کتاب اضطراب موقعیت

غنی ترین، بامزه ترین و صمیمانه ترین اثر دوباتنـ سیاتل تایمزاضطراب موقعیت کتابی است که که دوباتن در آن به مشکلات و اضطرابی که تنها مخصوص عصر ماست می پردازد. موقعیتدوباتن می نویسد در هر عصر و مکان افرادی با موقعیت خاص بودند که مورد احترام افراد یک جامعه بودند. مثلا از سال ۴۷۶ تا ۱۰۹۶ در اروپای غربی مهم ترین افراد کسانی بودند که بر پایه ی زندگی و آموزه های عیسی مسیح رفتار می کردند.یا در دوره زمانی ۱۶۰۰ تا ۱۹۶۰ در برزیل مردانی بالاترین پله در اجتماع را داشتند که بسیار کم حرف می زدند و در بزرگ کردن بچه ها کمک نمی کردند.این مثال ها به خوبی نشان می دهند که هیچ گاه این موقعیت ها ثابت نمی مانند و در اثر گذشت زمان تغییر می کند.حالا این موقعیت در جوامع دستاورد محور امروز ما چیست؟در عصر ما هر فرد با هر نژاد، جنسیت و جایگاهی که دارد می تواند در یکی از بی شمار قسمت های دنیای تجاری مثل ورزش،هنر یا تجارت به پول ، مقام یا شهرت دست پیدا کند. هر کس به هردلیلی به موقعیت یا ثروت نرسد به خاطر ضعف و ناتوانی خودش است. و این اضطرابی است که مخصوص به موقعیت ماست و نیاکان ما از آن به دور بودند. اما چرا؟مگر نسل های قبلی ما از فقر و اختلاف طبقاتی رنج نمی بردند؟درست است. فقر و ضعیف بودن از روز اول تاریخ وجود داشته و شاید حتی شدت آن بیشتر از زمانه ی ما بوده است. اما چیزی که فقرا، امروزه در جوامع ما علاوه بر فشار های فقر از آن رنج می بردند، شرم ناشی ازفقر است. این شرم مخصوص زمانه ی ماست.در گذشته سه داستان رایج در باره ی فقر وجود داشت:فقرا مسئول شرایط شان نیستند و مفیدترین افراد جامعه اند.موقعیت سطح پایین هیچ ارتباطی به اخلاقیات ندارد.ثروتمندان گناهکار و فاسدند و ثروت شان را با دزدی از فقرا به دست آورده اند.بله. در زمانی که به جز اشراف زادگان کسی انسان حساب نمی شد و با بردگان و رعایای جامعه مانند چهار پایان برخورد می شد، این موضوع بین مردم جا افتاده بود که مقام و ثروت ارتباطی با توانایی ها و شایستگی های فرد ندارد. مردم می دانستد که زندگی مادی و معنوی دو دنیای متفاوت هستند و هر کس که ثروت و مقامی دارد به دلیل ظلم و ستمی که کرده بود به آن مقام رسیده بود.اما با گذر زمان و روی کار آمدن نظام شایسته سالاری این سه داستان به طور کامل تغییر کردند:ثروتمندان اند که مفیدند نه فقراموقعیت با اخلاقیات ارتباط داردفقرا گناهکار و فاسدند و فقرشان نتیجه ی حماقت خودشان است.کم کم با روی کار آمدن کتاب های انگیزشی این باورها در بین مردم رواج یافتند: خواستن توانستن است، با تلاش به هر جایی که بخواهی میتوانی برسی، سرنوشت هرکس به دست خودش ساخته میشود و عوامل بیرونی دخالتی در آن ندارند.اما اینها درست نیستند. چرا که هنوز هم مظلومانی هستند که به خاطر اشرافیت صاحبانشان سرنوشت خود را به دست خود نمی سازند.چرا که هنوز هم فاصله ی طبقاتی در جامعه وجود دارد و امکاناتی که در دسترس انسان ها است تفاوت های چشمگیری با یکدیگر دارند.این همان شرم و اضطرابی است که مخصوص زمان ماست؛ زیرا که نیکان ما فقر را با توانایی های فرد در ارتباط نمی دانستند، تلاش افراد را عامل موقعیت آنها نمی داستند. اما امروزه علاوه بر سختی ها فقر باید این حجم عظیم احساسات منفی را با خود حمل کنیمبه طور کلی آلن دوباتن کتاب را در دو بخش علل و راه حل ها نوشته است. او در قسمت اول یعنی علل با توجه به تاریخ و کتاب های موجود از هر زمانه، علت به وجود آمدن و از بین رفتن این داستان ها در بین جوامع را برسی می کند و در بخش دوم به سراغ نقش هنر، فلسفه، سیاست و دین می رود و نقش هر یک را در کاهش و افزایش این احساسات بیان می کند.دوباتن در سرتاسر کتابش از کلمات و سخنان بزگترین فیلسوفان هر زمان استفاده کرده است تا عمق ما جرا را به خوبی به ما نشان داده بدهد. از این جهت این کتاب را مخصوصا به عاشقان تاریخ و فلسفه پیشنهاد می کنم. اما زبان و لحن لطیف دوباتن باعث میشود فلسفه ندوست هایی (مثل من!) هم به فکر فرو روند.این کتاب تا حد زیادی می تواند دغدغه ها و اضظراب های شما را کاهش دهد و افکار شما نسبت به نظام دنیا را از نو بنا کند.سارا اکرمی