یک راه رفته و هزار راه نرفته

نگاهی به نظرسنجی سال گذشته درباره انتخاب رشته دانشگاهیپارسال همین روزها بود که یک نظرسنجی در کانال تلگرامی روزنامه شریف برگزار کردیم و چند سوال درباره انتخاب رشته برای ورود به دانشگاه و مسیر بعدش از دانشجوها و فارغ‌التحصیلان پرسیدیم. حدود ۱۰۶۰ نفر در این نظرسنجی شرکت کردند. توقع ما این بود که بیشتر شرکت‌کننده‌ها شریفی باشند و اساس طراحی نظرسنجی هم روی همین پیش‌فرض بود، اما بعد از چند روز و دست به دست شدن لینک نظرسنجی در گروه‌های تلگرامی، دانشجوها و فارغ‌التحصیلان دیگر دانشگاه‌ها هم به سوالات ما پاسخ دادند. حدود ۲۰۰ نفر از شرکت‌کننده‌های نظرسنجی کارشناسی‌شان را در دانشگاهی غیر از شریف گذرانده بودند و یا می‌گذراندند. خلاصه بعد از یک سال بالاخره فرصت شد نگاهی دقیق‌تر به داده‌های این نظرسنجی بیندازیم و به بهانه برگزاری نوبت دوم کنکور امسال، برخی از نتایجش را با شما به اشتراک بگذاریم.مشارکت فعال کارشناسی‌ها و ۱۴۰۰ای‌هااول نظرسنجی چند سوال پرسیدیم تا شرکت‌کننده‌ها را بهتر بشناسیم و بتوانیم دسته‌بندی‌شان کنیم؛ رشته کارشناسی، سال ورود به کارشناسی و وضعیت فعلی (دانشجوی کارشناسی، فارغ‌التحصیل یا انصراف از کارشناسی، دانشجوی کارشناسی ارشد، فارغ‌التحصیل یا انصراف از کارشناسی ارشد، دانشجوی دکترا و فارغ‌التحصیل یا انصراف از دکترا). در نمودارهای زیر رشته کارشناسی، سال ورود و وضعیت فعلی شرکت‌کنندگان در نظرسنجی را می‌توانید ببینید. البته شرکت‌کننده‌هایی که رشته کارشناسی‌شان مهندسی و علوم پایه نبوده و حدود بیست و چند نفری می‌شدند را حذف کردیم.مطابق انتظار بیشتر شرکت‌کننده‌ها (۶۷ درصد) بچه‌های کارشناسی هستند و دانشجوها و فارغ‌التحصیلان دکترا (۳ و ۲ درصد) کم‌ترین سهم را به خودشان اختصاص داده‌اند. هم‌چنین ورودی‌های ۱۴۰۰ مشارکت قابل توجهی در نظرسنجی داشته‌اند. در بین رشته‌های مختلف هم برق، کامپیوتر و مکانیک در صدر جدول مشارکت قرار گرفته‌اند.کامپیوتر و صنایع محبوباز شرکت‌کننده‌ها پرسیده‌ایم که اولویت اول و دوم‌شان در انتخاب رشته کنکور کارشناسی در حال حاضر چیست؟ و ازشان خواسته‌ایم با این فرض که هر رشته‌ای را می‌توانند انتخاب کنند، به این سوال پاسخ دهند تا ببینیم محبوب‌ترین و پرتقاضاترین رشته‌ها کدام‌اند؟ البته امکان انتخاب رشته‌هایی غیر از مهندسی و علوم پایه هم وجود داشته است. نتایج را در نمودار زیر می‌توانید ببینید.مهندسی کامپیوتر (چه در انتخاب اول و چه در مجموع انتخاب اول و دوم) با اختلاف پیشتاز است. در انتخاب اول، بعد از مهندسی کامپیوتر، صنایع، برق، فیزیک، مکانیک و علوم کامپیوتر محبوب‌تر از بقیه‌اند و در مجموع انتخاب‌های اول و دوم بعد از مهندسی کامپیوتر، صنایع، علوم کامپیوتر، برق، مکانیک و فیزیک از محبوبیت بیشتری برخوردارند. در قعر جدول محبوبیت در بین رشته‌های مهندسی و علوم پایه، شیمی، مواد، دریا و نفت عزلت گزیده‌اند.اگر ملاک را مجموع انتخاب اول و دوم در نظر بگیریم، در بین رشته‌های خارج از فضای مهندسی و علوم پایه، اقتصاد محبوب‌ترین رشته بوده (با محبوبیتی حتی بیشتر از دریا و نفت) و بعد از آن مدیریت، هنر، پزشکی، معماری، روان‌شناسی، ادبیات و جامعه‌شناسی. البته رشته‌هایی مثل فلسفه و علوم سیاسی و داروسازی و دندان‌پزشکی و … هم تک‌وتوک بین پاسخ‌ها دیده می‌شود.دوباره ریاضی؟پرسیده‌ایم اگر به زمان انتخاب رشته در دبیرستان برگردید، انتخاب‌تان این‌بار چه خواهد بود؟ نتایج کلی در نمودار زیر دیده می‌شود:۸۷ درصد از انتخاب ریاضی راضی‌اند و باز هم به سایر رشته‌ها ترجیحش می‌دهند، اما تجربی (۶ درصد) و انسانی (۵ درصد) هم هواخواهان خودشان را دارند. حتی عده‌ای هوای هنر (۲ درصد) و فنی (۱ درصد) در سرشان است.یک‌بار هم گفتیم پاسخ‌ها را برحسب سال ورود بررسی کنیم که نتیجه‌اش نمودار زیر شد. شاید مهم‌ترین نکته‌اش، محبوبیت زیاد تجربی در ورودی‌های ۹۳ به قبل است و البته افزایش میل به هنر در ورودی‌های سه سال اخیر.راضی‌ها و ناراضی‌هابرای خودمان این‌طور تعریف کرده‌ایم که اگر کسی الآن به زمان انتخاب رشته برگردد و باز رشته فعلی‌اش را انتخاب کند، به‌طور نسبی از رشته‌اش راضی است و اگر دنبال رشته دیگری برود، رضایتی در کار نیست. با این معیار رضایت از رشته را بین رشته‌های مختلف مقایسه کرده‌ایم. با توجه به اینکه برای انتخاب مجدد رشته، دو اولویت به شرکت‌کنندگان در نظرسنجی داده‌ایم، یک‌بار رضایت از رشته را با انتخاب اول سنجیده‌ایم و یک‌بار هم با مجموع دو انتخاب (یعنی اگر بین دو انتخاب فرد، یکی از آنها همان رشته فعلی باشد، فرد از رشته فعلی‌اش رضایت دارد).یک‌بار بین همه شرکت‌کننده‌های مهندسی و علوم پایه رضایت از رشته را حساب کرده‌ایم و یک‌بار هم بین پاسخ‌دهنده‌های شریفی. جالب است که به صورت کلی رضایت از رشته بین شریفی‌ها بیشتر است. اگر پاسخ‌های کلی را در نظر بگیریم، صنایع (۹۳ درصد رضایت در مجموع دو انتخاب و ۷۱ درصد رضایت در انتخاب اول)، مهندسی کامپیوتر (۹۱ و ۸۶)، فیزیک (۸۲ و ۷۳)، علوم کامپیوتر (۸۲ و ۵۹) و برق (۷۷ و ۵۵) اوضاع‌شان بهتر است. ناراضی‌ترین آدم‌ها دوران کارشناسی‌شان را در هوافضا (۵۸ و ۴۴)، دریا (۵۷ و ۴۰)، مواد (۵۴ و ۳۱)، عمران (۵۳ و ۳۳) و نفت (۲۲ و ۱۹) می‌گذرانند. وضعیت رتبه رشته‌ها در جدول رضایت از رشته بین شریفی‌ها هم همان است که بین کل شرکت‌کننده‌ها بود.یک‌بار دیگر رضایت از رشته را بین ورودی سال‌های مختلف دانشگاه بررسی کرده‌ایم. به‌طور کلی رضایت از رشته بین ورودی‌های جدید نسبت به ورودی‌های قدیمی بیشتر است، انگار هرچه بیشتر می‌گذرد و واقعیت‌ها بیشتر جلوی چشم دانشجوها می‌آید، از انتخاب‌هایشان بیشتر پشیمان می‌شوند و دل‌شان می‌خواهد برگردند به زمان انتخاب رشته و رشته دیگری را انتخاب کنند. واقعیت بازار کار هم قطعا در این تفاوت تأثیر قابل توجهی دارد. هم‌چنین به‌طور کلی می‌توان دید رضایت از رشته بین دانشجوها نسبت به فارغ‌التحصیلان و انصرافی‌ها بیشتر است. باز هم آینده کاری رشته تحصیلی می‌تواند این تفاوت را تا حدی توجیه کند.شریف بهترین انتخاب بود؟پرسیده‌ایم که در صورت بازگشت به زمان کنکور، باز هم شریف را انتخاب شماست؟ به‌طور کلی ۸۴ درصد شریفی‌ها گفته‌اند باز هم شریف را انتخاب می‌کنند و ۱۶ درصد نظرشان به دانشگاه‌های دیگر بوده است. درصد رضایت از شریف بین رشته‌های مختلف به شرح زیر است. انگار موادی‌ها، میم‌شیمی‌ها و نفتی‌ها دل خوش کمتری از شریف دارند. این را اگر پای حرف دانشجوهای این دانشکده‌ها هم بنشینید، احتمالا می‌شنوید. از آن طرف ریاضی و مهندسی کامپیوتر و مکانیک دانشکده‌هایی‌اند که رضایت دانشجوهایشان را بیشتر جلب کرده‌اند.بازار کار چطور است؟از شرکت‌کننده‌های در نظرسنجی وضعیت اشتغال‌شان را هم پرسیده‌ایم. البته تأکید کردیم که در صورتی خودشان را شاغل بدانند که حداقل به اندازه ۷۰ درصد تمام‌وقت در ماه مشغول به کار بوده و از قِبَل آن درآمدی داشته باشند. طبیعی است که از دانشجوهای کارشناسی انتظار اشتغال کمتری داریم. اگر فقط دانشجوهای کارشناسی شریف را در نظر بگیریم، وضعیت کلی آنها به تفکیک رشته به شکل زیر است:همان‌طور که انتظار می‌رود بیشترین درصد کار مرتبط با رشته برای دانشجوهای کارشناسی مهندسی کامپیوتر است، ولی عجیب آنجاست که بعد از آنها موادی‌ها اوضاع خوبی دارند. علوم کامپیوتر و صنایع و هوافضا هم از نظر کار مرتبط با رشته در رده‌های بالای جدول دیده می‌شوند. از نظر درصد بیکاری کمترین سهم مربوط به دانشجوهای کارشناس ریاضی است (سهم تدریس در بین مشاغل آنها بالاتر از بقیه است) و صنایع و مهندسی کامپیوتر و برق هم زیر ۴۰ درصد دانشجوهای کارشناسی‌شان گزینه بیکار را انتخاب کرده‌اند. در بین دانشجوهای کارشناسی برق سهم تدریس و برنامه‌نویسی در بین مشاغل بالاست.برای ادامه بررسی وضعیت کار، داده‌های مربوط به ورودی‌های سه سال اخیر کارشناسی (۹۸ و ۹۹ و ۱۴۰۰) را حذف کردیم، چرا که از آنها انتظار اشتغال نداریم.نتایج به نظر منطقی می‌رسد. سهم کار مرتبط با رشته تحصیلی در فارغ‌التحصیلان و دانشجوهای دکترا بیشتر است و فارغ‌التحصیلان کارشناسی ارشد هم وضع بهتری نسبت به دانشجوهای کارشناسی و کارشناسی ارشد و فارغ‌التحصیلان کارشناسی دارند.یک‌بار هم به تفکیک رشته وضعیت کار را نگاه کرده‌ایم (باز هم با حذف داده‌های مربوط به ورودی‌های سه سال اخیر کارشناسی):بیشترین سهم کار مرتبط با رشته برای مهندسی کامپیوتر است و بعد از آن به شکل عجیبی نفت قرار دارد (البته تعداد کم شرکت‌کننده‌های مهندسی نفت می‌تواند از اعتبار این نتیجه کم کند). علوم کامپیوتر، برق و مکانیک هم اوضاع‌شان از نظر کار مرتبط با رشته تحصیلی خوب است. از نظر درصد بیکاری، شیمی، عمران، دریا و فیزیک اوضاع‌شان خراب است و ریاضی و مهندسی کامپیوتر و صنایع کم‌ترین بیکارها را در خود جای داده‌اند. سهم تدریس در ریاضی، فیزیک، مواد (!) و علوم کامپیوتر بیشتر است. برنامه‌نویسی هم برای ریاضی، برق، صنایع و فیزیک نان و آب شده.به سوی علوم انسانیبرخی شرکت‌کننده‌ها در تحصیلات تکمیلی رشته متفاوتی را برای تحصیل انتخاب کرده‌اند. حدود ۶۰ نفر از شرکت‌کننده‌های نظرسنجی از این دسته هستند. در بین آنها، رشته‌های مرتبط با مدریریت (۲۶ نفر) محبوب‌ترین مقصد بوده و بعد از آن اقتصاد (۷ نفر).