ابهام آبه!

● چهار روز پس از سفر تاریخی نخست‌وزیر ژاپن و دیدار او با رهبر ایران، سکوت سنگینی موضوع توافق ایران و آمریکا را فراگرفته است. حتی سروصدای آتش‌بازی با کشتی‌ها در دریای عمان هم مانع از رسیدن صدای این سکوت به گوش‌ها نیست! در میان رهبران ایران و جهان چه می‌گذرد؟ چه مذاکره یا بده‌بستانی پشت‌پرده در جریان است؟ اصلا آبه چه پیامی با خود آورده بود؟ و بعد از خاموش شدن دوربین‌ها یا به‌اصطلاح آف-د-رکورد، با چه پاسخی راهی شد؟قاعدتاً همه‌چیز به آن کاغذ خجالتی بازمی‌گردد که نخست‌وزیر ژاپن نمی‌دانست با آن چه کند! ندیدیم در آن کاغذ پشت‌سفید از قول رئیس‌جمهور آمریکا چه نوشته‌بود که رهبر ایران را این‌قدر عصبانی کرد! اما فهمیدیم رهبر ایران خواهان بازگشت آمریکا به همین برجام خودمان است و رئیس‌جمهور آمریکا فقط خواهان عکس یادگاری با خود رهبر. تضمین هم نمی‌دهد نامرد!در پوشش خبری این روی‌داد توسط رسانه‌های فارسی‌زبان، داخلی و خارجی، تمرکز روی لحن و محتوای عصبانی پاسخ رهبر بود. اما رسانه‌های جهان بیش از همه این جمله را از نخست‌وزیر ژاپن تیتر کردند: «ایران به‌هیچ‌وجه به دنبال تولید یا استفاده از سلاح هسته‌ای نیست!» از زبان رئیس کشوری که قربانی سلاح هسته‌ای بوده دست‌آورد بسیار بسیار خوبی است.از اجماع مثبت رسانه‌های جهان درباره سفر آبه به تهران این نکات را می‌فهمیم:قدرت‌های جهانی درباره حفظ برجام اتفاق نظر دارندرئیس‌جمهور آمریکا می‌خواهد بازی با قواعد شخصی او پیش برودرهبر ایران نمی‌خواهد یا نمی‌تواند چنین اجازه‌ای بدهدمأموریت آبه در تهران هنوز تمام نشده استبرخلاف رسانه‌های رسمی و اجتماعی فارسی‌زبان، از جمله توییتر فارسی و تلگرام، واکنش بیرونی به موضع رهبر ایران طوری بود که به او حق می‌دهند چنین پاسخ منفی و قاطعی به رئیس‌جمهور آمریکا بدهد. منطقا هم همین است. اما این پاسخ برای ایرانیان یعنی تداوم بلاتکلیفی که همه را خسته کرده. واکنش منفی افکار عمومی داخلی به همین دلیل است.● ● ●به رغم «محتوا»ی جهان‌پسند و دیپلماتیک پاسخ رهبر ایران، «فرم» عصبانی و پرخاش‌گر این پاسخ چندان جالب نبود؛ وقتی موضع اصولی و عقلایی دارید نیازی نیست آن را با عصبانیت فریاد بزنید. چنین رفتاری در مذاکره نشانه «فشار روانی» روی فرد است.چه چیزی او را چنین عصبی کرده است؟ مهم است بدانیم! خشم اصولا ناشی از کلافگی و محدودیت است. در آن سوی این میز مذاکره، ترامپ را داریم که به آداب معمول رهبران سیاسی نیز پای‌بند نیست و آزادانه جولان می‌دهد، این سو رهبری را می‌بینیم که به دلیل ساختار دوگانه نظام سیاسی ایران، ابزارها و کنش‌های معمول سیاست‌مداران را هم در دست ندارد.رهبر ایران، با محدودیت‌های ساختاری در قانون اساسی و محدودیت‌های عرفی به عنوان یک مرجع دینی، ناچار است مذاکراتی از این دست را به یک نماینده مطمئن برون‌سپاری کند. یکی که بتواند با پاچه‌های ورمالیده در زمین گل‌آلود سیاست جولان دهد. در مذاکرات قبلی وزیر خارجه ایران حدودا چنین نقشی داشت. اما نه شرایط مذاکرات قبلی قابل مقایسه با دشواری شرایط فعلی است، نه وزیر خارجه قبلی آمریکا به عنوان طرف مذاکره، با رئیس‌جمهور فعلی آن‌ها قابل قیاس است. با این همه در انتهای مذاکرات پیشین، وزیر خارجه ایران زیر فشار تهدید اندکی وا داد و جزئیات مهمی خلاف نظر رهبر پیش رفت. به نظر می‌رسد این موضوع میان او و رهبر هنوز ترمیم نشده.مجموع این شرایط متناقض:اصرار ترامپ به دیدار و عکس یادگاری با شخص رهبرنبود اتحاد و هم‌آهنگی میان چهره‌های سیاسی ایراندوگانگی و ابهام در ساختار تصمیم نظام سیاسیو در کنار همه این‌ها فشار و کلافگی ناشی از رقابت درون ساختار بیت رهبری بعد از ۸۸باعث شده کشور در انفعال و انتظار باشد.اما تداوم این وضع معلق، مثل مرگ برای ایرانیان خطرناک است!همه چیزی که ایران در این شرایط خطرناک نیاز دارد یک دیپلماسی اصولی، شجاعانه، فعال و تهاجمی است: موضع ایران برحق است، اجماع جهانی به نفع ایران است، رسانه‌های جریان اصلی این بار طرف ایران اند، شبکه‌های پنهان قدرت جهانی جز بخشی از یک شبکه جنگ نمی‌خواهند... اما ما و سیاست‌مداران‌مان منفعل نشسته‌ایم! دردآور است اما باید اعتراف کرد مشکل «اصلی» ایران در این شرایط حساس و خطرناک، سیاست و روابط جهانی نیست؛ گره‌خوردگی سیاست داخلی است!●●● تداوم این وضع معلق، مثل مرگ برای ایرانیان خطرناک است و همه چیزی که ایران در این شرایط نیاز دارد یک دیپلماسی اصولی، شجاعانه، فعال و تهاجمی است ●●●این گره سیاسی منحصراً به دست رهبر ایران قابل گشودن است. او می‌تواند وضع انفعالی دیپلماسی ایران را به وضعیت فعال تغییر دهد، البته با هزینه شخصی بسیار. سخت است تصور کنیم رهبر ایران از موضع یک رهبر دینی متعالی عدول کرده، در جمع سران جهان حاضر می‌شود، روزانه با آن‌ها در فضای مجازی سخن می‌گوید، با دشمنان مذاکره می‌کند (با دوستان و متحدان که «مذاکره» نیاز نیست) و… خلاصه از ابزارهای معمول سیاست‌مداران استفاده می‌کند. اما به نظر می‌رسد این تغییر ضروری است.خطرناکی شرایط امروز ایران و جهان در تاریخ یکصد سال گذشته نظیر نداشته است. آخرین بار که توازن شبکه‌های قدرت جهانی چنین بر هم ریخت، جهان ۲ جنگ جهانی خانمان‌سوز را تجربه کرد و ایران در آتش تجاوز و قحطی و نابه‌سامانی هر دو جنگ چنان سوخت که خاکسترهای آن هنوز از دامان این سرزمین پاک نشده است. بدیهی است که شؤون قراردادی موجود و تقسیم وظایف رهبر و رئیس‌جمهور و وزیر خارجه، حتی اگر تناقضی نیز در قانون اساسی نداشت، معلوم نبود در این شرایط سخت چندان کارآمد باشد. مسائل بس‌ویژه یا با‌اصطلاح اَدهاک، راه‌حل‌های اَدهاک می‌طلبند.امیدوار ام در تاریخ بنویسند مردانی بس‌ویژه از سرزمین پارس با درک شرایط بس‌ویژه جهان در ابتدای قرن ۲۱ به راه‌حل‌هایی بس‌ویژه دست یازیدند و نه‌تنها سرزمین خود که جهان را به شکلی بس‌ویژه نجات دادند. شدنی و دست‌یافتنی است و تنها اراده می‌خواهد.● | #پساحقیقت || خردخواهی | یادداشت‌های علی قنواتی | تلگرام | توییتر |