کامپیوتر محاسبات پولی آنالوگ هیدرومکانیکی فیلیپس

۱۹۴۹، ویلیام فیلیپس در کنار نسخه اولیه MONIAC در مدرسه اقتصاد لندن ۷۳ سال پیش در سال ۱۹۴۹، ویلیام فیلیپس ، MONIAC یا Monetary National Income Analogue Computer یا کامپیوتر محاسبات پولی آنالوگ درآمد ملی را ساخت تا بتواند اثر تصمیم‌های دولت‌ها و رفتار بانک‌ها و رفتار کلان مردم در اقتصاد کلان را با استفاده از جریان آب در لوله‌ها و مخزن‌ها بطور ملموس توضیح دهد.برای اینکه درک مختصری از آن دوران داشته باشیم، به چند رویداد مهم در سال ۱۹۴۹ اشاره می‌کنیمواژه بیگ بنگ یا مهبانگ برای اولین بار توسط فرد هویل منجم انگلیسی استفاده شدناتو تاسیس شدرمان ۱۹۸۴ منتشر شددر بستر دریای خزر نفت کشف شداولین بمب اتمی شوروی تست شد و جنگ سرد وارد فصل خطرناک خود شدجنگ‌ داخلی چین، کمونیست‌ها را در پکن به قدرت رساندجمهوری فدرال آلمان یا آلمان غربی تاسیس شدآفریقای جنوبی آپارتاید را قانونی کرددر ۱۹۴۹ به تازگی سهیمه‌بندی پوشاک بعد از جنگ جهانی دوم در بریتانیا پایان یافتویلیام فیلیپس که زاده نیوزلند در ۱۹۱۴ بود، سرنوشت و روزگار غریبی داشت. مدرسه را ترک کرد تا مهندس برق آبی شود. به استرالیا رفت تا تمساح شکار کند. به چین و روسیه هم سفر کرد و در آستانه جنگ به انگلیس رسید. در جنگ جهانی دومی بر روی هواپیماهای جنگی کار کرد. سه سال و نیم زندانی جنگی ژاپنی‌ها شد. در سایه خطر اعدام، توانست مخفیانه گیرنده رادیویی بسازد. از برق برای جوشاندن آب و چای درست کردن برای همبندهای خود استفاده کرد. بعد از جنگ به مدرسه اقتصاد لندن یا London School of Economics آمد تا جامعه‌شناسی بخواند اما مجذوب اقتصاد شد و در درس‌های اقتصاد شباهتی عجیب میان معادلات سیالات در هیدرودینامیک و گردش پول در اقتصاد کلان یافت. اگر چه نام MONIAC از ترکیب Money به معنای پول و ENIAC اولین یا معروفترین کامپیوتر دیجیتال جهان گرفته شده است اما هنوز زمانه کامپیوترهای دیجیتال فرا نرسیده بود و انیاک استثنا محسوب می‌شد. فیلیپس تصمیم گرفت تا معادلات گردش پول را با کامپیوتری آبی ساخته شده از قطعات قدیمی و دورانداخته شده هواپیماهای قدیمی، شبیه‌سازی کند. نمونه اولیه بسیار تاثیرگذار بود و قرار شد تا ۱۴ نمونه دیگر ساخته شوند که امروزه در موزه‌ها و دانشگاه‌های مختلف جهان پراکنده هستند. ایده ساخت کامپیوتر آبی در گفتگوهای میان فیلیپس و دوستش Newlyn که از تئوری پردازان پولی برجسته بود، شکل گرفت. ایده توضیح گردش پول با تشبیه به گردش آب ایده نویی نبود، اما فیلیپس با طراحی اولیه و ساخت نمونه فیزیکی و واقعی آن را بسیار فراتر از مثالی آموزشی کرد و کامپیوتر وی تبدیل به وسیله‌ای برای آموزش و تست ابتدایی تئوری‌های مالی شد.با حمایت مالی Newlyn و پرداخت اولیه ۱۰۰ پوند، در تابستان ۱۹۴۹ فیلیپس اولین نمونه را ساخت. نمونه موجود در دانشگاه کمبریج که در ۲۰۰۳ برای جشن صدمین سالگرد تاسیس دپارتمان اقتصاد کمبریج نوسازی شدنمونه اولیه برای شبیه‌سازی اقتصاد انگلیس تنظیم و بهینه‌سازی شده بود. این کامپیوتر حدود ۲ متر طول و ۱/۲ متر عرض و ۱ متر عمق دارد و از مخزن‌های شفاف پلاستیکی و لوله‌های شفاف که به تخته بزرگ چوبی متصل هستند ساخته شده است. در بعضی مدل‌ها، مخزن بزرگی در بالای دستگاه است که نقش خزانه‌داری را دارد و در بعضی مدل‌ها در پایین. آبی که در پایین دستگاه در مخزن‌ها نگهداری می‌شود و گاهی برای نمایش بهتر، تغییر رنگ داده و رنگی می‌شود، نشان دهنده حجم پول در اختیار دولت در اقتصاد است. این آب به بالای دستگاه پمپ می‌شود تا سفر پول آغاز شود که تبدیل به درآمد می‌شود. بخش و کسری از آن به صورت مالیات جدا شده و به مخزن دولت باز می‌گردد. این مقدار یا درصد مالیات توسط شیرهایی قابل تغییر و تنظیم است. دولت از درآمدهای مالیاتی برای هزینه‌کرد مخارج خود برای رفاه عمومی و هزینه‌های خود استفاده می‌کند که دوباره به اقتصاد باز می‌گردد. بطور کلی آبی که به سمت بالا پمپ می‌شود پولی‌ست که وارد اقتصاد بازار شده و آبی که به سمت پایین می‌آید پولی‌ست که از آن خارج می‌شود. در بین راه مخازنی برای سلامت و بهداشت و آموزش وجود دارد که مثلا افزایش هزینه‌کرد دولت در بخش بهداشت و درمان با تغییر میزان شیر ورودی به این مخزن مدل می‌شود. در بین راه مخازنی برای پس‌انداز و سرمایه‌گذاری در نظر گرفته شده است تا نقش آنها در اقتصاد کلان نشان داده شود. وقتی جریان پس‌انداز از جریان سرمایه‌گذاری بیشتر شود، مازاد تراز به وجود می‌آید. اگر نسبت برعکس شود و پیچ یا شیر جریان سرمایه‌گذاری بیشتر از سپرده‌گذاری و پس‌انداز باز شود، به مرور این مخزن مازاد تراز خالی و خشک می‌شود. مخازنی هم برای واردات و صادرات در نظر گرفته شده بود.برای ارائه تصویری بهتر از وضعیت اقتصاد با تغییر شرایط مانند نرخ مالیات یا بهره بانکی توسط دولت، نمودارهایی هم توسط دستگاه رسم می‌شوند. برای درک بهتر عملکرد کامپیوتر، به ویدیوهای زیر مراجعه کنید، موارد بیشتری در یوتیوب یافت می‌شوند. اگر فرصت و حوصله و عمری باقی بود، تهیه زیرنویس فارسی و صداگذاری دوباره این ویدیوها می‌توانست مفید باشد.https://www.youtube.com/watch?v=rAZavOcEnLghttps://www.youtube.com/watch?v=rVOhYROKeu4https://www.aparat.com/v/6cqQNتا زمانی که کامپیوترهای دیجیتال با قدرت پردازش و مانیتورهای مناسب برای نمایش جایگزین شوند، MONIAC به عنوان ابزاری آموزشی برای یاددهی اصول اقتصاد کلان و حتا برای شبیه‌سازی و انجام آزمایش استفاده می‌شد. میزان خطای MONIAC در حل معادلات ۲٪ بود که عدد قابل قبولی بود. هزینه نهایی ساخت آن ۴۰۰ پوند در سال ۱۹۴۹ بود که معادل ۱۵ هزار پوند در سال ۲۰۲۱ است. اگر چه امروزه مدل‌های کامپیوتری بسیار دقیق‌تر، کامل‌تر و جذاب‌تری برای بررسی نقش پارامترهای اقتصاد کلان در اقتصاد ملی وجود دارند اما نمی‌توان اثر عمیق آموزشی مدل قابل لمس و فیزیکی در آموزش عمومی را نادیده گرفت. ایکاش مشابه این کامپیوتر که با شرایط اقتصادی ایران تنظیم شده بود در دانشگاه‌ها و مراکز عمومی در دسترس مردم و کودکان و نوجوانان بود تا بطور ملموس اثرات تصمیم‌های دولت‌ و حاکمیت بر درآمد و رفاه و آموزش و خدمات عمومی را مشاهده کنند.به نظر می‌رسد بخش اولیه هدف دستگاه که آموزش اصول اولیه اقتصادی است در دوران ظهور نمایندگان و وزرا و تصمیم‌گیرندگان کلان اقتصادی و همچنین شارلاتان‌هایی مانند علی علیزاده که در روز روشن سعی دارند بدیهیاتی مانند دولتی و دستوری بودن اقتصاد ایران را انکار کنند از دیگر موارد کاربرد این دستگاه مهم‌تر باشد.