جانشینی

قسمت سومدر ادامه بحث جانشینی که مدعی وجود نص جلّی برای امامت میرالمومنین (علیه السلام) شدیم و دو مورد را که در در دوران مکه توسط پیامبر (صلی الله علیه و آله) بیان شده بود را متذکر شدیم، حال سومین موردی را که در مکه اتفاق افتاد بیان می­کنیم،آیات مکیدر دوران مکه آنچه مسلم است در رابطه با نص جلّی و خفیّ رخ داده است دو واقعه­ی یوم الدار و معراج بوده است، اما آیاتی که در مکه نازل شده است و شأن نزول آن را مربوط به ولایت امیرالمومنین (علیه السلام) دانسته­اند را نیز می­توان مؤید­ی برای ادعای خود-نص جلی و خفی بر امامت- دانست.وجه استدلالاز آنجایی که سوره های مکی بیشتر درباره کلیات اسلام است، مانند: توحید، نبوت، معاد، در مورد سائر موضوعات بحثی به میان نیامده است، اما در همین سُوَر آیاتی وجود دارد که احادیث منقوله از پیامبر (صلی الله علیه و آله) این آیات را مربوط به ولایت أمیرالمومنین (علیه السلام) دانسته است، بنابراین حداقل به عنوان یک گزارش تاریخی می­توان به این قبیل از آیات و روایات توجه کرد زیرا اولاً: برخی احادیث منقوله از پیامبر (صلی الله علیه و آله) است و مخاطبین به خوبی مراد از این احادیث را می­فهمیدند، ثانیاً: از لفظ ولایت در این روایات استفاده شده است، که از جمله الفاظی است که صراحت در امامت دارد، بنابراین این آیات را نیز می­توان به عنوان سومین مورد که نص جلّی یا خفیّ در امامت را می­رساند نام برد، البته آیات به صورت نص خفیّ و روایات به صورت نص جلّی این دلالت را می­رسانند.آیات مورد استناد«وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً»[1] الطَّرِيقَةُ الْوَلَايةَ لِعَلِيٍّ[2] ، طریقه یعنی ولایت علی {علیه السلام}«ًوَ أَنَّهُ لَمَّا قامَ عَبْدُ اللَّهِ يَدْعُوهُ‏»[3] يَعْنِي مُحَمّداً ص يَدْعُوهُمْ إِلَى وَلَايَةِ عَلِيٍّ ع[4]‏ ، محمد {صلی الله علیه وآله} آنها را به ولایت علی {ع} دعوت میکند«وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدا إِلَّا بَلاغاً مِنَ اللَّه»[5] ِ أُبَلِّغُكُمْ مَا أَمَرَنِيَ اللَّهُ بِهِ مِنْ وَلَايَةِ عَلِيِ‏ بْنِ‏ أَبِي‏ طَالِبٍ‏ ع، آنچه خدا در مورد ولایت علی {ع} بوده به شما رسانیدم‏«وَ مَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِ‏» وَ عَنْهُ عَنْ جَعْفَرٍ قَالَ: حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمَدَائِنِيُّ قَالَ: حَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عزاب [غُرَابٍ‏] عَنِ الْكَلْبِيِّ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ‏ فِي قَوْلِهِ‏ وَ مَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِ‏ قَالَ ذِكْرُ رَبِّهِ وَلَايَةُ عَلِيِ‏ بْنِ‏ أَبِي‏ طَالِب‏[6]، مراد از ذکر ربه ولایت علی بن ابی طالب {ع} است«وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ»[7] قَالَ حَدَّثَنَا فُرَاتُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْكُوفِيُّ مُعَنْعَناً عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ‏ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى‏ وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ‏ قَالَ عَنْ وَلَايَةِ عَلِيِ‏ بْنِ‏ أَبِي‏ طَالِبٍ‏.[8]، از آنها درباره ولایت علی بن ابی طالب سوال میشود« فَما يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ‏»۷«قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ»۸‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ ...... عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ: خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ص ذَاتَ يَوْمٍ ..... وَ خَصَّنِي بِالنُّبُوَّةِ وَ الرِّسَالَةِ وَ جَعَلَكَ وَلِيِّي فِي ذَلِكَ تَقُومُ فِي حُدُودِهِ وَ فِي صَعْبِ أُمُورِهِ وَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً بِالْحَقِّ نَبِيّاً مَا آمَنَ بِي مَنْ أَنْكَرَكَ وَ لَا أَقَرَّ بِي مَنْ جَحَدَكَ وَ لَا آمَنَ بِاللَّهِ مَنْ كَفَرَ بِكَ وَ إِنَّ فَضْلَكَ لَمِنْ فَضْلِي وَ إِنَّ فَضْلِي لَكَ لَفَضْلُ اللَّهِ وَ هُوَ قَوْلُ رَبِّي عَزَّ وَ جَلَ‏ قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ‏ فَفَضْلُ اللَّهِ نُبُوَّةُ نَبِيِّكُمْ وَ رَحْمَتُهُ وَلَايَةُ عَلِيِ‏ بْنِ‏ أَبِي‏ طَالِبٍ‏ فَبِذَلِكَ قَالَ بِالنُّبُوَّةِ وَ الْوَلَايَةِ فَلْيَفْرَحُوا يَعْنِي الشِّيعَةَ هُوَ خَيْرٌ[9]، پیامبر {صلی الله علیه واله} روزی خارج شدند.. وفرمودند خدا مرا مختص رسالت گردانیده و تو را {امیرالمومنین} ولیّ قرار داده است، به کسی که محمد را به حق نبی قرار داده است قسم به من ایمان نیاورده کسی که ولایت تو را انکار کند، وبه من اقرار نکرده کسی که تو را منکر شود، وبه خدا ایمان نیاورده کسی که به تو کفر ورزد، ....‏«وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رُسُلِنا»[10]وَ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ ص أَتَانِي مَلَكٌ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رُسُلِنا عَلَى مَا بُعِثُوا قَالَ قُلْتُ عَلَى مَا بُعِثُوا قَالَ عَلَى وَلَايَتِكَ وَ وَلَايَةِ عَلِيِ‏ بْنِ‏ أَبِي‏ طَالِبٍ‏.[11]، بن مسعود می­گوید رسول الله {ص} به من فرمود، ملکی به سمت من آمد و گفت یا محمد بپرس از کسانیکه قبل از تو مبعوث شده اند بر چه چیزی مبعوث شده­اند؟ فرمود بر چه چیزی مبعوث شده اند؟ گفت بر ولایت تو و ولایت علی بن ابی طالبدر این آیات ولایت امیرالمومنین (علیه السلام) از جمله ارکانی برشمرده شده است که حتی پیامبران گذشته مامور به پذیرش آن بوده­اند و در روز قیامت از این ولایت از مردم سؤال می­شود که با آن چگونه رفتار کرده­اند و لفظ ولایت حاکی از نص جلّی بر امامت علی بن أبی طالب دارد چراکه بدون داشتن معنا سرپرستی معنا ندارد که خدا روز قیامت از مردم درباره آن سؤال کند و آنها را بازخواست نماید.بنابراین آنچه در دوران مکه مستفاد شد در رابطه با نص جلّی و خفیّ سه قضیه است.الف) حدیث یوم الدارب) حدیث معراجج) آیات مکی - که شأن نزول آنها ولایت امیرالمومنین (علیه السلام) بود-