افسانه مصدق

در ابتدا لازم است بگویم که این متن برای دفاع از محمدرضا پهلوی نوشته نشده است و صرفا بررسی یک اتفاق تاریخی در کشور ایران به تاریخ دهه 30 شمسی و بدون سوگیری شناختی می‌باشد.کودتای 28 مرداد 1332 و برکناری دکتر محمد مصدق، نخست‌وزیر وقت، تا به امروز تبدیل به یکی از نقاط سیاه سلطنت محمدرضا پهلوی شده است. اما آیا این نقطه سیاه است؟!آیا این نقطه بظاهر سیاه توسط کسانی با مقاصد خاص سیاهنمایی نشده است؟!محمدرضا پهلوی که در دوازدهمین سال سلطنتش بعنوان پادشاه مشروطه سوگند خورده بود در برابر یک نزاع شدید بر سر قدرت و برای بازپس‌گیری جایگاه خود با کمک سرویس‌های اطلاعاتی غربی دست به کودتا میزند تا قدرت را از محمد مصدق و جبهه ملی پس بگیرد.محمد مصدق دو دوره نخست وزیر شد. در دوره اول برای محدود کردن اختیارات شاه، به ادعای خودش، اختیارات وزارت جنگ را از شاه طلب کرد که با مخالفت شاه روبرو شد و به همین دلیل مصدق نیز از سمت خود استعفا داد. با استعفای وی و روی کار آمدن سید احمد قوام، قیام 30 تیر با همراهی آیت الله کاشانی رخ داد که شاه مجبور شد تا دستور تشکیل کابینه را از احمد قوام بگیرد و مجددا به محمد مصدق بسپارد. محمد مصدق نیز با توهم قدرت فراوان خواسته قبلی خود را با پافشاری به گرفتن فرماندهی کل قوا از شاه گسترش داد. در گیر و دارهای بعدی محمدرضا پهلوی نیز به رامسر رفت وسپس از کشور متواری شد.اما حرکت مصدق که در ظاهر برای امری دموکراتیک بود یک خلط و سوءاستفاده پوپولیستی بیش نبود و محمد مصدق که خود از مشروطه‌دیدگان و سوگندخوردگان به قانون اساسی مشروطه بود همچنان اعلام میکرد که بایستی اختیارات شاه را محدودتر کرد و راهی که برای محدود کردن دخالت‌های شاه پیش گرفت کاملا ضد قانون اساسی و غیر دموکراتیک بود.وی نه قانون اساسی را تغییر داد و نه رفراندوم برگزار کرد و نه تصویب ماده واحده‌ای را به مجلس برد و شیوه انتخابی او برای محدود کردن اختیارات شاه، گرفتن اختیارات شاه(فرماندهی کل قوا) از شخص شاه بود. او میدانست که اکثریت مجلس نیز در ظاهر با او هستند و نه در باطن و در اقدام اول برای اخته کردن قوه مقننه بعنوان اولین پایگاه دموکراتیک و تخریب جایگاه متزلزل نمایندگان ابتدا با همراهی نمایندگان طرفدار دولت کاشانی را از ریاست مجلس برداشت و سپس بعنوان حمله اساسی برای بستن دست شاه و نمایندگانی که در ظاهر با او بودند و او نمیتوانست به آنها اعتماد کند، مجلس را منحل نمود.تحلیل حرکت مصدق در آن بازه زمانی با توجه به قانون اساسی مشروطه کار سختی نیست چه اینکه نمایندگان اقلیت اپوزیسیون نیز میخواستند قبل از انحلال مجلس علیه او بخاطر قانون‌شکنی اعلام جرم کنند.اما قانون‌شکنی مصدق چه بود؟!اولین قانون‌شکنی مصدق به تعرض غیر مستقیمش در برابر اصل 51 قانون اساسی مشروطه باز میگردد، قانون اساسی مشروطه که محمد مصدق بر پشت قرآن سوگند حفظ و عدم تخطی از آن را خورده بود. اصل 51 قانون اساسی مشروطه صراحتا اعلام میکرد که اعلان جنگ و یا عقد صلح با شخص پادشاه است و در قانون اساسی حرفی از فرماندهی کل قوا زده نشده بود و به این ترتیب منظور از این اصل فرماندهی پادشاه بر کل قوای نظامی بوده است. چیزی که مصدق آن را نه از راه تغییر قانون اساسی و رفراندوم و یا مصوبه مجلس میخواست بلکه آن را از صاحب حق و اختیار(پادشاه) و برای سلب اختیار(از پادشاه) طلب کرده بود. این اولین حرکت تعرضی وی علیه قانون اساسی مشروطه بود و راه و روش او نیز راه و روشی دموکراتیک نبود بلکه با هوچی‌گری و قدرت نمایی سعی به این کار داشت و آنهم با انداختن توپ در زمین شاهی که هنوز دیکتاتور نبود و صرفا دخالت‌هایی در کارهای اجرائی میکرد.محمد مصدق در دومین اقدامش علیه قانون اساسی مشروطه، با هر سودایی که در سر داشت، انحلال مجلس هفدهم شورای ملی را رقم زد. انحلال با زور و سرنیزه و قانون‌شکنی آنهم در شرایط بحرانی کشور که نه تنها اشتباه استراتژیک او به زعم هوادارانش است بلکه قانون‌شکنی مسلم او نیز هست.اگر شما نخست‌وزیر یک شاه باشید که رأی اعتمادتان را پارلمانی بدهد و اساس دولت شما قانون اساسی مشروطه باشد و شما به کمک آن پارلمان و این قانون اساسی سوگند خورده باشید و داعیه عمل دموکراتیک علیه دخالت‌های شاه را اعلام کنید قطعا اصل 48 آن قانون اساسی را نیز بایستی رعایت کنید.در اصل 48 قانون اساسی مشروطه انحلال مجلس یا بوسیله فرمان شخص پادشاه( در آن زمان محمدرضا پهلوی) انجام شدنی بود و یا توسط مجلس سنا(بعد از سال 1328 هجری شمسی) آنهم در شرایط خاص. اما محمد مصدق با پرچم آزادی‌خواهی و ملی‌گرائی در جایگاه نخست‌وزیر مشروطه بدون انجام فرآیند دموکراتیک این قانون را زیر پا گذاشت.تمام این اتفاقات در حالی است که وی اعتقاد داشت(کما اینکه اینطور هم بود) که اکثریت مجلس با وی همراه هستند ولی او رفراندوم برگزار نکرد و هیچ عمل قانونی درستی را ترتیب نداد. با انجام کودتای 28 مرداد1332 اما افسانه این مصدق قانون‌‌شکن اوج میگیرد و او در اذهان ایرانیان اسطوره‌پسند تبدیل به یک قهرمان اسطوره‌ای میشود و تا ده سال بعد از کودتا نیز برای عده‌ای همچون امام سوم شیعیان مظلوم و حق‌طلب شناخته میشد.کودتای 28 مرداد 1332 اما یک نزاع برای بازپس‌گیری قدرت قانونی شاه بود در برابر کسی که قانون‌شکنانه علیه شاه و قانون اساسی مشروطه اعلام جنگ کرده بود. این کودتا ناچارا تنها راه برای بازپس‌گیری قدرت بود اما پیشتر از این وقایع میشد کاری کرد که حوادث به این شکل رخ ندهند.شاه و سرویس‌های اطلاعاتی غربی در قضیه کودتا و قبل از کودتا اشتباهات فراوانی داشتند. محمدرضا پهلوی بی‌اراده از ترس محبوبیت مصدق فرار را بهترین دفاع دانست و سرویس‌های اطلاعاتی غربی نیز بعد از فرار وی پنجه خود را گشودند و گفتند یک وجب است و تنها راه برای بازپس‌گیری قدرت را کودتا اعلام کردند. این حرکت(کودتا)و بی‌حرکتی(قبل از کودتا) هم از جانب سرویس‌های اطلاعاتی غربی و هم از طرف شاه در خوشبینانه‌ترین حالت به عدم شناخت صحیح آنها از جامعه ایران باز میگشت.در قبل از کودتا محمدرضا پهلوی میتوانست بازی نزاع بر سر قدرت را در حالی که توپ در زمین اوست به نفع خود و بدون کودتا تمام کند در صورتی که اگر به مجلس میرفت و اعلام میکرد که بعنوان شاه مشروطه هیچ تخطی نسبت به قانون اساسی مشروطه نداشته اما نخست‌وزیری که وی مامور به تشکیل کابینه کرده است از وی نقض قانون اساسی را طلب میکند و پارلمان را برای حفظ رأی اعتماد به مصدق انذار میداد و میگفت که مصدق خواستی ضد قانون اساسی دارد و او و همراهانش برای این طلب قانون‌شکنی تهدید به جان مردم میکنند و لشکرکشی میکنند تا من نتوانم ماموریت تشکیل کابینه وی را از جانب خودم از او پس بگیرم.اما محمدرضا پهلوی همواره اراده سیاسی لازم را با خود همراه نداشت. در حقیقت نیز جنگ و نزاع بر سر قدرت را ابتدا مصدق با تهدید شروع کرده بود و شاه را در منگنه قرار داده بود تا عمل غیرقانونی(طلب کردن فرماندهی کل قوا از شاه) نه خود انجام دهد و نه پارلمان را در آن بازی دهد تا جاییکه یا شاه مجبور به تنفیذ غیرقانونی حقش شود و یا باز هم چون 30 تیر و یا بدتر از آن 17اکتبر سرخ مردم را علیه شاه بشوراند.بهرترتیب سرویس‌های غربی تنها راه را که لازم بود، بدون توجیه صحیح برای دوران بعد از کودتا، اقدام نظامی علیه دولت مصدق اعلام کردند و به این نکته توجه نکردند که کودتا(که تنها راه ممکن بنظر میرسید) از مصدق یک افسانه میسازد و این افسانه با توهم قدرت محمدرضا شاه و عدم شناخت آنها و شاه از مردم ایران ترکیب میشود و انقلاب 1357 را میآفریند.