حجاب، آشکارترین نماد تظاهر مذهبی

به قلم: فاطمه شجاعی؛ فعال حوزه زنان و خانوادهجهانی شدن به معنای سلطه کشورهای غربی به طور اعم و کشور آمریکا به طور اخص در محدوده ارزش‌ها و هنجارها، راه یافتن آن ارزش‌ها و هنجارها به جوامع غیرغربی و پذیرفته شدن آن، همواره مورد توجه جهان غرب بوده و برای تحقق این سلطه، هزینه‌های هنگفت مادی و معنوی متحمل شده است.پس از انقلاب اسلامی ایران، تمدن غرب برای تحقق سلطه بلامنازع فکری و فرهنگی بر جهان و حاکمیت ارزش‌های غربی با رقیبی ناشناخته در عین حال بسیار جدی مواجه شد.رانلد انگلهارت و پیپا نوریس در مقاله ای با عنوان «نبرد واقعی تمدن‌ها» مسئله تأمل برانگیزِ بسیار مهمی را در مواجه با جهان اسلام که عملا با پرچمداری جمهوری اسلامی ایران بود، بیان کردند: «گسل فرهنگی که دنیای غربی و دنیای اسلامی را از هم متمایز می‌کند، حول دموکراسی شکل نگرفته است، بلکه این خط در اطراف موضوع «جنسی» ترسیم شده است. خطوط نقصان فرهنگی که جهان اسلام و غرب را از هم جدا می‌کند نه دموکراسی که مسئله جنسیت است. زمانی که مسئله برابری در جنسیت و آزادسازی جنسی مطرح می‌شود، شکاف فرهنگی بین اسلام و غرب بسیار ژرف و عمیق می‌شود»«برخورد تمدن‌ها بر سر امور جنسی» به این موضوع عمیق‌تر باز می‌گردد که کشورهای اسلامی چه نگاهی به زنان دارند. ترسیم و تبیین عرصه‌های حضور و فعالیت زن مسلمان در حوزه فردی، خانوادگی و اجتماعی و حقوق و مسئولیت‌های زنان در این سه عرصه کنشگری، خصوصاً چگونگی ظهور و بروز در عرصه‌های مختلف اجتماعی به عنوان یکی از عینی‌ترین اشکال عاملیت و کنشگری زن مسلمان، مورد توجه قرار گرفته و اهمیت می‌یابد.تا پیش از انقلاب اسلامی ایران، مهمترین مستمسک غرب برای مقابله با پوشیدگی زن، به عنوان آشکارترین نماد تظاهر دینی، پیوند دادن پوشش با عقب ماندگی و خانه‌نشینی زنان بود. اما پس از انقلاب اسلامی ایران وضعیت دگرگون شد. مواضع امام خمینی (ره) مبتنی بر اسلام ناب محمدی(ص)، روشن‌کننده وضعیت آزادی اجتماعی زنان و تبیین چگونگی حضور و فعالیت زنان در جامعه بود. «حجاب .... با آزادي مخالفتي ندارد. اسلام با آنچه خلاف عفت است مخالفت دارد ... زنان شجاع ما ديگر از بلاهايي که غرب به عنوان تمدن به سرشان آورده است به ستوه آمده‌اند و به اسلام پناهنده شده‌اند.»[1]رهبر انقلاب نیز در همین راستا مواضع روشنی در خصوص مسئله حجاب و مشارکت اجتماعی زنان داشتند، به عنوان مثال در رابطه با عدم ملازمت حجاب و انزوای زن می‌فرمایند : «مسأله حجاب، به معناي منزوي کردن زن نيست ... مسأله حجاب به معناي جلوگيري از اختلاط، به ضرر جامعه و به ضرر زن و مرد، بخصوص به ضرر زن است. حجاب، به هيچ وجه مزاحم و مانع فعاليت‌هاي سياسي و اجتماعي و علمي نيست؛ دليل عيني‌اش هم شما هستيد.»[2]در این دیدگاه نه تنها حجاب ملازم با منزوی کردن زن نیست بلکه لازمه حضور عزتمندانه زن مسلمان در صحنه اجتماع می‌باشد. زن از حالت شیء بودن خارج می‌شود و به عنوان یک انسان انتخابگر و مؤثر و نه مقهور مرد در جامعه ظاهر می‌شود.در قانون اساسی نیز این مسئله مورد توجه قرار می‌گیرد. و استیفای حقوق زنان که استثمار و ستم بیشتری را متحمل شده‌اند مورد تاکید قرار می‌دهد. چنانچه در مقدمه قانون اساسی آمده: «در ایجاد بنیادهای اجتماعی اسلامی، نیروهای انسانی که تاکنون در خدمت استثمار همه جانبه خارجی بودند هویت اصلی و حقوق انسانی خود را باز می‌یابند و در این بازیابی طبیعی است که زنان به دلیل ستم بیشتری که تاکنون از نظام طاغوتی متحمل شده‌اند استیفای حقوق آنان بیشتر خواهد بود.»علاوه بر دیدگاه رهبران انقلاب که جهت‌گیری اصلی را ترسیم می‌نمایند، و نیز قانون اساسی که مبانی فکری و رویکرد انقلاب اسلامی ایران نسبت به زنان را تبیین و ترسیم می‌کند، عینیت بخشیدن به ارزش‌های اسلامی توسط زن با شرف و با استعداد ایرانی طی 43 سال گذشته، حضور و درخشش زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی در سطوح ملی و بین‌المللی این ادعا را از شکل تئوری و نظریه صرف به واقعیتی پیش روی زنان جهان بدل کرده است. زنان تمام دنیا، زن مسلمان ایرانی را با پوشش و حجاب اسلامی می‌بینند که در عرصه‌های مختلف حضور مؤثرِ انسانی دارد، در جامعه فعالیت می‌کند و اثرگذار است.این شکل از حضور شرافتمندانه و عزتمندانه زن مسلمان در صحنه اجتماع و خروج از حالت ابزاری و مقهور مرد بودن، برای زنان جهان تأمل برانگیز و بسیار جذاب می‌نماید و ارزش‌ها و هنجارهای غرب مبنی بر حضور و فعالیت زنان با برهنگی و عدم پوشیدگی و مانعیت پوشش و حجاب برای رشد و پیشرفت زنان را به چالش می‌کشد. و نهایتا این واقعیت را سخت قوت می‌بخشد که در نبرد تمدنی بین دنیای غرب و دنیای اسلام، دیگر مباحثات بر سر این نخواهد بود که ارزش‌ها و هنجارهای اسلامی بهتر است یا ارزش‌ها و هنجارهای غربی. بلکه مباحثات و تضادها در این چارچوب خواهد بود که چگونه می‌توان ارزش‌ها و هنجارهای اسلام خصوصا در مواجه با مسائل زنان را به گونه‌ای مطلوب تر و مؤثرتر پیاده کرد.گرایش زنان مسلمان در سطح جهان به رعایت پوشش با ضوابط شرعی و فقه اسلامی، و نیز گرایش زنان غیرمسلمان به پوشش سر و بدن و خارج شدن از حالت شیء بودن، یه خوبی بیانگر خیزش عمومی و جهانی به سوی بازگشت به معارف دینی می‌باشد.این رویکرد جمهوری اسلامی ایران نسبت به زنان، که به خوبی در مرحله اجرا توسط زن با شرف و با استعداد ایرانی موفق جلوه نمود، به عنوان نماد حضور در میان زنان جهان مطرح شد و مورد توجه زنان دیگر قرار گرفت، جهان غرب را به لحاظ معرفتی و نظری به چالش جدی کشاند.حضور فعالانه و تأثیرگذار زن مسلمان ایرانی با پوشش و حجاب اسلامی، اقبال و توجه زنان در تمام جهان، به وضوح عمق نفوذ هنجارهای دینی را نشان می‌دهد. و این نمادِ تظاهر مذهبی را به ترسناک‌ترین و مخاطره‌آمیزترین مسئله برای سلطه فرهنگی غرب تبدیل کرده است.از همین رو رهبر انقلاب در دیداری که اخیراً با ائمه جمعه داشتند و بر این موضوع تأکید نمودند که: « حقیقت قضیه این است که زنِ با شرف و با استعداد ایرانی یکی از بزرگ‌ترین و مهمترین ضربه‌ها را به ادعاها و دروغ‌های تمدن غربی زده است و آنها از این موضوع به‌شدت عصبانی هستند. غربی‌ها سال‌ها است که می‌گویند تا زمانی که زن از قیود اخلاقی و شرعی رها نشود، نمی‌تواند پیشرفت کند و به مدارج عالیِ علمی، سیاسی و اجتماعی برسد اما زن ایرانی در بیش از چهل سال گذشته توانسته است با حجاب اسلامی و چادر در میدان‌های مختلف علمی، اجتماعی، ورزشی، سیاسی، مدیریتی، اقتصادی و فرهنگی حاضر شود و به موفقیت‌ها و سربلندی‌های بزرگ دست یابد. موفقیت‌های زن مسلمان ایرانی باطل کننده تلاش های دویست، سیصد ساله غربی‌ها بوده و به همین علت آنها از زن ایرانی عصبانی هستند و به بهانه حجاب، اقدام به شبهه‌افکنی و فضاسازی می کنند.»[1] - صحيفه نور، ج 2، ص 259 ، 7/10/57[2] - حديث ولايت، ج3، صص 152– 151 ، 26/10/68منبع: ماهنامه تخصصی گرای انقلاب