شکل دهی اقتصاد ایران ۱۴۰۰-۱۴۰۸

چرخش بزرگهیچ کس در سال ۱۹۷۶ پیش بینی نمی کرد حزب کمونیست(سیاست اقتصاد) بازار را پیشه کند. اما امروز به طور گسترده ای پذیرفته شده است که دولت گذار اقتصاد به سرمایه داری مهندسی کرده است. دولت چین چه اقداماتی را انجام داد که این فرایند فوقل العاده صورت گرفت؟برای جواب این پرسش شما کافیست بیانیه رسمی منتشره در روز پایانی نشست پنج روزه تاریخی پلونوم سوم کمیته مرکزی یازدهم حزب کمونیست چین از ۱۸ تا ۲۲ دسامبر در پکن برگزار شد مراجعه کنیم.این بیانیه نقطه عطفی در تاریخ جمهوری خلق چین است، چرا؟با صراحت از ناکامی های گذشته را می پذیرد.صادقانه اهداف اصلاحات اقتصاد مورد نیاز را بر می شمارد.ضرورت تغییر خط مشی و سوق داده توجه مردم به نوسازی اقتصاد را تاکید می کند.و کاملا دکترین نزاع طبقاتی را به کلی کنار می گذارد.شرایط ایران امروز به لحاظ اقتصادی شاید با ۱۹۷۶ چین قابل مقایسه نباشد چون اقتصاد چین در آن زمان وضعیت بسیار بغرنجی داشت اما ایران نیز بدون تغییر مسیر کاملا در همان جهت در حال حرکت است.اقتصاد ایران نیازمند شکل دهی مجدد است، شکل دهی که قطار اقتصاد ایران را در مسیری متفاوت حرکت خواهد داد.آنچه در ۴ دهه گذشته چین، کره جنوبی، ویتنام، مالزی، اندونزی، سنگاپور و بسیاری از کشور ها را حتی با انواع مختلفی از سیستم های حکومت داری به رشد اقتصاد رساند یک چیز بیشتر نبود: مکانیزم بازار آزاد و بهره برند از آن. در ایران امروز نیز شاهد بدترین نوع دخالت در اقتصاد و تبدیل اقتصاد به پایگاه بازی ذینفعان هستیم که اقتصاد را نه در جهت توسعه که به سمت رفع نیازهای گروهی سوق می دهد.تجربه جهانیاز سال ۱۹۵۰ تا امروز ۱۳ اقتصاد توانسته اند در نرخ به طور متوسط ۷ درصد یا بیشتردر سال برای ۲۵ سال یابیشتر رشد کنند. اندازه اقتصاد جهانی هر دوده دوبرابر می شود ، این سیزده اقتصاد که رشد بالا و مستمر را تجربه کرده اند عبارتند از:بتسوانا، برزیل، چین، هنگ کنگ، اندونزی ، ژاپن،کره،مالزی، مالتا،سنگاپور، تایوان و تایلند.تمامی این کشورها برای رسیدن به چنین تدارمی یک الگوی مشخص را طی کرده اند که برای شکل دهی اقتصاد ایران ۱۴۰۰-۱۴۰۸ نیز مورد نیاز خواهد بود.۱.بهره برداری کامل از ظرفیتهای (فناوری، دانش و رموز کار و تقاضا) اقتصاد جهانیاستفاده از ظرفیت اقتصاد جهان یکی از مهمترین مواردی بوده است که در تمام کشورهای با رشد بالا مشترک است، در ایران متاسفانه رویکردها و نظرات گاها متناقضی وجود دارد که ناشی از دیدگا های بسته و شعار گونه است.دستیابی به رشد مداوم با نرخ بیش از هفت درصد به طور مستمر بدون استفاده از اقتصاد جهانی برای اقتصادهای تشنه رشد بسیار دشوار خواهد بود.اقتصاد جهانی بازاری با ثبات و بزرگ برای کالاها و خدمات تولیدی کشورهای در حال توسعه همانند ایران است، استراتژی رشد درونگرا از این جهت موفق نمی شوند که تقاضای داخلی آنقدر بزرگ نیست و نمی تواند جایگزین بازار گسترده جهانی شود.۲.حفظ ثبات اقتصاد کلانبی ثباتی اقتصادی کلان و پیش بینی ناپذیری به سرمایه گذاران بخش خصوصی و در نتیجه رشد اقتصاد صدمه می زند، موردی که در ایران در ۴ دهه گذشته کاملا مشهود و عاری از نیاز به توضیح است.اقتصاد های موفق همگی ثبات اقتصاد کلان را در طول سالهای با رشد بالا حفظ کرده اند. علی رغم ساده بودن مفهوم ی نیاز به ثبات اقتصاد کلان، التزام عملی به لوازم آن از جمله عدم وارد ساختن شوک نوسان بازارهای مالی ، کسری بودجه ، سیاست پولی، نرخ ارز و نرخ سود بانکی یا ایجاد ضربه گیر در مسیر شوک ها دشوار است.٣. داشتن میزان بالای پس انداز و سرمایه گذاریآینده نگری ویژگی این اقتصادها است که مصرف امروز را فدا کردند تا آن منابع را سرمایه گذاری کنند و در آینده از آن بهره مند شوند. ثبات اقتصاد کلان زمینه را برای تحقق نرخ های بالای پس انداز و سرمایه گذاری فراهم می کند، به ویژه سرمایه گذاری بخش عمومی در زیرساخت ها. چین بیش از یک سوم درآمد ملی خود را هر سال طی بیست و پنج سال پس انداز کرده است. این پس انداز با نرخ متناسبی از سرمایه گذاری داخلی همراه بوده است. باید توجه داشت که کشورهای موفق، غالبا از تورم بالا و غیرقابل پیش بینی اجتناب کردند که ثروت را از پس انداز کنندگان به بدهکاران توزیع مجدد می کند و افراد را از نگهداری دارایی های مالی دلسرد می کند.برخی کشورها تدابیر مستقیمی برای ایجاد پس انداز به کار بردند. در سال ۱۹۵۵، سنگاپور یک طرح پس انداز اجباری توسط یک صندوق مرکزی ایجاد کرد که مبالغی از دستمزدها را جمع آوری می کرد که در ابتدا تا زمان بازنشستگی پس انداز میشد، هر چند برخی برداشتها برای مخارج درمانی و مسکن، مجاز بود. مالزی نظام مشابهی دارد. سنگاپور، مالزی، ژاپن و کره سیستم های پس انداز پستی هستند که برای پس انداز کنندگان کوچک در نظر گرفته شده است.۴. به کارگیری مکانیسم بازار به عنوان تخصیص دهنده اصلی منابع اقتصادهایبا رشد بالا همگی به کار کرد مکانیسم بازار متکی بودند که علائم قیمتی، تصمیم گیری غیرمتمرکز و انگیزه برای عرضه آنچه مورد تقاضا است، فراهم می کرد. روشن است که در تجربه پایان قرن بیستم، استفاده از ساز و کار بازار نه تنها مترادف با ندیدن شکست های بازار نیست، بلکه به معنای کنار گذاشتن هدایت و مقررات گذاری هم نیست، اما تمام اقدامات اصلاحی و کنترلی باید حتی الامکان با استفاده از ابزارهای بازار محور صورت گیرد.۵. داشتن دولت متعهد به رشد، معتبر نزد عموم و توانمندرشد اقتصادی به خودی خود افزایش نمی یابد. دولت باید آن را هدف قرار دهد و با سیاست های خود آن را دنبال کند. مثلا در سنگاپور، پیگیری رشد اقتصادی یک اصل سازماندهی کننده سیاستهای کشور طی چهل سال بوده است. در اقتصادهای با رشد بالا و مستمر، سیاستگذاران میدانستند که توسعه موفق متضمن تعهد به رشد طی چند دهه و انتخاب میان حال و آینده است. حتی در نرخ رشد ۷ تا ۱۰ درصد، چند دهه طول کشیده است تا یک کشور به درآمد بالا جهش کند. با محدودیت منابع، دولت ها باید منابع شان را در زمینه هایی متمرکز کنند که بیشترین نتیجه را برای رشد دارد.همانطور که دیدید اقتصاد ایران برای برون رفت از فضای امروز نیازمند یک اجماع برای چرخش در برنامه ها و رویکردهاست، در تمامی کشورها روند توسعه پایدار با یک چرخش بزرگ روی داده است.لذا تمامی برنامه هایی که می توان آنها را بن مایه و اساس برنامه شکل دهی اقتصاد ایران ۱۴۰۰-۱۴۰۸ نام نهاد از موارد اساسی بالا نشآت خواهد گرفت.دولتاقتصاد امروز ایران نیازمند ساختار شکنی است، پیشنهاد می گردد تا اجرای فاز اول توسعه اقتصاد ۱۴۰۰-۱۴۰۸ ماهیت مدیریت اقتصادی کلان به صورت متمرکز در اختیار وزارت اقتصاد قرار گیرد و راهبری واحد وجود داشته باشد. وزیر اقتصاد به عنوان برنامه ریز و پلنر موظف به اجرای پروژه باشد و قدرت اعمال نظر بر بانک مرکزی و وزارت صمت و سازمان برنامه و بودجه. البته این امر در دهه ۴۰ یک بار تجربه موفقی را برای ایران به ارمغان آورده بود.البته این اشراف به معنی تقلیل استقلال در نهادهای فوق نیست و هدف یک حرکت منظم است که متاسفانه این روزها دقیقا برعکس آن صادق است.