متن کامل سخنرانی شب پنجم محرم / «ربیون، محورهای خدا پرستی، چاره امروز جامعه»

شب پنجم محرم‌ الحرام ۱۴۴۵ / ۳۱ تیر ۱۴۰۲ / حجت‌ الاسلام عابدینیشب پنجم محرم‌ الحرام ۱۴۴۵ / ۳۱ تیر۱۴۰۲ / حجت‌ الاسلام عابدینی مقدمهبسم‌ الله الرّحمن‌ الرّحیمالحمد للّه رب العالمین و الصلاة و السلام علی محمد و آله الطاهرین و العن الدائم علی أعدائهم أجمعین إلی یوم الدیناللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الحجة بن الحسن صلواتُک علیه و علی آبائه فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وناصراً ودلیلاً وَعَيْناً حَتَّي تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فِيهَا طَوِيلًاان‌شاالله از یاران و یاوران و بلکه سرداران حضرت (عج) باشیم صلوات.در چند جلسه‌ای که در محضر دوستان بودیم بنایمان بر این بود که هر چند به صورت مستقیم نه، اما نگاهمان در موضوع بحث، در جهت امیدآفرینی باشد؛ و لذا جریان آیه‌ی «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ جَميعًا وَلا تَفَرَّقوا...» (آل عمران، ١٠٣) را با جریان «...إِذْ كُنتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ...» (آل عمران، ١٠٣) که مطرح شد، و آن که باید کاری را به دست گرفت که آن کار مرکز ارتباطی و محبتی باشد، که آن کار ایجاد پیوست اجتماعی کند، و بتوانیم با این نگاه پیوست اجتماعی، بسیاری از توطئه‌های دشمنان داخلی و خارجی را که به دنبال گسست اجتماعی بودند، خنثی کنیم. گفتگوهایی راجع به این شد و دیشب هم که راجع به امام زمان (عج) بود و آن هم به همین مناسبت مرتبط با این بحث بود که ارتباط مجموعی و واحد دیدن و امام (ع) را در سراسر هستی مشاهده کردن که این هم خودش بحث دقیقی بود که مرتبط با همان موضوعمان بود. اما ما فرصت بیشتری برای این بحث و نتیجه‌اش می­‌خواستیم که خدای سبحان توفیق بیشتری به ما می­‌داد تا بتوانیم این بحث را به سرانجام برسانیم.اما چون امشب، شب آخر است؛ امشب بحثی را در ادامه‌ی مباحث شاید به عنوان نکته‌ی پایانی می­‌خواستیم عرض کنیم اما حالا دیگه نیمه‌کاره همین بحث را در محضرش هستیم. ان‌شاالله بهره‌مند باشیم.یکی از تدابیر الهی برای ضربه اجتماعی بعد از جنگ احدآیه شریفه در سور‌ه‌ی آل عمران از آیات صد و چهل و شش تا صد و چهل و هشت، این سه آیه که در فضای جنگ احد مطرح شده، همانطور که شب اول مطرح کردیم جنگ احد را و فضاسازی که پیش آمده و آن تنش و تشکیکی که برای مؤمنین ایجاد شد و ناامیدی و سرخوردگی که مؤمنان به آن مبتلا شدند در گروه‌های مختلف، و جبران این را خداوند سبحان با خطابات مختلفی که در سوره‌ی آل عمران و بعضی سوره‌های دیگری دارد. وقتی را که ناامیدی بر جامعه غالب است، تدبیر کردند، طرح دادند و بیان کردند که چه باید کرد.از جمله یکی از این مباحث، که این یکی از جمله آن­‌‌ها هست، تمام آن­‌ها نیست: «وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا ۗ وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ» (آل عمران، ١۴۶) یکی از زیباترین طرح­‌هایی که خدا برای عملیات ارائه می­‌دهد، آن هم با این زبان که «كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ» چه بسیاری از انبیاء بودند، یعنی یک سنت است در تاریخ انبیاء، نه فقط یک نبی این را داشته باشد، نشان می­‌دهد که برای نظام تربیت الهی، این به عنوان یک راهکار مهم مطرح است که بسیاری از انبیاء این کار را داشته‌‌‌اند، «وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ...» (آل عمران، ١۴۶) با آنها رِبِّيُّونَ زیادی بودند - «رِبِّيُّونَ» کلمه‌ی بسیار زیبایی است که شاید لازم باشد در عرف متدینین به عنوان یک کلمه‌ی بسیار عالی و پرمعنا جا باز کند.ربّیون یعنی محور های خداپرستی و مطیع امر ولی«رِبِّيُّونَ» یعنی محورهای خداپرستی، کسانی که منتسب به ربّ هستند - یک ربّانی داریم، یک ربّی داریم، ربّانی منتسب به خدا هست، ربّی هم منتسب به خداست. اما ربّانی از آن حیثی که اطاعت می­‌شود ربّانی است، مثلاً انبیاء ربّانیون هستند، علما ربّانیون هستند، مطیع دارند، عده‌ای اطاعت آن‌ها را می­‌کنند. اما ربّی منتسب به ربّ است‌، از آن حیثی که اطاعت می‌کند. لذا در اینجا می‌فرماید «وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ...» (آل عمران، ١۴۶) که این‌ها مطیع محض نبی بودند، این‌ها اراده‌ی نبی در وجودشان حاکم بود. آن وقت خود لفظ ربّی، بیان زیبایی دارد؛ چه از «رَ بَ بَ» باشد چه از «رَ بَ یَ» باشد، که هر دو معنا را در لغت گفتند. ربّی از «ر ب ب» که به معنای صاحب و مالک هست. اگر منظور باشد، یعنی این­‌ها مطیع محض بودند، در مملوکیتی که داشتند. «النَّبِیُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ...» (احزاب، ۶) نبی اولی است، تصرف انبیاء در وجود این ربّیون اولی از تصرف خودشان بود، اینقدر مطیع بودند. مالکیت انبیاء نسبت به این‌ها افضل از مالکیت خودشان بود، خودشان را به این رتبه رسانده بودند. اگر از «ر ب ی» باشد، در تربیت‌پذیری است که این­‌ها در تربیت‌پذیری تابع محض بودند، به طوری که دنبال هر امری بودند تا اطاعت کنند تا به رشد برسند. یعنی ربّی در هر صورت، تابعیت در آن خوابیده است؛ این یک نکته.انبیاء به دنبال ساختن فضای مذهبی بودند نه تربیت چند انساننکته‌ی دوم این است که ربّی، خودش مفردش حالت جمع دارد، در لغت گفتند اقلّ ربّی، هزار نفر است، یعنی یک جمع هزار نفره می­‌شود ربّی. نه اینکه ربّی فرد باشد، یک نفر باشد. یک کار جمعی است، اگر جمع بسته می­‌شود یعنی ربّیون، یعنی مثل جمع­‌های چند هزار نفره است نه جمع یک نفره که چند تا بشوند، بشوند ربّیون، یعنی یک حرکت جمعی اجتماعی را دارند شکل می­‌دهند؛ لذا انبیاء به دنبال فضاسازی بودند، به دنبال این بودند که یک روح جمعی در بین مؤمنان ایجاد شود، ارتباطات جمعی شکل بگیرند. حرفی که شب اول در «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ جَميعًا وَلا تَفَرَّقوا...» (آل عمران، ١٠٣) عرض کردیم که این­‌ها -ربّیون- کارشان این بود که اعتصام به حبل داشته باشند که آن حبل هم تبعیت از نبی بود، حالا با این لغت که معنا کردم، برگردیم آیه را دوباره نگاه بکنیم.چه بسیاری از انبیاء بودند که همراه با این‌ها عده‌ی زیادی که با هم وحدت جمعی داشتند، متفرق نبودند، مثل دانه­‌های شکر نبودند که بی‌ربط به هم ولی در کنار هم باشند، که دست اگر باز شود دانه­‌های شکر پخش بشود، نه این‌ها ربّی بودند، وجه ارتباطشان هم تبعیت از نبی بود و این‌ها منتسب به ربّ بودند، یعنی اطاعت پذیریشان از انبیاء به جهت الهی بود. اگر در جایی هم به دنبال تربیت فرد بودند برای رسیدن به این روحیه‌‌ی جمعی بوده است. لذا غایت این است که فضاسازی صورت بگیرید، جمعی از مومنان در کنار هم فضایی را ایجاد کنند که هر کسی که به این نگاه می‌کند آن حال جذب شدن به این جمع برای او ایجاد شود، حالت فردیت نیست که بگویند این مربوط به این است فقط. مانند این جمع بسیاری است که همه به یک عمل دست می‌زدند، همان چیزی که در شب اول در «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ جَميعًا وَلا تَفَرَّقوا...» (آل عمران، ١٠٣) عرض کردم که این «رِبِّيُّونَ» کارشان این بود که «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ» داشته باشند که این «حَبل» هم تبعیت از نبی است. حالا با این لغت که معنا کردم آیه را برگردیم و دوباره نگاه می‌کنیم «وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ...» چه بسیاری از انبیاء بودند که «قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ» همراه با این‌ها عده‌ی زیادی که با هم وحدت جمعی داشتند و متفرق نبودند، مثل دانه‌های شکر نبودند که بی‌ربط به هم ولی کنار هم باشند، که دست اگر باز بشود این دانه‌های شکر پخش می‌شوند، این‌ها «رِبِّي» بودند وجه ارتباطشان هم تبعیت از نبی بود و این‌ها منتسب به رب بودند، یعنی اطاعت‌پذیری این‌ها از انبیاء به جهت الهی بود. لذا این‌ها در این مسئله با هم مرتبط شده بودند، تعبیر زیبا محور خداپرستی بودند. محور خداپرستی تعبیر بسیار زیبایی است که مقام معظم رهبری از کلمه‌ی «رِبِّيُّونَ» استفاده کردند که این‌ها محور‌های خداپرستی بودند که این‌ها با هم نیز بودند. محور‌های فردی خداپرستی هم نبودند.راهکاری برای امروز مااین‌هایی که می‌گوییم کاملا راهکاری برای امروز ماست. در جریان شک و شبهه و تزلزل و گسستی - که ما نمی‌گوییم الحمدلله الان گسست نیست اما بالاخره یک به اصطلاح گاهی تشکیک‌هایی نسبت به عده‌ای ایجاد شده، گاهی یک گسستی برای یک عده‌ای ایجاد شده است - برای اینکه این را هم از بین ببریم، برای اینکه طرحی برای این داشته باشیم، مستند قرآنی داشته باشیم، فعل ما بر اساس یک پیشنهاد قرآن باشد، تکلیف الهی باشد. خود اینکه از قرآن بگیریم ما را «رِبِّي» می‌کند چون به دنبال اطاعت هستیم، این خودش اطاعت می‌شود. محور خداپرستی بر اساس قرآن می‌شود، لذا با دقت گوش کنید. یک طراحی برای حرکت فرهنگی است، اگر به عنوان پیشنهاد قرآن برای طراحی حرکت فرهنگی برای عبور از ناامیدی و امیدوار‌تر شدن ببینیم، باید چه خصوصیاتی را در وجودمان و جمع‌های خود و روابطمان ایجاد کنیم که مطابق این آیات قرآن نتیجه بگیریم.ربّیون تا پای جان پای امر ولی بودندلذا می‌فرماید که «وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ...» (آل عمران، ١۴۶) این «قَاتَلَ مَعَهُ» که در کنار این نبی مقاتله کردند. یعنی اینکه «رِبِّيُّونَ» تا مرز جانشان مطیع بودند، نه اینکه فقط اظهار اطاعت می‌کردند، نه اینکه حتما مقاتله صورت گرفته و این‌ها به شهادت رسیدند، نه. این «قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ» یعنی آمادگی این‌ها از جهت وجودی تا مرز قتال و شهادت بود. اینطور مطیع بودند. چون اطاعت‌ها مراتب دارد. کسی آمد خدمت امام صادق (ع) عرض کرد آقاجان من خیلی محبت شما را در دل دارم، حضرت فرمودند محبتت چقدر است و چه آثاری دارد؟ عرض کرد آقاجان به گونه‌ای است که اگر مرا با قیچی تکه تکه کنند و در آتش بسوزانند و اگر... اگر... چند چیز را ذکر کرد و گفت قطعا دست از محبت شما، محبت محبین شما و از دشمنی با دشمنان شما و دشمنی کسانی که با دوستان شما دشمنی می‌کنند، برنخواهم داشت. هیچ‌کدام از این‌ها را حاضر نیستم دست بردارم. در محبت شما من این ادعا را دارم، حضرت در جواب این فرد فر‌مودند: این همان «قَاتَلَ مَعَهُ» است، یعنی رسیدن به این درجه که حاضر است بسوزد، تکه تکه شود اما دست از محبت برندارد.این همان «قَاتَلَ مَعَهُ» است، یا همان جریان ابوهارون که وقتی که امام صادق (ع) جمعی آمدند خدمت کسی از مشهد آمده بود.کسی از مشهد آمده بود و گفت: چرا قیام نمی‌کنید؟ ببینید! چقدر شما مثلاً ۱۰۰ هزار طرفدار دارید و اگر قیام کنید حتماً موفق می‌شوید. بعد امام به خادمش فرمود: تنور را آتش کن! تنور را آتش کردند. به این آقا گفتند: خب برو داخل تنور بنشین و درش را بگذار! گفت: آقا جان درست است ما مقصریم ولی حالا از شما توقع نداشتیم ما را با آتش بسوزانید.گذشت. حضرت شروع کردند به حرف زدن. ابوهارون یکی از یاران دیگر حضرت از در رسید. تا رسید سلام کرد. جواب سلام دادند و گفتند: ابوهارون برو داخل تنور بنشین، در راهم بگذار! ابوهارون هم بدون اینکه چرا و چگونه بگوید رفت داخل تنور! در تنور آتش را هم گذاشت. امام صادق هم شروع کرد با آن شخص حرف زدن این شخص هم با خودش می‌گفت: او دارد در آتش می‌سوزد، حضرت هم با من مشغول حرف زدن است، قبلش هم که به من گفت برو داخل آتش این چه امامی شد؟! بعد خلاصه مدتی نمی‌گذرد که امام می‌گوید: برو در تنور را بردار! می‌بیند ابوهارون در تنور نشسته است. حضرت به این آقا می‌فرماید: که چند تا مثل این در خراسان داری؟! گفت: آقا هیچ!ما می‌گوییم چرا حضرت ظهور نمی‌کند؟ چند تا اینطوری داریم؟ اگر امام این‌جا ایستاده باشند و بخواهند ما را امتحان کنند یک تنوری را داغ کنند، با اینکه می‌دانیم ابوهارون اینطور شده است ولی ما باورمان نمی‌شود که اگر به ما بگویند داخل تنور شویم چند نفر از ما داخل هرم آتش می‌شویم؟ آتش بخورد به صورتمان، در تنور را بخواهی برداری اگر دستت بسوزد چند تای ما حاضریم برویم داخل آتش؟!خب «قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ» در حدی که آماده قتال و شهادت بودند، نه اینکه فقط حرف می‌زدند. یعنی ایمان داشتند به زبان، به قلب، و به ید. در قبال محبت تا این مرحله آمادگی داشتند حالا ببینید خصوصیاتشان چه می‌شود؟ربّیون از درون دچار سستی نمی شوندمی گوید وقتی کسانی اینگونه بودند اثر وجودی این‌ها بین خودشان و جامعه این بود «فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» این‌ها اینقدر به مقام یقین و اعتماد به نبی و آن مُطاعشان - یعنی کسی که از او تبعیت می‌کردند - رسیده بودند، هیچ چیزی، حادثه‌ای، مشکلی، کار کلان سختی، مصیبت بزرگی، هیچ چیزی این‌ها را از درون ضعیف نمی‌کرد. «فَمَا وَهَنُوا» وهن آن ظرف درونی است که در بیرون آشکار نیست. یعنی امکان دارد کسی پیش شما شاخ و شانه بکشد، اما اگر پایش بیفتد مثل شبکه‌های مجازی، خیلی حرف‌های بلند و بزرگی می‌زنند که من آنم که رستم بود پهلوان. بعد تا یک پخشان می‌کنند گریه‌شان در می‌آید یا مثل سفیر انگلستان که خودش را سفیر بریتانیای کبیر می‌داند، می‌بینی باید برایش شلوار بیاورند تا عوض کند. تا حدی که «فَمَا وَهَنُوا» این وهن است. ما می‌خندیم اما در درون خیلی‌ها این وهن است. حرّافی آن‌ها خوب است تا جایی که ببینند خبری نیست. اما اگر یک جایی ببینند خبری می‌شود اولین نفرها هستند که فرار می‌کنند.خدا رحمت کند حضرت آیت الله احمدی میانجی را از علمای وارسته تاریخ بودند؛ ایشان می‌فرمود: وقتی جنگ احد پیش آمد، وقتی جنگ مغلوبه شد، عده‌ای اینقدر به دورها فرار کردند با اینکه احد با مدینه فاصله‌ای ندارد. نرفتند به مدینه! سه روز بعد رسیدند به مدینه. وقتی رسیدند نزد پیغمبر، پیغمبر فرمودند: اینقدر هم دور نمی‌خواست فرار کنید. حالا ذکر همین‌ها در تاریخ هست. ببینید در جریان‌های دیگر شاخ و شانه می‌کشند. با اینکه ذکرشان هم در تاریخ هست که چه کسانی بوده‌اند.ربّیون در صحنه اجتماعی هم سستی نشان نمی دهنددر این نگاه مرحله به مرحله جلو برویم؛ «فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» این‌ها هیچگاه یک وهن، ضعف، سستی، در درونشان نسبت به مشکلات، سختی‌ها، فشارها، قساوت‌ها، شکست‌ها، هیچکدام از این‌ها نبوده، که در جنگ احد هم بوده است. مشکل اقتصادی پیش آمد، مشکل نظامی پیش آمد، مشکل اجتماعی پیش آمد. همه‌ی این‌ها در جنگ احد بوده است. «فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا...» (آل عمران، ١۴۶) نه فقط این‌ها از درون به وهن و سستی مبتلا نمی‌شوند، چون ربی هستند، مرتبط هستند، دستشان در دست کسی هست که او دستش در دست ربانیت عالم الهیت عالم است، دستشان در دست انبیاء است، دستشان در دست ربانیون است که آن‌ها در حقیقت از خدا می‌گیرند اخذ می‌کنند. تحلیل الهی دارند، حجت الهی دارند. در حقیقت آن‌ها دستشان در دست امام است یا خود امام هستند و دستشان در دست خدای سبحان است، اخذ از او می‌کنند. این‌ها دستشان در دست اوست. فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا» این‌ها در نظام بیرونی هم به گوشه‌ی رینگ رانده نمی‌شوند. یعنی نه از درون سستی ایجاد می‌شود و نه در بیرون. وقتی محدود شدند، کم شدند، فشار به آن‌ها آمد، به ظاهر شکست خوردند، فکر نکنید یکهو به کنار می‌روند و می‌گویند: حالا دیگر تکلیف از ما ساقط شده است. چون جریان از آن طرف غالب است، ما برویم یک گوشه‌ای یک کار کوچکی انجام بدهیم. نه!ضعف یعنی آن آشکار شدن سستی بیرونی. وهن آن سستی درونی بود. کسی که سستی درونی نداشته باشد، قطعاً ضعف بیرونی پیدا نمی‌کند. هر ضعف بیرونی که انسان را می‌کشاند به اینکه آن صحنه را ترک کند، یا به گوشه صحنه برود و بگوید حالا در این گوشه وظیفه‌ام را انجام می‌دهم.بعضی از دوستان در آن جریان فتنه که پیش آمده بود، بعضی در آن اوج جریان که باید به آن‌ها حق هم می‌داد، می‌گفتند: حاج آقا ما به گوشه رینگ رانده شده‌ایم. دیگر نمی‌توانیم در دانشگاهمان آن در حقیقت تبلور و جوش و خروش را داشته باشیم. این ضعف بیرونی ناشی می‌شود از یک وهن درونی که شکل گرفته است. هر ضعف بیرونی حتماً مبتنی بر یک ضعف و وهن درونی است.ربّیون تسلیم هم نمی شونددنبال این می‌فرماید: این‌ها نه تنها سستی درونی ندارند، نه فقط به ضعف بیرونی مبتلا نمی‌شوند. «وَمَا اسْتَكَانُوا» تسلیم هم نمی‌شوند. که اگر کسی سستی درونی پیدا کرد، نتیجه‌اش می‌شود ضعف بیرونی. ضعف بیرونی نتیجه‌اش می‌شود عقب‌نشینی و استکانت. چقدر آیه زیبا بیان می‌کند؛ سه مرحله دارد. اگر دیدیم کسی تسلیم شد و برید - خیلی‌ها در انقلاب ما بریدند، در مراحل مختلف خیلی‌ها جدا شدند. حتی در همین ایام می‌بینیم بعضی‌ها احساس ندامت می‌کنند و نسبت به انقلابی بودنشان پشیمان هستند - کسانی که مبتلا به تسلیم می‌شوند، استکانت یعنی به سکون رسیدن، بی‌حرکتی، تسلیم شدن که همه‌ی این‌ها از استکانت می‌آید. می‌گوید: کسی که به استکانت می‌رسد در مرحله قبل به ضعف بیرونی مبتلا شده است و در مرحله قبل از آن به ضعف درونی مبتلا بوده. پس استکانت و تسلیم از کجا آغاز می‌شود؟ از ضعف درونی!اگر آقا را می‌بینید که ماشاالله در همه‌ی اوج و حضیض‌ها، همه‌ی پیروزی‌ها و فتنه‌ها الهیت عالم و ربانیت عالم در وجود حضرت آقا کاملاً آشکار است، که دست یقینی و بگیر الهی دارد آن وقت هر کس به او نگاه می‌کند می‌بیند هیچ جا نه استکانت بوده و نه ضعف بیرونی بوده و نه سستی درونی. در هیچ‌کدام از افعالشان مشاهده نمی‌شود. دشمنان ما این‌ها را اقرار می‌کنند که هیچ‌جا نتوانسته‌اند یک عقب‌نشینی از او ببینند، یک جایی احساس کنند که او کوتاه آمده است. نداریم. این مربوط به این است که حقیقت ربی بودن اوست. خود حضرت آقا می‌فرمایند که امام مظهر ربی بودن بود؛ ربی نسبت به انبیاء، ربی نسبت به ائمه....که نسبت به آن‌ها رِبّی بود. یک کسی ممکن است نسبت به امام معصوم ربی باشد، اما نسبت به کسانی که برای آن‌ها امر و نهی را می‌آورد، ربانی باشد و آن‌ها ربی او باشند. چنانچه امام از یک سو ربی بود، نسبت به امام معصوم (ع) مطیع محض بود و از سوی دیگری ربانی بود، مطاع بود و اطاعت می‌شد. مردم و به خصوص جوانان دلشان می‌خواست که امام یک حرفی بزند، یک فرمایش و امری داشته باشد تا با سر بدوند. جوانان ما واقعا ابوهارون بودند، لذا آن چیزی که زمان امام صادق (ع) محقق نشد، که نبودند آن زمان؛ در زمان امام (ره) استعداد مردم قابلیت مردم به رتبه‌ای رسید که وقتی امام شب ۲۱ بهمن می‌فرماید که بیایید در خیابان‌ها در حالی که حکومت اعلام حکومت نظامی کرده «ولو بلغَ با بلغ» هرچند هم کشته داده بشود. وقتی می‌ریزند در خیابان‌ها - دوستانی که سن ما را دارند یا بیشتر یادشان هست - آن شب از جنوب تهران تا مراکز و وسط‌های تهران، مردم خیابان‌ها را گرفتند. حکومت که یک دفعه غافل‌گیر شد. او که نمی‌خواست حکومت نظامی اعلام کند، امام حکومت نظامی اعلام کرد که مردم در وسط خیابان باشند. حکومت نظامی امام، بودن در خیابان‌ها بود. به جای آن که آن‌ها بیایند، این‌ها آمدند. این می‌شود مقام رِبّی، این می‌شود ربانی. بعد دنبال این می‌فرماید که «وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ» (آل عمران، ۱۴۶). تمام خصلت‌های عدم وهن و استکانت که در این‌ها هست، که نه سستی درونی نه ضعف بیرونی، نه تسلیم بیرونی که ندارند این‌ها؛ برمی‌گردد به اینکه این‌ها صابرند. یعنی اینجور نیست که این کار ساده‌ای باشد، و هر کسی ادعایش را بکند درست شود. یک کار عظیمی است که صبر می‌خواهد. لذا تا یک مقدار کم یا زیاد می‌شود، مشکلات بالا و پایین می‌شود، یک دفعه می‌بینیم که ما اولین بریده می‌شویم. لذا می‌بینیم که بله انتقاد کردن درست است، اما انتقام گرفتن نه.گفتمانی که بر فضای ربّیون حاکم استنکته اساسی در آیه‌ی بعد است. این را ترسیم کردیم که رِبِّيُّونَ چه کسانی هستند، محورهای خداپرستی چه کسانی هستند، حالا می‌فرماید گفتمان این‌ها چه است؟ اگر این‌ها محور خداپرستی هستند، و هیچ‌کدام از مراحل ضعف را ندارند، گفتمان این‌ها چیست؟ آیه‌ی بعد می‌فرماید «وَما كانَ قَولَهُم إِلّا أَن قالوا» حرفی ندارند بجز این. دارد منطقشان را بیان می‌کند. که این‌ها گفتمانشان را، اعتقادشان را چگونه بروز می‌دهند. «وَما كانَ قَولَهُم إِلّا أَن قالوا رَبَّنَا اغفِر لَنا ذُنوبَنا وَإِسرافَنا في أَمرِنا وَثَبِّت أَقدامَنا وَانصُرنا عَلَى القَومِ الكافِرينَ» (آل عمران، ۱۴۷) اینقدر این بیان باز شدنش عالی است، هر فرازش اینقدر نکات دارد، منتها محدودیت وقت است و من مجبورم به اختصار بگویم و حسرت هم میخورم. درباره آیه‌ی قبل من چهار جلسه صحبت کردم.این آیه می‌فرماید که منطق این‌ها این است. وقتی سختی می‌رسد، به جای اینکه شروع کنند به نق زدن، که چرا اینجور شد؟ چرا آنجور شد؟ به جایش می‌گویند ما چه کوتاهی کردیم؟ ما چه کم کاری کردیم؟ اگر ما کوتاهی نکرده بودیم در رابطه با حضور درستمان در صحنه، حضور به موقعمان در صحنه؛ حتما مسئله حجاب به این صورت در نمی‌آمد. حتما مسائل دیگری که در جامعه ابتلاء ایجاد شده اینجور نمی‌شد. پس به جای اینکه بنشینند و نق بزنند، قر بزنند و بعضی هم ناامید بشوند و بقیه را هم ناامید بکنند؛ این‌ها منطقشان چه است؟ می‌گویند که ما در صحنه چه کوتاهی کردیم؟ چه کاری از ما برمی‌آمد و نکردیم؟ «رَبَّنَا اغفِر لَنا ذُنوبَنا» (آل عمران، ۱۴۷) خدایا ما کوتاهی داشتیم.خدایا ما کوتاهی کردیم. ما عمل کردیم - نمی‌گوید گناه داشتیم، گناه داشتن برای آن جایی است که طرف انجام نداده یا اشتباه انجام داده - این‌ها می‌گویند خدایا ما انجام دادیم، اما انجام دادنمان با تمام وجود نبود، با تمام قوا نبود، تمام وجودمان در صحنه حاضر نبود. کدام یک از ما می‌تواند ادعا کند در تمام این ایام با تمام وجود در صحنه بودیم؟ تمام وظیفه‌مان را درست انجام دادیم. در خانه‌ی خودمان گاهی این حضور پررنگ در صحنه را نداشتیم، چه برسد در صحنه‌های اجتماعی. کجا از دغدغه‌مان شب خوابمان نرفت، که چرا فلان جا فلان مشکل پیش آمده. اقدامی که از ما بیاید، اگر اقدام جمعی صورت بگیرد، یقین بدانید فضاسازی مومنان باعث می‌شود حرکت صحیح شود، ترسیم شود، اگر کسی هم اهل غلط و خطاست، جرئت نکند. حضور پررنگ مومنین، چه خطاکاران از مسئولین را، چه خطاکاران از غیرمسئولین را در صحنه‌ی اجتماعی می‌بینند هزینه‌بردار می‌شود. همه مراقب هستند. حواسشان جمع است. معترض می‌شوند. طرف را رهگیری می‌کنند. او باید جلوی چشم بیاید. لذا می‌بینید سعی‌شان را می‌کنند که مقداری که می‌شود اقلا پرده‌پوشی کنند، آشکار نباشد. وقتی ما در صحنه نباشیم، وقتی ما تکلیفمان را انجام ندهیم، بنشینیم و فقط غر بزنیم، این غر زدن صدمه‌ای به آن‌ها نمی‌زند. می‌گویند تو غرت را بزن، ما هم کار خودمان را بکنیم. این نگاهی که «وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا...» (آل‌ عمران، ١۴٧) فقط حرفشان این است. این‌ها خیلی زیباست. هیچ چیز دیگر نمی‌گویند، غر نمی‌زنند. دقت کنید غر نمی‌زنند، خودشان را مقصر می‌دانند. خیلی کلام عالی است. اگر در جامعه، وقتی اختلالی ایجاد می‌شود، اول خودمان را مقصر بدانیم. من نمی‌گویم مسئولین مقصر نیستند و کوتاهی ندارند، اما برای اینکه فصل‌الخطاب می‌شود، می‌گویند خودشان نمی‌کنند. تمام شد. من می‌گویم گاهی تصور این را بکنید، نه اینکه اینگونه است، بگویید بر فرض این که این حاکمیت باطل بود، تکلیف ما ساقط بود؟ ما نباید کاری می‌کردیم؟ فرض مسئله است. ما خودمان تکلیمان را درست انجام دادیم؟ بله، اگر کسی تکلیفش را درست انجام دهد، آن موقع این تکلیف انجام دادن نقد صریح هم هست، نقد به جا هم هست، و به دام انداختن آن توطئه‌گر یا کوتاهی‌کننده هم هست.دنبالش می‌فرماید که خدایا گاهی ما کوتاهی کردیم، تفریط در مسئله، گاهی افراط در مسئله کردیم. از دو طرف افتادیم. «...رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا...» (آل عمران، ١۴٧) در یک جهاتی دویدیم و رفتیم و بین همه‌ی جهات جامعیت پیدا نکردیم. یک موقع می‌بینید کسی می‌خواهد امر به معروف و نهی از منکر کند، همه چیز را فراموش می‌کند، همه‌ی شرایط دیگر را فراموش می‌کند، اسراف در یک امر می‌کند، کوتاهی در امور دیگر می‌کند، این جواب نمی‌دهد. باید نگاه هم کوتاهی‌ها را ببینیم، هم اسراف‌ها را مبتلا نشویم، که یک مرتبه‌ی تعادلی ایجاد شود. لذا این‌ها می‌گویند اول خودش را نقد می‌کند. «رِبِّیّونَ» کسانی هستند که اول خودشان را نقد می‌کنند، که ما چه کارهایی نکردیم که باید می‌کردیم و چه کارهایی را نباید می‌کردیم که انجام دادیم.در دوطرف مسئله، ما خیلی از کارها را ترک کردیم، ترک‌هایمان باید جبران شود. خیلی از کارها را انجام دادیم، چقدر از ما مشغول به دنیای خودمان هستیم؟ در قبال این که یک جامعه الهی را داریم بنیان‌گذاری می‌کنیم، برای نظام عالم و ظهور حضرت، ادعایمان این است که بسترساز ظهور حضرت هستیم، چقدر ما دلسوزانه وجودمان را برای این سرمایه‌گذاری کردیم؟ چقدر وجودمان را برای حیات دنیای خودمان، «...وَإِسْرَافَنَا فِی أَمْرِنَا...» (آل عمران، ١۴٧) این مرتبه است. که ما در مرتبه‌ی دنیای خودمان قدم برداشتیم. در عین حال دوست داشتیم حاکمیت الهی هم باشد. اما آن‌جا با تمام وجود وارد نشدیم. «رِبِّیّونَ» کسانی هستند که تا جایی مشکلی، مصیبتی، حادثه‌ای پیش می‌آید...تا یک جایی مشکلی پیش می‌آید، مصیبتی، حادثه‌ای، این‌ها اول نقد درون می‌کنند. ما چه نکردیم؟ ما چه باید می‌کردیم؟ ما چه کارهای غلطی کردیم؟ وقتی خودشان را نقد کردند، آن موقع آن نقد درونی در جامعه آغاز شد، نقد بیرونی امکان‌پذیر می‌شود. ولی در حالی که ما نشستیم و به کوتاهی‌های خودمان کار نداریم، می‌بینیم همه نقادیم. همه ناقدیم به فعل دیگران. درحالی که کوتاهی خودمان را نمی‌بینیم. نقادی این‌گونه دنباله‌اش ناامیدی است، دنبالش بریدن و گسستن است. لذا می‌بینید خیلی‌ها می‌گویند ما دیگر آن میل سابق را پیدا نمی‌کنیم. حال قبلی برایمان ایجاد نمی‌شود. راه را غلط رفته‌ایم، صحیح نرفته‌ایم. این باعث نباید بشود که انسان به گسست برسد. که باید جمع محورهای خداپرستی قوی‌تر شوند.هسته های ربّیون از همین جوانان دانشگاه ها باید تشکیل شودهسته‌های خداپرستی تشکیل شود. هسته‌های رِبِّيُّونَ جایش از همین دانشگاه‌ها است. از جوانان عزیزی است که دغدغه‌مند هستند. واقعا دنبال این مسئله هستند. وجودشان را بر این حاضرند سرمایه‌گذاری کنند. جوانی‌شان هم باعث شده که علقه‌های مادی مقامی ندارند. به راحتی «قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ» صدق می‌کند برای این‌ها. تا پای جان حاضراند. پس بنیان هسته‌های رِبِّيُّونَ را ...(این تکه کات شده)... طرح عملیاتی قرآن برای حل مشکلاتی که دارد ایجاد می‌شود، لازمه‌اش این است که جوانان به خصوص و در کنارشان کسانی که صاحب تجربه هستند، محفوظ مانده‌اند و توانسته‌اند خودشان را حفظ کنند. ببندیم خودمان را به این جوان‌ها مرتبط کنیم. این‌ها شوند هسته‌های رِبِّيُّونَ. ما هم به تبع آن‌ها در کنار آن‌ها و سیاهی لشکر آن‌ها حرکت بکنیم. منطقمان این باشد که «وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا...» (آل عمران، ١۴٧)وقتی که ما از نقد درون آغاز کردیم، کوتاهی‌هایمان را و زیاده‌روی هایمان را درست کردیم، بعد دنباله‌ی این «وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا» است. ثبات قدم می‌آید، کجا ثبات قدم ایجاد می‌شود؟ نمی‌شود بگوییم خدایا درستش کن! خدایا چرا این جوری شد‌؟ خدایا اصلاح شود بدون آن که من خودم جبران کنم، من خودم اصلاح کنم. این مشکلات یکی‌اش برای این است که به نقد درون برسید. درست است عده‌ای کوتاهی دارند، آن‌ها هم کوتاهی‌شان باعث ضرر به دیگران شده. اما هر کسی اگر اینجا که پیش آمد، از مسئول ما و از دیگران ما به نقد درونی که چه کارهایی می‌توانستیم بکنیم و نکردیم، چه کارهایی نباید می‌کرديم و کردیم، این نقد درونی اگر شکل بگیرد دنبالش «وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا» است. اول نمی‌گوید خدایا به ما ثبات قدم بده، می‌گوید این ثبات قدم در پی چه می‌آید؟ دنبال آن نگاه محور خداپرستی که «فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا» درست است؟ و بعد «وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا...» وقتی این‌ها را گفتند «وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا» را می‌خواهند. آن وقت ثبات قدم را خواستند. ببنید چقدر زیبا. اول نقد درون، جبران گذشته. درست است؟ اسراف‌ها و تفریط‌ها.بعد از این ثبات قدم. بعد از ثبات قدم نوبت چه می‌شود؟ «وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ» نصرت الهی کجا نازل می‌شود؟ نصرت الهی خیلی وقت‌ها به این نیست که طرف مقابل ما شکست بخورد. رعبی که خدا ایجاد می‌کند و نصر الهی؛ گاهی نصر به این است که بالا می‌برد، گاهی نصر الهی این است که دشمنان ما را تشتت می‌اندازد، گاهی نصر الهی این است که دشمنان ما را به هم مشغول می‌کند و ما نفسی در این وسط می‌کشیم، همه‌ی این‌ها دارد محقق می‌شود. الان ببینید رژیم صهیونیستی به چه مصیبتی مبتلاست. ببینید فرانسه به چه چیزی مبتلا شد. همه‌ی آن‌ چیزهایی که در رابطه با ما می‌گفت در خودش ایجاد شد. کشته شدن یک جوان ١٧ ساله به دست پلیس در ملا عام به صورتی که فیلمش را هم گرفته‌اند. یک دفعه این آتش زیر خاکستر را آن هم یک جوان ١٧ ساله برافروخت و به اصطلاح به آشوب کشیده شد. با زور و قهری که ما را منع می‌کردند، خودشان مبتلا شدند که این کار را بکنند و برخورد بکنند. تمام آن چیزهایی را که نسبت به ما از ما می‌خواستند که چرا این جور، بدتر و شدیدترش را خودشان انجام دادند. بعد ببینید در سیستم درونی این‌ها این که اختلاف بین اروپا و جریان روسیه و جریان آمریکا و چین و... این‌ها فکر نکنید که یک چیز طبیعی عادی است. یک تحلیل اولیه این‌ها را عادی می‌بیند. خدا رحمت کند حضرت آیت الله بهجت را، ایشان می‌فرمودند که زمانی که جریان شوروی پیش آمد، آن ایالت‌هایش از هم جدا شدند و تک تک شدند. آن شوروی شد روسیه و کشورهای دیگر. ایشان فرمودند آیا هیچ مقام شکر شما افزون شد با این که یک ابرقدرتی که بالای سر ما بود اینطور تکه تکه شد که دیگر قدرت ندارد به ما زور بگوید؟ در حالی که همیشه بالای سر ما بود و هر اشاره‌‌اش می‌توانست با مرزهای مشترک زیادی که ما را تحت فشار شدید قرار دهد؟ در جنگ عراق معلوم شد که چقدر تحت فشار از طرف روسیه هم قرار گرفتیم. یکی از کشورهای پشتیبانی‌کننده بود. ایشان فرمودند آیا مقام شکرتان افزون شد؟ چقدر زیبا. اگر شاکر باشید طولی نمی‌کشد که آمریکا هم به همین وضع مبتلا خواهد شد؛ این را حضرت آیت الله بهجت آن موقع می‌فرمودند. از منظر الهی نگاه کردن، نگاه ربی کردن. نه یک نگاهی که خب یک توطئه‌هایی بود، یک چیزهایی بود.این نگاه گاهی این است که یک تابلوی زیبا را کسی نوشته و یک کسی بیاید بگوید چه قلم زیبایی بود، که این را کشید. این را تحقیر می‌کنند که قلم که نبود، دست بود. آن دست بود که این قلم را داشت. باز هم می‌گويند این دست به تن وصل نبود، کجا می‌توانست چنین کاری کند؟ اگر بگویند این تن، کجا آن نفس اگر نبود، آن نفس ظریفی که می‌توانست تصویر این را بکند و بکشد. این‌ها نگاه غلط است و نگاه کوتاه است، نگاه کوچک است. اگر ما فقط سبب نزدیک را نگاه کردیم و آن سبب‌های دورتر و اسباب عالی‌تر را ندیدیم، این نگاه کودکانه است. مثل همین که بگوییم این قلم تصویر را کشیده. دقت کردید که چقدر مسئله زیباست؟ جمع بندی مراحل این راه حل الهیبعد می‌فرماید که این‌ها در ادامه‌ی حرکتشان «ثَبِّتْ أَقْدَامَنَا» را پس از این مراحل می‌خواهند و نصرت را پس از ثبات قدم می‌خواهند. مراحل را کاملا معلوم کرده. تشکیل هسته‌های رِبِّيُّونَ آن هم مرتبط با هم و نه تک تک که تعبیر این است در لغت اقلّ ربی هزار نفر است. بعد رِبِّيُّونَ را را به صورت جمع آورده که خودش جمع در جمع شده. و بعد گفته «رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ» کثیر را هم صفت بر این جمع آورده که نشان می‌دهد باید حرکت جمعی اجتماعی خداپرستان شکل بگیرد. فقط منتظر باشیم دولت اقدام بکند، فقط منتظر باشیم خود(ش) درست شود، قطعا به نتیجه نخواهد رسید. امتحان خدا برای این است که محورهای خداپرستی به فعلیت برسند. به فکر بیفتند. به کار بیفتند. شکل بگیرند. در این صحنه‌هاست که باید نشان داده بشود غیرت دینی من، ربی بودن من، مطیع بودن من، تا چه حد است. آیات ادامه دارد اما دیگر وقت گذشته. همین مقدار که جمع‌بندی کنیم؛در این جلسه ما به این نتیجه از قرآن می‌رسیم که هیچ اجازه نداریم به ناامیدی فکر کنیم. آیات قبل است که می‌فرماید «وَلاتَهِنوا وَلاتَحزَنوا وَ اَنتُمُ الاَعلَونَ اِن کُنتُم مُؤمِنین» بعد از جنگ احد دارد می‌گوید. می‌گوید شما که به ناامیدی رسیدید، حق ندارید ناامید باشید. «تَهِنوا» نهی است، نفی نیست. در عربی یک نفی داریم و یک نهی. نفی یعنی نیست، نفی یعنی نباید. مثل امر، این نهی است. نباید ناامید شوید. حق ندارید سست بشوید. حق ندارید ناامید بشوید. حق ندارید. «وَ اَنتُمُ الاَعلَونَ اِن کُنتُم مُؤمِنین» دنبالش خیلی زیباست.نباید ناامید شویم، چرا و چگونه؟این آیه را می‌خواستم دو سه جلسه راجع بهش ان‌شاءالله صحبت کنم «إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ» نگاه کنید اگر رمقتان کم شده، مثال می‌زنم: این دوی استقامت را دیده‌اید؟ بعد از فاصله‌ی طولانی که دیده‌اند همه در آن حالت آخر .... همه در آن حالت آخر چه شخصی که جلو است‌، چه فردی که عقب‌تر است، لنگ لنگان راه می‌روند و رمقی برایشان باقی نمانده، هر کسی اگر به خودش نگاه بکند می‌گوید من‌ نمی‌توانم تا آخر بروم اما وقتی به پشت سرش نگاه می‌کند که آن‌ها هم مثل این توان ندارند، می‌بیند که با همین میزان توانی که دارد، با همین یک مقدار توان‌ کم هم اگر ادامه بدهد باز از آن‌ها جلوتر است، پس زمانی به تنهایی نگاه می‌کند می‌بیند دیگر امیدی ندارم، اما یک زمان نگاه می‌کند به رقبا و می‌بیند آن‌ها هم رمق و توان ندارند. اگر این فرد با همین وضعیت ادامه بدهد قطعا پیروز میدان است. آیه می‌فرماید «إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ ۚ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدَاءَ ۗ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ» (آل عمران، ١۴٠) اگر به شما صدمه رسید، شهید شدید و مجروح دادید، «فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ» آن‌طرف را هم نگاه بکنید، نگاه جامع بکنید، نگاه جزئی نکنید. ببینید آن‌ها هم در جنگ بدر هفتاد نفر کشته دادند مثل شما، آن‌ها هم در جنگ بدر زخمی دادند اسیر شدند، آن‌ها هم در جنگ بدر همین شکست را سخت‌تر خوردند در حالی که قوی‌تر بودند.نگاه را مرتبط بکنید روند را ببینید، آقا همین نگاه را همین ایجاد امید را مدام القا می‌کنند، از اول انقلاب تا به امروز روند کار رو ببینیم، بالا و پایین‌ها داشته اما در کل به سوی کمال بوده‌است، بسیاری از موفقیت‌ها زیر پا می‌گذارند تا در نگاه رسانه‌ای دیده نشود و جایی که ضعف است در بوق و کرنا می‌کنند تا خوب دیده بشود، ناامیدی دیده بشود، اگر ما هم‌ تحت تبلیغ قرار گرفتیم، ما هم آن زمان باید جواب بدهیم که هم خودمان چرا سست شدیم و چرا ضعف بیرونی پیدا کردیم و هم چرا در امیدواری دیگران نقش نداشتیم. ان‌شاءالله خداوند سبحان همه‌‌ی ما را در آن محور «رِبِّيُّونَ» قرار بدهد و انگیزه‌ی «رِبِّيُّونَ» را به همه‌ی ما عنایت بفرماید. جریان کربلا مصداقی از جهت «رِبِّيُّونَ» است، عده‌ای آمدند، ۷۲ نفر، این ۷۲ نفر به طریق عادی، دیدگاه عقلایی می‌گوید در برابر این جمعیت چندین ده هزار نفری چه جای مقابله است اما وقتی تابع امامند، «رِبِّي» هستند. امام می‌فرماید که ما در مقابل این‌ها می‌ایستیم، این‌ها تابع می‌شوند، جریان تاریخ را عوض می‌کنند. اگر نگاهی به روند تاریخ شود، کربلا نقطه‌ی عطف تاریخ می‌شود. تعداد کثیری در تاریخ شهید می‌شوند. یکی دوسال بعدش به انتقام خون امام حسین(ع) قیام کرد، در یک روز ۱۰۰۰ نفر شهید شدند، اما از آن‌ها آثاری باقی نماند. کسی که در لیست ۷۲ نفر بوده است کسی که با توابین آمده است، خیلی متفاوت است. درجاتشان خیلی متفاوت است، وقت‌شناس به موقع بودن، «رِبِّي» بودن خیلی متفاوت است. حالا ببینید در این جمع که در کربلا بودند و هر کدام ماموریتی داشتند و هر کدام از این ماموریت‌ها برای ما لازم است و برای هر کدام از این‌ها خدا ماموریتی قرار داده است. نگاه کنید به جون غلام ابوذر یک برده‌ی سیاهی است که مربوط به فضل ابن عباس بوده از قضا می‌بینید که این را امیرالمؤمنین از فضل ابن عباس می‌خرد و به ابوذر هدیه می‌کند، این فرد در تنهایی ابوذر، خادمش بوده است، بعد که ابوذر از دنیا می‌رود، می‌آید در خدمت امیرالمؤمنین، در محضر امیرالمؤمنین بوده است، خادم امیرالمؤمنین بوده. امیرالمؤمنین که به شهادت می‌رسد، خادم امام حسن(ع) می‌شود. امام حسن(ع) که به شهادت می‌رسد خادم امام حسین(ع) می‌شود. امام‌حسین(ع) مدتی بعد او را در حقیقت در خدمت امام سجاد(ع) قرار می‌دهد. که این خادم امام سجاد(ع) بوده است در زمان حیات امام حسین(ع) بوده. کسی که خادم ۴ امام بوده؛ یک برده‌ی سیاه. بعد می‌بینید در تلویزیون مصاحبه می‌کردند این نیجریه‌ها من خیلی حسرت می‌خوردم که در تاریخ ما خداوند سبحان چه آیاتی را قرار داده ما بلد نیستیم استفاده بکنیم. میلیون‌ها نفر در آفریقا و کشورهای آفریقایی ایمان آوردند به شیعه، شیعه شدند. وجه ارتباطشان، جون غلام ابوذر بوده است. ما می‌دیدیم ما نماینده داشتیم میل پیدا کردیم و شیعه شدیم و علت جذب ما به امام حسین(ع) جون بوده، مبلغ امام حسین(ع) برای ما جون بوده که ما می‌دیدیم نقش یک برده‌ی سیاه که در آن واقعه شاید هیچ قابل مطرح کردن عمیق نباشد اما یک دفعه خط شیعه شدن در آخرالزمان شکل می‌گیرد که تازه این آغاز شده و ادامه‌ها دارد که آن می‌شود نتیجه‌ی فعل جون غلام ابوذر.روضهآمده است خدمت امام حسین (ع) می‌گوید: آقاجان اجازه‌ی میدان می‌خواهم. حضرت فرمودند: که تو خدمت خود را به ما کرده‌ای، دیگر آزادی که بروی. به پای امام حسین می‌افتد. عرض می‌کند آقاجان من عمری کاسه‌لیس سفره‌ی شما بودم، خادم شما بودم، هنگامی که رفاه بوده سر سفره‌ی شما بودم، چقدر باید بی‌وفا باشم که در وقت شدت بخواهم شما را رها کنم؟ از پیش ما کجا بروم؟ اصرار می‌کند، حضرت اجازه میدان می‌دهد، عرض می‌کند آقاجان خون من، رنگ من، بوی من لایق نیست که همراه خون شما جاری شود. شما طیبین هستید، ما نژادمان نزد نژاد و خاندان شما اصالت ندارد، زمانی که جنگ می‌کند و به زمین می‌افتد حضرت مثل بقیه‌ی یاران، مانند علی‌اکبر بالای سرش حاضر می‌شود. آقاجان ما نوکر شماییم، آقاجان ما خادم شماییم، ما را سر سفره‌ی خودتان نگه‌دارید. لحظاتی که ما هیچ کسی را نداریم سر ما را بر بالین خودتان قرار دهید، آنجایی که دعا می‌کند، «اللّهُمَّ بَیضْ وَجْهی» خدای روی او را سفید گردان، بوی او را معطر گردان.«صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْكَ يَا أَبا عَبْدِاللّٰهِ»