آشنایی با شیوه سخنوری فردوسی

شاهنامه خاندانی اهدایی به میراث فرهنگی خوزستان از سوی مهربان «امیر محمدی دهدزی»زمانی که دو یا سه نسخه شاهنامه را با ویرایشهای گوناگون می خوانیم و با هم می‌سنجیم درمی‌یابیم پاره‌ای از رجها(ابیات) که در نسخه‌ای، در شمار سروده‌های راستین فردوسی آمده در نسخه دیگر با تردید نگریسته شده و با قلاب از نوشتار پایه، جدا شده است.همچنین زمانی که خودمان در شاهنامه‌خوانی پیش رفته‌ایم و با شیوه سخنوری و داستان‌سرایی فردوسی بیشتر آشنا شده‌ایم و خو گرفته‌ایم، گاهی هنگام خواندن بخشهایی از سروده‌ها یا گروهی از واژه ها، درمی‌یابیم چند بند چکامه و یا چند واژه، با نگرش یا گویش یا روند داستانگویی فردوسی ناهمگون است.چنین است که من همین آغاز کار، دیدگاهم را درباره پایان‌بندی بخش «ستایش خرد» با شما دوستان فرهیخته در میان می گذارم.در نسخه مسکو به کوشش دکتر سعید حمیدیان روند رجهای پایانی این بخش چنین استحکیما چو کس نیست گفتن چه سوداز این پس بگو کافرینش چه بودتویی کرده ی کردگار جهانببینی همی آشکار و نهان[به گفتار دانندگان، راه جویبه گیتی بپوی و به هر کس بگویز هر دانشی چون سخن بشنویاز آموختن یک زمان نغنوی]چو دیدار یابی به شاخ سخنبدانی که دانش نیابد به بنرجهای درون قلاب به ویرایش پژوهشگران در آکادمی علوم شوروی و از دید دکتر حمیدیان، در نسخه‌های لنینگراد و خاورشناسی ۱ و ۲ نیست.از سویی در نسخه‌ای که به ویرایش ژول مول رسیده است اندکی دگرگونی در این نگرش دیده می شود.ولی داوری خود ما در اینباره چگونه می تواند باشد؟راستی این است که ما هر چه گام به گام با داستانهای شاهنامه پیش برویم و پای سخنان آموزگار خردمند توس بنشینیم بیشتر به این باور می‌رسیم که فردوسی چکامه‌سرایی گزیده‌گوی و هدفمند است.شیوه داستانگویی فردوسی مانند مولانا یا سعدی، داستان در داستان‌ گویی نیست. او مانند حافظ نیست که در باغ اندیشه و احساس، از هر شاخه‌ای گلی می چیند و سپس همه آنها را در دامان یک غزل می ریزد.فردوسی در آغاز سرایش شاهنامه، نیک می‌داند در زمان کوتاه زندگی باید کاری سترگ را به تنها تن خویش به انجام رساند پس زمانی برای پراکنده‌گویی و سخن‌پردازیهای ‌پردامنه در میدان آرایه‌های ادبی را ندارد.فردوسی شیوه خود را بنا می کند. او هر گاه می خواهد ما را به اقلیمی تازه ببرد آسانترین راه را پیش روی ما می‌گشاید.این است که در بخش پایانی «ستایش خرد» و زمانی که می‌خواهد به داستان «پدید آمدن جهان» بپردازد دوباره به پس سر نمی‌نگرد.با این دیدگاه زمانی که شما به خوانش این بخش می‌رسید درمی‌یابید که اگر آن را با روند سخنوری فردوسی بسنجید گویی این بندها از سروده، به گونه ای از بدنه بخش «ستایش خرد» جدا مانده و سپس به پایان آن برده شده استبه گفتار دانندگان راه جویبه گیتی بپوی و به هر کس بگویز هر دانشی چون سخن بشنویاز آموختن یک زمان نغنویچو دیدار یابی به شاخ سخنبدانی که دانش نیاید به بناز دید من، او «ستایش خرد» را در این رجها به پایان برده استسه پاس تو چشم است و گوش و زبانکز این سه رسد نیک و بد، بی گمانخرد را و جان را که یارد ستودوگر من ستایم که یارد شنودو سپس برای گفتن «داستان آفرینش» با این رجها زمینه چینی کرده استحکیما چو کس نیست، گفتن چه سوداز این پس بگو کافرینش چه بودتویی کرده‌ی کردگار جهانببینی همی آشکار و نهانپس من برای خوانشی تازه‌ و برداشتی نو از شاهنامه، این دو بخش را جدا از هم بررسی می کنم. پاره‌ای را که در پیوستگی با بخش «ستایش خرد» و بسیار زیبا سروده شده بود و گویی در نسخه‌های گوناگون از آن جدا افتاده بود را در یک بند می گنجانم و پیش زمینه «داستان آفرینش جهان» را در یک بند دیگر، تا نشان دهم که از نگاه من و بنا به روند خردپسندانه داستانگویی فردوسی، چه پنداشتی از پایان بندی بخش «ستایش خرد» می توان داشت.