سیاه‌ترین جمعه‌ی سال‌

جمعه‌ای که گذشت خیلی از برندها، بنرها و برچسب‌های بلک‌فرایدی BlackFriday را بالای صفحه‌ی وب‌سایت خود و یا روی ویترین فروشگاه‌هایشان زده بودند؛ دیجی‌کالا طبق معمول یکی از توی چشم‌ترین فروشگاه‌های اینترنتی بود که این حراج را ارائه داد و می‌توان گفت به جای مشتری‌مداری باز هم مشتریانش را نقره‌داغ کرد.بلک‌فرایدی ایرانیاین کلمه را اولین‌بار فروشگاه‌های اینترنتی به کار بردند از جمله دیجی‌کالا و بامیلو که الان دیگر ماه‌هاست تعطیل شده. البته کاملا به صورت تقلیدی و بدون آن زمینه و دلیلی که در آمریکا برای جمعه‌ی سیاه وجود دارد. انگار واژه‌ی بلک‌فرایدی تنها بهانه‌ای بود برای راه انداختن حراج و توی چشم کردن فروشگاه و برند. بلک‌فرایدی در کشور ما، حدودا مصادف می‌شود با اوایل آذرماه که بیشتر مردم خرید قابل توجهی در این ماه ندارند و حراج کردن خیلی معنای قابل توجیهی ندارد. معمولا نزدیک بازگشایی مدارس، یا مناسبت‌هایی مثل شب یلدا و خصوصا نزدیک عید نوروز، مردم ایران حجوم بیشتری به سمت بازار دارند و حراج‌ها و تخفیف‌ها بیشتر به درد آن‌ها می‌خورد. اما به هر حال این رسم چند سالی هست که وارد بازار اینترنتی و بعد بازار حقیقی ما شده است، و توانسته حوالی آذرماه هم، تعداد قابل توجهی از مشتریان را به سمت فروشگاه‌ها و برندها می‌کشاند. اما آیا حراجی‌های بلک‌فرایدی، دردی را از مردم ما هم دوا خواهد کرد؟ آیا فروشگاه‌های ما حاضرند به خاطر مشتری از نفع خودشان بگذرند؟حراج‌های چرک‌ در جمعه‌ی سیاهدیجی‌کالا که اتفاقا از فروشگاه‌های پیشرو در جا انداختن حراج بلک فرایدی در بازار است، امسال جمعه‌ی سیاه را خیلی بی‌رحمانه برگزار کرد. این فروشگاه امسال در حقیقت به جای مشتری‌مداری هوشمندانه، به مشتریان خود کلک زد، البته آنقدر واضح که خیلی از مشتری‌ها حسابی دلخور شدند. دیجی‌کالا از مدتی قبل قیمت‌ کالاهای مختلف را درصدی بالا برد تا بتواند با رسیدن بلک‌فرایدی خودی نشان دهد اما حتی برای دلخوشی مشتریانش هم این اجناس را زیر قیمت واقعی ارائه نکرد و حتی قیمت اجناسش با تخفیف بالاتر از قیمت بازار بود. دوباره سیل توئیت‌هایی که از این اقدام دیجی‌کالا شاکی بودند به راه افتاد؛ با این مضمون که چطور یک محصول 13 میلیونی را توی حراج همان 13 میلیون بفروشیم؟ البته دیجی‌کالا در دفاع از خودش این رفتار را به فروشگاه‌ها نسبت داد و چنین ادعا کرد که برای بارگذاری اجناس و تغییر مشخصات آن‌ها به هر فروشگاه، دسترسی جداگانه داده است و مسئول این سوء‌استفاده فروشگاه‌ها هستند. اما به هر حال مشتریان دیجی‌کالا را می‌شناسند و با اعتماد به این برند خرید می‌کنند و این‌طور سلب کردن مسئولیت از مشتری‌مداری و رعایت اصول تجارت سالم، از طرف هیچ مشتری‌ای قابل پذیرش نیست.بلک‌فرایدی از کجا آمده؟آخرین پنج‌شنبه‌ی ماه نوامبر، توی آمریکا روز شکرگزاری یا ThanksGiving است که از سال‌ها پیش مردم، جمعه‌ی بعد از این روز می‌روند سراغ خرید کریسمس. از حدود دهه‌ی پنجاه میلادی مردم آمریکا جمعه‌ی بعد از شکرگذاری، به مغازه‌هایی که تخفیف‌های خوبی داشتند هجوم می‌بردند و ترافیک زیادی در خیابان‌ها ایجاد می‌کردند که معمولا این شلوغی باعث سوءاستفاده‌ی خلاف‌کارها هم می‌شد. به همین دلیل نیروهای پلیس نام این روز را «جمعه‌ی سیاه» گذاشتند. البته فلسفه‌های مختلفی برای اسم‌گذاری این روز آورده شده؛ اینکه به خاطر رکود اقتصادی شدیدی که در یک روز جمعه بازار آمریکا را فرا گرفت آن جمعه را به عنوان جمعه‌ی سیاه نام‌گذاری کردند و بعد برای رهایی از این رکود، مشتری‌مداری فروشگاه‌ها گل کرد و تخفیف‌ها شروع شد یا می‌گویند به خاطر بالا رفتن تراز مالی فروشگاه‌ها به سمت مثبت که با رنگ سیاه مشخص می‌شود، این نام انتخاب شده. به هر حال، این جمعه به هر دلیلی سیاه شده باشد، روزی شلوغ و پرفروش برای فروشگاه‌هاست تا مشتری‌مداری خود را به مشتریان ثابت کنند و امکان استفاده از کالاهای خود را با قیمتی پایین‌تر به آن‌ها بدهند. از طرفی بلک فرایدی یک روز هیجان‌انگیز و پرمخاطره برای مشتریان است که درست مثل یک شکارچی، کالا شکار می‌کنند، آن هم کالاهای گران‌قیمتی که تنها ممکن است در همین یک روز برایشان قابل خریدن باشند.بلک‌فرایدی در فروشگاه‌های غربیمعمولا فروشگاه‌ها در آستانه‌ی آخرین ماه میلادی می‌خواهند که انبارهایشان را خالی کنند و اجناس مانده در انبار را با حاشیه سودی کمتر به فروش برسانند به همین دلیل تقریبا روی تمام کالا‌های خود تخفیف ارائه می‌کنند. اما بعضی از اجناس هم پیدا می‌شوند که با وجود ارزش بالا، صرفا جهت مشتری‌مداری، تخفیف‌های عجیب و غریبی می‌خورند؛ حتی در حد 70درصد تخفیف و یک‌جورهایی مَثَل «آتش زدم به مالم» را به ذهن می‌آورد. البته این تخفیف‌های عجیب و غریب از یک طرف برای اثبات مشتری‌مداری فروشگاه و به نفع مشتریان است،‌ اما در روی دیگر سکه، ممکن است خریداران بر سر خریدن یک کالا با هم دعوا و زد و خورد کنند و خریدشان در روز جمعه‌ی سیاه به قیمت مصدومیت تمام شود. به هر حال حراج بلک‌فرایدی، در فروشگاه‌های آمریکا کاملا توجیه دارد؛ اولا نزدیکی به سال نوی میلادی و حجم بالای تقاضای مردم، ثانیا خالی کردن انبارهای فروشگاه‌ها و جمع‌وجور کردن حساب‌ها در پایان سال. اما آیا این روز نباید به ایران راه پیدا کند؟تخفیف‌های غیرواقعی در بلک‌فرایدی ایرانیاز دیجی‌کالا و این خیانت به مشتریان که بگذریم، خیلی از از فروشگاه‌های ایرانی که حراج بلک‌فرایدی را به جا می‌آورند، نفع خاصی به مشتری نمی‌رسانند؛ چراکه در خیلی از این فروشگاه‌ها، معمولا اجناس معیوب یا کیفیت پایین تخفیف می‌خورند، خصوصا در فروشگاه‌های اینترنتی که مشتری امکان دیدن و چک کردن کالا را ندارد. درست است که امکان برگشت وجود دارد اما روند این کار آنقدر آزاردهنده و طولانی است که نتیجه‌ی آن به جای مشتری‌مداری، می‌شود مشتری‌آزاری.البته اینکه یک مناسبت جهانی بهانه‌ای شود برای مشتری‌مداری و ارائه‌ی تخفیف و راه‌انداختن حراج، به خودی خود قابل انتقاد نیست و حتی ایده گرفتن از کشورهای پیشرفته بسیار پسندیده است. اما آیا بهتر نیست این ایده در بسترهای بومی خودمان،‌ مثل شب عیدنوروز یا شب یلدا استفاده شود؟ این‌طوری شاید فروشگاه‌هایی مثل دیجی‌کالا که مدام و به هر مناسبتی تخفیف ارائه می‌دهد، به جای کلک زدن به مشتری، تخفیف‌های حقیقی روی اجناس با کیفیت ارائه کنند. نه اینکه کالاهای معمولی را به نام تخفیف، با قیمتی بالاتر از بیرون ارائه کنند.