توسعه از سیستم بسته حاصل نمی‌شود

توسعه محصول گفت‌وگوی آزاد قدرت و جامعه استصحبت از توسعه دل‌ودماغ می‌خواهد که متاسفانه این روزها حال مردم ایران خوب نیست. از سوی دیگر بی‌گمان یکی از ریشه‌های بنیادین اعتراض‌های دو دهه‌ی گذشته، به ویژه اعتراض‌ها جاری توسعه‌نیافتگی و نبود آینده‌ی روشن فراروی جوانان است. از این‌رو، شاید برای برخی که تمایل به بررسی ریشه‌های زیرین‌تر این اعتراض‌ها دارند، توجه به این مساله جالب توجه باشد.بررسی و نقد عباس آخوندی از برنامه‌های توسعه‌ایران در جلسه شورای سیاست‌گذاری حزب ندای ایرانیاناحسان اسقایی: سیاست‌های کلی برنامه هفتم توسعه در شرایطی ابلاغ شد که نقدهایی فراوانی در ارتباط با برنامه ششم توسعه منتشر شده است. یکی از اشخاصی که همواره در ارتباط با برنامه‌های توسعه نقدهایی داشته عباس آخوندی است. وی سالهاست دغدغه توسعه دارد. حزب ندای ایرانیان پس از ابلاغ سیاست‌های کلی برنامه هفتم توسعه از آخوندی دعوت کرد تا ضمن نقد به برنامه‌های توسعه ، سیاست‌های کلی توسعه را مورد برسی قرار دهد. آخوندی معتقد است :«سیاست مدار برای اعمال و رسیدن به اهداف خود و حفظ قدرت، سیاست‌هایی را اعمال و در قالب یک برنامه آن را محقق می‌کند.»* نشانه‌ها، نشانه‌های خوبی نیستعباس آخوندی وزیر مسکن و شهرسازی دولت اول روحانی در جلسه شورای سیاست‌گذاری حزب «ندای ایرانیان» درباره تحولات اخیرگفت: این روزها شرایط بحرانی را پشت سر می‌گذارنیم. امیدوارم بتوانیم از آن عبور کنیم و به صلح اجتماعی برسیم تا موقعیت رشد فراهم آید. چرا که نشانه‌ها نشانه‌های خوبی نیست. آخوندی در این جلسه درباره تدوین برنامه هفتم توسعه با توجه به میزان موفقیت پایین برنامه‌های توسعه در دوره های قبل گفت: نگاهم به مسئله سیاست‌گذاری ملی چه در قالب تدوین برنامه، سیاست بخشی و قانون یا هر مسئله دیگری؛ به طورکل وقتی وارد بحث سیاست‌گذاری می‌شویم با دو مساله اصلی مواجهیم. یکی تکنیک، دانش و فن سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی و دیگری فرایندی است که قدرت سیاست و برنامه‌ی مشخصی را اتخاذ و اجرای می‌کند. فن سیاست‌گذاری، برنامه‌نویسی و تدوین استراتژی که به مهارت و دانش تبدیل شده است، ارزش خود را دارد. به طور مثال اگر من را برای خرید چرم و با ابریشم به بازار تهران بفرستند قطعا کلاه بر سرم می گذارند. زیرا هیچ دانش و مهارتی در خرید آن ندارم. حتی اگر پول نقد داشته باشم. بنابراین دانش سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در جایگاه خود مهم است در کنار سیاست‌گذاری عمومی که برنامه‌ریزی یکی از آنهاست، مهم است که چه کسی و درچه بستری و چه طی فرایندی این کار را انجام می‌دهد و نتیجه چه خواهد شد. این همان جریان قدرت است. در هرصورت نمی‌توان از مسئله جریان قدرت که تصمیم گیری و اجرا به عهده آن است، غافل شد.*برنامه‌نویسی در ایران بر اساس سیستم بسته استاین فعال سیاسی افزود: در هر سیاست‌گذاری و برنامه‌ای، هیچ سیاست‌گذاری به دنبال بازنده بودن نیست. هرکسی که برنامه تصویب و ابلاغ می‌کند به دنبال برنده بودن تیم خودش است. در نهایت اینکه برنامه باید توسط «جریان قدرت» پذیرفته شود. زیرا اگر برنامه از سوی جریان قدرت پذیرفته نشود آن برنامه ابلاغ نمی‌شود و اگر ابلاغ شد محقق نخواهد شد. بنابراین ما دو تصویر از برنامه داریم. یک تصویر و چشم‌اناز از منظر دانش برنامه‌نویسی و دیگر نگاه قدرت به برنامه. این دوی کی نیست و ممکن است که در اجرا کمتر با هم ارتباط پیدا کنند. این اصلی‌ترین دلیل تحقق پایین برنامه‌ها در ایران است. در ایران وقتی در باره برنامه بحث می‌شود، بیشتر از جنبه‌ی فناوری و دانشِ برنامه‌ریزی مسائل مورد کندوکاو قرار می‌گیرد. حال آنکه قدرت دستور کار دیگری در نظر دارد و نگاه او با نگاه برنامه‌نویسان فرسنگ‌ها فاصله دارد. به عنوان مثال کارشناسان و برنامه‌نویسان در دولت روحانی چه در سطح اقتصاد کلان و چه در سطح اقتصاد بخشی، برنامه‌ها را برا اساس تعامل فعال با دنیا و رفع خصومت بین‌المللی تدوین می‌کردند. استنادشان نیز این بود که در بند اول ابلاغیه اقتصاد مقاومتی آمده که اقتصاد باید "درون‌زا" و "برون‌نگر" باشد. با تکیه بر صفت برون‌نگری در پی یک اقتصاد باز به سمت تحولات بین‌المللی بودند. از این مجرا برنامه یک ارتباط وثیقی با سیاست خارجی پیدا می‌کرد. حال آ‌نکه جریان قدرت در عمل، برای برون‌نگری هیچ وزنی قایل نبود. حال وظیفه‌ی سیاست‌مدار عبور دادن برنامه‌ی توسعه و رشد اقتصادی ایران از این گردنه و این تعارض است. در همین ارتباط، اساسا انتقاد بزرگی که به دولت روحانی داشتم این بود که شما به عنوان یک سیاست‌مدارموظف بودید برجام را امضا کنید. زیرا این مسئله در دولت بعدی تمام نمی‌شود. زیرا آشکار بود که جریان قدرت در دولت بعدی اراده ای در فرجام بخشیدن به کار برجام ندارد. افزون براین دانش و مهارت لازم برای به سرانجام رساندن مذاکره را ندارد. بنابراین هم فن و مهارت وهم آگاهی و نحوه تصمیم گیری جریان قدرت مهم است. به همین دلیل نمی‌توان یکی را فدای دیگری کرد.آخوندی با اشاره به اینکه از جهت تکنیکی مدتهاست که جهان از مفهوم برنامه‌ریزی عبور کرده و بیشتر به سیاست‌گذاری پرداخته است، تاکید کرد: در محیط جهانی متغییرهای غیرقابل پیش بینی وجود دارد هرکسی که بخواهد برنامه‌ریزی کند از همان روز اول شکست می خورد در واقع برنامه‌ریزی برای نظام های بسته است. زیرا تصورشان بر این است که ورودی و خروجی این سیستم به طور قابل کنترلی در اختیار خودشان است وهیچ گاه عوامل خارجی در نظر گرفته نمی‌شود. بنابراین، دانش و مهارت لازم برای تدوین برنامه بر اساس سیستم باز و فضای کاملا در حال تغییر با برنامه‌ریزی در محیط بستته و قابل کنترل کاملا متفاوت است. سیستم بسته در تدوین برنامه کشورهای مدرن جهان تقریبا وجود خارجی ندارد این ضعف دوم نظام برنامه‌ریزی در ایران است که هنوز فرضیات برنامه بر اساس یک سیستم بسته است. و برنامه‌نویسان به آن عادت و خو دارند. دانش و تجربه‌شان نیز در آن حول و حوش است و با برنامه‌نویسی در فضای متغیر چندان آشنا نیستند. برنامه‌نویسی در سیستم باز عمدتا متکی بر سیاست‌گذاری و برنامه‌های عملیاتی کوتاه‌مدت‌تر و امکان دریافت بازخورد و تصحیح خطای مستمر در حین اجرای آن استوار است. حال آن‌که برنامه‌های ایران 5ساله و عملا در طول زمان هیچ بازخوردی دریافت نمی‌شود و هیچ تصحیحی صورت نمی‌گیرد.*عدم باور به سازوکار اقتصاد صفت ممیزه کل قدرت استاین فعال سیاسی با اشاره به اینکه به عنوان مثال انگلستان که یک سیاست توسعه‌ای دارد و بر اساس آن یک برنامه سه ساله مطابق مدل برنامه‌ریزی غلتان دارد، گفت: اما برنامه 3 ساله این کشور چگونه است؟ به عنوان مثال اگر سال پایه برنامه را سال 2022 بگذ اریم در این مدل، برنامه باید برای تک‌تک ردیف‌های درآمدی و هزینه‌ای برای سال 2022 و هم‌چنین دو سال بعد از آن یعنی 2023 و 2024 ارقام مشخصی را تعیین کند. حال وقتی به سال بعد منتقل می‌شویم، بر اساس عملکرد واقعی، برنامه‌نویس هم باید تمام ارقام درآمدی و هزینه‌ای سال‌های 2023 و 2024 را به‌روز کند و دلیل تغییر را بیان نماید و افزون بر آن، برای سال 2025 نیز ارقام درآمدی و هزینه‌ای را مشخص کند. بنابراین، کشور همواره دارای برنامه‌ی سه ساله است که هرسال تمام ارقام آن به‌روز می‌شوند و هم‌چنان که به‌پیش می‌رود، یک‌سال جدید به آن افزوده می‌گردد. به عبارت دیگر برنامه پویا و غلتان است. کیف قرمزی که وزیر اقتصاد انگلستان به‌عنوان بودجه هر سال به مجلس این کشور ارائه می‌دهد، شامل بودجه سال پیشِ رو و برنامه دو سال پس از آن است. بنابراین هر ساله برنامه و ارقام تصحیح می‌شود. این نوع برنامه‌ریزی نیاز به دانش بسیار بالا و مهارت بودجه‌نویسی عملیاتی پیشرفته دارد. اگر هر یک از اقلام انحرافش زیاد شد به‌زودی شناخته شده، علت‌یابی و مسیر تصحیح می‌گردد. در حالی که این مسئله در ایران وجود ندارد. امسال یک برنامه 5ساله می‌نویسند می‌رود تا 5 سال دیگر. در طول زمان هزاران تغییر در ایران و جهان رخ می‌دهد و روی ارقان تاثیر می‌گذارد که نیاز به تصحیح مسیر است، لیکن برنامه هم‌چنان ایستا و خشک لایتغیرباقی می‌ماند. از جهت تکنیکی این یکی از دلایل عدم تحقق مناسب برنامه‌ها در ایران است.آخوندی ادامه داد: از حیث فرایندی، اهداف و سیاست‌های برنامه از مجرای گفت‌وگوی میان اقتصاد‌دان و برنامه‌نویس اقتصادی از یک سوی و قدرت سیاسی از سوی دیگر تعیین می‌شود. لیکن در ایران در عمل چنین گفت‌وگویی صورت نمی‌گیرد و همه‌چیز بیشتر به تعارف است گذرانده می‌شود. در اینجا باید قاعدتا میان برنامه‌نویس اقتصادی و سیاست مدار یک گفت‌وگوی سامان مند صورت بگیرد. اینجاست که قصه قدرت شروع می‌شود اساسا در ایران قدرت هیچ گاه به دانش اقتصاد وقعی نمی گذاشته و با وجود فراز و نشیب‌های بسیار، عدم اعقتاد به اقتصاد صفت ممیزه قدرت در همه دولت ها بوده است. هرچند این مساله دارای فراز و نشیب بوده و شدت و ضعف داشته ولی می‌توان گفت که قدرت اساسا دانش اقتصاد را به رسمیت نمی‌شناخته و نمی‌شناسد. من در میان اقتصاددانان بوده ام به چشم می دیدم که آنها چقدر تلاش می کنند که تا تیم دولت را فقط با مفاهیم اولیه اقتصاد آشنا کنند. سیاست‌مداران در بهترین حالت می‌گفتند که ما به برنامه کاری نداریم. از کل برنامه به عنوان مثال تنها این چهار نکته به کار می‌آید که راجع به آن چانه‌زنی می‌کردند. بدین ترتیب به تدریج برنامه از واقع‌نگری و سیاست‌گذاری برای دستیابی ره رشد خارج می‌شد و تبدیل به یک سری کالا و اقلام تبلیغی می‌شد که سیاست‌مدار در پی فروش آن به جامعه برای کسب و یا افزایش محبوبیت خود بود. به عنوان مثال، 40 سال است که اقتصاددانان می گویند قیمت گذاری بی فایده است و موجب فساد اداری است. سیاست‌مدارهم در شعار برای شانه خالی کردن از مسئولیت‌ها به‌هنگام بروز فساد بر آن تاکید می‌کند. لیکن در عمل، هیچ سیاست‌مداری برای لغو نظام قیمت‌گذاری پا پیش نمی‌گذارد. چون در عمل برای کسب محبوبیت و فرافکنی به‌هنگام بروز ناکارآمدی به آن نیاز دارد. افزون بر این، چوب قیمت‌گذاری نشان از اقتدار سیاست‌مدار است. او به‌هیچ وجه حاضر نیست این چوب را به‌دور اندازد. یا مثال دیگر، سال‌هاست که گفته می‌شود به بانک‌ها نمی‌توان دستور توزیع منابع و اعتبار داد. این کار خلاف قانون و حتی خلاف شرع است. زیرا بانک ها امانت دار مردم هستند. بانک به تمام سپرده‌گذاران تعهد کرده‌اند که سپرده‌ی آنان را به بهترین پروژه‌ها با بیشترین درآمد و کمترین مخاطره و ریسک اختصاص دهند. ولی، شما می‌بینید که همه‌ساله مجلس و دولت تصمیم می‌گیرند که بانک‌ها چه میزان اعتبار به چه بخش و چه پروژه‌هایی اختصاص دهند. آنها با کمال افتخار در استانداری‌ها می‌نشینند و منابع بانک‌ها را به یک سری شرکت‌های ورشکسته تحت عنوان فعال‌سازی بنگاه‌ها اختصاص می‌دهند. یعنی به‌جای این‌که به بهترین پروژه‌ها با کمترین ریسک تخصیص منابع دهند. به بدترین و شکست‌خورده‌ترین پروژه‌ها و با بیشترین ریسک بازگشت منابع را تخصیص می‌دهد. شما خاطرتان هست که رییس جمهور دوره نهم در سخنرانی‌ها می‌آمد میزان منابع بانکی را با بودجه عمومی دولت مقایسه می‌کرد و می‌گفت منابع بانک‌ها بیشتر است. به همین دلیل برای بانک‌ها خط و نشان می‌کشید و تعیین تکلیف می‌کرد. و اساسا نظام بانک‌داری و مسئولیت مدیران آنها را به سخره می‌گرفت. آشکارا این کار خیانت در امانت است ولی قدرت گوشش بدهکار نیست.*احزاب می‌توانند لولای گفت‌وگو میان اقتصاددان و قدرت باشندوزیر مسکن و شهرسازی روحانی با بیان اینکه نکته مهم بعدی به فرآیند گفت‌وگو میان کنشگر اقتصادی و سیاست‌مدار باز می‌گردد، افزود: احزاب در جهان لولای این گفت‌وگو هستند. احزاب چپ به عنوان مثال کارشان گفت‌وگو و ارتباط با اتحادیه ها و سندیکاهای کارگری از یک سوی و قدرت از سوی دیگر است. آنها ظرفیت این را دارند که مسئله اقتصادی را به سیاست عمومی تبدیل کنند و تحقق آن را از سیاست‌مدار در حوزه سیاست‌گذاری مطالبه کنند. به همین سیاق، احزاب راستی هم لولایی میان کارآفرینان و بنگاه های کارفرآینی از یک سوی و دولت از سوی دیگر هستند. بنابراین، احزاب کارکرد بسیار مهمی در دولت مدرن و دموکراسی غربی دارند و می‌توانند مذاکره و گفت‌وگو را سامان دهند. در حالی که در ایران هیچ حزب و جریانی ظرفیت این کارکرد را ندارد. در عمل گفت‌وگوی اقتصاددان و سیاست‌مدار در درون دولت، میان سازمان بودجه و گاهی وزارت امور اقتصادی و دارایی و بانک مرکزی از یک سوی و رییس جمهور و وزارت‌خانه‌های با دهان‌های باز از سوی دیگر صورت می‌گیرد. کسانی که به عنوان اقتصاددان می‌خواهد با قدرت گفتگو کنند خود منصوبان قدرت هستند. بنابراین، در عمل، گفت‌وگویی از سوی کنشگراقتصادی و فعال سیاسی در ایران با دولت و قدرت صورت نمی‌گیرد. هم‌چنان‌که گفتم این نخست به دلیل فقد احزاب است و دوم به دلیل ضعف و دانش و مهارت برنامه‌نویسان و سوم منافع سیاست‌مدار است. هرچند به‌ظاهر در ایران برنامه مسیری را برای تدوین طی می‌کند، لیکن به معنای واقعی همه این فرایند در حیاط خلوت دولت انجام می‌شود و در عمل فرایندی طی نمی‌شود. در اندیشه‌ی سیاسی، فرق حکم روایی یا حکم رانی، و هم‌چنین تفاوت میان دولت مدرن و پیشامدرن همین نکته‌ی ضرورت توجه به فرایند گفتگو در امر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی است. از این رو گفته می‌شود که حکم روایی به مثابه فرآیند است یعنی فرآیندی طی می‌شود تا به مساله‌ای یک سیاست تبدیل شود.آخوندی ادامه داد: در نظام برنامه‌ریزی ایران، برنامه به مثابه وضعیت است نه فرآیند. یعنی یک وضعیتی را می خواهند تحصیل کنند. در دو عکس، عکس اول می گوید ما الان اینجا هستیم و عکس دوم 5 سال دیگر را نشان می‌دهد و حکم می‌کند که 5 سال دیگر چگونه باید باشد. بدون توجه به مسیر و بدون توجه به فرایند. این درست است که در تمام جهان کسی که تصمیم می‌گیرد سیاست‌مداراست. برنامه‌ریز اقتصادی تصمیم گیر نیست و تصمیم گیر نهایی سیاست‌مدار است. چون آن کسی که در برابر مردم پاسخگو است سیاست‌مدار است. لیکن در عین حال، فرض بر این است که سیاست‌مدار موظف به تن دادن به فرآیند است بنابراین سیاست‌مدار از سیاست به برنامه عدول نمی‌کند. سیاست‌مدار در حد سیاست متوقف می‌شود و برنامه را در بدنه اجرایی دولت مورد اجرا قرار می‌دهد. اما در اینجا سیاست‌مدارهمه چیز را تعیین و جریان قدرت به شدت کنترل می‌کند که در کل این رهگذر هیچ مسئله‌ای از حلقه قدرت خارج نشود.*منابع برنامه صرف افزایش محبوبیت سیاست‌مدار می‌شوداین فعال سیاسی با بیان اینکه در عمل می بینیم که آخرکار یک نوع مشارکت ملی، عمومی و حرفه‌ای وجود ندارد. عمدتا برنامه‌ها شعاری و ناظر بر اجرای تعهدات و قول‌های واهی رییس جمهور در دوران انتخابات است. اهداف و اصول قانون اساسی هم اغلب محلی از اعراب ندارند. در این رهگذر، سیاست‌مدار تصمیم می‌گیرد و سعی می‌کند که منابع را به نحوی تخصیص دهد تا به افزایش محبوبیتش بیانجامد. در واقع منابع عمومی برای کسب و افزایش محبوبیت سیاست‌مدار صرف می‌شود. از دهه پنجاه یعنی برنامه ششم شاه تاکنون هیچ رئیس سازمان برنامه و بودجه صاحب سبک و اندیشه‌ای نتوانسته نه با شاه نه با رئیس جمهورهای بعد از انقلاب کناربیاید. در نهایت اغلب به اختلاف و جدایی انجامیده‌است. گاهی موضوع از این هم فراتر رفته و رییس جمهور در اساس سازمان برنامه و بودجه را منحل کرده‌است؛ مانند دولت نهم. می‌شود. شرط بقا در پست سازمان برنامه سازگاری حداکثری با قدرت است. لذا گاهی افرادی به این سمت منصوب می‌شوند که اساسا با مفهوم سیاست ملی آشنا نیستند. در این سیستم، کسی که قدرت دارد، سیاست مدار است. او نیزسعی می‌کند تا عنصر بورکراتیک و تکنوکراتیکی را که روبروی اهدافش قرار می‌گیرد، حذف کند تا محبوبیتش را از طریق منابع بودجه ای کسب کند. او در نهایت کسی را می‌آورد که مطیعش باشد یا مطابق با اهداف و برنامه اش عمل کند. این نگاه کلی من به سیاست‌ها و فرآیندهای برنامه‌ریزی در ایران است.*برنامه توسعه در ایران با ساختار قدرت ارتباط مستقیم داردوزیر مسکن و شهرسازی سابق با اشاره به اینکه برنامه یعنی سیاست قدرت و چیزی غیر از این نیست، تاکید کرد: سیاست مدار برای اعمال و رسیدن به اهداف و ادامه حفظ قدرت سیاست‌هایی را اعمال و در قالب یک برنامه آن را محقق می‌کند. بنابراین برنامه یک ارتباط مستقیم با ساختار و شکل قدرت دارد. قطعا همه ما دوست داریم به دلایلی به این مسئله نپردازیم اما نمی‌شود زیرا برنامه را دانشگاهی‌ها و انجمن‌های حرفه‌ای هم نمی‌نویسند بلکه توسط جریان قدرت نوشته و اجرا می‌شود. بنابراین نکته مهم این است که قدرت چگونه به جامعه نگاه می‌کند و کنشگران اجتماعی واقتصادی چگونه به گفت‌وگو با قدرت می پردازند. این نکته مهمی از منظرتئوریک است. توجه داشته باشیم که میان سیاست‌گذاری و برنامه‌نویسی تفاوت بسیار است. به عنوان مثال، سیاستی در دهه هشتاد میلادی ودهه شصت هجری تحت عنوان سیاست خصوصی‌سازی در جهان اعلام شد. این یک سیاست مشخص بود. این برنامه نبود. ولی، در ایران، سیاست‌ خصوصی‌سازی ذیل برنامه‌های توسعه از برنامه‌ی اول‌ تا سال 1385 آمد. پس از آن هم به صورت برنامه به آن نگاه شد. در واقع خصوصی‌سازی در ایران سیاست نبود. بلکه یک روش دفع شر بنگاه‌های ناکارآمد از یک سوی و یک راه کسب درآمد برای دولت بود. اساسا تغییر سیاست برای افزایش کارآیی ملی و رشد اقتصادی در میان نبود.آخوندی اضافه کرد: این دو سیاست بسیار متفاوت هستند. تفاوت میان برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری فراوان است. برنامه ابزاری برای کمی‌سازی رسیدن به اهدافی است که در اجرای یک سیاست مشخص معین شده‌اند. اما سیاست ناظر بر اهداف توسعه ملی، افزایش رقابت‌پذیری اقتصاد ملی در جهان، رشد و افزایش بهره‌وری است. درست است که در آغاز هر برنامه‌ای یک سری سیاست اعلام می‌شود. لیکن، نه سیاست‌ها کیفیت سیاست‌گذاری ملی را دارند و نه برنامه‌ها رابطه‌ای با سیاست‌های اعلامی برقرار می‌کنند. سیاست‌ها فاقد کیفیت سیاست‌گذاری ملی هستند چون در مراحل تدوین و ابلاغ آنها هیچ‌گفتوگویی میان بخش اقتصاد و ساست بخوانید قدرت صورت نمی‌گیرد. بنابراین سیاست‌گذاری مستقل از طی فرایند گفتگو صورت می‌پذیرد. برنامه‌های نیز متناسب با میزان مهارت و اهداف سیاسی کسانی است که دولت را شکل داده‌اند. آنها نیز مستقل از سیاست‌های ابلاغی در پی بیشینه کردن منافع سیاسی خود از رهگذر تخصیص منابع عمومی به پروژه‌های مد نظر خود هستند. از این رواست که دیده می‌شود میزان موفقیت برنامه‌ها اغلب در حدود 30 درصد است. معمولا در طول دوره هر دولتی که به قدرت می‌رسد، یک برنامه به اتمام می‌رسد. این فرصتی است که دولت قبلی به باد انتقاد گرفته شود. حال نوبت جایگزینی شعارهای جدید با شعارهای قبلی است و روز نو روزی از نو. و این چرخه باطل هم‌چنان ادامه می‌یابد.*ایران همواره به دنبال دفع شر در خصوصی‌سازی بوده استوزیر مسکن و شهرسازی با اشاره به اینکه برنامه و سیاست محصول گفت‌وگوی آزاد قدرت و جامعه است، به سه نمونه در رابطه قدرت با سیاست خصوصی‌سازی اشاره و بیان کرد: یک نمونه خانم تاچر در سال 1985 گفت ما در انگلستان به این نتیجه رسیدیم که ادامه سیاست‌گذاری اقتصاد سوسیالیستی توسط دولت رفاه امکان پذیر نیست و ما با بحران اقتصاد رفاه مواجه هستیم و لازمه این کار یک خصوصی‌سازی گسترده است، اساسا سیاست و منطق و معیارهای بازار را بپذیریم بدین مفهوم در واقع به هر خدمتی که می‌خواهیم منابعی اختصاص دهیم ارزش بازاری آن را در نظر بگیریم. بنابراین، در بریتانیا قدرت سیاسی آگاهانه سیاست اقتصادی جدید را اتخاذ کرد و ساختار اقتصاد را تغییر داد. در این مدل برای انجام اصلاحات اقتصادی، نه تنها قدرت سیاسی متلاشی نشد که خود داوطلب تغییر ساختار اقتصادی گشت. مدل دوم خصوصی‌سازی در جهان، مدل روسیه است. یعنی قدرت در برابر اصلاحات اقتصادی و فهم واقعیت خارجی آن قدر مقاومت کرد تا شکسته شد. و نتیجه آن نیز شکل‌گیری الیگارشی فاسد روسی است که از جمله فاسدترین و قدرت‌مندترین الیگارشی‌های جهان است که دست در دست قدرت روسی دارد. لذا، معروف به فاسدترین خصوصی‌سازی در جهان است. و مدل سوم هم چین وهند است. در روسیه برای اعمال اصلاحات اقتصادی قدرت سیاسی متلاشی شد اما در هند و چین چه اتفاقی افتاد؟ این دو کشور هم به نحوی مدل بریتانیا را اتخاذ کردند و با تغییر سیاست، سیاست‌های جدید را اعمال کردند. اگرچه مدل چین یک مدل صد در صد کمونیستی است و بحث شان این نیست که به سمت اقتصاد بازار پیش رفتند اما برای خود مدلی تعریف کردند که بر اساس آن بدون متلاشی شدن قدرت اصلاحات اقتصادی هدفمند را اجرا کنند به رغم پیامدهایش هیچ گاه از آن عدول نکردند. چینیان حزب کمونیست چین را منحل نکردند. ساختار قدرت سیاسی همان ساختار قبلی است. لیکن، قدرت فهمید که برای حفظ خود نیاز به تغییر سیاست دارد. هرچند سیاست اتخاذی با اصول تعالیم مارکسیستی مغایرت دارد، لیکن آنها با اتخاذ نوعی سیاست توسعه اقتصادی مبتنی بر سازمان‌های نظامی و وابسته به دولت، و تغییر کلی در نحوه‌ی رویارویی با جهان و پذیرش اصل ضرورت افزایش توان رقابت‌پذیری چین در سطح جهان تمام برنامه‌های عملیاتی خود را تغییر دادند. خصوصی‌سازی چینی به‌طور کلی با مفهوم خصوصی‌سازی غربی و گسترش حقوق مالکیت متفاوت است. به همین منوال، هندیان که مروج سیاست خودکفایی با روش سوسیالیستی و گسترش مالکیت عمومی بودند، با حفظ نظام سیاسی‌شان اصل پیوستن به اقتصاد جهانی را پذیرفتند و درهای هند را برای ورود سرمایه باز کردند و گام به گام از گسترش مالکیت عمومی فاصله گرفتند.این فعال سیاسی اضافه کرد: در ایران از برنامه اول تاکنون تقریبا در همه برنامه‌ها به ضرورت خصوصی‌سازی اشاره شده‌است. لیکن جالب است ببینیم که سیاست اتخاذی در ایران مشابه کدامیک از سه روش پیش گفته است؟ آیا مشابه، مدل حزب محافظه کار بریتانیاست؟ خیر. زیرا اساسا هیچ تغییری در قوانین و سیاست‌گذاری در بحث آزادسازی اقتصاد، لغو قیمت گذاری وعدول از اجرای تعزیرات حکومتی نداشته‌ایم. طرفه اینکه با این وجود، همچنان از خصوصی‌سازی سخن می‌گوییم. خصوصی‌سازی ایران همانند مدل روسیه هم نیست. چون خوشبختانه ساختار قدرت فرونریخته است و گرنه وضعیت عجیبی در اقتصاد رخ می‌داد. هرچند الیگارشی‌های متعددی نیز در ایران از این رهگذر شکل گرفته، لیکن نه به قیمت فروپاشی ساختار قدرت. آیا مدل چینی است ؟ خیر. چون هدف اصلی در تغییر رویکرد چین به بخش خصوصی چه داخلی و چه خارجی و نحوه‌ی سازماندهی بنگاه‌های وابسته به نهادهای نظامی‌اش افزایش قدرت رقابت‌پذیری اقتصادی چین در جهان بود. حال آنکه ما در پی سیاست خودکفایی هستیم که صددرصد مغایر سیاست چینیان است. حال سوال این است که چخه مدلی در ایران به کار بسته شد؟ ایران در ابتدا به دنبال سیاست دفع شر بنگاه‌ها ورشکسته در فرایند خصوصی‌سازی رفت و سپس به واگذاری بنگاه‌ها به طور عمده به نهادهای عمومی تحت امر دولت و نیروهای نظامی گرایش پیدا کرد. بنابراین، هیچ گاه بحث مفهوم سیاست‌گذاری و رشد نبود.*سیاست‌ها در ایران کریدورهای تجارت را بسته استآخوندی در پاسخ به این سوال که حزب چه کاری می‌تواند انجام دهد، گفت: نخست پایگاه خود را مشخص کند آیا حزب می خواهد سخنگوی اتحادیه کارگری باشد یا اینکه می خواهد جریان های سرمایه گذاری و کارفرآینی را نمایندگی کند. من با طبقه متوسط موفق هستم اما طبقه متوسط را در اطراف مرکز باید به چپ و راست تقسیم کرد. توسل به عنوان طبقه متوسط بدون تعیین جهت‌گیری روشن تنها موجب افزایش هرج‌ومرج در عالم سیاست حزبی می‌شود. اگر هر کدام از این دو را برای نمایندگی پذیرفتیم باید نخست مساله نمایندگی را تثبیت کرد و سپس وارد مذاکره با قدرت شد. برای مذاکره با قدرت هم باید حرف روشن زد. به طور مثال در رابطه با تدوین برنامه بگوییم یا موافق تعیین مکانیزم قیمت از سوی دولت هستیم یا نه اگرهم نیستیم باید بگوییم که ما ازجریان قدرت می‌خواهیم باید کل تعزیرات حکومتی و کل سازمان های حمایت از تولیدکننده و مصرف کننده حذف شود. همین طور بگوییم اگر در توسعه معتقد به یک سیستم بازهستید و یا نه؟ اگر معتقد به سیستم باز هستید باید توسعه در ایران به مثابه تجارت مطرح شود نه توسعه به مثابه خودکفایی. زیرا ایران کشوری نیست که در یک گوشه ای از جهان باشد بلکه وسط چهارراه است در جایی که ترافیک و تردد به اطراف جریان پیدا می‌کند وظیفه اصلی دولت توسعه گرا باز نگاه داشتن جریان تردد و تجارت است. در حالی که اعمال برخی سیاست‌ها در ایران کریدورها را بسته و هیچ کس هم حق تردد ندارد. چنین کشوری از آن توسعه در نمی‌آید.این فعال سیاسی در پاسخ به این سوال که احزاب در رابطه با برنامه توسعه هفتم چه کمکی می‌توانند انجام دهند، بیان کرد: وقتی می‌گوییم خصوصی‌سازی یعنی رقابت منصفانه. آیا اساسا کسی می‌تواند با ستاد اجرای فرمان امام و قرارگاه خاتم انبیا رقابت کند؟ بنابراین مسئله برنامه توسعه که سیاست رابطه‌ی قدرت با جامعه است، یک سیاست بسیار روشنی را باید برای آن اتخاذ کرد در غیر این صورت اگر به دنبال سیاست تکنیکی و تکیه بر ارقام کمی برویم، نتیجه نهایی آن که در قالب یک برنامه خواهد بود، چیزی جز لیست آرزوها و خواب و خیال نیست.