرد. سکندری خوران لب جوب آب تعادل خود را حفظ کرد. به پشت سر برگشت...من پیش از دوچرخه سوار رفته بودم.》 و اما موومان چهارم، که یک فصل بیشتر ندارد، از زبان سوجی دیوانه ایست که باید داستان را خوانده باشی تا بفهمی او کیست! سوجی که در گوشه ای به نرده ها قل و زنجیر شده و در ذهن آسمان را به ریسمان میبافد...سیلان ذهن دیوانه اش، ماموت را به دایناسور ربط میدهد و دایناسور را به دایی ناصر و بعد نخست وزیر میشود و در نهایت از مسکو سر درمی آورد...سوجی اگرچه دیوانه است و بیربط میگوید اما از میان همین آسمان و ریسمان هایش میتوان چیزهایی فهمید‌ و شاید نویسنده به این ترتیب هرچه را نمیتوانسته رک و پوست کنده در موومان های دیگر بگوید، به دیوانه ای دیکته کرده است که به او حرجی نیست...《نوک انگشت را که به تخم چشم فشار بدهی، درخت دوتا میشود، پاهای من هم چهارتا میشود، زلزله هم می آید...با یک انگشت همه دنیا را میتوان تکان تکان داد!》 موومان چهارم که به پایان میرسد، بخش دوم موومان اول شروع میشود و باز اورهان در انبوه برف های شهر پیش میرود و فکر میکند و به یاد می آورد...آنقدر به یاد میآورد که قطعه های گم شده ی پازل نصف نیمه ی داستان یکی یکی سرجایشان قرار میگیرند و ابهامات رفع میشوند و آنقدر پیش میرود تا بالاخره در جایی داستان با اتفاق عجیبی به پایان میرسد. مجموع این موومان ها "سمفونی مردگان" را تکمیل میکنند؛ کتابی که هفته نامه دی ولت سوئیس در باره آن نوشت : پیش از هرچیز باید گفت که این کتاب یک شاهکار است.کتابی که با خلق نمادها فلسفه می آفریند و در لفافه از تاریخ و سیاست میگوید و بدین ترتیب داستانی عمیق را پیش روی مخاطب قرار میدهد که همیشه چیزی برای فهمیدن دارد. سمفونی مردگان ، اولین و معروف ترین رمان عباس معروفی ست؛ نویسنده ای که در سال ۱۳۳۶ در سنگسر متولد شد و اکنون ساکن آلمان است. او که پس از سمفونی مردگان ، رمان های سال بلوا، پیکر فرهاد و فریدون سه پسر داشت را به نگارش در آورده است، نمایشنامه ها و مجموعه داستان های بسیاری نیز در کارنامه خود دارد. معروفی که گویی تلخ نویسی از ویژگی های جدانشدنی قلم اوست، در سمفونی مردگان چنان فضای سرد و تلخی می آفریند که گویی سطر سطر داستان، قهوه ی سردِ تلخی است که جرعه جرعه به مخاطب نوشانده میشود و طعمی فراموش نشدنی را برای او به یادگار میگذارد. اگرچه ممکن است فضای تلخ و دلمرده ی داستان به مذاق هر خواننده ای خوش نیاید و همچنین روایت پراکنده ی داستان در سالهای ۱۳۱۳ تا ۱۳۵۵ و جابجایی مدام راوی داستان در موومان اول برای فردی که با این سبک داستان آشنایی ندارد، کمی گیج کننده باشد؛ اما کتابی که جایزه سال ۲۰۰۱ سورکامپ را از آن خود کرده است، به زبان های انگلیسی، آلمانی و... ترجمه شده و از همه مهمتر مخاطب را به اعماق داستانی میبرد که میتوان با آن زندگی کرد، قطعا ارزش خواندن را خواهد داشت. 《آیدین گفت: آدم تا داستان نخواند، معنای زندگی را نمیفهمد.》سمفونی مردگان را به تمام علاقه مندان کتاب های داستانی و تمام آنهایی که میخواهند معنای زندگی در طول گذر زمان را بفهمند، پیشنهاد میکنم.