ماجرای رومینا؛ مدلی برای تفکر انتقادی

حالا که داستان رومینا هم تبدیل به بخشی از تاریخ شده، دوست دارم به جای نوشتن دراماتیک یا حتی عصبی درباره او، از این ماجرا برای عمق بخشیدن به دانسته‌ها و اندیشه‌های خودم استفاده کنم. مسیر فکری خودم را با شما هم به اشتراک می‌گذارم.1. چه شده است؟ من یکی دو خبر بیشتر در این زمینه نخواندم. چرا؟ چون جزییات در مسیر تفکر، مثل طناب به پایت می‌پیچند. حتی اسامی، اگر در اصل ماجرا تاثیری نداشته باشند، اهمیتی ندارند. پس به نظرم اصل ماجرا این است: «دختری 14 ساله به نام خانم «ر» توسط پدر خود به قتل رسیده است. (ابزار قاتل ماجرا را دراماتیک می‌کند. «داس» ربطی به مسیر فکری ما ندارد.) این دختر دو روز قبل از حادثه با پسری که گفته شده 15 سال (در آخرین اطلاعات منتشر شده) از خود بزرگتر بوده از خانه فرار کرده است. آشنایی آن‌ها مدتی پیش اتفاق افتاده بوده و قصد دختر از این رابطه، ازدواج بوده است.» (در خصوص مذهبی بودن یا نبودن و معتاد بودن یا نبودن پدر اختلاف است؛ ما این موارد را از مسیر فکری خود دور می‌کنیم علی الحساب)2. چرا افکار عمومی واکنش نشان داده است؟ دلیل واکنش افکار عمومی پنج چیز است:اول، قتل دختر. (اگر او کتک خورده بود، به احتمال قوی حتی خبر این موضوع منتشر نمی‌شد.)دوم، قتل توسط پدر اتفاق افتاده است.سوم، قتل، ظاهرا به دلیل مخالفت پدر با خواست دختر صورت گرفته است.چهارم، پدر از نظر قانونی قصاص نخواهد شد.پنجم، روی اعلامیه ترحیم دختر، نام پدر و اقوام مذکر او درج شده است.3. پیش فرض‌های اثربخش:برای اینکه در این خصوص قضاوت درستی داشته باشیم لازم است از نظر وجدانی سوالات زیر را بررسی کنیم و به آن پاسخ بدهیم:3.1 پدر از نظر شرعی و قانونی در ایران بر فرزند خود ولایت دارد. معنای ولایت در یک کلام این است که می‌تواند درباره او تصمیم بگیرد. این موضوع در خصوص دختران خود را در لزوم قانونی اذن ولی برای ازدواج دختر باکره نشان می‌دهد. سوال این است که آیا ولایت پدر بر فرزند خود را امری درست می‌دانیم؟3.2 دختر زیر سن قانونی از نظر کنوانسیون بین‌المللی حقوق کودک (18 سال) و بالاتر از سن قانونی رشد در قانون ایران (9 سال قمری از جهت مسئولیت کیفری و 13 سال تمام شمسی از نظر سن ازدواج) بوده است. کدام مبنا را برای سن قانونی قبول داریم؟3.3 در صورتی که کودک یا فرزند بزرگسالی که هنوز در خانه پدر و مادر خود ساکن است و مستقل نشده، قصد داشته باشد کاری را صورت دهد:اولا چه کسی با چه معیاری تعیین می‌کند که این کار به صلاح او هست یا نه؟ثانیا آیا افراد دیگر مجاز هستند او را از کاری که صلاح او نیست باز دارند؟ثالثا در صورتی که مجاز باشند، چه افرادی صلاحیت این کار را دارند؟رابعا این افراد برای بازداشتن او از آن کار، تا چه حدی اختیار دارند یعنی می‌توانند چه کارهایی بکنند یا به عبارت حقوقی، حدود صلاحیت آن‌ها چیست؟3.4 به طور مشخص در خصوص رابطه عاطفی / جنسی، چه سنی را حداقل سن مجاز برای کودک یا فرزند می‌دانید؟3.5 آیا در خصوص سوال قبلی، بین ازدواج (رابطه شرعی و قانونی) با سایر روابط تفاوتی قائل هستید؟3.6 در همین زمینه، در صورتی که پدر یا مادر، در این زمینه (ازدواج یا رابطه زیر سن قانونی) تصمیم بگیرند، تغییری در قضاوت ارزشی شما ایجاد خواهد شد؟3.7 آیا موافقید که در صورتی که فردی فرد دیگر را به قتل رساند، قاتل باید قصاص شود؟3.8 آیا این گزاره را درست می‌دانید؟ «پدر و جد پدری در صورت قتل فرزند، قصاص نخواهند شد.»4. پاسخ به سوالاتبهتر است یک خودکار و یک کاغذ بردارید و قبل از خواندن این بخش، خودتان به آن سوالات پاسخ بدهید ولی این مجموعه پاسخ‌های من است به آن سوالات:من مبنای کنوانسیون حقوق کودک یعنی 18 سال را برای سن قانونی یا رشد قبول دارم و تصور می‌کنم پیش از آن پدر و مادر به تساوی (و نه فقط ولایت پدر) می‌توانند با معیارها عرفی البته در حدود حقوق پذیرفته شده بشر صلاح کودک خود را تشخیص دهند و مجازند در حدود قانونی با لحاظ حدود حقوق پذیرفته شده بشر مثل منع شکنجه، حفظ حق حیات و ... فرزند را از کارهایی که به صلاح او نیست بازدارند. البته من این اختیار را برای مقامات دارای صلاحیت قانونی مثل پلیس و دادستان نیز قائل هستم. به طور مشخص در خصوص رابطه عاطفی / جنسی نیز به حداقل 18 سال قائلم و در این زمینه تفاوتی بین ازدواج یا غیرازدواج قائل نیستم و البته تصمیم پدر یا مادر برای ازدواج یا رابطه کودک، خلاف میل او را به طور کلی خلاف حقوق بشر و اخلاق می‌دانم. من حق قصاص را برای اولیای دم مقتول قبول دارم ولی معتقدم باید نهایت تلاش را برای عدم اجرای حق به کار برد و قصاص نشدن پدر یا جد پدری در صورت قتل فرزند را درست نمی‌دانم.نکته: دین به قرائت رسمی، به تمام سوالات بالا پاسخ داده است. پس اگر آن قرائت را قبول دارید و در خصوص آن تفکری انتقادی ندارید به صورت عبادی و تقلیدی، پاسخ سوالات مشخص است. من چنین دینی ندارم. 5. قضاوت پایانیپاسخ سوالاتی که گفتم، هر چه که باشد، قتل یک انسان به دست دیگری را مجاز نمی‌داند اما تغییراتی در زمینه قتل و تبعات آن فراهم می‌کند. چه طور؟5.1 من تصور می‌کنم مبنا قرار دادن بلوغ شرعی به صورت قانونی و شرعی در ایران برای بلوغ دختران هم برای برخی از خانواده‌ها و هم برای برخی از خود دختران، زمینه ساز «توهم بلوغ» شده است و این موضوع مشکلاتی مانند کودک همسری یا ارتباطات زیر سن قانونی را فراهم کرده است.5.2 من تصور می‌کنم تبلیغ وسیع حکومتی از نظر مذهبی برای احترام به پدر و مادر و مسایلی مانند ولایت پدر، زمینه‌ساز توسعه بی حد و حصر اختیارات پدر (و در برخی موارد مادران) برای انجام هر کاری در خصوص فرزندان خود شده و نوعی «توهم پروردگاری» پدید آورده است. (بازداشتن از تحصیل، تنبیه بدنی و حتی قتل و البته تصمیم‌گیری در مورد ازدواج محصول همین توهم است)در این مورد خاص به نظر می‌رسد مقتول با همان توهم بلوغ اقدام به برقراری یک ارتباط عاطفی کرده و پدر با توهم پروردگاری، او را به قتل رسانده است.من پدر رومینا را ستایش می‌کردم اگر او را به دلیل برقراری این ارتباط در حدود حقوق کودک و حقوق بشر تنبیه می‌کرد یعنی مثلا حق استفاده از تلفن همراه را از او می‌گرفت، او را از تفریح به مدتی معین و محدود باز می‌داشت یا ورود و خروج او از خانه و ارتباطاتش با دوستانش را به مدت مشخصی و با روش‌ها منطبق با کرامت او کنترل می‌کرد ولی او برای انگیزه‌ای درست (یعنی بازداشتن کودک از رابطه‌ عاطفی زیر سن قانونی کنوانسیون حقوق کودک) در نهایت کاری بی نهایت نادرست انجام داده و بالاترین حق او یعنی حیات را سلب کرده است.بنابراین از نظر من پدر رومینا سزاوار قصاص است ولی حاکمیت نیز، به لحاظ قوانین و تبلیغات نادرست در حوزه حقوق کودک و ارتباطات پدر و مادر با کودک، در این زمینه، مقصر است.6. مسیرهای نادرستپاسخ به آن سوالات یک ایراد دیگر را هم از تحلیل می‌گیرد و آن هم رفع تناقض‌های موجود در برخی از تحلیل‌هاست.6.1 دوستی فمنیست دارم که این روزها در اینستاگرام نوشته بود: «عشق را با داس سر بریدند.» تناقض این تحلیل آن است که ارتباط عاطفی کودک، مخصوصا با بزرگسال، هر چه باشد نباید از نظر ارزشی وجهه مثبت (عشق) داشته باشد و باید محکوم شود. نمی‌شود مخالف کودک همسری بود ولی رابطه این کودک را عشق دانست.6.2 دوستی دارم که مخالف قصاص است؛ اما حالا می‌گوید چرا پدر نباید قصاص شود. او البته ممکن است به تبعیض موجود در این سخن معترض باشد. اینکه اگر مادر فرزند خود را به قتل برساند محکوم به قصاص می‌شود ولی پدر نه. ولی راه این موضوع این نیست که بگوییم چرا پدر نباید قصاص شود بلکه باید بگوییم چرا در این حکم قانونی بین پدر و مادر تبعیض وجود دارد. یعنی اگر به قصاص باور نداریم نباید در اعتراض خود کاری کنیم که جواب این باشد: «خب پدر را هم قصاص کنیم!»7. پدر به مثابه قربانیو در نهایت اینکه هر چه فریاد دارید بر سر پدر کودک بزنید و مجازات قانونی او را طلب کنید ولی یادتان باشد که او نیز قربانی نظام تربیتی و فرهنگی نادرست است که ریشه در سنت‌ها، برداشت نادرست از دین و عملکرد نادرست حکومت دارد. اگر آن نظام اصلاح نشود، دیر یا زود، قربانی دیگری خواهیم داشت که کودکش را روی تخت، با داس به قتل خواهد رساند.