چه طور ارز صادراتی را با زبان خوش بازگردانیم؟

و اینگونه نیما جان متولد گردیدند!همه چیز درباره ی بازگشت ارز صادراتیدر اوایل سال ۹۷ بود که کاهش درآمدهای نفتی دولت را به برقراری دوباره ی نظام پیمان سپاری ارزی و الزام بازگشت ارز از طرف صادرکنندگان مجبور ساخت. جالب اینجاست که در دهه ی هفتاد شمسی نیز همچنین ساختاری وجود داشت که به مرور و با مشخص شدن ناکارآمدی آن حذف شد. از آن زمان تا کنون، سوالات و چالش های فراوانی پیرامون بازگشت ارز صادراتی، پیش روی صادرکنندگان یا کسانی که قصد دارند شروع به صادرات کنند وجود داشته و دارد. در این نوشته به پاسخ برخی از این سوالات و تشریح راه حل های موجود، خواهم پرداخت.میزان ونحوه ی بازگشت ارزدر چند سال گذشته، میزان و نحوه ی بازگشت ارز دست خوش تغییرات بسیاری شده است. در آغاز صحبت از بازگشت ۹۵ درصد ارز صادراتی صادرکنندگان محصولات نفتی و مشتقات آن، محصولات پتروشیمی و محصولات معدنی و فولادی بود و دیگر صادرکنندگان مانند صادرکنندگان محصولات کشاورزی و یا غذایی به نوعی از بازگشت ارز در سامانه ی نیما معاف بودند.همینطور نسبت های مشخصی برای بازگشت ارز با توجه به میزان کل ارزش صادارت انجام شده در نظر گرفته شده بود. برای مثال افرادی که زیر ۱ میلیون یورو صادرات داشتند از بازگشت ارز معاف بودند. اما در ادامه این نسبت ها، حاصل تغییرات زیادی شد که در نهایت و طبق آخرین بخشنامه های صادره، صادرکننده موظف است ۸۰ درصد از ارز حاصل از صادرات خود را فارغ از نوع کالا و ارزش کل صادرات به صورت حواله در سامانه نیما و ۲۰ درصد باقی مانده را به صورت اسکناس در سامانه ی سنا بازگرداند. البته با اعطای مجوز های موردی می تواند، مقداری از آن ۸۰ درصد را نیز به صورت واگذاری به واردکننده ی متقاضی و مورد تایید بانک مرکزی تهاتر نماید. لازم به ذکر است از زمان صادرشدن کوتاژ صادراتی و خروج کالا تا زمان بازگشت ارز حاصل از آن نباید بیشتر از ۴ ماه یا ۱۲۰ روز بگذرد در غیر این صورت ممکن است مشوق های صادراتی همچون معافیت های مالیاتی و بازگشت مالیات بر ارزش افزوده حذف شده و حتی جریمه های سنگین برای صادرکننده ی وضع شود.سامانه ی نیمادر این پلتفرم، صادرکنندگان، واردکنندگان و صرافان مجاز که مورد تایید بانک مرکزی هستند مشغول به تبادل منابع ارزی به شکل حواله هستند. به طور معمول صرافی ها، ارز را از صادرکنندگان خریداری و با تایید بانک مرکزی به واردکنندگان می فروشند و در این معامله از هر طرف معامله یک درصد به عنوان کارمزد دریافت می کنند. البته به غیر از صرافان، کسی دسترسی به کلیه عرضه ها و تقاضاهای ارزی ندارد و مثلا یک صادرکننده نمی تواند ببیند بقیه صادرکنندگان با چه نرخی ارز خود را پیشنهاد می دهند.سامانه ی سنادر این سامانه نرخ فروش اسکناس در بین صرافان رسمی در سرتاسر کشور تعیین می گردد که از طرق سایت www.sanarate.ir قابل دسترسی است. در این سایت همچنین میزان متوسط نرخ فروش اسکناس در روز جاری و همچنین متوسط قیمت حواله ی های ارزی در سامانه ی نیما قابل دسترسی است.سامانه ی جامع تجارت ایراناین سامانه به ادرس www.ntsw.ir که محل ثبت کلیه فعالیت های تجاری تولیدکنندگان و بازرگانان می باشد محلی است برای ثبت خرید و فروش های انجام شده،موجودی انبارها و … . یکی از کارهایی که در حال حاضر در این سامانه انجام می شود، عرضه و دریافت ارز صادراتی است. به این شکل که صادر یا واردکننده با استفاده از کد ملی مدیرعامل و رمزی که معمولا روی کارت بازرگانی نقش بسته وارد سامانه شده و از انجا با انتخاب نقش های موجود که معمولا به صورت نقش حقیقی، حقوقی و بازرگانی تعریف شده وارد قسمت عملیات ارزی شده به خرید یا فروش ارز صادراتی می پردازند. صادر کننده با بارگزاری کوتاژه صادراتی و واردکننده با بارگزاری مدارک مربوطه مجاز به اعلام درخواست های فروش و یا خرید خواهند بود.لازم به ذکر است این سامانه به گمرک جمهوری اسلامی ایران متصل بوده و تا زمانی که کالای صادر شده از نظر گمرک جمهوری اسلامی از مرز خارج نشده باشد بارگزاری کوتاژها فایده ای نخواهد داشت.ارزش پایه ی کالاهای صادارتیاز آنجا که همیشه از آغاز طرح بازگرداندن ارز حاصل از صادرات میان گمرک و صادرکنندگان اختلاف معنا داری میان ارزش کالای صادراتی وجود داشته است، گمرک تصمیم گرفت در آدرس :https://www.irica.gov.ir/web_directory/55072-صادراتی.htmlفهرستی از تمامی کالاهای صادراتی تهیه و ارزش آنها را به صورت هفتگی یا روزانه به روز رسانی کند. متاسفانه ارزش های مفروض در گمرک با ارزش های بازار معمولا تفاوت های فاحشی دارد. ممکن است برای مثال قیمتی که در بازار کالای شما فروش می رود در هر کیلوگرم یک دلار باشد اما عددی که گمرک تعیین کرده یک دلار و پنجاه سنت و یا کمتر از یک دلار باشد. در حالت اول شما با این وجود که فقط یک دلار به ازای هر کیلو دریافت کرده اید موظفید ما به تفاوت را ارز از بازار آزاد تهیه کرده و به سامانه نیما بازگردانید و در حالت دوم شما مقدار کمتری از ارز دریافتی را باید برگردانید و می توانید مابقی را در بازار آزاد به فروش برسانید.شما می توانید با تغییر HS CODE ها به صورت قانونی به شکلی اظهار کنید که ارزش کالای صادراتی طبق سایت گمرک کمتر از قیمت واقعی فروش آن باشد. مثلا با تغییر کوچکی در میزان چربی مواد لبنی، ماهیت آن را از ماست به خامه تغییر دهید! اما اگر ارزش کالای صادراتی خود را عمدا پایین تر اظهار کنید، بعدا ممکن است متهم به فرار ارزی شوید پس بهتر است این کار را انجام ندهید. روند بارگزاری کوتاژهای صادراتیهمانطور که اشاره شد با مراجعه به سامانه ی جامع تجارت می توانید کوتاژهای خود را بارگذاری کنید و سامانه به صورت خودکار با توجه به ارزش کالای صادراتی مقدار ارزش هر کوتاژ را تعیین می کند. سپس شما مشخص می کنید که این پول را در چه کشور و چه بانکی ذخیره دارید. خوب، به طور معمول، ارز شما سه حالت دارد:۱. ارزی در کار نیست و معادل ریال آن را دریافت کرده اید۲. ارز را به صورت اسکناس دریافت کرده اید.۳. ارز نزد یک صراف در یک کشور خارجی است.بعد که کشور و بانکی که در آن ارز دارید مشخص شد، قیمت مد نظر خود را تعیین می کنید و بعد حساب ریالی که باید پول به حساب آن واریز شود مشخص می کنید. توجه داشته باشید که قبل از اعطای ارز صادراتی، حتما ریال آن را دریافت کرده باشید.بعد از آن ساعتی را مشخص می کنید که این پیشنهاد قیمتی شما تا چه زمانی معتبر است و پس از آن صبر می کنید تا انتهای زمانی که تعیین کرده اید فرا برسد. بعد از آن می توانید ببینید چه صرافی های مایل به دریافت ارز شما هستند و چه نرخ هایی را پیشنهاد کرده اند. در این حین سامانه از شما شماره ی تماسی هم می خواهد که اگر صرافی های متقاضای ارز شما خواستند بتوانند مستقیما با شما در ارتباط باشند. معمولا خودشان با شما تماس می گیرند و در طی تماس می توانید روی نرخ با آنها چانه زنی کنید.چه طور ارز حاصل از صادارت ریالی را بازگردانیم؟اول اینکه توصیه اکید می شود به هیچ وجه حاضر به این کار نشوید. حتی اگر مشتری شما می خواهد ریالی به حساب شما بریزد، به علت مشکلات عدیده مالیاتی که بعدا حتما بر خواهید خورد، بهتر است ریال را به حساب یک صراف غیر رسمی ریخته و ارز را به صورت اسکناس دریافت کرده و به همراه مدارک مثبته شامل کوتاژ، فاکتور و … به بانک ملی یا بانک توسعه ی صادرات مراجعه کنید تا نشان دهید ارز را در سامانه ی سنا واگذار کرده اید.ارزی که به صورت اسکناس است چه طور در سامانه ی نیما واگذار کنیم؟در اینجا می توانید با صرافی که به صورت مجاز در سامانه ی نیما فعالیت می کند صحبت کنید و به با پرداخت کارمزدهای مشخص ، ارزی که به صورت اسکناس برگردانده اید را به وی تحویل داده ولی در عمل جوری در سیستم نشان دهید که ارز خود را به این صرافی در سامانه ی نیما واگذار کرده اید.قیمت ارز نیمایی و سناییبه طور معمول قیمت ارز در سامانه ی نیما پایین تر از قیمت سامانه سنا و سامانه ی سنا قیمتش پایین تر از قیمت بازار آزاد است.البته با توجه به شرایط و درخواست های موجود در بازار، ممکن است ارز شما با توجه به محل قرار گیری ارز، در سامانه ی نیما قیمتی بالاتر از بازار آزاد بخورد. چه طور؟!برای مثال شما کالایی به آلمان یا روسیه صادرکرده اید و در حسابی خارج از ایران یا نزد یک صراف در کشور مقصد پول خود را ذخیره کرده اید. در زمان عرضه این ارز در سامانه ی نیما، ممکن است صراف تقاضایی از یک واردکننده داشته باشد که نیاز مبرم به ارز شما در کشورهای مورد اشاره داشته باشد فلذا می توانید با قیمتی بسیار بالا ارز خود را واگذار کنید.در نظر داشته باشید برخی اوقات ممکن است در سامانه ی نیما محدودیت قمیت گذاری ارز شما وجود داشته باشد. اما در عمل می توانید با مذاکره با صرافی که درخواست ارز شما را دارد، درخواست وجهی بالاتر از نرخ سامانه کنید که به صورت غیر رسمی به حساب شما واریز می گردد.البته توصیه اکید بر آن است که همیشه در چهارچوب های قانونی حرکت کنید تا هیچ گاه دچار مشکلات عدیده ی مالیاتی نشوید.کلام آخر:دیر یا زود ناکارآمدی های فراوان سامانه ی نیما ،عدم تمایل صادرکنندگان به بازگشت ارز به قیمت پایین در این سامانه، قاچاق کالاهای صادراتی، افزایش صادرات ریالی و … این ساختار نیز تغییر خواهد کرد و مانند ساختار پیمان سپاری ارزی در دهه ی هفتاد به تاریخ خواهد پیوست.