دیپلماسی اقتصادی

بررسی اهمیت دیپلماسی اقتصادی در کاهش مشکلات معیشتییکی از اصلی‌ترین شعارهای مردم ایران در انقلاب اسلامی استقلال بوده است. آن زمان که مردم ایران ندای استقلال سر می‌دادند، مراد آن‌ها ابعاد گوناگون استقلال اعم از سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و... بوده است. هرچند باتوجه به شرایط 100سال پیش از انقلاب اسلامی، جنبۀ سیاسی استقلال‌خواهی مردم ایران پررنگتر بوده است. می‌دانیم که حکومت الگو برای امامین انقلاب اسلامی و متفکران و نظریه‌پردازان همراه و متاثر از آن‌ها، حکومت قرآنی و به طور عینی‌تر حکومت پیامبر(ص) و حضرت امیر(ع) بوده است که در این نوع از حکومت، ضمن توجه به موضوعات فکری، معنوی و اخلاقی، رفاه، معیشت و امور اقتصادی مردم نیز اهمیت بسیاری دارد. اکنون که 42 سال از انقلاب اسلامی می‌گذرد، با وجود تمام پیشرفت‌ها در حوزه‌های گوناگون از جمله اقتصادی، ولی این سال‌ها و روزها اوضاع معیشتی و رفاه مردم چندان تعریفی ندارد. دولت‌های یازدهم و دوازدهم با مدیریت جناب دکتر روحانی با اجرای سیاست‌های اقتصادی غیرکارشناسی، هیجانی و غیراصولی و بناکردن تمام برنامه‌های دولت خود بر توافق برجام و در جهت روابط حسنه با کدخدای دهکده جهانی یعنی دولت استکباری آمریکا و از طرفی، با سیاست فشار حداکثری دولت آمریکا و عدم باور دولت غیرانقلابی تدبیر و امید به حل مشکلات و معضلات از طریق ظرفیت‌های داخلی، اوضاع معیشتی و رفاه مردم بدتر شده است. به نحوی که بخشی از مردم قدرت تامین نیازهای اساسی و قدرت خرید کالاهای اساسی را ندارند. بعضی از دولت‌های دارای خوی استکباری و استعماری همچون آمریکا و انگلیس از مردم و حکومت ما می‌خواهند از آرمان‌های مردمی و الهیِ انقلاب اسلامی خود دست بکشند که شاید ذره‌ای با بازشدن درهای واردات و صادرات مواد خام، اوضاع اقتصادی ما بهتر شود؛ مسلم است عقاید و ارزش‌های اسلامی و روحیۀ ملی ما ایرانیان که در طول تاریخ این مرز و بوم وجود داشته است، به ما اجازه نمی‌دهد که در مقابل سیاست‌های زورگویانه و خصمانۀ آمریکا تسلیم شویم و خاک و سرزمین خود را در ابعاد گوناگون، چون رژیم پهلوی در اختیار آن‌ها قرار دهیم. از طرفی ادامۀ مشکلات و معضلات اقتصادی و معیشتی در سال‌ها و دهه‌های آینده می‌تواند چالش‌های جدی‌تری را برای نظام جمهوری اسلامی ایجاد کند. می‌توان گفت که با وجود دشمنی آشکار دولت‌های آمریکا، انگلیس، رژیم صهیونیستی و... با مردم ایران و نظام جمهوری اسلامی و سعی آن‌ها در افزایش موانع بر پیشرفت اقتصادی جمهوری اسلامی، برای حل مشکلات و معضلات اقتصادی و بهبود معیشت و رفاه مردم، باید براساس دو محور عمل کنیم: اول آنکه بر تمامی توانمندی‌ها و ظرفیت‌های داخلی اعم از منابع زیرزمینی، معادن، محصولات کشاورزی، سوخت‌های فسیلی و انرژی‌های تجدیدپذیر، سرمایه‌گذاران و نیروهای متخصص داخلی و... تکیه کنیم که بی گمان، تا این لحظه متوجه این امر شده ایم که این امر نه یک شعار، بلکه با پشتوانه فکری انجام می‌گیرد و در هر حوزه ای که این رویه پیش گرفته شده است، با وجود سختی ها، نتیجه‌ای خوشایند گرفته‌ایم. دوم آنکه روابط و تعامل سازنده اقتصادی، مبادلات، تجارت بین‌الملل و دیپلماسی فعال اقتصادی با کشورهای دنیا بویژه کشورهای آسیایی، آمریکای لاتین، آفریقا، کشورهای اسلامی و در بین این‌ کشورها بویژه با 15 کشور همسایۀ ایران باید جدی گرفته شود و خود را محصور در چند کشوشر اروپایی و آمریکایی قلدر نکنیم که پایبند به هیچ گونه تعهدی نبوده و نیستند.یکی از دانش‌ها و فنونی که در قرن بیستم در دنیا مطرح شده است و در قرن بیست و یکم به طور جدّ مورد تاکید کشور ها واقع شده است، دیپلماسی اقتصادی است. دیپلماسی اقتصادی، مجموعه‌ای از اقداماتی (روش‌ها و فرایندهای تصمیم‌گیری بین‌المللی) است که با فعالیت‌های اقتصادی برون‌مرزیِ نقش‌آفرینان دولتی و غیردولتی در جهان واقع ارتباط دارد. این فعالیت‌های اقتصادی شامل سرمایه‌گذاری، صادرات، واردات، کمک و اعانه، مهاجرت و... می‌شوند. به طور کلی، وظیفۀ یک دولت نسبت به دیپلماسی اقتصادی دو بخش است: اول، ایجاد بخش(های) دیپلماتیک و روندها و سازوکارهای قانونی و حقوقی مورد نیاز جهت انجام دیپلماسی اقتصادی و دوم، حمایت از تشکل‌ها و سازمان‌های مردمی که در حوزۀ دیپلماسی اقتصادی و تجارت بین‌الملل فعال‌اند. اگرچه که خیلی دیر اما حدوداً سه سالی است که معاونت دیپلماسی اقتصادی در وزارت امورخارجه ایجاد شده است ولی متاسفانه گزارشی از عملکرد این معاونت در دسترس نیست و ارتباط ایشان با رسانه‌ها جالب نبوده است. امید است در میانۀ این جنگ اقتصادی علیه ملت ایران، با تلاش مضاعف دولت، وزیرامورخارجه و معاونت دیپلماسی اقتصادی، در دولت بعد دیپلماسی اقتصادی رسمی ما بسیار فعال‌تر شود، به نحوی که اینگونه نباشد ما در کشورهایی چون چین و هند که در این شرایط تحریمی مبادلات اقتصادی فراوانی داریم، برای چندین ماه سفیر نداشته باشیم! چه برسد به رایزن اقتصادی و بازرگانی. نیاز هست که نهادهای مربوطه بویژه معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امورخارجه سندهایی جامع و راهبردی تنظیم کنند که بدانیم در سال‌های آینده ایران چه سهمی از بازار و واردات کشورهای آسیایی، آفریقایی، آمریکایی و بوِیژه همسایگان را دارد.از طرفی در ایران ما جوانان و اقشار زیادی هستند که از جهت علمی یا مهارت‌های لازم، توانایی فراوانی جهت فعال‌ترکردن دیپلماسی اقتصادی دارند. درصورتی که دولت و سایر نهادهای مربوطه حمایت‌های حقوقی، مالی، تسهیلات و ... را از سازمان‌ها، تشکل‌ها و گروه‌های مردم نهاد کنند شاهد خواهیم بود که صادرات ایران بطور چشمگیری افزایش خواهد یافت و در این صورت، جمهوری اسلامی ایران سهم بسیار بیشتری از یک ده‌ هزارم واردات قارۀ آفریقا را خواهد داشت. (قارۀ آفریقا حدودا شش هزار میلیارد دلار واردات دارد که ایران فقط سهم 600 میلیون دلاری دارد) و در صورت انجام حمایت‌های لازم، سهم ایران از بازار و واردات 15 کشور همسایه خود بسیار بیشتر خواهد بود. باید این نکته را در نظرگرفت که مردم کشورهای همسایه ما، اشتراکات فراوان دینی، مذهبی، زبانی، فرهنگی و... با مردم ایران دارند و همۀ این‌ مولفه‌ها می‌تواند در تسهیل مبادلات و تجارت بین‌الملل نقش مهمی ایفا کنند و باعث شوند در صورت تدابیر لازم، سازمان‌های مردم نهاد و بخش‌های دیپلماتیک، خیلی آسان‌تر بتوانند دیپلماسی اقتصادی ما را فعال کنند و منافع و سودهای آن را عموم مردم ایران بر سر سفرهای خود ببینند.ایران اکنون گنجینه‌ای است از محصولات کشاورزی و خشکبار ناب اعم از پسته، زعفران، خرما، زرشک و... که هر کدام ظرفیت صادراتی بسیار بالایی دارند؛ سرشار از معادن و سوخت‌های فسیلی، سرشار از تولید مصالح ساختمانی اعم از سرامیک، کاشی، موزائیک و... و لبریز از محصولات صنعتی است. بی‌شک در صورت حمایت لازم از جوانان و مردم ایران در دولت آتی، می‌توانیم با فعال‌تر کردن دیپلماسی اقتصادی و افزایش سهم خود در بازار پاکستان، افغانستان، عراق و بقیۀ همسایگان و کشورها، تا حد زیادی بر مشکلات اقتصادی خود فائق آییم و اعتمادی که در اثر بی تفاوتی مسئولین نسبت به مشکلات معیشتی مردم در این چند سال خراشیده شده است، ترمیم کنیم.| سعید محمدی ، کارشناسی فلسفه