ماجراهای من و علم آموزی 1 (چگونگی پیدایش علوم)

مدتی است که برایم سوالی مطرح شده است. دانش‌آموزان و دانشجویان زیادی سال‌هایی از عمرشان را صرف شرکت در کلاس‌های مدرسه و دانشگاه و انجام تکالیف می‌کنند و ظاهرا هدف آنها یادگیری علم و دانش است. به راستی هدف از یادگیری دانش چیست؟ اصلا این علوم به چه منظوری و چگونه به وجود آمده‌اند؟ در ادامه قصد داریم که پاسخ این سوالات را بیابیم.از هزاران سال قبل یعنی زمانی که انسان‌ها در غار زندگی می‌کردند تا به امروز یعنی زمانی که انسان‌ها در آپارتمان زندگی می‌کنند! همواره با مسایل و دغدغه‌هایی روبرو بوده‌اند و برای یافتن راه حل آنها تلاش‌های زیادی کرده‌اند. آزمون و خطاهای زیادی انجام داده‌اند تا در نهایت به یک سری قوانین و اصول پی برده‌اند. بهتر است که با یک مثال بیشتر به این موضوع بپردازیم.در گذشته گاهی اوقات افراد به برخی بیماری‌ها با علائمی مثل احساس درد در برخی از اعضای بدن مبتلا می شدند و به تجربه دریافته بودند که با خوردن فلان غذاها آن بیماری بهبود می‌یابد و یا برعکس با مصرف فلان مواد غذایی آن بیماری تشدید می‌شود و حتی متوجه شده بودند که علت آن بیماری فلان چیز است. انسان‌های زیادی بر اثر همین بیماری‌ها و به دلیل عدم دانش درباره درمان آنها از بین رفتند و سرانجام بر اثر آزمون و خطاهای زیادی متوجه می شدند که برای درمان برخی بیماری‌ها داروهای خاصی باید مصرف شوند یا اقدامات خاصی صورت بگیرد.به تدریج افرادی پیدا شدند که به جمع آوری این تجربیات پرداختند و به حکما معروف شدند و مردم برای درمان بیماری‌های خود به آنها مراجعه می‌کردند و دیگر مجبور نبودند که برای درمان بیماری‌های خود دست به آزمون و خطا بزنند. حکما نیز تا حد قابل قبولی بیماران را درمان می‌کردند اما هنوز درمان بسیاری از بیماری‌ها برای آنها علامت سوالی بود. این افراد تصمیم گرفتند که تجارب خود را به نسل‌های پس از خود نیز انتقال دهند. در ابتدا مجبور بودند که این اطلاعات را سینه به سینه برای دیگران نقل کنند. اما راستش را بخواهید این کار موثر نبود. ممکن بود که افراد آگاه به این علوم بر اثر بیماری یا جنگ جان خود را از دست بدهند و نتوانند آثار و تجربیات خود را به طور کامل به دیگران منتقل کنند از این رو تصمیم گرفتند تا آثار خود را ماندگار کنند تا آیندگان نیز از آن استفاده کنند و برای درمان بیماری‌های خود نیاز به آزمون و خطای دوباره نباشند.این جا بود که نوشتن به وجود آمد. تمدن‌های مختلف هر کدام برای خودشان زبان‌هایی را قرارداد کردند و از این طریق با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کردند و هدف ایشان از ایجاد این قوانین قراردادی، ارتباط با یکدیگر و برجا گذاشتن آثار بود.در ابتدا انسان‌های اولیه متن‌های خود را روی سنگ‌ها و استخوان‌ها حک می‌کردند چون تا آن زمان تنها تکنولوژی موجود همین موارد بود! گاهی اوقات برای نوشتن یک متن مجبور به کنده‌کاری روی سنگ‌ها به مدت یک نیمروز می‌شدند و یا حتی از آن منصرف می‌شدند. از این رو به فکر ساخت تکنولوژی‌های جدید افتادند تا این که کاغذ اختراع شد. اما باز هم این موجود دو پا به این تکنولوژی‌ها نیز اکتفا نکرد و همچنان به جستجوی تکنولوژی‌های پیشرفته به پیش رفت تا این که پس از قرن‌ها رایانه‌ها اختراع شدند.و هم اکنون این انسان آپارتمان‌نشین میراث‌خوار تجارب و اندوخته‌های پیشینیان است. همان انسان‌هایی که به دلیل عدم دانش کافی برای درمان یک بیماری ساده چه زجر‌هایی می کشیدند و جان می‌دادند. اما امروز به لطف گسترش علوم پزشکی بسیاری از این بیماری‌ها درمان شده‌اند. برای مثال کافی است که به یک سردرد ساده مبتلا شوید فقط کافی است که در گوگل سرچ کنید "درمان سردرد" و حتی لازم نیست به دکتر مراجعه کنید!این‌ها تنها یک مثال ساده از سیر تکاملی علوم پزشکی بود و برای سایر دانش‌ها نیز می‌توان آن را تعمیم داد و همان‌طور که در جملات قبل توضیح داده شد در حین گسترش همین علم پزشکی به تدریج علوم جدید دیگری نیز متولد شدند. به سادگی مشخص می‌شود که دانش چیز عجیب و غریبی نیست. علم چیزی نیست که به صورت ناگهانی به افراد الهام شده باشد. آنها بر اثر تجربه و آزمون و خطا برخی قوانین را دریافته اند و وجود نیازهای متفاوت آنها را مجبور به مطالعه و کشف قوانین بیشتر و در راستای آسایش خود کرده است. به راستی فرآیند تولید علم به همین سادگی است. بشر با فکر خود و مطالعه در طبیعت به این قوانین دست یافته است و امروزه در قالب تعاریف، نظریات، قوانین و فرمول‌ها در کتاب‌ها و منابع یافت می‌شود و در حال تدریس در دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی در سراسر دنیاست و می‌توان گفت که رسالت اصلی پیدایش این علوم راحتی و آسایش بشر بوده است و امروزه بشر سریع‌تر از هر زمان دیگری به تولید و گسترش این علوم در حال ادامه دادن است.اما با این وجود می‌بینیم که افراد زیادی از علم آموزی وحشت دارند! گویا آنها خاطرات بدی از دوران مدرسه و تحصیل خود دارند. آنها از دوران مدرسه تنها شرکت اجباری در کلاس‌ها و هول و هراس‌های شب امتحان را به یاد دارند. هنگامی که به یاد حفظ‌ کردن آن همه فرمول و تعاریف می‌افتند حالشان بد می‌شود!گاهی با خودم می‌گویم هدف از پیدایش این علوم خوب کردن حال ما بوده است اما نمی‌دانم که چرا باعث ایجاد ترس و هراس در دانش آموزان و افراد شده است. آیا علم‌آموزی تنها به حفظ کردن چند فرمول و تعریف است؟ آیا حفظ کردن این حجم عظیمی از فرمول‌ها و تعاریف که از دوران ابتدایی تا پایان دانشگاه با آن ها سر و کار داشتیم گره ای از کار ما باز می‌کند؟ به راستی آیا ما به یادگیری این همه علوم نیاز داریم؟ سالانه دانشجوهای زیادی فارغ التحصیل می شوند. اما به راستی این علومی را که آموخته‌اند نباید در زندگی خود به مرحله اجرا بگذارند؟ چه بسا بسیاری از آنها به دلیل ناکارآمدی دروس آکادمیک مجبور می‌شوند که در دوره‌های فوق‌العاده خارج از دانشگاه شرکت کرده و مهارت‌های مورد نیاز رشته‌ی خود برای ورود به بازار کار را بیاموزند و تنها دانشگاه را مکانی برای دریافت مدرک می‌پندارند! به راستی آیا رسالت دانشگاه‌های ما این است؟ و چندین سوال دیگر که مرا بر این واداشته است که در یافتن پاسخ آنها تلاش کنم...انشاالله در قسمت‌های بعد به تدریج به پاسخ آنها خواهم پرداخت.و در پایان از این که مقاله من را مطالعه کردید تشکر کرده و خوشحال میشوم که نظرات و انتقادات خود را درباره این مقاله بنویسید.