ویژگی و قدمت فرش های دستبافت ایرانی

فرش به چه معناست؟فرش یک کلمه عربی بوده که به معنی گسترده می باشد و معانی دیگر مانند قالی و پلاس دارد. به طور کلی منظور از کلمه فرش زیر اندازی می باشد که برای نشستن و … به کار گرفته می شود. حال فرش دستبافت ایرانی به معنی زیر اندازی است که با دست و با وسیله تار و پود بافته شده است. و یا فرش ماشینی زیر اندازی است که با کمک ماشین های مکانیکی این تار پود ها بافت شده.فرش های دستبافاز قدیم تا به الان یکی از وسایل مهم و ضروری هر خانه ایی در ایران فرش می باشد. وجود فرش باعث آرامش افراد یک خانواده خواهد شد. البته نه هر فرشی. فرش های دستبافت یکی از فرش های پرطرفدار ایرانی می باشد که توسط افراد به صورت دخالت مستقیم تولید و تهیه می شود.که برعکس فرش های ماشینی که با استفاده از ماشین های مکانیکی تهیه و بافته می شوند. فرش های دستبافت مزیت های بسیار چشم گیری نسبت به فرش های ماشینی دارند که باعث محبوبیت آن ها در قشر های جامعه شده است.نماد فرهنگ ایرانمعمولا هر کشوری یک کالایی را به عنوان نماد فرهنگی خود به دیگر کشور ها ارائه می دهد تا فرهنگ خود را به آن ها معرفی کند. کالایی که کشور ما به عنوان نماد فرهنگ به دیگران کشور های جهان عرضه می کند، فرش دستبافت ایرانی می باشد.در میان فرش های مهم دستبافت در تاریخ ایران می توان به قالی پازیریک که با قدمت ۲۵۰۰ ساله، قالی دستباف عصر صفوی که یکی از زیباترین قالی های دستبافت ایرانی می باشد اشاره کرد. همچنین یکی از قالی های مشهور ایرانی که به صورت دستبافت می باشد قالی ترنج منظره حیوانا می باشد.البته یکی از مشهور ترین فرش های دستبافت خارجی چلسی نام دارد که در یکی از موزه های لند نگه داری می شود. اکثر کارشناسان فرش در سراسر دنیا فرش دستبافت ایرانی را بهترین و زیباترین فرش ها در جهان به شمار می آورند. تاریخ دانان قرن ۱۶ و ۱۷ را آغاز شکوفایی هنر فرش بافی در ایران می دانند.در کتاب سیرت کوروش، جمله ی ایرانیان برای آن که بسترشان نرم باشد قالیچه زیر بستر خود می گسترند آورده شده است که نشان دهنده قدمت استفاده ایرانیان از فرش می باشد. یکی از ویژگی فرش هایی که در قدیم استفاده می شده است نرم بودن آن می باشد که در همین جمله به آن اشاره شده است.در یکی از سالنامه های چینی در دوره ساسانی فرش پشمی را محصول وارداتی از ایران به شمار می آوردند. امروزه کشور ایران باتوجه و تاکید بر صادرات غیر نفتی تمام تلاش خود را بر این موضوع قرار داده است تا فرش های خود را به بازار جهانی عرضه نمایدبازار فرش جهانحدود یک سوم فرش دستبافت جهان ، در ایران بافته می شود و ۴۰ درصد از بازار صادرات فرش دستبافت در دنیا متعلق به کشور ایران می باشد. شهر های کاشان و تبریز در صادرات فرش های دستبافت نقش بسازایی دارا هستند. که شهر تبریز در تولید فرش های دستبافت دارای شهرتی جهانی می باشد. تقارن رنگ، درخشندگی ویژگی های اصلی فرش دستبافت ایرانی می باشد. یک فرش دستباف ایرانی در سه قالب اصلی خشتی، ترنج و افشان بافته می شود.قالب ترنجاگر نگاهی به فرش های قدیمی دستبافت داشته باشیم خواهیم دید که طرح هایی مثل جوی آب ، باغ و…. طراحی شده اند. از همین رو فرش های دست بافت ایرانی که معروف به قالب ترنج هستند، دارای یک دایره نسبتا بزرگ در وسط هستند. که این دایره را به اصطلاح ترنج می نامند.البته نقش های دیگری هم در این نوع فرش ها به کار رفته است مثل لچک که یک خط کج در گوشه فرش می باشد. معمولا این خط کج به صورت قوسی شکل بوده و با گل و بوته تزئین می شود. ترنج فرش های دستبافت اکثرا از شاخه و برگ، نقش های اسلیمی و … در کنار هم تشکیل شده اند.قالب خشتیقالب خشتی یا طرح خشتی فرش های دستبافت، به این گونه می باشد که فرش دارای چندین مربعات هم اندازه در کنار هم می باشد. که در داخل این مربعات نقش ها و شکل های زیبایی ترسیم شده است. دلیل محبوب بودن این نوع فرش ها به خاطر نقش های زیادی است که در این فرش ها به کار رفته است.در کنار فرش های دستبافت طرح خشتی، ترکیبی از نقش های مختلف مثل گل تشکیل شده است. طراح هایی که در خشت این نوع فرش ها استفاده می شود به سه گروه گل، درخت و گلدانی همراه با پرنده تقسیم می شوند. همانطور که در قبل گفته شد فرش های دستبافت طرح خشتی طرفداران زیادی دارد ولی به این معنا نیست که در هر دکوراسیونی مورد استفاده قرار بگیرد. چرا که این نوع فرش های دست بافت دارای رنگ ها و نقوش بسیاری هستند و با هر دکوراسیونی ست نخواهند شد.فرش دستبافت افشانفرش های دستبافت افشان به فرش های دستبافتی گفته می شود که دارای ترنج وسط نباشد. این نوع از فرش های دستبافت دارای گل های کوچک و یا بزرگی هستند. با بررسی های انجام شده در فرش های قدیمی، فرش های دستبافت افشانی دیده نشده است چرا که در زمان های گذشته فرش های دستبافت طرح ترنج بسیار طرفدار داشته و اکثر افراد از آن ها استفاده می کردند. بعد از مدتی با حذف دایره بزرگ در وسط فرش که همان ترنج فرش می باشد، قالب جدیدی در فرش های دستبافت به وجود آمد که امروزه به آن فرش دستبافت طرح افشان می گویند. نامگذاری این فرش به نام افشان به دلیل وجود برگ ها، غنچه ها و سایر نگاره ها در کل سطح فرش به صورت پراکنده، می باشد. این نوع طرح از فرش های دستبافت، برای استفاده در خانه هایی که دکوراسیون لوکس و شیک برخوردار هستند، مناسب است.نداشتن ترنج و طرح های سنتی وقدیمی یکی از دلایل محبوب بودن این نوع فرش ها در بین فرش های دست بافت می باشد. البته این نوع قالب به ۵ گروه تقسیم می شوند که به شرح زیر می باشند.طرح افشان بندی، که دارای طرحی می باشد که از گل های متصل به هم استفاده شده است.طرح افشان شاخه پیچ: در این نوع طرح به گونه ایی شاخه گل ها طراحی شده است که با یکدگیر پیوستگی زیبایی دارند.طرح افشان دسته گل که از دسته گل ها و کومه ها تشکیل شده اند. طرح افشان شکسته نیز دارای خطوط شکسته می باشد.تغییر دمای فرشویژگی های فرش های دستبافت به گونه ایی می باشد که تمامی افراد با سلیقه های متفاوت را به خود جذب می کند. این ویژگی ها را می توان استفاده از الیافت های مرغوب بدست آمده از طبیعت، درخشش بسیار زیبای فرش،‌ نرم بودن فرش، نداشتن پرز و … دانست. یکی از ویژگی های منحصر به فرد این نوع فرش ها تغییر دمای آن ها در فصول سرد و گرم می باشد.به طوری که در فصل های سرد فرش های دستبافت کاملا گرم و در فصل های گرم خنک هستند. فرش های دستبافت هیچ گونه حساسیتی از جمله حساسیت های الرژی را به همراه نخواهند داشت چرا که از مواد مصنوعی و غیر طبیعی در بافت آن ها استفاده نشده است.معمولا افرادی که حساسیت های که به مواد مصنوعی و شیمایی دارند مجبور هستند که فرش های دستبافت برای منازل خود تهیه کنند چرا که هیچ گونه حساسیتی به همراه ندارد. یکی از مزیت های مهم این نوع فرش ها ارزشمند شدن آن ها در طول زمان می باشد.به طوری که هرچه از عمر آن ها و می گذرد و بیشتر از آن ها کار کشیده می شود، ارزشمندی شان بیشتر خواهد شد. فرش های دستبافت را می توان به یک سرمایه در زیر پای خود تشبیه کنید چرا که روز به روز به ارزش آن افزوده می شود. و مانند فرش های ماشینی با گذشت زمان از کیفیتش کاسته نخواهد شد.وجود پشم، ابریشم و پنبه در فرش های دستبافت باعث شده است برعکس فرش های ماشینی دیگر الکتریسیته ساکن تولید نکند و باعث لطافت و نرمی فرش شود.رفوگریترمیم شدن فرش های دستبافت یکی از مزایایی است که نسبت به دیگر فرش ها آن را متمایز می کند. اگر با فرش دستبافت شما پوسیده یا آسیب دیده باشد به راحتی می توان این خسارت را با ترمیم فرش خود جبران کنید.برای رفوگری فرش به مهارت خاص و تجربه کافی نیاز است و افرادی که در این زمینه فعالیت دارند، غالباً سابقه طولانی در بخش‌های مختلف تولید فرش دارند. عملیات تکمیلی و رفو بر روی فرش‌ها برای رفع عیوب ناشی از بیدخوردگی، پارگی، پوسیدگی، ساییدگی و سوراخ شدن انجام می‌شوند.به طور کلی با مطالبی که مطرح شد، فرش های دستبافت مزایای نسبتا زیادی به فرش های ماشینی دارا هستند از همین شاید کمی دارای هزینه بالایی نسبت به فرش های ماشینی باشند اما فراموش نکنید که خرید فرش دستبافت یعنی یک سرمایه گذاری که روز به روز به سرمایه شما افزوده خواهد شد.شاید هیچ یک از وسایل خانه شما این ويژگی را نداشته باشند که با استفاده از آن ها و افزایش طول عمرشان، ارزشمند تر شوند. ولی فرش های دستبافت این ویژگی به خصوص را دارا هستند.منبع: یزد ممنتو