کرونا و گردشگری؛ آیا سفر کردن به آرزو تبدیل می‌شود؟

میهمان ناخوانده‌ای که سال ۲۰۲۰ را به تجربه‌ای تلخ و عجیب برای همه مردم جهان تبدیل کرد، سبک زندگی و تفریح آن‌ها را نیز تا حد زیادی تغییر داد. ویروس کرونا که در روزهای پایانی سال ۲۰۱۹ اولین نشانه‌های خود را به ساکنان زمین نشان داده بود، به مهم‌ترین رخداد جاری سال ۲۰۲۰ تبدیل شد. تأثیر همه‌گیری ناشی از ویروس کرونا، تقریبا روی تمامی صنایع جهان احساس شد و از همه مهم‌تر، سفر و گردشگری بود که لقب مظلوم‌ترین قربانی ویروس بین‌المللی را یدک کشید.منبع عکس:Unsplashایران با فاصله‌ای چندماهه از چین (که به اشتباه یا درست، منبع انتشار ویروس کرونا تلقی می‌شود) درگیر همه‌گیری کووید ۱۹ شد. در ماه‌های پایانی سال ۱۳۹۸ که بسیاری از مردم خود را برای سفرهای تفریحی عید و ایران‌گردی و جهان‌گردی آماده می‌کردند، خبر ممنوعیت سفر، برنامه‌های تفریحی همه را به هم ریخت. پیش‌بینی‌های اولیه روی این تصور شکل گرفت که کرونا تا خرداد بیشتر میهمان ما و دیگر کشورهای جهان نیست، اما ظاهرا این ویروس آمده است که بماند. ماندنی که در ترکیب با چالش‌ها و بحران‌های دیگر، اقتصاد و وضعیت معیشت بدنه جامعه را به سمت تاریکی سوق داد.وضعیت بحرانی ماه‌های پایانی سال ۱۳۹۸ نشان می‌داد که سال ۱۳۹۹ قطعا با دشواری‌هایی برای فعالان کسب‌وکار همراه خواهد بود. علاوه بر ویروس کرونا که بحران‌های اقتصادی را در سطح بین‌المللی ایجاد کرده بود، چالش‌ها و خطرهای همیشگی همچون تورم و کاهش قدرت خرید مردم هم صنایع را تهدید می‌کرد. دراین‌میان، صنعت گردشگری وضعیتی ترسناک‌تر از سایر صنایع را تجربه کرد. آمارهای اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی نشان می‌دهد که بیشترین کاهش سفارش در ماه‌های گذشته، در حوزه گردشگری رخ داده است. چنین آماری به‌خاطر ممنوعیت‌های جدی سفر در ماه‌های ابتدایی ورود کرونا به ایران قابل پیش‌بینی بود؛ اما ضربه ۹۷ درصدی حتی حرفه‌ای‌ترین تحلیل‌گران صنعت را هم متعجب کرد.سرایت بیماری به بدنه گردشگریرادار۳۶۱، یکی از سامانه‌های جست‌وجو و پیشنهاد خدمات گردشگری در ایران است که مسافران را در پیدا کردن مقاصد سفر و اقامت و همچنین بلیط وسایل نقلیه، همراهی می‌کند. گزارش این سرویس از ماه‌های نخست سال جاری نشان می‌دهد که فعالیت هتل‌ها در نیمه اول سال، با کاهش ۸۷ درصدی همراه بوده است. همان‌طور که در تصویر زیر می‌بینید، در ماه‌های بهمن و اسفند که همیشه پیش‌بینی افزایش سفر به مقاصد پربازدید داخلی مانند شهرهای مشهد، اصفهان، کیش و شیراز وجود دارد، فعالیت هتل‌ها به‌خاطر ممنوعیت سفر، به‌یک‌باره کاهش پیدا کرد.کاهش فعالیت هتل‌ها از اسفند ۱۳۹۸دو ماه ابتدایی امسال، به‌خاطر ادامه‌دار شدن محدودیت‌های سفر، با خبر خوبی برای هتل‌ها همراه نبود. از ماه خرداد که برخی از ممنوعیت‌ها کاهش پیدا کرد، شاهد افزایش سفر و فعالیت نسبی هتل‌ها بودیم که البته باز هم فاصله زیادی تا دوران پیش از شیوع ویروس کرونا داشت. این نکته را می‌توان در آمار جالبی از جست‌وجوی مردم در گوگل هم مشاهده کرد که با شیوع کرونا، حتی پس از کاهش محدودیت‌ها هم دیگر تمایلی به جست‌وجوی هتل و بلیط هواپیما نداشته‌اند.طبق گزارش رادار۳۶۱، در فصل اول سال ۱۳۹۹ شاهد کاهش چشمگیر پروازهای داخلی بوده‌ایم که حتی در بخش ارسال و پذیرش بار هم مشاهده می‌شود. به‌طور میانگین، پروازهای داخلی در فصل بهار امسال، نسبت به سال گذشته کاهش ۵۱ درصدی داشته‌اند و تعداد مسافران پروازی هم، کاهش ۶۴ درصدی را در این بخش نشان می‌دهد. از میان شهرهای پرطرفدار مقصد گردشگری در کشور، قشم بیشترین کاهش پرواز را در سه ماهه ابتدایی سال جاری تجربه کرد و با ۷۰ درصد کاهش در تعداد نشست‌وبرخاست هواپیما، وضعیت نگران‌کننده‌ای داشت.کاهش پروازهای داخلی در سه‌ماهه نخست سال ۱۳۹۹یکی از نکات مهمی که گزارش رادار۳۶۱ درباره فعالیت هتل‌ها و وضعیت کلی گردشگری در سال جاری نشان می‌دهد، قیمت اقامت در هتل‌های داخلی است. در نگاه اول شاید منتظر باشیم که کاهش سفر هم‌وطنان، هتل‌ها را مجبور به کاهش قیمت اقامت برای افزایش مسافر بکند. ازطرفی همه می‌دانیم سال ۱۳۹۹، یکی از سخت‌ترین سال‌ها از لحاظ تورم و افزایش هزینه‌های زندگی بود. قیمت دلار در روندی نگران‌‌کننده افزایش پیدا کرد و از حدود ۱۳ هزار تومان در ابتدای سال، به حدود ۲۸ هزار تومان در پایان ۶ ماهه نخست رسید. اگرچه در بسیاری از مقاطع تاریخی، افزایش قیمت دلار با افزایش سفرهای داخلی همراه می‌شد، این بار ترکیب کرونا و تورم در خدمات و هزینه‌های روزمره، از رونق گرفتن گردشگری داخلی جلوگیری کرد.شاید در نگاه کلی تصور کنیم که با محدود شدن سفرهای بین شهری، سفرهای درون شهری تفریحی که به‌هرحال بهانه‌ای برای خارج شدن از منزل برای شهروندان ایجاد می‌کردند، افزایش پیدا کنند. اگرچه نمی‌توان این آمار را با دقت به تفکیک سفرهای تفریحی و کاری درون شهری استخراج کرد، اما مسیریاب نشان در گزارشی، آمار جالب‌توجهی ارائه می‌کند که کاهش بسیار زیاد سفرهای درون‌شهری را در دو ماه ابتدایی امسال نشان می‌دهد. پیشنهاد می‌کنم گزارش تردد در قرنطینه را در بلاگ نشان بخوانید. در مجموع می‌توان ادعا کرد که دو ماه ابتدایی امسال، برای هیچ بخشی از صنعت گردشگری ایران روشن نبوده است.در کنار محدودیت‌های کرونا، تورمی که در سال جاری تجربه می‌کنیم، تاثیر خود را به‌مرور روی صنعت گردشگری افزایش می‌دهد و به همین دلیل باوجود کاهش تقاضا، شاهد افزایش قیمت هزینه اقامت بوده‌ایم که در شهر پرطرفداری مانند کیش، ۶۰ درصد نسبت به دوران پیش از شیوع کرونا بیشتر بوده است. درنهایت باوجود تأثیر مقطعی که همه‌گیری بیماری بر کاهش هزینه سفر و اقامت در ماه‌های ابتدایی سال داشت (و البته باز هم منجر به افزایش سفرها نشد)، تورم به‌عنوان عامل غالب‌تر، مدیران را به گران‌تر کردن هزینه اقامت مجبور کرد. درنهایت در پایان فصل اول سال، باوجود اوج‌گیری قیمت دلار نسبت به سال گذشته، هتل‌ها در همان شهر کیش مجبور به کاهش قیمت شدند، اما احتمالا با از بین رفتن همه‌گیری، باز هم شاهد افزایش قیمت خواهیم بود.افزایش و کاهش قیمت هتل در کیش در دوران کروناکورسوی امید به دوران پسا کرونابا کاهش محدودیت‌های سفر، می‌توان تمایل مردم به ایران‌‌گردی را تاحدودی پیش‌بینی کرد. به‌هرحال قیمت بسیار زیاد تورهای خارجی به‌خاطر قیمت بالای دلار، توجه بسیاری از مسافران را به مقاصد داخلی جلب می‌کند.حتما فراموش نکرده‌اید که در ماه‌های گذشته و پس از کاهش محدودیت‌های قانونی کرونا، هرگاه که مردم فرصتی برای سفر داشتند، شاهد ترافیک شدید و مرگبار در جاده‌ها بودیم. همین شواهد (البته تأسف‌بار) نشان می‌دهند که با برداشته شدن محدودیت کامل کرونایی، حتی باوجود تورم، مردم ما سفر کردن را فراموش و رها نمی‌کنند.آینده ویروس کرونا و خداحافظی دائمی ما (البته اگر خداحافظی در کار باشد)، اصلا مشخص نیست. آن‌چه که با تقریب بالا می‌توان پیش‌بینی کرد این است که قطعا مردم پس از رفع بحران و نگرانی کرونا، تمایل زیادی به سفر خواهند داشت و می‌توان افزایش شدید درآمد و فرصت را برای صنعت گردشگری امیدوار بود.باوجود امیدهایی که به آینده صنعت گردشگری در دوران پسا کرونا وجود دارد، مشکل افزایش هزینه‌ها هنوز هم می‌تواند به‌عنوان مانع بزرگی در مقابل توسعه صنعت ظاهر شود. دراین‌میان فرصت برای شهرهایی فراهم می‌شود که تا پیش از شرایط بحرانی کنونی، وضعیت مناسبی از لحاظ گردشگری نداشته‌اند. شهرها و روستاهایی که باوجود داشتن جاذبه‌های تاریخی و طبیعی، امکانات مناسب اقامت و سفر را در اختیار مردم قرار نمی‌دادند. این شهرها در دوران پسا کرونا فرصت دارند تا به انتخاب‌های جدید سفر تبدیل شوند. شاید شرایط کنونی رکود سفر، بهترین فرصت برای سرمایه‌گذاران باشد تا در مناطق با ظرفیت‌های بالا، امکانات اقامتی و گردشگری مقرون‌به‌صرفه توسعه دهند.باوجود مناسب بودن سرمایه‌گذاری برای رونق گردشگری در دوران کنونی رکود، چنین سبکی از سرمایه‌گذاری برای اشخاص حقیقی آن‌چنان مناسب نخواهد بود. در صحبتی که با سالار موسوی، بنیا‌ن‌گذار رادیو جولون دراین‌باره داشتم، به همین نکته اشاره شد: اشخاص حقیقی که اغلب برنامه‌هایی همچون راه‌اندازی اقامتگاه را با هزینه‌های پایین‌تر به‌عنوان سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری انتخاب می‌کنند، با شرایط کنونی هم به‌خاطر همان تورم و افزایش بی‌سابقه قیمت دلار، شانس زیادی برای سرمایه‌گذاری ندارند. درمقابل، سرمایه‌گذاران سازمانی یا دولتی که نگاهی بلندمدت دارند، فرصت خوبی خواهند داشت.در دوران پساکرونا شاید بتوان افزایش سفر به مقاصد سنتی گردشگری مانند شمال کشور را پیش‌بینی کرد، اما به‌خاطر تورم شدید، احتمالا مقاصد دیگر یا جاذبه‌های جدید، زمان بیشتری برای افزایش مسافر نیاز خواهند داشت.عکس از امید آرمین از Unsplashصرف‌نظر از شرایطی که در دوران پساکرونا برای همه ما پیش می‌آید، برخی موارد قطعا به عضو جدانشدنی زندگی‌مان تبدیل خواهند شد. هزینه بالای سفر و اقامت، قطعا در ماه‌های ابتدایی پساکرونا و اوج‌گیری تمایل به گردشگری، باز هم مانعی بزرگ بر سر رونق سریع صنعت خواهد بود.زندگی ما در دوران پس از کرونا، قطعا با آنچه که پیش از ورود این میهمان ناخوانده می‌شناختیم، تفاوت خواهد داشت. شاید برخی از رفتارهای کنونی مانند رعایت فاصله اجتماعی و ضدعفونی دائمی دست‌ها و وسایل شخصی، تا همیشه همراه ما بمانند. ازطرفی سفر و گردشگری به‌عنوان انتخاب همیشه محبوب از لحاظ تفریح و سرگرمی، قطعا در دنیای جدید هم حضور خواهد داشت. دراین‌میان برنامه‌ریزی‌ها برای سفر، به‌خاطر افزایش هزینه‌ها قطعا نیاز به زمان و بررسی‌های عمیق‌تری دارد.شاید در دوران پساکرونا دیگر نتوانیم مانند گذشته بدون تحقیق و بررسی، دل را به دریا بزنیم و سفر کنیم. شاید اینترنت و ابزارهای همه‌گیر آنلاین که در دوران همه‌گیری به همراهان پرکاربرد ما تبدیل شدند، پس از کرونا هم به‌عنوان مشاورانی حرفه‌ای در کنارمان خواهند ماند و طبقه متوسط جامعه، بیش از گذشته برای برنامه‌ریزی‌های تفریحی خود هم به آن‌ها نیاز پیدا می‌کند.منبع: گزارش رادار۳۶۱ از تاثیر کرونا بر صنعت گردشگری ایران