سخن مرد عین دولت اوست

نگاهی به مغالطات در سخنان نامزدهای ریاست‌جمهوریدر علم منطق مفهومی به نام مغالطه وجود دارد که در بررسی آن، به سخنی می‌پردازند که به‌نظر درست و قابل‌قبول است اما با اندکی تامل مشخص می‌شود که هیچ اعتباری ندارد و قابل‌اعتماد نیست. به‌عبارتی، به هرگونه لغزش فکری در منطق، مغالطه می‌گویند.کسانی که آشنایی سطحی با مغالطه‌ها داشته باشند احتمالاً باید از این‌که چقدر همه ما در صحبت‌های روزانه خود از انواع مغالطات استفاده می‌کنیم، متأثر شده باشند و پیش خود آرزو کرده باشند که ای‌کاش مغالطات در مدرسه‌ها به همۀ مردم آموخته می‌شد. شاید فکر کنید که اگر ما در بعضی از بحث‌های بی‌حاصل خود مغالطه‌ای هم کرده باشیم، صحبت‌های ما آن‌قدرها هم مهم نیست و به هیچ جای دنیا برنمی‌خورد. هر چند که این هم بحث قابل تاملی است و می‌توان در رد و تأیید آن حرف‌هایی زد اما بعضی وقت‌ها می‌بینیم که این گونه صحبت‌ها در رادیو و تلویزیون و حتی در عرصۀ سیاست و سخنان مسئولان و به ویژه مناظرات کاندیداهای ریاست‌جمهوری راه باز می‌کند. گاهی هم اتفاقاً کارساز می‌شود و ذهن‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این جاست که آن فریاد قبلی کمی عمیق‌تر و بلندتر سر برمی‌آورد که ای‌کاش، ای‌کاش می‌شد که بدنه مردم را به نحوی، از مغالطات آگاه کرد. اکنون نگارنده این سطور، اگرچه دستش به کتاب‌های درسی نمی‌رسد اما در همین چند صفحه‌ای که مجال یافته‌ایم، می‌خواهیم چند مغالطۀ اثرگذار را به شما معرفی کنیم.مغالطۀ علت جعلی این مغالطه در دو شکل نمودار می‌شود. یکی آن که در یک استدلال چیزی به‌عنوان علت وانمود شود که در تحلیل عقلی نمی‌تواند جنبۀ تأثیرگذاری بر شی‌ء دوم داشته باشد و شکل دوم آن که بخشی از علت به‌عنوان کل علت قلمداد شود.تحریم‌ها باید برداشته شود تا مشکل آب خوردن مردم حل شود.مغالطۀ نکته انحرافی این مغالطه زمانی رخ می‌دهد که شخص توجه مخاطب را از موضوع اصلی بحث به یک نکته کاملاً متفاوت و فرعی منحرف کند.پرسش: برنامۀ شما برای اشتغال فارغ التحصیلان چیست؟پاسخ: شما اشتغال خانم‌ها را هم اضافه کنید. ما برای بانوان در جامعه جایگاهی قائل نیستیم. چرا باید برای دختر خانمی در ماشین پیامک حجاب برود و به او استرس وارد شود!مغالطۀ انگیزه و انگیخته این مغالطه به این شکل اتفاق می‌افتد که نقد‌شونده به‌جای پرداختن به محتوای سخن، به انگیزه‌های احتمالی که پشت آن قرار دارد، می‌پردازد. این مغالطه به‌قدری رواج دارد که برخی آن را کاملاً جایز می‌شمارند. در اینجا نقد شوند ادعا میکند که این نقد ها را به‌هیچ‌وجه قبول نمی‌کند، چون نشأت گرفته از رویکرد جناح تندرو می‌باشد یا اینکه این حرفا برای کسب قدرت زده می‍شود، بنابراین، از پاسخ دادن به آن اجتناب می‌کند.دکتر ظریف در جلسه کمیسیون ویژه بررسی برجام با تیم سابق هسته‌ای، در جواب سوال دکتر جلیلی ناظر به عدم مطابقت ادعا های دولت در خصوص امتیازات حاصل از برجام با متن برجام، با تکبر گفتند که قصد پاسخ به سوال دکتر جلیلی را ندارم و و از پاسخ به نقد ها فرار کردند! مغالطۀ توهین این مغالطه زمانی رخ می‌دهد که استدلال مطرح‌شده کنار نهاده شود و فرد سعی می‌کند با مخدوش و منفور کردن شخصیت گوینده استدلال او را باطل نشان دهد.برای مثال؛ می‌شود در کشور فلان این قدر اشتغال ایجاد کرد.- حرف او هیچ ارزشی ندارد چراکه او دستور داد جوان‌ها را در گونی بکنند و صدها نفر را اعدام کرده‌است. مغالطۀ تغییر موضع در این‌جا شخص پس ‌از آشکارشدن خطای مدعایش سعی می‌کند معنای جدیدی به سخن خود بدهد و همچنان بر آن پافشاری کند. این مغالطه بین سیاست‌مداران بسیار رواج دارد زیرا برای حفظ اعتماد عمومی غالباً به خطا بودن سخنان خود اعتراف نمی‌کنند.من نگفتم مشکلات را صد روزه حل می‌کنم، من گفتم اگر به دولت برسم گزارش صد روزه‌ای از کارهایی که کردم به مردم ارائه می‌دهم.مغالطۀ توسل به ترس این مغالطه زمانی پیش می‌آید که فرد بدون دلیل منطقی سعی می‌کند بقیه را بترساند تا مدعای او را بپذیرند.اگر فلان فرد رای بیاورد در خیابان‌ها دیوار می‌کشد.اکنون، اگر نگاه گذرایی به صحبت‌های سیاستمداران و مناظره‌های انتخاباتی بیندازید، احتمالاً به تجربه، خواهیدیافت که سخن مرد عین دولت اوست./ زهرا عشقی ، کارشناسی فلسفه