مفاهیم مصادره شده، بخش اول، خداوند

خداوند بیش از هر مفهوم دیگری در تاریخ مصادره شده است. البته در این امر نهایتی وجود دارد و آن هم تبدیل تدریجی مفهوم مصادره شده خداوند به بیرون راندن خداوند از صحنه زندگی است. هم اکنون دیگر خدایان نداریم، بت نداریم، المپ نداریم، برای این خداچه و آن خداچه قربانی نداریم، وظایف طبیعت را به دست این الهه و آن الهه نمی سپاریم. در عوض کلاً خدا نداریم. مفهوم خدا تعریف شد، اما از بحث زندگی بیرون رفت. این تقریباً وضعیت امروز بشر است. و توجه به این نکته بسیار ضروری است که مفهوم خداوند با مفهوم مذهب و دین هیچ نسبتی ندارد. دین مجموعه ای از باورهاست که میتواند حتی خرافی باشد اما مفهوم خداوند یک درک پایه ای و زیربنایی است. در واقع خدا منتهای آرزو و خواست بشر است، یک بی انتهای همیشگی. در زمانی که خدا را به تصویر می کشیدند، خدا انتهای آلام و آرزوی مردمی بود که او را نقش می کردند.برای راحتی درک مطلب، می توان خدا را به دو بخش تقسیم نمود: بخش بیرونی و بخش درونی. بخش بیرونی همان بخشی است که قبل از ظهور علم کارآمدترین بخش تلقی می شده است. یعنی انسان به نیرویی معتقد بود که می تواند همه چیز را مطابق میل خودش تغییر دهد و برای آن که انسان بتواند به مقاصدش برسد باید به این نیرو به روش های مختلف نزدیک می شد و توجهش و گاه ترحمش را جلب می کرد. بندگی وجود نداشت، یعنی بندی نبود که انسان را به خدا ببندد بلکه نوعی بردگی بود. همین تصور طبقاتی پله به پله در اجتماع اجرا می شد و انسانها به صورت پلکانی برده یکدیگر بودند. هم اکنون مشخص شده است که اعتقاد یا عدم اعتقاد به این خدا یا خدایگان یا الهه های متعدد، هر گونه که باشد، تغییری در جهان بیرون ندارد. جهان بیرون بر اساس قوانین مشخصی حرکت می کند، قوانینی که از ابتدای خلقت وجود داشته و لایتغیر هستند. همین لایتغیر بودن قوانین علمی است که به ما اجازه می دهد روی گذشته و تاریخ طبیعی مطالعه کنیم و آینده را حدس بزنیم. باید توجه داشت اعتقاد به چنین خدای قابل دسترسی که در اکثریت موارد خشن و جبار تصویر می شد موارد صددرصدی را شامل نمی شده است. گروهی به خدای نادیده باور داشتند که ریشه های عرفان را تشکیل میدادند. بخش حاکم که خود را نماینده خدا و گاه خود خدا می دانست و خود را خدای زمینی می نامید که از طرف خدای آسمانی فرستاده شده است. گروهی هم که گذشتگان دانشمندان کنونی محسوب می شوند به علم معتقد بودند و عموماً به نام ساحر خوانده می شدند چون علم و تجربه و سواد در اختیار همگان نبود و برای مردم عادی قابل فهم نمی نمود. با گذشت زمان و فراگیر شدن علم خدای بیرونی رنگ باخت و تنها جنبه های خرافی از آن باقی ماند. عرفان در طول زمان راه خودش را ادامه داد و توانست در برخی از جنبه های مذهب نفوذ کند. هماهنگ با همین روند حاکمین نیز با استفاده از قوانین علمی، دست اندکاران علم نوینی به اسم اقتصاد شدند که از فرزندان بلافصل تکنولوژی و تولید انبوه به شمار می رود. بشر صراحتاً شاهد آن بود که با عدم اعتقاد به خدای بیرونی نه تنها زندگی اش ویران نشده بلکه به لذت های فراوانی دست یافته است که قبل از این در اختیار عده ای اندک و کم شمار بود. با در نظرگرفتن مطالب علمی، دنیای کهن مذاهب گوناگون هم اکنون به حیطه خرافات تنزل پیدا کرده اند. البته خرافات به انواع مختلف در جوامع مختلف وجود دارد اما دیگر تصمیم گیرنده نیست. مفهوم خدا در این زمان مصادره نشده اما نوع مصادره شده آن به کناری گذاشته شده و از حیز انتفاع ساقط گردیده است. با اطلاعاتی که اکنون در اختیار داریم، اطلاعاتی که از حیات وحش تا میکروسکوپ الکترونی کشیده شده است، ما با یک شعور واحد، پویا و زنده روبرو هستیم که هیچ حرکتی در آن بی حساب نیست. این مجموعه هماهنگ رو به سویی دارد، سویی که برای ما مشخص نیست اما همان منطقی که بر اصول علمی حکم فرماست، همان منطقی که اساس دستاوردهای ماست، بی هدف بودن کل مجموعه را بی اعتبار می کند وقتی اجزای آن در پازلی چنین هماهنگ با هم همراهند و هیچ کدام از اصول مسلم علمی تخطی نمی کنند. منطق در این وادی باید قبول کند که علم ملموس به تنهایی قادر به شکستن مرزهای زمان و مکان و توضیح موشکافی شده همه چیز نیست و فرای این قوانین در دسترس، چیز دیگری وجود دارد که از مرزهای این قوانین فراتر است. پس اعتقاد یا عدم اعتقاد ما به خدای بیرونی چیزی را عوض نمی کند. مثلاً اگر همه ما کافر بشویم و به خدا بی اعتقاد، تگرگ نمی آید، زلزله نمی شود، آتش از آسمان نازل نمی شود. اما چون جهان بر اساس قانون پیش می رود، اگر قوانین همین خدایی که قبولش داریم یا نداریم و قوانین را به نام علم محض می نامیم زیرپا بگذاریم تمام بلاها نازل خواهد شد. به زبان دیگر شعور کلی حاکم بر جهان، آن شعور یگانه که قوانین واحدی خلق کرده کاری به اعتقاد بیرونی ما به خدا ندارد اما به اعمال ما بدون چشم پوشی پاسخ می دهد و اجازه دخالت بی اندازه را نخواهد داد. تکلیف انسان با خدای بیرونی مشخص شده است اما خدای درونی چیست؟ خدای درونی انتخاب یک انسان است. در اینجا با وادی دیگری روبرو می شویم که وادی درک بدون واسطه است و از مفاهیم علمی تبعیت نمی کند. انسان تنها موجود چاره جویی در طبیعت است که می شناسیم. بقیه از پیش برنامه ریزی شده اند و کار خود را بلدند. تنها انسان است که می تواند در اندازه خود بفهمد، تغییر ایجاد کند و از همه مهمتر انتخاب کند، چیزی که در وادی دیگر اشکال حیات دیده نشده است. انتخاب انسان الزاماً ربطی به منفعت مادی اش ندارد، بسیاری از محرک های انسان از دسته همان وادی درک بدون واسطه اند. وادی هایی مثل تمایل به قدرت بی حد، تمایل به کنترل کردن، درد، خشم، هیجان، لذت و .... یکی از معضلات اصلی بشر در عصر جدید، مخلوط کردن این دو وادی کاملاً جدا از هم است. این دو وادی علیرغم این که به هیچ عنوان از جنس هم نیستند می توانند از هم تاثیر بپذیرند. درست مثل ما و گونه های دیگر طبیعت که اگرچه کاملاً از هم جدا هستیم اما تفاوت های اساسی با هم نداریم. درد یک درک بدون واسطه است اما با آسیب جسمانی نیز می تواند حاصل شود، همانطور که از آسیب های غیر جسمانی هم به وجود می آید. خدای بیرونی اعتقاد بشر بود وقتی هیچ علم و آگاهی ای نداشت، خدایی که او بر حسب نیازش می ساخت. این خدا ربطی به خدای درونی ندارد، ربطی به این که چه صفاتی را برای شعور واحد هستی قائل هستیم ندارد و از همه مهمتر ربطی به رابطه ای که بین خودمان و این شعور تعریف می کنیم ندارد. پس اگر خدای بیرونی انسان به علت افزایش علم و آگاهی دود شد و به هوا رفت دلیل آن نیست که هر چیزی فرای علی معلولی ساده در دسترس را نپذیریم. در اینجا ذکر یک نکته نه ضروری که حیاتی است، بخشی از مذاهب که ریشه های بسیار کهنی دارند که در عمق تاریخ گم شده است، مثل دین زرتشت، دین ابراهیم و برخی دین های دیگر به وجود خدای نادیده ای که ارتباط یگانه ای با بشر داشته است تاکید داشته اند و تنها برای تبلیغ و روشن کردن چنین عقیده ای برآمده اند. و البته که چنین دین هایی پس از رفتن پیامبرانشان در خواستها و مصادره های پیروانشان گم و محو شده اند و تنها اثری از خود باقی گذاشته اند. پس باید ابتدا مفهوم مصادره شده ای به اسم خداوند را از پستوی خاک گرفته تاریخ بیرون بکشیم و به آن نگاه کنیم. ببینیم گذشتگان ما چرا و چگونه چنین مفهومی را ساخته اند و غیر از خدای رسمی، که نماینده قدرت بشری بوده است، چه باورها و اعتقادات دیگری وجود داشته است؟ یک انسان آزاد و بدون پیشداوری که در معرض تندباد عقاید از پیش تعیین شده گذشتگانش نیست، انسانی که روانی سالم و ساده دارد، انسانی که قلبی بدون سوگیری و جهت گیری دارد، انسانی که در تله های عاطفی ترس و اضطراب ناشی از خدایگان های ساخته شده انسانها نیست چطور به جهان نگاه می کند و درک بدون واسطه اش از خداوند، پرستش، نیایش و ارتباط خاص اش چیست؟ پایان بخش اولبخش دوم: مفاهیم مصادره شده، بخش دوم، خداوند