بادکنک سرخ

فیلم «بادکنک سرخ»[1] نمایش یک عشق دو سویه میان پسربچه ای اهل پاریس و بادکنکی سرخ رنگ است. پسرک هرجا که می رفت، بادکنک نیز دنبالش می رفت.گاهی حتی نیازی بدان نبود تا پسربچه نخ بادکنک را به دست بگیرد بلکه بادکنک به میل خود، بالای سر او او پرواز می کرد و حتی با وجود این که گاهی خطر در کمینش بود زیاد بالا نمی پرید و از پسر دور نمی شد. وقتی پسر به درون مدرسه و خانه و نانوایی و کلیسا می رفت ، بادکنک در کوچه و خیابان منتظر می ماند تا دوستش دوباره برگردد .با این توصیف، نیازی به یاداوری نیست که بادکنک هم درست به اندازه پسرک، هوش و جان داشت و به همین میزان عاشق دوستش بود. آنقدر که سرانجام جانش را در راه این عشق از دست داد...موضوعی که در ذیل می خواهم بدان اشاره کنم، اگرچه الهام گرفته از فیلم بادکنک سرخ نیست ولی بی شباهت به آن هم نیست.نوجوانی چیست؟نوجوانی زمانی است که روح انسان در جسم جابجا می شود، غنا و قوام می گیرد و به تعبیری می کوشد تا خود را با این جولانگاه جدید ،کالبد مادی، سازگار کند.پیش از آن هنگام کودکی، روح و تَن، یارِ غارِ یکدیگر بوده اند.دو همنشین صمیمی که هردو با هم می پَرند. کودکی زمانی است که روح، مهربانانه بر وجود کودک سایه گسترده... همچون بادکنکی است در دست کودکانه ی او با او و بر فراز او که اگرچه رهاست اما کودک را رها نمی کند، محدود با او و بر فراز وجود او پرواز می کند. انگار این دو هم بازی هم هستند. از این روی، کودک، شاد و رهاست. همچون بادکنکی، یک سر آن به عالم بالا بند است.اما دوران نوجوانی، پایان رهایی و سرخوشی آدمی است.در این زمان، اسارت آغاز می شود. سلطه ماده بر معنا رنگ می گیرد.بادکنک را از دست انسان که حال دیگر کودک نیست، می گیرند و در جعبه ی تنگ تن، زندانی می کنند.بادکنک در این فضای تنگ، فشرده و دلتنگ می شود. انسان پای به دوران تازه ای می گذارد و رفته رفته هویت پیشین خود را فراموش می کند. دلِ روح از نامهربانی و فراموشی همنشین صمیمی خود، می شکند.در این زمان جسم و جان در حال دگرگونی است.در این دنیای متحول، انسان جدیدی خلق می شود. پرچین های سبز حائل میان دنیای مادی و ماورا را برمی چینند و به جای آن، دیوارهای بلند و ضخیم را بالا می برند. ای وای ...گویا میان سرزمین انسان با جهان ماورا اعلام جنگ شده است.در این میان روح را نیز به اسیری می گیرند.و این هنگام نوجوانی است. میانه ی برچیدن پرچین و ساختن حصارهای تنگ. فاصله میان دنیا و آخرت...ماده و ملکوت. روح از پشت دریچه زندان خویش، شاهد این ماجراست.از این روی به غلیان و جنبش می افتد. خود را به دیوارهای زندان می کوبد. بی تابی می کند. به اسارت خود معترض می شود.در این دوران، هرچه روح بزرگ تر باشد ، اعتراض شدیدتر و فشار حصار سنگین تر است.دوران نا آرامی و بیقراری، آغاز شده است: بلوغبه باور من دلیل گریه در طول زندگی همین است. هر نشانه ای از جایگاه حقیقی روح، ملکوت، انسان را به گریه می اندازد.می گویند، هرچه روح انسان بزرگ تر باشد، او بیشتر و آسان تر گریه می کند.گریستن در همه شرایط شادی و غم و یا لحظه ی باشکوه متاثر شدن از زیبایی ها، حقیقت ها و حالات شگرف و عظیمی چون نوای روح بخش موسیقی، نشانه ای از عظمت روح است. دلیلی روشن بر ارتباط زنده و پیوسته ی انسان، بواسطه وجود روحی بیدار و آگاه در اندرون خود ، با نمادها و نشانه های ماورایی موجود در دنیای مادی است. گریه دلیلی بر افسردگی و کوچکی انسان نیست بلکه گواهی بر بزرگی اوست.راستی جنس دل چیست؟دل، چه زود تنگ می شود و مثل غروب آفتاب می گیرد و چه زود از هم باز می شود و صفای صبحگاهی را باز می یابد. مثل بادکنکی با یک دمیدن، باد می کند و غریق هوای غم می شود و با یک کلام، آه و نگاه و لبخند، از نفس می افتد و فرو می نشیند.و چه خوب که به خواست خدا این دل هرگز نمی ترکد. تنها بزرگ و کوچک می شود. گاه دل بقدری تنگ است که ماهیِ جان، در آن بی تاب می شود و بال بال می زند و گاه به وسعت دریایی می شود که گنجایش هزاران جان دارد...دیرزمانی روح ما همچون بادکنکی در دستان جسم و جان کودکانه ی ما بوده که در مرز کودکی و جوانی، بلوغ نوجوانی، گرفتندش و درون جعبه تنگ جسم اسیرش کردند. از آن زمان، بادکنک سرخ روح، فشرده و دلتنگ شد.شاید دل با این خاصیت کِش سانی خود، تکه ای جدا شده از روح است.یا شاید خود روح دلتنگ دلگیر...سوسن چراغچی 21 بهمن 1395[1] The Red Balloon - Le ballon rouge- 1956 Albert Lamorisse.