علوم شناختی و مساله ذهن( نظریه پیوندی ذهن)

یکی از نظریه‌های دیگری که در علوم شناختی به عنوان پایه و اساس مطالعات قرار می‌گیرد، نظریه پیوندی ذهن است و آن را یکی از پایه‌های اصلی پیشرفت در هوش مصنوعی می‌دانیم. در این نظریه سوال اصلی این است که آیا پردازش در مغز به صورت توزیع شده انجام می‌شود؟ به طور دقیق‌تر آیا هر قسمت از مغز وظیفه‌ی انجام کاری خاص را دارد؟ برای پاسخ به این سوال‌ها می‌توانیم به کارهای لشلی(۱۸۹۰-۱۹۵۸) رجوع کرد. لشلی در جستجوی یافتن ردپایی از حافظه و یادگیری در مغز بود و برای دستیابی به این هدف، از موش‌ها استفاده کرد. او به موش‌ها تکلیفی را می‌آموخت و پس از کامل شدن یادگیری، مراکز مختلف مغز آن‌ها را تخریب می‌کرد. قصد لشلی این بود که با تخریب قسمت‌های مختلف مغز ببیند که تخریب کدام قسمت‌های مغز باعث از بین رفتن رفتار آموخته شده می‌شود. نتیجه‌ای که لشلی به آن دست یافت، خلاف پیش‌بینی‌هایش بود. آنچه او مشاهده کرد این بود که میزان تخریب مغز اهمیتش بیشتر از مکان تخریب مغز می‌باشد. به عبارت دیگر نتیجه‌گیری لشلی این بود که آنچه باعث یادگیری می‌شود قسمت خاصی از مغز نیست. بلکه کل توده‌ی مغز در این عمل یادگیری درگیر می‌باشند. البته امروزه یافته‌های لشلی قابل استناد نیستند و مشکل او در پیدا کردن مراکزی که به حافظه مربوطند، ناشی از روش مطالعه او بود. با این حال این مطالعات موجب خلق مفهوم و ایده‌ای شد که در علوم ناختی بسیار مهم است. یادگیری یا شناخت تنها در یک مرکز خاص یا در رابطه بین یک سلول حسی و حرکتی شکل نمی‌گیرد. این اتفاق اتفاقی است که در کل یک سیستم یا شبکه صورت می‌گیرد. ایده کلی‌نگر لشلی توسط همکار او دونالد هب(۱۹۴۹) به صورت جدی‌تری پیگیری شد. هب در مظالعات خود به مفاهیم و قواعدی دست پیدا کرد که حتی امروزه در مدل‌های پیوند ذهن نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. یکی از این مفاهیم مفهوم مجتمع سلولی است. مجتمع‌های سلولی، مجموعه سلول‌هایی هستند که معمولا به طور همزمان فعال می‌شوند و فعال شدن یکی از آن‌ها باعث تحریک سایر اجزا می‌شود. برای مثال وقتی به کلمه‌ای مانند خانه فکر می‌کنیم به طور همزمان کلمات دیگری مثل والدین، حیاط، اتاق، آرامش و مانند آن، که با مفهوم خانه مرتبط هستند نیز فعال می‌شوند. مبنای این شبکه مفهومی، مجموعه سلول‌هایی هستند که همدیگر را تحریک می‌کنند. نکته جالب در مورد این مجنمع‌های سلولی این است که آن‌ها پویا هستند و بر اثر تجربه، اجزای آن تغییر می‌کند. مجتمع‌های سلولی خود با مجتمع‌های سلولی دیگر ارتباط می‌یابند و با تحریک و فعال‌سازی یکدیگر باعث شکل‌گیری یک جریان یا زنجیره ذهنی مرحله‌ای می‌شوند. در واقع فعال شدن پی در پی مجتمع‌های سلولی، همان مساله‌ای است که جریان سیال ذهن نامیده می‌شود. برای مثال فکر کردن به خانه، مجتمع سلولی خانه را فعال می‌کند. این مجتمع سلولی مجتمع سلولی مهمانی را فعال می‌کند که خود باعث فعال شدن مجتمع سلولی خویشاوندان می‌شود و به همین ترتیب جریان فکر ادامه پیدا می‌کند.نکته بسیار مهمی که در مدل هب وجود دارد، ماهیت شبکه‌ای سیستم عصبی و قابلیت انتشار پیام در این شبکه است. به طور خلاصه آنچه که می‌توان از نظریه پیشنهادی هب استنباط کرد، این است که ذهن از عناصری تشکیل شده است که به صورت یک شبکه سازماندهی شده‌اند. پیام‌ها از قابلیت انتشار در شبکه برخوردارند، اما میزان و نوع انتشار آن‌ها بستگی به قدرت پیوندهای موجود بین عناصر مختلف این شبکه دارد. عناصری که ارتباط قوی‌تری با هم دارند، تشکیل مجتمع‌های سلولی را می‌دهند و فعال شدن یکی از عناصر آن‌ها احتمال فعال شدن عناصر دیگر را زیاد می‌کند. ظرفیت بالای مدل‌های پیوندی برای تبیین و مدل‌سازی بسیاری از پدیده‌های شناختی و همین‌طور شباهت سازمان سلولی مغز با معماری شبکه‌های پیوندی موجب شده این ایده مطرح گردد که مغز یا ذهن چیزی شبیه یک شبکه پیچیده است که به سختی می‌توان مرکزی در آن پیدا کرد. تشخیص، طبقه‌بندی و تصمیم‌گیری نه بر اساس قواعد نحوی بلکه بر اساس فعالیت واحدها در یک شبکه شکل می‌گیرد. پردازش در این شبکه به صورت موازی، همزمان و احتمالاتی است.مدل‌های پیوندی در سال‌های اخیر به شکلی روزافزون گسترش پیدا کردند و توانسته‌اند تبیین‌های مناسبی برای برخی از پدیده‌های مهم شناختی فراهم کنند. اما این مدل‌ها به رغم ظرفیت بالایشان، هنوز برای جنبه‌هایی از ذهن که از ویژگی‌های نظام‌مندی و ساختارمندی برخوردارند، مثل قواعد نحوی زبان یا سایر ساختارهای شناختی مشابه، توضیح قانع کننده‌ای ارایه نمی‌کنند. همچنین این مدل‌ها نتوانسته‌اند تبیینی برای جنبه‌های فاعلی و پدیدارشناختی ذهن انسان، یعنی آگاهی او فراهم کنند. با این حال این نظریه هم همانند نظریه محاسباتی ذهن یکی از مهم‌ترین نظریه‌ها در توصیف پدیده‌های شناختی در علوم شناختی مورد استفاده قرار گرفته است.