درباره خوب نوشتن

کتاب On Writing Well از William Zinsser، برداشت من، ترجمه من.چیزایی که خودم فهمیدم، چه بسا بعضی جاها از خود کتاب دور هم بشه. یه جور "برداشت" در نظر بگیرین، نه خلاصه و نه ترجمه.برای خوب نوشتن، ساده بنویسنویسنده‌های خوب هدفشون تحت‌تاثیر قرار دادن خواننده‌هاست. کلمه‌هایی که کاربردی ندارن رو حذف کنین و کلمه‌های بلند رو کوتاه کنین. یه مفهومی هست به اسم "تفنگ چخوف" که چخوف قبول داشت اگه تو فصل یکم کتاب از یه تفنگ سرپر توی قفسه نوشتی، تو فصل‌های بعدی باید اون تفنگ رو شلیک کنی (که نمی‌دونم چخوف کجا گفته که قبول داره، ولی اون یارو تو بلاگش گفته بود که گفته پس احتمالا گفته دیگه :) )برای اثبات این مطلب کافیه یه سخنرانی از یه سیاستمدار رو بشنوین. اولین چیزی که تو ذوق می‌زنه کلمات قلمبه سلمبه و پیچوندن‌هاشونه که خب دلیلش اینه که می‌خوان بپیچونن! مهندسی معکوس: اگه می‌خواین پیچیده نباشه، ساده حرف بزنین.کتاب مثال های زیاد و کاربردی‌ای هم داشت ولی خب چون انگلیسی هستن، می‌ترسم که حق مطلب ادا نشه پس مثال‌ها رو نمی‌نویسم.چیزی که یه نویسنده رو از خوب به عالی تبدیل می‌کنه، استایل نوشتنهگفتیم که برای خوب نوشتن باید ساده نوشت؛ ولی حقیقتش اینه که برای عالی نوشتن باید متمایز نوشت و استایل مخصوص خودتونو داشته باشین. هرچند هیچ استایلی بدون پایه و اساس درست حسابی تاثیرگذار نیست پس اون سادگی رو فدای استایل نکنین.میانبری نیست راستش. باید اینقدر نوشت تا اینکه اون صدای درونیتون رو پیدا کنین. لحنی که بشه با خوندنش متوجه شد این متن شماست. برای نوشتن مثالی ندارم ولی بین عکاس‌هایی که دنبالشون می‌کنم چند نفری هستن که بدون دیدن اسمشون می‌تونم تشخیص بدم که "عه! باز این یه چیزی گذاشته".گفتیم که میانبری نیست و فقظ باید نوشت و نوشت. صفحه رو خالی نذارین و شروع کنین، ادامه بدین و متوقف نشین. ممکنه اول کار خیلی رباتی و مصنوعی باشه و با اینکه ممکنه خیلی آزمون و خطا صرف این کار بشه ولی به مرور زمان بهتر می‌شه.اگه برای شروع خیلی گم شدین اول شخص بنویسین و صادق و آروم باشین! وقتی که احساس کردین برای تحت تاثیر دادن نیازی به کلمات قلمبه سلمبه ندارین (و کلمات فقط وسیله هایی برای بیان چیزهایی هستن که می‌خواین با گفتنشون بقیه رو تحت تاثیر قرار بدین! واضح بود؟ :) )از کلمات درست استفاده کنیناین مورد همونقدری که بدیهی به نظر می‌رسه، موثره! کافیه یه روزنامه دستتون بگیرین و ببینین چقدر متن‌های کلیشه‌ای و مزخرف نوشتن راحت و شایعه. کلمات اشتباه نه تنها سطح نوشته رو به طور کلی پایین میاره، یه علامت برای "من ارزش خونده شدن ندارم، منو بنداز دور" و اینکه هیچ سورپرایزی انتظار خواننده رو نمی‌کشه هم هستن پس باید مراقب بود.می‌تونین از لغت‌نامه هم استفاده کنین تا گزینه‌های دیگه‌اتون رو هم برای انتخاب کلمات بررسی کنین ولی مراقب باشین؛ چراکه تنوع خوبه ولی دقت بهتره!یه چیزی هم هست به اسم aural effect که تحت‌اللفظیش می‌شه یه چیزی شبیه "اثر شنیداری"؟ من دوست دارم بهش بگم "شاعرانگیِ متن" ?. حواستون به اون هم باید باشه، قبل از نوشتن هر چیزی یه بار واسه خودتون بخونینش و اگه به اندازه کافی "گیرا" نبود،تغییرش بدین.درباره کلمات جدید و نوظهور هم ایده بهتر اینه که ازشون دور بمونیم مگراینکه هیچ کلمه "جاافتاده"ای نتونه به خوبی مطلب رو برسونه. هرچند باید بدونیم که زبان خاصیت پویایی داره و خیلی از کلماتی که امروز مثل نقل و نبات استفاده می‌شن، یه روزی کلمات جدیدی بودن که فقط از دهن آدم‌های عجیب غریب در می‌اومدن و به مرور زمان جاشون رو تو زبان محکم کردن. راه حل اینه که قبل از استفاده بپرسیم "آیا این کلمه نیاز مخصوصی رو برآورده می‌کنه؟ هیچ جایگزین پایدار و آشناتری براش نیست؟"حواستون به تمرکز و پایداری نوشته باشهاز نامه‌های اداری تا رمان‌‌های 1000 صفحه‌ای، متمرکز بودن نوشته چیزیه که از اهمیت زیادی برخورداره. برای راحت‌تر شدن این مقوله از خودتون بپرسین "کی قراره این رو بخونه؟". به عبارتی مخاطبتون رو بشناسین و تشخیص بدین.هدف کلی اینه که "مخصوصا" بنویسید. یعنی برای یه زیرمجموعه از جامعه و نه بقیه. به این وسیله از نوشتن چیزهای بی‌ربط جلوگیری می‌شه. گستره نوشته‌اتون رو محدود کنین و هر تصمیمی که می‌گیرین بگیرین، ولی سفت بهش بچسبین و دائما دنبالش کنین.خواننده رو دخیل کنیناولین برخوردها از همه برخوردها مهمترن. از مصاحبه کاری و قرارهای عاشقانه‌اتون("راندوو"؟?) بگیر تا نوشته‌هاتون.خیلی چیزها به چند خط اول نوشته‌اتون بستگی داره. تو همون یه تیکه باید به خواننده یه نمونه کار از کل نوشته‌اتون بدین تا بدونه قراره چی بخونه. (اینکه درباره چی و چجوری نوشته شده). می‌تونین از زیبایی مسحور کننده نوشته‌اتون یه بند انگشت فخر بفروشین یا درباره اینکه موضوعتون چقدر جدید و دست نخورده‌اس بگین. مثال؟ "همیشه دوست داشتم بدونم چی توی هات داگ ها می‌ریزن. الان می‌دونم و و آرزو می‌کنم کاشکی نمی‌دونستم." هم می‌گه درباره چیه، هم یه شوخی گیرا داره که خواننده رو کنجکاو می‌کنه تا بقیه‌اش رو هم بخونه!شاید درباره cliff hanger بدونین. به اون قسمتی از سریال می‌گن که سوباسا شوت می‌زنه و توپ رو هوا می‌مونه تا هفته بعد. یه چیزی که مخاطب رو معلق نگه ‌می‌داره تا قسمت بعد رو هم ببینه. توی متن ها می‌شه هر پاراگراف رو یه اپیزود دید و از جمله آخر هر پاراگراف به عنوان cliff hanger استفاده کرد تا خواننده مشتاق بشه بیشتر بخونه و بره به پاراگراف بعد. هر وقت هم ندونستین چجوری باید خارج شین، از پرچونگی پرهیز کنین و سریع‌ترین راه رو انتخاب کنین.متن رو بازبینی کنین و مراقب اشتباهات رایج باشین(تو پاراگراف قبلی دیدین چی شد؟ :) سریع‌ترین راه برای خروج در عمل.)از جملات مجهول دوری کنین. "وقتی رسیدم، در رو بستم" از "وقتی رسیدم، در توسط من بسته شد" بهتره. به جای قیدها، از کلمات بهتر استفاده کنین. "او به آرامی گفت" به اندازه "او زمزمه کرد" تاثیرگذار نیست. چه بسا قیدها چیزی بیشتر از حروم کردن کلمات نیستن.برعکسش قیدها، افعال قسمت تعیین‌کننده هر جمله هستن و باید بیشتر از قسمت‌های دیگه بهشون توجه کرد. اسم‌ها هم جایی هست که می‌تونین باهاش پزِ قاموسِ مبسوط، نافذ و درخشان‌اتون رو بدین (همین کارو کردم الان :) سعی کردم حداقل).قبل از خواننده، باید بتونین خودتون رو تحت‌تاثیر قرار بدیناگه قراره بنویسین، باید ازش لذت ببرین. اگه لذت نمی‌برین باید ببینین مشکل از موضوعیه که دارین درباره‌اش می‌نویسین یا اینکه کلا از نوشتن لذت نمی‌برین! اگه از موضوعه که خب duh! موضوع رو عوض کنین؛ مشخصه.ولی اگه کلا از نوشتنه که مشکل عمیقه. برای شروع این رو بخونین: چرا باید بنویسیمهرچند تا حدی حق هم دارید و مقصر هم مدرسه‌اس که شوق نوشتن رو از همه می‌گیره ولی خبر خوب: تقریبا هر چیزی رو می‌شه عوض کرد. درباره چیزهایی که دوست دارین بنویسین. هرچند مبتدی و بد! یادتون باشه علاقه مسریه. خواننده فقط در صورتی از خوندن متن لذت می‌بره که شما از نوشتنش لذت می‌برین.حتی اگه مجبورین درباره چیزی بنویسین که ازش زیاد خوشتون نمیاد، بگردین تا یه قسمتی که از بقیه بهتره رو پیدا کنین. مثلا اگه باید درباره اقتصاد بنویسین و مثل من ازش خوشتون نمیاد، از قسمتی که چجوری می‌شه فروخت، شناخت مشتری و قسمت‌های مربوط به جامعه‌شناسی‌اش بیشتر بنویسین.یه نوشته خوب از یه زندگی خوب میاد، پس شاید علاقه به نوشتن منجر به این بشه که یه زندگی باحال داشته باشین. لازم به ذکره که نویسنده‌ها معمولا از چیزی که تو فیلم‌ها می‌بینیم معمولی‌ترن. کمتر نویسنده‌ی واقعی‌ای (واقعی یعنی نه ازین wannabe ها) بعدازظهر می‌ره کافه و با قهوه خوردن و پشت ماشین تحریر نشستن نوشته‌ها بهش الهام می‌شه.به فکر محصول نهایی نباشین و از پروسه لذت ببریننمی‌دونم ضرب‌المثله یا چی ولی:اگه چشمتون به جایزه خیره شده، یعنی حواستون به مسیر مسابقه نیست.معطوف پروسه‌ی نوشتن بشین و از مسیر لذت ببرین؛ از خود نوشتن، نه از "یه کتاب نوشتن" یا "یه مقاله نوشتن". همینکه تو طول مسیر لذت ببرین تا حد زیادی تضمین کننده محصول نهایی با کیفیته. همچنین وقتی توجه زیادی به نتیجه بشه، احتمال اینکه کل ایده رو خیلی سریع، سیلی بزنین تو صورت خواننده هم زیاده. فرض کنین فیلم‌ها همچنین صحنه‌هایی داشتن:کلا همیشه اینجوریه که یه ایده به ذهنتون می‌رسه، درباره‌اش فکر می‌کنین و اونقدر تغییرش می‌دین تا تبدیل به چیزی که دوست دارین بنویسینش. مهم نیست چقدر دور می‌شین، فقط حواستون باشه مقصود نوشته‌اتون رو به گوش (چشم؟) مخاطب برسونین.اینقدر امتحان کنین و شکست بخورین تا به جایی برسین که راضی بشین و اون قالب آماده توی مجله‌ها یا مقاله‌های کلاسی رو فراموش کنین.از صفحه خالی هم هراس نداشته باشین چون همیشه می‌شه برگشت و اصلاح کرد. هدف نوشتن معمولا چیز بزرگتری از خود نوشتنه.من این کتاب رو 20 شهریور 99 خوندم و تقریبا خوشم اومد. تا حدی باعث شد بهتر بنویسم و کمی از سردرگمی‌هایی که حین نوشتن تجربه می‌کردم کم بشه.