بررسی زیرنویس فیلم «فرنچ دیسپَچ»؛ فیلمی که ظرافت لازم داشت!

عموماً برای بررسی زیرنویس یک فیلم، را سه بار می‌بینم؛ یک بار برای خودِ فیلم و دو بار دیگر برای زیرنویس. اما برای فرنچ دیسپچ، همان بار اول کافی بود که بفهمم فیلم نیاز به ترجمه دوباره، با رعایت ظرافیت‌هایش دارد.فیلم را با زیرنویس تیم دیجی‌موویز دیدم. دو تیم دیگر هم برای این فیلم زیرنویس قرار داده بودند که با بررسی سرسری آنها، به‌راحتی می‌شود متوجه شد که هیچ کدام ارزش فیلم و ارزش صحبت‌ها و سبکی که آنها ردوبدل می‌شوند را درک نکرده‌اند.بگذارید ابتدا کمی در مورد فیلم و شاخصه‌های اصلی آن صحبت کنم و بعد به سراغ زیرنویس و جاهایی که در آن نقص‌هایی داشت برویم.فیلم داستان سه روایت در یک مجله است که هر کدام سبک خاصی دارد و هر کدام تأثیری مجزا روی خواننده می‌گذارند.آن طور که انتظار می‌رود، یک مترجم می‌بایست علاوه بر فهم کامل سبک نویسنده و حال و هوای فیلم، بتواند آن را به درستی منتقل یا حداقل طوری منتقل کند که به‌اصطلاح توی ذوق نزند.برای من دیدن فیلم با زیرنویسی که دانلود کرده بودم تا حدودی آزاردهنده بود. مشخصاً مترجم درک درستی از شرایط و زبان فیلم نداشت.مثلاً هیچ دلیل پررنگی نمی‌توانید پیدا کنید که با استناد به آن بتوانید بگویید مترجم چرا یک اسم خاص را ترجمه کرده است و از ترجمه یک اسم دیگر صرف نظر کرده است.مورد دیگری که در تمام زیرنویس به چشم می‌خورد، حذفیاتی است که بدون هیچ دلیل مشخصی انجام می‌گیرد. قیدها و صفت‌هایی که در داستان‌ها استفاده می‌شوند انگار با قرعه‌کشی ترجمه شده‌اند و هر کدام که خوش‌شانس بوده‌اند، از زیرنویس سردرآورده یا شایدم برعکس؛ هر کدام که بدشانس بوده‌اند!فیلم پر از ظرافت‌های ادبی بود و در واقع از نظر من همین ظرافت‌های ادبی بود که به فیلم غنا می‌داد. شاید فیلم از نگاه اول مثل خیلی از فیلم‌های سبک‌وسیاق خودش حوصله‌سربر و بی‌سروته به نظر برسد، ولی واقعیت اینجاست که اگر عینک‌مان را کمی تمیز کنید و واقعاً به صحبت فیلم گوش کنیم، برداشتی زیبا از فیلم خواهیم داشت.صد البته این برداشت زیبا نیازمند یک زیرنویس زیباست که متأسفانه در مورد این فیلم، زیرنویس یا بهتر بگویم، زیرنویس‌های موجود چنگی به دل نمی‌زنند.بسیار تلاش کردم که جایی در زیرنویس، نکته‌ای مثبت پیدا کنم که بتوانم از آن حداقل برای افزایش طول مطلبم استفاده کنم ولی خب متأسفانه حتی امکان این کار هم نبود.زیرنویس پر بود از تکنیک‌های نابجا، اصطلاحات غیرضروری، حذفیات ناشیانه و اضافه‌کاری‌هایی که فقط اوضاع را وخیم‌تر می‌کرد.یکی دیگر از نکات تاریک زیرنویس، ساختارهای غیرعادی در فارسی بود. تصور می‌کنم مترجم، مثل خیلی‌های دیگر در این حوزه، زیر پرچم مفهومی کهنه و نخ‌نما به اسم «وفاداری» گیر افتاده باشد. مثلاً به این جمله دقت کنید:جمله انگلیسی ابهت و نقش نویسندگان در ادبیات یک کشور را توصیف می‌کند و در این کار از ظرافت‌های زبان بهره می‌برد. در حالی که در ترجمه فارسی، جمله‌ای عجیب داریم که بوی ترجمه آن از کره مریخ هم حس می‌شود.یا مثلاً در جمله زیر، مترجم به دلایلی نامعلوم تصمیم به تغییر المان‌های جمله می‌کند این تغییر در ادامه گندش در می‌آید و به خواننده شوک وارد می‌شود. یک جمله بعد، یکی از شخصیت‌های فیلم در توجیه جمله قبلی می‌گوید:These are his جمله‌ای که در ترجمه می‌بینیم «خوراکش همین کاره» است؛ مشخصاً‌ نه منظور جمله این است و نه تأثیر آن مثل تأثیر چیزی است که در زبان اصلی فیلم گفته می‌شود.چند جمله جلوتر، عین همین جمله گفته می‌شود و مترجم تصمیم می‌گیرد این بار آن را به «برایش مثل خوانده بودند» ترجمه کند. تصمیمی اشتباه که هم از زیبایی ترجمه کاسته و هم کارکرد تکرار جمله را از بین برده است.همان طور که پیش‌تر گفتم، مترجم هر جا که دلش خواسته اسامی خاص را ترجمه کرده. مثلاً «The Bootblack District» را به «محله واکس‌زن‌ها» و «The Bricklayer's Quarter» را به «میدان مسکونی آجرکار» ترجمه کرده است. از نظر من انتخاب‌هایی بسیار سرسری و تنها از روی ناچاری بوده‌اند؛ اما هنوز دلیل ترجمه این اسامی و ترجمه‌نکردن اسامی دیگر را نفهمیده‌ام.یکی دیگر از جنبه‌های شاخص زبان فیلم، جمله‌هایی نسبتاً طولانی است که مدام در فیلم تکرار می‌شود و از نظر من حفظ این ویژگی می‌تواند به درک بهتر فیلم و غرق‌شدن در فیلم که خود روایتی از یک مجلهٔ خاص است، کمک کند.فرنچ دیسپچ تشبیهات جالب کم ندارد و به‌جرأت می‌توانم بگویم که این تشبیهات زیبا در زیرنویس به زخمت‌ترین حالت ممکن ترجمه شده‌اند و شاید مترجم گاهاً‌ با کج‌سلیقی آنها را خراب کرده است. جمله زیر یکی از همین موارد است:ترجمه ظریف جملاتی قطعاً کار آسانی نیست ولی خراب‌کردن آنها به این شیوه هم کار واقعاً سختی است!برای این فیلم یک ساعت و چهل دقیقه‌ای، بیش از ۱۰۰ تصویر می‌شد در این مطلب قرار داد ولی از آنجایی که هم از حوصله من و هم از حوصله شما خارج می‌شود، به همین تعداد تصویر که از ابتدای فیلم جدا کردم بسنده می‌کنم.این به آن معنا نیست که نیمه دوم فیلم ترجمه‌ای درست و درمان داشت، تمام این اشتباهات در دقیقه به دقیقه ترجمه دیده می‌شود و آن قدر تکراری است که اگر بخواهم به تک‌تک آنها اشاره کنم، مطلبم بیش از ۴۰۰۰ کلمه می‌شود.ترجمه فیلم‌های این چنینی، علاوه بر قلم ظریف، نیازمند صرف وقت زیادی است. برای فرنچ دیسپچ تا امروز که این مطلب را منتشر می‌کنم، ۳ زیرنویس منتشر شده و احتمالاً یک زیرنویس دیگر هم منتشر خواهد شد. پیشنهاد من این است که اگر دوست دارید تجربه زیبایی از فرنچ دیسپچ داشته باشید، با یک زیرنویس درست ببینید که تا این لحظه متأسفانه چنین گزینه‌ای برایتان وجود ندارد.اگر هم مترجم هستید و این مطلب را می‌خوانید، فرصتی مناسب است تا ظرافت قلم خودتان را با چالشی به اسم فرنچ دسپچ بسنجید.ترجمه، استفاده از عبارت‌های «لفظ‌قلم» و کت‌وکلفت نیست. ترجمه یعنی ساختن یک خانه با نمایی چشم‌نواز. یادتان نرود که هیچ کس، خانه درختی را نمای سنگ نمی‌کند و کاخ را با چوب بی‌کیفیت نمی‌سازند.هر فیلمی زبانی دارد و هر زبانی ترجمه خاص خود را دارد. هر کسی که اسم خودش را مترجم می‌گذارد، می‌تواند روی فرهنگ یک جامعه تأثیر بگذارد، می‌تواند فرهنگ بسازد و می‌تواند زندگی یک فرد را تغییر دهد. اغراق نمی‌کنم، مترجم‌ها نقشی پررنگ در فرهنگ و ادبیات یک جامعه دارند و رفتارهایی را می‌سازند که شاید خودشان هیچ آگاهی از آنها نداشته باشید.در واقع ترجمه، آینهٔ تمام نمایی از فرهنگ یک جامعه و مردم است؛ اگر قرار است مترجم باشیم، از راه درستش مترجم باشیم! لطفاً!این زیرنویس هم فرصتی شد تا شاید اندک چیزهایی که در طول این مدت یاد گرفتم با شما به اشتراک بگذارم.