قتل در ساعت پنج صبح

هنوز یادم هست. کتاب «هری پاتر و شاهزاده دورگه» را از دوستم گرفته بود به شرطی که صبح به او برگردانم و برای همین تمام شب بیدار مانده بودم. نزدیکهای ساعت پنج صبح بود که دیگر داستان داشت تمام می‌شد. هری پاتر و پروفسور دامبلدور برای نابود کردن یکی از جان‌پیچ‌های لرد سیاه به خارج از مدرسه رفته و موفق هم شده بودند. البته در غیاب آنها هواداران لرد سیاه، یا اگر از او نمی‎ترسید ولدمورت وارد مدرسه شده بودند که خب مساله خاصی نبود. لابد دامبلدور که برمی‌گشت، همه‌شان را ناکار می‌کرد. درست که دامبلدور که در حین ماموریت آوردن جان‌پیچ ضعیف شده بود، اما او دامبلدور بود. مرشد و راهنمای هری پاتر و نقطۀ اعتماد خوانندگان که با بذله‌گویی و شکلاتهای توی جیبش، می‌توانست از پسربچه‌های ترسو و مردنی، یک ارتش بسازد. ما به او باور داشتیم. حتی با معلم مشکوکی مثل اسنیپ هم به خاطر اینکه او قبولش داشت، کنار آمده بودیم. حالا هم دامبلدور برگشته بود و اتفاقا اسنیپ هم روبه‌رویش بود. خب، پس همه چیز روبه‌راه بود... اما نبود...اشتباهی اتفاق افتاده بود. اسنیپ چوبدستی‌اش را به سمت دامبلدور گرفت و پروفسور، از بالای برج سقوط کرد. برگشتم صفحه قبلی و دوباره خواندم. چیزی اشتباه بود. نباید این‌طوری می‌شد. اما شده بود. دامبلدور مرده بود. ساعت را نگاه کردم، پنج صبح بود. می‌خواستم به دوستم زنگ بزنم و بگویم چرا این‌طوری شد؟ اما ساعت پنج صبح بود. نمی‌شد. این، یک نمونه از تاثیرگذارترین مرگ‌هایی بود که در داستان‌ها خواندم. سامرست موام جایی گفته ساختن درست یک دختر جوان در داستان، سخت‌ترین کار داستان‌نویس است، اما به گمانم ترسیم یک صحنۀ مرگ نفس‌گیر، از آن هم سخت‌تر است. اصلاً قدرت داستان‌نویس‌ها آنجایی است که مرگ یا قتل شخصیت داستانی‌شان را برای ما تعریف می‌کنند. آنهایی که می‌توانند نفس خواننده را توی سینه حبس کنند یا آنهایی که مرگ شخصیت را همین‌طوری ساده برگزار می‌کنند و رد می‌شوند و می‌روند. مرگ، همیشه برای بشر معمایی بوده و کسانی موفق‌تر هستند که بتوانند عظمت این معما را درست و دقیق نشان بدهند. دلیل شکوه هومر و فردوسی هم نه پیشگامی این دو استاد، بلکه قدرتی است که در توصیف مرگ قهرمان دارند. در «ایلیاد» طوری هکتور در دشت تروا می‌افتد که خواننده خودش به عینه افتادن او را می‌بیند و در «شاهنامه» مرگ سهراب و سیاوش چنان اشک از چشم خواننده می‌آورد که به قول آقای سعدی: چون ابر در بهاران.شکسپیر که بزرگترین نویسندۀ انگلیسی‌زبان است، اغلب کاراکترهای معروف آثارش طی نمایشنامه‌ها می‌میرند: هملت، مکبث، اتللو، دزدمونا، شاه لیر، رومئو و ژولیت، ژولیوس سزار، ... فقط در نمایشنامه «تیتوس آندرونیکوس» ۱۴ مرگ دارد که انواع قتل‌ها، از مسمومیت تا اعدام در آن اتفاق می‌افتد. در «آنتونی و کلئوپاترا» هم ۵ خودکشی داریم. هنر نویسندگان بزرگ آنجایی است که مرگ یک فرد نه چندان خوشنام و یا حتی مرگ یک حیوان را برای خواننده به یک تراژدی تبدیل می‌کنند. قتل نانسی در «الیور توئیست» دیکنز یا مرگ باکسترِ اسب در «مزرعه حیوانات» اورول چنین است. خودکشی «آنا کارنینا» لئو تولستوی بزرگ را هم می‌شود در همین دسته گذاشت. اما ساختن یک قهرمان بزرگ و ترتیب دادن یک مرگ باشکوه برایش هم مزۀ خودش را دارد. سراغ این دسته از مرگها را باید در ادبیات حماسی و فانتزی گرفت. مثلاً در «ارباب حلقه‌ها» تالکین، شخصیتی داریم به اسم تئودن که شاه چابک‌سواران است و در طول داستان تحول روحی پیدا می‌کند و مردانش را به جنگِ سیاهی می‌برد. صحنۀ مرگ او، یکی از شگفت‌انگیزترین بخش‌های این کتاب است. جایی که بعد از مرگ او، شب و سیاهی کمی به عقب رانده می‌شود. یا در رمان «اسطوره» دیوید گِمِل، قهرمانی داریم به اسم دِراس، پیرمرد تنومند و پرزوری که با تبر می‌جنگد و چنان سر نترسی دارد که می‌تواند یک‌تنه جلوی یک لشگر دربیاید. صحنه مرگ او، جایی که غرق خون به یکی از افراد دشمن می‌گوید تبرش را بیاورد و دشمن وحشتزده، تحت تأثیر هیبت او می‌رود و واقعاً تبرش را برایش می‌آورد، فوق‌العاده است. اینها، مرگهایی نیستند که به سادگی از ذهن خواننده بروند. برای همین است که این رمان‌ها، آثار خوب و معروفی هستند.حالا که حرف به اینجا رسید بگذارید بگویم نظرم نسبت به «هری پاتر» چندان مثبت نبود و فکر می‌کردم فقط یک اثر نوجوانانه است که با تبلیعات موفق به فروش شده و برای همین هم خودم کتابش را نمی‌خریدم و از دوستم می‌گرفتم. احتمالاً نظرم هم همین باقی می‌ماند اگر آن روز پنج صبح دامبلدور از بالای برج سقوط نمی‌کرد.