بررسی قواعد دسترسی پذیری و سطوح آن

در دنیای امروز، وب به یکی از اصلی‌ترین منابع اطلاعاتی، و ابزاری برای تعاملات انسانی تبدیل شده است. اما آیا تمام افراد میتوانند به یک اندازه و به راحتی از این منابع استفاده کنند؟دسترسی پذیری، کلیدی‌ترین راه حل در این زمینه است. در این مقاله، به بررسی قوانین و استانداردهای دسترسی پذیری وب و اهمیت آن برای جامعه، مخصوصا افراد دارای ناتوانی های جسمی یا شناختی می‌پردازیم.توافقنامه دسترسی پذیریتوافقنامه UNCRPD که مخفف عبارت " کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق افراد دارای معلولیت " (United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities) است، در سال ۲۰۰۶ توسط سازمان ملل متحد، با هدف رعایت حقوق افراد دارای معلولیت در سطح جهانی تصویب شد.طبق این قرارداد، افراد دارای معلولیت حق دسترسی به تمام جنبه های جامعه از جمله وسایل حمل و نقل، اطلاعات و سایر خدمات عمومی را دارند.به مرور زمان، اطلاعات و خدمات عمومی وارد محیط وب شد و به همین دلیل قوانین مختلفی در سطح ملی و منطقه‌ای تدوین شده است تا افراد دارای معلولیت نیز بتوانند به این محتوا دسترسی داشته باشند. به عنوان مثال، قانون تجارت منطقه‌ای آمریکا (ADA) از سازمان‌ها و شرکت‌ها می‌خواهد که وب سایت‌ها و محصولات خود را به گونه‌ای طراحی کنند که افراد ناتوان و کم توان نیز امکان استفاده از آن ها را داشته باشند.در بعضی از کشورها، این الزامات و قوانین فقط برای سازمان های دولتی اعمال می شود و در برخی کشورهای دیگر، سازمان های خصوصی نیز این قوانین را رعایت می کنند ولی اکثر آنها برای رعایت استانداردهای دسترسی پذیری محصولات خود، از دستورالعمل‌های دسترسی (WAI) استفاده میکنند.دستورالعمل‌های Web Accessibility Initiative (WAI)عبارت WAI یا Web Accessibility Initiative، یک گروه کاری است که توسط سازمان جهانی W3C ایجاد شده است. هدف اصلی این گروه افزایش دسترس‌پذیری محتوای وب برای همه کاربران، از جمله افراد دارای معلولیت‌ است تا مطمئن شود تکنولوژی و محتوای وب برای همه افراد قابل استفاده باشد. WAI چندین مبحث و دستورالعمل مرتبط با دسترس‌پذیری وب تهیه کرده است که در سه بخش کلی دسته بندی شده است:دستورالعمل های دسترسی به محتوای وب (WCAG) که الزاماتی را در مورد چگونگی دسترسی به محتوای وب مانند متن، تصاویر و محتوای چند رسانه ای تعریف می کند. در حال حاضر دو نسخه قابل استناد (ورژن ۲.۰ و ۲.۱ ) از این منبع وجود دارد که نسخه ۲.۱ شامل معیارهای به‌روزتری است که به نیازهای فرهنگی و فنی جدیدتری پاسخ می‌دهددستورالعمل‌های دسترسی به ابزار نویسنده (ATAG) الزاماتی را در مورد چگونگی دسترسی به ابزارهای تولید محتوا تعریف می‌کند تا افراد دارای معلولیت بتوانند محتوای وب ایجاد کنند. همچنین قواعدی درباره تولید محتوای قابل دسترس توسط نویسندگان تعریف میکند، به نحوی که با قوانین WCAG مطابقت داشته باشد.دستورالعمل‌های دسترسی‌پذیری عوامل کاربر (UAAG) راهنمایی‌هایی در مورد دسترسی آسان به ابزارهای مورد استفاده افراد دارای معلولیت تعریف میکند. مانند مرورگرها، افزونه‌های مرورگر، پخش‌کننده‌های رسانه‌ها، صفحه خوان ها و سایر برنامه‌هایی که محتوای وب را به کاربران ارائه میدهند.دستورالعمل های دسترسی به محتوای وب (WCAG)چهار اصل اساسی برای راهنمایی طراحان و توسعه‌دهندگان وب تهیه شده است تا افراد با معلولیت‌های مختلف (از جمله افراد نابینا، ناشنوا، افراد دارای معلولیت‌های حرکتی و یا شناختی) دسترسی آسان به محتوا و خدمات تحت وب داشته باشند.این چهار اصل با نام POUR شناخته میشوند که هر حرف بیانگر یک قانون کلی درباره دسترسی پذیری است. این اصول به عنوان چهارچوبی برای ایجاد محتوای وب عمل می کنند که در ادامه به توضیح قوانین مربوط به هر بخش POUR می پردازیم:بخش اول - تشخیص‌پذیری (Perceivable)این اصل شامل قوانینی است که با هدف درک کامل اطلاعات و اجزای صفحه توسط کاربر (از جمله کسانی که دارای اختلالات ادراکی هستند) تدوین شده است. به عنوان مثال قانون ارائه جایگزین هایی برای محتوای مبتنی بر زمان کمک میکند تا بتوان محتوا را به اشکال دیگری نیز در دسترس قرار داد که همه مردم بتوانند از آن استفاده کنند.در این قانون پیشنهاد میشود برای محتوای ویدیو یا پادکست که مبتنی بر زمان است، زیرنویس و یا متن (transcript) تهیه شود. (متن شامل مکالمات، حالات و اصوات موجود در ویدیو است)تشخیص پذیری - قرار دادن زیرنویس برای محتوای ویدیویی مبتنی بر زماناز دیگر قوانین مهم این اصل، فراهم کردن شرایطی است که دیدن و شنیدن محتوا را برای کاربر آسان کند. رعایت این استاندارد با چند راهنمای ساده میسر میشود. مانند ایجاد کنتراست مناسب بین اجزای پیش زمینه و پس زمینه، تنظیم صدای درحال پخش و یا قابلیت تغییر اندازه فونت صفحه.تشخیص پذیری - نباید رنگ به عنوان تنها راه انتقال اطلاعات استفاده شودبخش دوم - قابلیت کاربری (Operable)این اصل تاکید می کند که اجزای رابط کاربری باید توسط همه کاربران قابل اجرا و عملکردپذیر باشد. مخصوصا کسانی که ممکن است از روش های ورودی مخصوص مانند سویچ کنترل ها یا ردیاب های چشمی استفاده کنند.یکی از نکات کلیدی این اصل، در دسترس قرار دادن تمامی اجزای صفحه از طریق کیبورد است. عملکرد نباید به ماوس محدود شود و یا به نحوی باشد که صفحه کلید اصطلاحا داخل تله بیافتد.اما رعایت این قانون به چه کسانی کمک می کند؟افرادی که برای کار با صفحه، به صفحه کلید متکی هستندافراد مبتلا به اختلال توجهافراد مبتلا به مشکلات شناختی و حافظه کوتاه مدتافراد مبتلا به اختلالات بیناییافرادی که از وسایل کمکی مانند صفحه خوان ها استفاده میکنندبهتر است برای المنت های صفحه حالت فوکس (Focus) طراحی شود که کاربر متوجه شود تمرکز صفحه بر روی کدام قسمت است.قابلیت کاربری - قابل انتخاب بودن تمام المان ها و لینک های صفحه توسط کیبورد و اهمیت حالت focus در محصولبخش سوم - قابلیت درک (understandable)این اصل به اهمیت ایجاد محتوایی اشاره می‌کند که همه می‌توانند آن را به راحتی درک کنند، حتی افرادی که مشکلات شناختی یا معلولیت های خاص مانند بیش فعالی، نقص توجه یا ناتوانی یادگیری دارند. برای این کار بهتر است در تولید محتوای خود، استفاده از اصطلاحات و کلمات سخت را به حداقل برسانیم و یا جایگزین های ساده شده برای آنها ارائه دهیم.از دیگر قوانین این اصل، طراحی صفحات وب به شکلی است که کاربران با آن آشنایی دارند و رفتار پیش بینی شده ای از خود نشان میدهند تا بار شناختی را به حداقل برسانیم. مثلا نوارهای ناوبری در تمام صفحات ثابت باقی بمانند و یا ترمینولوژی مربوط به محصول خود را تعریف کرده و رعایت کنیم.بخش چهارم - تغییرپذیری (Robust)این اصل بر اطمینان از قوی بودن و سازگاری محتوا با عوامل مختلف، از جمله فناوری‌های فعلی و آینده تمرکز دارد. محتوای وب باید به شکلی توسعه پیدا کند که با مرور زمان و تغییر مرورگرها، ابزارها و فناوری های مربوط به وب، در دسترس همه افراد باقی بماند. از قوانین اصلی این بخش، به استفاده از نشانه گذاری های معتبر HTML برای چینش ساختار محتوا و یا نامگذاری دقیق اجزای رابط کاربری میتوان اشاره کرد.عبارت ARIA مخفف "Accessible Rich Internet Applications" است که مجموعه ای از ویژگی هایی است که می تواند به عناصر HTML اضافه شود تا دسترسی به محتوای وب را افزایش دهد، به ویژه هنگام ایجاد عناصر پویا یا تعاملی که ممکن است به طور کامل توسط HTML پیاده سازی نشود. ویژگی‌های ARIA به بهبود تعامل بین فن‌آوری‌های کمکی و محتوای وب کمک می‌کند و برای افراد دارای معلولیت راحت‌تر پیمایش و درک صفحات وب را تسهیل می‌کند.معرفی سطوح دسترسی پذیری WCAGدستورالعمل WCAG چندین سطح از انطباق دسترسی را تعریف می‌کند:سطح Aسطح AAسطح AAAاین سطوح، معیاری برای ارزیابی دسترسی پذیری محصول به محتوای وب فراهم می کند که هر سطح بر اساس الزامات سطح قبلی است. سطح A حداقل استاندارد و سطح AAA بالاترین سطح استاندارد دسترسی پذیری است.سطح Aسطح A به اساسی ترین و ضروری ترین الزامات دسترسی تمرکز دارد. معیارهای سطح A تضمین می کند که یک وب سایت یا محتوای وب با استانداردهای حداقلی در دسترس کاربران دارای معلولیت است و به طیف گسترده ای از کاربران اجازه می دهد تا محتوا را درک کنند، پیمایش کنند و با آن تعامل داشته باشند.برخی از نمونه‌های الزامات سطح A شامل ارائه متن جایگزین برای تصاویر، استفاده از متن پیوند واضح و توصیفی، اطمینان از ساختار مناسب عنوان، ارائه زیرنویس‌ها برای ویدیوها، و طراحی فرم‌هایی است که در دسترس و قابل اجرا هستند.سطح AAاستانداردهای سطح AA بر اساس الزامات سطح A تعریف شده است اما طیف وسیع تری از مسائل دسترس پذیری را پوشش می دهد. هدف آن ارائه یک تجربه کاربری جامع تر و فراگیرتر برای افراد دارای معلولیت است.این سطح شامل دستورالعمل ها و معیارهایی است که به مواردی مانند دسترسی به صفحه کلید، کنتراست رنگ، متن قابل تغییر اندازه، توضیحات صوتی برای ویدیوها و موارد دیگر می پردازد. این سطح بر بهبود ناوبری، تعامل و درک برای کاربران دارای ناتوانی های مختلف از جمله اختلالات بینایی، شنوایی، شناختی و حرکتی تمرکز دارد.سطح AAAانطباق بر سطح AAA بالاترین استاندارد دسترسی برای محصول را فراهم می کند که شامل تمام الزامات سطح A و سطح AA است و گسترده ترین دستورالعمل ها را برای ایجاد یک تجربه خوب برای کاربر ارائه می دهد. برآورده شدن معیارهای سطح AAA تضمین می کند که افراد دارای معلولیت بهترین تجربه ممکن را دارشته باشند. دستیابی به سطح انطباق AAA می تواند چالش برانگیز باشد و ممکن است به منابع قابل توجهی نیاز داشته باشد.سطح AAA شامل دستورالعمل‌ها و معیارهای موفقیت خاص‌تری است که جنبه‌هایی مانند تفسیر زبان اشاره، عملکرد صفحه‌کلید اضافی، توضیحات صوتی گسترده و موارد دیگر را پوشش می‌دهد.در نهایت، این مقاله تاکید میکند که دسترسی پذیری وب یک مسئله بسیار حیاتی است که برای تمامی افراد و جوامع، بهره‌وری اقتصادی و اجتماعی دارد و نیازمند توجه و توسعه مداوم از سوی توسعه‌دهندگان و طراحان وب می‌باشد.منابع مورد استفاده:https://www.edx.orguxcel.comhttps://www.w3.org/