⚛️باز هم مشکل فنی نیست! تجربه‌نگاری

⭕️توسعه یعنی توانمندسازی حکمرانیتوسعه راهی ندارد جز افزایش «توانمندی حکمرانی». کشورهای توسعه‌یافته همان کشورهایی هستند که نظام حکمرانی‌شان هم توانایی آن را دارد که تصمیم‌های بهتری بگیرد و هم توان پیاده‌سازی آن تصمیم را دارد.به این ترتیب هر فرآیندی که بتواند یک نظام حکمرانی را به تصمیم‌گیری‌های بهتر برساند، و زیرساخت لازم برای اجرای آن سیاست را نیز فراهم کند، یک «پروژه توسعه‌ای» است.⭕️از پروژه‌های توسعه‌ای ساده تا دشوارپروژه‌های توسعه‌ای در یک پیوستار (در حداقل ۵سطح) از ساده به دشوار قابل تقسیم هستند. ساده‌ترین پروژه‌های توسعه‌ای آن‌هایی هستند که می‌توان با تعداد کمی از بازیگران (خصوصا به اتکاء نخبگان) و با یک تغییر چارچوب (تغییر سیاست یا رویه‌های اجرایی) آن‌ها را اجرا کرد. مثال «پروژه توسعه‌ای» ساده، یددار کردن نمک است؛ سیاستی که با تعدادکمی بازیگر مانند پزشکان و تولیدکنندگان نمک و با یک تغییر در قواعد، قابل اجرا است. (ر.ک. کتاب توسعه به مثابه توانمندسازی حکومت)دشوارترین پروژه‌های توسعه‌ای، پروژه‌هایی هستند که هم‌زمان نیاز به ۴دسته اقدامات موازی دارند:1️⃣درگیر کردن تعداد زیادی از بازیگران به نحوی که میان آن‌ها مبادله وجود داشته باشد (اجتماعی-اقتصادی)2️⃣تغییر بینش و ساخت نظام هنجاری جدید (ارزشی)3️⃣بازتعریف مناسبات در ارتباط با سایر زیرنظام‌ها (سیاسی)4️⃣ایجاد زیرساخت فناورانه جدید (فناورانه)هم توسعه دولت الکترونیک و هم توسعه اکوسیستم استارت‌آپی از این منظر جزو دشوارترین پروژه‌های توسعه‌ای در کشورها مختلف قرار دارد.⭕️توسعه دولت الکترونیکدولت الکترونیک بیش از آن‌که سویه‌های فنی داشته باشد؛ نیازمند تغییراتی در ۳سطح دیگر (موارد۱تا۳) است. در حقیقت در هر پروژه دولت الکترونیکی بازیگران مختلفی با نوعی از تبادل داده درگیر می‌شوند؛ مرزهای میان نهادها مختلف تغییر می‌کند و هم‌زمان نیاز به تغییر برخی از هنجارهای کلیدی (مانند مالکیت انحصاری داده) است.اگرچه دولت الکترونیک، پروژه‌ی توسعه‌ای دشواری است؛ اما این دشواری را می‌توان در ۳لایه‌ی مختلف تعریف کرد:1️⃣لایه درون‌سازمانی: الکترونیکی کردن فرآیندهای درون سازمان2️⃣لایه بیناسازمانی: تبادل داده میان دو سازمان مختلف3️⃣لایه فراسازمانی: مشارکت سازمان‌های مختلف برای ارائه یک خدمت شهروندی⭕️نمونه: دولت الکترونیک در قوه قضاییهبه عنوان نمونه دولت الکترونیکی در قوه قضائیه در ۳لایه قابل تفکیک است:1️⃣لایه درون‌سازمانی: خدمات قضايی که الکترونیکی می‌شوند، مانند دادگاه‌های آنلاین یا پاسخ الکترونیکی به استعلام‌ها2️⃣لایه بیناسازمانی: میزان رد و بدل داده میان قوه قضاییه با سازمان‌های دولتی (پاسخ استعلام به سازمان‌ها)3️⃣لایه فراسازمانی: مشارکت قوه قضاییه در ارائه خدمات شهروندی (مثلا برای دریافت یک مجوز نیاز به استعلام‌های مختلفی است و برخی از این استعلامات از قوه قضاییه است.)در لایه۱ به عنوان مثال شهروند می‌تواند گواهی سوءپیشینه‌اش را الکترونیکی دریافت کند. هرچند هنوز باید دستی این گواهی را به سازمانی دیگر (مثلا ارائه هنگام دریافت یک مجوز دولتی) تحویل دهد. در لایه۲ این امر الکترونیکی و برای دستگاه مدنظر صادر می‌شود و در لایه۳ بر اساس نیاز شهروند در یک خدمت شهروندی جزیی از فرآیند است، حتی اگر شهروند از آن آگاه نباشد.آمار تراکنش‌های الکترونیکی میان قوه مجریه و قضاییه در ۶ماهه نخست۱۴۰۰ در جدول آمده است؛ فراموش نکنیم علی‌رغم وجود زیرساخت مرکز تبادل ملی اطلاعات (NIX)، این تراکنش‌ها تا ابتدای سال ۹۹ چیزی حدود صفر بوده است. به عبارت دیگر ۳اقدام اجتماعی-اقتصادی، سیاسی و ارزشی مانع بوده است و نه چالش فنی.بررسی این نمونه به خوبی نشان می‌دهد که پروژه‌های توسعه‌ای (مانند پروژه «دولت الکترونیک») نیازمند توجه هم‌زمان به ابعاد ۴گانه‌ای است که زیرساخت فنی تنها یکی از اقدامات است. بودن زیرساخت تضمینی برای اجرای پروژه نبوده است.چالش کلیدی پروژه دولت الکترونیک، مشابه چالش‌های اکوسیستم نوآوری کشور، نه در بخش فنی، بلکه در مشارکت بازیگرانی است که باید ارزش‌های دنیای امروز (مانند شفافیت یا دسترسی شبکه‌ای) را درک کنند و سازوکار انگیزه‌ای مناسب برای مشارکت تعریف شده باشد.پ.ن.: نگارش این یادداشت بر اساس توییتی بود که از مجریان دولت الکترونیکی گذشته، برای دریافت گواهی سوءپیشنیه تشکر می‌کرد. همان‌گونه که توصیف شد، دریافت چنین گواهی، در لایه۱ حاصل تلاش مدیران وقت قوه قضاییه، یعنی زحمات آقایان دکتر شهریاری و دکتر زارع‌پور (وزیر فعلی ارتباطات)، و در لایه‌های۲و۳ نیز حاصل تلاش مشترک این نهاد با سایر نهادها بوده است.