کشفی که یک کشف نبود (۱)

من یه باستان‌شناسم. کارم سفر کردن به مناطق مختلف جغرافیاییِ. هرجایی که بنظرم از لحاظ تاریخی و قدمت فرهنگ و آداب و رسوم، قابل توجه باشه، توی اولویتِ سفرهای من قرار دارند. موضوعی که قراره راجبش باهتون صحبت کنم، مربوط میشه به سفر اخیری که به منطقه‌ی خراسان داشتم‌؛ کشفی که زندگی من رو ازینرو به اونرو کرد.نقاطی که به عنوان مقصد انتخاب میشه، از قبل راجبشون تحقیق می‌کنم. یعنی اینجوری نیست که یهویی به سرم بزنه که برم فلان جا و بار و بندیل رو ببندم و عازم سفر بشم. نه. همیشه توسط یه رابط که در اون منطقه قرار داره، از مکانی که قراره به جستجو دَرش بپردازم، اطلاعات جمع‌آوری می‌کنم؛ برای مثال از فاصله‌ی اون مکان تا شهر یا روستایی که مردم داخلش سکونت دارن به منظور امنیت جانی و تهیه‌ی امکانات رفاهی؛ اینکه آیا اون نقطه، قبل‌تر هم مورد بررسی قرار گرفته یا هنوز بِکر و دست‌نخورده‌اس و یه سری اطلاعات کلی درمورد فرهنگ و آداب و رسوم مردم اون منطقه که بی‌ربط به اون نقطه‌ی تاریخی هم نیست.تقریبا سه ماه پیش بود که شخصی از استان خراسان که از دوستان دوران تحصیلم هم بود، تماسی باهم گرفت و موردی رو درمیون گذاشت که شدیداً کنجکاوی من رو تحریک کرد. اون زمان در حال تکمیل کردن اطلاعاتِ تحقیقی بودم که به تازگی تمومش کرده بودم. یجورایی همه‌ی ذهنم درگیرِ اون تحقیق بود. کلا اخلاقم اینه که در زمان کار، همه‌ی هَم و غمم خلاصه میشه روی اون کار و به قول خانوادم از خورد و خوراک و بُعد انسانیم خارج میشم. بخوام دقیق‌تر بگم، همه‌ی زندگیِ من، شغلمِ؛ حالا یه قسمتش مربوط میشه به زمانی که با ابزارم در حال کلنجار رفتن با خاک و خُلم و بخش دیگه‌اش هم که ثبت اطلاعات به دست اومده‌اس. الان که نگاه می‌کنم، می‌بینم خانوادم واقعا حق دارن؛ من زمان زیادی رو برای صرف رسیدگی و آداب و معاشرت باهشون نمیذارم؛ هرچند که شغلم، بخشِ جدایی ناپذیری از وجود من رو تشکیل میده اما خب ازین بابت هم زیاد از عملکرد خودم راضی نیستم.بگذریم. توی صحبت‌های دوستم، از منطقه‌ای حرف به میون اومد که حتی اسمش رو هم نشنیده بودم. این یعنی پیدا شدنِ یه سوژه‌ی ناب برای برنامه‌ی سفر جدیدم. اینجور وقت‌ها انگاری که یه ساک پر از طلا پیدا کرده باشم؛ سر از پا نمی‌شناسم. یه سری اطلاعات از موقعیت جغرافیایی و تاریخی اونجا بهم داد و ازم خواست تا در اسرع وقت، خودم رو به اونجا برسونم. این اصرارش، بیشتر من رو وادار کرد تا هرچی کار عقب افتاده دارم رو سریعاً راست و ریستش و خودم رو آماده‌ی سفر کنم.این شد که مقدمات سفر رو فراهم کردم و خودم رو با اولین پرواز به مشهد رسوندم و از اونجام با سواری به سمت شهرستانی از توابع استان خراسان شمالی، یعنی اسفراین، حرکت کردم. آفتاب غروب کرده بود که رسیدم. خسته‌ی راه بودم. این شد که شب رو در منزل دوستم سپری کردم و قرار شد که روز بعد دو نفری عازم اون منطقه بشیم. شب هم بعد از خوش و بِش و یادآوری خاطرات شیرین دوران دانشگاه، وسایلی که در اونجا لازممون میشد رو چک کردیم. یه باستان‌شناس، همیشه باید مجهز باشه؛ از آذوغه و مواد خوراکی گرفته تا قطب‌نما و ابزار کار. یه سهل‌انگاری، هرچند هم جزئی، میتونه مدت‌ها روند تحقیق رو به تاخیر بندازه. اینطوریه که ما علاوه بر هوشِ فی‌البداهه‌ای که باید داشته باشیم، باید روی جمع بودن حواسمون هم کار کنیم.صبح شد و موعد حرکت رسید. دروغ چرا، شب رو پلک روی هم نذاشتم. اصلا مگه ذوقِ بی‌حد و حصری که داشتم، بهم اجازه‌ی استراحت رو می‌داد! قبل از افشین (دوستم) از رختخواب زدم بیرون و برای خودم قهوه آماده کردم و راهیِ خیابون شدم؛ تا هم یه هوایی به سر و کلم بخوره و هم اینکه بیشتر از نزدیک با بافت و خصوصیات ظاهری اون شهر آشنا بشم. آخرای خرداد بود اما سوزِ صبحگاهی، هنوز هم از زمستون خبر می‌داد. اکسیژنِ نابی که از کوه‌های اطراف که شهر رو احاطه کرده بودن، از هر طرف سرازیر می‌شدن و ریه‌ها رو پر از زندگی می‌کردن. راستش به مردم اون منطقه حسودیم شد! چه نعمتی به رایگان در اختیارشون قرار گرفته بود؛ ما اهالیِ تهران که برای پنج دقیقه تنفس در همچین هوایی، حاضریم هر قیمتی رو بپردازیم.طبق گردش کوچیکی که توی اونروز صبح داشتم، اونجا رو اینجوری دیدم؛ شهرستان اسفراین، از بافتی قدیمی برخورداره که بعضاً دَرش ساختمون‌ها و مناطق تازه احداث هم به چشم میخوره. شهری کوهستانی با آب و هوایی تقریبا سرد و معتدل که به طبعِ موقعیت جغرافیایی‌اش، پیشرفت آنچنانی در امر بازار و رونق کسب و کار نداره و غریب به پنجاه درصد اهالی اون، به کشاورزی و دامداری مشغولن. زبان مردم این شهر فارسی-تات، ترکی و کرمانجی (شاخه‌ای از زبان کردی) هست که بیان کننده‌ی این مطلب که این منطقه‌ی جغرافیایی، پذیرای انواعِ آداب و رسوم بوده و دوران تاریخی متنوعی رو پشت سر گذاشته. شاعرها و عارف‌های زیادی از این منطقه خودشون رو به جامعه معرفی کردن که میتونم به شیخ آذری عارف و شاعر قرن هفتم اشاره کنم. این شهر دارای پیشینه‌ای تاریخیِ قوی و مناطقیِ که در لیست آثار ملی هم به ثبت رسیدن که از جمله‌ی معروف‌ترین اونها شهر تاریخی بلقیس که از لحاظ قدمت، از ارزش و اعتبار بالایی برخورداره اما اونچیزی که من رو به اینجا کشوند، منطقه‌‌‌ای بود که در عین اهمیت تاریخی (چیزی که افشین گفت) در گمنامی، خودش رو از چشم همه پنهون کرده بود.سر راهم چند تا نون تازه گرفتم و راهی خونه شدم. افشین تازه بیدار شده و انگاری نگرانم شده بود چون می‌دونست اخلاقم جوریه که یه جا بند نمیشم و می‌ترسید خدایی نکرده گم شده باشم. صبحونه رو به سبکِ کاملا محلی صرف کردیم و شروع کردیم کردیم به چک کردنِ وسایل مورد نظر. خدارشکر با تدبیرِ به موقعِ افشین، چیزی کم و کسر نبود و حول و حوش ساعت ده بود که راهی شدیم. توی راه، از تجربه‌ی جالبی که در گردش صبحگاهیم داشتم باهاش صحبت کردم و اینکه چقدر خوشحالم که به بهونه‌ی کار هم که شده بلاخره تونستم این شهر رو از نزدیک ببینم و با مردمش هم‌صحبت بشم. سرزندگی، کاملا توی چهره‌ام نمایان بود و همینم باعث شد تا با شوخی‌های خاص افشین که با همون زبون شیرین محلی خودشون بود، مواجه بشم که خلاصه‌اش این میشد: خاکِ اینجا بدجور خاصیتِ نمک‌گیری داره احسان‌جان! حواست باشه موندگار نشی.طبق چیزی که افشین گفت، تقریبا باید دو ساعت رو با ماشین می‌رفتیم و باقیِ مسیر رو هم پیاده طی می‌کردیم؛ مجموعاً پنج ساعت توی راه بودیم. کوهنوردی، چیزی بود که من همیشه با آغوش باز پذیرای اون بودم. از همون دوران نوجوانی هم همیشه پایِ ثابت کوهنوردی با بابام و دوستاش بودم. افشین از کارم و بیشتر از وضعیت تاهل‌ام می‌پرسید که منم طبق عادتی که توی جواب به این دست سوالات داشتم، اینجوری می‌گفتم که هنوز کو تا ازدواج؟ اصلا مگه نشنیدی یه باستان‌شناس با شغلش ازدواج می‌کنه! کدوم دختره سیاه‌بختیِ که بخواد با یه همچین آدمی ازدواج کنه؛ مگه اینکه خودشم از همکارام باشه که فعلا موقعیتش جور نشده!از شانس خوب یا بدم، برخلاف چیزی که هواشناسی اعلام کرده بود، هوا ابری بود ولی این باعث نشد تا از تصمیم‌مون برای ادامه‌ی سفر منصرف بشیم؛ تصمیمی بود که مشترکاً با افشین باهم دَرش به تفاهم رسیدیم. به اصطلاح یجور کله‌خربازی که از جمله دلایلی بود که توی همون دوران دانشگاه، من و افشین رو بهم نزدیک کرده بود. تا جایی که امکانش بود، مسیر رو با ماشین طی کردیم و بعدشم اون رو جایی که توی مسیر سِیل نباشه پارک کردیم. اینجوری که بوش میومد قرار بود شب رو هم داخل کوه بگذرونیم. تقسیمِ وسایل کردیم و یه نفرمون چادر و یه سری خِرت و پرت رو برداشت و اون‌یکی هم باقی وسایل رو و اینجوری شد که قسمت هیجان‌انگیز سفر شروع شد.ساعت، ظهر رو بهمون نشون می‌داد اما هوا چیزِ دیگه‌ای رو می‌گفت. ابرها، آسمون رو تیره کرده بودن و باد داخل کوه می‌پیچید. یه لرز جزئی به بدنم افتاد و همین، موجباتِ خنده رو بین من و افشین فراهم کرد. هردومون از بدن‌های ورزیده‌ای برخوردار بودیم؛ جوری که اگه کسی ما رو نمی‌شناخت، فکر می‌کرد عضو ثابت یه باشگاه بدن‌سازی هستیم. افشین یه خلاصه از مسیری که قرار بود طی کنیم رو برام شرح داد و به عنوان بلدِ راه، جلو افتاد و من هم پشت سرش به راه افتادم.طبق عادت همیشگیم، فلاسکم پر قهوه بود و یه رب بیست دقیقه که از حرکتمون گذشت یه لیوان برای خودم پر کردم ولی افشین برخلاف من زیاد قهوه خور نبود و پیشنهاد داد تا یه ساعت دیگه دندون روی جیگر بذارم تا یه دمنوش محلی، اونم از نوع آتیشی مهمونم کنه اما کو گوش شنوا! من هم خدا رو می‌خواستم هم خرما. اصلا اخلاقم این بود که توی سفرهام، زیاد به خودم سخت نمی‌گرفتم تا می‌تونستم برای خودم نوشابه باز می‌کردم. شروعِ مسیر، شامل نیم ساعت پیاده‌روی توی پایه‌ی کوه بود که جزء آسونِ راه به حساب میومد؛ یه خاکِ نرم و بدون سَنگلاخ. قرار شد تا هرجا که خسته شدیم، وسایل رو با هم عوض کنیم تا به کسی فشار نیاد ولی مگه من آدمی بودم که کم بیارم؟ اصلا خاصیتم اینه که حاضرم همه‌ی کارهای سخت رو بهم بِسپرن اما عوضش تاییدم کنن؛ نمی‌دونین چه لذتی داره این حس!کم کم داشتیم کوهپایه رو رد می‌کردیم و به سنگ‌های ریزی که خودنمایی می‌کردن برمی‌خوردیم. افشین هر از چندگاهی به پشت سرش، یعنی به من نگاه می‌کرد و مطمئن می‌شد که توی اذیتم نباشم. همش هم می‌گفت: چطوری بچه شهری! سختت که نیست ها؟ منم با خنده‌هایی موذیانه، جوابش رو می‌دادم و در پاسخش می‌گفتم: حالا می‌بینیم کی سختش میشه!نگاهی به پشت سرم انداختم. دیگه اثری از ماشین نبود؛ من بودم و افشین بود و کوهی که داشت ما رو جذب خودش می‌کرد. صدای برخوردِ کفِ سختِ کفش‌ها به سطحِ خشنِ سنگ‌ها، توی دل کوه می‌پیچید. انگار تداعی کننده‌ی صدای خود کوه بود؛ جون گرفته بود و با هر قدم، باهمون صحبت می‌کرد. به جایی رسیده بودیم که نفس‌هام به شماره افتاده بود. به روی خودم نمی‌آوردم ولی خودم متوجه می‌شدم که دارم کم میارم؛ اثراتِ نخوابیدن‌ِ شب قبل و خستگیِ سفری که داشتم، داشت خودش رو به شکل سرگیجه‌های ریز و درشت، بروز می‌داد. کافئین هم دیگه جوابگو نبود.باید یه شیب تقریبا تند رو پشت سر میذاشتیم و از چند تا صخره‌ی کله‌گنده عبور می‌کردیم و بعدش زمان استراحت فرا می‌رسید. صخره‌ها توی چند قدمیِ ما بودن که افشین مکثِ کوتاهی کرد و با نگاهی دوستانه و دور از تمسخر، جویای حالم شد؛ جوری که معلوم بود می‌خواست مطمئن بشه تواناییِ ادامه‌ی مسیر رو دارم یا نه. حُسن رفتارش رو با احترام جواب دادم و بهش گفتم که هنوز خیلی مونده تا خسته بشم. از قسمتی از صخره که معلوم بود قبلا نشونه‌گذاریش کرده بود، راهش را به سمت بالاتر ادامه داد و وسایلش رو اونجا گذاشت و برگشت تا من رو هم کمک کنه. سفر، مخصوصا کوهنوردی، جایی نیست که بخوای به غرورت محل بذاری؛ پس در کمال فروتنی، به درخواستِ کمکش، جواب مثبت دادم و سنگینیِ وسایل رو باهش تقسیم کردم.‌بالای صخره وایستادم و مسیری که طی کرده بودیم رو بَرانداز کردم. دامنه‌ای از کوه که با بوته‌های گیاهانِ خودرو پوشیده شده بود و از اون بالا، به صورتِ فرشی سبزرنگ خودنمایی می‌کردن؛ زیرِ هاله‌ای از مِه که مثه حَریری سفیدرنگ اونها رو در آغوش کشیده بود؛ حسی از طراوت و زنده بودن رو بهم الهام‌بخش می‌شد. حسی که گویای این مطلب بود که داریم وارد دنیایی متفاوت با اونچیزی که روزمره‌گی‌هامون رو پر کرده، میشیم. سَرم رو برگردوندم و متوجه‌ نگاهِ منتظر دوست خوبم افشین شدم که با انگشت به پناهگاهی که در فاصله‌ی تقریبا ده دقیقه‌ایِ ما قرار گرفته بود، اشاره می‌کرد.جلوتر از من، خودش رو به اونجا رسوند و مشغولِ آماده کردنِ بساط چایی شد. من همچنان محو تماشای جادوی کوه بودم. خستگی رو فراموش کرده بودم. ریه‌هام با وَلع هرچه بیشتر، هوای تازه‌ رو تنفس می‌کرد. توی این مُعاشقه‌ی دوطرفه‌ی من با این یارِ تازه آشنا شده‌ام، هیچگونه مزاحمتی رو از جانب افشین احساس نکردم. بوی تند دود، قاطیِ اکسیژنِ سنگینی که هوای اطرافم رو احاطه کرده بود، شامه‌ام رو می‌کرد تا بلاخره شعله‌های سرخ‌رنگِ آتیش رو دیدم. به هر زور و زحمتی که بود ازش دل کندم و خودم رو به افشین رسوندم. اون قسمتی از کار بهش ملحق شدم که داشت یه گیاهِ خودرو که مخصوص منطقه‌ی خودشون بود رو داخل قوری می‌ریخت؛ اینجوری که می‌گفت، اسمش آنُخ بود؛ همون کاکوتیِ ما بچه شهریا!مشغول گرم کردن دستام بودم که افشین شروع کرد به صحبت. اینکه چجوری با این منقطه‌ی سحرآمیز آشنا شده بود. جوری که اون تعریف می‌کرد، تقریبا یه سال بود که از تحقیقاتی که توی جنوب کشور داشته، دست کشیده و برگشته به محل زندگی خودش تا پرده از راز و رمزی که توی لایه به لایه‌‌ی خاک و شن مدفون شده، برداره و حرف‌های ناگفته‌ای که خیلی‌ها اَزش بیخبرن رو به گوش مردم دنیا برسونه! لرزشی توی صداش معلوم بود، من رو بیشتر ترغیب می‌کرد تا دنبالش برم و سر از کارش در بیارم. طبق گفته‌هاش، دلیلی که خواسته بود تا من باهش هم‌مسیر بشم، سَوای بحث همکار بودن، رفاقت بود چون خیلی‌های دیگه هم بودن که می‌تونستن اون رو در این مسیر همراهی کنن؛ یه هدف مشترک که بین هردوی ما بیداد می‌کرد و اون کشفِ ناشناخته‌ها، به دور از بحثِ معروفیت بود.هر لحظه که می‌گذشت، انرژی‌ِ عجیبی رو درون خودم احساس می‌کردم؛ نوعی خاص از انرژی که با اونهمه تجربه‌ای که در این کار داشتم، هنوز موفق به لمسش نبودم. عطرِ دَمنوشِ آنُخ، به صورت بخارهایی غلیظ، به سمتم حرکت می‌کرد. لیوان‌های فلزی‌مون رو از داخل کوله‌‌ درآوردیم و مشغول نوشیدن شدیم. هر جرعه‌ای که پایین می‌رفت، وسوسه‌ام برای ادامه‌ی راه بیشتر از قبل می‌شد. هنوزم که هنوزه، با وجود اینهمه مدتی که از اون تجربه می‌گذره، با یادآوری این خاطرات، عطر خاص اون دمنوش، توی سرم می‌پیچه و هوایی میشم تا باز بار و بندیلم رو جمع کنم و عازم اسفراین بشم.باید صادقانه اعتراف کنم که حاضر بودم تا هر سختی رو به جون بخرم تا به مقصدمون برسیم. در این بین متوجه‌ نگاه تیزبینِ افشین می‌شدم که چطور این موفقیتش رو جشن گرفته بود.