مراحل ترجمه، ویراستاری و چاپ کتاب (کامل)

بی‌شک دغدغه‌ی بسیاری از محققین و پژوهشگران مساله‌ی تالیف و چاپ کتاب (از جمله مهم­ترین آن‌ها کتاب‌های ترجمه) است. عدم وجود راهنمای تالیف کتاب، مراحل کسب مجوز و انتشار کتاب بسیار مشهود است. در همین راستا مقاله‌ی زیر به صورت مختصر به بخش‌هایی از این کاستی‌ها پاسخ خواهد داد.در واقع وظیفه‌ی اولیه‌ی مولف و یا مترجم کتاب (به صورت خاص در مورد کتاب­‌های علمی و ترجمه) قبل از هرگونه اقدام برای تالیف یا ترجمه­‌ی کتاب، بررسی بازار کتاب و آگاهی از نمونه‌های مشابه به چاپ رسیده‌ی کتاب است. بعد از پایان کار تالیف یا ترجمه‌ی کتاب، مولف با توجه به انتشاراتی که بنا به همکاری با آن را دارد مراحل زیر طی می‌کند.این مراحل به صورت خلاصه در تصویر زیر قابل مشاهده است:مجوزهای چاپ کتابهمانطور که مشخص است، برای انتشار هر کتابی نیاز به دریافت مجوزهای مربوطه است. در نوعی از تعامل، وظیفه دریافت این مجوزات بر عهده‌ی انتشارات طرف قرارداد است. به هر روی بهتر است از این مجوزات و نحوه‌ی دریافت آن ها مطلع باشیم. برای انتشار یک کتاب باید مجوزهای زیر قبل از چاپ دریافت گردد.شابک (ISBN): در واقع شماره استاندارد بین‌المللی کتاب (International Standard Book Number) است که این مجوز باید از اداره شابک دریافت شود.فیپا: در واقع نام آن که مخفف فهرست‌نویسی پیش از انتشار است باید از کتابخانه ملی دریافت شود.مجوز قبل از چاپ و برگه اعلام وصول از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامیآماده سازی کتابدر واقع همانظور که از تصویر بالا مشخص است، آماده‌سازی شامل مراحل: ارزشیابی مطالب تحویل شده، آماده‌سازی گزارشات فنی در مورد آن، ویراستاری، آماده‌­سازی برای چاپ، تهیه نمایه، حروف‌­چینی و نمونه‌خوانی را می‌­توان ذکر کرد.در مورد تولید فنی- هنری کتاب می‌­توان به موارد: تعیین قطع کتاب، تصمیم‌گیری درباره جلد و ظاهر کلی کتاب، تعیین اندازه‌ی قلم و حروف فصل­‌ها و زیرفصل‌­های مختلف کتاب، تعیین محل و چگونگی جانمایی تمام تصاویر، جداول و …، صفحه‌آرایی کتاب و تصمیم گیری در مورد چگونگی شماره‌گذاری کتاب اشاره نمود.ویراستاری کتابیکی از مهم‌­ترین، حساس‌­ترین و تخصصی­‌ترین مراحل آماده‌­سازی کتاب، مقاله، پایان‌نامه، ترجمه و… مرحله‌ی ویرایش و ویراستاری آن است. ویراستاری یک متن به حدی مهم است که حتی می­‌تواند جایگاه علمی یک متن را از بین ببرد و باعث نادیده گرفته شدن آن شود. ویراستاری در واقع فرآیند انتخاب و آماده‌­سازی یک محتوا اعم از محتوای نوشتاری، شنیداری، تصویری و…است. وظیفه نهایی ویراستاری تولیدی اثری یکپارچه، یک‌دست، دقیق و صحیح از یک محتوای اولیه است. در واقع زمانی که یک اثر از جهت محتوا، بیان، اعتبار، نظم و آراستگی و قوانین بیانی مورد بازبینی و بررسی قرار می‌گیرد فرآیند ویرایش صورت گرفته است.ویرایش متون که از جمله می­‌توان به موارد کاربردی ویراستاری کتاب، ویراستاری مقاله، ویراستاری ترجمه، ویراستاری پایان‌نامه و… اشاره نمود به انواع: ویراستاری فنی (صوری)، ویرایش نگارشی (ادبی)، ویرایش علمی (محتوایی) تقسیم می‌شود.ویرایش فنی شامل موارد یکسان‌­سازی رسم الخط کلمات، درست‌نویسی واژگان، کنترل پاراگراف بندی، اعمال قواعد عددنویسی، فرمول­‌نویسی، اعراب­‌گذاری و اختصارهای متنی، تنظیم اندازه و قلم حروف، عنوان فصل‌ها، بخش‌­ها و زیربخش‌­ها، تنظیم فهرست مطالب و مآخد و… است.در ویرایش نگارشی می­‌توان به موارد تصحیح جمله‌بندی متن از جنبه دستوری، اصلاح عبارت‌­ها، واژه‌ها، و جملات نامفهوم و مبهم، یکسان‌­سازی متون از نظر نثر و انتخاب کلمات، رعایت ساده‌­نویسی و روان‌نویسی،‌ پیشنهاد برای افزودن بخش­‌هایی که نیاز به توضیحات بیشتر دارد، حذف موارد حشو، دقت نظر در رسایی و شیوایی جملات اشاره کرد.در ویرایش محتوایی در واقع ویراستار وارد حوزه علمی و تخصصی متن می­‌شود و اقدام به رفع تناقضات علمی و محتوایی در یک اثر می‌­کند. این ویرایش شامل اظهار نظر تخصصی و علمی درباره متن، رفع اشکالات تخصصی و علمی، تایید درستی و صحت متن ترجمه شده و نزدیک‌سازی متن ترجمه شده با متن اصلی در صورت نیاز و بررسی رعایت تخصصی بودن آن است.به صورت کاربردی برای ویراستاری پایان‌نامه‌ها، مقالات و پژوهش‌های دانشگاهی نیاز به مرجعی است که کاربردی‌ترین و عمومی‌ترین موارد ویراستاری را بیان کند. در ادامه به بیان این موارد پرداخته خواهد شد.قواعد نگارشیمهمترین و ابتدایی‌ترین قواعد نگارشی که باید در نظر گرفته شود شامل رعایت موارد زیر است:فارسی‌نویسیانتخاب واژه مناسباملای صحیحقواعد نشانه‌گذاریفارسی‌نویسیتا جایی که ممکن است باید از کلمات غیر فارسی استفاده نکرد و معادل فارسی آن را به کار برد. در مواردی که احتمال عدم آشنایی خواننده با معادل­‌های فارسی آن وجود دارد باید کلمه در زبان اصلی به صورت پاورقی نمایش داده شود. دقت شود برای اولین استفاده از یک معادل و یا اختصار، باید اصل و یا تفصیل آن در پاورقی بیان گردد. از جمله مواردی که برای فارسی‌­نویسی می‌توان مثال زد: به کار بردن کلمه راه‌برد به جای استراتژی، رزمایش به جای مانور و … است. جزئیات کامل این نوع از فارسی‌نویسی‌ها را در جدولی در اینجا ببینید.واژه گزینی فارسیعباراتی در زبان فارسی وجود دارد که کاربرد آن‌­ها بسیار عمومی شده است، اگرچه عبارات بهتری وجود دارد که می‌توان از آن استفاده کرد. نمونه‌­ای از این عبارات در اینجا قابل مشاهده است.قواعد نشانه‌گذاریاز آن­‌جایی که در محتوای نوشتاری عواملی چون تکیه، آهنک، مکث و… وجود ندارد که ما را در انتقال صحیح مفهوم یاری رساند، به علایم نشانه‌­گذاری برای رسایی و رفع ابهام از انتقال مفاهیم یک محتوا نیاز است. در ادامه به موارد نشانه‌­گذاری که در زبان فارسی وجود دارد می‌­پردازیم.ویرگولنشانه مکث و یا وقفه­‌ی کوتاه است که برای درست و روان­‌خوانی یک متن مورد استفاده قرار می‌­گیرد. ویرگول در موارد زیر به کار برده می­‌شود:در میان دو کلمه که نباید یکسره خوانده شود، بین چند کلمه یا گروه که در کنار هم بیایند و از نظر دستوری یک نقش داشته باشند، جدا‌كردن بخش‌های مختلف یك نشانی یا مرجع و هم­چنین جداسازی اعداد از یک دیگر و هم چنین هنگامی که جمله‌­ای توضیحی اضافه برای جمله دیگر باشد بین ویرگول قرار می­‌گیرد.دقت شود که ویرگول باید با توجه به متن و نوع مخاطب در حد اعتدال به کار برده شود. پیش از ویرگول فاصله‌ای لازم نیست و بعد از آن تنها یک فاصله لازم است.نقطهدر واقع نشانه­‌ی پایان جمله است و در موارد زیر مورد استفاده قرار می­‌گیرد:در پایان جمله‌­ها و پس از ذکر مشخصات منابع و پس از حروفی که ابتدای نشانه اختصاری واژه‌هاست به کار برده می‌­شود.در مورد نقطه نیز قبل از آن نباید فاصله‌­ای گذاشت و بعد از آن، تنها یک فاصله کافی است.نقطه‌ویرگولنقطه‌ویرگول در واقع نشانی از مکثی است که کمتر از نقطه و بیشتر از ویرگول است و در مواردی زیر مورد استفاده قرار می­‌گیرد:بین دو جمله‌­ای که جمله دوم، مثال یا توضیح یا تعبیری دیگر از جمله اول است. برای جداسازی جمله‌هایی که از نظر مفهوم و ساختار مستقل به نظر می‌­رسند ولی در یک عبارت بزرگتر با یکدیگر بستگی معنایی دارند.دو نقطهنشانه توضیح است و هر آن چه که بعد از دو نقطه می­‌آید در واقع توضیح مثال قبل از آن است. دو نقطه پیش از نقل قول مستقیم، پس از واژه­ای که معنی آن در مقابل آن آورده شده است و پس از کلماتی مانند «یعنی» که تفسیر کننده هستند، مورد استفاده قرار می­‌گیرد.در مورد دو نقطه نیز، قبل از آن فاصله‌­ای لازم نیست و بعد از آن تنها یک فاصله کافی است و بیشتر از آن اشتباه است.علامت سوالاین نشانه در انتهای جمله‌­های پرسشی و هم چنین برای نشان دادن مفهوم شک و تردید در مورد یک مساله با قرار دادن علامت سوال در داخل پرانتز مورد استفاده قرار می­‌گیرد.قبل از علامت سوال فاصله‌ای لازم نیست و بعد از آن تنها یک فاصله نیاز است.پرانتزدر واقع این نشانه برای جداکردن توضیحات اضافی، از اصل متن به کار برده می‌­شود. پرانتر برای معادل قرار دادن یک کلمه، توضیحات اضافی یا ذکر نکته‌­ای اضافه و ذکر تاریخ، شهرت و… در کنار متن اصلی به کار می­‌رود.ترجمه تخصصی کتابدر مورد ترجمه تخصصی کتاب اشاره به مواردی زیر لازم است. همانطور که قبل از این ذکر شد بررسی وضعیت موجود این کتاب در بازار و کیفیت ترجمه کتاب بسیار راه‌گشا خواهد بود. کمک و یا راهنمایی گرفتن از مراکز و یا سایت‌­های ترجمه تخصصی و سایت ترجمه کتاب در صرفه جویی در زمان و هزینه بسیار تاثیرگذار خواهد بود. در همین زمینه می توانید از کارشناسان ترجمه کتاب سایت ترجمه تخصصی ترجمیک راهنمایی بگیرید.