مدل‌های کلیدی MBA - بخش چهارم: مدیریت تیم‌های کاری

مدیریت تیم‌های کاری: نقش‌های تیمی بلبینمدیریت تیم‌هااین روزها بسیاری از افراد در تیم‌ها فعالیت می‌کنند. با توجه به اینکه تیم‌ها اجازه می‌دهند افراد با توانایی‌های مختلف با یکدیگر به روش‌های خلاقانه کار کنند، می‌توانند بسیار سازنده باشند اما از طرفی ممکن است بسیار ناکارآمد باشند. در همین راستا درک اینکه چه چیزی باعث کارآمدی تیم‌ها می‌شود بسیار مهم است. بخش مهمی از آن شناخت نقش‌های مختلفی است که افراد در تیم‌ها بازی می‌کنند. نقش‌های تیمی بلبین یک آزمون شناخته شده است که تمایل شما را نسبت به 9 نقشی که ممکن است در تیم داشته باشید اندازه‌گیری می‌کند.چه زمانی از آن استفاده کنیمبرای ایجاد روابط کاری سازنده در تیم‌هابرای بهبود خودآگاهی، به صورتی که آگاه به نقش‌هایی شوید که معمولا در تیم بازی می‌کنید برای ایجاد و توسعه تیم‌هایی با کارآیی بالامبدأمحققان سالیان زیادی است که پویایی تیم‌ها را مطالعه می‌کنند. یکی از معروفترین این مطالعات در اوایل دهه 1970 در مدرسه کسب و کار Henley (خارج از لندن) انجام شد. محققین، با مدیریت آقای دکتر مردیت بلبین، پویایی تیم‌های رقیب را حین یک برنامه آموزش مدیریتی مطالعه کردند. آن‌ها نحوه مشارکت اعضا را حین جلسات تیمی ثبت کردند و همچنین میزان موثر بودن تیم‌ها در فعالیت‌های خود را بررسی کردند.محققان انتظار داشتند تیم‌ها با سطح هوشی بالا، سطح عملکرد بهتری داشته باشند (بر اساس عملکرد اعضا در تست‌های IQ مختلف). اما به نظر می‌رسید تیم‌هایی بهترین عملکرد را داشتند که اعضای آن ترکیبی متعادل از نقش‌ها را ایفا کردند. برای مثال برخی تیم‌ها افراد زیادی را داشتند که می‌خواستند کنترل را به دست بگیرند، در حالی که برخی دیگر به اندازه کافی از این افراد نداشتند. این تحلیل به بلبین و تیم او در شناسایی 9 نقش متفاوت تیمی که افراد معمولا در تیم‌ها ایفا می‌کنند کمک کرد. آن‌ها عقیده داشتند موفق‌ترین تیم آن است که شامل هر 9 نقش (با نسبت‌های مختلف) باشد.بسیاری از مطالعات بعدی بر پایه تحلیل‌های بلبین بوده‌اند و البته برخی جنبه‌های یافته‌های او را نیز به چالش کشیده‌اند. اما ایده اصلی که افراد باید نقش‌های مختلفی را برای عملکرد بهینه تیم بپذیرند، قویاً تأیید شده است. بسیاری از سازمان‌ها از روش تحلیل بلبین برای درک رفتارهای فردی و تیمی استفاده می‌کنند.این مدل چه می‌گویددر محیط تیم، افراد تمایل به پذیرش نقش‌هایی را دارند که تابعی از نقاط قوت شخصی آن‌ها و رابطه آن‌ها با دیگران در آن تیم است. "نقش تیمی" در واقع تمایل به رفتار، مشارکت و ارتباط با دیگران به روشی خاص است. بلبین 9 نقش را در سه دسته زیر شناسایی کرد:عمل محورانسان محورفکر محورمشخصات هر نقش در ادامه ارائه شده است:نقش‌های تیمی بلبینهر نقش نحوه مشارکت خاصی با تیم دارد و همچنین نقطه ‌ضعف‌های خاص خود را به همراه دارد. بلبین به این نقاط ضعف، "جایز" می‌گوید زیرا تا زمانی که افراد آن‌ها را درک و جبران کنند، جلوی رسیدن تیم به اهدافش را نمی‌گیرد.چگونه از آن استفاده کنیممدل نقش‌های تیمی بلبین ممکن است به روش‌های مختلفی استفاده شود. در سطح شخصی، می‌توانید از آن برای درک نحوه کار مورد تمایل خود را پیدا کنید و شاید حتی در زمینه‌هایی که نسبتا ضعیف هستید خود را توسعه دهید. این نوع خود-آگاهی در فضای تیم می‌تواند بسیار ارزشمند باشد زیرا ریسک رنجیده شدن افراد از تفاوت دیگاه از نقش‌هایی که به عهده دارند را کاهش می‌دهد.در سطح تیم، مدل بلبین می‌تواند روش مناسبی برای ارزیابی تعادل بین اعضای تیم قبل از شروع پروژه (یا شاید بلافاصله بعد از شروع) باشد. این کار می‌تواند بخشی از اشکالات ارتباطی بین افراد تیم را کاهش دهد. برای مثال یک تیم با تعداد بالای هماهنگ‌کننده و شکل‌دهنده معمولا دچار آشوب می‌شود، زیرا همه آن‌ها می‌خواهند کنترل را در دست داشته باشند. از سمت دیگر، یک تیم با تعداد بالای تمام‌کننده و متخصص ممکن است در شروع کارها به مشکل بخورد و یا خلاقیت کافی را نداشته باشد.در سطح سازمانی، می‌توان از مدل بلبین برای انتخاب افراد برای تیم‌ها استفاده کرد. البته که ترکیب کاملی از نقش‌ها وجود ندارد. زیرا بسیاری از افراد وابسته به موقعیت می‌توانند آگاهانه نقش‌های مختلفی را بر عهده بگیرند. اما بد نیست که حداقل مطمئن شویم برای هر دسته عمل محور، انسان محور و فکر محور افرادی حضور دارند.نکته کاربردی مهمافراد معمولا بر اساس حوزه تخصص و فعالیت‌های روزمره خود به یکی از نقش‌های تیمی جذب می‌شوند. به این صورت مشاوران معمولا به سمت Shaper یا Completer-Finisher حرکت می‌کنند و در حالی که افراد فعال در حوزه R&D ممکن است نقش Specialist یا Plant را بگیرند.این نکته بسیار مهم است زیرا اگر تیمی تعداد افراد زیادی را داشته باشد که یک نقش خاص را ایفا می‌کنند، خیلی زود نامتعادل خواهد شد. اگر مسئول یک تیم مشاوره هستید، مراقب سناریو "مدیران بیش از حد و کارکنان کم" باشید. آماده ایجاد تغییرات ساختاری در تیم با وارد کردن افرادی که نقش‌های کلیدی را پر می‌کنند و یا تخصیص افراد به تیم‌های دیگر باشید.نقاط ضعف مهمنقش‌های تیمی بلبین بر پایه رفتار مشاهده شده و نوع ارتباطات بین فردی است ولی پیش‌فرضی مبنی بر اینکه افراد نحوه کاری از پیش تعیین شده‌ای دارند وجود ندارد. در واقع اکثریت افراد بسیار منعطف هستند و نوع رابطه بین فردی شما احتمالا تا حد زیادی به شرایطی بستگی دارد که در آن قرار می‌گیرید. در یک تیم ممکن است خود را به عنوان Coordinator ببینید و در تیم دیگری به عنوان Plant یا Specialist.بزرگترین نقطه ضعف این است که فکر کنید روش کاری ارجح شما، آنچنان که توسط مدل بلبین تشخیص داده می‌شود، تنها روش کاری شما است. خوب است که الویت‌های خود را پیدا کنید، اما بهتر است سازگار با محیط باشید.همچنین خوب است بدانید که مدل‌های بسیار دیگری برای رفتار تیمی وجود دارد و حقیقتا برخی از آن‌ها پایه‌های آکادمیک قوی‌تری نسبت به مدل بلبین دارند. مزیت مدل بلبین آن است که بسیار شناخته شده است و مبنی بر درک شهودی است، اما شما باید همیشه پذیرای مدل‌های متنوع مدیریت پویایی تیمی باشید.مطالعه بیشترBelbin, R.M. (1996) Team Roles at Work. Oxford, UK: Butterworth-Heinemann.Katzenbach, J.R. and Smith, D.K. (2005) The Wisdom of Teams – Creating the High-Performance Organization. New York: McGraw-Hill Professional.منابع:Julian Birkinshaw, Ken Mark (2015) Key MBA Models: The 60+ Models Every Manager and Business Student Needs to Know