سفرنامه ماجراجویانه به هند (قسمت اول)

سفر بدون تور!از مدت‌ها پیش قصد سفر به هند داشتیم و تصمیم گرفتیم این سفر را بدون تور انجام دهیم. با کمک یکی از آژانس‌ها به تهیه بلیت هواپیمای نسبتا ارزان و غیرمستقیم از تهران به دهلی، جیپور به گوآ و گوآ به تهران و ویزای هند اقدام کردیم و باقی برنامه ریزی‌ها را خودمان انجام دادیم. برای تهیه ویزای هند بهتر است از طریق آژانس‌ها اقدام شود چون در کارگزاری سفارت هند (واقع در خیابان بهشتی) کار آژانس‌ها و عامل‌ها را بسیار سریع و ساده انجام میدهند. هرچند هزینه بیشتری هم باید پرداخت شود.هند دومین کشور پرجمعیت جهان با ۱.۳ میلیارد نفر جمعیت است که با توجه به وسعت کمتر آن نسبت به چین، باید آن‌را پرتراکم‌ترین کشور جهان دانست. این کشور کهن و باستانی خاستگاه تمدن‌ها و دین‌های بسیار مهم جهان بوده ولی در بیشتر زمان‌ها از وحدت ملی و سیاسی برخوردار نبوده است. نام جهانی این کشور (هند یا ایندیا) نامی است که ایرانیان در دوره هخامنشی بر آن گذاشته‌اند (برآمده از رودخانه سند) وگرنه خودشان کشور خود را «بهارات» می‌نامند. حدود ۷۰۰ سال مسلمانان فارسی‌زبان در این کشور حکومت می‌کردند و زبان فارسی، زبان درباری و میانجی در شمال این کشور بود. سپس هند، استعمار انگلیس را به چشم دید و زبان انگلیسی و همچنین زبان هندی جای زبان فارسی را گرفتند. هند نهایتا با رهبری گاندی و نهرو به استقلال رسید و از آن زمان یک جمهوری دموکراتیک و پارلمانی دارد که در زمینه داخلی ثبات و استواری خوبی از خود نشان داده و در زمینه خارجی هم جنگهای سختی را با همسایگان خود پاکستان و چین از سر گذرانده است. اقتصاد هند در ۳۰ سال گذشته به شدت رو به رشد بوده و همین باعث شده طبقه متوسط هند، در این کشور که به شدت از شکاف طبقاتی اشراف و تهی‌دستان رجور بوده، پا گرفته است. با اینحال هنوز هم وضعیت رفاه، بهداشت و آموزش و استانداردهای زندگی در این کشور اصلا مناسب نیست و رتبه هند در جدول جهانی بسیار نازل است که مهمترین دلیلش را باید جمعیت بیش از اندازه آن دانست. شهرهای دهلی و بمبئی هر کدام حدود ۲۰ میلیون و کلکته و چند شهر دیگر بالای ۱۰ میلیون جمعیت دارند. هنوز نظام طبقاتی و کاستی در این کشور وجود دارد و بیش از صد میلیون انسان (نجس‌ها) در تبعیض به سر می‌برند.مسیر سفردر این سفرنامه شرح سفر ما و مشکلات و چالش‌های فراوانی که باعث شد یک سفر معمولی، تا اندازه‌ای ماجراجویانه شود، خواهد آمد. در این سفرِ دو هفته‌ای ما شهرهای دهلی، آگرا، فاتح‌پور سیکری، جیپور و گوآ را بازدید کردید و با گذر از ۶ فرودگاه و طی یک مسیر با قطار و یک مسیر با سواری، نهایتا به کشور بازگشتیم.?مسیر حرکت ما در این سفر را می‌بینید. خط سرخ سفر هوایی، خط آبی ریلی و خط سبز جاده‌ای را نشان می‌دهد.سفر به دهلیسفر ما روز ۱۸ اسفند با پرواز از فرودگاه امام به مقصد شارجه در ساعت ۲:۳۰ بعد از ظهر با نخستین چالش آغاز شد.(روز اول) در صدور بلیت همسر من یک ایراد نسبتا مهم پیش آمده بود که از چشم ما دور مانده بود و آن اینکه به جای نام خانوادگی، «نام پدر» خورده بود که این به سنت اماراتی‌ها برمی‌گردد که پس از نام شخص، نام پدر را می‌نویسند. اگرچه در تهران مشکلی ایجاد نشد ولی استرس اینکه در سه پرواز بعدی که خارج از کشور هستیم مشکلی پیش بیاید تا آخر سفر با ما بود که خوشبختانه جز همان کارمند ایرانی در تهران، هیچکس به تطبیق گذرنامه و بلیت نپرداخت. هواپیمایی ایرعربیا یک هواپیمایی کم‌هزینه (Low Cost) است که پروازهای خود را به مبدا یا مقصد شارجه انجام می‌دهد. غذا در این هواپیمایی اختیاری است و ما با اینکه آنرا به صورت آنلاین رزرو کرده بودیم ولی متوجه شدیم که خبری از ناهار نیست. پس از دو ساعت به فرودگاه شارجه رسیدیم. فرودگاه شارجه شباهتی به فرودگاه بسیار مدرن و بزرگ دوبی ندارد. فرودگاهی متوسط ولی بسیار شلوغ است که در بخش ترانزیت پروازهای خارجی آن نه تنها همه صندلی‌ها همیشه پر است که ده‌ها نفر روی همه سطوح زمین دراز کشیده‌ یا خوابیده‌اند (با پتو و گاهی تشک!).شارجه شهری بیشتر تجاری و کارگری است و قریب به اتفاق مسافران فرودگاهی آن نه توریست که کارگرانی از طبقات پایین بودند. چون پرواز ما به سوی دهلی ساعت ۸:۳۰ شب بود، مجبور شدیم چند ساعت را در این فرودگاه پرتراکم سپری کنیم. برخلاف مسیر تهران – شارجه که هواپیما کمتر از نصف ظرفیت مسافرگرفته بود، در مسیر شارجه – دهلی هواپیما کاملا پر شد و تا جایی که ما دیدیم تنها دو ایرانی دیگر وجود داشتند که یکی تاجر و تنها یکی توریست بود و بقیه همه کارگران هندی بودند که شاید برای تعطیلات (جشن هولی) به کشور خود برمی‌گشتند. ارتباط ما با تاجر ایرانی همان و محبت او در رساندن ما در دهلی از فرودگاه ایندیرا گاندی در دهلی تا هتل همان. خواهر این دوست ما مانند هزاران ایرانی دیگر در هند دانشگاه می‌رود. با توجه به تجربیات‌مان از سفرهای پیشین، انتخاب هتل در قلب و مرکز شهر جزو اصول اساسی و همیشگی ماست. به همین دلیل برای دهلی، هتل خود را در منطقه بهارگنج (نامهای فارسی در هند فراوان‌اند) انتخاب کرده بودیم. یک هتل چهار ستاره (البته در استاندارد هندی!) به نام پرل (Pearl) که هیچ ویژگی خاصی نداشت و تا حدودی قابل تحمل بود. چون ساعت ۲ نیمه شب به وقت محلی به هتل رسیده بودیم، جز کثیفی خیابان‌های محله چیزی دیگری توجه‌مان را جلب نکرد. تا اینکه صبح روز دوم سفر به هنگام صرف صبحانه روی پشت‌بام هتل به واقعیت دیگری از هند به نام آلودگی صوتی برخوردیم.?فرودگاه بزرگ و زیبای دهلیبه شکل مختصر و مفید باید بگویم که در سفری که به تایلند داشتیم، در عرض ۸ روز حتی یک بار صدای بوق ماشین نشنیدیم و در سفر دو هفته‌ای خود به هند، حتی یک لحظه صدای بوق قطع نمی‌شد و این ویژگی، هیچ انحصاری به شهر یا منطقه‌ای خاص نداشت. پس از صرف صبحانه نه چندان دلچسب هتل (که بعدا در ۴ هتل دیگر هم تکرار شد)، نقشه به‌دست به راه افتادیم تا به کونات پلیس (Conaght Place) برویم تا هم از آثار دهلی‌نو و هم بازار آنجا دیدن کنیم. که با چالش بزرگی روبرو شدیم.اتفاق‌های جالب دهلی(روز دوم) ماجرا از آنجا آغاز شد که یک جوان هندی خوش‌صحبت به ما نزدیک شد و ملیت ما را پرسید و خوش و بش کرد و با ما هم‌قدم شد. و سپس قویا پیشنهاد کرد که مسیر نسبتا کوتاه تا کونات را -با این بهانه که برای همسرم ناامن است- پیاده نرویم بلکه با هزینه‌ای بسیار کم (۲۰ روپیه = ۱۲۰۰ تومان) توک‌توک بگیریم. این درحالی بود که ما در روز پیاده‌روی می‌کردیم و بعدا چند بار در تاریکی شب همان مسیر را بی‌هیچ مشکلی طی کردیم. ولی به ما حق بدهید که در نخستین روز سفر در کشوری غریب، این توصیه را به گوش گرفتیم. وقتی به او گفتیم که ما پول هندی نداریم، گفت راننده در طول مسیر شما را به مراکز راهنمایی توریستی می‌برد تا هم پول چنج کنید و هم اطلاعات بگیرید. حرفش با توجه به تجربیات ما در سفرهای قبلی که مراکز توریستی غیرایرانی در کشورهای تایلند و ترکیه، منصفانه و عادلانه معامله می‌کنند، منطقی به نظر آمد و ما پذیرفتیم. او ما را به سوی یک راننده توک‌توک هدایت کرد و با ایفای نقشی در حد سینمای بالیوود به او تاکید کرد که از ما فقط ۲۰ روپیه بگیرد! بدین ترتیب ما به دومین حلقه از زنجیره‌ی این سیاه‌بازی رسیدیم. راننده ما را جلوی یک مرکز توریستی پیاده کرد. مسئول مربوطه پس از مسلمان معرفی کردن خود و اینکه فامیلی در بابل ایران دارد، پس از گرفتن نیم ساعت از وقت ما دلار را به قیمت ۶۶ روپیه (که بد نبود) تعویض کرد و برای بلیت راه‌آهن دهلی- آگرا و آگرا – جیپور هزینه ۱۵۰ دلاری را برای دو نفر پیشنهاد داد که ما نپذیرفتیم و برگشتیم به داخل تو‌ک‌توک.?مسجد جامع دهلی در یک عصر بارانیدر اینجا فاز دوم عملیات آغاز شد. راننده به جای اینکه ما را به مقصد برساند با کلی اصرار جلوی یک مرکز توریستی دیگر ایستاد و گفت این یکی منصف است. این دومی برای بلیت دو سفر قطار، قیمت ۱۱۰ دلاری داد و ما هم به این شرط که قطار اکسپرس (به زبان هندی: شتاب‌دی) باشد و دو ساعته به مقصد برسد، پذیرفتیم. به ویژه نکته مهم برای ما این بود که روز ۱۳ مارچ که مصادف با جشن هولی (جشنواره رنگ‌ها) در شمال هند است، در جیپور باشیم. یعنی صبح حرکت کنیم و دو ساعته به مقصد برسیم. چون بخش هیجان‌انگیز این جشن که پاشیدن رنگ به یکدیگر است تا ظهر به پایان ‌می‌رسد. از آنجا بیرون آمده با راننده تسویه کرده و به گشت و گذار پرداختیم تا رزرو بلیت قطار تمام شود ولی پس از تحویل گرفتن رسید بلیت متوجه شدیم که قطارهای مربوطه نه ۲ ساعته که ۴ ساعته‌اند. ما اعتراض کردیم و مسئول آژانس با انواع و اقسام دروغ‌ها و فریب‌ها ما را راضی کرد که این قطار سریع‌ترین و بهترین قطار هند است و مراسم هولی هم تا ظهر تمام نمی‌شود و تا عصر ادامه دارد و ما هم اشتباه کرده و راضی شدیم. اینکه شب جشن هولی را در آگرا بودیم (که بهترین جا برای این جشن نیست) و روز جشن را بیشتر در قطار بودیم، بسیار متاثرکننده بود ولی ظاهرا چاره‌ای نبود. در ادامه تصمیم گرفتیم با مترو به دهلی قدیم (Old Delhi) برویم تا هم از بازار سنتی دهلی قدیم (چانتی‌چاک) دیدن کنیم و از پارچه‌‌های زیبا و معروف هندی بخریم و هم از بناهای مهم دهلی قدیم مانند مسجد جامع و قلعه سرخ (Red Fort) بازدید کنیم. نقشه مترو دهلی را نداشتیم ولی اگر هند به نسبت دیگر مقاصد توریستی در آسیا، یک نکته مهم داشته باشد، بی‌شک انگلیسی‌دانی اکثریت قریب به اتفاق مردم (از گداها تا مسئولین اداری) است. بارها منظره انگلیسی صحبت کردن خود هندی‌ها با یکدیگر، حتی انگلیسی صحبت کردن والدین هندی با فرزند کوچک خود را دیدیم. همچنین بیشتر روزنامه‌هایی که در دست مردم دیده می‌شود، انگلیسی‌زبان است.?قلعه سرخ دهلیدر ایستگاه‌های مترو هند تدابیر شدید امنیتی در حد گارد پرواز فرودگاه جریان دارد و تصور اینکه هر روز برای ورود چندین باره به ایستگاههای مترو مردم دقایق طولانی در صف بازرسی بدنی بایستند، واقعا دشوار است! بلیت مترو هم نسبت به ایران گران است و مسافر هنگام خرید باید مقصد خود را به فروشنده بلیت بگوید تا ژتون او به اندازه کافی شارژ شود (۲۰ تا ۴۰ روپیه). به هنگام خروج در ایستگاه مقصد، مسافر باید ژتون خود را به داخل گیت خروجی بیاندازد تا در صورت تایید (کافی بودن شارژ) گیت باز شود. وگرنه باید مابه‌التفاوت را بپردازد. شلوغی مترو چیزی در حد همان مترو تهران خودمان در ساعات اوج است و پدیده هول دادن و خارج از صف وارد شدن به مراتب بدتر از ایران مشاهده می‌شود. با این تفاوت بزرگ که خشونتی در آن نیست و اگر کسی دیگری را هل بدهد و کنار بزند، او به واکنش تند یا پرخاش و توهین دست نمی‌زند و کنار می‌کشد. خود ما هم با اینکه توریست بودیم چندین بار به کنار پرتاب شده ولی لحظاتی بعد با لبخند آن هندی مواجه شدیم. حتی در همین مترو شلوغ و اعصاب‌خردکن یک دوست هندی پیدا کردیم که بسیار کمک‌مان کرد. نکته دیگر که توی ذوق هر خارجی در هند می‌زند، زیرساخت‌های شهری بسیار ابتدایی و بی‌سامان است. سیم‌کشی برق چهره‌ای زشت و بدترکیب به سیمای شهری داده و برق در هند مدام قطع و وصل می‌شود (حتی در فرودگاه). و پدیده‌هایی مانند پیاده‌رو به آن مفهومی که انتظار داریم وجود خارجی ندارد و چیزی به نام پل عابر پیاده برای گذر از خیابان اصلا ناشناخته است. همچنین با توجه به سیستم انگلیسی (رانندگی از سمت چپ) هنگام عبور از خیابان باید بسیار مراقب بود تا برخلاف عادت، نخست به سمت راست و سپس به سمت چپ نگاه کرد! پدیده‌هایی مانند خیابان‌خوابی و عدم رعایت بهداشت در شهرهای هند کلیشه‌ای‌تر از آنند که نیازی به تکرار آن باشد. ولی نکته مهم آن است که اگر رابطه خوبی با حیوانات به ویژه سگ ندارید، در کل سفر به هند به شما توصیه نمی‌شود. چون قدم به قدم در خیابان‌ها با سگ برخورد می‌کنید و حق برخورد خشن با هیچ حیوانی را هم در هند ندارید.?قلعه سرخ دهلیبه راستی هند بهشت حیوانات استدر ایستگاه مترو چانتی‌چاک پیاده شده و پس از مسافتی به بازار رسیدیم و پس از چند ساعت خرید به مسجد جامع دهلی رسیدیم که باران سیل‌آسا غافل‌گیرمان کرد. چون هوا در این فصل (زمستان) در شمال هند، بهاری است ما بدون هیچ لباسی که مناسب باران باشد بیرون رفته بودیم و در آن باران حسابی خیس شدیم. اوج ماجرا آنجا بود که برای ورود به مسجد جامع (Jama Masjid) پس از تهیه بلیت ۳۰۰ روپیه‌ای (ورودیه‌ مکان‌ها در هند برای خارجی‌ها گران است) بدون کفش وارد صحن بزرگ و سرباز مسجد شدیم و خیسِ آب به بازدید و گرفتن عکس پرداختیم که در نوع خود تجربه جالبی بود. مسجد جامع هند یا مسجد جهان‌نما از آثار مهم دوره شاه‌جهان امپراتور گورکانی (مغولی) هند است که ایرانیان را کاملا به یاد میدان نقش جهان اصفهان می‌اندازد. عمده بناهای دوره او در دهلی و آگرا اندکی پس از پایان یافتن شاهکارهای دوره شاه عباس بزرگ در اصفهان، ساخته شدند و به‌کارگیری سبک معماری ایرانی در این آثار کاملا هویدا و چربش قابل ملاحظه‌ای بر اِلِمان‌های هندی دارد. ما سپس پیاده به سوی قلعه سرخ دهلی رفتیم. قلعه سرخ (Red Fort) یا به زبان هندی – اردو «لعل قِلعَه» تخت‌گاهِ شاهان گورکانی هند از شاه‌جهان به بعد است. پیش از شاه‌جهان، آگرا پایتخت آنان بود. نام سرخ به این جهت به آن گفته شده که نمای خارجی دیوارها از ماسه‌سنگ به رنگ سرخ ساخته شده است. دور تا دور این بنای عظیم را خندقی دربر گرفته که زمانی پر از آب بوده است. ورودیه برای این بنا هم ۵۰۰ روپیه است. قلعه سرخ واپسین سنگر هند سلطنتی در برابر استعمار انگلیس بود که در ۱۸۵۷ شکست خورد و سربازان انگلیسی آنرا اشغال کرده و خزانه افسانه‌ای آنرا به تاراج دادند، در نتیجه امروز آثار گرانبهایی چون الماس کوه نور در لندن قرار دارد. قلعه سرخ دهلی همه ساله در روز استقلال هند (۱۵ آگوست) محل اجتماع مردمی و سخنرانی نخست‌وزیر هند است و نمادی است برای هند کهن و مدرن.