پیاده‌سازی مالیات هاربرگر و دیگر ابزارهای اقتصادی روی بلاکچین: مرهم اقتصاد زخمی ایران؟

آیا می‌توانیم بازار مسکن، خودرو و دیگر دارایی‌های مشابه را به کمک مدل‌های اقتصادی قدرت گرفته از فناوری نوظهور بلاکچین، در این شرایط آشفته کشور، بهتر مدیریت کنیم؟من با استفاده از اندک دانشی که در حوزه بلاکچین، اقتصاد و قراردادهای هوشمند دارم تصمیم گرفتم این مطلب رو بنویسم تا نقطه شروعی بشه برای شکل‌گیری بحث‌های سازنده درباره این موضوع. در بخش اول سه سناریوی پیشنهادی گفتم که با پیاده‌سازی در قالب یک قرارداد هوشمند میتونه تغییراتی رو در وضعیت بازار گروه کالای پیشنهادیش ایجاد کنه.در بخش دوم هم مفاهیم ارائه شده در این مقاله رو کوتاه توضیح دادم. در واقع برای خوب فهمیدن این مطلب نیاز دارید با قرارداد هوشمند بلاکچینی، مالیات هاربرگر، درآمد پایه همگانی (UBI) و انواع حراج آشنا باشید. البته جای نگرانی نیست، همونطور که گفتم در بخش دوم این مقاله همه این مفاهیم توضیح داده شدن و در صورتی که با باهاشون آشنایی ندارید میتونید هر از چند گاهی به بخش دوم مقاله هم سر بزنید.راستی این مقاله یک موجود زنده به حساب میاد (!) و به تدریج با بحث‌ها، اصلاحات و کامنت‌های شما رشد میکنه. با توجه به نو بودن مفاهیم و همچنین دانش نسبی من در زمینه‌های مختلف ممکنه خطاهایی در محاسبات بنیادین رخ داده باشه. به همین خاطر از شکل گرفتن بحث پیرامون موضوعات مطرح شده در این مقاله بی‌نهایت استقبال می‌کنم تا به کمک هم بهترش کنیم.و در آخر، تمامی ایده‌های مطرح شده در این مقاله و نتایج بحث‌ها به صورت Opensource برای عموم قابل استفاده است. حتی شخصا خوشحال میشم در صورتی که افرادی شروع به کار در این موضوعات کردند، در حوزه بلاکچین و قراردادهای هوشمند بهشون مشاوره بدم.عکس از امید آرمین بخش اول: سناریوهای اقتصادی قدرت گرفته از بلاکچیندر این بخش سعی کردم بدون تمرکز زیاد روی آموزش مفاهیم، به صورت خلاصه راهکارهای پیشنهادی رو شرح بدهم. بدیهیست که هر کدام از این سناریوها برای اجرا نیاز به مدل‌سازی اقتصادی و تحقیقات بیشتر دارند. همچنین با توجه به اینکه زیرساخت پیشنهادی برای اجرای آن‌ها قرارداد هوشمند بلاکچینی است، حساسیت این موضوع دو چندان می‌شود. در واقع در صورت نزدیک شدن هر کدان از این سناریوها به مرحله اجرا، Audit های فنی قرارداد هوشمند نیز ممکن است اشتباهاتی را برملا کند که منجر به تغییرات بنیادین و حتی کنار گذاشتن هر کدام از آن‌ها شود.پیش از این، آزمایش این ایده‌های انتزاعی در یک محیط واقعی برای اقتصاددان‌ها سخت یا حتی غیرممکن بود. اما با ظهور فناوری بلاکچین و به لطف وجود قرادادهای هوشمند روی آن، زمینه آزمایش انواع مفاهیم اقتصادی مانند مالیات هاربرگر در مقیاس کوچک و بزرگ فراهم شده است.سناریوی اول: ترکیب بلاکچین، مالیات هاربرگر و حراج هلندیبهترین کالای پیشنهادی: مسکن، خودرو و کالاهای Non-Fungible۱) برای شفافیت، جلوگیری از فساد و حکمرانی قانون، مدل اقتصادی طراحی شده در قالب یک قرارداد هوشمند روی بلاکچین تعریف می‌شود. تمامی رویدادها، اسناد و تراکنش‌ها در بازار مربوطه به صورت شفاف و غیر قابل دستکاری در بلاکچین ثبت شده و در اختیار عموم قرار می‌گیرد. همچنین، قرارداد هوشمند امکان اجرای خودکار و مستقل مکانیزم‌ها را بدون نیاز به شخص یا نهاد ثالث فراهم می‌کند.۲) شهروندان مسکن (دارایی) خود را خود ارزش‌گذاری کرده و بر اساس آن مالیات پرداخت میکنند. ارزش‌گذاری بیشتر برابر است با پرداخت مالیات بیشتر.۳) در هر لحظه ممکن است مسکن ارزش‌گذاری شده توسط شخص دیگری خریداری شود و مکانیزم فروش به صورت خودکار و بدون نیاز به رضایت ثانویه فروشنده در قرارداد هوشمند فعال شود. به این ترتیب مسکن فوق با قیمتی که خریدار اعلام کرده به صورت آنی فروخته می‌شود و سند آن روی بلاکچین منتقل می‌شود. ارزش‌گذاری خیلی پایین دارایی (با هدف پرداخت مالیات کمتر) باعث میشه دارایی از دست بره. بنابراین ناکارآمدی بازار (وجود خانه‌های خالی) به حداقل می‌رسد.۴) مالیات هاربرگر دریافتی در قالب Universal Basic Income (درآمد پایه همگانی) بین افرادی که خانه‌دار نیستند توزیع می‌شود. برای اجرای اتوماتیک این بخش نیاز است دیتای تمام افراد خانه‌دار قبلی به علاوه تمام تراکنش‌های حال و آینده در مدل اقتصادی طراحی شده روی بلاکچین ثبت شده و به قرارداد هوشمند متصل باشد.۵) اگر در زمانی که مکانیزم جمع‌آوری مالیات در قرارداد هوشمند فعال می‌شود، در آدرس کیف‌پول بلاکچینی مالک دارایی پول کافی نباشد، دارایی توسط قرارداد هوشمند ضبط و در یک حراج هلندی نقد می‌شود. سپس ما‌به‌تفاوت آن به صورت نقدی به حساب مالک باز گردانده می‌شود.مزایا- کاهش تعداد خانه‌های خالی (مکانیزم فروش اتوماتیک و مالیات هاربرگر)- کمک به خانه‌دار شدن افراد غیرخانه‌دار (توزیع درآمد پایه از مالیات هاربرگر)- کاهش انحصار در مالکیت دارایی‌ها و نزدیک‌تر کردن فاصله طبقاتی به صورت شفافمحدودیت‌ها- احراز هویت بلاکچینی- سواد فناورانه در مناطق کمتر برخوردار و روستایی- سواد فناورانه در نهادهای مرتبط و قانون‌گذارسوالات احتمالی و پاسخ‌های اولیهسوال ۱-۱) چه کسانی مالیات هاربرگر را برای چه دارایی پرداخت کنند؟ مالکین دارای مسکن مازاد، مسکن خالی یا تمام مالکین حتی افراد مالک یک مسکن؟مالکین دارای مسکن خالی و مازاد با مالیات متغیر. به عنوان مثال مالیات خانه مازاد شخصی ۱۰٪ و مالیات خانه‌های خالی از خانه nام به صورت پلکانی تا ۳۰٪.----سوال ۱-۲) این طرح برای خرید و فروش شود یا اجاره؟هر دو. امکان اجرای طرح برای هر کدام در بازارهای جداگانه یا یکسان وجود دارد. هسته مرکزی سناریو ارزش‌گذاری توسط خود مالک، مالیات هاربرگر و مکانیزم فروش/اجاره خودکار در قیمت اعلام شده است.----سوال ۱-۳) چه زمانی و چه مدلی مالیات پرداخت می‌شود؟کاملا بستگی به تعریف قرارداد هوشمند داره و میتونه با توجه به نتایج مدل‌سازی در حالت‌های مختلفی محاسبه بشه. به عنوان مثال میشه N% از ارزش دارایی مالک در طول مدت مالکیتش در یک سال جمع‌آوری بشه.----سوال ۱-۴) در صورت عدم توانایی پرداخت مالیات توسط مالک چه اتفاقی خواهد افتاد؟اگر در زمانی که مکانیزم جمع‌آوری مالیات در قرارداد هوشمند فعال می‌شود، در آدرس کیف‌پول بلاکچینی مالک دارایی پول کافی نباشد، دارایی توسط قرارداد هوشمند ضبط و در یک حراج هلندی نقد می‌شود. ما‌به‌تفاوت به صورت نقدی به حساب مالک باز گردانده می‌شود. در صورتی که آن مالک دارایی خود را فروخته باشد جای نگرانی وجود ندارد زیرا در هر تراکنش مالیات مربوطه بر اساس مدت زمان مالکیت دارایی در طول سال محاسبه شده و به صورت اتوماتیک از مبلغ قرارداد کسر می‌شود. مالیات جمع‌آوری شده از هر تراکنش به حساب توزیع‌کننده UBI (درآمد پایه) در سیستم واریز می‌شود.سناریوی دوم: ترکیب بلاکچین با حراج معکوس هلندیبهترین کالای پیشنهادی: ارز، سکه و کالاهای Fungible۱) برای شفافیت، جلوگیری از فساد و حکمرانی قانون، مدل اقتصادی طراحی شده در قالب یک قرارداد هوشمند روی بلاکچین تعریف می‌شود. تمامی رویدادها، اسناد و تراکنش‌ها در بازار مربوطه به صورت شفاف و غیر قابل دستکاری در بلاکچین ثبت شده و در اختیار عموم قرار می‌گیرد. همچنین، قرارداد هوشمند امکان اجرای خودکار و مستقل مکانیزم‌ها را بدون نیاز به شخص یا نهاد ثالث فراهم می‌کند.۲) فروشنده‌ها دارایی خود را در قالب حراج معکوس هلندی برای فروش قرار می‌دهند. در حراج معکوس هلندی، بر خلاف حراج انگلیسی که رایج است، این فروشنده‌ها هستند که پیشنهاد (Bid) می‌دهند، اما مانند آن قیمت کالا از یک قیمت مصنوعی بسیار پایین به بالا می‌رود. در طراحی حراج معکوس هلندی یک خریدار و تعداد زیادی فروشنده در بازار قرار دارد. در واقع در حراج معکوس هلندی این فروشنده‌ها هستن که برای برد رقابت میکنن. این موضوع در کنار روند پایین به بالای قیمت در این نوع حراج، باعث پایین موندن نسبی قیمت اون دارایی میشه. البته داستان به این سادگی نیست و باید به فاکتورهای خارجی، فرصت‌های آربیتراژ در بازار سیاه، و امکان شکل‌گیری بازارهای غیررسمی هم توجه بشه.سناریوی سوم: ترکیب بلاکچین با مالیات هاربرگر و حراج معکوس هلندیبهترین کالای پیشنهادی: ارز، سکه و کالاهای Fungible۱) برای شفافیت، جلوگیری از فساد و حکمرانی قانون، مدل اقتصادی طراحی شده در قالب یک قرارداد هوشمند روی بلاکچین تعریف می‌شود. تمامی رویدادها، اسناد و تراکنش‌ها در بازار مربوطه به صورت شفاف و غیر قابل دستکاری در بلاکچین ثبت شده و در اختیار عموم قرار می‌گیرد. همچنین، قرارداد هوشمند امکان اجرای خودکار و مستقل مکانیزم‌ها را بدون نیاز به شخص یا نهاد ثالث فراهم می‌کند.۲) فروشنده‌ها دارایی خود را در قالب حراج معکوس هلندی برای فروش قرار می‌دهند. در حراج معکوس هلندی، بر خلاف حراج انگلیسی که رایج است، این فروشنده‌ها هستند که پیشنهاد (Bid) می‌دهند، اما مشابه حراج انگلیسی قیمت کالا از یک قیمت مصنوعی بسیار پایین به بالا می‌رود.۳) فروشنده‌ها بر اساس ارزش‌گذاری دارایی خود و قیمتی که پیشنهاد (Bid) می‌دهند مالیات هاربرگر پرداخت می‌کنند.۴) مالیات هاربرگر به صورت UBI بین خریداران و فروشندگان بازار توزیع می‌شود.بخش دوم: آشنایی با مفاهیمقرارداد هوشمند (Smart Contract)به زبان ساده، قرارداد هوشمند یک کد کامپیوتری است که روی یک بلاکچین (شبکه غیرمتمرکز) پیاده‌سازی می‌شود تا در صورت اتفاق افتادن دادن یک سری شرایط از پیش تعریف شده، دستورات خاصی را به صورت خودکار اجرا کند. در حال حاضر بلاکچین اتریوم (Ethereum) محبوب‌ترین و امن‌ترین شبکه برای پیاده‌سازی قراردادهای هوشمند است.در شکل زیر میتونید یک نمونه از معماری قرارداد هوشمند (Smart Contract) در حوزه مسکن رو مشاهده کنید.یک نمونه معماری قرارداد هوشمند (Smart Contract) در حوزه مسکنمالیات هاربرگر (Harberger Tax)مالیات هاربرگر یک سیاست اقتصادی است که هدف آن ایجاد تعادل بین مالکیت خالص خصوصی و مالکیت کل عوام به منظور افزایش رفاه عمومی جامعه است. این امر به تضمین استفاده از دارایی بیشتر جامعه کمک می‌کند و منجر به افزایش بهره‌وری کلی اقتصادی و رفاه عمومی جامعه می‌شود. این ابزار اقتصادی هم از ظرفیت بازار (Market) استفاده می‌کند، هم باعث کاهش ناکارآمدی کنونی در نحوه اختصاص دارایی می‌شود. با کاهش نسبی بازده در سرمایه‌گذاری، از افزایش انحصار (Monopoly) و اختلاف فاحش طبقاتی میان دو سمت بازار جامعه جلوگیری می‌کند. ویژگی مثبت این ابزار اقتصادی در مقایسه با ابزارهای دیگر (خصوصا دخالت‌های دستوری) این است که از مکانیزم بازار استفاده می‌کند.مالیات هاربرگر دو مفهوم بنیادین دارد:- مالکان دارایی‌شان را خود ارزش‌گذاری کرده و بر اساس آن مالیات پرداخت میکنند. ارزش‌گذاری بیشتر برابر است با پرداخت مالیات بیشتر.- در هر لحظه ممکن است دارایی ارزش‌گذاری شده توسط شخص دیگری با همان قیمت خریداری شود.به این ترتیب فروشند نه قیمت خیلی بالایی برای دارایی خود تعریف می‌کند که متحمل مالیات بالا شود، نه قیمت بسیار پایین که منجر به از دست رفتن دارایی‌اش شود. این دو نیروی مقابل هم باعث می‌شود یکی از ناکارآمدی‌های اقتصادی در بازار که اصطلاحا Dead Weight Loss نامیده می‌شود به حداقل برسد. مثال ساده این ناکارآمدی تعداد خانه‌های خالی در کشور است که تعداد آن در آخرین سرشماری به ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار عدد رسیده است. این در صورتی است گروه بزرگی در جامعه مستاجر و به دنبال خانه هستند اما هر سال با افزایش سرسام‌آور مسکن مواجه می‌شوند. از طرفی آمار نشان می‌دهد تعداد خانه‌های خالی هر ساله در حال افزایش است.مفهوم مالیات هاربرگر بعد از انتشار کتاب بازارهای رادیکال (Radical Markets) دوباره محبوبیت پیدا کرد. البته این مفهوم در کامیونیتی بلاکچین با استقبال بیشتری مواجه شد. چرا که توسعه‌دهندگان بلاکچینی این امکان را دارند تا مفاهیم انتزاعی اقتصادی را در قراردادهای هوشمند قرار داده و در اکوسیستم‌های مالی کوچک و بزرگ آزمایش کنند.اگر برنامه‌نویس هستید شاید براتون جالب باشه یک نمونه از روند پیاده‌سازی مالیات هاربرگر روی بلاکچین اتریوم رو در اینجا مشاهده کنید.حراج (Auction)حراج معمولاً فرآیندی برای خرید و فروش کالاها یا خدمات است که در آن یک طرف به طرف دیگر پیشنهاد (Bid) می‌دهد. شاخه‌ای از اقتصاد که با انواع حراج‌ها و رفتار شرکت‌کنندگان در حراجی‌ها سروکار دارد، تئوری حراج نامیده می شود. حراج انواع مختلفی دارد اما من در اینجا درباره سه مورد توضیح میدم:حراج انگلیسی (English Auction)حراج هلندی (Dutch Auction)حراج معکوس هلندی (Reversed Dutch Auction)حراج انگلیسیدر این نوع حراج قیمت کالا از یک عدد پایین شروع شده و با پیشنهاد (Bid) خریداران افزایش پیدا می‌کند. قیمت کالا تا زمانی که یک خریدار مایل به پرداخت مبلغ معینی باشد و پیشنهاد بالاتری در مدت زمان معین دریافت نشود، افزایش می‌یابد. این نوع حراج بسیار رایج است و شاید معروف‌ترین استفاده آن در حراج‌های هنری باشد.حراج هلندیدر این نوع حراج تعداد زیادی خریدار و یک فروشنده در بازار وجود دارد. البته فراموش نکنید وقتی میگیم بازار منظورمون جایی هست که کالایی عرضه و تقاضا میشه، نه اون مفهموم عمومی بازار.حراج هلندی در دهه 1600 اختراع شد تا فروش گل در آمستردام تسریع شود. لاله‌ها در آن زمان یک کالای محبوب بودند و تقاضای خریداران بسیار بیشتر از گل‌های عرضه‌شده برای فروش بود. برای ساده‌تر کردن معاملات، خریداران ممتاز در اتاقی که دارای یک ساعت بود جمع می‌شدند. قیمت ابتدایی به طور مصنوعی بالا تعیین میشد، بنابراین هیچ خریداری تمایل به خرید نداشت اما با گذشت زمان، عقربه‌های ساعت می‌چرخیدند و قیمت پایین‌تر را نشان ‌می‌دادند. هنگامی که عقربه‌های ساعت به یک قیمت قابل قبول برای اولین خریدار می‌رسید، او ساعت را متوقف می کرد و سفارش خود را ثبت می‌کرد. به همین ترتیب خریداران بعدی در قیمت‌های بعدی سفارش خود را ثبت می‌کردند. البته خریداران بعدی ریسک اتمام موجودی گل‌ها را نیز متحمل می‌شدند.حراج معکوس هلندیحراج معکوس هلند دقیقاً برعکس حراج هلندی است. در اینجا یک خریدار و تعداد زیادی فروشنده در بازار وجود دارد (یا قرار داده شده است). قیمت از یک مقدار بسیار کم (مصنوعی) شروع می‌شود، به گونه ای که هیچ فروشنده منطقی موافقت نمی‌کند کالاهای خود را در آن قیمت بفروشد. در فواصل زمانی مشخص، قیمت به صورت پله‌ای افزایش می‌یابد تا زمانی که فروشنده موافقت کند با قیمت اعلام شده کالای خود را بفروشد. خریدار همچنین می تواند Reserve Price (که در اینجا سقف قیمت است) تعیین کند. در واقع Reserve Price در اینجا حداکثر قیمتی است که خریدار حاضر است برای آن کالا بپردازد.نکتهدر حراج هلندی نرمال که یک فروشنده و تعداد زیادی خریدار وجود دارد، Reserve Price به کف قیمتی گفته می‌شود که فروشنده حاضر به فروش کالای خود در آن است.آنچه در مورد حراج معکوس هلندی قابل توجه است این است که نقش های سنتی فروشنده و خریدار معکوس می‌شود. این فروشندگان هستند که برای بردن در رقابت هستند و این موضوع باعث می‌شود قیمت به طور نسبی در نقاط پایین حفظ شود.درآمد پایه همگانی (Universal Basic Income)درآمد پایه (UBI) یک تضمین پرداخت حداقلی یا درآمد بی‌قیدوشرط همگانی است که نوعی از تأمین اجتماعی به حساب می‌آید و در آن همه شهروندان یا مقیمان یک کشور مبلغی پول را به‌طور منظم و بی‌قیدوشرط از طرف دولت، یا دیگر نهادهای عمومی، مستقل از هر درآمد دیگر دریافت می‌کنند.در این مقاله مفهوم UBI در مقیاس کوچک‌تر و برای جامعه مخاطب قراردادهای هوشمندی که در سناریوهای بالا معرفی شد در نظر گرفته شده است. به عبارتی «درآمد پایه» یا BI در اینجا اصطلاح درست‌تری است اما صرفا برای سادگی رساندن مفهوم، از همان UBI استفاده شده است.ممنون از وقتی که گذاشتید. خوشحال میشم نظر شما رو هم درباره موضوعات مطرح شده در این مطلب بدونم! :)درباره منمن ارمیا هستم، هم‌بنیان‌گذار و راهبر استارتاپ تریژر. این روزا درگیر محیط‌زیست، تکنولوژی و اقتصادم تا به کمک دوستام راهی برای نجات زمین و توانمند کردن آدم‌های آسیب‌پذیرش پیدا کنیم. اگر دوست داشتید میتونید با کاشت یک درخت به کمک تریژر در این مسیر همراه ما باشید.