پوشاک در کوهنوردی

همیشه توی فیلم‌ها و عکس‌ها دیدیم که یه عده آدم که سیبیل‌هاشون یخ زده دارن از یک کوهی نفس‌نفس‌زنان بالا می‌رن. من تا قبل از اینکه کوهنوردی رو شروع کنم، فکر می‌کردم این‌ها اَبَرانسان‌هایی هستن که هیچ تصوری از سرما و برف و یخ ندارن. ولی واقعیت اینه که حداقل در این سال‌هایی که ما توش داریم زندگی می‌کنیم علم و تکنولوژی هست که داره کار رو پیش می‌بره. نه اینکه سرد نباشه، ولی پوشاکَ مناسب، دما رو در حد قابل تحمل و قابل قبولی نگه می‌داره.یک اصل مهم: پوشاک در کوهنوردی مثل پیاز لایه لایه‌ست. ما هیچ وقت چند تا لباس گرم نداریم که روی هم بپوشیم. ما چند لایه لباس داریم که هر کدوم یک کار رو به درستی انجام می‌دن.لایهٔ اول یا base layer: این لایه مثل لباس زیر در پوشاک شهری هست. این لایه بصورت استرچ انتخاب می‌شه تا در تماس مستقیم با پوست باشه. وظیفهٔ اصلیِ این لایه، اینه که عرق رو جذب و به بیرون یا لایه‌های بعدی منتقل کنه و پوست رو خشک نگه داره. بعضی از انواع این لباس آنتی‌باکتریال هم هست که در برنامه‌های طولانی جلوی بیماری‌های پوستی رو بگیره. یکی دیگه از وظایف این لایهٔ لباس، SPF یا حفاظت از بدن در برابر تشعشعات UV هست. ما هر چی در ارتفاع بالاتری قرار بگیریم این تشعشعات شدیدتر می‌شن و اگر سطح فعالیت پوشیده از برف باشه، UV فقط از آسمون نمیاد. بلکه سطح برف هم مجدداً UV رو به سمت ما بازتاب می‌ده. انواع زمستانیِ این لایه کُرک‌های گرم هم داره ولی انواع تابستانی‌ش فقط برای تهویهٔ پوست طراحی شده.لایهٔ عایق یا insulation: این لایه شامل دو نوع لباس می‌شه. لباس‌های پُلار و کاپشن‌های پَر. توی این بخش در مورد پلارها می‌نویسم و در انتها یک بخش مجزا رو اختصاص می‌دم به پَر. پلارها پوشاکی هستن که از پشم و کُرک‌های فشردهٔ مصنوعی ساخته می‌شن. پلار هم مثل لایهٔ بیس باید قابلیت تنفس و انتقال رطوبت به بیرون یا لایهٔ بعدی رو داشته باشه عرقی که توسط لایهٔ اول جذب و هدایت شده توی اون لایه گیر نکنه و دفع بشه. یک نکتهٔ مهم در مورد پلارها اینه که تا زمانی ما رو گرم نگه می‌دارن که در حال فعالیت هستیم. مثلا داریم صعود می‌کنیم یا پیمایش می‌کنیم. به محض اینکه متوقف بشیم، سرما خودش رو نشون می‌ده. چاره چیه؟ در بخشِ پَر توضیح می‌دم.لایه بیرونی: لایهٔ نهایی باید چند قابلیت داشته باشه. اول اینکه ضدآب باشه و رطوبت رو از بیرون به داخل راه نده. دوم اینکه بادگیر باشه و مانع نفوذ باد بشه و سومی که خیلی مهمه قابلیت تنفس داشته باشه و بخارِ عرقی که توی لایه‌های زیرین از سطح پوست هدایت شده رو به بیرون منتقل کنه. پارچهٔ مخصوصی وجود داره که این قابلیت‌ها رو فراهم می‌کنه به نام گُرتِکس (Gore-Tex). این لایه به این صورت هست که سوراخ‌های بسیار ریزی داره که مولکول‌های آب نمی‌تونن ازش عبور کنن اما ذرات بخار ازش عبور می‌کنن و به این شکل بدن شما از رطوبت‌های بیرونی در امان می‌مونه و در عین حال با عرق خودتون خیس نمی‌شه. این لایه حتا در کفش‌ها و جوراب‌ها و گترها هم لحاظ می‌شه تا کمترین میزان رطوبت در تماس با بدن شما باقی بمونه.لایهٔ پَر یا down jacket: حتما توی روزهای سرد زمستون پرنده‌ها رو دیدین که ز غوغای جهان فارغ روی یک درخت یا سیم برق نشستن و زندگی‌شون جریان داره. چیزی که اون‌ها رو از گزند سرما مصون نگه می‌داره پَرهاشونه. پرها عایق‌های طبیعی هستن که به عنوان عایق استفاده می‌شن. تفاوت پَر با پلار در این هست که هدررفت دمایی خیلی کمی دارن و حتا اگر در حال استراحت و توقف کامل هم باشید دمای بدنتون رو حفظ می‌کنن. وزن و حجم خیلی کمی هم دارن که برای یک کوهنورد مزیت بزرگی محسوب می‌شه. و کاپشن‌ها و کیسه‌خواب‌های خیلی گرم رو از این عایق می‌سازن. حالا چرا ما یک‌باره نمی‌ریم سراغ پَر و برای پیمایش و فعالیت از پلار استفاده می‌کنیم؟ چون پَر قابلیت تنفس و انتقال رطوبت نداره و اگر داخلش عرق کنیم همهٔ لایه‌های زیری کاملا خیس می‌شن مَرگ یک کوهنورد زمانیه که لباسش خیس بشه!نکته مهم: معمولاً پوشاک پر ضدآب نیستن و پر اگر خیس بشه کارایی خودش رو از دست می‌ده. پس نباید زیر بارش ازش استفاده کنید.تقریبا همهٔ این لایه‌هایی که گفتم برای همهٔ انواع پوشش‌ها وجود داره. از شلوار و کُت گرفته تا دستکش و کلاه و ... . یعنی ما همونطوری که شلوار بیس و پلار و گرتکس و پر داریم، دستکش بیس و . پلار و ... هم داریم و به همین شکل بقیهٔ چیزها.لازمه که ما حتما همهٔ این‌ها رو بپوشیم؟ نه اصلا. بر اساس شرایطی که توش قرار داریم تصمیم می‌گیریم که چی بپوشیم. مثلا:در روز گرمی که باد شدیده دیگه لازم نیست پلار بپوشیم. یک لایهٔ بیس و یک لایهٔ گرتکس به عنوان بادگیر کافیه.توی روز سردی که باد و بارون نیست بیس و پلار کافیه.توی یک روز سرد در حال استراحت توی کمپ احتمالا فقط کاپشن پر کافیه.نکته مهم: توی کوه بخاری و امکانات گرمایشی وجود نداره و چیزی که جان شما رو در برابر دمای محیط کوهستان حفظ می‌کنه پوشاک شماست. اگر تجربه در انتخاب و استفاده از لباس ندارید، حتما از تجربیات دیگران استفاده کنید. انتخاب پوشاک کاملا به فصل و ارتفاع و منطقه‌ای که توش فعالیت می‌کنید بستگی داره.ما همیشه توی کوه با کم و زیاد کردن این لایه‌ها حالتی رو به وجود میاریم که دمای دلپذیری رو برای خودمون فراهم کنیم. نه خیلی گرم و نه خیلی سرد. چیزی که مهمه اینه که شما بدونید هر لایه‌ای چه کاری براتون انجام می‌ده. کم‌کم و بر پایهٔ تجربه و شناختی که از بدن خودتون و سطح برنامه‌ها به دست میارین می‌تونین تصمیم بگیرین که الان وقتشه که کدوم لباس رو بپوشین.