درباره معنی زندگی

با یکی از دوستان تو خیابون انقلاب تهران جولان می‌دادیم و رسیدیم به یه کتابفروشی. رفیقِ شفیقِ ما گفت بیا یه کتاب بهت هدیه بدم، انتخاب کن. من که پشمام از این حرکتش ریخته بود و اسم این کتاب رو شنیده بودم، "درباره معنی زندگی" ویل‌دورانت رو انتخاب کردم. دقیقا چند روز بعد فهمیدم که بچه‌های دانشکده تو یه حلقه کتابخونی می‌خوان دقیقا همین کتاب رو بخونن! تعجب کرده بودم، کتابای روانشناسی موفقیت می‌خوندن در گذشته و کتابی در همین حد فاخر، عجیب بود، البته پیشنهاد این کتاب خاص از طرف یکی از دوستان اهل فضل و شاخ بود. خلاصه به بهونه حلقه شروع کردیم به خوندن کتاب ویل‌دورانت.ماجرای کتاب از چه قراره؟ یه بنده‌خدایی یه دفعه به ویل‌دورانت می‌گه که چرا با وجود سختی‌ها و پوچی زندگی نباید خودکشی کنه؟ ویل‌دورانت در اون لحظه چند تا جواب دم‌دستی به طرف می‌ده و از آخر هم نمی‌فهمه این ناشناس سرنوشتش چی می‌شه، ولی مسئله همراه ویل‌دورانت می‌مونه و ذهنشو مشغول می‌کنه و انگیزه‌ای می‌شه برای نوشتن و گرد‌آوری کتاب. دورانت به حدود 100 نفر از مشاهیر و ورزشکارا و فیلسوفا و سیاستمدارا و دانشمندا نامه می‌ده که معنی زندگی رو در چی می‌یابید، چی بهتون انگیزه می‌ده و کمک‌تون می‌کنه با وجود سختی‌ها ادامه بدید. و جواب‌های جالبی هم می‌گیره.کتاب سه بخشه. بخش اول دورانت میخواد مسئله رو برای مخاطب جا بندازه. دورانت می‌گه که کشف حقیقت از درگاه علم برای بشر نتایج اسف‌باری داشته. انسان فهمیده که در مرکزیت عالم نیست، و در سیاره‌ای کوچیک و ناچیز و گوشه‌ای از کیهان زندگی می‌کنه. بشر بر خلاف باورهای گذشته فهمیده حیوانی معمولیه و نه موجودی استثنائی، و هر چه باارزش می‌دونه مثل عشق، چیزی جز نتیجه تکامل و ابزارِ تولید مثل و بقا نیست، و سخته با این وجود زندگی رو باارزش دونستن. از همه مهمتر، کشف حقیقت باعث شده ما از دین و باور به چیزهایی فراتر که در رنج‌ها مایه تسکین بودن، دست برداریم و دیگه دلگرمی نداشته باشیم، نتیجتا وضعیتش این زندگی‌های غمگین و کم‌ارزش و پوچ شده. این که چقدر این چیزا رو قبول دارید بماند، خود دورانت هم این دیدگاه رو در پایان نقد می‌کنه، مسئله اینه که دورانت به بهترین نحو بحران رو به تصویر می‌کشه و دغدغه رو جا می‌اندازه، و به زیبایی می‌تونید دیدگاه یک مرد ناامید در دهه 1930 پس از یک رکود وحشتناک اقتصادی و انفجار یافته‌های علمی رو درک کنید.تو بخش دوم پاسخ بقیه رو مطرح می‌کنه که پاسخ‌ها واقعا جاولب و خوندنی هستن، گرچه من بخش اول رو بیشتر دوست داشتم. بهترین پاسخ به مسئله ولی به نظرم پاسخ مفصل خود دورانته که در بخش سوم مطرح‌اش می‌کنه، گرچه پاسخ دورانت هم در نهایت به نظرم رضایت‌بخش نیست، ولی بهترین پاسخ کتابه. اگه واقعا به معنی زندگی فکر می‌کنید، کتاب ساده و خوبیه. شاید در پایان از پاسخ‌ها راضی نباشید که طبیعیه.پی‌نوشت: من قبلا فکر می‌کردم مردم همه باید فلسفه بخونن، ولی الان می‌گم چرا بایستی حتما ملت درگیر یک بازی سخت و پیچیده بشن که نتیجه‌اش معلوم نیست و ممکنه اصلا به نتیجه‌ای نرسن؟ چرا من باید به یکی که داره زندگی‌اش رو می‌کنه، زندگی اخلاقی و خوبی هم داره بگم داداش تا حالا فکر کردی معنی زندگی چیه؟ و یه کَکی رو به جونش بندازم که معلوم نیس چقد عذابش بده. اگه کسی وجدانش با زندگی‌اش راحته، اوکیه، اگه می‌خواد بیشتر بدونه که زندگی خوب و درست چیه، به اندازه علاقه‌اش و حالش بره به مسئله بپردازه، ولی فلسفه براش عذاب نشه. می‌خواد در حد کتاب دورانت مسئله رو پی بگیره، می‌خواد بیشتر. ولی در نهایت به نظرم بهترین approach برای بررسی یک پرسش فلسفی، مثل هر پرسش دیگه‌ای راه آکادمیک و حرفه‌ایشه، چیزی فراتر از کتاب ساده‌ی دورانت، یک approach مستدل‌تر، دقیق‌تر و سیستماتیک. قبل هر چی بایستی به این پرسش پرداخته شه که خود عبارت "معنی زندگی" یعنی چی؟ "پوچی" یعنی چی؟ ما دنبال پیدا کردن چی هستیم؟ هدفِ زندگی؟ دلیلی برای زندگی کردن؟ و بعد سعی کنیم این هدف یا دلیل رو پیدا کنیم. اگه دوست داشتید، باز هم می‌گم اگه دوست داشتید می‌تونید برای پیگیری حرفه‌ای‌تر مسئله دانشنامه استنفورد رو بخونید یا این صوت دکتر ساکت رو گوش کنید، فضا رو یکم روشن‌تر می‌کنه. مدخل استنفورد درباره معنی زندگی: https://plato.stanford.edu/entries/life-meaning/ سخنرانی محمد ساکت درباره معنی زندگی: https://t.me/marzockacademy/5053