جستار آبگوشتی یا آبگوشت جستار؟    چگونه جستار بنویسیم؟

جستار آبگوشتی یا آبگوشت جستار؟چگونه جستار بنویسیم؟اول بیایید ببینیم جستار چیست و چه فرقی با مقاله دارد؟چند سال پیش پسرخاله ام کتابی نوشت! با عنوان "غول چراغ جادو را به خانه ببر!" بگذریم از اینکه این کتاب را کی تایپ و صفحه آرایی کرد (من) و کی طراحی روی جلدش را انجام داد (باز هم من)؛ از اینها که بگذریم می رسیم سر محتوای کتاب.طبق گفته ی پسرخاله ام کلمه ای از این کتاب از خودش نیست و تماما گردآوری از دیگر کتاب های حوزه ی موفقیت بود. نمی دانم، می دانید یا نمی دانید که چه قدر تعداد این کتاب ها ماشاءالله زیاد است. پس دست پسرخاله ام برای گردآوری باز بود.پسرخاله ام یک جور تحقیق و گردآوری از منابع دیگر انجام داد و چپاندشان در یک کتاب. کتاب هایی که تا مدت ها در کنج اتاق خاک می خورد. بعدش هم نمی دانم چه بلایی سرشان آورد. کسی نمی پرسید. راستش ترجیح می دادیم نمک روی زخمش نپاشیم!کار مقاله نویس تا حد زیادی شبیه پسرخاله ام است. چیزی به آنچه جمع کرده اضافه یا از آن کم نمی کند. نظری از خود نمی دهد. تحلیلی ارائه نمی کند. زبانش معمولا رسمی است. تا حدود زیادی انتزاعی است. و بیشتر حالت تخصصی و کاربردی دارد. تا به اطلاعاتش محتاج نباشی، نمی روی سراغش.اما اگر پسر خاله ام این منابع را می خواند، با دیدی نقادانه، و بعد آنها را به زبان خودش ارائه می کرد و از فیلتر ذهنی اش می گذراند. اگر بر نوشته اش تحلیل می نوشت و نظرات خود را بیان می کرد، و زبانی ادبی به کار می گرفت، و خصلتی عمومی و همه فهم و همه خوان به نوشته می داد، نتیجه کارش می شد جستار.یک جستار خوب چه چیزهایی دارد؟1-اطلاعات:دادن اطلاعات کاربردی و مربوط به موضوع جستار، به نوشته شخصیت می دهد و حکم کت و شلوار نوشته را دارد. بعضی از آنها حاصل تحقیق نویسنده روی آن جستار خاص است، و بعضی جزء گنجینه ی ذهنی و اطلاعاتی نویسنده اند و در حین نوشتن جاری می شوند.2-نقل قول:مونتنی می گوید: از دیگران نقل قول می کنم تا منظورم را بهتر برسانم. آوردن نقل قول سلیقه ی شما را می رساند. حال چه از یک کتاب باشد یا یک فیلم یا یک کتاب، در هر صورت باید از دهن یک شخص یا شخصیت بیرون آمده باشد.3-طنز:طنز نمک جستار است. وجودش واجب نیست، اما اگر باشد جستار را خوشمزه می کند. محمد قائد و شاهرخ مسکوب دو تا از بهترین جستارنویس های معاصرند، اولی طناز است و دومی نه. درجه ی اعتبارشان برابر است، ولی درجه ی محمد قائد برابرتر!4-زبان ادبی:جستار نوعی نوشته ی ادبی غیرداستانی است. همین ادبی بودن هم خواندنی و ماندنی ترش می کند. بعضی جستارها تنه به آثار مهم ادبی می زنند و به همان خوبی از آرایه های ادبی مانند تمثیل و استعاره بهره می برند.5-قصه و روایت:قصه و روایت به جستار روح می دهد. به آن صمیمیت می دهد و باورش را تسهیل می کند. نویسنده می تواند حرفش را با ایجاد صمیمیت حاصل از استفاده از قصه و روایت، راحت تر به خواننده بقبولاند. قصه و روایت برای نوشته اعتبار می آورد.6-ارجاع:یک جستار خوب، به همه چیز ناخنک می زند تا خواننده را با خود همراه کند. از کلیپ کتک خوردن مردان نمازگزار از دست پلیس هند در ایام کورونا گرفته، تا لحظه ی خودکشی آناکارنینا در رمان ماندگار تولستوی. بعضی از نقل قول ها، ارجاع محسوب می شوند.7-بخش بندی:نوشته را به چند بخش با تیتر جداگانه تقسیم کنیم. با این کار خواندن مطلب و به یاد ماندنش آسان تر می شود.8-اینترزدن (خلوت نویسی):در نوشته جایی برای استراحت چشم و ذهن در نظر بگیریم. نوشته را پشت سر هم تایپ نکنیم، جوری که خواننده با دیدن ظاهر آن وحشت کند. به جا و به موقع اینتر بزنیم. نوشته مان تا حد ممکن خلوت باشد.9-گذاشتن عکس یا عکس نوشته در میان جستار:"تاثیر یک تصویر بیشتر از هزار کلمه است."اگر هم این با این گزاره موافق نباشیم، باز ضرری ندارد که تصویر برای جا افتادن مطلب کمک بگیریم. تصویر به چشم استراحت می دهد. نوشته را از حالت خطی در می آورد. و موضوع را جا می اندازد.تاثیر عکس نوشته از تصویر کمتر است، اما می تواند به کار جمع بندی یا آوردن نکات مهم بیاید.10-تحلیل و دیدگاه شخصی:اما آخرین و مهمترین مورد، تحلیل و دیدگاه شخصی است. چیزی که شاید در ابتدای نوشته خیلی کم از آن بدانیم. قبل از نوشتن، تحقیق کرده ایم، یادداشت برداشته ایم، به آنچه جمع شده فکر کرده ایم، اما دیدگاه و نظر شخصی مان در طی نوشتن به دست می آید. جستار که تمام می شود، تازه می فهمیم چه دیدگاهی در آن مورد به خصوص داشته ایم.جستار داریم تا جستار!آبگوشت های خاله ام در بین فامیل معروف است. نخود و لوبیا و گوشت و گوجه و رب همان است که دیگران می ریزند با کمی تفاوت، شاید مثلا در گوشتش؛ اما آبگوشت نهایی، نه هر آبگوشتی است. خاله ام تمام مهارت و تجربه و روح و بردباری اش را به مواد توی قابلمه اضافه می کند. تجربه ی هفتاد ساله اش را.لوبیا را که زبان ادبی بگیریم؛ ترخون را طنز؛ رب را نقل قول؛ گوشت را ارجاع؛ آنچه خاله ام به مجموع اینها اضافه می کند که بشود آبگوشت، همان تحلیل و قوه ی نقادی و دادن دیدگاه شخصی است.اما بسیار تحقیق لازم است تا در مورد موضوع اشراف داشته باشی، تا بتوانی بدون توجه به اطلاعات معمولی و در دسترس، در حین نوشتن، تفکر و تدبر کنی و در آن موضوع خاص، نکته ای جدید ارائه دهی. اگر دیدگاهی نداشته باشی، یا دیدگاهت سطحی باشد، کارت به جای آبگوشت جستار، می شود جستار آبگوشتی!