تحریم، واکسن و انتخابات آمریکا

نوشته های آرمان امیری درباره تحریمها و نظر به ظاهر رویکرد خاص او در این باره، به واسطه انتشار در سایت کلمه، سر و صدای زیادی ایجاد کرد و نقدهای زیادی هم درباره اش نوشته شد. من این پاسخها را کافی و حتی مربوط نمیدانم. به طور جدی بر این باورم که نوشته های آرمان امیری، حتی در سطوح مختلف آکادمیک به لحاظ تئوریک همدلانی دارد و می پذیرم که در میان گروههای مختلف مردم، سرخوردگی از سوداگری، فساد و غیردموکراتیک بودن روندهای خاص در کشورمان، نارضایتی هایی را ایجاد کرده و نتیجه این نارضایتی، در بهترین حالت، بی تفاوتی نسبت به تحریمها است.معتقدم اگر در این زمینه، کاری صورت بگیرد، باید از منظر اقتصاد سیاسی بین الملل درباره نفس شکل گیری تحریم توضیح دهد، از منظر اقتصادی، آسیبهای آن را توضیح دهد و از منظر اجتماع و سیاست به تأثیرات اجتماعی و سیاسی آن بر کشور هدف بپردازد. از منظر دامنه و طراحی کلی تحریم، همچنین، معیارها و ابزارها و حتی معادله های ریاضی!!! برای سنجش کارآمدی تحریمها وجود دارد که به کار طراح و اعمال کننده تحریم می آید.از منظر اقتصاد سیاسی بین الملل، نکته ابتدایی خاص که به نظر باید مبنا قرار داد، آن است که امر سیاسی و امر اقتصادی، دو روی یک سکه اند. عمق این مفهوم به این معناست که روندهای برسازنده هم افزایی قدرت، با روندهای هم افزایی ثروت، فراتر از شباهت، که خود زمینه خاصی برای تحلیل فراهم میکند، این همانی نیز دارند. در همین راستا، بُعد دیگر عمق این همانی سیاست و اقتصاد، فراتر رفتن از زمینه های تحلیل امور واقع شده و ایجاد زمینه ها برای طراحی ابزارهایی است که در دامنه های کارکرد به ظاهر متفاوت، اهداف سیاسی و اقتصادی را از طریق یکدیگر و در موارد خاص، به موازات یکدیگر، محقق میکنند.تحریم، به عنوان یکی از ابزارهای اعمال قدرت برای دستیابی به هدف منقاد کردن طرف مقابل، برای بسیاری به عنوان جایگزین جنگ معرفی و شناسانده شده بود. برخی نیز با توجه به مرور تجربه های تاریخی اعمال تحریم، آن را مقدمه جنگ می دانستند. حالا، به نظر میرسد که درک شسته و رفته و دقیقی از تحریم وجود ندارد. تجربه دوره 2005 به بعد در داستان برنامه هسته ای کشورمان، نشان میدهد که اصطلاح "به درد آوردن طرف مقابل" Inflicting pain بر ادبیات مطالعات تحریم سایه انداخته است. کمتر میتوان مدلهای تحریمی جدی را یافت که هدفهای بلندپروازانه و دامنه داری را در نظر بگیرند که بجای "به درد آوردن" هدف را ویرانگری در نظر بگیرند. در همین زمینه، میتوان به نوشته های ریچارد نفیو اشاره کرد که توضیحات و تفاسیرش در این باره تا حد زیادی راهگشاست؛ از آن رو که به واسطه ترجمه کتابش در ایران، نام آشنایی است. نفیو که طراحی و اجرای بخش خاصی از تحریمها علیه ایران را بر عهده داشته است و تنها در رده های میانی هرم ساختار تحریم کننده ایران قرار داشته است، به وضوح نشان میدهد که بلندپروازی، گشاد گرفتن دامنه هدف تحریم و اصرار بر آن و زیاده روی در اعمال آن، نه تنها مخرب بلکه بی معنی است.آرمان امیری در نوشته خود و در واقع نوشته های خود، این واقعیتها را حتی در دوخط در نظر نگرفته است. دامنه تحریمها علیه ایران گسترده تر از هدفی است که دولت ترامپ به عنوان هدف رسمی خود معرفی کرده است. فراتر از اینها، هدف واقعی دولت ترامپ چیست؟ تغییر رفتار ایران در منطقه یا توقف برنامه هسته ای پیشاپیش کند شده؟ ریشه کنی فساد در ایران یا وادار کردن رهبری به هزینه کردن میلیاردها دلاری که در اختیار دارد و خرج مردم نمیکند و یک بار هم نشد که شماره حساب و تصویری از گردش مالی این حسابهای فربه به عنوان مدرک منتشر شود؟ این واقعیتها اهمیت دارند. دولتی هست که تحریم کرده است و دولتی هست که تحریم شده است. ساختاری هست که تحریم را طراحی میکند و ساختاری هست که تحریم را اجرا میکند. وقتی دولتی ضعیف، با سیاستی نامشخص، در نمونه ای کم سابقه، سیاست Carpet Sanctioning را به مثابه Carpet Bombing در پیش میگیرد که فاصله آن با محاصره اقتصادی زیاد نیست، باید به طور خاص در این باره سخن گفت. ساختارهای شبه آکادمیک که زمینه های مختلف تئوری و اجرای تحریمهای دوران دولت فعلی را فراهم کرده اند، در گفتگوهایشان، نوشته هایشان و تعاملاتشان در شبکه های اجتماعی، از اثبات ساده ترین ادعاهایشان با مدارک متقن، ناتوانند. همچنین، به راحتی نمی توانند هدفها و توقعاتشان از تحریمهایی که از آن حمایت می کنند را بیان کنند. به طور جدی و مفصل می توان توضیح داد که تحریمها در دوران دولت پیشین آمریکا، اینگونه نبود. در شرایط فعلی، سیاست رسانه ای و تعاملشان در فضای گفتگوی بین الملل، چنان تشنج زده است که گویی اینان نامسلمانان به حج رفته ای هستند که سنگ ندارند و بجای پرتاب سنگ به شیطان، در رمی جمرات ناسزا می گویند. تحریمها در روند فعلی فرصت و فضای نفس کشیدن را باقی نمیگذارد که هیچ... فضای گفتگو و سیاست ورزی را پیشاپیش از بین برده است. طرف تحریم کننده، ثبات خردورزانه لازم برای طرح یک مجموعه باثبات و جدی از اهداف خود را ندارد، از ارائه یک زمینه منسجم برای گفتگوی جدی و معقول ناتوان است و اعتبار بین المللی لازم برای ایجاد دامنه ای از فهم جدی همگانی درباره اهداف، برنامه ها و اجرای برنامه هایش را از دست داده است. تحریمهایی که درباره اش سخن گفته میشود، تحریمهایی اعمال شده در خلاء نیستند... تحریمهای اعمال شده این دولتند. می توان ادعا کرد که سیاستگذاری و اجرای نابخردانه در سویه تحریم شده، می تواند وضعیت را بدتر کند و همه را علیه کشورمان متحد کند... اما باید انصاف داشت که روز 1/1/1 داستان این دوره از تحریمها، اینگونه نبود.فساد موجود در نظام و غیردموکراتیک بودن آن را که در یکی از نوشته های امیری به آن اشاره شده بود، به سختی میتوان رد کرد. "مردمانی که مالیات دهنده نیستند و خراجگزار هستند." اما... از سوی دیگر همین مردمان در دامنه و ساختار سیاست و اجتماع، دامنه ای از درگیری با ساختار سیاسی حاکم را دارند که فراتر از جامعه منزویِ مجزا از حاکمیت است. تا پیش از انتخابات بی رمق اخیر، سه نمونه انتخابات 92، 94 و 96 نشان داد که میزان درگیری مردم به عنوان رأی دهنده در ساختار تصمیم گیری، به هر ترتیب، بالا بوده است. از آن رو که هر امر سیاسی، روی دیگر سکه اش اقتصادی است، باید در نظر داشت که مدلهای رفتار اقتصادی که در بسیاری از موارد، میتوان سوداگرانه و فسادانگیز دانست، مدلهایی هستند که به هر ترتیب، در ایران اجرا شده اند و شهروندان در قالب این مدلها، وارد شده اند و بازی نظام را بازی کرده اند. حضور جدی مردم در بازار بورس در ماههای اخیر و همین هفته، یک نمونه آن است... اگر اصرار زیادی بر نه گفتن به این ادعا وجود داشته باشد... باید یاد کنیم از صفهای طویل خرید دلار گران شده به دست دولت، در میانه هیاهوی اعتراضات زمستان 1396 که دامنه آن در شهرهای بزرگ، آنقدر جدی نشد که نمودار میشد. این دامنه جدی از درگیری مردم در اقتصاد و سیاست، به آن معناست که با تحریم یک دولت، بخش مهمی از جامعه را تحریم میکنند. از سوی دیگر، این مدلهای رفتاری سیاسی و اقتصادی، مدلهای آزموده و اجرا شده در همان کشور تحریم کننده است و شاهکارهایش را همان دولت فعلی در ینگه دنیا رقم زده که چند برابر کمک به مردم در بحران کورونا، به جیب بیزینسهای با پنبه سر بُر ریخته است. بر این اساس، خردمندانه تر این نیست که اگر فساد نظام مند و ساختار سوداگرانه ای دیده میشود، راهکار معقول و عملی و وطن پرستانه برای رهایی مردم از سوداگری و فساد موجود نشان داده شود؟ از سوی دیگر، میزان قابل قبول حضور مردمی در ساختار تصمیم گیری، دست کم تا پیش از انتخابات اخیر، که احیاء مردمسالاری سرکوب شده در سال 1388 بود، تا چه حد به واسطه همین تحریمها آسیب دیده است؟ آیا انصافی برای پذیرش این واقعیت هست؟ در همین شرایط، وابستگی و همبستگی بخش مهمی از جامعه ایران با نظام جمهوری اسلامی، حتی در این شرایط وخیم، قابل اغماض نیست. کدام ایرانی اصلاح جو حاضر است به راحتی این گروه از هموطنان خود را نادیده بگیرد؟اعتراض به روند تحریمها در بلوای بحران کورونا، اعتراض به نوع خاص تحریمهای تحمیل شده به ایران است. نویسنده این سطور به راحتی می پذیرد که تحریمها متوجه اقلام و موارد بهداشتی و درمانی و همچنین موارد بشردوستانه نیست. نفس تحریم کردن مسیر درآمدی ایران و ساختار معامله و انتقال وجه، در تهیه این اقلام مشکل ایجاد میکند. در این دوره خاص، هیچ دولتی به راحتی توانایی به دست آوردن اقلام مورد نیاز خود برای تجهیز نظام بهداشت و درمان کشوش را نداشته است و کمبودها در کشورهای مختلف، قربانی زیادی گرفته است. همه کشورها برای مقابله با این بحران از هم کمک میگیرند. از این رو، تلاش برای جذب حمایت بین المللی برای رفع تحریمها، نشانه وابستگی نیست. باید در نظر داشت که ادامه روند فعلی، اصرار کودکانه بر خودکفایی است و ظهور پدیده در قابلمه. حال، تصور کنید که نفس مسیر پرداخت پول برای تهیه این اقلام، بسته باشد. تلاش برای رفع این تحریمها یا حداقل تعلیق این تحریمها، بر خلاف ادعای آرمان امیری، نشانه حقارت و ذلت نیست. در این موارد، نمیتوان قهرمانانه چندین هزار نفر "دیگر؟" را به کام مرگ فرستاد. چیزی که با توجه رویکرد موجود در دولت به شفافیت، شاید خدای ناکرده پیشاپیش رخ داده باشد. داستان در قابلمه کورونا یاب!!! اولین مورد نبوده و آخرین مورد نخواهد بود. محدودیتهای حاصل از تحریم، فساد و غارتگری و مونوپولی گروههای خاص را تقویت میکند. این محدودیتها، سوء استفاده ها و دغلکاریها به اسم دور زدن تحریم را رونق میدهد....آرمان امیری عزیز، که از یک سو در یک نوشته درباره عزت ملی و اهمیت استقلال سخن گفته و در نوشته دیگر، به ناسیونالیزم تاخته است، در نظر نگرفته است که بحران کورونا، بحرانی جهانی است. اگر در یک کشور این بحران به درستی رسیدگی نشود، به این راحتی در جهان ختم به خیر نمیشود. تعداد قابل توجهی از سیاستمداران آمریکایی که هیچ کدام عضو نظام ایران نیستند، البته اگر نظرات فاکس نیوز را در نظر نگیریم!!!، بر این باورند که بر همین اساس باید به ایران برای حل درست بحران کورونا کمک کرد.این تحریمها، در نهایت، تحریمهای دولت دانلد ترامپ علیه نظام، دولت و مردم ایران است. تحریم، واکسن نیست، علاج نیست و... هایدروکسین کلوروکوین شاید باشد!!! همان دارویی که ترامپ مدعی است بیماران کورونا را شفا میدهد و در نهایت، کمترین عارضه جانبی اش، حمله قلبی است. اگر قرار است تغییری در جباریت و سوداگری و فساد موجود در ایران صورت گیرد، با ابزاری که یک دولت با هدفی نامشخص و صرفا به خاطر نفرت شخص ترامپ از اوباما و هر چه اسم اوباما بر آن بوده، برساخته و به کار برده، رسیدن به آن تغییر، امکان پذیر نیست. چه به صورت ایجابی از این ابزار برای اصلاح بهره ببریم و چه در برابر آن بیطرف باشیم، فراتر از پذیرش ریسک آسیب احتمالی، ویرانگری قطعی مبنای اقتصاد و جامعه کشورمان به عنوان هدف تحریم را پذیرفته ایم.میزان درگیری و حضور مردم در دامنه رفتار سیاسی و اقتصادی نظام جمهوری اسلامی ایران، به حدی است که تحریم به این گستردگی و بی هدفی، ویرانگری مردم است. تحریمهای نفتی و بانکی، بر این اساس، زندگی و حیات مردم را هدف گرفته است. می توان مردم ایران را عناصر نامطلوب و نچسب جامعه جهانی معرفی کرد و بر این اساس، مردم را تحریم کرد. این بحث دیگری است. ولی در شرایط فعلی و با توجه به سابقه 4 دهه اخیر، توصیف دوگانه مردم و نظام، توصیفی بی معناست. تلاش اصلاح طلبانه برای مقابله با تحریمها در دامنه چهار آفتی که آرمان امیری برشمرده است یعنی : زوال سیاست و سیاست ورزی، نیاز به دشمن تراشی، تحقیر عزت و اعتراف به وابستگی، قرار نمی گیرد. نمی توان برداشت "حمایت از تحریمها" از نوشته آرمان امیری داشت... اما می توان درک کرد که هر کس که بر اساس عقل و منطق و با در نظر داشتن حفره های فراخ موجود در بدنه کشتی مملکت، نگران انفجارهای پیاپی حاصل از اصابت اژدر تحریم به آن است، از نوشته آرمان امیری نگران شود.در نهایت.... انتخابات آمریکا که زمینه اصلی این کانال است... به همه این داستانها مربوط است. روندی که در ماههای اخیر در ایالات متحده دیده میشود، سردرگمی جدی از کشف ابعاد تازه سیاستهای مخرب دولتی است که نه تنها از اداره کشورش ناتوان است... که اساسا اهمیتی به مردمش نمیدهد. تردیدی نیست که در همین شرایط، دست کم 40 درصد مردم آمریکا، هواداران جدی ترامپ هستند و میتوان دید که رنگ تند زمینه های ایدئولوژیک پشت سر این حمایت در برابر زمینه های اقتصادی، روز به روز بیشتر خود را نشان میدهد. نقشی که ما میتوانیم ایفا کنیم، تلاش برای ناکارآمد کردن سیاستهای ترامپی است و اگر تقلا نکنیم، توهم توفیق رویکرد احمقانه و نابخردانه او به سیاست ورزی در ذهن خودش و هوادارانش تقویت خواهد شد. در این قالب، خود زنی ملی و کوتاهی در برابر همچو دولتی، چندان عاقلانه نیست. سکوت در برابر رفتار سیاسی دولت ترامپ، در واقع رفتاری است مغایر با رفتاری که بسیاری از کشورها در پیش گرفته اند و در تلاش برای تقویت همگرایی بین المللی، قدم برمیدارند. آرمان امیری عزیز گفته است که روند سیاست ورزی با اینگونه تقلا کردن برای رفع تحریمها پایان می پذیرد. اما تلاش برای رفع تحریمهای بانکی، ایستادن در کنار سایر نیروهای ناراضی از روندی است که در سالهای اخیر در ایالات متحده شکل گرفته است و امنیت و سلامت مردم جهان و طبیعتا مردم ایالات متحده، امروز روز، به واسطه این سیاستها به خطر افتاده است. این خودش، رویکرد فراوطنی اندیشیدن و عمل کردن را محقق می کند.در نهایت هم باید رو به کسانی برگرداند که کلید صندوق سرمایه ملی انقلاب و جمهوریت نظام را در دست دارند و به اعتبار اسلامیت نظام از حساب این صندوق چک میکشند. نتیجه سوداگری و فساد و رفتار غیرمردمسالارانه گروهی و سکوت دلسوزان و هزینه دادگان برای انقلاب و نظام در برابر این رویه های شوم، از سوی دیگر، همین دلسردی و پاپس کشیدن اندیشمندان و فعالان است. آرمان امیری نه خائن است و نه ضدانقلاب و نه هوادار تحریم... از دست دادن امثال او، که من فقط با نوشته هایش می شناسمش، آسیب بزرگی است.در نهایت... چون یادداشتها در سایت کلمه منتشر شده است... باید عرض کنم که آنچه از میرحسین موسوی آموختم، ایستادن در برابر استبداد و استعمار است. رهایی از یکی، مستلزم رهایی از دیگری است... شاید زندگی بسیاری از ما، روند بی پایان مبارزه برای ریشه کن کردن هر دو باشد؛ اگر لیاقتش را داشته باشیم.