ما فقط از 10 درصد مغزمان استفاده می‎کنیم؟

پاسخ علمی به یک شایعه قدیمی که جزئی از باورهای‎مان شده استمریم ملی/ حتی نخبه ‎ترین افراد مثل اینشتین هم کم‎تر از 10 درصد از مغزشان استفاده می‎کنند و هیچ‎کس قابلیت این را ندارد که از کل توان تحلیل مغزش استفاده بکند. این جمله‎ها برا‎ی‎تان آشناست، نه؟ به نظر شما این ماجرا چه قدر واقعیت دارد؟ آیا مغز ما سیستمی است که هیچ‎‎وقت قادر نخواهیم بود از کل ظرفیتش استفاده کنیم؟ آیا با به کارگیری درصد بالاتری از مغز، ما به نابغه و ابر قهرمان تبدیل می‎شویم و توانایی‎های شگفت‎انگیزی مثل ذهن‎خوانی پیدا می‎‎کنیم؟ قبل از پاسخ به این سوال لازم است کمی مغزمان را دقیق‎تر بشناسیم. افسانه ۱۰ درصد حسابی در فرهنگ عامه جا افتاده است، برای مثال در سال ۲۰۱۴ فیلمی به نام «لوسی» ساخته شد که در آن قهرمان داستان به لطف خوردن دارو ۹۰ درصد باقی‎مانده از قدرت ذهنش را آزاد کرده و توانایی خارق‎العاده‎ای پیدا می‎کرد. مدتی پیش هم در یکی از برنامه‎‎های تلویزیونی اخیر که مسابقه‎ای با اجرای محمدرضا گلزار بود این سوال با چهار گزینه مطرح شد و به اشتباه گزینه ده درصد درست اعلام شد.افسانه‎ ای که فرآیندهای تکاملی هم ردش می‎کنندیکی از دلایل رد شدن این فرضیه این است که مغز طی میلیون‎ها سال فرآیند انتخاب طبیعی شکل گرفته که در آن صفات مطلوب به قیمت «افزایش احتمال حیات» کنار گذاشته شده‎اند. بنابراین بعید است بدن یک پنجم از کل انرژی خود را به اندامی بدهد که تنها ۱۰ درصد آن را به کار می‏‎گیرد. از طرفی مغز افراد بزرگ‎سال تنها ۲ درصد از حجم بدن را تشکیل می‏‎دهد اما ۲۰ درصد از مصرف کل انرژی را به خود اختصاص می‏‎دهد. در مقایسه مغز گونه‏‏‎های گیاه‎خوار بسیار زیادی مثل ماهی‏‎ها، خزندگان، پرندگان و پستانداران حداکثر ۲ تا ۸ درصد از کل انرژی بدن را مصرف می‏‎کند و خب از نگاه علم تکامل منطقی نیست که ما برای استفاده از چنین اندام پرهزینه‎ای تکامل یافته باشیم و تنها بتوانیم از بخشی از آن استفاده کنیم و بقیه‎‏اش بلااستفاده باقی بماند!همه با هم برای یک هدفدر سال‎‎های گذشته دانشمندان نشان داده‎اند که هر بخش از مغز انسان مسئولیت خاصی مثل شناسایی رنگ‏‎ها یا حل مساله را بر عهده دارد. محققان از طریق تکنیک‎های تصویرسازی مغز مثل «برش نگاری با گسیل پوزیترون» و «تصویرسازی تشدید مغناطیسی کارکردی» نشان داده‎اند که تمام بخش‎های مغز در انجام وظایف روزانه نقش دارند، حتی در مطالعاتی که فعالیت در سطح یک نورون را شناسایی می‎کنند هیچ منطقه‎‏ای در مغز انسان پیدا نشده که کاملا غیر فعال باشد. در صورتی که افسانه 10 درصد حقیقت داشته باشد، پس از صدمه دیدن مغز بخش عمده‎ای از آن نباید تاثیری روی توانایی‎های روزمره ما داشته باشد اما یکی دیگر از شواهد محکم برای رد فرضیه ۱۰ درصد معلولیت‎هایی است که در اثر ضربه به سر، آسیب مغزی، مسمومیت کربن‏‎دی‎اکسید یا بیماری‏‎ها سراغ افراد می‎آیند.حتی وقتی بیکاریم مغز فعال است!مطالعات انجام شده بر پایه اسکن‏‎های مغزی افراد، نشان می‎دهد مغز انسان در بیشتر موارد و حتی وقتی کار زیادی انجام نمی‎دهیم فعال است. البته این موضوع نیز درست است که مغز انسان قابلیت انعطاف‎پذیری بسیار زیادی داشته و ما به عنوان یک موجود هوشمند، توانایی بالایی برای یادگیری مهارت‏‎های جدید داریم. هم‎‏چنین این قابلیت‎‏ها ارتباطی با میزان درصد استفاده از مغز نداشته و این قدرت فراگیری بیشتر از طریق ایجاد اتصالات و شبکه‏‎های جدید در مغز اتفاق می‎افتد نه از طریق فعال‎سازی مناطق بی‎کار قبلی!این مساله مطلقا با توانمندی‎های مغزی تناقضی نداشته و برای مثال یک فرد هشتاد ساله ممکن است توانمندی یادگیری یک مهارت یا زبان جدید را داشته باشد. به اعتقاد دانشمندان تقریباً هر عملی که توسط انسان انجام می‎شود، ساختار فیزیکی مغز ما را تغییر خواهد داد حتی آنچه درباره آن فکر می‎‏کنیم هم بر ساختار فیزیکی مغز موثر است. به عنوان مثال، هر بار که یک خاطره را به یاد می‎آورید، شما به طور موثری در حال تقویت ارتباط بین سلول‎های مغزی خود هستید.فعالیت‏‎های ما روی مغزمان اثر می‎گذاردفعالیت‎‏هایی که نیاز به مهارت به خصوصی دارند مانند نواختن آلات موسیقی یا بازی شطرنج، با تغییرات بزرگتری در اندازه مناطق خاصی از مغز همراه هستند. به عنوان مثال، ویولونیست‎ها به نسبت افراد عادی بافت مغزی متراکم‏‎تری دارند که به بازنمایی انگشتان دست چپ‎شان اختصاص داشته و بازیکنان خبره شطرنج غشای خاکستری بیشتری در مغز خود دارند که نشانه احتمالی کارایی عصبی در ناحیه‎ه‏ای مرتبط با نمایش نحوه ارتباط اشیا با یکدیگر است. این موضوع به معنی استفاده از بخش‏‏‎های فاقد استفاده مغز نبوده و در حقیقت این افراد از طریق استفاده بیشتر از مغز خود، اتصالات قوی‎تری در اعصاب مغزی خود ایجاد کرده و آن را تقویت کرده‎اند.منبع:www.scientificamerican.comخبرگزاری سیناپرس و سایت دیجیاتو