نخستین گام آگاهی‌ست

آیا روزهای آینده‌ی ایران نویدبخش روزگاری خوشایند خواهند بود؟حسام‌الدین میرجلیلی/ دانشجوی مقطع کارشناسی مهندسی شیمی دانشگاه صنعتی شریف با آن آشنائیم. روحیه‌ی ما ایرانیان بدین گونه است. در هر جنبه از مسائل روزمره‌مان ایراد و نقصی می‌بینیم و از آن می‌نالیم. گاهی یکی برمی‌آید و می‌گوید چرا این قدر نق می‌زنیم و به جای غرزدن برای حل مشکل اقدام نمی‌کنیم؟ و یا گاهی این فکر به سراغمان می‌آید که نکند واقعا این حجم از مشکلات در زندگی ما ایرانیان طبیعت زندگی همه‌ی انسان‌هاست و در هر کجای دیگر از این کره‌ی خاکی هم که قدم بگذاری ایرانیان باز به مرثیه‌سرایی پیرامون وضعیت خواهند پرداخت؟ و یا شاید چون اکنون که در مقطع حساس کنونی قرار داریم حجم انتقادات و درددل‌ها افزایش یافته است. به هر حال امروز بیش از هر موقع دیگری، به قول امین بزرگیان در کتاب «جنبش خستگان» عبارت «خسته‌ شده‌ام» زندگی طبقات و گروه‌های مختلف اجتماعی را دربرگرفته است.سال 1396 سالی پرحادثه در سپهر سیاسی ایران به شمار می‌آید. نخست اعتراض مدنی «دختران خیابان انقلاب» رخ می‌نماید. جنبشی که در اعتراض و مخالفت با حجاب اجباری صورت می‌گیرد. هفتم دی ماه همان سال، تظاهراتی موسوم به «تظاهرات سراسری» در هفتادوهشت شهر ایران به وقوع پیوست. آغاز این تظاهرات با فراخوان «نه به گرانی» و اعتراض به سیاست‌های دولت حسن روحانی بود اما خیلی زود تظاهرات از واکنش به مسائل اقتصادی پا را فراتر گذاشت و معترضان در شعارهایشان رأس و بنیان ساختار سیاسی حاکم در ایران را نشانه گرفتند. در پایان این اعتراضات حدود پنج‌هزار نفر دستگیر شده و حدود نهصد نیروی انتظامی مضروب و مجروح گردیدند و از تعداد معترضان کشته‌شده آمار دقیقی ارائه نشده است ولی برخی رسانه‌ها تعداد قربانیان را دوازده تن تا بیست‌وپنج تن اعلام کردند. گرچه تظاهرات سراسری به لحاظ جمعیت با اعتراضات مرتبط با انتخابات سال هشتادوهشت برابری نمی‌کرد اما گستره‌ی وسیع این اعتراضات از غرب و شمال غرب ایران تا مناطقی از شرق، فقدان رهبری در جنبش، مردمی و ضدحکومتی‌بودن آن، این اعتراضات را در تاریخ چهل‌ساله‌ی نظام جمهوری اسلامی متمایز می‌ساخت. عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور دولت آقای روحانی، در مصاحبه‌ای به تاریخ بیستم اسفند همان سال با روزنامه‌ی ایران، با استناد به گزارشی که از سوی شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی تهیه شده بود، ابراز می‌کند که تظاهرات دی ماه بدون هیچ گونه دخالتی از خارج ایران به وقوع پیوستند و عوامل نارضایتی‌ها را داخلی عنوان می‌کند. او ماهیت این اعتراضات را اجتماعی می‌داند و می‌گوید وقوع این اعتراضات حاصل انباشت نارضایتی‌ها طی سال‌های گذشته و تغییر نسل و سبک زندگی نسل‌های جدید هستند. اما اعتراضات دی ماه به همین جا ختم نشد. ماه‌های پایانی آن سال با اعتصابات و تجمعات مختلفی همراه بود. بهمن و اسفند ماه با اعتراضات متعدد درویشان گنابادی همراه شده بود، اعتراضاتی که شعله‌‌های آن در سی‌ام بهمن‌ ماه با ماجرای خیابان گلستان هفتم به خاموشی گرایید. ششم اسفند ماه کارگران فولاد اهواز در تجمعی شعار «مرگ بر کارگر، درود بر ستمگر» سر دادند. شعاری که پیش‌تر در تجمعی از کارگران شرکت «هپکو» اراک سر داده شده بود. هفتم اسفند ماه با بسته‌شدن مرزهای ایران و عراق به مدت سه روز در شهرهای بانه و پیرانشهر اعتصاب صورت گرفت. هجدهم اسفند ماه کشاورزان شهر «ورزنه»‌ی اصفهان اقدام به شکستن خط لوله‌ی انتقالی آب به یزد کردند. اعتراضی که وجه دیگر خود را با پشت‌کردن نمازگزاران این شهر به امام جماعت مراسم نماز جمعه نشان داد. سال نودوشش بدین ترتیب به پایان می‌رسد. اما هم‌چنان اعتراضات و تجمعات کوچک در گوشه‌وکنار کشور رخ می‌دهند. مسعود نیلی، استاد دانشکده‌ی اقتصاد و مدیریت دانشگاه صنعتی شریف، در مصاحبه‌ای نسبت به وقوع دوباره‌ی چنین اعتراضاتی هشدار می‌دهد و مهم‌ترین اولویت کشور را در آن مقطع «احیا‌ء امید و سرمایه‌های اجتماعی» می‌داند.ما، تمامیمان می‌بایست با واقعیات و مشکلات کشورمان روبرو شویم، هر چند که حقیقت آن‌ها بس تلخ و پیچیده باشند. بستن چشمانمان به واقعیات و فرار از آن‌ها چیزی به جز پیچیده‌ترساختن اوضاع را عایدمان نخواهد کرد. همان طور که نیلی هشدار داده بود اعتراضاتی مشابه تظاهرات دی ماه، در امرداد سال نودوهفت سر بر ‌آورد. این تظاهرات در تاریخ نهم امرداد در اعتراض به افزایش بی‌سابقه‌ی قیمت طلا و کاهش بی‌سابقه‌ی ارزش ریال در برابر دلار در چهارده شهر ایران آغاز گردید و تا سیزدهم امرداد ماه ادامه یافت. الگوی برخورد با این اعتراضات نیز تفاوتی با الگوی کنش در برابر تظاهرات دی ماه نداشت. اگرچه هنوز تا زمان نگارش این مقاله تظاهرات گسترده‌ی دیگری رخ نداده است اما نارضایتی‌ها هم‌چنان پابرجایند. نرخ دلار آمریکا هم‌چنان رکورد می‌شکند و آینده و ثبات اقتصادی در هاله‌ای از ابهام و بی‌اعتمادی قرار دارد، گرچه انتظار بر آنست که با اعمال کامل تحریم‌های آمریکا در پاییز پیش رو اوضاع بغرنج‌تر از پیش گردد. محیط زیست در حال نابودی زندگی را بر مردم سخت کرده است، هورالعظیم می‌سوزد و دود آن به چشمان اهالی خوزستان می‌رود. دریاچه‌ی ارومیه نفس‌های آخر خود را می‌کشد، تالاب‌ها یکی پس از دیگری خشک می‌شوند، کم‌آبی و بی‌آبی‌های سال‌های پیش رو در استان‌های مختلف ایران، ساکنان آن را به فکر مهاجرت پیش از موعد انداخته است. نرخ مشکلات اجتماعی هم‌چون فقر، اعتیاد، طلاق، بزهکاری و جرم‌های خرد همان طور که انتظار می‌رود مدام افزایش می‌یابند.روزهایی که می‌گذرند روزگاری ناملایم برای ایران و ایرانیان است اما به نظر می‌رسد زمامداران امور به همان رویه‌های سابق حکم می‌رانند و برای چالش‌های جدید و عمیق‌تر امروز همان نسخه‌های بی‌فایده‌ی دیروز را تجویز می‌کنند. راه‌حل‌هایی که خود مسبب بخشی از وضع امروزی ایران هستند. هنوز هم مسئولان معتقدند که دشمنان در حال توطئه برای ناامیدساختن مردم از نظام و ایجاد نارضایتی کاذب در آنانند. هنوز هم انگشت اتهام برای ایجاد چنین وضعیتی به سوی خارج از کشور هست و کسی با شجاعت اعلام نمی‌دارد که ایران و مشکلاتش و مسئولیت ایجاد و رفع آن برعهده‌ی ساکنان آن هست. ما، تمامیمان می‌بایست با واقعیات و مشکلات کشورمان روبرو شویم، هر چند که حقیقت آن‌ها بس تلخ و پیچیده باشند. بستن چشمانمان به واقعیات و فرار از آن‌ها چیزی به جز پیچیده‌ترساختن اوضاع را عایدمان نخواهد کرد. مسئولان امور می‌بایست واقعیات را با مردم در میان بگذارند و به جای وعده‌های امیدوارکننده آنان را به تحمل روزهای سخت و راه‌حل‌های طاقت‌فرسا اما راهگشا فراخوانند چون جز با ریاضت و بازگشت از مسیر اشتباه پیشین و بازسازی آن خرابی‌های به‌بارآمده چیزی از پیش نخواهیم برد و در این مسیر صبر و بردباری مکملی برای تحمل و کوشش خواهد بود. مسیری طولانی و دشوار در راه است. اما پیش از قدم‌گذاردن در این راه باید واقعیات موجود را درک کنیم و آنان را بپذیریم نه آن که آن را انکار کنیم. از این روست که نخستین گام این سفر، آگاهی و آگاهی‌بخشی خواهد بود. برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام دوهفته‌نامه‌ی دانشجویی «داد» کلیک کنید.