مفهوم جمله و انواع آن

در دوران تحصیلاتم اگر دانشجو بودن را فاکتور بگیرم، مابقی دوران تحصیل را دانش‌اموز اول کلاس بودم. این درسخوان بودن بدون دخالت خانواده برایم دوست‌داشتنی گردید. مادرم کاری به درسم نداشت. پدرم هم همین که ما تجدید نشویم برایش کفایت میکرد. درس مورد علاقه‌ام ادبیات فارسی بود. ادبیات را بدون خواندن بلد بودم؛ اما زبان فارسی را دوست نداشتم مثل باقی کتاب‌ها از سر اجبار نوک میزدم. خانوم مدیر هر صبح سر صف میگفت دانش‌اموزان باید درس را خوب بخوانید. آینده‌تان را درس‌ خواندن تضمین می‌کند.فارسی زبان رسمی کشور عزیزمان ایران است. مگر شیرین‌تر از ادبیات فارسی درسی بود؟ مثل آب خوردن راحت است. در عوضش زبان فارسی را باید مدام در مغزم فرو میکردم همین شده که حالا شعرهای ادبیات را حفظم و از زبان فارسی در حد نهاد و گزاره هم بلد نیستم و همین شد که تصمیم دارم کمی از زبان فارسی بگویم برای انهایی که به نوشتن علاقمندند مفید است.جمله چیست؟انسان همیشه مقصود خود را به صورت جمله بیان می‌کند. جمله یک یا چند کلمه است که برروی هم پیام کاملی را به شنونده برساند. هرجا که جمله تمام شود نقطه میگذاریم. مثال:فارسی زبان رسمی کشور عزیزمان ایران است.انواع جملهجمله را از نظر مفهوم و مقصودی که بیان می‌کند، می‌توانیم به چهار دسته تقسیم کنیم: جمله خبری، جمله پرسشی، جمله امری و جمله عاطفی.جمله‌ای که خبری را بیان می‌کند جمله‌ی خبری خوانده می‌شود.مثال: فارسی زبان رسمی کشور عزیزمان ایران است.جمله‌ای که در آن پرسشی باشد جمله‌ی پرسشی خوانده می‌شود. مثال: مگر شیرین‌تر از ادبیات فارسی درسی بود؟جمله‌ای که در آن فرمان داده شده است جمله‌ی امری خوانده می‌شود. مثال: دانش آموزان درس را باید خوب بخوانید.جمله‌ای که عاطفه‌ای را برساند جمله‌ی عاطفی خوانده می‌شود. مثال: آینده‌تان را درس خواندن تضمین میکند.نهاد و گزارهجمله به دو قسمت «نهاد» و «گزاره» تقسیم می‌شود. نهاد بخشی از جمله است که خبری درباره آن می‌دهیم و گزاره همان خبر است که درباره نهاد می‌گوییم. برای مثال، اگر بگوییم «فارسی زبان رسمی کشور عزیزمان ایران است.» درباره «فارسی» خبرِ «زبان رسمی کشور عزیزمان ایران است» را گفته‌ایم. بنابراین، «فارسی» نهاد و «زبان رسمی کشور عزیزمان ایران است» گزاره است.نهاد قسمتی است از جمله که درباره‌ی آن خبر می‌دهیم.گزاره خبری است که درباره‌ی نهاد گفته می‌شود.گاهی گزاره شامل چندین کلمه است بعضی از کلمات را می‌توان برداشت مثلا: فارسی زبان رسمی ایران است. اینگونه جمله نقص ندارد اما اگر در این جمله کلمه‌ی است را برداریم معنی به کلی ناقص می‌شود. در هر گزاره‌ای یک جزء اصلی وجود دارد. این جزء را فعل می‌خوانیم.فعلفعل کلمه‌ای است که دلالت می‌کند بر کردن کاری یا روی دادن امری یا داشتن حالتی در زمان گذشته یا اکنون یا آینده.هر جمله باید فعل داشته باشد. فعل با زمان رابطه دارد.اکنون یا حال وقتی است که جمله را ادا میکنیم.گذشته یا ماضی مرحله‌ای است که پیش از ادای جمله بوده‌است.آینده یا مستقبل زمان بعد از گفتار است.فعل علاوه بر زمان همیشه بر یکی از سه شخص گوینده، شنونده، و دگرکس نیز دلالت دارد. مثلا:در فعل میروی سه مفهوم وجود دارد یکی مفهوم انجام دادن کار که رفتن است. دیگر مفهوم زمان که در اینجا «حال» است. سوم مفهوم کسی که کار رفتن را انجام می‌دهد و او کسی است که گوینده با او سخن میگوید.افزایش سلیقه‌ی کلامیبا نگاهی اجمالی به فعل‌های یک نویسنده می‌توان قدرت نوشتن او را محک زد و سنجید. در یک نوشته‌ی خوب نویسنده می‌کوشد تا از فعل‌های مرکب که اکثرا به است و بود و شد و کرد منتهی می‌شوند حتی‌الامکان بپرهیزد و به جایشان فعل‌های ساده و جان‌دار را برگزیند. مثال بجای رشد می‌کرد(می‌شکفت) پراکنده می‌کرد (می‌گستراند) شبیه بود (می‌مانست).برای کسب مهارت در ساخت فعل‌های ساده و جان‌دار می‌توانید دو تمرین زیر را انجام بدهید۱- کتابی که نثر خوبی دارد باز کنید و فعل‌های آن را در جایی یادداشت کنید. سپس روزانه دوتا از این افعال را بردارید و برای آن‌ها جمله بسازید.۲- بعد از این‌که مطلبی نوشتید بازگردید و فعل‌های آن را بردارید و بکوشید تا فعل‌های دیگری جایگزین فعل‌های پیشین کنید. با انجام این تمرین در می‌یابید که گاهی برای تغییر یک فعل ناگزیرید تا کل ساختار جمله را بهم بریزید.منبع: https://shahinkalantari.com/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-2/