رشک بردن سلم بر ایرج: اولین برادرکشی در شاهنامه (بخش1)

سلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من تخصصی توی تفسیر شاهنامه ندارم و نتیجه‌ی جستجوهام رو اینجا می‌نویسم. پس لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (بخش کردن فریدون جهان را بر پسران)، اینجا کلیک کنید.نکته: چون این شعر خیلی طولانیه، توی سه چهار قسمت می‌ذارمش که متن‌مون طولانی و خسته‌کننده نشهشعر رشک بردن سلم بر ایرج در شاهنامهبرآمد برین روزگار دراز ... زمانه به دل در همی داشت رازفریدون فرزانه شد سالخورد ... به باغ بهار اندر آورد گردبرین گونه گردد سراسر سخن ... شود سست نیرو چو گردد کهنچو آمد به کاراندرون تیرگی ... گرفتند پرمایگان خیرگیبجنبید مر سلم را دل ز جای ... دگرگونه‌تر شد به آیین و رایدلش گشت غرقه به آزاندرون ... به اندیشه بنشست با رهنموننبودش پسندیده بخش پدر ... که داد او به کهتر پسر تخت زربه دل پر زکین شد به رخ پر ز چین ... فرسته فرستاد زی شاه چینفرستاد نزد برادر پیام ... که جاوید زی خرم و شادکامبدان ای شهنشاه ترکان و چین ... گسسته دل روشن از به گزینز نیکی زیان کرده گویی پسند ... منش پست و بالا چو سرو بلندکنون بشنو ازمن یکی داستان ... کزین گونه نشنیدی از باستانسه فرزند بودیم زیبای تخت ... یکی کهتر از ما برآمد به بختاگر مهترم من به سال و خرد ... زمانه به مهر من اندر خوردگذشته ز من تاج و تخت و کلاه ... نزیبد مگر بر تو ای پادشاهسزد گر بمانیم هر دو دژم ... کزین سان پدر کرد بر ما ستمچو ایران و دشت یلان و یمن ... به ایرج دهد روم و خاور به منسپارد ترا مرز ترکان و چین ... که از تو سپهدار ایران زمینبدین بخشش اندر مرا پای نیست ... به مغز پدر اندرون رای نیستهیون فرستاده بگزارد پای ... بیامد به نزدیک توران خدایبه خوبی شنیده همه یاد کرد ... سر تور بی‌مغز پرباد کردچو این راز بشنید تور دلیر ... برآشفت ناگاه برسان شیرچنین داد پاسخ که با شهریار ... بگو این سخن هم چنین یاد دارکه ما را به گاه جوانی پدر ... بدین گونه بفریفت ای دادگردرختیست این خود نشانده بدست ... کجا آب او خون و برگش کبستترا با من اکنون بدین گفت‌گوی ... بباید بروی اندر آورد رویزدن رای هشیار و کردن نگاه ... هیونی فگندن به نزدیک شاهزبان‌آوری چرب گوی از میان ... فرستاد باید به شاه جهانبه جای زبونی و جای فریب ... نباید که یابد دلاور شکیبنشاید درنگ اندرین کار هیچ ... کجا آید آسایش اندر بسیچفرستاده چون پاسخ آورد باز ... برهنه شد آن روی پوشیده‌رازبرفت این برادر ز روم آن ز چین ... به زهر اندر آمیخته انگبینرسیدند پس یک به دیگر فراز ... سخن راندند آشکارا و رازداستان شعر رشک بردن سلم بر ایرجسال‌ها می‌گذرد و فریدون پیر می‌شود. آن‌گاه است که آتش حسادت در سلم شعله‌ور می‌شود. با خودش می‌گوید من پسر بزرگ‌تر بودم و پادشاهی ایران‌زمین، شایسته‌ی من بود. فرستاده‌ای برای برادرش تور می‌فرستد و نظرش را با او هم درمیان می‌گذارد. به او می‌گوید که پدر به ما ظلم کرد. پادشاهی اول شایسته‌ی من بود و بعد شایسته‌ی تو که از ایرج بزرگتر هستی.تور هم تحت تاثیر صحبت‌های سلم قرار می‌گیرد و از او می‌خواهد که مستقیم باهم صحبت کنند و چاره‌ای بیندیشند. معنی شعر رشک بردن سلم بر ایرجبرآمد برین روزگار دراز ... زمانه به دل در همی داشت رازروزگار گذشت و سال‌ها طی شدد. اما زمانه رازی را برای خاندان فریدون نگه داشته بود تا مسیر آن‌ها را تغییر دهد.منظور از راز، حمله‌ی سلم و تور استفریدونِ فرزانه شد سالخَوْرد ... به باغ بهار اندر آورد گردفریدون پیر شد.باغ بهار: استعاره از چهرهگرد: کنایه از موی سفیدبرین گونه گردد سراسر سخن ... شود سست نیرو چو گردد کهنو بنیه و توانش را از دست داد و نیرو و شکوهش کمتر شد.چو آمد به کاراندرون تیرگی ... گرفتند پرمایگان خیرگیوقتی که دیگر نمی‌توانست اوضاع را مدیریت کند، فرزندانش راه سرپیچی را پیش گرفتند.بجنبید مر سلم را دل ز جای ... دگرگونه‌تر شد به آیین و رایدلش گشت غرقه به آزاندرون ... به اندیشه بنشست با رهنمونسلم درگیر حسادت و طمع شد و تغییر رویه داد.نبودش پسندیده بخش پدر ... که داد او به کهتر پسر تخت زرنسبت به نحوه‌ای که پدرش سرزمین را تقسیم کرده بود، ناراضی بود. چرا که فریدون تخت پادشاهی‌اش را به پسر کوچکتر (ایرج) داده بود.به دل پر زکین شد به رخ پر ز چین ... فرسته فرستاد زی شاه چیندلش پر از کینه شد و عصبانی بود. فرستاده‌ای را به شاه چین (بردارش تور) فرستاد.فرستاد نزد برادر پیام ... که جاوید زی خرم و شادکامبدان ای شهنشاه ترکان و چین ... گسسته دل روشن از به گزینز نیکی زیان کرده گویی پسند ... منش پست و بالا چو سرو بلندگفت: ای برادر همیشه خرم و شاد باشی. اما ای شاه ترکستان و چین که از گزینش درست و عادلانه‌ی پدر ناامید شده‌ای و به کمترین سهم از سرزمین پدری راضی هستی. اگر ظاهرت نشان بدهد که پادشاهی بلندقد و سالار هستی اما در منش خوار و پستی (چرا که از سرزمین‌های پدر، به توران قناعت کرده‌ای). کنون بشنو ازمن یکی داستان ... کزین گونه نشنیدی از باستانحالا می‌خواهم این داستان را طور دیگری برایت تعریف کنم.سه فرزند بودیم زیبایْ تخت ... یکی کهتر از ما برآمد به بختاگر مهترم من به سال و خرد ... زمانه به مهر من اندر خوردما سه فرزند بودیم که جوان‌ترینمان به تخت پادشاهی نشست. ولی وقتی من بزرگ‌تر هستم، من باید پادشاه می‌شدم و پادشاهی ایران سزاوار من بود.بخت: بخش و بهرهزمانه به مهر من اندر خورد: من سزاوار فرمانروایی هستمگذشته ز من تاج و تخت و کلاه ... نزیبد مگر بر تو ای پادشاهحتی اگر از من بگذریم (اگر من می‌مردم)، پادشاهی ایران سزاوار تو بود.سزد گر بمانیم هر دو دژم ... کزین سان پدر کرد بر ما ستمچو ایران و دشت یلان و یمن ... به ایرج دهد روم و خاور به منسپارد ترا مرز ترکان و چین ... که از تو سپهدار ایران زمیناینگونه بود که پدر به ما ستم کرد و اگر عصبانی شویم، حق داریم. چرا او ایران و تازیان و یمن را به ایرج داد و روم و خاور را به من؟ و ترک و چین را به تو؟دشت یلان: سرزمین تازیانبدین بخشش اندر مرا پای نیست ... به مغز پدر اندرون رای نیستمن نمی‌توانم این را قبول کنم و به نظرم پدر عاقل نیست و اشتباه کرده است.پای بودن: کنایه از تاب داشتنهیون فرستاده بگزارد پای ... بیامد به نزدیک توران خدایپس فرستاده‌ای را با چارپایی سریع، نزد پادشاه توران (تور) فرستاد.به خوبی شنیده همه یاد کرد ... سر تور بی‌مغز پرباد کردفرستاده، تمام حرف‌های سلم را تکرار کرد و باعث شد تور هم طمع کند.چو این راز بشنید تور دلیر ... برآشفت ناگاه برسان شیرچنین داد پاسخ که با شهریار ... بگو این سخن هم چنین یاد دارکه ما را به گاه جوانی پدر ... بدین گونه بفریفت ای دادگرتورِ شجاع از شنیدن این حرف‌ها عصبانی شد. به فرستاده گفت به نزد سلم برو و بگو: آری تو درست می‌گویی که پدر در جوانی سر ما را کلاه گذاشت.درختیست این خود نشانده بدست ... کجا آب او خون و برگش کبستاین کاری که پدر کرد، مثل این بود که درختی بکارد و پایش خون ریخت و محصولش چیزی جز تلخی و بدی نیست.کبست: میوه‌ای بسیار تلخترا با من اکنون بدین گفت‌گوی ... بباید بروی اندر آورد رویزدن رای هشیار و کردن نگاه ... هیونی فگندن به نزدیک شاهزبان‌آوری چرب گوی از میان ... فرستاد باید به شاه جهانباید رودررو صحبت کنیم. مشورت کنیم و به دنبال راه‌حل باشیم و سریعا فرستاده‌ای را نزد پدر بفرستیم. این فرستاده باید چرب‌زبان باشد و او را راضی کند.به جای زبونی و جای فریب ... نباید که یابد دلاور شکیبآنجایی که فریب در کار باشد، انسان‌های دلاور ساکت نمی‌مانند و صبر هم نمی‌کنند و اعتراض می‌کنند.نشاید درنگ اندرین کار هیچ ... کجا آید آسایش اندر بسیچباید سریعا اقدام کنیم و صبر دیگر صلاح نیست.فرستاده چون پاسخ آورد باز ... برهنه شد آن روی پوشیده‌رازبرفت این برادر ز روم آن ز چین ... به زهر اندر آمیخته انگبینفرستاده‌ی سلم، پیش او برگشت و سخنان تور را برایش تکرار کرد. و اینگونه بود که دو برادر از مقر پادشاهی‌شان خارج شدند تا همدیگر را ملاقات کنند و روزگار را تلخ کنند.انگبین: عسل - کنایه از روز‌های خوش و شیرینانگبین به زهر آمیختن: کنایه صلح و خوشی را به جنگ تبدیل کردن (بدی و بیداد را به صورت نیکی و داد جلوه دادن)رسیدند پس یک به دیگر فراز ... سخن راندند آشکارا و رازهمدیگر را دیدند و بسیار حرف‌ها با هم زدند.برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (رشک بردن سلم بر ایرج (بخش 2): پیغام سلم و تور به نزدیک فریدون)، اینجا کلیک کنید.