بهرام گورکَن

یکی بود، یکی نبود؛ غیر از کِرم‌خاتون و شوهر و بچه‌هایش، زیرِ خاک هیچکس نبود. کِرم‌خاتون و کِرمعلی، دوتا بچه داشتند؛ یک پسر کاکل‌به‌سر به اسم امیرکِرم و یک دختر ترگل‌ورگل به اسم کِرم‌دخت. هرروز صبح کرم‌خاتون می‌رفت به دنبال یک لقمه غذای حلال و کرمعلی به خانه‌داری و تربیت بچه‌ها می‌پرداخت. با اینکه غذا به سختی پیدا می‌شد اما راضی بودند و به خوبی و خوشی در کنار یکدیگر می‌لولیدند و زندگی می‌کردند.در یک صبح زیبای بهاری و در حالی که اعضای خانواده‌ در آغوش یکدیگر خواب بودند، با صدای مهیب و وحشت‌آوری از خواب پریدند و دیدند که زمین و زمان در حال لرزیدن است. کرم‌خاتون و کرمعلی بچه‌ها را بغل کردند و خواستند فرار کنند، اما از هر طرف که می‌رفتند جسمی آهنی در خاک فرود می‌آمد، راه‌شان را می‌بست و خاک را بلند می‌کرد. هیچ راه فراری نبود. کمی پایین‌تر از جایی که بودند، یک سنگ محکم بود که می‌توانستند زیرش پناه بگیرند. با سرعت به سمت آن رفتند. هنوز به سنگ نرسیده‌بودند که جسم آهنی دوباره وارد خاک شد و این‌بار درست روی سرِ کرم‌خاتون فرود آمد و او را کُشت. کرمعلی و بچه‌ها اما توانستند زیر سنگ پناه بگیرند.چیزی که جان کرم‌خاتون را گرفت، ضربات بیل و کلنگ پیرمرد گورکَن بود. آقا بهرام که از طلوع آفتاب مشغول اندازه‌گیری و تنظیم طول و عرض و عمق مناسب بود، داشت گور حاج‌آقا موسوی را می‌کَند. حاج‌آقا موسوی معتمد شهر بود و کارهای زیادی برای مردم انجام می‌داد. مدیریت هیئت عزاداری، مدیریت انجمن خیریه، مدیریت انجمن مهدویت، مدیریت پایگاه بسیج، مداحی، سخنرانی، روضه‌خوانی، مرده‌شوری، ختنه‌ی پسران، مشاوره و ثبت ازدواج و طلاق، مشاوره کسب و کار، بنایی، نجاری، برق‌کشی، لوله‌کشی، کابینت‌سازی و دندان‌پزشکی تنها بخشی از خدمات ارزنده‌ی حاج‌آقا موسوی بود. البته به تازگی در انتخابات مجلس هم ثبت‌نام کرده‌بود تا از آن طریق بتواند شدت خدماتش به مردم را افزایش بدهد که متاسفانه عمرش کفاف نداد.بنا بر وصیت حاج‌آقا، قرار بود او را زیر سایه‌ی یک درخت در حیاط امامزاده به خاک بسپارند. اعضای شورای شهر به آقا بهرام سفارش کرده‌بودند که به پاس خدمات ارزنده‌ای که حاج‌آقا موسوی برای مردم شهر انجام داده‌است، اندازه‌ی گور حاج‌آقا را بزرگ و راحت در نظر بگیرد. آقا بهرام هم گور را آنقدر بزرگ کَند که عرض آن چهار برابر عرض شانه‌ی حاج‌آقا و طولش دو برابر قد حاج‌آقا بود.آقا بهرام که کارش تمام شد، کرمعلی و بچه‌هایش گریان و لرزان از زیر سنگ بیرون آمدند و خودشان را در گودالی بزرگ و عمیق دیدند. کرمعلی که در زمان مجردی‌اش در گورستان زندگی کرده‌بود، خیلی زود فهمید که این یک گور است و به زودی یک آدم مُرده را در آن می‌گذارند و با خاک داخل آن را پُر می‌کنند. او در حالی که سعی می‌کرد بچه‌ها را آرام کند، با تنفر به آسمان بالای سرش نگاه کرد و زیر لب گفت:‌ «کاش نسل آدم‌ها منقرض می‌شد.» و دوباره با بچه‌هایش رفت و زیر سنگ پناه گرفت تا خاکسپاری تمام بشود.مراسم خاک‌سپاری حاج‌آقا با حضور مردم شهر برگزار شد. زیر تابوتش را گرفتند و برایش لااله‌الا‌الله گفتند، او را در گور دولوکس به پهلوی راست خواباندند، برایش تلقین خواندند، رویش لحد گذاشتند و خاک ریختند و تمام. حاج‌آقا بستگانی نداشت. یک پسر و دو دختر داشت که همه ازدواج و مهاجرت کرده‌بودند. همسرش هم سه سال پیش عمرش را داده‌بود به خودِ حاج‌آقا. فقط دو نفر از دوستان نزدیکش ساعتی بالای سرش ماندند و کمی قرآن خواندند و رفتند.سر و صداها که تمام شد، کرمعلی و بچه‌ها از زیر سنگ بیرون آمدند. جسد حاج‌آقا در کفن سفید درست روبرویشان بود. امیرکرم و کرم‌دخت در حالی که سیل اشک از چشمان‌شان جاری بود، مادرشان را صدا می‌زدند. کمی که گذشت، آرام‌ شدند و از پدرشان پرسیدند:‌ «بابا، چه کسی مامان را کشت؟ چرا خانه‌مان را خراب کرد؟» کرمعلی گفت: «کار آدم‌ها بود. آنها مرده‌هایشان را با پارچه شکلات‌پیچ و در خاک دفن می‌کنند. آدم‌ها فقط به خودشان اهمیت می‌دهند و به فکر هیچ موجود دیگری نیستند. آنها خودخواه‌ترین موجودات عالم‌اند.»آفتاب که غروب کرد، کرم‌های ماتم‌زده داشتند غذایشان را با غصه می‌خوردند. کرمعلی سعی داشت جلوی بچه‌هایش محکم باشد، اما مرگ کرم‌خاتون کمرش را شکسته‌بود. به جسد حاج‌آقا نگاه می‌کرد و در دلش او را نفرین می‌کرد و از او متنفر بود که باعث مرگ همسرش شده‌است.همزمان شب اول قبر حاج‌آقا موسوی هم بود. هوا که تاریک شد، نکیر و منکر با سرعت از آسمان پایین آمدند و با یک حرکت دست قبر را باز کردند و بالای سر حاج‌آقا ایستادند؛ کفن را از روی صورتش کنار زدند و بیدارش کردند. حاج‌آقا که خیلی خوب با مراحل پس از مرگ آشنا بود، وقتی چشمانش را باز کرد و هیکل‌های بزرگ و قیافه‌های ترسناک آنها را دید، خود را نباخت و خیلی عادی شروع کرد به خوش‌و‌بش کردن: «سلامٌ علیکم و رحمه‌الله و برکاته، آقایان خوش آمدید صفا آوردید. حیف که دستم از دنیا کوتاه است و نمی‌توانم پذیرایی کنم وگرنه سفره‌ی رنگینی فراهم می‌کردم که شایسته‌ی شما مهمانان عزیز و گران‌قدر باشد. بفرمایید بنشینید قبر فراخ است و جا برای شما هم هست؛ بفرمایید.»نکیر اخم کرد و گفت: «اولا که فرشتگان آقا و خانم ندارند؛ دوما ما در حین خدمت چیزی نمی‌خوریم؛ خیلی ممنون؛ بهتر است خیلی سریع کارهای اداری را انجام بدهیم و برویم.»منکر ادامه داد:‌ «بله اتفاقا من همین الان داشتم پرونده‌تان را بررسی می‌کردم؛ پاکِ پاک است؛ واقعا دست‌مریزاد! آفرین! روی تمام مومنان را سفید کرده‌اید. نیازی به پرسش و پاسخ نیست. برای ما واضح و روشن است که شما مومن به خدا هستید. با یک امضا از این مرحله عبور می‌کنید و به بهشت برزخی می‌روید.» سپس خودکاری از جیبش درآورد و پرونده را امضا کرد و گفت: «تشریف بیاورید تا به بهشت برزخی راهنماییتان کنیم.»حاج‌آقا گل از گلش شکفت و گونه‌هایش سرخ شد؛ مشخص بود که می‌خواهد از خوشحالی صورت نکیر و منکر را ماچ کند، اما سرش را خم کرد و با تواضع گفت: «لطف دارید؛ بزرگوارید؛ بنده‌ی حقیر و گناهکاری بیش نیستم که سعی کردم به وظایف بندگی خود عمل کنم؛‌ امیدوارم مورد قبول درگاه خداوند قرار گرفته‌باشد.» و بلند شد که با نکیر و منکر به بهشت برزخی برود.هرسه پرواز کردند و به سمت بهشت برزخی راه افتادند. هنوز خیلی از زمین دور نشده‌بودند که تلفن همراه نکیر زنگ خورد. عذرخواهی کرد و کمی دور شد تا صحبت کند. صحبتش که تمام شد، برگشت و گفت: «متاسفانه یک مشکل وجود دارد. فرشتگان سازمان اطلاعات به ما اطلاع داده‌اند که امروز پیش از خاک‌سپاری یک گناه برای شما ثبت شده‌است.»حاج‌آقا چشمانش گرد شد، دست به ریش‌هایش کشید و پرسید:‌ «جسارت نباشد، بنده‌ی حقیر که آن زمان مُرده‌بودم؛ چطور می‌شود که مُرده برایش گناه ثبت می‌شود؟ نکند زبانم لال عورتم از کفن بیرون آمده و مردم آن را دیده‌اند؟»نکیر پاسخ داد: «نخیر. گناه شما اینجاست که گورکن بی‌احتیاطی کرده و هنگام کندن گور، با کلنگش یک کرم خاکی را کُشته‌است.»حاج‌آقا کمی سرش را خاراند و پرسید: «جسارت نباشد، اینکه گورکن یک کرم خاکی را با کلنگ کشته، چه ربطی به من دارد؟»نکیر گفت: «شما وصیت کرده‌اید که در حیاط امامزاده دفن‌تان کنند؛ طبق قوانین مجازات الهی، مسئولیت تک‌تک اتفاقاتی که در حین انجام آن عمل رخ‌ بدهد و همچنین پیامدهای آن به عهده‌ی شماست؛ انگار که خودتان آن کار را انجام داده‌اید.»حاج‌آقا گیج شده‌بود و چنین چیزی به نظرش منطقی نمی‌آمد؛ اما با خودش گفت که قوانین الهی همگی حکمتی دارند و عقل و شعور آدم نمی‌تواند همه را درک کند؛ در دل استغفار کرد و سپس پرسید: «جسارت نباشد،‌ من چطور باید رضایت آن کرم و خانواده اش را جلب کنم؟»منکر پاسخ داد: «جلب رضایت حیوانات ممکن نیست. در نتیجه پس از اینکه در بهشت برزخی ساکن شدید، یک هفته بعد یک احضاریه از جهنم برزخی دریافت می‌کنید که جزئیات مجازات در آن نوشته شده‌است؛ بعد به آنجا مراجعه می‌کنید و احتمالا با یک متر سیخ داغ و دو حبه ذغال تسویه حساب انجام می‌شود.»حاج‌آقا سرخ شد و دستانش شروع به لرزیدن کرد؛ تصور عذاب جهنم برایش خیلی سخت بود. اما خودش را محکم گرفت و در دل ذکر گفت تا آرام بشود. خوشحال بود که با وجود این باز هم دارد به بهشت برزخی می‌رود.چند لحظه بعد دوباره تلفن همراه نکیر زنگ خورد. رفت و پس از چند دقیقه برگشت و گفت: «متاسفانه وضعیت پیچیده‌تر شد. گورکن در آن زمان سیگار هم می‌کشیده و افرادی که از آن حوالی رد شده‌اند تحت تاثیر دود سیگار قرار گرفته‌اند و این باعث می‌شود که حق‌الناس دوازده نفر به گردن شما باشد.استرس تمام وجود حاج‌آقا را فراگرفت. می‌دانست که حق‌الناس مسئله‌ی بسیار مهمی است و خداوند از آن چشم‌پوشی نمی‌کند. با حالتی التماس‌گونه پرسید: «خاک بر سرم شد. حالا چه می‌شود؟ من باید چکار کنم؟ من که دستم از دنیا کوتاه است، چطور رضایت آنها را جلب کنم؟»منکر پاسخ داد: «نگران نباشید. برای شرایط خاص یک نرخ تبدیل وجود دارد. می‌توانیم از پرونده‌ی پربار شما مقداری ثواب برداریم و به حساب آن افراد اضافه کنیم.»حاج‌آقا که کمی خیالش راحت شده‌بود، پرسید: «جسارت نباشد، نرخ تبدیل چقدر است؟ چطور محاسبه می‌شود؟»منکر پاسخ داد: «حق‌الناس گناه گرانی است.» سپس پرونده را از جیبش درآورد و شروع کرد به خواندن: «شما در پرونده‌تان یک باغ ده‌هکتاری دارید، پنج‌تا خانه ویلایی، یک نهر اختصاصی عسل، دو نهر اختصاصی شراب، مجوز استفاده از استخر معصومین یک‌بار در هفته، عضویت طلایی باشگاه حوریان باکره و کوپن مواد غذایی رایگان تا ابد. در ازای ضرری که به آن دوازده‌نفر وارد شده، نفری یک هکتار از باغ شما را برمی‌دارند. دو نفر دیگر می‌مانند که آنها هرکدام دو خانه ویلایی را تصاحب می‌کنند. یک خانه ویلایی و بقیه موارد می‌ماند برای شما.»حاج‌آقا ناراحت شد و سکوت کرد. هم خوشحال بود که نیازی نیست رضایت آن‌همه آدم را جلب کند، هم ناراحت بود که خیلی راحت باغ‌ها و ویلاهای بهشتی‌اش از دستش رفته‌بود؛ آن‌هم به خاطر گناهی که خودش مرتکب نشده‌بود. باز هم در دل استغفار کرد و چیزی نگفت.کم‌کم به بهشت برزخی نزدیک می‌شدند. درب ورودی آن نورانی و فوق‌العاده زیبا بود و از فاصله‌ی دور می‌شد درخشش آن را دید. حاج‌آقا نفس راحتی کشید و در دلش شکر کرد که نتیجه‌ی تلاش‌هایش را می‌بیند و خوشحال بود که بالاخره سختی‌های دنیا تمام شده و دوران راحتی و خوشی فرارسیده‌است. درست جلوی درب بهشت برزخی، تلفن همراه نکیر برای بار سوم زنگ خورد. تن حاج‌آقا با شنیدن صدای زنگ لرزید. نکیر اخم کرد و گفت: «صبر کنید. خبر جدیدی رسیده. گورکن حین انجام کار یک‌بار از دستشویی امامزاده استفاده کرده و شیر آب را موقع خروج از آن باز گذاشته‌است. شیر آب تا شب باز بوده و مقدار زیادی آب هدر رفته‌است. آب امامزاده حق همه‌ی مردم شهر محسوب می‌شود و حالا مردم شهر همه به گردن شما حق دارند.»چشمان حاج‌آقا سیاهی رفت و داشت سقوط می‌کرد که منکر او را نگه‌داشت. حاج‌آقا نمی‌توانست خودش را کنترل کند. پاهایش بی‌حس شده‌بود و دستانش می‌لرزید. ترس از جهنم تمام وجودش را فرا گرفته‌بود. ملتمسانه به منکر نگاه کرد و پرسید: «حالا چه می‌شود؟» منکر گفت: «نگران نباشید. اگر نهر عسل و نهرهای شراب‌تان را برداریم و با مجوزها و کوپن‌ها بین مردم شهر تقسیم کنیم، مشکل حل می‌شود. آرام باشید. خداوند ارحم‌الراحمین است. ناامیدی گناه بزرگی است. هنوز یک خانه‌ی ویلایی در بهشت به نام شماست. ناراحت نباشید.»به حاج‌آقا آب جوش و خرما دادند تا کمی حالش جا بیاید. درب بهشت برزخی را باز کردند. نکیر و منکر و حاج‌آقا با هم وارد شدند و به سمت اتاق پذیرش رفتند. چند نفر در صف بودند. حاج‌آقا در صف ماند و نکیر و منکر رفتند که استعلام نهایی سازمان اطلاعات را بگیرند و برگه‌اش را ضمیمه‌ی پرونده کنند. دل حاج‌آقا شور می‌زد. مدام ذکر می‌گفت و خدا خدا می‌کرد که دیگر گناهی به حسابش اضافه نشود. در آن لحظات تمام خاطرات زندگی‌اش از جلوی چشمانش رد شد.نکیر و منکر با چهره‌هایی اخمو و ناراحت برگشتند. حاج‌آقا وقتی آنها را دید قالب تهی کرد و فهمید که همه‌چیز از دست رفته‌است. منکر گفت: «متاسفانه ما باید شما را به جهنم برزخی ببریم. بیل و کلنگی که گورکن از آن برای کندن گور شما استفاده کرده، از یک کشاورز فقیر دزدیده بوده و آن کشاورز از شدت ناراحتی و بیچارگی، خودکشی کرده‌است.» آنها به دستان حاج‌آقا دستبند زدند، بالهایش را بُریدند، او را از بهشت برزخی خارج کردند و به سمت جهنم برزخی بردند. حاج‌آقا دیگر نمی‌توانست چیزی بگوید. اشک از چشمانش جاری شد، سرش گیج رفت و غش کرد.حاج‌آقا بیدار شد و دید که روی یک منبر چوبی نشسته‌است. تکان که می‌خورد صدای جیرجیر از منبر کهنه بلند می‌شد. چشم‌هایش را مالید و نگاهی به اطراف انداخت. یک میکروفون جلویش بود. دهانش را جلو برد و گفت:‌ «یک،‌ دو، سه» اما هیچ صدایی بلند نشد. هیچ بلندگویی آنجا نبود. تا چشم کار می‌کرد ستون‌ و فرش‌ پیدا بود. نمی‌توانست آخر سالن را ببیند. هیچ دری در اطرافش وجود نداشت. گچ سقف ترک‌خورده و در قسمت‌هایی ریخته‌بود. ستون‌ها خوردگی داشت و برخی از آنها کج و چندتایشان هم افتاده‌بود. فرش‌ها خاکی بود و روی آن‌ها حشرات و موجودات موذی رفت‌وآمد می‌کرد. دیوارهای مسجد پر از نوشته‌های نامفهوم و ناخوانا بود. گرد و خاک در فضا پراکنده‌بود و حاج‌آقا را به عطسه و سرفه می‌انداخت. توجهش به لباس خودش جلب شد. عبای پاره تنش بود. نعلین به پا داشت اما سوراخ بود. عمامه را از روی سرش برداشت و کمی نگاه کرد و وقتی متوجه شد که چیست، از وحشت آن را پرت کرد. جنازه‌ی مار بزرگی را حلقه کرده و به‌جای عمامه روی سرش گذاشته‌بودند. تنش به لرزه افتاد و عرق روی پیشانی‌اش نشست.فریاد زد: «کمک! اینجا کجاست؟»ندا آمد: «سخنرانی کن!»حاج‌آقا جا خورد و هول شد. با صدای ضعیفی پرسید: «برای چه کسی؟»صدای فریاد بلندی آمد: «برای هیچکس!»منبع عکس