قرارگاه توسعه عبودیت

«لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ، فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ» آیه 108 سوره مبارکه توبه درباره ی اولین مسجدی که در تاریخ اسلام ساخته شد است. به راستی چرا اولین بنایی که نبی گرامی اسلام پس از هجرت به مدینه بنا کرد مسجد قبا بود؟نگاهی به تاریخ و آثار به جا مانده از آن به ما به وضوح نشان می‌دهد دسته‌ای از ساختمان‌ها با معماری کم و بیش مشابه در همه تمدن‌ها وجود داشته‌اند. معابد؛ گویی افراد فطرتا توجهی از ناحیه درونی خود به آن حقیقتی که آنها را آفریده است دارند و خود را در قبضه قدرت و نیازمند او می‌بینند. انگار که این نیاز به پرستش، فارق از اثرات جانبی‌اش یک نیاز ذاتی است. ولی آیا چنین رفتاری از نبی اکرم(ص) تنها در همین چهارچوب ساده قابل تحلیل است؟برخی اینگونه برداشت می‌کنند که در جهان بینی‌ای که نبی مکرم اسلام(ص) به اعصار عرضه کرد، ا... تبارک و تعالی معبود حقیقی و موجودی است دارای صفاتی کمالی همچون سمیع و بصیر و قدیر و... و رابطه ی ما (مخلوقات) با این معبود تماما رابطه فقر و غناست. اگر از این مخلوقات، کسی این الوهیت ا... را بپذیرد و بر ولایت اهل‌بیت گردن نهد، تازه در ابتدای مسیر نورانی کمال خود قرار گرفته و باید با توکل و توسل با دشمن بیرونی و نفس سرکش خود جهاد کند تا مراتب این کمال را طی کرده و به سمت خداگونه شدن حرکت کند.حال اگر بخواهیم با چنین نگاهی حکومتی توحیدی تاسیس کرده و کنش سیاسی-اجتماعی داشته باشیم، لاجرم همه نگاه ما معطوف به تسریع این حرکت الی‌ا... خواهد‌ بود. وظیفه‌ای برای حکومت که من از آن با عنوان «توسعه عبودیت» یاد می‌کنم. به عبارت دیگر، توسعه عبودیت یعنی به خدمت گرفتن دنیا برای ساختن عقبی. و جامعه‌ سیاسی مدام در حال رصد حال و روز خود است تا مطمئن شود مسیرش رو به ارزش هاست و یا زاویه‌ای در این مسیر ایجاد شده‌است...مسجد که نخستین نهاد عینی تمدن اسلامی محسوب می شود قرارگاه توسعه عبودیت در جامعه است، به این معنی که محل تلاقی دین و دنیای مردم است؛ شاید قرار گرفتن خانه پیامبر در کنار مسجد هم کنایه لطیفی ست به واسطه‌گری او بین خدا و خلق خدا...اسلام جوهره همه فعالیت‌های مسلمین در جامعه اسلامی را عبودیت می‌دانست، با همه شوون زندگی مردم سر و کار داشت و سعی داشت به همه آنها جهت الهی و دینی بدهد، فلذا مسجد در زمان حکومت حضرت رسول(ص) به سرعت به مکان آموزش قرآن، رسانه‌ای برای انتقال وحی، محلی برای رتق و فتق امور قضایی، کانون تجمع نیرو های نظامی و مکان سخنرانی‌ها و دیدارهای عمومی و خصوصی رهبر جامعه اسلامی تبدیل شد.پس از دوران چند ساله حکومت پیامبر و با خارج شدن ولایت جامعه از مسیر پیش‌بینی‌شده الهی، جایگاه مسجد در جامعه اسلامی هم به مرور رو به افول رفت، تا جایی که در دوران بنی‌عباس مساجد دیگر نه مکان تجمع مومنین و رسیدگی به امور سابق بودند و نه پایگاه حاکمان سیاسی و این روند ادامه داشت تا امروز.در قرون اخیر هم با حرکت جهان به سمت مدرنیسم و تمدن جدید جهانی، ساختارهای هدفمند و پیچیده‌تری همچون مدارس، دادگاه‌ها، دولتخانه‌ها و... ایجاد شدند و نقش‌هایی را به دست گرفتند که در گذشته مساجد به عهده داشتند.با وقوع انقلاب اسلامی و با دمیده شدن روح معنویت سیاسی در جامعه متدینین ایران، یکی از نهاد های مذهبی‌ای که به شدت فعال و به نوعی از نو زاده شد مسجد بود که اوج فعالیت آن را در سال های جنگ دیدیم. امروزه نیز تلاش می شود در ادامه ی همان نهضت، مساجد به سبکی مدیریت شوند که در تربیت نیروهای متدین به نظام اسلامی مدد برسانند. هرچند در همین راستا طرح‌های متنوعی توسط سازمان بسیج، ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد کشور و البته توسط برخی دغدغه‌مندان مستقل پیگیری می‌شود، ولی همچنان برای این سوال که در دنیای امروز چگونه می‌توان از پتانسیل عظیم مساجد برای پیگیری اهداف جامعه اسلامی استفاده کرد، جواب روشنی وجود ندارد.