«آئینه نقد»

«دشواری های نقد «دشواری های نقد» انسان موجودی است که توان اندیشیدن دارد و با همین ویژگی از سایر موجودات ممتاز و دیگرگون است. عقل موهوبتی است که خداوند در وجود آدمی نهاده تا انسان اندیشمند ارزنده ترین موجود روی زمین و اشرف مخلوقات در شمار آید.انسان اندیشمند با یاری اندیشه و توان بی پایان مغز راه تکامل را در پیش گرفته و زندگی بدوی و ساده و حیوانی او، به مدنیّت و فرهنگ و دانشوری انجامیده.تردیدی نیست که پیمودن این راه دشوار و دراز آسان نبوده و رنج ها برده شده و خون دل ها خورده شده تا آدمی راه تکامل پیش گیرد و به زندگی مدرن امروز دست یابد. همه دانش ها و علوم و فنون و دستاوردهای بشری در سایه پیوستن اندیشه ها و خردایش کاستی ها و خطاها و اشتباهات و طرح ایده های سازنده و برتر و سودمند تر بدست آمده و تا جهان برقرار و باقیست، این راه نقطه پایانی نخواهد داشت.این پیشگفتار از آنرو آمد تا بدانیم که در حوزه دانش بشری همه چیز را همگان دانند و یک دست صدا ندارد و یک اندیشه و یک راه و یک روش و یک ایده هرگز بهترین و برترین و کارآمدترین و سودمند ترین نخواهد بود.مرزهای دانایی آنقدر گسترده و بیکران است که نمیتوان داو آن داشت که میتوان کسی را یافت که بر همه چهار گوشه این مرز، فرمانروایی کرده و بر چکاد دانایی نشسته باشد.در این میان، در عرصه هر پدیده اجتماعی بنیادهای ساختاری و اندیشگانی نهادها و مکانیزم های اجتماعی که برای تنظیم روابط عناصر اجتماعی با یکدیگر برساخته گردیده اندفلسفه هایی در پس ذهن و اراده سازندگان این نهادها میتوان یافت که هدفی ویژه را پی میگیرند و روح مستقلی دارند که همه مناسبات و قوانین و مقرّرات پیرامون این نهادها اگر از فلسفه نهفته در گوهر آنها و از روح حاکم بر این فلسفه پیروی نکنند هرگز نمیتوانند در باروری و پویایی این نهاد ها نقش آفرین باشند.گاهی تشخیص فلسفه ای که در پس ایجاد یک نهاد یا ساختار اجتماعی نهفته و روحی که بر سرشت چنین نهادهایی حکم و جاری است ، کار آسانی نیست و با برداشت ناروا از فلسفه و هدف و ماهیّت و موجودیّت و روح حاکم بر سپهر یک پدیده، میتوان تمام دستاوردهای پیشین را به نابودی سپرد و همه پدیده ها را به وارونه آنچه که فلسفه و هدف غایی آن پدیده بوده تبدیل کرد.کار انسان اندیشمند و رسالت اجتماعی و اقتضأ دانایی و آگاهی، چنان است که در چنین مواردی، خطرها و خطاها را پیش بینی کرده ها و پرده از پیامدهای ناگوار برداشت های نادرست بردارد.هماره آگاهان و دانایان دلسوز که بیشترین دغدغه های رسیدن به کمال مطلوب و شرایط ایده آل را دارند رنج بیشتری بر دوش میکشند و در معرض آسیب ها و مخاطرات بیشتری هستند اما براستی سزاواری شان این نیست. هرگز هیچ ایراد و اشکال و ایرنگ و خطایی برطرف نمیشود مگر آنکه شخص دانایی بر این خطا و کاستی درنگی کرده و بر آن خرده بگیرد و پروای گفتن آنچه درست و بهتر است را داشته باشد.جوامع و نهادهای پویا عموما در بسترهایی شکل میگیرند که اصل «آزادی در بیان» و مهمتر از آن «آزادی پس ازبیان» که یک حق اساسی و بدیهی هر شهروند یا یک عضو صنفی در بالاترین استانداردهای ممکن برای همگان به رسمیّت شناخته شود.تتها درسایه ایمن ماندن و در پناه قانون ماندن است که میتوان شهامت و بی پروایی را در بیان حقیقت و نقد آنچه مایه تباهی هاست بر جان و روح دانایان مسئول و کارشناسان و متخصصین و مصلحین اجتماعی یا صنفی که سودای اتوپیا (مدینه فاضله) در سردارند و راه رستگاری میپیمایند مستولی کرد و «افکار عمومی» به عنوان یک اهرم سازنده و بازدارنده، در برابر هر آنچه که جوامع و نهادها را به سمت انفعال و سستی و فتور و رخوت و انحطاط و ناکارآمدی و مرگ میکشاند، پویایی و بالندگی را ارزانی شهروندان جامعه و اعضا صنفی در جوامع حرفه ای و تخصصی نمود.بی تردید نقد یک مجموعه یا یک تصمیم یا یک پدیده بازدارنده و آسیب زننده و زیانبار که به ناگزیر آمیخته به مخالفت با آنچه جاریست و بکار بسته میشود خواهد بود و نمیتوان صرف مخالفت با آنچه در جریان است را به صرف مخالفت به عنصر عناد یا دشمنی آمیخت و به انگ ها و ننگ ها آلود.منتقد آن کسی است که پیش از هرچیز در پی رسیدن به کمال مطلوب و شایسته ترین نقطه های ممکن است که در گستره فضای انتقادی خویش دنبال میکند.بنابراین در گام نخست منتقد دلبسته ترین و امیدوار ترین و دلسوزترین عضو گستره ای است که فضای آنرا به نقد نشسته است.نقد هم هماره دیدن سیاهی ها و تباهی ها و ناتوانی ها و خطاها و اشتباهات نیست.در یک نقد ایده آل، منتقد هماره تیزبینانه کلیت ساختار مورد نقد خویش را ارزیابی و وارسی نموده و با در نظر گرفتن و حتی گاهی بیان دستاوردها و حرکت های بالنده از هر آنچه که میتواتد بالندگی و پویایی را افزونتر کند پرده برمیدارد و همگان را به پیگیری مطالباتی که رستگاری را در پی خواهد داشتترغیب کرده و تصمیم سازان و تصمیم گیران راهر چه بیشتر، هشیار تر و بیدارتر میکنند.بنا بر آنچه گفته شد «نقد» فی نفسه، پدیده ای سازنده و سودآور و مبارک است و منتقد نیز مانند سیستم ایمنی در کالبد جانداران، مداوما در جستجوی عوامل بیماری زا ،برای تقویت کارکرد اندام های گوناگون بوده و با تولید انواع آنتی باکتری ها و آنتی بادی ها و آنزیم ها و ترکیبات شفا بخش در گستره کالبد میزبان به هلاکت ویروس ها و باکتری ها و میکروب های زیانبار که تندرستی پیکره ای را نشانه گرفته اند سرگرمند.هر تصمیم ناروا و هر اقدام بازدارنده و زیانبار، از دیدگاه منتقد، ویروسی کشنده است که هر چه شتابان تر باید برای نابودی اش شتافت و از تولید و تکثیر آن در گستره پیکره کالبد موجودی که در آن به زیست سرگرم است، پیشگیری نماید تا تندرستی به خطر نیفتاده و بیماری و نزاری و مرگ و نیستی از جان و تن این کالبد دور گردد.در چنین شرایطی و به ویژه در سپهر صنفی باید به نقطه ای از بلوغ فکری رسید که نه تنها منتقدین از انگ مخالفت و یا خدای ناکرده دشمنی و عناد برحذر بمانند بلکه منتقدین باید سرمایه های ارزشمند گستره صنفی در شمار آمده و قدر بینند و بر صدر نشینند چرا که نزدیک ترین و دوست ترین و دلسوزترین افراد به مجموعه، همین ها هستند که برای بهتر شدن و رستگاری سر از پا نمیشناسند و از بام تا شام در پی ساختن خانه خویش میکوشند و همه سرمایه عمر و وقت خود را در شرایطی که دیگران، صرف امور شخصی و خانواده و کسب و کارشان کرده اند، به خدمت بهبود اوضاع صنفی و گفتمان صنفی گرفته اند.آیا سزاست که در برابر این دلسوزانموضع خصمانه گرفت و یا نیش زبان آنها را که چون تلخی دارو، شفابخش و کارساز است را به دشمنی یا مخالفت تعبیر و تفسیر نمود؟آنانکه در راه رسیدن به ایده آل ها میکوشند و «پروای نان و امان» که گاهی با گفتن حقیقت ها سخت با مخاطره رویارویای میشود ندارند و مناصب و مسندها تنها آنگاه برایشان ارزنده و گواراست است که خدمتی را ارزانی همگان کرده و رسالتی انسانی و اجتماعی را به بار نشانند باید به سزاوار ترین گونه ممکن ارج نهاده شوند و از هر گزندی در امان بمانند.در این مقال وکلای دادگستری در وادی نقد از هر گروه اجتماعی و صنوف و واحدهای حرفه ای ممتاز و ویژه ترند. رسالت حقوقدان و به ویژه وکیل دادگستری برای آرمان های حق جویی و حق خواهی اش در گسترش داد و نبرد با بیداد بر پیمانی ناگسستنی با پروردگار بنیاد دارد. وکیل دادگستری در یک نگاه ،نقد پیشه و نکته سنج است. هر پدیده ای از نگاه وکیل با ترازوی خرد و منطق و یا معیار و محک عقل سنجه میگردد و حتی قوانین نیز از مجرای عقل و خردورزی ارزیابی و تعبیر و تفسیر میگردد و با آنکه وکیل دادگستری پیمان میبندد که قوانین و نظامات را محترم بدارد اما این پیمان و سوگند یاد شده برای پاسداری بر سر این پیمان بر یک اسم رمز بنیادین استوار است و آن همانا «پاسداری از حق است» و «قوانین» «آنگاه ابزار مناسبی برای پاسداشت حق در شمار می آیند که بر مدار حق و عدالت جامه قانون بر تن کرده باشند» و اگر جز این باشد وکیل دادگستری باید برای براندازی قانون ناعادلانه و برقراری عدالت از راه وضع قانون مناسب از پای ننشیند. تابو های ترس انگیز و دلهره آور ستبر ترین سدی است که در برابر رشد اندیشه های سبز و جوانه های پویایی قامت برافراشته است تا خردمند و خرد ورزی را در پشت دیوار هراس زندانی کند.چشم ها را باید شستجور دیگر باید دید.منتقد را باید ارج نهادوبر صدر نشاند.آینه چون عیب تو بنمود راستخود شکن آئینه شکستن خطاست.پیمان مجیبی پنجشنبه چهارم دیماه ٩٩زنجان.