میرزا حسن رشدیه، مؤسس اولین مدرسه در ایران

میرزا حسن رشدیه در کودکی به مکتب رفت و به سبب هوش و ذکاوتش، از همان اوایل، خلیفه مکتب خانه شد. او از نزدیک با نظام آموزش سنتی ایران، که بدون دانستن روش یادگیری و تنها بر پایه تأديب اطفال، رونویسی و تمرین فراوان، و حفظ شکل کلمات در مدتی طولانی بود، آشناشد. با مشاهده رنج کودکان، او در پی یافتن راهی برای آموزش دروس به آنان بود.رشدیه در هجده سالگی به درخواست اهل محل. پیش نماز مسجد امامزاده در چرنداب شد.او در رمضان ۱۲۹۶ در خصوص حرام بودن اطاعت از حاکم ظالم وعظ می کرد، اما در پی ورود مظفرالدین میرزا ولیعهد، برای خوشایند او سخنش را تغییر داد و وی را «اَعدَل ناس»، خواند. این تناقض گفتار چنان وی را منقلب کرد که تصمیم گرفت مسجد را رها سازد و برای تکمیل تحصیلات دینی عازم نجف شود.ولی پس از خواندن مقاله‌ای در روزنامه اختر، که بی‌سوادی در ایران را نتیجه بدی شیوه‌ی آموزش می‌دانست، از عزیمت به نجف منصرف گردید.سپس، برای مطالعه در شیوه آموزش در خارج از ایران، عازم دارالمعلمين فرانسوی‌ها در بیروت شد و بعد برای تکمیل مطالعاتش به استانبول و مصر رفت. او خود، بدون آنکه از رفتنش به بیروت سخنی بگوید، گفته است که پس از آگاهی از تأسیس دارالمعلمین اسلامی در مصر، عازم آنجا شده و پس از دو سال و نیم اقامت، به ایروان رفته است. او که پیش از رفتن به مصر مدتی در ایروان به سر برده بود، در بازگشت با حمایت برادر ناتنی اش، نخستین مدرسه ایرانی را با نام رشدیه، در شعبان ۱۲۹۹، در ایروان تاسیس کرد.در تبریز تدریس به روش جدید را به عده ای از اقوام باسواد خود آموخت. او برای تبلیغ شیوه آموزشی خود، از کودکانی که با شیوه جدید خواندن و نوشتن آموخته بودند، در حضور جمعی از علما و بزرگان تبریز، با موفقیت امتحان گرفت.از سوی دیگر، مکتب‌داران تبریز که پیشرفت مدرسه جدید را مخالف منافع خود می دیدند، با حمایت رئيس السادات (از روحانیان تبریز(، که فتوای تکفیر رشدیه و انهدام مدرسه را صادر کرد به مدرسه هجوم بردند. رشدیه شبانه به مشهد فرار کرد، ولی پس از شش ماه )پس از مرگ رئيس السادات) به تبریز بازگشت و برای دومین بار مدرسه را در محله‌ای دیگر گشود.از ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۴، رشدیه چند مدرسه در تبریز تاسیس کرد که هر بار با حمله برخی طلاب و مکتب‌داران و افراد تحریک شده از سوی آنان، غارت یا ویران می‌شدند و او نیز از تبريز فرار می‌کرد.پس از ویرانی یکی از همین مدارس رشدیه به قفقاز فرار کرد. ولی پس از چندی (در ۱۳۱۴)، به دعوت میرزا علی خان امین الدوله، والى وقت تبریز که فردی علاقه‌مند به اصلاحات و شیفته پیشرفت و ترقی بود، به تبریز بازگشت و با حمایت مالی وی، مدرسه‌ای دایر کرد.رشدیه در راه ترویج آموزش به سبک جدید صدمات فراوان تحمل کرد. انتقاد گسترده مخالفان او به حدی بود که حتی برخی از آنان وی را کافر خواندند. او به آموزش دختران اهمیت بسیار می داد، چنان که با تمهیداتی آنان را به مدرسه می فرستاد. اهمیت کار رشدیه در این بود که برای اولین بار، برای فرزندان عامه مردم مدرسه تأسیس کرد. در حالی که پیش از آن، مدارس متعلق به خواص و اعیان و اشراف بود.او برای روشن کردن افکار مردم «روزنامه تهران» را منتشر کرد، دستور زبان نوشت و برای بیداری ملت رساله‌ای در حاکمیت ملی و حکومت قانون به نام تنبيه‌الغافلین یا ارشادالطالبین را منتشر کرد. مدرسه به وجود آورد، روش نو در آموزش به کار برد، به کودکان عددنویسی یاد داد و با الفبای صوتی، خواندن و نوشتن را آسان کرد به طوری‌که کودکان در مدت ۶۰ روز خواندن و نوشتن می‌آموختند. کلاس درس او محل زندگی کودکان بود. بچه‌ها بدون ترس از چوب و فلک به کلاس می‌آمدند و از معلمی که درس معلمی خوانده بود درس می‌گرفتند.تا زنده بود گذشته‌گرایان و سنت‌پرستان هرگونه تهمتی به او می‌زدند. لامذهبش می‌خواندند، دیوانه و از دین برگشته‌اش می‌گفتند. اما می‌گفت:آتش به جان افروختن وز بهر جانان سوختنباید ز من آموختن کار من است این کارهااو به سبب سختی معیشت، سال‌های آخر عمر را در قم گذراند و در مدرسه‌ای که خود بنا نهاده بود، به تدریس پرداخت. رشدیه در همان مدرسه، کلاسی برای نابینایان دایر کرد که آخرین کاری در واپسین سال های عمرش بود. او سرانجام در ۲۱آذر ۱۳۲۳ بر اثر تصادف با خودروی متفقین در قم درگذشت و در همان جا به خاک سپرده شد.#معلمان_بزرگ_ایران#انتشارات_مدرسه#مجموعه_آثار_میرازا_حسن_رشدیهبه کوشش #سیدرضا_باقریان_موحد