جستارهایی از کتابخوانیِ من 2

دوباره باید برگردم به دورانِ ابتدایی! آن زمان را باید دوباره ببینم. این بار میخواهم آغازِ کتابخوانیم را اینگونه ببینم که چگونه کتابهایم را پیدا می کردم؟! آیا پدرم پولدار بوده و به من پول توجیبی زیاد میداده تا کتاب بخرم آنهم از نوعِ بزرگانه اش یا آنکه آخوند بوده و کتابخانه ای بزرگ در زیر زمین خانه داشته که در آن هرجور کتابی پیدا می شده است؟ و یا اینکه عمو، دایی، عمه ، خاله یا مادربزرگ و پدربزرگ کتابخوانی داشته ام و کتابهای آنها را می دزدیده ام؟ البته همۀ اینها به علاوۀ خیلی عواملِ دیگر در کتابخوان شدن یک نفر تاثیر دارد؛اما من اینگونه کتابخوان نشدم! چون خانه های شمالی زیرزمین ندارند تا پدرم کتابخانه ای بزرگ در آن داشته باشد! پدرم یک کارمند سادۀ مخابرات بوده است و نه یک آخوند کتاب خوان! حقوقِ آنها هم که در دهۀ شصت جنگزده بود و آنقدر بهشان می دادند که تا اموراتِ یک ماهشان را بگذرانند! و حتی یادم نمی آید پدرم یک کتاب کودکانه روز تولدم و یا برایِ شاگرد اول شدنم، به من هدیه داده باشد. در دوران تحصیلی راهنمایی هم این اتفاق برایم نیفتاد! و حتی تر در دوران دبیرستانم که به دورانِ اصلاحات رسیده بودیم و پُز فرهنگی که کشور را فرا گرفته بود؛ اما انگار این فرهنگ در کارمندان دولت هیچ تاثیری نداشت! البته از حق نباید گذشت که در دورانِ دبیرستان پول توجیبیِ پدرم مرا به خرید کتاب و مجله رساند. اما کتابها و مجله هایی که شاید پدرم از خریدنِ آنها دلِ خوشی نداشت! بگذریم تا در جایِ مناسبش دلیل مخالفت پدرم با بعضی از کتابها و مجله ها را برای شمابگویم!اما کتابهایم را در دروانِ ابتدایی از پشت بام خانه مان و از داخلِ کارتُنهایی که پر از کتاب بودند می یافتم! خانه های شمال شیروانی دارند و زیر این سقفهای شیروانی یک محیطی هست انبار مانند که شمالی ها در آنجا برنج و وسایل غیرقابل استفاده را جاساز می کنند. برنج را آنجا می گذارند تا هم از حملۀ ناجوانمردانۀ موشها و هم از دسترس کودکان و دزدان در امان بمانند! در انباریِ زیر شیروانیِ خانۀ ما چند کارتن کتاب یافتم. از قُطر و جلدهای گالینگورش می شد فهمید که برای سن من نیست!بعدها البته فهمیدم که در این کارتن ها کتابهای ممنوعه هم بوده است! برای اینکه ذهنتان درگیر این کتابهای ممنوعه نشود برایتان خواهم گفت چه جور کتابهایی! کتابهای ممنوعه خب چند دسته اند! کتابهای ممنوعه ای که پدران برای کودکان ممنوع می کنند! کتابهای ممنوعه ای که عُرف برای کودکان ممنوع می کند! حکومت هم کتابهایی را برای پدران ممنوع و قوۀ قهریه آنها را سیاهه کرده است! دیگر باید حدس زده باشید که کتابها چه جورایی بودند! بالاخره تازه انقلاب شده بود و کتابهای دورانِ شاهنشاهی از حیّزِ انتفاع خارج شده بودند؛ کتابهایی که در دورانِ گذار از دوره ای به دوره ای دیگر می بایست کنار گذاشته می شدند! بعضی کتابهای به ظاهر انقلابی هم بود که به خاطرِ اعمالِ خواننده هاشان خطرناک شمرده می شدند! ممنوعه هایی که جریانات سیاسی ابتدای انقلاب چاپ می کردند و درصدد جذبِ رفیق برای حزبشان بودند و از این دست کتابهای ممنوعه دیگر؛ البته من بعدها این را فهمیدم!حتما برای شما سوال شده است که آیا پدرم اینها را خوانده بود یانه؟! جانم برای شما بگوید که پدرم اصلا کتابخوان نبود و امروز هم فقط سرگذشت علما را می خواند و به زندگی عرفا علاقه مند است. علاوه بر آنکه چون روضه خوان اباعبدالله است کتابهایی دربارۀ اهل بیت را مطالعه می کند! مادرم برایم توضیح داد که این کتابها برای عموها و عمه هایم بوده که پدرم آنها را از آنها گرفته بود تا نخوانند! بگذریم.غیر از این ممنوعه ها اما کتابهای بی ضرری هم در میان کتابها بودند که نفهمیدم چرا اینها را هم در کارتن گذاشته بودند و در انبار زیر شیروانی مخفی کرده بودند؟ مثلا کتاب حلیه المتقین علامه مجلسی و یا کتابهای آیت الله مکارم شیرازی دربارۀ خداشناسی و یا کتابهای همسرداریِ آیت الله امینی هم بود!یادم می آید اولین کتابی که از آن کارتن ها نصیبم شد و خواندمش کتاب فاطمه زهرا آیت الله امینی بود؛ چه شد که این کتاب را انتخاب کردم، نمی دانم؛ ولی دقیقا یادم هست که این اولین کتابی بود که خواندم. الحق و الانصاف چه کتابی بود و چقدر برایم دوست داشتنی بود! شاید مزۀ شیرینی که از خواندنِ آن زیر زبانم ماند باعث شد کتابهای دیگر بزرگسالان را بخوانم! کتابهای آیت الله دستغیب را بعد از این کتاب خواندم. آیت الله امینی قلم روانی داشت و این کتاب را همه فهم نوشته بود. باقلوایی بود که مرا اسیر خواندن و خوردنِ کتاب کرد!این روزها نکته ای شنیدم از نابغۀ شهید علامه صدر که می گفت در یکی از کشورهای اروپایی { به گمانم فرانسه} چشمم افتاد به نوجوانی که در یک دستش ساندویچ بود و در یک دستش کتاب و همینطور که ساندویچ را می خورد کتاب می خواند. آنجا به خودم گفتم ما باید کتابهای دینیمان را آنگونه بنویسیم که کودکانمان بتوانند کنارِ آن ساندویچ هم بخورند!اما جای دیگری که در کتابخوار شدن من تاثیر زیادی داشت پایگاه بسیج بود. در دورانِ راهنمایی دیگر توانستم در برنامه های پایگاه بسیج شرکت کنم. البته پایگاه های دهۀ هفتاد همه جور برنامه ای داشتند جز کتابخوانی! اعم از رزم شبانه، دیدن فیلم های بروسلی، برنامه های سرود و .... . با برنامه های پایگاههای بسیج در اوایل دهۀ شصت در همین فیلم های بروسلی و فیلم های مستند فرق میکرد.طبق عادتی که در دوران ابتدایی داشتم و از کتابهای بزرگسالان خوشم می آمد، دیدم که از قضا در پایگاه دو قفسه کتاب بزرگسالان هست که انگار فقط آنجا گذاشته اند تا خالی از عریضه نباشد! وگرنه برنامه ای برای آنها نداشتند! ابتدای حضور در پایگاه بسیج خیلی جرات نداشتم به آنها دست بزنم اما بعدها که کمی جراتش پیدا شد، توانستم دستی به آنها ببرم و کتابهایی از آن را بخوانم. البته منظورم کتابهایی است که به موضوعاتش علاقۀ بیشتری داشتم.راستی در انبارِ زیر شیروانیِ پایگاه کتابهای ممنوعه هم بود! آن را یکی دوسال بعد فهمیدم. وقتی یک روز که در پایگاه تنها بودم، فضولیم گل کرد و سری به انبار زیر شیروانی زدم. چشمم خورد به کتابهایی که در گونی هایی گذاشته بودند. دروغ نگویم دو یا سه گونی پر از کتاب بود! البته اول نفهمیدم کتابها ممنوعه اند ولی بعدها دانستم! بگذارید بقیۀ مشاهداتم از کتابها را بگذارم برای جستار بعد. چون من به یکباره هم این کتابها را نتوانستم ببینم. هر از چندگاهی که تنها می شدم سری به آن انباریِ زیرشیروانی پایگاه میزدم و اول کتابها را بیرون می آوردم و همان بالا یک تورقی می کردم و می گذاشتم سرجایش! دزدکی هم این کار را می کردم. با من باشید تا در قسمت بعد این جستار برایتان از آن کتابها بنویسم!ادامه دارد... http://vrgl.ir/daoaUجستارهاییازکتابخوانیِمن1