چرا خوب گوش نمی‌کنیم؟!

مرد میدان دیپلماسی و مرد میدان نبردانتشار صوت مصاحبه آقای ظریف با سعید لیلاز که گویا پروژه ای به نام «آن‌سوی دولت» به پیشنهاد آقای آشنا و برای تاریخ شفاهی دولت تدبیر و امید انجام شده، جنجال بسیاری به پا کرد.از آنجایی که زمان مصاحبه طولانی است(سه ساعت و ده دقیقه) همه به خود فرصت نمی‌دهند تا تمام گفتگو را به‌طور کامل گوش کنند و طبعا اطلاعات و تحلیل بیشتر افراد در فضای مجازی برگرفته از کلیپ‌های تقطیع شده رسانه‌های خارجی و داخلی است.به نظر بنده آقای ظریف از راستگوترین افراد دولت تدبیر و امید است برخلاف نزدیکان آقای روحانی که به سختی یک روده راست در شکم آن‌ها می‌توان یافت! این مطلب از فرمایشات مقام معظم رهبری نیز به دست می‌آید.اما مهم‌ترین و جنجال‌برانگیزترین قسمت مصاحبه آقای ظریف درباره سردار شهید سلیمانی است. از آنجا که این مصاحبه برای انتشار عمومی نبوده و تنها برای آرشیو یا به قول مصاحبه کننده برای تاریخ! ضبط می‌شده، مصاحبه شونده با خیالی راحت از آنچه درباره سیاست خارجی نظام جمهوری اسلامی می‌داند سخن می‌گوید.آقای ظریف سیاست خارجی نظام را تکیه بر میدان یعنی آنچه در منطقه توسط نیروهای نظامی اتفاق افتاده می‌داند و دیپلماسی را تکیه‌گاه خوبی برای به دست آوردن اهداف سیاسی خود به حساب نمی‌آورد. از این رو ایشان بیان می‌کند: «در مذاکرات برجام، میدان خرج دیپلماسی نشد بلکه دیپلماسی خرج میدان شد.» همین بیان جناب ظریف به‌عنوان ناسپاسی ایشان از زحمات سردار سلیمانی تلقی و منجر به ناراحتی و گلایه عده‌ای شد.اما در ادامه مصاحبه آقای ظریف از تلاش‌های سردار سلیمانی برای مذاکرات افغانستان و عراق در سال‌های بین ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ می‌گوید و می‌گوید اگر اطلاعات دقیق ایشان نبود آن مذاکرات موفق نبود. یعنی در آن مقطع میدان به کمک دیپلماسی آمد.تشریح فضای مذاکرات و عهدشکنی همه کشورهای مذاکره‌کننده از روسیه و فرانسه و آمریکا تا کشورهایی مثل عربستان به مخاطب یک واقع‌بینی از تعاملات بین‌المللی می‌دهد. یک دیپلمات باید در بی‌اعتمادی کامل به همه کشورهای مذاکره کننده، با آن‌ها به گفتگو بنشیند و تلاش کند راهی برای برطرف کردن نزاع و حل مسائل سیاسی بپردازد. فضایی که حتی می‌تواند کشوری به ظاهر دوست مانند روسیه را در برهه‌ای که منافعش را در خطر می‌بیند برعلیه مذاکره اقدام کند.این واقعیت کف ماجرای مذاکرات هسته‌ای است که از زبان وزیر امور خارجه ایران می‌شنویم. البته شاید کسی بگوید بیشتر آن ضد روسی بود ولی به نظر من این تکمیل کننده روایت‌های دیگر بود. تا به امروز هرچه شنیده بودیم از بدعهدی غربی‌ها بود و این صحبت‌ها نیمه دیگر ماجرا را نیز روشن کرد.به اعتراف آقای ظریف، تعیین کننده سیاست خارجی نظام شخص وزیر امور خارجه ایران نیست بلکه این موضوع در طی یک فرآیند به نتیجه می‌رسد، نه تنها ایران بلکه در عموم کشورها نیز همین‌گونه عمل می‌شود. این مطلب حرف درستی است و باید گفت آقای ظریف(و کلا وزرای امور خارجه ایران) تنها بخشی از سیاست خارجی نظام را بر اساس آنچه از آن‌ها خواسته شده پیش می‌برند. در نتیجه باید بدانیم توقع ما از ایشان تا چه اندازه است.ایشان تصریح می‌کند که وزارت امور خارجه ایران از نیروهای امنیتی تشکیل شده و رویکرد آن بیشتر از اینکه اقتصادی باشد، امنیتی است در نتیجه بدیهی است که شاکله وزارت امور خارجه در مباحث اقتصادی نمی‌تواند کمک کننده به مشکلات اقتصادی نظام باشد.البته می‌توان به جناب ظریف این ایراد را گرفت که چرا در طی این هشت سال رویه وزارت امور خارجه را تغییر ندادند که باز هم باید به این نکته اشاره کنم که وزیر امور خارجه، به خصوص در دولت آقای روحانی تنها سیاست‌‌گزار(مجری) است نه سیاست‌گذار!به‌طورکلی، جناب آقای ظریف برجام را بدون دستاورد نمی‌داند چراکه آن را مانعی برای غرب و به خصوص آمریکا می‌داند که باعث شد از یکه‌تازی‌های او در شورای امنیت و سازمان ملل و تصویب قطعنامه علیه ایران جلوگیری کند. ایشان مذاکره با آمریکا را تنها راه چاره می‌خواند و مقصر آن را دولت آقای احمدی نژاد و مذاکره کنندگانی مانند آقای جلیلی می‌داند. زیرا در مذاکرات قبلی هرچه تصویب می‌کردند توسط آمریکا وتو می‌شد و عملا مذاکرات بی‌نتیجه می‌ماند.این مصاحبه نشان داد روحیه آقای ظریف چیزی بین انقلابی و دیپلمات است، همانطور که سردار شهید سلیمانی می‌خواست از میدان برای ایران کسب قدرت کند، آقای ظریف نیز از میدان دیپلماسی به دنبال حفظ و کسب منفعت بود. اما میدان جنگ و عمل تصویر روشن‌تری نسبت به میدان دیپلماسی دارد.آنچه جناب ظریف در پی طرح آن است، چالش نظام در برخورد با این دو میدان است. یعنی باید این موضوع به درستی تبیین شود که نظام جمهوری اسلامی در میدان دیپلماسی چه می‌خواهد و اگر رفتارهای میدان نظامی با رفتارهای میدان دیپلماسی در تضاد بود تکلیف مذاکره‌کنندگان چیست؟برخلاف آنچه منتقدین آقای ظریف برداشت کرده‌اند و مصاحبه ایشان را ناسپاسی او از سردار شهید قلمداد می‌کنند، هدف ایشان طرح این موضوع بود که در ایران به مذاکره‌کننده به چشم سرباز میهن نگاه نمی‌شود و وقتی به میدان دیپلماسی می‌رود از او حمایت کامل صورت نمی‌گیرد.