امامت و رهبری شهید مطهری 37

دو حدیث دیگر از امام صادق(ع)حدیث دیگر اینکه امام صادق فرمود: اِنَّ الاَرضَ لاتَخلو اِلّا وَ فیها اِمامٌ(1) زمین هیچ گاه خالی از امام باقی نمی ماند. [و نیز از آن حضرت است که:] لَو بَقِیَ اثنانِ لَکانَ اَحَدُهُمَا الحُجَّةَ عَلی صاحِبِهِ(2) اگر دو نفر در روی زمین باقی بمانند یکی از اینها باید حجت در روی زمین باشد، غیر از این نیست.روایتی از حضرت رضا(ع)در این زمینه ما احادیث زیادی داریم. روایت مفصلی است مربوط به حضرت رضا که مردی به نام عبدالعزیز بن مسلم می گوید:(( کُنّا مَعَ الرِّضا عَلَیهِ السَّلامُ بِمَروٍ فَاجتَمعنا فِی الجامِعِ یَومَ الجُمعَةِ فی بَدءِ مَقدَمِنا)) ما با امام رضا در مرو بودیم در سفری که حضرت در جریان ولایتعهدی به خراسان می رفتند. در یک روز جمعه در مسجد جامع بودیم و امام حضور نداشت. مردم جمع بودند و مسئله امامت مطرح بود و صحبت می کردند. بعد من رفتم خدمت حضرت رضا و صبحت ها را نقل کردم. امام تبسمی مسخره آمیز کرد که اینها اصلاً چه می فهمند؟! اصلاً نمی فهمند موضوع چیست. بعد فرمود: جَهُلَ القَومُ وَ خُدِعوا عَن آرائِهِم اینها جاهلند و در آراء و عقایدشان فریب خورده اند. خداوند پیغمبر خود را نبرد مگر آنکه دین خودش را تکمیل کرد و قرآن را نازل کرد که در آن بیان هر چیزی هست از حلال و حرام و حدود و احکام و جمیع آنچه که مردم در راه دین به آن احتیاج دارند، و بعد فرمود: ما فَرَّطنا فِی الکِتابِ مِن شَیءٍ(3) ما در این کتاب هیچ چیزی را کوتاهی نکردیم یعنی همه را گفتیم( لااقل مقصود دستورات حرام و حلال و تکالیف مردم است. در حجّةالوداع هم پیغمبر در آخر عمرش این آیه را خواهد: اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الاِسلامَ دیناً). بعد حضرت رضا فرمود: وَ اَمرُ الاِمامَةِ مِن تَمامِ الدّینِ امر امامت جزء متمّمات دین است وَ لَم یَمضِ حَتّی بَیَّنَ لِاُمَّتِهِ مَعالَمِ دینِهِم و پیغمبر نرفت مگر اینکه نشانه های دین را برای مردم بیان کرد و راهشان را روشن نمود وَ اَقامَ لَهُم عَلِیّاً عَلَماً.خلاصه اینکه قرآن در کمال صراحت می گوید ما چیزی را فروگذار نکردیم. حال آیا جزئیات را هم فروگذار نکرده؛ یا نه، فقط کلیات و اصول و آنچه ر که مردم بدان احتیاج دارند گفته است؟ یکی از آنها این است که قرآن انسانی را [ برای بعد از پیغمبر ] معرفی کرد که آنچه در تفسیر قرآن و توضیح معانی قرآن و تشریح کلیات قرآن هست نه از روی اجتهاد و رأی که بعضی از آنها درست باشد و برخی خطا، [بلکه به وسیله علم الهی می داند و ] آن حقیقت اسلام نزد او هست. پس اینکه می گوید ما همه چیز را بیان کردیم یعنی دیگر چیزی باقی نماند، کلیات را گفتیم، جزئیات را هم بیان کردیم و گذاشتیم نزد کسی که بداند. همیشه کسی که اسلام را می داند در میان مردم هست. مَن زَعَمَ اَنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَم یُکمِل دینَهُ فَقَد رَدَّ کِتابَ اللهِ خدا دینش را کامل نکرده بر ضد قرآن سخن گفته و کسی هم که کتاب خدا را رد کند کافر است. وَ هَل یَعرِفونَ قَدرَ الاِمامَةِ وَ مَحَلِّها مِنَ الاُمَّةِ فَیَجوزَ فیهَا اختِیارُهُم کسانی که می گویند امامت انتخابی است، آیا اصلاً می دانند امام یعنی چه؟ اینها خیال کرده اند که انتخاب امام مثل انتخاب فرمانده است برای یک سپاه؛ در حالی که امام یعنی آن کسی که قرآن می گوید [ با انتصاب او ] من دین را تکمیل کردم و نیز می دانیم که جزئیات مسائل در قران نیست و حقیقت اسلام نزد اوست. مگر مردم می توانند بفهمند که چنین شخصی کیست تا خودشان انتخاب کنند؟ مثل این است که بگویند پیغمبر را خودمان انتخاب می کنیم! اِنَّ الاِمامَةَ اَجَلُّ قَدراً وَ اَعظَمُ شَأناً وَ اَعلی مَکاناً وَ اَمنَعُ جانِباً وَ اَبعَدُ غَوراً مِن اَن یَبلُغَهَا النّاسُ بِعُقولِهِم اَو یَنالوها بِارائِهِم امامت از حد فکر مردم بالاتر است تا انتخابی باشد. مسئله ای را باید گفت (( انتخابی )) که واقعاً تشخیصش با مردم است. دین هیچ گاه در مسائلی که مردم می توانند تشخیص بدهند دخالت مستقیم نمی کند و اساساً دخالت مستقیم کردن دین در اینگونه مسائل غلط است زیرا در این صورت فکر و عقل مردم برای کجاست؟ تا آنجا که منطقه، منطقه عقل و فکر بشر است خود بشر برود انتخاب کند اما وقتی که مطلبی از منطقه عقل بشر خارج و لاباتر است، اینجا دیگر جای انتخاب نیست. [ امامت ] اَجَلُّ قَدراً، اَعظَمُ شَأناً، اَعلی مَکاناً، اَمنَعُ جانِباً وَ اَبعَدُ غَوراً است از اینکه مردم به عقل خودشان امام را درک کنند و در رأی خویش به او برسند و چنین شخصی را به اختیار خودشان انتخاب کنند. اِنَّ الاِمامَةَ خَصَّ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِها اِبراهیمَ الخَلیلَ بَعدَ النُّبُوَّةِ وَ الخُلَّةِ اگر می خواهید معنی واقعی امامت را بفهمید [ بدانید که امامت ] غیر از این مسائلی است که مردم ما در این زمان می گویند که یک خلیفه ای برای پیغمبر انتخاب کنیم ولی جانشین پیغمبر فقط کار های مردم را اداره کند. امامت آن مقامی است که ابراهیم بعد از نبوت به آن می رسد و در آن حال خوشحال می شود و می گوید: وَ مِن ذُرِّیَّتی و برخی از ذرّیه مرا هم خدایا به این مقام برسان، در حالی که می داند که چنین چیزی در مورد همه ذرّیه نمی تواند باشد. به او جواب می دهند: لا یَنالُ عَهدِی الظّالمینَ این چیزی است که به ستمگر نمی رسد ( که عرض کردیم در اینجا می گویند مقصود چیست؟ آیا یعنی ستمگر در حال ستمگری اعم از اینکه قبلاً هم ستمگر بوده یا قبلاً خوب بوده؟ می گویند این محال است که ابراهیم بگویدد خدایا! [امامت] را به ستمگرانِ از ذرّیه من بده. پس لابد نظرش به خوبان ذرّیه اش بوده است. پاسخ دادند به خوبانی از آنها داده می شود که سابقه ظلم ندارند ). فَاَبطَلَت هذِهِ الایَةُ اِمامَةَ کُلِّ ظالِمٍ اِلی یَومِ القِیامَةِ وَ صارَت فِی الصَّفوَةِ این امر در میان آن منتخب هاست، در میان صفوه ذرّیه ابراهیم است. ( صفوه به چیزی گویند مانن کَره ای که از دوغ می گیرند آنگاه که آن را جدا می کنند؛ همان معنی زبده را دارد. ) ثُمَّ اَکرَمَهُ اللهُ تَعالی بِاَن جَعَلَها فی ذُرِّیَّتِهة اَهلَ الصَّفوَةِ وَ الطَّهارَةِ [ سپس خداوند تعالی او را بزرگ داشت به اینکه امامت را ] در صفوه و اهل طهارت یعنی اهل عصمت ذرّیه او قرار داد. بعد امام به آیاتی از قرآن اشاره و استدلال می کند: وَ هَبنا لَهُ اِسحقَ وَ یَعقوبَ نافِلَةً وَ کُلّاً جَعَلنا صالِحینَ. وَ جَعَلناهُم اَئِمَّةً یَهدونَ بِاَمرِنا و اَوحَینا اِلَیهِم فِعلَ الخَیراتِ(4).در قرآن راجع به اینکه ذرّیه ابراهیم حامل مسئله امامت هستند تکیه زیادی شده و انصافاً آقای محمد تقی شریعتی در این جهت در کتاب خلافت و ولایت راجع به ذرّیه و اینکه چرا قرآن که در مسئله تبعیضات نژادی هیچ معتقد نیست که می توان برای یک نژاد بر نژاد دیگر امتیازی قانونی قائل شد [ چنین سخنی گفته است ]، خوب بحث کرده اند که اینکه ذرّیه ای از نظر نژادی و طبیعی به اصطلاح خلاصه می شوند و لیاقت دیگری پیدا می کنند مسئله دیگری است و همان معنی حمل امامت است و...1 .همان، ص 2512 . همان، ص 2533 . انعام/ 384 .انبیاء / 72 و 73