روایتگر قصهٔ زندگی خود بودن

در طول زندگی، هر فرد با تجربه‌های شخصی بسیاری رو‌به‌رو می‌شود. این تجربیات به داستان‌ها یا روایت‌های زندگی او تبدیل می‌شوند و همین داستان‌هاست که می‌شود معنای زندگی. این تجارب هویت ما را می‌سازند و ساختارهای فکری‌مان را مشخص می‌کنند. حال چه می‌شود اگر یک روش درمانی به این روایت‌ها اختصاص یابد تا به فرد اجازه دهد اعماق زندگی خود را بهتر کشف کند و او را در نقش راوی داستان خود قرار دهد؟روایت درمانی روشی در مشاوره است که به افراد کمک می‌کند از مشکلات خود فاصله بگیرند. این روش مهارتی‌ست که یادمان می‌دهد چگونه همین مشکلات می‌تواند راه‌حل‌هایی را جلوی پای ما بگذارد و برای رسیدن به شیوه‌ی زیستی مطلوب، یاری رسان‌مان باشد. با این دیدگاه جدید، افراد احساس قدرت بیشتری می‌کنند و می‌توانند در الگوی افکار و رفتارشان تغییراتی ایجاد کنند. در حقیقت روایت درمانی فرد را قادر می‌سازد که روایت آینده‌ی زندگی خود را با توجه به توانایی‌هایی که دارد، بازنویسی کند.منظور از روایت چیست؟روایت سلسله‌ای از رویدادهاست که به یکدیگر مرتبط هستند. هویت ما مبتنی بر مجموعه‌ای از تجربیات است. ما از شیوه‌ی روایت استفاده می‌کنیم تا برداشت‌های خود از تجربیات‌مان را برای دیگران بازگو کنیم. وقتی از ما می‌پرسند که چگونه آدمی هستیم، پس از اندکی اندیشیدن شروع می‌کنیم به گفتن از خودمان؛ در حقیقت ما به کمک روایت، تجربه‌های از سر گذشته را به قالب چند جمله می‌آوریم و خودمان را با این جملات توصیف می‌کنیم.شاید این مثال قضیه را کمی برایتان روشن کند:کامران همیشه خودش را راننده خوبی می‌داند. در پدید آمدن چنین باوری توسط وی، رویداد‌های مختلفی شرکت داشته‌اند. برای مثال اگر از او بخواهید بخشی از تجربیات رانندگی خود را تعریف کند، او از توقف به موقع پشت چراغ، راه دادن به افراد پیاده، توجه به محدودیت سرعت و رعایت فاصله نسبت به اتومبیل جلویی صحبت ‌می‌کند. دقت کنید: او سلسله‌ای از رویدادها را پشت هم ردیف می‌کند که همگی به این حقیقت که او راننده خوبی است، صحه می‌گذارد. این درک کامران از وضعیت رانندگی خود، یک روایت از او در مورد دست فرمانش است. اهمیت روایت چیست؟روایت افراد از تجربیاتی که داشته‌اند، بر وضعیت حال و آینده‌ی آن‌ها تاثیر می‌گذارد. مثلا اگر اکنون از کامران بخواهیم مسافت زیادی را در شب رانندگی کند، او قبول خواهد کرد؛ چرا که روایتش از قضیه این است که رانندگی‌اش خوب است. ولی اگر رویدادهایی که کامران برای انتخاب چنین نتیجه‌ای در ذهنش مرور کرده، تحریف شده باشند چه؟ اگر او به اشتباهات و ضعف‌هایش در رانندگی توجه نکرده باشد چه؟ در این صورت او روایتی را به عنوان واقعیت پذیرفته که می‌تواند در آینده برایش مشکل ساز شود. مثلا اگر او واقعا راننده خوبی نباشد اما خودش این گونه فکر کند، چالش‌های خطرناکی را در حوزه رانندگی برمی‌گزیند که این چالش‌ها ممکن است به خودش و یا دیگران آسیب برسانند.هدف از روایت درمانی این است که فرد به درک درست‌تری از روایت‌هایش برسد و اگر تحریفی در مسیر روایت وجود داشته، آن را شناسایی کند. در نتیجه دیدگاه‌های شفاف‌تری نسبت به خود و محیط پیرامونش خواهد داشت و در تصمیم‌گیری‌ها و رفتار‌هایش تجدید نظر خواهد کرد.روایت درمانی چه موقع و چرا ابداع شد؟این روش در دهه 1980 میلادی توسط مایکل وایت و دیوید اپستن، دو روان شناس نیوزیلندی ابداع شد. این دو متخصص بهداشت روان بر این باور بودند که در روند درمان، بسیار مهم است که افراد جدای مشکلاتشان دیده شوند. به عبارت دیگر فرد باید توانایی این را پیدا کند که روی خود برچسبی نزند و خودش را به عنوان شخصی درمانده نبیند. این روش درمانی با سه مولفه اصلی شروع به گسترش کرد که پایه‌های ارتباط بین روان درمانگر و مددجو را شکل می‌دهند:1. احترام: مددجویانی که در روایت درمانی شرکت می‌کنند محترم شمرده می‌شوند و از حمایت روان درمانگر به دلیل شجاعتی که در قدم برداشتن برای حل مسائلشان داشته‌اند، برخوردار خواهند بود.2. عدم سرزنشگری: فرد تشویق می‌شود که در روند درمان هیچ سرزنشی را متوجه خودش یا دیگران نکند. در عوض تمرکز روی شناخت و تغییر افکار ناخواسته و در نتیجه تحول رفتاری خواهد بود.3. مددجو به عنوان متخصص: هر مددجو بیشتر از هرکسی خود را می‌شناسد و به همین دلیل است که به جای تبدیل شدن به یک زیر دست، خود یک متخصص تلقی می‌شوند. درواقع روایت‌درمانگران تنها نقش توصیه‌گر را ایفا نمی‌کند، او با کمک مددجو فرآیند درمان را پیش می‌برد. چه زمانی از روایت‌درمانی استفاده می‌شود؟افرادی که به خاطر مشکلات فردی تحت روان درمانی هستند، زوج‌ها و خانواده‌ها، همگی می‌توانند از روایت‌درمانی استفاده کنند. کسانی که خود را با مشکلاتشان شناسایی می‌کنند و تعاریفی مانند «من شخصی افسرده هستم» یا «من فردی مضطرب‌ام» از خود دارند به کمک روایت‌درمانی یاد می‌گیرند این مسائل را به عنوان بخشی از چالش‌هایشان ببینند نه این که هویت خود را با آن‌ها تعریف کنند.شاید با افرادی برخورد کرده باشید که دیدگاهشان نسبت به برخی مسائل مانع از پیشرفت آنان شده است. برای مثال دانش آموزی که از لحاظ ذهنی توانایی‌های زیادی دارد، فقط به خاطر این که معلمان و خانواده‌اش در دوران ابتدایی او را با صفاتی مانند بازیگوش و تنبل خطاب قرار داده‌اند، به طور کلی روایتی تحریف شده از خودش در حوزه تحصیلی دارد. در این زمان است که روایت درمانی به وسیله شخصی آموزش دیده، می‌تواند دیدگاه‌های جدید، روایاتی تازه، تفکراتی متفاوت از گذشته و در نتیجه رفتاری کارآمد را به این دانش آموز عرضه کند.مفاهیم کلیدی روایت درمانیتمرکز روایت درمانی روی داستان‌هایی است که در سر خودمان می‌پرورانیم و در طول زندگی با خود حمل می‌کنیم. ما به تجربه‌های شخصی خود معنا و مفهوم می‌دهیم و این معانی که به وجود آورده‌ایم (یا دیگران بر ما تحمیل کرده‌اند) بر دیدگاه‌هایمان نسبت به زندگی تاثیر می‌گذارند. در نتیجه این دیدگاه‌ها نیز رفتارها و روش زندگی ما را تغییر می‌دهند. روایت درمانی بر این مفاهیم کلیدی استوار است:واقعیات را ساختارهای اجتماعی تعیین کرده‌اند. نحوه برخورد ما با دیگران روی تجربه ما از واقعیت تاثیر می‌گذارند. این تجربیات سپس به واقعیاتی که ما به آن‌ها باور داریم تبدیل می‌شوند. واقعیات از زبان تاثیر می‌پذیرند و توسط آن‌ بیان می‌شوند. مردم تجربیات را به وسیله زبان تفسیر می‌کنند و در نتیجه افراد مختلف می‌توانند تفاسیر مختلفی از یک واقعه در ذهن خود داشته باشند.داشتن یک روایت به ما در جهت ساختن یک واقعیت و سازماندهی آن کمک می‌کند. توسعه یک روایت یا داستان باعث می‌شود ما نیز مانند دیگر مردم تجربیات خود را بهتر درک کنیم.هیچ واقعیت عینی یا ثابتی وجود ندارد. افراد می‌توانند از یک تجربه ثابت واقعیات گوناگونی را به دست بیاورند. چیزی که برای ما درست است ممکن است برای دیگری خطا باشد.با نگاهی به این چهار مفهوم پایه‌ای روایت درمانی متوجه می‌شویم این نوع معالجه می‌خواهد به ما بفهماند خود ما چگونه به وقایعی که در زندگی با آن‌ها رو‌به‌رو شده‌ایم، معنا و مفهوم بخشیده‌ایم و باعث شده‌ایم این معانی روی گذشته، حال و آینده‌ی ما تاثیر بگذارند. در حقیقت سن، جنسیت، نژاد، وضعیت اجتماعی، هویت جنسی و چیزهایی مانند این‌ها هستند که بر درک ما از رویدادهای اطرافمان تاثیر می‌گذارند. باورهایی که ما نسبت به این موارد ذکر شده داریم به دیدگاه ما نسبت به پیرامونمان شکل می‌دهند و جایگاه ما را در دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم مشخص می‌کنند.همه ما روایت‌های گوناگونی از روابط عاطفی، زندگی حرفه‌ای و شغلی، نقاط قوت و ضعف، اهداف و آرمان‌هایمان داریم. روایت درمانی به کندوکاو این روایات و اینکه چگونه این‌ پارامترها بر تصمیم‌گیری‌ها و رفتار‌های ما تاثیر گذاشته‌اند، می‌پردازد.از یک روایت‌درمان چه انتظاری باید داشت؟روان درمانگر در این نوع از معالجه فرد را تشویق می‌کند تا از هر آنچه دلش می‌خواهد صحبت کند و در همین روند دقت می‌کند که مشکل را شناسایی کند. متخصص از این طریق می‌خواهد بداند ذهن فرد به سمت کدام وجه از مشکلات زندگی‌اش توجه بیشتری دارد. پس از کشف معضلات، روان درمانگر از فرد می‌خواهد روایات مثبت‌تری را برای وی تعریف کند. مقصود از این کار نیز این است که مددجو نقاط مثبت، صفات و مهارت‌هایی که می‌توانند در روند درمان به او کمک کنند را کشف کند. در پایان مددجو متوجه می‌شود چه ابزارهای کارآمدی برای رو‌به‌رو شدن با چالش‌های زندگی در دست دارد و چگونه می‌تواند مشکلات را حل کند.سخن پایانیاگر حس می‌کنید روایاتی که از خود و یا دنیای اطرافتان دارید تاثیری منفی روی سلامت ذهنتان دارد، روایت درمانی می‌تواند روش درمانی موثری برایتان قلمداد شود. روایت درمانی تکنیکی نوظهور و جالب است که در آن به شما کمک می‌شود در نوشتن روایات زندگیتان بازنگری کنید و تحریف‌ها را کنار بگذارید. این رویکرد درمانی همچنین برای کسانی که به دلیل نژاد، جنسیت، گرایش جنسی و طبقه اجتماعیشان با محرومیت‌ها و محدودیت‌هایی رو‌به‌رو شده‌اند، بسیار مناسب خواهد بود. اگر فکر می‌کنید شما نیز اسیر روایاتی نخ‌نما و تحریف شده هستید که اجازه نمی‌دهند بال پروازتان را بگشایید، شاید بهتر است این روش درمانی را امتحان کنید.برای خواندن مطالب بیشتر در حوزه مهارت‌های نرم، مجله آنلاین راهرو را دنبال کنید.تولید محتوا برای راهرو توسط نویسندگان نویسش انجام می‌شود.