چراغ - قسمت سوم - مهندس شهرزاد حنیفه

در خدمت خانم شهرزاد حنیفه هستیم از فارغ التحصیلان کارشناسی و کارشناسی ارشد مکانیک دانشگاه شریف.ایشون ورودی سال ۸۸ بودند و چند سال هم به عنوان پژوهش‌گر در شرکت رباتیک پزشکی سینا فعالیت کردند.سلام عرض می‌کنم خدمت شما.یک معرفی کوتاهی از خودتون می‌کنید و اینکه چه‌ شد از رشته مکانیک وارد این کار شدین؟من ورودی ۸۸ مکانیک شریف بودم و از اواخر سال‌های تحصیلی دنبال این بودم که در ارشد چه گرایشی را انتخاب کم. من هم به بیومکانیک علاقه‌مند بودم و هم درس‌های سیالات. در پی پرس‌وجوها و علاقه خود من که دوست داشتم به گسترش پزشکی از طریق تکنولوژی کمک کنم، تصمیم گرفتم که در این زمینه فعالیت کنم. چون دانشگاه ما دانشکده رشته مهندسی پزشکی ندارد و به همین دلیل با یک سریی اساتید مانند دکتر سعادت صحبت کردم که در شریف ادامه تحصیل بدهم یا بروم امیرکبیر و ایشان گفتند که بزرگ‌ترین پروژه در زمینه مهندسی پزشکی جراحی یک گوسفند از راه دور می‌باشد و این پروژه در دست دکتر فرهمند می‌باشد و متوجه شدم که بخش خوبی از پروژه‌های این رشته در دانشکده مکانیک شریف انجام می‌شود به همین دلیل گرایش طراحی‌کاربردی زیر گرایش بیومکانیک را انتخاب کردم. در دو سال ارشد طبق روال در سال اول به گذراندن واحدها سپری شد و سال دوم در شرکت سینا کار می‌کردم. در همان ارشد که وارد شدم برای انتخاب استاد راهنما با توجه به پیش‌فرض‌هایی که داشتم مستقیم سراغ دکتر فرهمند رفتم و گفتم که دوست دارم پروژه‌ای را انجام بدهم که واقعی باشد و در صنعت کاربرد داشته باشد. این از همان اول دغدغه من بود که سر پروژه‌های کاربردی‌تر فعالیت کنم.رزومه خود را فرستادم. پروژه سینا در ابتدا فقط چهار درجه آزادی داشت و می‌خواستیم درجات آزادی بیشتری به ربات اضافه بکنیم تا با آزادی عمل بیشتری بتواند عمل را انجام دهد. طراحی و ساخت این بخش پروژه ارشد من شد.در مجموع به کارهای عملی و کف صحنه‌ای علاقه بیشتری داشتید؟بله بیشتر از لحاظ کاربردش دوست داشتم که در دنیای واقعی امروز خروجی قابل لمسی داشته باشد. ایشون پروژه سینا را به بنده پیشنهاد دادند و خب من خیلی خوش‌حال شدم که پروژه در جایگاه عملی، مهم و تاثیرگذار بود. این پروژه را قبول کردم. بعد از پروژه ارشد با همان مجموعه سه سال به صورت پاره‌وقت در حوزه تحقیق و توسعه ربات (R&D) کار کردم.در دوره کارشناسی خود چقدر درس خواندید و فکر می‌کردین که این دروس در آینده به کار می‌آید؟ یا سرگرم کارهای دیگری بودید؟من به علم و درس علاقه‌مند بودم و در مدرسه هم بچه درس‌خوانی بودم. در همان دوران هم در یک مسابقه روبوکاپ شرکت می‌کردم. به همین منوال در دوران دانشگاه هم به دروس علاقه‌مند شدم. در ابتدا شاید درس‌های سرویس و عمومی برایم جذاب نبود و ولی با پیش‌روی و تخصصی‌تر شدن دروس علاقه‌ام بیشتر شد. در کنار آن‌ها فعالیت‌های فوق برنامه را نیز انجام می‌دادم. در گروه‌های خیریه دانشگاه و گروه‌های مذهبی فعالیت جدی داشتم مانند اردوهای ورودی و جنوب و... تقریبا بعد از کلاس‌ها تا ساعت ۸ شب در دانشگاه می‌ماندم و این فعالیت‌ها را انجام می‌دادم و گاهی از اوقات به خوابگاه می‌رفتم و آن‌جا مهمان می‌شدم تا کارها را انجام بدهیم.این کارهایی که انجام دادین چه درس‌ها چه فعالیت‌های جانبی بعدها در فضای کاری مفید بود؟وقتی می‌خواهیم کار علمی و صنعتی انجام بدهیم باید پایه‌های علمی آن را بدانیم و درس‌های دانشگاه را هم نمی‌توان گفت که نامربوط به این فعالیت‌ها می‌باشند. من حس می‌کنم دروس خودمان را باید بدانیم اما اینکه فقط به همین‌ها بسنده کنیم اشتباه است. فرصت‌هایی هست در دوران کارآموزی و پروژه‌های درسی که وجود دارد، بحث‌های صنعتی را در آن‌جا یاد گرفت و به‌صورت عملیاتی‌تر با بحث‌هایی که وجود دارد آشنا بشویم و پیش‌زمینه‌های لازم را به‌دست آوریم.من در دروان کاری کاملا پایه دروس سینماتیک و دینامیک ربات‌ها را داشتم و من در طول کار به آن‌ها رجوع می‌کردم. در پروژه‌هایی که انجام می‌دهیم و یا شرکت‌هایی که مهندس مکانیک می‌خواهند نیازمند نرم افزارهای طراحی مختلفی می‌باشند که باید خودمان در طی پروژه‌ها دنبال‌شان باشیم. کسانی که می‌خواهند کارافرینی کنند باید یک سریی مهارت‌ها مانند مدیریت، منابع انسانی، اقتصادی و ... یاد بگیرند که می‌توان از کارگاه‌های مختلفی که برگزار می‌شود استفاده کرد.به نظرم این‌گونه نیست که بگوییم این درس‌ها به کار نمی‌آید. در چند سال اول کنار درس باید تجربه نیز به‌دست بیاوریم و نمیشه این را انکار کرد.در رابطه با کسب تجربه، کارآموزی دوران دانشجویی کمکی به شما کرد؟بله، صد درصد! کارآموزی را اگر بگردیم و یک جای خوبی پیدا کنیم هم در افزایش مهارت‌ها و هم اینکه در شناخت علایق کاری‌مان و زمینه‌ای که می‌خواهیم در آن ادامه بدهیم کمک کننده‌است. علاوه ‌بر این‌ها با یک فضای کاری واقعی صنعتی مواجه می‌شود و می‌بیند که چه مهارت‌هایی لازم است.من کارآموزی۱ ام را در کارگاه خلاقه دکتر دورعلی گذراندم. یک پروژه‌ای که یکی از دانش‌جویان ارشد کار می‌کرد طراحی یک شیر سروهیدرولیک بود که من در بخش تحلیل‌های سیالاتی آن کار می‌کردم. و کارآموزی۲ را هم که در دانشگاه بود در فناوری‌های پوشیدنی که زیر نظر دکتر پرنیان‌پور گذراندم که اندازه‌گیری حرکات بدن بود که در بخش اندازه‎گیری و گرفتن اطلاعات و پردازش آن‌ها را من انجام دادم.در این مدت نرم افزارهای مختلفی را یادگرفتم که در درس‌های دانشکده‌ای از آن‌ها استفاده شد.کارآموزی واقعا تجربه خوبی بود و اگر افراد دغدغه کارکردن در رشته خود را دارند و نمی‌خواهند که خیلی دانش محور بالا بیایند و در صنعت فعالیت کنند این کاراموزی‌ها بسیار کمک‌کنندست. هم دید بهتری می‌دهد و مهارت‌هایی را یاد می‌گیریم که بعدها در شغل‌مان لازم می‌شود. خودم اگر برگردم شاید کمی فعالیت‌های دانشجویی خود را کم‌تر کرده و بیشتر به این موارد می‌پرداختم.من در دوران تحصیل به درس‌هایم اهمیت می‌دادم. هم دوست داشتم و هم سعی می‌کردم در طول ترم بخوانم و در کنارش فعالیت‌های دانشجویی را نیز داشتم ولی این فعالیت‌ها نیز برایم جذاب بود و دغدغه آن‌ها را نیز داشتم. یادم می‌آید به دلیل دغدغه و سوالاتی که داشتم سه سالی را نیز پنج‌شنبه‌ها به حوزه دانشجویی می‌رفتم.از این فعالیت‌های غیر درسی خود پشیمان نیستم چون هم به من انگیزه می‌داد چون انسان اگر یک بعدی رشد کند، روحیه و شادابی لازم را ندارد و و این فعالیت‌ها باعث می‌شد که درسم را بهتر بخوانم، فعالیت در خیریه‌ها و کمک به محرومین باعث می‌شد که به جامعه خود خدمت کنم. و از طرفی کارآموزی در راستای شغل آینده بسیار مفید است.شاید بهتر بود که کمی فعالیت‌های دانشجویی را کمتر می‌کردم و به کار در کنار درس یا مهارت‌های زبان انگلیسی‌ام می‌پرداختم اما از این وضعیت پشیمون نیستم چون این فعالیت‌ها به راهی که می‌خواهیم برویم بسیار کمک کننده‌است.شما به عنوان یک خانم در دانشکده مکانیک این فکر را نمی‌کردین که این دروس برای یک دختر مناسب نیست؟ فضای کاری این رشته چگونه است؟چرا به این موضوعات نیز فکر می‌کردم چون از همان ابتدا دوست داشتم که بعد از تحصیلم کار کنم و وارد صنعت بشوم. زمان ما تعداد دختران به پسران نسبت یک به پنج را داشت. به نظرم فضاهای کاریی تحقیقاتی و شرکت‌های فنی مهندسی و رباتیک فضاهایی بودند که خانم‌های می‌توانستند در آن‌ها کار کنند. و به این نتیجه رسیده بودم که اینگونه نیست که فضای کاری برای خانم‌ها صفر باشد ولی این حقیقت را نیز نمی‌توان نادیده گرفت که در تهران بیشتر جاهای صنعتی و فضاهای بزرگ از مرکز شهر دورند اما نسبت به سایر رشته‌ها فضای کاریی رشته مکانیک، فضای مردانه‌تری دارند اما از لحاظ دروس، زن و مرد ندارد و برای خود من نیز خیلی جذاب بودند. به نظرم می‌توان گفت برخی گرایش‌ها در مکانیک مانند رباتیک و سیالات برای خانم‌ها مناسب‌تر می‌باشند. اما دکتر دورعلی می‌گفتند که یا پلی خواهم یافت یا پلی خواهم ساخت. یک مهندس اگر خودش علاقه‌مند باشد جنسیت در آن تاثیرگذار نخواهد بود بلکه شاید خودش در آینده کارآفرین بشود. هر چند خیلی سخت‌تر خواهد بود اما نشدنی نیست.یکی از موضوعات داغ در دانشگاه شریف بحث مهاجرت تحصیلی می‌باشد، خود شما به این موضوع فکر نکرده‌اید؟من در همان موقع در اواخر سال سوم و چهارم مانند بقیه دانشجوها خیلی به این موضوع فکر می‌کردم که اپلای کنم یا نه؟ به نظرم مهاجرت تحصیلی یک تجربه خوبی می‌تواند باشد. کشورهایی که دوستان ما در آن زمان مهاجرت می‌کردند از لحاظ علم تکنولوژی جلوتر از ما بودند و این می‌توانست تجربه خوبی باشد که هم با تکنولوژی روز دنیا آشنا شوند ولی چون خودم این دغدغه را داشتم که در راستای صنعت کشورم کاری را انجام بدهم چه در زمینه صنعت، چه در زمینه اقتصادی کشور، خوب است که اگر رشته و درسی را در آنجا انتخاب می‌کنیم با توجه به نیازهای ایران باشد و اینکه می‌توانیم از تکنولوژی‌هایی که وجود دارد استفاده کنیم و آن‌ها را به کشور خودمان بیاوریم.در ایران می‌شود کار کرد اما به سختی. فضای کسب و کار نسبت به آن سال‌هایی که ما دانشجو بودیم خیلی سخت‌تر شده است و نمی‌توان این را انکار کرد که عدم امنیت اقتصادی کسب و کارها را زمین زده است اما در کنار آن‌ها کسب‌ و کارهایی که جدید هستند مانند هوش‌مصنوعی و فناوری‌های نو که توانسته‌اند کار کنند و برای کشور ثروت‌آفرینی کنند. به نظرم نشدنی نیست ولی سخت است. از طرفی به نظرم در کسب و کار صنعت بحث‌های پژوهش‌محور نیز وجود دارد که انتظار می‌رود از دانشجو‌یان دانشگاه‌های برتر جلو برود. یک بخش پیش‌گامان وجود دارد در همه جای دنیا که پشت آن صنایع و تکنولوژی‌ها می‌آیند که به نظرم فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های برتر هستند که می‌توانند نقش‌افرینی کنند. حالا چه در زمینه مراکز رشد، مراکز تحقیقاتی که تحت نظر مراکز صنعتی بزرگ هستند دانشجویان فارغ‌التحصیل ما می‌توانند در این بخش‌ها فعالیت کنند. می‌توانند اپلای کنند و برگردند. کسانی که معمولا دکتری می‌خوانند و در زمینه پژوهش فعالیت دارند این زمینه‌های کاری برای آن‌ها می‌شود.خود من هم می‌خواستم که تا ارشد بخوانم و بعد وارد فضای کاری بشوم. اپلای هم برای من سخت بود اینکه دور از خانواده باشم و دید خوبی در آن زمان نداشتم به همین دلیل دید من نسبت به اپلای جالب نبود. و فکر می‌کردم که تکنولوژی آنجا به تکنولوژی ایران کمکی نمی‌کند و هم اکنون این دید من اصلاح شده و به نظرم درست نبود. الان هم ازدواج کرده‌ام و یک پسر ۶ ساله و یک پسر ۲ ساله دارم و اگر بخواهم دکتری را ادامه بدهم در زمینه پژوهشی که بالاتر از سطح فعلی علم اینجا هست ترجیح می‌دهم که اپلای کنم اما به ایران برمی‌گردم.با همسر و بچه‌ها سخت نیست که هنوز دنبال علم آکادمیک هستید؟ مانع نمی‌شود؟این یک مسئله‌ای است که از همان دوران کارشناسی برایم دغدغه بود که تشکیل خانواده بدهم یا ندهم. نیازهای روحی خودم بود که می‌دیدم دوست دارم که تشکیل خانواده بدهم، از یک طرف بحث تکامل انسان و اهمیت خانواده بود و از طرف دیگر هم به فضای علمی و صنعتی علاقه‌مند بودم، با دوستان و مشاوران که صحبت می‌کردم یک خانمی حرف تاثیرگذاری به من زد که گفت انسان وجوهات مختلفی دارد، من هم به عنوان یک زن یک‌سریی نقش‌ها دارم و به عنوان یک انسان هم یک سریی استعدادها را دنبالشان هستم. حرفی که ایشون زدند این بودش که یک زمانی ما باید یک بخشی را بیشتر پیش ببریم و در زمانی دیگر بخش دیگر را. من از دوران دبیرستان درس را به صورت مداوم و جدی شروع کردم و آن بخش علمی و فعالیت‌ها را پیش برده‌ام. در آن زمان متوجه شدم که نیاز است قدری سرعت این بعد علمی را کمتر کنم و بحث خانواده را پیش بردم. من در سال اول ارشد بودم که ازدواج کردم و پروژه ارشد را که دفاع کردم دو ماهه باردار بودم. در ماه‌های اول برایم سخت بود ولی برای من تجربه شیرینی بود.خود ازدواج مخصوصا اینکه همسر نیز فرد همراهی باشد و اینکه انتخاب من هم به صورتی بود که خود ایشون نیز به مهندسی علاقه مند بودند. همسرم ارشد مهندسی برق را می‌خواندند و دغدغه‌های من را داشتند و در این زمینه درک می‌کردند. خود ازدواج برای من مانعی نبود بلکه باعث می‌شد با برنامه ریزی بیشتر و منظم‌تری درس بخوانم و از فرصت‌ها بیشتر استفاده کنم.بچه داری مانع جدی‌تر برای من بود چون یک انسانی هست که کاملا در دو سه سال اول به شما وابسته است و اگر می‌خواهیم که آن بچه روحیه و امنیت روانی‌اش آسیب نبیند نیاز دارد که ساعاتی را با مادر باشد و نمی‌شود در مهدکودک قرار داد. خداروشکر برای من چون زمینه کاریم مرتبط با پروژه ارشدم بود من ابتدا با این عنوان با دکتر فرهمند مطرح کردم که من دو روز در هفته می‌آیم و تست‌هایی که لازم بود را انجام بدهم و بچه را در آن اوایل پیش مادرم می‌گذاشتم. کارم جدی‌تر شد و مسئولیت‌های بیشتری را بر عهده من قرار دادند و کم کم که پسرم بزرگتر شد ساعت کاریم بیشتر شد و این را هم کتمان نمی‌کنم که من تا قبل ۳ سال موافق مهدکودک نبودم و این فرصت را داشتم که مادرم، پسرم را نگه می‌داشت و سه سال به این ترتیب گذشت و بعد از بارداری پسر دومم در هشت ماه آخر با اینکه باردار بودم و بچه کوچک داشتم ولی همچنان سه روز در هفته را کار می‌کردم چون دغدغه داشتم. ولی با به دنیا آمدن پسر دومم کرونا آمد و خطرات اولیه‌ای که داشت ارتباطم را با مجموعه قطع نکردم و همچنان ادامه داشت.چگونه وارد این فضای کاری شدین؟ یعنی این راهی که یک دانشجو را وارد فضای تخصصی می‌کند برای شما چه بوده است؟برای من این راه از همان پروژه ارشدم شروع شد که دنبال این بودم که عملی باشد که به لطف دکتر فرهمند انجام شد. آن موقع موتور سیتسمی را که ما می‌ساختیم از خارج خریده بودیم و زمانی به دست ما رسید که من دفاع کرده بودم و این برای من انگیزه‌ای شد که بعد از ارشد این کار را ادامه بدهم. من با دکتر فرهمند صحبت کردم که ادامه کار را پیش ببریم و ایشان نیز موافقت کردند و من به خاطر شرایط خانوادگی که داشتم به صورت پاره‌وقت در آن‌جا مشغول شدم. ورژن دوم ربات که درجات آزادی بیشتری داشت ساخته شده بود و این بخش را به من محول کردند و من نیز به بخش سینماتیک و دینامیک ربات علاقه‌مند بودم که چگونه حرکت می‌کند و به همین دلیل وارد این فضا شدم. حل یک مسئله، چالش‌ها و پیاده سازی آن بر روی ربات برای من جالب بود. در این چون فضای کاری توسعه محور ربات بود مقالاتی را در حین کار دادیم و از لحاظ تکنولوژی این محیط را بسیار دوست داشتم.این سیستم جراحی رباتیک سینا می‌باشد که از سال ۸۳ شروع شده و ورژن اولیه آن چهار درجه آزادی داشت. به این صورت نیز می‌باشد که عمل‌های جراحی لاپراسکوپی را به این سمت برده‌اند که توسط ربات انجام شود چون یک عمل طولانی می‌باشد برای بیمار خیلی بهتر است که اینگونه انجام شود و آسیب کمتری به بافت‌های بدن می‌زند. اما به دلیل سختی‌های عمل که طولانی می‌شود برای جراح سخت است. مثلا یک عمل یک ساعته تبدیل به یک عمل سه ساعته می‌شود.جراح در موقعیت ارگونومیک مناسبی می‌نشیند و دو ابزار جراحی مکانیزه را دارد. رو به روی او نیز تصویر دوربینی است که داخل بدن بیمار قرار دارد. هر حرکتی را که جراح انجام می‌دهد ربات در بدن بیمار تکرار می‌کند. این روش مزایایی دارد که مثلا یک پزشک می‌تواند در بیمارستان سینا باشد و عمل را در بیمارستان امام خمینی انجام شود. لرزش‌های دست جراج را می‌گیرد و می‌تواند مقیاس گذاشته و با بزرگ‌نمایی‌ها این حرکات را انجام بدهد.این ربات تجربه واقعی نیز داشته است؟این ربات به مرحله تست حیوانی رسیده‌است. در ورژن قبلی روی گوسفند انجام شده بود و ورژن جدید نیز بر روی سگ کار شده است. اخیرا چند نسخه از آن را نیز به کشور مالزی فروخته‌اند.بعد از سه سال همکاری با شرکت پسر دوم بنده به دنیا امد. در چند ماه اول نمی‌توانستم کاری انجام دهم و شرایط را کنترل کنم. کم کم توانستم زمانی را پیدا کنم که به فعالیت‌هایم ادامه دهم. پسرم تقریبا ۶ ماهش بود که TA درس دینامیک دکتر طاهری شدم و از مزایای کلاس آنلاین این بود که در خانه بودم. بعد از این ترم، شرکت‌های کاریابی که هستند را دنبال می‌کردم که با یک دوره کارآفرینی و مدیریت کسب و کار مواجه شدم که یک شرکتی در آمریکا این را برگزار می‌کرد. چون به مباحث کارآفرینی نیز فکر می‌کردم، برای من مباحث جالبی بود.من رباتیک را دوست دارم اما شکل کاری این باشد که خودم یک کسب و کار را راه بندازم یا در یک شرکتی کار بکنم این مقوله‌ای است که خیلی به شرایط کاری آدم نیز برمی‌گردد. من به طور کلی متوجه شدم که رباتیک برایم لذت بخش است و در آن مهارت نیز کسب کرده‌ام. دقیقا برای اینکه ببینم یک کسب و کار راه بی‌اندازم یا به صورت پژوهش محور در شرکت‌های مرتبط کار بکنم نیازمند کسب مهارت بودم که دیدم در این فرصتی که کرونا وجود دارد و بچه‌ها هم کوچک هستند می‌توانم به کسب مهارت بگذرانم. مدتی این دوره کارآفرینی را شرکت کردم و واقعی‌تر پروژه‌ها و چالش‌هایش را بررسی کردم. از اهمیت بحث بازاریابی و نحوه ارائه آن و اینکه چگونه ثروت آفرین باشد مطلع شدم. از آن طرف هم در دوره‌ای هستیم که رباتیک به سمت هوش مصنوعی می‌رود. یک زمانی شاید کنترل ربات اینگونه بود که برنامه‌ای را از پیش می‌نوشتند. این اتوماسیون‌ها به روش سنتی اینگونه است که ما یک برنامه‌ای را به صورت کامل می‌نویسیم، از قبل پیش‌بینی می‌کنیم و وظایفش را برنامه ریزی می‌کنیم. اما با گسترش هوش مصنوعی بحث بینایی ماشین، پردازش اطلاعات و یادگیری عمیق فضای ربات‌ها به این سمت می‌روند که خودشان هوشمند بشوند. و من چون به این فضا علاقه‌مندم لازم بود که وارد این فضا شوم و مهارت‌ها را در این زمینه کسب کنم. یک دوره بینایی ماشین گذراندم و طبق توصیه‌ای که در دوره کارآموزی به ما شد یک فردیی بودند که بزرگ‌ترین مرکز شتاب‌دهنده‌ای اروپا را راه‌اندازی کرده‌بودند بیست سال مدیر یک بانک در سویس بودند و بعد از آن کسب و کار راه انداخته‌اند که از دو تا از سه کسب و کار او با شکست مواجه شده بودند. کسی که خودش سال‌ها تجربه اقتصادی داشته و مدیر یک بانک بوده می‌تواند در راه‌اندازی کسب و کار شکست بخورد. به همین دلیل پیش‌نهادشان برای ما این بود که یک دوره‌ای را در شرکت‌های مختلف کار بکنید و کسب تجربه کنید و بعد از آن به کارآفرینی روی بیاورید. این برای خود من جالب بود و به همین دلیل تصمیم گرفتم که تجربیات کاریم را افزایش بدهم و انشاالله بعد از آن کارآفرینی را شروع کنم.به نظرم کسی که می‌خواهد کارآفرینی کند بهتر است که چندین سال در شرکت‌هایی در زمینه مشابه کار کرده باشد و تجربه‌ای را کسب کرده باشد. این خیلی می‌تواند به رشد و موفقیت فرد در آن کار کمک کند.در انتها به نظرم هر رشته‌ای را که انتخاب کرده‌ایم به مرور ببینیم که چالش‌هایی وجود دارد، گاها ممکن است اشتباه کنیم به نظرمان بیاید کاش اینجا را تغییر می‌دادیم ولی به نظرم هیچ وقت دیر نیست و می‌توان با تلاش و تجربیات دیگران مسیر خودمان را پیدا کنیم که لزوما مانند مسیر بقیه نیست. فقط لازم است که نا امید نشویم.