وقتی عشق به چیز دیگری تبدیل می شود

وقتی کسی را دوست دارید تا کجا حاضر هستید بابت این دوست داشتن هر مساله ای را تحمل کنید؟ به عبارت ساده تر دوست داشتن چقدر ارزش دارد؟ به نظر شما می شود برای دوست داشتن حد و مرزی قائل شد؟ اگر جواب بله است چگونه و با چه ابزاری آن را تشخیص دهیم؟ چطور کسی را دوست داشته باشیم و به خودمان لطمه نزنیم؟ چگونه فریب دوست داشتن مان را نخوریم؟ تا چه زمانی به دوست داشتن ادامه دهیم؟ اگر با افراط در دوست داشتن به خودمان صدمه زدیم، تکلیف مان چه می شود؟به بهانه دیدن فیلم همسر چایکوفسکی که در بخش اصلی جشنواره کن 2022 اکران شد.پیوتر ایلیچ چایکوفسکی موسیقیدان و آهنگساز سرشناس روسی بین سال های 1840 تا 1893 می باشد. از آثار معروف او می توان به دریاچه قو و رقص گلها اشاره کرد. داستان فیلم همان طور که از نامش مشخص است به ماجرای همسر او می پردازد. آنتونینا ایوانونا میلیوکوا که بعدها با نام آنتونینا چایکوفسکی شناخته می شود.فیلم خیلی به گذشته او نمی پردازد و تنها در چند سکانس کوتاه که در ادامه به آن می پردازم کمی ما را با نوع خانواده او آشنا می کند. آشنایی او با چایکوفسکی در مجلس خصوصی دوستانه ای در مسکو اتفاق می افتد. گویا آنها با طبقه اعیان آن دوران ارتباط داشتند اما در فقر زندگی می کردند. او که علاقه به موسیقی دارد از یکی از اقوام که با نفوذ است خواهش می کند که برای پرسیدن چند سوال و راهنمایی در مورد انتخاب هنرستان او را به این آهنگساز پر آوازه معرفی کند. از نگاه های پر احساس و خیره آنتونینا متوجه می شویم که عاشق چایکوفسکی شده است.وقتی با استفاده از کتابِ نمونه هایی از نامه های عاشقانه اولین نامه را برای پیوتر عزیزش می نویسد و یواشکی آدرس خانه او را پیدا می کند کاملا درک می کنیم که در همان برخوردها و نگاه ها آنتونینا عاشق شده است.خیلی از افراد به دوست داشتن در یک نگاه اهمیتی نمی دهند و بیشتر دوست داشتن را بر اساس ارتباط متقابل با فرد و در یک رابطه به دست می آورند. برای خود من هم داستان همین است، بیشتر اوقات عشق در یک نگاه را در فیلم ها و قصه ها دیده ام و در دنیای واقعی کمتر با آن برخورد داشته ام. هر چند من و دیگران کمتر دیده باشیم و یا خیلی موافق نباشیم گویا گاهی این اتفاق در دنیای واقعیت رخ داده است که یک نمونه از آن آنتونینای عاشق چایکوفسکی است. قبول دارید که این مدل دوست داشتن کمی دردناک است چون تنها از طرف ما فوران کرده است و نمی دانیم آیا او هم همین حس را نسبت به ما دارد یا خیر. به هر شکلی که بتوانیم دوست داریم به او بفهمانیم که دوستش داریم و برایمان مهم است بدانیم آیا او هم همین احساس را نسبت به ما دارد یا خیر. دست به هر کاری می زنیم؛ سر راهش سبز می شویم، پیغام می گذاریم،خودمان را بیشتر در مواجه با او قرار می دهیم و خلاصه هر چه به فکرمان بیاید را عملی می کنیم و منتظر نتیجه می مانیم. یکی از معایب این علاقه مندی نابینا شدن است! آنقدر در وجودمان شور شعف احساس می کنیم که دیگر هیچ چیزی را واقعی نمی بینیم. تنها چیزی که صبح تا شب با خود نجوا می کنیم این جمله است : کاش مرا دوست داشته باشد.آنتونینا با سرازیر کردن نامه های عاشقانه پای چایکوفسکی را به اتاق محقرش باز می کند و از عمق احساسش نسبت به او می گوید، اینکه از شهرت او بی اطلاع بوده و او را برای خودش دوست دارد، یک دوست داشتن واقعی. در همین سکانس هم تفره رفتن های چایکوفسکی را به وضوح مشاهده می کنیم که کمی بعد متوجه دلیل اصلی آن می شویم.در دنیای واقعی وقتی با صداقت کامل احساسمان را به کسی که دوستش داریم می گوییم و او از پاسخ دادن امتناع می کند چه واکنشی نشان می دهیم؟ در این نوشته ما در مورد افرادی که گرایش جنسی متفاوتی دارند صحبت نمی کنیم. فکر می کنم معمولا در دو حالت واکنش نشان می دهیم:1- تکلیفمان با خودمان و کسی که دوستش داریم مشخص می شود و متوجه می شویم او مثل ما فکر نمی کند. ممکن است بخواهیم کمی بیشتر تلاش کنیم تا مطمئن شویم. در نهایت بدون احساس بد نسبت به خودمان به دنبال زندگی خود می رویم.2- اصرار بیش از حد می کنیم، به زور می خواهیم با هر ترفندی که بلدیم خودمان را در دل او جا کنیم. حتی اگر پس زده شویم هم با برچسب من عاشقت هستم و هیچ کس مثل من تو را دوست نخواهد داشت ادامه می دهیم. در درون احساس خوبی نداریم اما بی توجه به آن سعی می کنیم در مقام عاشق دلباخته موقعیت خود را حفظ کنیم.آنتونینا می خواهد فرصت عاشقی را از دست ندهد، دعا می کند، نامه می نویسد و منتظر می ماند تا بلاخره دل چایکوفسکی را به دست می آورد. این ظاهر ماجرای پیچیده و عجیب و غریب زندگی اوست. ازدواجی ساده در کلیسا و مجلس شام عروسی که بیشتر به مراسم یک تشییع جنازه می ماند تا یک جشن. او شاید فهمیده چیزی سر جای خودش نیست اما به خود امیدواری می دهد که با رفتن به سنت پترزبورگ و دیدن پدرشوهرش همه چیز درست می شود.انکار واقعیت پیش رویمان بزرگترین اهانتی است که به خود و شعورمان پیش کش می کنیم. متوجه سر نخ هایی از یک ایراد یا ناهماهنگی می شویم اما نمی خواهیم آن را قبول کنیم. چرا؟ دوست نداریم حال خوشمان را خراب کنیم. چیزی در درونمان نهیب می زند و ما به آن توجهی نمی کنیم. خودمان را گول می زنیم و می گوییم فکر می کنم که فلان مساله این طور است حتما اشتباه می کنم فردا روز دیگری ست و همه چیز درست می شود. با کتمان حقیقت به خود امید واهی می دهیم و حواله به آینده ای می کنیم که معلوم نیست چرا باید بهتر از دیروزمان باشد.آنتونینا در قطار سنت پترزبورگ با دوستان شوهرش برخورد می کند که از ازدواج چایکوفسکی جا خورده اند. تنها ماندن او در کوپه قطار در تمام مسیر و بی توجهی محض پیوتر او را دوباره به فکر فرو می برد. اما باز هم با صدای درون خود مبارزه می کند و به خود دلداری می دهد؛ همه چیز درست خواهد شد.همانطور که در چند سطر بالا اشاره کوتاهی داشتم، مساله را با گرایش چایکوفسکی نگاه نکنید. نگارش این سطور بیشتر به دلیل رفتارهای افراطی ما در یک رابطه است که گاهی با تمام نشانه های سر راهمان چشمان خود را در مقابل تک تک آنها می بندیم و در ابتدا با امید واهی و اندکی بعد با ترس و نگرانی از درست بودن آنچه از آن گریزان بودیم ادامه می دهیم. دوست داشتن یکی از احساسات طبیعی و اساسی انسان‌هاست. حافظ در بیتی به زیبایی از عشق که غایت این عالم است تعریف می کند : عاشق شو ار نه روزی کار جهان سر آید ناخوانده نقش مقصود از کارگاه هستیبا توجه به اینکه در بسیاری از زمینه‌ها حد و مرزهای متعددی وجود دارد، در دوست داشتن و عاشقی نیز بهتر است حد و مرزهای خود را بشناسیم. وقتی بدانیم مرز دوست داشتن مان تا کجاست کیفیت روابط ما با دیگران و کیفیت زندگی خودمان هم بهتر می شود.حالا سوال اینجاست که چه عواملی ما را در این حالتِ دوست داشتن و وابستگی ناسالم نگه می دارد؟ چه الگوهای فکری در روان ما ثبت شده که با بی توجهی دیگری باز هم می خواهیم عاشق بمانیم؟ ممکن است در خانه ای بزرگ شده باشیم که والدین مان بی عاطفه بوده اند، ما را نمی دیدند و کمتر توجه می کردند. آنها در کلام به ما ابراز علاقه می کردند و می گفتند که تو را دوست داریم ولی منِ کودک چیزی را احساس نمی کرد. در این فضا کودک احساس هویت نمی کند و احتمالا در آینده هم نمی تواند ارتباطی سالم با دیگران برقرار کند. مشکل اساسی تر وقتی بروز می کند که وارد رابطه عاطفی می شویم که به ما توجه نمی کنند و برای ما تداعی دوران بچگی ایجاد می شود، پس با شرایط همزادپنداری می کنم و در ارتباط باقی می مانیم.در سکانسی از فیلم آنتونینا پس از اینکه به خواستگاری چایکوفسکی جواب مثبت می دهد به خانه خودشان می آید تا خبر ازدواجش را به مادرش بدهد. ما با شلختگی و آشوبی مواجه می شویم. خانواده ای نه چندان ایمن با مادری که فریاد می زند و رابطه خوبی با دخترهایش ندارد. در چنین خانواده ای هر کسی به دنبال جایی برای آرامش می گردد. به دنبال کسی می گردد تا دوستش داشته باشد و به او احترام بگذارد. والدینی که دائم دعوا می کنند کودکان را تبدیل به قربانیان خاموش می کنند.اگر عزت نفس ما در خانه ای از بین رفته باشد در رابطه عاطفی هم آن را نخواهیم داشت. نتیجه ناگوار و تلخ است عاشقی به وهمی از عشق تبدیل می شود زیرا در رابطه حرمتی برای ما ایجاد نمی شود و گویا تنها کاری که انجام می دهیم گداییِ عشق است. روان فرد می فهمد که یک بی تعادلی بیرونی در حال وقوع است و با تبدیل کردن ذره ذره عشق به تنفر آن را جبران می کند. ممکن است در خانه ای که در آن رشد کرده ایم وادارمان کرده اند نسبت به طبیعت و ذات خودمان بی توجه باشیم. شاید زمان آن رسیده باشد که به تعادلی برسیم و از تاکید افراطی برای دوست داشتن و راضی نگه داشتن دیگران دست برداریم.چند هفته بعد واقعیت به آنتونینا سیلی می زند. در یک مهمانی شام یکی از دوستان همسرش توصیه ای می کند: زودتر از او فاصله بگیر. چایکوفسکی به بهانه کار مسکو و آنتونینا را برای همیشه ترک می کند. کمی بعد از طریق دوستی صمیمی به او اطلاع می دهند که این ازدواج برای پیوتر فاجعه بوده و او را بیمار کرده است و آنتونینا باید به خاطر سلامت وضع جسمی و روحی او از چایکوفسکی جدا شود. اگر دوست داشتید جزئیات را بیشتر بدانید می توانید فیلم را ببیند. بقیه داستان به پافشاری و اصرار آنتونینا برای جدا نشدن، زندگی سخت و شرایط نابسامان او تا زمان مرگ چایکوفسکی در پنجاه و سه سالگی بر اثر وبا می پردازد. آنتونینا بیست سال آخر زندگی خود را در تیمارستان گذراند. ما دقیقا نمی دانیم چرا این دختر زیبا بعد از اینکه واقعیت را می فهمد خودش را از بند این ازدواج رها نمی کند تا عمر خود را به شیوه دیگری سپری کند.در زندگی های خودمان دوست داشتن های افراطی شاید ما را روانه تیمارستان نکند اما پریشانی روحی و روانی را برایمان به ارمغان می آورد و روزهای زندگی مان را کسالت بار و بی معنی جلوه می دهد. عشق آدم را فروتن و شجاع می کند؛ مهرطلبى ما را حقیر و ترسو می کند طوریکه جرات نمی کنیم از حقوق عاطفی مان حرفی بزنیم. پس با استفاده از اسامی شیک برای علاقه های اشتباه و افراطی، خودتان را فریب ندهید.یکی از تجربه های دردناک زندگی افراد مهرطلب جذب شدن به آدم های خاکستری است. آنها همیشه ما را در وضعیت تعلیق نگه می دارند: نه به تو دل می دهند و نه می گذارند که از آنها دل بکنی. تو را در فضای خاکستری رابطه معلق نگه می دارند تا شهد عشقی را که نثارشان می کنی بمکند، اما چیزی از جان شان برایت مایه نمی گذارند. لحظه های تلخ زندگی شان را با تو تقسیم می کنند، اما خوشی های شان را با دیگران شریک می شوند. با جذابیت های شان آرام آرام به دورت تار می تنند، و تا به خود می آیی خود را گرفتار دام شان می یابی اما برای بی توجهی هایشان بهانه می آوری. می دانی که وضعیت هرگز بهتر نمی شود، اما مدام برای آنها عذر و برای خودت امیدهای واهی می تراشی. عشق یک طرفه آسیب پذیرمان می کند و آدم های خاکستری دقیقا از همان نقطه است که دست شان را در قلبت فرو می کنند. این رابطه ها عشق نیست، بیماری است، اعتیاد ویرانگر است. هرچه بیشتر در این دام بمانی، گرفتارتر می شوی. پيشنهاد كتاب براي مطالعه :سیلی واقعیت نوشته راس هریسوابستگی سالم نوشته دکتر روبرت برنشتاین و دکتر مری لن گیراندعشق هرگز کافی نیست نوشته آرون تی بک