آشنایی با مکاتب هنری (از هنر دیدمانی تا هنر دیجیتال)

آشنایی با مکاتب هنری جهان شاید برای بسیاری از هنردوستان، مجموعه داران و به طور کل افرادی که نیاز به دانستن تاریخ هنر، جنبش‌های هنری و یا ژانرهای هنری تأثیرگذار در کار خود دارند همواره یکی از مسائل مهم بوده است. در این راستا یا باید به سراغ کتاب‌های تاریخ هنر همچون کتاب «تاریخ هنر اثر ارنست گامبریج»، هنر در گذر زمان اثر هلن گاردنر، تاریخ هنر جنسن، سبک‌ها و مکتب‌های هنری اثر ایان چیلورز و هارولد آزبورن و ... برویم و یا به سراغ اینترنت...تا جایی که به شخصه در فضای اینترنت به دنبال منابع فارسی تاریخ هنر و سبک های هنری گشته‌ام خیلی جسته گریخته به این موضوع پرداخته شده... به طور مثال در منبعی تنها مکاتب هنری مربوط به بازه‌ی زمانی محدودی بررسی شده و یا ژانرهایی که بیشتر نام آنها شنیده شده و متداول هستند بررسی شده‌اند. و در بسیاری از منابع حتی توضیحات اشتباهی درباره‌ی یک مکتب آورده‌اند! یکی از نکات بسیار مهمی که به نظر بنده در زمان مطالعه‌ی تاریخ هنر حائز اهمیت است، اشاره به بازه‌ی زمانی و ترتیب زمانی در پرداختن به این موضوع است.خلاصه خودم دست به کار شده، مقالاتی خوبی گیر آورده و سعی کردم به این موضوع بپردازم و خوشبختانه موفق به جمع‌آوری نسبتا خوبی شامل موارد زیر شدم:دوران ماقبل تاریخ (40000 الی 4000 سال قبل از میلاد)هنر باستانی ( از 4000 سال پیش از میلاد مسیح تا 400 سال پس از میلاد مسیح)هنر قرون وسطی ( سال 500 الی 1400 میلادی)دوران رنسانس (1400 الی 1600 میلادی)مَنِریسم (1527 الی 1580)باروک (1600 الی 1750)روکوکو ( 1699 الی 1780)نئوکلاسیسم (1750 الی 1850)رمانتیسیسم (1780 الی 1850)رئالیسم (1848 الی 1900)آرنووُ یا هنر نو (1890 الی 1910)امپرسیونیسم (1885 الی 1865)پست امپرسیونیسم (1885 الی 1910)فوویسم (1900 الی 1935)اکسپرسیونیسم (1905 الی 1920)کوبیسم (1920-1905)سورئالیسم (1916 الی 1950)اکسپرسیونیسم انتزاعی (1940 الی 1950)آپ آرت یا هنر دیدمانی (1950 الی 1960)هنر پاپ (1950 الی 1960)پووِرا آرت و یا هنر ضعیف (دهه‌ی 1960)مینیمالیسم (1960 الی 1970)هنر مفهومی (1960 الی 1970)هنر معاصر (از 1970 تاکنون) ( که می‌توان آن را به شاخه‌های پست مدرنیسم،فمینیسم، نئواکسپرسیونیسم، هنر خیابانی، هنر تخصیصی ، هنرمندان جوان بریتانیایی و هنر دیجیتال تقسیم نمود).برای هر یک از این مکاتب، توضیحی مختصر، شاخصه‌ها و هنرمندان بنیان‌گذار و پیشرو آن گردآوری شده و در سه مقاله با عنوان‌های از ماقبل تاریخ تا نئوکلاسیسم، از رمانتیسیسم تا اکسپرسیونیسم انتزاعی و از هنر دیدمانی تا هنر دیجیتال منتشر خواهد شد.در این مقاله قصد داریم بخش سوم از این سری مقاله ها یعنی «هنر دیدمانی تا هنر دیجیتال» که به زمان ما و در حقیقت به هنر معاصر نزدیک‌تر بوده و شاید کمتر مطلبی در مورد آن خوانده باشید رو بررسی کنیم. آپ آرت یا هنر دیدمانی (1950 الی 1960)پیشرفت تکنولوژی هم‌زمان با گرایش بشر به‌ سمت جلوه‌های بصری و استفاده از خطای دید، جنبش هنری آپ آرت که نام آن از واژه‌ی optical به معنای بصری گرفته شده را به وجود آورد. این جنبش با نمایشگاهی گروهی در گالری دنیس رنه در 1955 آغاز شد.هنرمندان پیرو این سبک، از اشکال، رنگ‌ها و الگوها برای خلق تصاویری که به نظر متحرک، لرزنده، پیش آینده یا پس رونده هستند، استفاده می‌کنند. این تصاویر و الگوهای انتزاعی برای کنتراست بیشتر اغلب به‌صورت سیاه و سفید و با هدف فریب چشمان و ایجاد هیجان در بیننده خلق می‌شدند.بریجیت رایلی هنرمند انگلیسی، یکی از برجسته‌ترین نمایندگان آپ آرت است. آثار وی در 1964 شامل خطوط سیاه و سفید درخشانی هستند که توهم یک آرایش مدور را ایجاد می‌کردند.اثری از بریجیت رایلیهنر پاپ (1950 الی 1960)پاپ آرت و یا هنر همگانی یکی از شناخته‌شده‌ترین تحولات هنری قرن بیستم به‌شمار می‌رود. این جنبش هنری در تضاد با متدهای به‌کار رفته در اکسپرسیونیسم انتزاعی به‌وجود آمد. سوژه‌های پاپ آرت اشیاء مادی و مربوط به زندگی روزمره‌ی انسان هستند که مصرف‌گرایی و رسانه‌های جمعی را به چالش می‌کشند.هنرمندانی همچون اندی وارهول که از بنیان‌گذاران جنبش پاپ آرت در دهه‌ی 1950 در ایالات متحده شناخته می‌شود و روی فاکس لیکتنستاین از برجسته‌ترین هنرمندان پاپ آرت تلاش کردند تا این ایده را به وجود بیاورند که ذاتا هنر می‌تواند از هر منبعی الهام بگیرد و هیچ‌گونه سلسله مراتب فرهنگی ای وجود ندارد که این اصل را بر هم زند.اثری از اندی وارهولپووِرا آرت و یا هنر ضعیف (دهه‌ی 1960)ترجمه‌ی لغوی این جنبش معادل «هنر ضعیف » است. این جنبش، مدرنیسم و سیستم‌های معاصر را با به‌کارگیری مواد معمولی و پیش پا افتاده در آثار به چالش می‌کشد. هنرمندان پوورا آرت برای برانگیختن احساسات انسان پیش از انقلاب صنعتی از خاک، سنگ، کاغذ، ریسمان و سایر عناصر مادی استفاده می‌کند. در نتیجه بسیاری از آثار برجسته‌ در این جنبش به شکل مجسمه نمود پیدا می‌کنند.ماریو مِرز هنرمند ایتالیایی به همراه دیگر هنرمندان ایتالیایی همچون گیووانی آنسِلمو و آلیگیرو بووتی با ترسیم تصاویری از زندگی روزمره، آثاری ضد نخبه‌گرا خلق کردند.اثری از ماریو مرزمینیمالیسم (1960 الی 1970)مینیمالیسم و یا ساده‌گرایی که به نام‌های هنر کمینه و یا هنر موجز نیز شناخته می‌شود در نیویورک ظهور کرد. گروهی از هنرمندان جوان شروع به زیر سؤال بردن آثار به شدت فلسفی، عمیق و پیچیده‌ی هنرمندان اکسپرسیونیسم انتزاعی بردند. هنر مینیمالیسم در عوض توجه خود را بر روی سادگی، ناشناس ماندن و توجه به مادیت آثار معطوف می‌داشت.هنرمندان مینیمالیسم از بینندگان می‌خواستند تا به‌جای همزادپنداری و پیدا کردن شباهت مابین اثر با واقعیات بیرون و عواطف خود، دقیقا بر روی آنچه مقابل آنها است، تمرکز کنند. آنها برای این‌کار از اشکال خالص، سادگی، نظم و هارمونی استفاده می‌کردند.فرانک استلا، هنرمند آمریکایی یکی از بنیان‌گذاران اولیه‌ی جنبش مینیمالیسم بود. نقاشی‌های سیاه غیرنمایشی او مابین سال‌های 1958 الی 1960 شهرت دارند که هر کدام یک الگو از نوارهای مستطیلی با عرض یکنواخت که با جوهر سیاه چاپ شده را نشان می‌دهند.اثری از فرانک استلاهنر مفهومی (1960 الی 1970)هنر مفهومی به طور کلی تمامی جنبش‌های پیش از خود را نقض نمود. در هنر مفهومی، ایده بر مؤلفه‌های بصری و اصول زیبایی‌شناسی اولویت و برتری دارد. شیوه‌های هنر مفهومی را می‌توان به موارد زیر تقسیم نمود.چیدمان (installation)مینیمالیسم (Minimalism)هنر اجرایی (Performance Art)هنر روایتی (Narrative Art)هنر زمینی (Land Art)هنر و زبان (Art And Language)هنر ویدئو (Video Art)هنر بدن (Body Art)هنر اتفاقی (Happening Art)هنر فرایندی (Process Art)اوا پارتوم هنرمند مفهوم‌گرای اهل لهستان بود. او برای خلق اشعارش، حروف الفبا که با کاغذ ساخته شده بودند را در مناظر مختلف بر روی سطح زمین پخش می‌کرد. این حرکت منجر به واسازی زبانی می گردید که در آن ساختارهای گرامری، نحوی و معنایی به کار گرفته می‌شدند تا الگوهایی خاص برای یک شعر را تعیین کنند.جوزف کسوت هنرمند آمریکایی و یکی از هنرمندان پیشرو در جنبش هنر مفهومی است. او تولید و نقش زبان در هنر را جستجو می‌کرد. در حقیقت او زبان و تصویر را در کنار یکدیگر برای خلق آثارش به کار می‌برد. همان‌طور که در اثر معروف او در 1965 با عنوان « یک و سه صندلی» مشاهده می‌شود. او یک صندلی را به سه طریق نشان داده تا معانی مختلف مربوط به یک شیء را نمایش دهد. از آنجایی که هنر مفهومی بر روی ایده و مفاهیم تمرکز دارد.، اثر او هیچ فرم و سبک مشخصی نداشت.یک و سه صندلی اثر جوزف کسوتهنر معاصر (از 1970 تاکنون)دهه‌ی 1970 آغاز هنر معاصر بود و تا امروز ادامه می‌یابد. این دوره تحت سلطه‌ی مدارس و آکادمی‌ها بوده و جنبش‌های کوچک‌تری شکل گرفته است. در ادامه به توضیح مختصری از این جنبش‌ها خواهیم پرداخت. پست مدرنیسم: در واکنش با مدرنیسم، هنرمندان این مکتب آثاری را خلق کردند که تردید، تمسخر و انتقادات فلسفی را منعکس می‌ساخت.هنر فمینیستی: این جنبش در تلاش برای تغییر کلیشه‌ها و شکستن مدل مرد سالاری که در طول تاریخ هنر وجود داشته به وجود آمد.نئو اکسپرسیونیسم: هنرمندان این جنبش سعی کردند تا صورت‌های اصلی اکسپرسیونیسم را احیا کنند و دست به خلق آثاری بزرگ، متنوع و بیانگر زدند.هنر خیابانی: هنرمندانی همچون کیت هارینگ، ژان میشل باسکیت، باری مکگی و بنکسی و غیره، هنرهایی همچون گرافیتی را بر روی سطوح مکان‌های عمومی همچون پیاده‌روها، دیوار ساختمان‌ها و فراز خیابان‌ها خلق می‌کردند.هنر تخصیصی: این جنبش بر روی به‌کارگیری تصاویر از پیش موجود با تغییر جزئی در آنها در هنر متمرکز است.هنرمندان جوان بریتانیایی: این گروه از هنرمندان لندن به‌خاطر تمایلشان برای شوکه کردن مخاطبان از طریق تصاویر و پا را فراتر از حد شایسته گذاشتن بدنام شدند. آنها همچنین به خاطر روحیه‌ی کارآفرینانه و سرسختشان به شهرت رسیدند.هنر دیجیتال: اختراع دوربین راه را برای این شیوه‌ی هنری هموار نمود و هنرمندان توانستند هنر و فناوری را با یکدیگر ترکیب کرده و با رسانه‌هایی همچون کامپیوتر، نرم‌افزارهای صوتی و تصویری و پیکسل‌ها دست به آفرینش آثار هنری بزنند.