عبور از ولی

عبور جامعه‌ی اسلامی از کسی که از سوی پیامبر اکرم به عنوان جانشین معرفی شده بود، بلافاصله پس از شهادت ایشان، امریست که هر تاریخ‌پژوه حقیقت‌جویی از مطالعه‌ی تاریخ صدر اسلام درمی‌یابد. آنچه که مهم است، فهم انگیزه‌هایی است که به این «ارتداد دسته‌جمعی» انجامیده؛ چه این که با توجه به واقعه‌ی غدیر، ممکن نیست کسی در مدینةالرسول از اراده‌ی آن حضرت در امر جانشینی بی‌خبر بوده باشد. در این نوشته، سعی شده به برخی از انگیزه ها، که مسلمین را به عبور از امیرمؤمنان و حذف ایشان از جامعه وادار ساخته اشاره شود.یک. گندم:به همین حقارت! یکی از مهمترین گام‌های کودتای منافقان، به وسیله‌ی قبیله‌ی بیابان‌گرد «بنی اسلم» برداشته شد. چنان که عمر میگوید: «زمانی که قبیله‌ی اسلم را دیدم، یقین پیدا کردم که پیروزی از آنِ ماست. (به واژه‌ی «پیروزی» دقت شود.)» شرح ماوقع از زبان شیخ مفید چنین است:در آن زمان، صحرانشينانِ عرب برای خريد خواروبار، به صورت قبيله‌ای به شهر می‌آمدند؛ چون صحرا ناامن بود و اگر تعداد کمی از آنان می‌آمدند، بارشان را می‌گرفتند و خودشان را می‌کشتند. مردان قبيله‌ی اسلم از صحرا به مدينه آمده بودند تا آذوقه تهيه کنند. در آن زمان که وارد مدينه شدند، بيعت با ابوبکر در سقيفه انجام شده بود. عمر و بقيه به آنان گفتند: بياييد کمک کنيد برای خليفه‌ی پيامبر بيعت بگيريم، آن وقت ما هم خواروبار رايگان به شما می‌دهيم. آنها خوشحال شدند. اول خودشان ريختند و بيعت کردند، و بعد دارودسته‌ی ابوبکر شدند؛ دامن‌های عربی خود را به کمر زدند و کوچه‌های مدينه را پُر کردند. به هر جا می‌رسيدند، در بازار، کوچه، و...، هرکس را که می‌ديدند برای بيعت با ابوبکر «می‌آوردند». بدين ترتيب، ابوبکر به کمک قبيله‌ی اسلم خليفه شد.»دو. خون:«پس به دل‌هایشان کینه سپرد، کینه‌ی جنگ بدر و خیبر و حنین و غیر آنها را؛ پس دشمنی او را در نهاد خود جا دادند...» (دعای ندبه). شاعر جاهلی، عبدالعزّی طائی، در سروده‌ای گوید:« چون در طلب و انتقام از قومی باشیم، تا خون ننوشیم، شیر شتر ندوشیم.». در مدینه‌ی آن روز، کمتر کسی پیدا می‌شد که بخش عمده‌ی عمر خود را در دوران جاهلی نگذرانده، و سخت متأثر از آن فرهنگ نباشد. فرهنگی که در آن بابت یک خون، دو قبیله‌ی تغلب و بکر وارد یک جنگ چهل‌ساله شدند، و این دقیقاً همان کاری بود که باید انجام می‌دادند! در این شهر اما، مردی هست که در طول غزوات، یک‌تنه کمر کفر را زمین زده، تا جایی که هر قبیله‌ای چندین خون از او طلبکار است. بعد از شهادت رسول خدا، این مرد تنهاتر از همیشه به نظر می‌رسد. اما، این که همه مأمور به بیعت با او هستند، ماجرا را پیچیده‌تر می‌کند!بنابراین حقیقت، علت این که سردمداران کودتای سقیفه، که از ابتدا به قصد تصاحب منصب جانشینی اسلام آوردند، در هیچ‌یک از غزوات مطلقاً شمشیر نزدند مشخص می‌شود.سه. حسد:از اولین لحظات آغاز رسالت، تا لحظات پایانی عمر پیامبر اکرم ، هر بار که آن حضرت به بیان فضیلت، برتری و مقامی لب میگشودند، نام علی بن ابی‌طالب بود که شنیده می‌شد. اگر هم مدال افتخاری نصیب شخص دیگری از صحابه می‌شد، او کسی بود که امیرمؤمنان را از خود بیشتر دوست می‌داشت. این اختصاص، خصوصاً در جریانات مهمی چون جانشینی، ازدواج حضرت صدیقه طاهره و عقد اخوّت، بذر حسد را در دل صحابه می‌کاشت. این مطلب شواهد فراوانی دارد، که محض اختصار به این گزارش اکتفا می‌کنیم که فردی از ابوزید خلیل‌بن‌احمد نحوی پرسید: « چرا یاران پیامبر، مناسبات‌شان با یکدیگر به سان فرزندان یک مادر بود ، و تنها علی بن ابی طالب در میان آنان همانند یک فرزند نامادری بود؟» او در پاسخ گفت : علی بر همه‌گان در اسلام پیشی داشت، و در شرافت برتر بود و در علم والاتر، و در حلم پیشتر، و در هدایت یافتن افزون‌تر. پس دیگران بر او حسد ورزیدند، و مردم به همانندها و همگون های خود مایل‌ترند (تا به کسی که از آنان برتر است).چهار. دین!:موارد فوق، همگی ریشه در تعلقات دنیوی صحابه داشتند، ولی این مورد به جنبه‌ی دیگری از دلایل تلاش صحابه در حذف امیرمؤمنان می‌پردازد. جنبه‌ای که منحصر به سران کودتاست.ابتدا کمی در این بخش از آیه‌ی تبلیغ تأمل کنیم: «الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِن دِينِكُمْ»با توجه به عبارت «الْيَوْمَ»، در همان روز غدیر خم، کافران از دین ناامید شدند. اما مگر آن روز در غدیر خم کافری حاضر بوده؟! پس باید در حجةالوداع، در میان مسلمانان کافرانی حضور داشته‌باشند که مأیوس شده‌اند. مسلمانانِ کافر، همان منافقان! حال جا دارد که به واژه‌ی «دِينِكُمْ» توجه نماییم. طبق آیه‌ی شریفه، این منافقان در روز غدیر خم، از «دین» مؤمنان مأیوس شده‌اند. یأس در چیزی، زمانی معنا دارد که به آن «طمع» وجود داشته‌باشد. برای روشن شدن بیشتر مطلب، به ترجمه‌ی آیات زیر دقت فرمایید:« بسیاری از اهل کتاب پس از آن‌که حق برای آنان روشن شد به سبب حسدی که از وجودشان شعله کشیده، دوست دارند که شما را پس از ایمانتان به کفر بازگردانند.» (بقره/۱۰۹)یهود و نصاری هرگز از تو راضی نمی شوند تا آنکه از آیین‌شان پیروی کنی. (بقره/۱۲۰)بنابر این آیات شریفه، عده‌ی زیادی از اهل کتاب مصرّانه به دنبال این بودند که مسلمانان به دین آنان درآمده، و اثری از اسلام نماند. حال به حدیث شریف از حضرت صاحب الامر توجه کنید:«آنها از روى طمع اسلام آوردند. و آن بدین نحو بود که آن دو با یهود هم‏نشینى داشتند و از آنچه که در تورات و سایر کتب پیشین که حوادث و سرگذشت پیامبر و سرانجام کار او را بیان مى‏داشتند، از یهودیان کسب اطلاع مى‏نمودند...»طبق این حدیث شریف، سران کودتا با یهود در ارتباط بوده‌اند. یهودی که به دنبال نابودی اسلام بود، پس از آن که به واسطه‌ی امیر مؤمنان قلع‌وقمع شد و از کفار نیز قطع امید کرد، سرانجام به دست منافقان توانست نقشه‌ی خود را عملی کند. در این میان، برای ایستادگی در برابر بزرگترین کودتا علیه خدا بر روی زمین، لازم بود آیت‌الله‌الکبری، حضرت صدیقه‌ی طاهره به میدان آمده و فدا شوند، تا با شهادت مظلومانه و دفن شبانه‌ی خود، تا همیشه مظلومیت و حقانیت امیرمؤمنان علی‌بن‌ابی‌طالب را با صدایی رسا به گوش همه برسانند.مهدی صالح