خواهی نشوی همرنگ!

در هر مجموعه‌ای بروز رفتارهای ناهنجار به وقوع می‌پیوندد. لذا کشور ما و شهر ما هم از این قاعده مستثنا نیست. یعنی در اطراف خود به‌احتمال بالا شاهد رفتاری خلاف تعریف هنجار از نگاه اکثر مردم جامعه بوده‌ایم. صحنه‌ی دعوایی را تصور کنید. در محدوده‌ی وقوع درگیری، رفتارها و نقش‌هایی شکل می‌گیرد. دو نفر عامل شکل‌گیری دعوا هستند، دسته‌ای در حال جدا کردن این دو نفر از هم هستند، عده‌ای باوجودآنکه متوجه این حادثه شده‌اند، از محل مانند روزهای عادی می‌گذرند و میزان قابل توجه‌ای از افراد حاضر هم در حال نظاره کردن و فیلم‌برداری می‌باشند. آیا با مشاهده نمونه‌های مشابه تابه‌حال به این فکر کرده‌اید که دلیل بروز این ناهنجاری چیست؟ چرا برخی هنجارشکن می‌شوند؟ کار کدام‌یک از سه دسته اطراف دعواکننده‌ها درست بوده است؟ اثر این حادثه بر آن افراد چه خواهد بود؟در بروز چنین مواردی، افراد به‌صورت پیش‌فرض واکنش‌های در ذهن دارند که همان‌ها را از خود بروز می‌دهند. اما این پیش‌فرض‌ها از چه طریقی در ذهن ما ایجاد و تثبیت شده‌اند؟ برای یافتن پاسخ نیاز است پیرامون دو کلیدواژه و اثر متقابلشان بررسی‌ای صورت گیرد: فرد و جامعهمرزبندی میان حوزه‌ی فردی و اجتماعی سخت است. چراکه پالس‌هایی که ناخودآگاه از اطرافیان و جامعه‌ی خود دریافت می‌کنیم، رفتارهای درونی ما را می‌سازند و تغییر می‌دهند. همچنین در میان افرادی که زمان مشخصی را تحت یک هویتی باهم می‌گذرانند رفتارهای مشابهی دیده می‌شود؛ مثلاً بچه‌های یک تشکل، هم‌تشکلی خود را با اسم مستعاری خطاب می‌کنند که در خارج از آن مجموعه چنین رفتاری معنایی ندارد. خوابگاهی‌ها نیز هنگامی‌که به خانه برمی‌گردند متوجه نهادینه شدن رفتاری در خود می‌شوند که حاصل بودن در خوابگاه است و اکنون با رفتارهای خانگی تعارض یافته است. موارد مذکور تنها مثال بودند. بهتر است ازنظر علمی صحت این گزاره را بررسی کنیم.«جونا برگر» از دانشگاه پنسیلوانیا جزو افرادی است که بر روی این موضوع تحقیق کرده است. آزمایش بدین‌صورت بوده است که در مطب دکتر عده‌ای از تیم تحقیق یک عمل نسبتاً عجیب را به‌صورت هماهنگ شده انجام می‌دادند. آن‌ها با شنیدن صدای زنگ می‌ایستادند. سپس یک نفر از میان مریض‌های واقعی که نوبت داشت وارد مطب شد. تیم تحقیق رفتار بالا را آن‌قدر ادامه دادند که این شخص نیز به این جمع بپیوندد و رفتار آن‌ها را تکرار کند. پس از رفتن افراد به‌ظاهر مریض، شخص مورد آزمایش در مطب تنها ماند تا نوبتش شود. جالب اینجا بود که اگرچه دیگر کسی در اطرافش حضور نداشت و هیچ دلیلی برای تقلید نمانده بود، او با شنیدن صدای زنگ مجدد برخاست و این رفتار چندین مرتبه تکرار شد. در مرحله‌ی بعد مریض‌های واقعی دیگر هم به‌نوبت وارد اتاق انتظار مطب شدند. رفتار از همین شخص به نفر دوم منتقل شد. نفر سوم که آمد به این دو نفر پیوست. نفر چهارم هم همین‌طور و این رفتار در آن محیط به‌طور کامل نهادینه شد. در پایان آزمایش از شخص اول مراجعه‌کننده دلیل تقلیدش از جمع پرسیده شد. پاسخ او این بود که زمانی که رفتار را انجام نمی‌دادم حس راحتی از من سلب شده بود. آقای برگر از پِی انجام این آزمایش نتایج زیر را استخراج کرد:ایجاد شدن یک رفتار در انسان متأثر از رفتار سایر اعضای جامعه است که به آن «یادگیری اجتماعی» گویند. این کار از سنین پایین شروع می‌شود. درست هنگامی‌که مشاهده می‌کنیم اعضای خانواده، هم‌مدرسه‌ای‌ها، شهروندان و دیگران دیگر در حال انجام عمل یکسانی هستند مغز ما به ما هشدار می‌دهد که از قوانین آن‌ها پیروی کن. اگر به این تقاضای مغزی (ملحق شدن به جمع) پاسخ مثبت دادیم احساس راحتی و در غیر این صورت احساس غیرطبیعی بودن می‌کنیم. همین قبول کردن رفتار دیگران باعث می‌شود ما اجتماعی شویم و درواقع حس راحتی ما ناشی از این است که رفتار ما مورد تأیید دیگران قرار گرفته است. به‌عبارت‌دیگر این آزمایش مشخص می‌سازد موردقبول جامعه قرار گرفتن چطور رفتار فرد را تغییر می‌دهد.موارد بالا علاوه بر آنکه نشان از اثر محیط بر ما (تغییر رفتار شخص اول مراجعه‌کننده) و اثر ما (ایجاد رفتاری نو در افراد مراجعه‌کننده به مطب به کمک تیم تحقیق) بر محیط دارد، یکی از روش‌های تغییر جامعه را مشخص می‌سازد: آن‌قدر جامعه را با رفتاری مأنوس کنید تا عادی شدن انجام آن رفتار به ذهن مخاطب القا شود. نکته دوم این است که انجام این کار باید در ذهن مخاطب به‌گونه‌ای تداعی شود که گویا همه در حال انجام این رفتار هستند. پس اگر تو رفتار مذکور را انجام ندهی از بقیه عقب خواهی ماند و یا فردی غیرعادی محسوب می‌شوی. حال چرا ما رفتاری را که غالب جمعیت انجام می‌دهند به‌صورت ناخودآگاه تکرار می‌کنیم؟ دقیقاً به همان دلایل مطرح‌شده در بالا؛ ما به تجربه دریافته‌ایم تبعیت از جامعه فواید بسیاری برای ما دارد و تابه‌حال درباره‌ی درست و غلط بودن آن فکر نکرده‌ایم و جالب‌تر آنکه حرف‌های جامعه را برای اثبات درستی رفتار خود می‌آوریم. دقیقاً با همین شیوه برخی امور با پرده‌دری عده‌ای به‌مرور در ذهن افراد جامعه خصوصاً افرادی که هنوز شخصیتشان شکل نگرفته است، نشست می‌کند و عواقب آن در طی سال‌های آینده خود را نشان می‌دهد.اکنون بهتر می‌توانیم به سؤالات اول یعنی «نحوه‌ی برخورد کدام‌یک از حضار در محل درگیری درست بوده است»، پاسخ دهیم. قوام یک جامعه برمی‌گردد به آنکه اعضایش راحت از کنار ناهنجاری‌ها عبور نکنند و در حد توانی که دارند مسئولیت خویش را برای جلوگیری از تکرار این موارد به‌جای آورند. از آن مهم‌تر اما شاید بهتر باشد از نتایج بالا این نکته را وام گرفت که رفتارهای شایسته زینت‌بخش نمودهای رفتاری ما شود تا مردم با رفتارهای شایسته خو گیرند.برای ورود به ربات تلگرامی «هیأت ‌الزهرا (س) دانشگاه شریف» و شرکت در مسابقه کلیک کنید.