آنچه باید از بازاریابی و مدیریت بازار بدانیم

مدیریت بازار و بازاریابیبازاریابی عبارت است از‌همگراسازی ‌همه ‌فعالیت‌های ‌شرکت ‌در ‌مسیر ‌فروش ‌بیشتر.از دیدگاه فیلیپ کاتلر پدر علم بازاریابی نوین:بازاریابی به عنوان «فرآیندی مدیریتی-اجتماعی تعریف می‌شود که به وسیله آن، افراد، گروه‌ها و سازمان‌ها از طریق تولید، عرضه و مبادله کالا (و خدمات) با یکدیگر، به تأمین نیازها و خواسته‌های خود اقدام می‌کنند».«بازاریابی علم و هنر شناخت نیازهای مشتری و پاسخگویی منطقی به آن‌هاست به طوری که به یک نتیجه برد-برد ختم شود».نیاز، خواسته، تقاضا، کالا، مبادله، معامله و بازارنیاز (Need):به نحوی احساس محرومیت انسان نسبت به برخورداری از یک خدمت یا کالا را نیاز یا می‌گوییم.خواسته (Want):وقتی یک نیاز برای انسان برجسته شود تبدیل به خواسته می‌شود. منشا و خواستگاه اصلی نظام بازاریابی، نیاز و خواسته های بشر است.تقاضا (Demand)میل و خواست و توانایی یک فرد برای دریافت کالا یا یک خدمت.کالا (Goods)از دیدگاه علم اقتصاد، محصولات و مواد مختلفی که توسط تولیدکننده، به بازار یا Market عرضه شود و در برابر دریافت پول، یکی از نیازهای انسان را تأمین و رفع کند، کالا نام دارد.مبادله (Exchange)دریافت چیزی مطلوب از کسی دیگر، در مقابل ارائه مابه ازایی به او. مبادله فقط یکی از انواع روش‌هایی‌ست که مردم به وسیله آن کالای مطلوب خود را به دست می‌آورند.معامله (Transaction)توافق، ارتباط یا حرکتی را که بین خریدار و فروشنده برای تبادل یک دارایی و وجه صورت می‌گیرد، معامله می‌گویند. وقتی یک واحد برای مبادله کالا در میان باشد، معامله بوجود می‌آید.بازار (Exchange)بازار یا Market به مجموعه‌ای از خریداران بالقوه و بالفعل یک کالا یا خدمت گفته می‌شود.بازار یا Market چیست؟بازار شامل تمام مشتریان بالقوه‌ای‌ست که دارای نیاز و خواسته مشترک می باشند و برای تامین نیاز و خواسته خود، به انجام مبادله متمایل هستند و توانایی انجام این کار را نیز دارند.ابعاد گوناگون بازاریابیبازار گرایی (Market Orientation)گرایش به بازار و نیاز مشتریان اولین ویژگی بازاریابی جدید است، مدیر موفق در بازار کسی‌ست که سازمان را با شرایط روز همگام کند؛ و این زمانی امکان پذیر است که کارکنان و مدیران سازمان بر اساس رفتار و گرایش بازار عمل کنند.بازارشناسی (Market Studies)شناخت، لازمه‌ هر حرکت عاقلانه و هر تصمیم اصولی است. شناخت بازار تلاشی نظام‌مند است برای گردآوری، ثبت و ضبط اطلاعات مربوط به همه‌ی اجزای تشکیل دهنده‌ی نظام بازار و همه عواملی که بر نظام بازار تاثیر می‌گذارند.بازارداریبازارداری یعنی حفظ مشتریان کنونی و تشویق و ترغیب آن‌ها به خرید بیشتر و تداوم خرید از طریق ایجاد و ارتقای سطح «رضایت» در آن ‌ها.آگاهی از رفتار مشتریان، ارتباط برقرار کردن با آنان، داشتن اطلاعات روان‌شناختی وجامعه‌شناختی و نیز اطلاع داشتن از حرکات و امکانات رقبا نقش مهمی در حفظ و مدیریت نیاز مشتریان دارد.بازاریابیبازاریابی یعنی جستجو برای یافتن مناسب‌ترین بازار و بخش‌هایی که سازمان می‌تواند در آن جا به صورت مفید تر و موثرتر حضور یابد و پاسخگوی نیاز و خواسته بازار باشد. بازاریابی یعنی بخش‌بندی یا تقسیم بازارها و تعیین محصولات و خدمات شرکت برای مناسب‌ترین بازارها جهت عرضه.بازارسازیبازارسازی یعنی نفوذ در بازار و معرفی و شناساندن سازمان و محصولات و خدمات آن با استفاده از عوامل قابل کنترل بازاریابی (محصول، قیمت، توزیع وترفیع فروش).بازاریابان با بکارگیری درست و اصولی این عوامل می‌توانند در شرایط مختلف جایگاهی در بازار برای خود به دست آورند و با سیاست‌ها و برنامه‌های مناسب، سهم بیشتری را از بازار در اختیار بگیرند.بازارگردیبازارگردی وظیفه‌ای است که بازاریاب را وادار می‌سازد تا بیش از دیگران با تحولات و تغییرات بازارها آشنا گردد.این آگاهی از طریق حضور در صحنه رقابت و مبادله و مشاهده بازارها امکان‌پذیر است. شرکت کردن در نمایشگاه‌ها، بازدید از بازار‌های گوناگون و بودن در محیط بازار، دید مدیران را بازتر می‌سازد. به عبارتی، مهم‌ترین نقش بازارگردی، تقویت و گاهی تغییر «دید» است.بازار سنجیبازارسنجی یعنی تحلیل موقعیت بازار با توجه به آن چه بودیم و داشتیم، آن‌چه هستیم و داریم و آن‌چه باید داشته باشیم.همه محصولات و خدمات و سازمان‌ها دارای منحنی عمر خاصی هستند که این منحنی شامل مراحل معرفی، رشد، بلوغ و اشباع و افول است و هر مرحله شرایط ویژه‌ای دارد که بازاریاب باید براساس این ویژگی‌ها، واکنش‌های مناسبی نشان دهد.بازار سنجی یا ارزشیابی و سنجش فعالیت‌های سازمان، نقاط قوت و ضعف را نسبت به شرایط موجود و رقبا به خوبی آشکار می سازد.بازار گرمیبرای بازارداری لازم است بازارگرمی را از دست ندهیم، بازارگرمی به معنی تبلیغات و تشویق به موقع جهت آگاه ساختن، متقاعد ساختن و ترغیب مشتریان برای ارتباط بیشتر با سازمان و خرید از آن و مقابله با حرکات رقبا است.یکی از مهم‌ترین ابزار‌های بازار گرمی استفاده از خلاقیت، نوآوری و ابتکار در صحنه رقابتی بازار است.بازار گردانیبازارگردانی یعنی مدیریت بازار که شامل برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل امور گوناگون بازار در ابعاد گوناگون بازاریابی‌ست.بازارگردانی شامل تنظیم و تنظیم استراتژی‌ها و برنامه‌ها، سازماندهی و اجرای همه‌ی امور مربوط به شناساندن و معرفی محصولات شرکت به بازار‌ها، نظارت بر فعالیت‌ها برای دستیابی به اهداف سازمان و ایجاد رضایت برای مشتریان و جامعه استآمیخته بازاریابی Marketing Mixآمیزه بازاریابی یا ترکیب عناصر بازاریابی به عنوان ترجمه Marketing Mix استفاده می شوند.منظور از آمیخته یا ترکیب این است که بین این اجزا می‌بایست یک نگرش ترکیب سیستمی و هماهنگ برقرار شود تا بتواند بر مشتری تاثیر گذارد.طراحی و توسعه آمیخته بازار که به آن ۴P یا 7P گفته می شود، از وظایف اصلی مدیر بازاریابی می باشد. ترکیب عناصر بازاریابی مجموعه ای از ابزارهای بازاریابی است که سازمان برای نیل به اهداف بازاریابی خود در بازار هدف از آن ها استفاده می کند.آميخته بازاريابی مجموعه‌ای از ابزارهای قابل كنترل بازاريابی است كه شركت با در هم آميختن آن ها سعي در پاسخگويي به بازار هدف مي نمايد. به عبارت ديگر آميخته بازاريابی دربرگيرنده همه فعاليت هايی است كه شركت می تواند با انجام آن ها بر ميزان تقاضای محصولاتش اثر گذارد.استراتژی بازاریابی Marketing Strategyیک نقشه راه ا‌ست که مسیر اجرایی همه‌ی اهداف بازاریابی را در قالب یک برنامه کلی قابل فهم، با هدف بالا بردن بازدهی بودجه بازاریابی‌، با بهتر هدف قرار دادن مخاطبان، تدوین می‌کند.در بازاریابی، دو موضوع مطرح است:استراتژی‌هاتاکتیک‌هاروشی که در بازاریابی بسیار مرسوم است، این است که بارها و بارها تاکتیک‌های مختلفی را اجرا می‌کنیم و هر کدام آن‌ها را می‌سنجیم، بررسی می‌کنیم و از طریق تجربه و تکرار، متوجه می‌شویم که کدام یک از این راهکارها و روش‌ها راهگشاست یا نیست.اما استراتژی بازاریابی به ما این امکان را می‌دهد که از بودجه بازاریابی محدود خود، بیشترین بازدهی ممکن را ببریم (بودجه هر کسی در بازاریابی محدود است، حالا یا کم یا زیاد).شناخت مشتریاستراتژی بازاریابی موفق به شناخت مشتریان‌ ما بستگی دارد. در این زمینه، پژوهش و تحقیقات بازار در مورد بازار هدف مورد نظر، و البته به تفکیک بخش بندی‌های بازار مختلف، به کمک ما می‌آیند.پس از این تحقیق، ما به یک برنامه بازاریابی احتیاج داریم.هر برنامه بازاریابی شامل سه بخش اصلی است:اهداف بازاریابی Marketing Goalsاستراتژی بازاريابی Marketing Strategyتاكتيک های بازاريابی Marketing Tactics۸ گام اصلی برای تحقیقات بازاریابیبرای انجام تحقیقات بازاریابی، باید مراحل زیر را برای دستیابی به دیتای مورد نیازمان انجام دهیم:طرح مسئله، مشکل یا هدفانتخاب روش تحقیق یا پژوهشنوع و جنس دیتای مورد نیازطراحی پرسشنامهتعیین نمونه آماری و اندازهجمع‌آوری داده‌هاتحلیل داده هاتهیه گزارش پژوهشانتخاب روش تحقیق یا پژوهشتحقیقات بازاریابی را می‌توان به این سه دسته تقسیم کرد:تحقیقات اکتشافیتحقیقات توصیفیتحقیقات دلیل محورنوع و منبع دیتای مورد نیازدسته‌بندی دیگری برای انواع دیتاها وجود دارد که شامل دو نوع می‌باشند:داده‌های ثانویهداده‌هایی‌ست که ما احتیاج داریم و ممکن است سابقا توسط شرکت یا موسسه‌ای دیگر جمع‌آوری شده باشد و ما سعی می‌کنیم تا با دسترسی به آن، در زمان و هزینه صرفه‌جویی کنیم.داده‌های اولیهداده‌هایی‌ست جامع‌تر و کامل‌تر که با جمع‌آوری آن‌ها در کنار داده‌های ثانویه، تحقیقات بازاریابی کامل‌تری خواهیم داشت. داده‌های اولیه به دو روش مشاهدات و پرسشگری به دست می‌آید.طراحی پرسشنامهاز اصلی‌ترین مراحل تحقیقات بازار، طراحی پرسشنامه می‌باشد.طراحی سوالات به روشی مناسب، اهمیتی حیاتی دارد. اگر سوالات خشک و کسل کننده باشند و یا حتی چیدمان سوالات به نحوی باشد که باعث خستگی خواننده شود، قطعا پاسخ‌های به دست آمده نمی‌توانند کمک مناسبی به تحقیق بازاریابی کنند.نکته: تجربه و نحوه برخورد پرسشگر اهمیت بسیار زیادی دارد؛ حتما باید از فردی با تجربه، کارآزموده، با ظاهر آراسته و با روابط عمومی بالا بهره گرفته شود.در فرآیند طراحی و به کارگیری پرسشنامه با دو موضوع مهم مواجه می‌شویم:دسته‌بندی کردن: بایستی اطلاعات به دست آمده را با یک معیار مرتب کنیم (برای مثال همان طور که فایل‌هایمان را در یک فولدر، بر اساس نام، تاریخ یا سایز فایل، Sort می‌کنیم.)سنجیدن نگرش‌ها: هدف از طرح بسیاری از پرسش‌هایی که در تحقیقات بازاریابی از مشتری می‌پرسیم، فهمیدن نگرش‌های اوست. نگرش به این معنی که دیدگاه کلی یک شخص نسبت به یک موضوع چگونه است؟جمع‌آوری داده‌هاحال با داشتن پرسشنامه، شناختن مخاطب و تشخیص نوع داده‌هایی که می‌خواهیم، جمع‌آوری داده‌ها را از افراد مدنظرمان شروع می‌کنیم. البته جمع‌آوری داده‌ها هم برای خودش مشکلاتی دارد. مثلا:ممکن است کسی که برای تهیه گزارش می‌رود نتواند به خوبی مفهوم سوالات را بیان کند و در جذب مخاطب، ناکام بماند.ممکن است رفتار و روش برخوردش جوری باشد که مخاطب را کلافه و وادار به جوابی سرسری و غیر واقعی کند.ممکن است خطاهای تحقیقات از طرف فرد پاسخگو نیز صورت بگیرد. شاید به خوبی مفهوم سوالات و تحقیق را متوجه نشده باشد.شاید مخاطب به خاطر خجالت کشیدن یا تعارف داشتن یا هر دلیل دیگری، جوابی مثبت و خوب بدهد. مثلا بی خودی از شما تعریف کند. این در حالی‌ است که برای تحقیق‌تان به نظرات کاملا واقعی نیاز دارید، نه نظرات مثبت قلابی.تهیه گزارش پژوهشمعمولا با توجه به نیاز هر کسب و کار، گزارش و نحوه ارائه آن متفاوت خواهد بود. اما گزارش تحقیق به طور کلی، این موارد را شامل می‌شود:اجازه‌نامه‌های لازم در طی فرآیند تحقیقفهرست مطالبلیست تصاویرخلاصه اجرایی (شَمای کلی تحقیق)اهداف پژوهشتحلیل SWOTچه زمانی از SWOT استفاده کنیم؟اگر بخواهیم با چشمان باز قدم برداریم، حتما باید نگاهی بیندازیم اول به خودمان و وضعیتی که در آن هستیم (ضعف‌ها و قدرت‌هایمان) و سپس فرصت‌ها و تهدیداتی را که رو به رویمان است، بررسی کنیم و این یعنی تحلیل SWOTنقاط ضعف Strengthsنقاط قوت Weaknessesفرصت ها Opportunitiesتهدید ها Threatsتحلیل SWOT قبل از ورود به هر بازار و به طور کلی هر زمانی که می‌خواهیم بازخورد فعالیت‌های بازاریابی و تبلیغاتی را افزایش دهیم بسیار ضروری‌ است.در این روش، همه‌ المان‌های داخلی و خارجی شرکت بررسی می‌شود و با کشف نقاط ضعف،قوت، فرصت‌ها و تهدیدها، شرکت آمادگی بیشتری در برابر پیش آمدهای آتی بازار خواهد داشت.۲ نکته در تحلیل SWOTاشتباه اکثر مدیران این است که روند چنین تحلیلی را نادیده می‌گیرند و به یک حساب سرانگشتی و ذهنی راضی می‌شوند. اما هر کسب و کاری نیازمند دقیق‌ترین نوع تحلیل SWOT می‌باشد.بهتر است که علاوه بر رئیس شرکت و مدیران بازاریابی، دیگر کارمندان شرکت نیز درگیر فرآیند تحلیلSWOTباشند و آن‌ها نیز در شناسایی فرصت‌ها، تهدیدها و نقاط قوت و ضعف شرکت، سهمی داشته باشند. به نوعی تحلیل SWOT کسب و کارتان را به صورت تیمی انجام بدهید.عوامل درونیدو حرف اول (S) و (W) که بیانگر نقاط قوت و ضعف هستند، هر دو از عوامل درونی مربوط به کسب و کار می‌باشند. عواملی درونی مانند موارد زیر که باید بانیم در هر کدام از آن‌ها چه نقاط ضعف و قوتی داریم:مسائل مالی: مانند بودجه، منبع درآمد، بدهی و…ارتباطات بازاریابی: ویزیتورهای باتجربه، سیستم توزیع کالای قوی، خوش‌نامی و…منابع فیزیکی: مانند موقعیت مکانی شرکت‌تان (همان آدرس دفتر!)، امکانات و تجهیزات شرکت‌تان و…منابع انسانی: کارکنان‌تان، طرفداران برندتان (و البته متنفران از برندتان!) و…مسائل حقوقی: ثبت اختراع، حق مالکیت معنوی (که در ایران عملا کاربردی ندارد!)، ثبت برند و سایر مسائل حقوقیو…عوامل بیرونیاین عوامل، یا به صورت مستقیم یا به صورت غیر مستقیم بر کسب و کار تاثیر خواهد گذاشت. حالا ممکن است از دل آن فرصت‌هایی بیرون بیاید، یا تهدیدهایی را به کسب و کار تحمیل کند:وضعیت بازار: مانند محصولات جدید، تکنولوژی جدید یا مثلا تغییر نیازهای مشتریوضعیت اقتصادی: وضع اقتصادی شهر، کشورتان یا جهانبودجه‌رسانی: مثلا وام‌های مختلف یا تخفیف‌های مالیاتی و…ارتباطات: فرصت‌ها و تهدیداتی که در ارتباطات‌ (مثلا با تامین‌کنندگان، سهام‌داران، شرکای تجاری و…) پیش می‌آید.وضعیت سیاسی: قوانین جدید مجلس، قوانین حمایت از حقوق حیوانات، طرح‌های ریاضت اقتصادی، طرح‌های حمایت از تولید داخلی و…تقویم: ماه رمضان، زمستان سرد، عید نوروز، گرمای تابستان، ایام امتحانات و…ماتریس SWOTزمانی که نقاط قوت و ضعف، و فرصت‌ها و تهدیدها شناسایی گردید، می‌توان از ماتریس SWOT برای طراحی یک استراتژی مناسب برای فعالیت‌ها کمک گرفت.در این روش، می‌توان به ۴ صورت مختلف استراتژی تعریف کرد:استراتژی های SO: از نقاط قوت‌ برای بهره‌برداری از فرصت‌ها استفاده می شود.استراتژی های WO: استفاده از فرصت‌هایی که می‌تواند در جهت رفع نقاط ضعف‌ به کار روند.استراتژی های WT: یک نوع استراتژی دفاعی ا‌ست؛ وقتی که به خاطر ضعف‌ها ممکن است از تهدیدها آسیب زیادی ببینیم.استراتژی های ST: در این استراتژی، با استفاده از نقاط قوت‌، می توان تهدیدها را خنثی کرد.منبع: پرینت لند