تو همیشه زنده ای

از وقتی یادم می‎آید با ترانه همراه بودم. پدر همیشه در پیکان کِرم رنگ و قراضه‎ی خود آلبوم های روز خوانندگان لس آنجلسی را گوش می‎داد. از هایده و مهستی تا اِبی و حمیرا، از گوگوش و داریوش تا معین و نوش آفرین. قطعه‎هایی ‎که این دوستان خوانده اند، ملکه‎ی ذهنم شده و هرگز بیرون نمی‎رود. چرا که در مهم ترین سنین یادگیری در مقابلشان قرار گرفتم. آن روزها نمی‎دانستم که گروهی به نام ترانه سرا، آهنگساز، تنظیم کننده و نوازنده باید کنار هم جمع شوند تا قطعه‎ای تولید شود. اساسا از چنین روندی بی خبر بودم و فکر می‎کردم شخص خواننده یگانه خالق اثر است. پس نه شناختی از اردلان سرفراز داشتم و نه از اسفندیار منفرد زاده. نه شهیار قنبری را می‎شناختم نه بابک بیات را. و نام بسیاری دیگر از ترانه سرایان و آهنگ سازان مطرح ایرانی را حتی نشنیده بودم.زمان گذشت تا اینکه در سن هجده سالگی یکی از دوستان هم سن و سالم که بدجور عاشق شده بود، مطالعه‎ی ترانه های مریم حیدرزاده را پیشنهاد داد. به سرعت به میدان انقلاب رفتم و کتابی از این ترانه سرای نوجوان پسند خریدم با عنوان " اون یکی رو جز من داشت". آن روزها به شدت درگیر کتاب شدم و بسیاری از ترانه هایش را حفظ کرده بودم. ترانه‎هایی ‎که امروز با نگاه به آنها حالت تهوع می‎گیرم:- سارا چشات یه دنیا رنگ و رازه- قصه‎ی من به عشق تو می‎نازه- دلم میخواد تنفست کنم باز- مثل هوای دلنشین و تازهترانه‎هایی ‎که فقط وزن و قافیه داشتند و هیچ اندیشه‎ای پشتشان نبود. در آن کتاب تنها یک شعر شاهکار (و نه ترانه) قرار داشت که هنوز گاهی وقت‎ها با خود مرور می‎کنم. شعری که به شدت برایم خاطره ساز شد و بسیار قابل احترام است:- حافظ کنار عکس تو من باز نیت می‎کنم- انگار حافظ با من و من با تو صحبت می‎کنم- ...- چه ارتباط ساده‎ای بین من و تقدیر هست- تقدیر ویران می‎کند من هم مرمت می‎کنمنمی دانم آن کتاب را چه کردم و یا چه کسی از من گرفت. بنابراین مطالعه‎ی من با ترانه آغاز شد و این اتفاق بسیار بدی بود. اگر با فلسفه شروع می‎کردم، اگر با نمایشنامه یا رُمان های خوب به ادبیات می‎رسیدم، امروز در نقطه‎ی بسیار بهتری قرار داشتم. اما افسوس که به سطحی ترین شکل ممکن وارد مسیر شدم.کم کم احساس کردم باید با دیگر ترانه سراها نیز آشنا بشوم. این احساس نیاز چند سالی بعد از آشنایی با مریم حیدرزاده بود. در یکی از کتابفروشی های میدان ونک، کتاب " تصور کن" مجموعه ترانه های یغما گلرویی را خریدم. حالا به اصل جنس دست یافته بودم. بعد از مطالعه‎ی ترانه های یغما تازه فهمیدم ترانه یعنی چه و این مدیوم هنری چه نقش بزرگی در ادبیات جهان می‎تواند ایفا کند. ترانه های اجتماعی و پر از درد یغما روی هر ترانه‎ی عاشقانه‎ی سطحی و بی مایه‎ای خط باطل می‎کشید. اولین ترانه‎ی آن کتاب را هنوز با صدای سیاوش گوش نداده بودم و رویارویی من با آن روی کاغذ بسیار شگفت انگیز بود:- تصور کن اگه حتی تصور کردنش سخته- جهانی که هر انسانی توو اون خوشبخت ِ خوشبخته- جهانی که توو اون پول و نژاد و قدرت ارزش نیست- جواب هم صدایی‎ها پلیس ضد شورش نیستکم کم یغما برایم به اُسطوره تبدیل می‎شد. با یغما گریزی هم به ترانه سراهای پر کار پیش از انقلاب زدم. از اردلان سرفراز تا شهیار قنبری، از ایرج جنتی عطایی تا لیلا کسری و ...هرگز فکر نمی‎کردم که خود نیز وارد این عرصه بشوم. خیلی علاقه نداشتم و سینما برایم اهمیت بیشتری داشت. اما خب ترانه دست بردار نبود. می‎گویند شاعر شعر را نمی‎سازد بلکه شعر شاعر را پیدا می‎کند. به این گفته در مورد وصلت من و ترانه ایمان دارم. کم کم ترانه پشت ترانه بود که در من سرازیر می‎شد. خیلی‎ها را می‎نوشتم و پاره می‎کردم اما باز اتفاق جدیدی رقم می‎خورد. تا پیش از چاپ کتاب یکم بیش از صَد ترانه را دور ریخته بودم چرا که ذره‎ای باورشان نمی‎کردم. به مرور ترانه‎هایی ‎روی کاغذ می‎آمدند که نمی‎توانستم دورشان بریزم. شاید از دید خیلی‎ها آنها هم سطحی به نظر برسند اما برای من یک فرض واجب بود که آرشیوشان کنم. بعد از گذشت پنج سال از ساخت اولین ترانه‎ی قابل قبول( از نظر خودم)، تصمیم گرفتم ترانه هایم را در قالب یک کتاب چاپ کنم. در میانه های آذر نود و چهار کتاب ترانه های من با صد و چهار قطعه به نام " تو همیشه زنده ای" در دویست و بیست و چهار صفحه منتشر شد. روز اولی که " تو همیشه زنده ای" به دستم رسید بسیار شگفت زده بودم. حس پرواز داشتم وقتی می‎دیدم خاطرات پنج سال از زندگی ام در یک کتاب گردآوری شده. هجده آذر بود که کتاب‎ها را با محمد از دفتر انتشارات که در خیابان مطهری قرار داشت، گرفتم. باران عجیبی می‎بارید. محمد تعدادی را به کتابفروشی مژده برد و من هم تعدادی را برای هدیه دادن به دوستان برداشتم و به محل کار بازگشتم. چند ساعت بعد با رفقای مشترکمان در کافه ناخدا قرار داشتیم. یک کیلو شیرینی دانمارکی خریدم و به سمت کافه راه اُفتادم.پس از خوردن چای و شیرینی و گرفتن عکس های یادگاری از کافه بیرون آمدیم و زیر باران از هم جدا شدیم. اما فردای آن روز همه چیز آنقدر خراب شد که " تو همیشه زنده ای" در کنار بدترین خاطرات زندگی من قرار گرفت. مقدمه‎ی بی پرده و متفاوت آن به همراه چهار ترانه‎ی توهین آمیزی که برای بعضی از دوستان به اصطلاح هنرمند و غیر هنرمند نوشته بودم، برای خیلی‎ها قابل هضم نبود. خب چند نسخه از کتاب را به کارفرما و همکارانم نیز داده بودم و این کار را خراب تر کرده بود. صبح آن شب بارانی که وارد فروشگاه شدم، نگاه سنگین همه را روی خود احساس کردم. آقای کارفرما که مهندس عمران بود و بیشتر از هفتاد سال سن داشت و خودش را یک متفکر و انسانی اهل مطالعه و روشن فکر می‎دانست، چنان جبهه‎ای گرفته بود که نه جواب سلامم را داد و نه تا چند روز پس از آن با من حرف زد. دلیل او بیشتر به خاطر فحش نامه‎ای بود که در قالب ترانه برای یکی از دوستان قدیمی اَش نوشته بودم ( دوست او که از مشتریان قدیمی فروشگاه به حساب می‎آمد یک فرد میلیونر و توخالی بود که با حافظ و سعدی خودنمایی می‎کرد).بازخورد سرد " تو همیشه زنده ای" در آن آموزشگاه سینمایی که آن روزها رفت و آمد داشتم کمتر از محیط کار نبود. جناب منتقد سینما با گفتن یک دیالوگ باعث شد تا کتاب را از کتابفروشی های شهر جمع کنم:- پسر جان این کتاب هم برات مشکل قضایی درست میکنه هم سیاسی!با محمد و مرتضی عازم کتابفروشی های رشت شدیم و تمام کتاب‎ها را پس گرفتیم. آن روزها به شدت کلافه و عصبی بودم و حتی حوصله‎ی خودم را نداشتم. حرص می‎خوردم و از خود می‎پرسیدم که چرا آن همه هزینه و زحمت بر باد رفت؟ و خود را سرزنش می‎کردم و با خود می‎گفتم که نباید آن مقدمه و چند ترانه را در کتاب می‎گنجاندم. اما با گذشت زمان به خود بازگشتم. کم کم ایمان آوردم که با چاپ " تو همیشه زنده ای" و ارائه‎ی آن مقدمه و ترانه ها، بهترین کار ممکن را انجام دادم. " تو همیشه زنده ای" تصویری از خود ِ من بود که هیچ گونه چاپلوسی و تملّق در آن راه نداشت و امروز و تا همیشه به آن افتخار می‎کنم!