دست ما کوتاه و خرما بر نخیل

_به سلیمان؛ گمشده‌ای که دیگر نخواهمش یافت و به دلتنگی که روزی گم‌اش خواهم کرد«چون نگریستم، اینک تندبادی از جانب شمال برمی‌آمد، با ابری عظیم که از آن آتش برمی‌جهید و نوری درخشان گرداگرد آن بود، و در میان آتش چیزی شبیه به‌کهربا وجود داشت»حزقیال،رویای جلال خداوندسرم را وجبی بالاتر از پرچین کرده‌ام، تنم را هم زیر خاک. از اینجایی که جامانده‌ام تا آن‌طرف پرچین لااقل چند گیس بریده فاصله است یا لااقل نیمی از یک ویکونت؛ترجیحا نیمه بالایی‌ش که قلب هم دارد تا در حدود فاصله اندکی بتپد و پا ندارد تا برود بگوید از آن طرف پرچین که چیزی نیست،نه که بگویم برِّ لایموت است، نه. و یا که بگویم بیابان است تا تو با لهجه نمکین‌ت بگویی شاید بیابان را سراسر مه گرفته، تو نمی‌بینی. آخر این سمت ها گاهی مه خیلی غلیظ می‌شود. خصوصا وقتی صبح است و خورشید هنوز ندمیده باشد و از قضای بد روزگار دلت هم گرفته باشد، خیلی غلیظ می‌شود. آنقدر غلیظ که ریه‌ات سنگین می‌شود، سینه‌ات تنگ می‌آید و اجتماع عظیمی از مه را توی گلویت احساس می‌کنی. دلت می خواهد حرف بزنی، راه گلویت بسته است، از صدا خبری نیست. از کلمات خبری نیست. خبری نمی‌رسد. پیش از آنکه گوینده خبر کوکش را از گرگ‌ومیش بردارد تا خبر رسد که راه های مواصلاتی شمال کشور تا اطلاع ثانوی مسدود است. در پس سرت زوزه می‌کشد آغشته به مویه های مینا که چشم سرخش را از تو برنمی‌دارد و اندکی هم از شیون زهرا که حالا از دست داده‌است. او داغ دیده است. و خداوار بر نعش گوکش[2] جیغ می‌زند که «برپای خود بایست تا با تو سخن بگویم[3]». سینه‌ات سنگین می‌شود، سرت بیشتر. هوا راه گلو را بسته است. سرما خِرَت را گرفته. سرفه می‌کنی تا با فشار از گلو بزند بیرون. بزند بیرون کلمات، بزند بیرون غلیظ مه، بزند بیرون این حجم بی‌کران تمایل مثل نفت که می‌زند بیرون وقتی اول‌بار غلامعلی کارگر خوش‌ذوق مستر دارسی دل سنگ مسجد سلیمان را شکست، فکر نمیکرد سالها بعد به نوه‌اش بگویند ابراهیم. هیچکس فکرش را نمی‌کرد. من هم فکر نمی‌کردم که انقدر دلم برای تو تنگ رفته باشد. تنگ رفتن هم احوال جالبی است شبیه پشت‌بام خانه فرخنده است. آنجا هم جالب بود. سقف را حلب کرده بودند و به معمول خانه‌های آسمان شمال شیروانی بود. تمام عشرت دوران بچگی‌ام آنجا طی می‌شد. کتابخانه‌ای بود بزرگ و خاک‌خورده به‌همراه عروسک‌های مادرم که آنقدر مندرس بودند که نمی‌توانستم حتی به‌فکر بازی با ایشان بیافتم. پر بود از کتاب‌های تحصیلی دایی و چندتایی کتاب از آقای شریعتی و یکی هم از آقای سروش آنجا بود. با سواد لب‌پریده‌ای که داشتم نمی‌توانستم بخوانمشان، اصلا دلم هم نمی‌خواست که بخوانم. دنبال چیز دیگری می‌گشتم. چیزی خاک‌خورده‌تر، عتیق‌تر، جامانده‌تر از خاطرات شصت‌ساله‌ی سیدرضا. شیروانی سه ستون موازی داشت یکی یک‌ونیم(متر) و دیگری یک و اخری نیم و من که نیم وجب قدم بود و دل وسیعی داشتم که درش کسی از گربه‌های کز کرده و سوسک و کنگلی[4] نمی‌ترسید، خودم را می چپاندم آن تو. و ساعت‌ها به معشوقه‌های رفته از دستِ دایی کمال فکر می‌کردم، دخترکان کز کرده در کنج شیروانی با چند وجب گیس بافته و یک راس دل. بله راس. راس را که نباید فقط برای استر و قاطر به کار بست. در فرهنگ دَه‌خدای ما راس را برای هرچیزی که سریع برود به کار می‌گیرند مثلا یک راس اسب حاج امین آقا و یا یک راس بنز رحیم نونوا، که می‌گفتند صفرای پدرش ترکیده و ماترکی برای تخم و ترکه‌ش جا گذاشته و هرکدامشان هم به زخمی زدند مثل رحیم که زده بود به زخم چشم، یا یک راس تمایل یا راسی دل. بله دلشان راس بود. این را از شعرهای بدخط اول کتاب ریاضی یا عروض و قافیه کلاس شهید قربانعلی تیمورنژاد[5]می‌شد فهمید. «دارم از زلف سیاهش گله چندان...»ولی تو میپرسیدی. گره گره‌اش را می‌پرسیدی. که از چند رأس اسب ترکمن هم سیاه تر بود؟ عطر نمِ گیسوش قدری بود که خاطرات زیرشیروانی را زنده کند؟ دوستش داشتی؟ تا این اخری دلم می‌شکست. خیلی کند حرف می‌زدی، خیلی کند دلم می‌شکست. لااقل می‌توانم بگویم یک رأس زبان نداشتی. چیزی را نمی‌بینم. چیزی اصلا پیدا نیست که من ببینم. پرچین را بلند تر کرده‌اند یا به‌قول زهرا خاک می‌کشد[6]. خنکی می‌وزد روی پوست صورتم، زیر گوش و به‌آرامی می‌پریشد موهایم را. «از بهار تقویم می‌ماند از من استخوان هایی که تو را دوست داشتند». این را باری خواندی به انضمام بیت محبوبت که«من گم شده‌ام مرا مجویید/با(از[8]) گمشدگان سخن مگویید». اما کسی اصلا تو را نمی‌جست. کسی اصلا مایل نبود با تو حرف بزند. ما همه تورا یافته بودیم و مجبور بودیم با تو حرف بزنیم. چاره‌ای نبود. روزی شعرم را برایت خواندم. نگاهم کردی. با دو راس چشمت که زود برمی‌داشتی‌شان. خوب بود که زود برمی‌داشتی والا من که چیزی از نگاهت نمی‌فهمیدم. آن‌بار لبخند زدی و گفتی برایم بفرست تا در فرصت مناسب بخوانم. نفرستادم. آن‌روز یادم رفت. و روزهای بعد. یک روز خودت آمدی گفتی شاعرها هم دلشان تنگ می‌شود؟ یا سینه‌هایشان مثل دفترشان باز است؟ گفتم نمی‌دانم. ولی می‌دانستی که دلم شبیه همان دفتر برگ برگ است، مثل گوشه‌های قالی ریش ریش است. گفتی تو هم از همان قماشی که زود خو می‌گیرد. با خوشی با تغییر با بی‌پولی و بی‌همنفسی. زود خو خواهی گرفت. گفتم نمی‌دانم. اصلا چرا می‌پرسیدی؟ تو که همیشه جواب ها را داشتی، خیلی بیشتر از بقیه‌مان. اقای سلیمانِ **اقی که مدتی را ریاضیات خواندی و خودت می‌گفتی عدد ها پایم را بند نمی‌کرد، مدتی بعد دانشجوی ادبیات بودی. به عربی شعر می‌گفتی و با لهجه مزخرف کوردیش-بریتیش‌ت برایم از سرزمین هرز می‌خواندی. حالا هم که تنگ دلت از دست رفته‌است آمده‌ای به علم وکالت مشغول باشی. هرکس تورا یکبار می‌دید می‌فهمید که «هرگز کسی به کشتن خویش چنین فجیع برنخاست» که تو به‌خواندن مزخرفات قانون مدنی این سرزمین هرز و هرزگان«نشسته‌ای». خب، آخرش که چه؟ می‌خواهی وکیل بته‌مرده‌های تهرانی بشوی که از تو چیزی جز چند امضا و آقایی با کت و شلوار که از قوانین برای‌شان حرف می‌زند، نمی دانند یا اصلا دلشان نمی‌خواهد که بدانند. دلت سیر می‌شود؟ نه من تو را می‌شناسم. تو تا روزی از شعر و عرفان حرف نزنی و چندتا فحش به پدر بی پدر شاعران زرد نویسِ لنگ آب رفته ندهی که دلت آرام نمی‌گیرد. بگذریم.«بگذریم» هم مثل «باری» یا «خلاصه» از آن کلمات نجات‌بخش است، که وقتی کلنگ را به زمین زدی که تا نعش را از قبر بیرون نکشی، آرام ‌نگیری، مسیحاوار سر ‌برسد و کلنگ را از دست بگیرد و نعش تو و خاطراتت را همانجایی که بود آرام رها کند. همانجا، ساکت، زیر شیروانی در انبوه مه، جایی پشت پرچین‌ها.[2] در مازندرانی به فرزند خطاب می‌شود[3] حزقیال 21:1-5:3« ای پسر انسان بر پای خود بایست تا با تو سخن بگویم.»[4] نوعی زنبور[5] ( در سال تحصیلی 72-71)[6] وقتی دلش برای خانه تنگ می‌شود می‌گوید[8] خودت هم نمی‌دانستی کدام تصحیح درست‌تر است اما انگار مشکلی هم نداشتی، در هر دونسخه حرف دل تورا ‌می‌زد