آیا قاضی میتواند خلاف نظر کارشناس رای دهد ؟

هنگام دادرسی و رسیدگی قضایی به یک پرونده ممکن است به لحاظ حقوقی یا کیفری نیاز به نظر تخصصی و دقیق یک کارشناس در آن زمینه وجود داشته باشد.در این شرایط قاضی پرونده را به کارشناس مربوطه ارجاع می ‌دهد سپس با توجه به رای کارشناس، حکم صادر می ‌کند.البته ممکن است این سوال پیش بیاید که آیا قاضی می‌تواند بر خلاف نظر کارشناس رای دهد؟ و اینکه نظر کارشناس چقدر در صدور رای از سوی قاضی اعتبار دارد؟ که در ادامه به این موضوع پرداخته خواهد شد.اعتبار نظریه کارشناسیبه طور کلی ارجاع امر به کارشناس به این معناست که موضوع پرونده جنبه تخصصی و فنی دارد و قاضی نمی‌تواند بدون نظر تخصصی کارشناس اقدام به صدور رای کند.به عبارت دیگر نظریه کارشناسی دلیل برای اثبات دعوی نیست بلکه از جمله امارات قضایی است که قاضی ممکن است به موجب آن اقدام به صدور رای نماید.√ در نتیجه اگر نظریه کارشناسی با شواهد و مدارک دیگر همخوانی داشته باشد و به علم قاضی کمک کند، قاضی باید بر اساس آن رای دهد و در غیر این صورت قاضی می‌ تواند نظریه کارشناسی را رد کند یا بر اساس سایر دلایل اقدام به صدور رای نماید.اعتبار نظریه کارشناسی در امور حقوقیبه موجب قانون آیین دادرسی مدنی درصورتی که نظر کارشناس با اوضاع و احوال محقق و معلوم مورد کارشناسی مطابقت نداشته باشد، دادگاه به آن ترتیب اثر نخواهد‌ داد.بنابراین رای کارشناس در صورتی معتبر است که با شواهد و مدارک و اوضاع احوال موضوع مورد کارشناسی مطابقت داشته باشد.اعتبار نظریه کارشناسی در امور کیفریقانون مجازات اسلامی نیز در رابطه با اعتبار نظریه کارشناسی در امور کیفری مقرر کرده است که: مواردی از قبیل نظریه کارشناس، معاینه محل، تحقیقات محلی، اظهارات مطلع، گزارش ضابطان و سایر قرائن و امارات که نوعا علم آور باشند، می تواند مستند علم قاضی قرار گیرد.در هر حال، مجرد علم استنباطی که نوعا، موجب یقین قاضی نمی شود، نمی تواند ملاک صدور حکم باشد.√ بنابراین رای کارشناس در امور کیفری نیز همچون امور حقوقی در حد یک اماره قضایی اعتبار دارد، به این معنا که اگر نظریه کارشناسی برای قاضی علم آور باشد و قاضی را به یقین برساند، معتبر است و قاضی باید بر اساس آن رای صادر کند.آیا قاضی میتواند خلاف نظر کارشناس رای دهد؟در پاسخ به این سوال باید گفت که نظریه کارشناسی جزو ادله اثبات دعوی نیست که حقی را به نفع کسی ثابت کند و قاضی ناچار به صدور رای بر اساس آن باشد.√ بلکه نظریه کارشناسی صرفا یک اماره قضایی است به این معنا که به علم قاضی برای صدور رای کمک می‌کند.در نتیجه چنانچه قاضی عدم تطابق نظر کارشناسی را با اوضاع احوال مورد کارشناسی و سایر قرائن موجود تشخیص دهد، می‌تواند خلاف نظر کارشناس رای صادر کند و الزامی برای پذیرش رای کارشناس از سوی قاضی وجود ندارد.√ البته باید گفت که امکان اعتراض به رای قاضی که خلاف نظر کارشناس بوده است، وجود دارد و هر یک از طرفین دعوی با توجه به اینکه در کدام مرحله دادرسی قرار دارند می‌توانند از روش‌های اعتراض به رای صادره همچون واخواهی، تجدیدنظرخواهی، فرجام خواهی استفاده کنند.وظیفه قاضی رسیدگی کننده بعد از نظر کارشناس چیستپس از ارجاع امر به کارشناس مربوطه و اعلام نظریه کارشناسی، در صورتی که نظر کارشناس پذیرفته شود دادگاه بر اساس آن رای صادر می‌کند.اما در صورتی که موانعی برای پذیرش نظر کارشناس وجود داشته باشد امکان تبعیت قاضی از نظر کارشناس وجود نخواهد داشت.لبته گاهی در روند پذیرش نظر کارشناس ممکن است نقصی در نظریه کارشناسی وجود داشته باشد که مطابق قانون آیین دادرسی مدنی و کیفری با دستور مقام قضایی از سوی کارشناس برطرف می ‌شود.همچنین گاهی نیاز به ارائه توضیحات تکمیلی از سوی کارشناس می ‌باشد و اگر کارشناس از حضور برای ارائه توضیحات امتناع کند، امکان صدور دستور جلب کارشناس وجود دارد√ در صورتیکه توضیحات تکمیلی ارائه شده کافی نباشد، قاضی قرار تکمیل کارشناسی صادر می ‌کند و موضوع مجددا به همان کارشناس یا کارشناس دیگر ارجاع می ‌دهد. دکتر حسام رحیمی - استاد حقوق کیفری دانشگا های تهران