وب 3.0 (Web 3.0) چیست ؟

این نوشته خلاصه مقاله HBR میباشد که میتوانید نسخه اصلی را در لینک زیر مطالعه کنید:https://hbr.org/2022/05/what-is-web3اولین باری که نام بیتکوین به گوشتان خورد را به یاد دارید؟ احتمالا حرف هایی درباره این که تکنولوژی جدیدی آمده که قرار است همه چی را متحول کند شنیدید و بعد هم احساس FOMO (ترس از دست دادن فرصت ها) وجودتان را فرا گرفت به این خاطر که افرادی که زودتر از شما آگاه شده بودند ثروت زیادی به جیب زده بودند. به احتمال زیاد هم بعد از این تجربه، شاهد ریزش ارزش بیتکوین بودید چرا که هر یک یا دو سال ارزش بیتکوین به طور ناگهانی سقوط های شدیدی دیده است. در حین این سقوط ها، افراد بدبین از مرگ بیتکوین صحبت میکنند و از آن به عنوان کلاهبرداری توسط nerd ها (افرادی شیفته تکنولوژی که فاقد دانش اجتماعی هستند) یاد میکنند که توسط افرادی که از بانک ها متنفرند، حمایت شده اند. با این وجود به نظر می آید که حالا بیتکوین همه جا وجود دارد. با این حال، بیتکوین فقط نوک کوه یخی است که قسمت زیرین آن تکنولوژی بلاکچین است ! یک پایگاه داده که به جای یک سرور متمرکز (مشابه آنچه گوگل یا آمازون دارند) توسط شبکه ای از کامپیوتر ها میزبانی میشود که مزیت بزرگ آن امکان ذخیره داده به صورت شفاف و آزادانه است. از کاربرد های کنونی بلاکچین میتوان به NFT ها (اشیاء یکتای دیجیتال یا توکن های غیر قابل تعویض) با ارزش بازار 41 میلیارد دلار، DAO ها (سازمان های خودگردان غیرمتمرکز) که هیچ مدیری ندارند و کلیه تصمیمات به رای گیری افراد گذاشته میشود و DeFi ها (سیستم های مالی غیرمتمرکز) اشاره کرد.نهایت تمام این تلاش ها، تکنولوژی Web 3 میباشد که یعنی دوباره تعریف کردن فضای وب و نحوه ذخیره، به اشتراک گذاشن و مالکیت داده بر بستر بلاکچین. این مدل جدید فضای وب میتواند کلیه انحصار های کنونی وب را در هم بشکند. اگرچه مقادیر زیادی پول، استعداد و انرژی به سوی Web 3.0 سرازیر شده اند اما متحول کردن وب کار بسیار دشواریست. بلاکچین به عنوان زیرساخت این فضای جدید هنوز با مشکلاتی در حوزه فنی، زیست محیطی، اخلاقی و قانون گذاری درگیر است. بسیاری از منتقدان فضای Web 3.0 را به دلیل نداشتن یک حاکمیت مرکزی، مکانی با پتانسیل بالا جهت دزدی و مشکلات حریم خصوصی میدانند.بیایید به تاریخچه وب سری بزنیم. در سال 1969 یک سازمان دولتی آمریکا به نام ARPANET که تحت نظر وزارت دفاع ایالات متحده فعالیت میکند اولین پیغام را بر بستر وب ارسال نمود ولی وب به صورتی که ما امروز آن را میشناسیم تا سال 1991 هنوز متولد نشده بود. در این سال وب به روی عموم باز شد که قابلیت ارسال داده از سمت بازدیدکنندگان (مانند پر کردن فرم، ارسال نظر، ارسال بازخورد و ...) وجود نداشت و صرفا یک ارتباط یک طرفه بین تولیدکنندگان محتوا و بازدیدکنندگان وجود داشت. این نسخه از وب Web 1.0 نام داشت تا این که در اوایل سال 2000 فضای وب تعاملی تر شد و حالا بازدیدکنندگان میتوانستند محتوای خود را منتشر کنند و در فضای وب به نوشتن بپردازند، این نسخه از وب Web 2.0 نام دارد که Facebook، Twitter، YouTube، Google در این فضا متولد شدند. Web 2.0 که اکنون اکثرا از آن استفاده میکنیم مظهر کامل سیستم های متمرکز است. در این سیستم متمرکز شرکت ها میزبان داده هستند و راه درآمدشان نیز از طریق فروش داده های بازدیدکننگان در جهت اهدافی مانند تبلیغات است. از دید منتقدان Web 2.0، شرکت های مطرح در این حوزه به اندازه کافی مسئولیت پذیر نبوده اند و درآمد خود را در جهت افزایش انحصار خویش به کار برده اند و حالا که افراد متوجه این حقیقت میشوند که خودشان کالا هستند به این می اندیشند که آیا امکان ایجاد آینده ای بهتر وجود دارد یا خیر. این سوال ما را به Web 3.0 سوق میدهد و بخشی از متخصصان بر این نظر هستند که با گذر زمان و پیشرفت Web 3.0 میتوان با حفظ مزایای فضای Web 2.0، مزایای جدیدی به دست آورد. نگران حریم شخصی هستید؟ کیف پول های رمزنگاری شده هویت شما را حفظ میکنند. نگران سانسور هستید؟ یک پایگاه داده غیرمتمرکز کلیه اطلاعات را به صورت شفاف و بدون مزاحمت ثبت میکند. متمرکز بودن شدید سیستم های کنونی شما را آزار میدهد؟ همه تصمیمات با رای گیری انجام میشوند. از همه مهم تر آنکه شما دیگر محصول نیستید بلکه به اندازه سهمی که مشارکت دارید، مالک هستید. این چشم انداز فضایی است که به read/write/own web معروف است یعنی فضایی که در آن میخوانید، مینویسید و مالک هستید.با این تعاریف، وب 3.0 دقیقا چیست؟بلاکچین بیتکوین در 2009 راه اندازی شد و کاربرد آن فقط جهت استفاده در امور ارزی بود. در سال 2015 بلاکچین جدیدی به نام اتریوم پایه گذاری شد که کاربرد اول آن همانند بلاکچین بیتکوین و کاربرد دوم آن به عنوان بستری برای پروژه های بلاکچین بود که این پروژه ها ایده ی وب 3.0 را واضح تر نمودند.به بیان ساده، وب 3.0 یعنی استفاده از زیرساخت بلاکچین برای مصارفی به غیر از رمزارز. سرچشمه این ایده، نگاهی تازه به بلاکچین بود. بلاکچین ها در اصل اطلاعات را ذخیره میکردند، این اطلاعات در مصارف مربوط به رمزارز، اطلاعات تراکنش ها بودند اما میتوانستند اطلاعات دیگری نیز باشند. وب 3.0 در واقع اینترنتی است که مالکیت آن در اختیار کاربران آن قرار دارد و مقدار مالکیت هر عضو از شبکه با استفاده از توکن ها مشخص میشود. هر چه قدر که مقیاس بازیکن های کلیدی وب 2.0 به عنوان شاخصه موفقیت وب شناخته میشد، اکنون این میزان مشارکت خواهد بود که موفقیت وب 3.0 را مشخص میکند.بسیاری فضای کنونی وب 3.0 را به دوران شکوفایی وب 2.0 و فرصت های ایجاد شده در سیلیکون ولی تشبیه میکنند. وب 3.0 با سرعتی برق آسا در حال بزرگ شدن است، تعداد توسعه دهندگان فضای وب 3.0 در سال 2021 رشد 200 درصدی تجربه کرد و به 18000 نفر رسید. این رقم همچنان کوچک است اما چنین پیشرفتی نیز قابل چشم پوشی نیست.نقدهای وب 3.0نرسیدن به دموکراسی وعده داده شده با توجه به شرایط کنونی: به عقیده منتقدان، وب 3.0 نیز وسیله ای خواهد شد که افراد پولدار را پولدارتر میکند و دلیل این حرف نیز چندان دور از ذهن نیست. در حال حاضر 27% بیتکوین در اختیار تنها 0.01% دارندگان بیتکوین است. موارد بسیار متعددی از دستکاری در بازار ها و قیمت ها گزارش شده است که تنها توسط دارندگان بزرگ امکان پذیر است و این دستکاری ها ابزاریست تا مقادیر زیادی پول از دست افراد معمولی به سوی افراد ثروتمند سرازیر شود. غیرمتمرکز بودن بلاکچین و نداشتن حاکمیت باعث میشود تا این پدیده ها قابل پیگیری قضایی نباشند. تکنولوژی بلاکچین کاربردی نیست و بسیار هزینه بر است:سیستمی که اعتماد در آن جایگاهی ندارد و همه چیز در آن باید به اطلاع همگان تا همگی رخدادها به تایید برسند، کند و هزینه بر است به طوری که تنها میتواند تعداد کمی تراکنش در هر ثانیه ثبت کند در حالی که توانایی سیستم متمرکزی مانند Amazon Web Services بسیار فراتر از این ارقام است. راهکار هایی برای حل این مشکل وجود دارند اما همگی منجر به متمرکز شدن شبکه می انجامند که هدف ابتدایی بلاکچین را از بین میبرند. هر گاه که یک سیستم غیرمتمرکز برای راحتی و بازدهی بیشتری به سمت متمرکز شدن پیش برود، آنگاه شما بدترین یک سیستم غیرمتمرکز و بدترین سیستم متمرکز را خواهید داشت.قابلیت اخاذی و سواستفاده:اگرچه کیف پول های رمزارز به شما اصطلاحا این قابلیت را میدهند تا حریم خصوصی خود را حفظ کنید و میزان دارایی شما نامشخص باشد اما این واقعیت که کلیه تراکنش ها در معرض عموم قرار دارند هویت شما را آشکار میکنند، کافیست در جایی تراکنشی انجام دهید تا آدرس کیف پول شما، موجودی درون آن و کلیه تراکنش های شما مشخص شود ! تراپیست شما، مغازه سر کوچه، رستورانی که در آن غذا میخورید و ... احتمالا طرف دیگر این تراکنش ها باشند که همگی آشکار خواهند شد.اثرات مخرب زیست محیطی:به طور کلی اثرات مخرب بلاکچین بر محیط زیست به دو دسته تقسیم میشود: مصرف انرژی بسیار بالاضایعات الکترونیکیهر دوی این اثرات مخرب نتیجه mining (استخراج) میباشند که جزئی اساسی در بلاکچین است. طبق تحقیق انجام شده در Rosenthal مقدار ضایعات الکترونیکی ایجاد شده در شبکه بیتکوین به ازای تولید هر بلاک برابر است با یک مک بوک ایر و همچنین میزان انرژی مصرفی توسط تجهیزات شبکه بیتکوین برابر است با کل میزان انرژی تولید شده توسط کشوری مانند هلند.هنوز در روزهای ابتدایی هستیمدر نهایت وب 3.0 به کدام سو میرود؟ خالق اتریم، ویتالیک بوترین در مورد جهت حرکت کنونی اتریوم نگرانی هایی دارد اما همچنان امیدوار است و عقیده دارد که باید به این تکنولوژی نوظهور فرصت داد تا مشکلاتش حل شوند. راهکار های احتمالی نیز برای برطرف نمودن مشکلات وجود دارد. به طور مثال تغییر شیوه تایید تراکنش ها به یک مدل احتمالی جدید به نام Proof of stake میتواند مصرف انرژی شبکه را تا 99.95 درصد کاهش دهد. سرعت کند بلاکچین در حال حل شدن است و شبکه ی Solana قابلیت پردازش 65000 تراکنش در ثانیه را دارد (بیتکوین قابلیت پردازش 7 تراکنش در ثانیه و اتریوم 15 تراکنش در ثانیه را دارند). در مورد افشا شدن تراکنش ها و اطلاعات افراد به صورت ناخواسته نیز راهکار پیشنهادی ذخیره اطلاعات به صورت متمرکز و دسترسی به آن از طریق بلاکچین است تا فقط مالک اطلاعات بتواند به آن دسترسی پیدا کند. وب 3.0 همچنان پتانسیل رشد دارد اما یک حوزه پرریسک است که در صورت موفقیت پاداش زیادی نیز به دنبال خواهد داشت. باید با ادعاهایی همچون این که وب 3.0 کل اینترنت، سیستم های مالی، توزیع مجدد ثروت، دموکراسی و ... را متحول خواهد کرد با احتیاط برخورد کنیم اما این بدان معنا نیست که وب 3.0 را به فراموشی بسپاریم. شاید حبابی باشد که روزی منفجر شود شاید هم انقلابی باشد که ثروت فراوان به همراه آورد. آینده منتظر است تا به دست پیشگامان و نگرششان نوشته شود ...