کوچ کردن یا نکردن ؛ مساله این است!!

اگر واژه " کوچ " را به مردم یا حتی صاحبین کسب و کار و سازمان های فارسی زبان نشان بدهیم، احتمالا اکثریت افراد آن را با همان شکل و معنای مصطلح و رایج در زبان فارسی، یعنی " کوچ" بمعنای مهاجرت تلفظ کرده و میفهمند . حال یک کوچ (coach) یا مربی را در نظر بگیرید که برای معرفی خود ، این واژه را در کارت ویزیت یا ارائه اولیه خود به مخاطب یا مشتری هدف به کار می گیرد ، و میبیند حتی از جهت خوانش لغوی هم واژه کُچ ( در این مقاله برای تمایز و خوانش بهتر ، کُچ در معنای مربی را به این شکل مینویسیم) با واژه " کوچ " متداول در زبان فارسی( به معنای مهاجرت) اشتباه گرفته میشود، چه برسد به مفهوم و تعریف آن برای یک فردی که به کلی با این متد و روش جدید حمایتی و همیاری بیگانه است.از سویی دیگر بسیاری از فعالان عرصه کوچینگ معتقدند که ما برای فهم لغوی و مفهومی "کوچینگ" ، درفرهنگ و زبان فارسی و واژه نامه های آن به جایی نمیرسیم و چاره ای غیر از تعریف و توضیح ریشه لغوی خارجی و تاریخچه آن نداریم.اما در این مقاله میخواهیم به همین اشتباه لفظی و لغوی رایج و محتمل از زاویه ای دیگر نگاه کنیم، که شاید برای خودمان و احتمالا مخاطبین نا آشنای با کوچینگ جالب باشد؛ و چه بسا به پرزنت و ارائه بهتر و جذابتر ما از کوچینگ و مربیگری هم کمک بکند؛ افزون بر آن که درک عمیقتری از کوچینگ و کُچ کردن را به همه فعالان و علاقمندان این دانش و مهارت نوپا میدهد.بگذارید اینگونه به این سو‌ء برداشت ظاهری لغوی نگاه کنیم که اتفاقا یکی از بهترین برداشتها و برگردان های واژگانی و مفهومی اتفاق افتاده است ، یعنی ازین ببعد اگر کسی کُچ( مربیگری در کوچینگ) را با کوچ (مهاجرت) اشتباه گرفت ، باید این را به فال نیک بگیریم و حس کنیم کاملا مطلب را درست گرفته است. اگر با تعجب یا احیانا تاسف دارید محتوای مقاله را تا اینجا نگاه میکنید، توصیه میکنم حتما این مقاله را با دقت تا انتها مطالعه کنید.کچُ در انگلیسیدر تاریخچه ریشه ی واژه " کُچ" در انگلیسی به قرن ها پیش ، و روستایی به نام " کاکس" در مجارستان میرسیم که در حدفاصل دو شهر بوداپست و " وین" قرار داشت . ساکنین این روستا کالسکه هایی را اختراع کردند که بسیار راحتتر و سریعتر ازچرخ ها و وسایل نقلیه ی آن زمان بودند ؛ و بهمین جهت این کالسکه ها را بنام همین روستا " کاکس" نام نهادند ، که بعدها در زبان انگلیسی به " کُچ" تغییر یافت.پس " کچ" وسیله نقلیه ای بود که سفر و انتقال بین دو مکان را برای مسافرین تسهیل و تسریع میکرد. چند قرن بعد واژه " کُچ" به افرادی که دیگران را برای رسیدن به مقاصد تحصیلی و ورزشی ، همراهی میکردند اطلاق شد . و در اواخر قرن بیستم میلادی این واژه بمعنای تخصصی تر مربیگری افراد و سازمانها در مسیر اهداف و مقاصد مختلف شخصی و حرفه ای به کار رفت ؛ و به این فرآیند و مسیر راهبری و رهیاری حرکت از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب " کوچینگ" گفته شد.کوچ در فارسیحال به ایران پارسی زبان برمیگردیم و فرهنگ لغت دهخدا را باز میکنیم تا تعریف واژه " کوچ" را در آن بخوانیم ؛ مواردی از این دست را میخوانیم: کوچ کردن یعنی رحلت نمودن و نقل مکان کردن از منزلی به منزل دیگر..منتقل شدن از جایی به جای دیگر.. مهاجرت کردن ، هجرت..اگر نگاهی گذرا به سایر واژه نامه های فارسی مثل فرهنگ معین ، فرهنگ عمید و غیره هم بیندازیم ؛ واژه " کوچ" را در معانی مشابه همین سفر کردن ، جابجایی از نقطه ای به نقطه دیگر ، عزیمت و نقل مکان کردن ، مهاجرت کردن و.. خواهیم یافت.همینطور که ملاحظه میکنیم واژه کوچ در زبان فارسی ، بطرز عجیبی با واژه کُچ در زبان انگلیسی و حتی استعاره آن در مفهوم کوچینگ ، همگرایی و همخوانی دارد.بطوری که شاید بیراه نباشد اگر "کوچینگ "در انگلیسی را معادلی از "کوچیدن" در فارسی بدانیم ، و شاید کُچ یا مربی را بتوانیم" هم کوچ" یا " کوچ یار" تلقی کنیم. کما اینکه برخی " رهیاری " یا "راهبری" را ترجمه مناسبتری برای کوچینگ در فارسی دانسته اند.البته بی شک حرف اصلی ما در این مقاله بحث واژگانی یا معادل سازی زبانی نیست و اتفاقا بیشتر به دنبال مفهوم عمیق و اصیل " کوچینگ" در " کوچیدن " پارسی هستیم.کوچ کردن و کوچینگاجازه بدهید حالا که بحث ریشه شناسی لغوی و مشابهت واژگانی در تاریخچه کوچینگ و فرهنگ و زبان فارسی به اینجا رسید، قدری بیشتر در مورد قرابت و مشابهت این دو مفهوم " کوچیدن " و " کوچینگ" تامل کنیم.یکی از تعاریف متداول و کاربردی کوچینگ که از همان ریشه لغوی آن استعاره گرفته شده است ، حرکت از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب است. و کسی که فرد را در این حرکت و جابجایی بین این دو وضعیت موجود( مبدا) و مطلوب( هدف و مقصد) همراهی میکند کُچ نامیده میشود.حال این انتقال و جابجایی گاه بین دو نقطه و وضعیت در زندگی است( لایف کوچینگ) ، گاه بین دو نقطه در تارگت ها و اهداف شغلی و سازمانی است( بیزینس کوچینگ). گاهی این کوچینگ بصورت فردی صورت میپذیرد، گاه بصورت گروهی یا سازمانی.بنظر می آید کوچینگ را در هر شکل و سطحی از آن تصور کنیم آخر نوعی سفر ، جابجایی، حرکت و نقل مکان و هجرت از یک نقطه به نقطه ای دیگر در کار یا زندگی _که مقصد و مطلوب ماست _ در آن مستتر است ؛ و این مساله دقیقا و عمیقا در واژه " کوچ " کردن ما پارسی زبانان نیز نهفته است.کوچ کردن یا نکردناگر بحث های واژگانی و فرهنگی و تاریخی را هم کنار بگذاریم و روی همین مفهوم " کوچ کردن" عمیق تر بشویم ، شاید بتوانیم بسیاری از مدل ها ، صلاحیتها و مهارتهای کوچینگ را از دل آن استخراج کنیم.به مانند مفهوم فیزیکی و مکانی سفر و کوچ کردن ،اگر یک فرد بخواهد از وضعیتی در زندگی یا کار خود ، به وضعیت دیگری که مطلوب اوست برسد ، چاره ای بغیر از " کوچ " یا مهاجرت ندارد.باید مانند مفاهیم مطرح در کوچینگ و مدل های آن ، با تحلیل دقیق وضعیت موجود بخوبی متوجه شویم که مبدا و نقطه ی آغاز این حرکت و کوچ کجاست ؛ سپس به مقصد و هدف نهایی که در این مسیر مطلوب ماست فکر کنیم و به وضوح و روشنی آن را تصویر کنیم. وقتی نقطه و منزل اول و آخر را تعیین کردیم سفر و کوچ برای ما معنا پیدا میکند . و بالطبع در گامهای بعدی باید به مسیر کوچ کردن و ابزار و منابع آن توجه کنیم ، و چرایی و انگیزه محکم و دلگرم کننده ای برای این سفر بیابیم تا در میانه راه و رنج و سختی های هجرت و کوچ کردن کم نیاوریم. و در نهایت باید پای در جاده و مسیر کوچ گذاشت و تا مقصد مطلوب سفر را ادامه داد.قطعا اگر در این مسیر یک همسفر یا " کوچ یار " داشته باشیم بسیار مطمئن تر و راحتتر این سفر و مهاجرت سرنوشت ساز را انجام میدهیم ؛ وظیفه ای که در سفر کوچینگ ، کُچ ها یا مربیان ( رهیاران) برعهده میگیرند.تا اینجا کسانی که با مدل های کوچینگ ومعروفترین و پایه ای ترین آنها که " مدل Grow " هست آشنا باشند ، مطلب را بخوبی متوجه شده اند.اما بیایید به سراغ "صلاحیت " های تعریف شده جهانی برای کوچینگ ، در مدل " کوچ" بومی خودمان برویم ؛ آیا اگر دو نفر بخواهند در مسیر مهمی در کار یا زندگی همسفر بشوند نباید به وضوح و روشنی درباره این مسیر و مسائل آن باهم سخن بگویند و توافق کنند ، و با رعایت اخلاق و امانت داری همسفر بشوند. آیا نباید به قابلیت وتوانمندی فردی که قصد کوچ کردن با او را داریم باور داشته باشیم و مسئولیت های سفری که قصد آن را کرده، به او گوشزد کنیم ( اصول بنیادین وصلاحیت های پایه ای کوچینگ).آیا نباید فضایی امن و رابطه ای مطمئن و صمیمی بین آنها شکل گرفته باشد ، و پس از شفاف شدن مسیر ، تعهدات و قول و قرار مستحکمی بین آنها باشد و با تمام توجه و تمرکزشان در این سفر پا بگذراند.( ایجاد رابطه مشترک)از سویی من زمانی همراه و همسفر خوبی در این" کوچ "سرنوشت ساز هستم که کاملا گوش و حواسم به مسافر ویژه ام باشد . مدام با خودش نیازها و مسائلش را چک کنم ، و آنچه در طول مسیر ازاو میبینم و میشنوم، اگر برای ادامه مسیر و رسیدن نهایی او به مقصد لازم است، را صادقانه به او انتقال بدهم و با روحیه و نگرشی مثبت، امید و آگاهی او به این مسیر را برانگیزانم ( برقراری ارتباط موثر)و در نهایت در تمامی طول این سفر و مهاجرت ، با تمام وجودم در کنار او باشم و این " کوچ "کردن را تا حد امکان برای او تسهیل کنم. بنوعی که در این سفر به پختگی و رشد لازم هم برسد.(کاشت رشد و یادگیری)در "کوچ کردن" های مهم کار و زندگی واقعا به چنین منش و روش سیار و مهاجری نیاز داریم؛ وقتی که قرار است این کوچ و هجرت درونی در افراد یا سازمانها اتفاق بیفتد.برای انجام هر چه بهتر این سیر و سفر کوچینگی ، هم کُچ و هم مراجع باید عزم سفر و " کوچ" کنند.مربی یا کُچ باید ازناآگاهی ها،ناپختگی ها، قضاوتها ، نصحیتهای نابجا و عجولانه ، زیاده گویی ها ، حواس پرتی ها و منفعت طلبی ها ، سخن چینی یا وسوسه ها و شیطنت های درونی خود هجرت کند، و به نقطه ای در دانش و منش و روش خود کوچ کند که همسفری آگاه،با تجربه، مهربان ، صبور ، خویشتن دار ، راز دار ، پرسشگر و کنجکاو ، متمرکز و نکته سنج ، آگاهی بخش و رشد دهنده و آیینه ای شفاف و صادق برای مراجع خود باشد.و در مقابل مراجع هم باید ازآشقتگی و سردرگمی ، بی نظمی وبی برنامگی ،شکایت کردن و بی مسئولیتی، نا آگاهی ،منفی بافی و خود کم بینی ، کم کاری و درجا زدن ،وابستگی و انفعال ، و عادت ها و رویه های ناکارآمد خود کوچ کند و به سرزمینی هجرت کند که خودآگاهی ، بینش ، مسئولیت پذیری ، مثبت نگری ،شفافیت ، صداقت و تمامیت و اهداف و ارزش های اصیل او در آن قرار دارد.بعبارتی برای کوچ کردن از جایی به جای دیگر(کوچ بیرونی) ، باید جریان کوچ درونی مربی و مراجع بهم گره بخورد؛ و این بسیار شباهت به همان مفاهیم بازی درونی و بیرونی در مربیگری دارد که یکی از تاثیرگذارترین چهره های تاریخ کوچینگ ، تیموتی گالوی، از آن سخن گفته است.سخن در اینجا بسیار است ، اما با این جمله این مقاله را به پایان میرسانیم که برای تحقق یک کوچینگ ناب ، گریزی از " کوچ" کردن نداریم؛ کوچ از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب ، و کوچ مربی و مراجع از عادات و رویه های نامطلوب و ناکارآمدشان به آداب و اصول همسفری و تعهد کامل به خلق یک سفر مشترک ارزشمند و ارزش آفرین..و مساله نهایی این است : کوچ کردن یا نکردن...علی آرانی ، مربی مهارتهای رشد فردی و سازمانی