سلبریتی گمنام....

قهرمان و اسطوره دو مقوله مجزا برای اثرگذاری اجتماعی است که در بین رسانه‌ها نمود بیشتری پیدا می‌کند و مردم نیز با این دو مفهوم به شکل فراگیری مواجه می‌شوند. این دو مفهوم از لحاظ کاربردی دارای معانی متفاوتی هستند که گاهی در لفظ به اشتباه به‌کاربرده می‌شود. در مفهوم اسطوره، بُعد خیالی و در قهرمان، بُعد واقعی آنان مشهود است. اما در جامعه امروز، سلبریتیسم یا فرهنگ شهرت به عنوان نمونه جدیدی از از گونه‌های شخصیتی محبوب مردم، شکل گرفته که هرکدام دارای ماهیت خاص خود می‌باشند. اسطوره در تداول عامه به قلمرو خيال تعلق دارد كه خود، به معنای دقيق كلمه، متمـايز از عالم واقع و حتي متضاد با آن است. خدايان كه شخصيت‌ها و بازيگران اسـطوره‌انـد، در نظر ما موجوداتي افسانه‌اي هستند كه به آن¬ها اعتقادي نداريم. (پتانزونی & فرجی, 1391) همان‌طور که گفته شد: اسطوره‌ها بیشتر در افسانه و روایات نمود پیدا کرده و بعد عینی ندارند. آن‌ها با کارهای خارق‌العاده و فوق توان انسان به حل مشکلات جامعه می‌پردازند و اغلب به دلیل مردم‌داری یا مقابله با ظلم و رنج‌های بشری در بین عامه مردم از محبوبیت بالایی برخوردار می‌شوند. به طور کلی، خدایان اساطیری، مبلغان نزول خدایان به سوی انسان‌ها و پدید آمدن گروهی خدایان انسان‌وار است. (مظفری, 1388) قهرمان اما به "انسان"هایی اطلاق می‌شود که ورای روزمرگی، به دنبال ایجاد تغییری در زندگی خود و دیگر مردمان‌اند تا شرّی را از آن‌ها دور یا نفعی را به خود و دیگران برسانند. البته این تعریف به معنای خودمحوری قهرمانان نیست. چراکه شخصیت قهرمانان اصولا با فدا شدن یا ایثار در راه خیر رساندن به دیگران پیوند خورده است. از نظر کمبل، قهرمان کسی است که: کمر به خدمت دیگران بسته باشد. هدف غایی جست‌و‌جو، باید کسب خرد و قدرت برای خدمت به دیگران باشد نه رهایی و سعادت شخصی خویش. (کمبل, 1377) قهرمان و اسطوره به جهاتی ویژگی‌های مشابهی دارند؛ هر دو دارای مقبولیت و محبوبیت از طرف مردم عادی واقع می‌شوند و همین مقبولیت، زمینه مشروعیت عملکرد آنان در سطح جامعه را فراهم می‌آورد. مشروعیت عملکرد از جانب مردم بر این دو شخصیت زمانی مفید واقع می‌شود که ایده و عمل آنان با نیازها و خواست مردم همسو باشد. استفاده از ظرفیت اسطوره و قهرمان با بهره‌گیری از کهن‌الگوهای افسانه‌های باستان، باعث ظهور فرهنگ هواداری و شهرت در صنعت فرهنگی غرب شده است. سلبریتی‌ها تعریف جدیدی از این نوع شخصیت‌ها در جوامع امروز هستند. طبق تعریف فریس: سلبریتی‌ها افراد شناخته‌شده‌ای هستند که به واسطه برخورداری برخی از ویژگی‌ها و صفات خاص، از دیگران متمایز گشته و نزد جمع کثیری از افراد شناخته‌شده هستند. (kerry, 2007) فرهنگ سلبریتی در عصری که با گسترش فرهنگ رسانه‌های تعاملی همراه است، با چرخش تعاملی، منجر به ارتباط عاطفی با کاربران و هواداران و در نتیجه، تأثیری بی‌واسطه بر دنبال‌کنندگان شده است. (عباسی & جعفری, 1399) به‌دنبال این دلیل، سلبریتی‌ها توان جریان‌سازی فکری و گفتمانی در سطح جامعه را دارند و به‌دلیل شهرت نسبتا خوبی که بین آحاد ملت دارند، تاثیرگذاری افکار و رفتار آنان بیش از اقشار دیگر جامعه است. این ظرفیت اثرگذاری به خدمت فرهنگ سلطه در آمده و توانسته از واسطه‌ای به نام سلبریتی‌، افکار خود را به متن مردم انتقال دهد. اصولا در همه جوامع، این ویژگی مشترک در سلبریتی‌ها وجود دارد که بخش عمده آن نه همراهی آنان با منافع مردم بلکه همراهی مردم با منافع سلبریتی‌ها را در پی دارد. تضاد معنایی سلبریتی و قهرمان در همین عرصه نمود پیدا می‌کند که برای سلبریتی، مردم ابزاری برای دیده شدن و کسب شهرت بیشتر است ولی قهرمان در تکاپوی حل مشکلات اساسی مردم است و نفع جمعی بر نفع فردی قهرمان ارحجیت دارد. از دیدگاه کمبل:« یکی از تفاوت‌های بی‌شمار شخص مشهور و قهرمان این است که اولی برای خود تلاش می‌کند و دومی برای نجات جامعه» (کمبل, 1377) در حال حاضر، جامعه ایران نیز جدای از بحث‌های سلبریتیسم و قهرمانی نبوده و موجودیت هر دو را به عینه دیده. بروز و ظهور سلبریتی‌ها در فرهنگ جامعه ایران نه همراه با درد مردم بلکه در قالب سواستفاده از درد مردم برای منافع شخصی خود بوده است. فاز روشن‌فکری و اپوزوسیونی علیه حکومت و ملت ایران و مخالفت صریحانه با عقاید و تفکرات بخش اعظمی از جامعه ایران، یکی از ضربه‌های سلبریتی‌ها در عرصه فرهنگی به ملت ایران است. در مقابل، ایران در دوره‌های مختلف، قهرمانان زیادی را به چشم دیده و پرورانده. قهرمانانی که شاید کوچک‌ترین دست‌آوردشان جان باختن برای مردم بود.قهرمانان در صورت‌ها و گونه‌های متفاوت، روزی برای گرفتن حق مظلوم و حفظ عقاید مسلمانان در مبارزه با طاغوت، روزی برای سلامت مردم، روزی برای کمک به زیرآوار ماندگان، روزی برای پیشرفت کشور و به‌طور خلاصه در همه عرصه‌ها افرادی از جنس مردم بوده‌اند که با خود مردم همراه شده و هم‌درد درد ملت شده‌اند. قهرمان یک‌بار در ظاهر مدافع سلامت، یک‌بار در روح خمینی کبیر(ره) و یک‌بار در قالب شجاعت قاسم سلیمانی تجلی پیدا میکند. شهید سلیمانی یک اندیشه دارای مقبولیت در جامعه امروزی ایران به شمار می‌‌رود که نه بر اساس پارادایم های ساختگی غرب بلکه از بطن مردم‌سالاری دینی برخواسته است. تغییر هنجارهای موجود نه دغدغه سلیمانی است نه با ارزش‌های مردم جامعه هماهنگ است. موضع سلیمانی به همه جنبه‌های زندگی، موضع کار و تلاش برای ملت و تلفیق آن با عناصر دین در زندگی بشری است. دو موضعی که پازل گمشده تفکرات امروز را از مسئول و سلبریتی تا کوچک‌ترین عضو جامعه در بر می‌گیرد. این همان تفکر و موضع قهرمانانه‌ایست که در جمله :«ما ملت شهادتیم» متجلی می‌شود. به‌کارگیری توان و امکانات برای خدمت به مردم، به رسمیت شناختن دیدگاه‌های متکثر در سطح جامعه و دوری از منفعت‌طلبی حزبی، مهم‌ترین مولفه‌هایی است که اندیشه سلیمانی را به مکتب سلیمانی بدل کرده و همین مکتب برای تثبیت و حفظ ارزش‌های موجود میان مردم، ورای باورهای اسطوره‌ای، به یک قهرمان دردسترس بدل می‌شود. این ارزش‌ها بود که قاسم سلیمانی را نه در دوران زندگی و خدمت، بلکه در زمان پس از شهادت، به عنصری محرک برای تلاش، پیشرفت و تعالی برای مردم تبدیل کرد. حال شما پاسخ دهید، روح سلیمانی در کدام گونه شخصیتی جای می‌گیرد؟ اسطوره؟ سلبریتی؟ یا قهرمان؟ منابع • kerry, F. (2007). The Sociology of Celebrity. Sociology Compass. • پتانزونی, ر., & فرجی, س. (1391). حقیقت اسطوره. هفت آسمان, 119-136. • عباسی, ع., & جعفری, ع. (1399). تأثیر کنشهای اینستاگرامی سلبريتيها. فصلنامه پژوهش های ارتباطی, 33-54. • کمبل, ج. (1377). قدرت اسطوره . تهران : نشر مرکز. • مظفری, ع. (1388). کارکرد مشترک اسطوره و عرفان. ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا, 149-167.فاطمه زهرا مداحی