دیدگاه خوشبینانه در مورد منابع طبیعی

نام مدرس : سید حسین سجادی فردر مورد منابع طبیعی سه دیگاه وجود دارد که در این تحقیق به بررسی دیدگاه دوم که آن را دیدگاه خوش بینانه اقتصادی می نامند می پردازیم.از اندیشمندان این دیدگاه می توان استوارت میل ، استیگلتیز و هادوکس و بیکرمن را نام برد.این اقتصاددانان به آینده جامعه خوش بین بودند و محدودیت رشد اقتصادی را قبول نداشتند، آن ها معتقدند که آینده و گذشته نمونه های یکسانی نیستند و نباید براساس شواهد گذشته، آینده را پش بینی کرد. آن ها معتقدند که با تکنولوژی فعلی کشاورزی، می توان یک جمعیت میلیاردی را تغذیه کرد، علاوه بر این، منابع بهره برداری نشده فراوانی نیز در دنیا وجود دارد. حتی تهی شدن منابع ، نه در حال حاضر و نه در آینده خطری محسوب نمی گردد، زیرا جایگزین های دیگری برای نفت و گاز وجود دارد. به طور مثال انرژی های نو می تواند به عنوان جایگزین های مناسبی محسوب شوند. رشد اقتصادی با نرخ های فزاینده برداشت منابع طبیعی تجدید نشدنی، بهره برداری منابع طبیعی تجدید شدنی و افزایش دفع مواد زائد به محیط زیست همراه می باشد. در هر صورت نتایج حاصل از فرایند رشد، ناشی از قیمت های نسبی است که باعث تعدیل و اصلاح رفتار تولید کنندگان و مصرف کنندگان می شود. اثر خالص چنین تغییرات رفتاری، تغییر در ارتباط میان نهاده، ستاده و مقدار موادآلوده کننده است که در مجموع امکان رشد اقتصادی مداوم را فراهم می کند. این دسته از اقتصاد دانان نتیجه گیری می کنند که چون مسائل مربوط به محیط زیست و منابع طبیعی ، قابل کنترل و هدایت هستند نیازی به اتخاذ روش های انفعالی نیست و در آینده دلیلی برای نگرانی وجود ندارد. با افزایش تولید مواد زائد، هزینه جمع آوری و دفع پسماندها و مدیریت مواد زائد افزایش می یابد. تولید کنندگان پسماند های صنعتی برای حداقل کردن هزینه های خود،فن آوری هایی را که باعث کاهش تولید مواد زائد می شود انتخاب می کنند و لذا درصد ضایعات تولیدی و نسبت مواد زائد به محصول، در طول زمان کاهش می یابد. برداشت و بهره وری از منابع طبیعی باعث افزایش قیمت های حقیقی منابع طبیعی می شود. تغییر در قیمت های نسبی موجب افزایش بازیافت مواد و افزایش تمایل به پذیرش روش هایی می شود که به طور نسبی از منابع طبیعی زیست محیطی کمتری استفاده می کنند. اثرخالص چنین واکنش هایی، کاهش در نسبت مواد زائد به محصول و کاهش نسبت منابع طبیعی به محصول خواهد بود. این امر با توجه به شرایط خاصی و محدودیت های مطلق منابع طبیعی باعث رشد نامحدود خواهد شد که جوهره این استدلال حضور آثار جانشینی قوی قیمتی است. این دیدگاه با دیگاه اقتصاددانانی که به نتایج حاصل از محدودیت های رشد حمله می کنند منطبق است.به طور کلی مواردی که اقتصاددانان خوش بین برآن تاکید دارند عبارتند از :1 – بر آورد ذخایر توسط اقتصاددانان بدبین محافظه کارانه و حتی غیر دقیق است. ذخایر اثبات شده، تنها بخشی از مواد مصرفی دنیا و سوخت های فسیلی را تشکیل می دهد .به علاوه قابلیت جانشینی نیز مسئله مهمی است . برای مثال اگر سوخت های فسیلی پایان پذیرد ، انرژی خورشیدی و یا حتی هسته ای ممکن است جایگزین آن ها شود.2 - پیشرفت تکنولوژی می تواند به عنوان یک ناجی عمل کند. بدین معنی که تکنولوژی می تواند منابع و ذخایر غیر قابل استخراج را قابل دسترس کند،به عنوان مثال می توان به استخراج نفت شیل اشاره کرد. بهبود تکنولوژی باعث شد تا استخراج آن اقتصادی گردد و در حال حاضر از آن بهره برداری شود. همچنین بهبود تکنولوزی می تواند در بخش کشاورزی تحولی را ایجاد نماید. به گونه ای که استفاده از روش های نوین آبیاری و بذر اصلاح شده می تواند تولید بخش کشاورزی را به طور قابل توجهی افزایش دهد.3 – نقش مکانیسم قیمت همیشه در مباحث اقتصاد دانان خوش بین مورد تاکید قرار می گیرد. بدین معنی که اگر عرضه یک نوع ماده خام کم باشد، قیمت آن ماده افزایش خواهد یافت و مصرف آن کاهش می یابد. لذا افزایش قیمت منابع، تحقیق برای کشف جایگزین های ارزان تر را تشویق خواهد کرد.شواهد و مدارکی که باعث خوش بینی اقتصاددانان نسبت به آینده جامعه شده عبارتند از :1 – امید به زندگی در سرتاسر دنیا افزایش یافته است که بیانگر موفقیت های بسیار بزرگی هستند.2 – نرخ زاد و ولد در کشور های در حال توسعه در دو دهه گذشته کاهش یافته است و لذا جایی برای نگرانی افزایش جامعه وجود ندارد.3 – عرضه غذا برای چند دهه به طور مدوام افزایش داشته است.این دیدگاه بر این عقیده استوار است که در ابتدای رشد اقتصادی بهره برداری از منابع طبیعی زیاد شده و همچنین مواد زاید زیادی به محیط تزریق می شود. کمبود منابع طبیعی موجب تغییر نسبی نهاده ها شده و افزایش قیمت نهاده های بدست آمده از منابع طبیعی موجب می شود که اولاً افزایش قیمت به ستاده ها منتقل گردد و ثانیاً نهاده های دیگری جایگزین منابع طبیعی شوند بطوری که رشد اقتصادی بلند مدت ادامه یابد . همچنین این دیدگاه متقعد است که مواد زاید مشکلاتی را برای محیط ایجاد می نماید، لیکن سیستم های مدیریتی بر این مشکلات فائق می آید.از جمله نظریه پردازان این دیدگاه جان استوارت میل که در لندن متولد شد. پدرش نیز از اقتصاددانان مشهور بود که به جای فرستادن فرزندش به مدرسه ،خود تربیت فرزندش را برعهده گرفت. استوارت میل از جمله اقتصاد دانانی است که با مطرح نمودن پیشرفت تکنولوژی در صرفه جویی منابع طبیعی و قابلیت جایگزینی سایر عوامل تولید به جای منابع طبیعی بیان می کند که نه نتها ممکن است هزینه تولید درطول زمان ثابت بماند بلکه ممکن است کاهش یابد.نظریه آزادی فردی میلاستوارت میل معتقد است که ورای تعارض منافع افراد جامع یک هماهنگی نامشهود واقعی وجود دارد. در نتیجه، رقابت آزاد بهترین راه برای تحقق منافع فردی و اجتماعی است. شعار « بگذار بشود » نیز مورد تایید استوارت میل است و در این زمینه می گوید « طرفداری آن نوزده بار از بیست بار به حقیقت نزدیکتر از کسانی هستند که آن را انکار می کنند»سه دلیل برای مخالفت با مداخله دولت در فعالیت های اقتصادی ارائه می کند1 – در صورتی که کارها به افراد واگذار شود به بهترین وجه انجام می گیرد2 – با انجام امور به وسیله افراد راه آنان برای به کارگیری قدرت ابداع و ابتکارشان باز می شود.3 – از زیان عظیم افزودن غیرضروری قدرت حکومت جلوگیری می شوداستیگلتیزوی معتقد است برای آن محدودیت که یک منبع طبیعی بتواند در جریان رشد اقتصادی ایجاد مشکل نماید کلیه شروط زیر باید با هم وجود داشته باشد:- عرضه منبع محدود باشد- منبع مورد نظر جزء منابع اتمام پذیر و بازیافت نشدنی باشد- منبع مذکور برای تولید ضروری باشد و از درجه پایینی در میان سایر عوامل تولید دیگر برخودار باشد- امکان پیشرفت تکنولوژیکی برای بهبود و کارایی مصرف منبع به سادگی میسر نباشدوی معتقد است به دلیل آن که تمامی شروط فوق با هم اتقاق نمی افتد لذا منابع نمی توانند مانعی برای رشد اقتصادی به شمار آیند.همچنین هرفندال می گوید اگر کشوری قادر باشد که منابع طبیعی خود را از طریق مبادله بدست آورد کمبود منابع طبیعی مانعی برای توسعه آن کشور نخواهد بود.منابع1 – اقتصاد محیط زیست و منابع طبیعی راجر یرمن2 – اقتصاد منابع طبیعی صادق بافنده ایمان دوست3 – اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست دکتر علی سوری – دکتر محسن ابراهیمی4 – اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست ای کولا5 – نظام های اقتصادی دکتر حسین نمازی6 – فریدون تفضلی