دیپلماسی غذایی دولت هند: بشقاب غذا، سفیر فرهنگی

استفاده از غذا برای برقراری روابط انسانی ساده تا پیچیده، در تاریخ سابقه دارد. در قرن هفدهم، فرانسوا دو کالیرس [1]در کتابی با عنوان "هنر دیپلماسی[2]" به اهمیت غذا خوردن و تقسیم و پیشکش غذا به دیگران به عنوان اهرمی برای جلب مشارکت و دوستی و حتی پی بردن به رازهای حکومتداری اشاره کرده است.در علم سیاست، برای اشاره به این نوع بکارگیری غذا، از اصطلاح "دیپلماسی غذایی[3]" و یا "دیپلماسی آشپزی" [4]بهره می­گیرند که زیرمجموعه "قدرت نرم" [5]یا "قدرت فرهنگی" [6]می­ باشد. در مقام مقایسه، غذا در این معنی ابزاری است به مراتب کارآتر از اسلحه جنگی. دولت ها از آن برای انعقاد صلح یا آتش ­بس، حل اختلافات سابقه ­دار، دستیابی به قدرت، باز کردن راه برای نفوذ فرهنگی و همینطور دستیابی به توافق استفاده می ­کنند. غذا باعث می ­شود تا دولتمردان و سیاستمداران، وجه اشتراکی با طرف مقابل پیدا کنند که بسیار طبیعی و انسانی است و در حکم یک نخ نامرئی عمل می­ کند. به گفته جوآن مندلسون فورمن[7]، از متخصصان حوزه دیپلماسی آشپزی و عضو هیئت علمی وابسته در دانشگاه آمریکاییِ واشنگتن دی سی، در موقعیت­های دیپلماتیک، غذا می­تواند موانع را از سر راه بردارد:غذایی هندی که از گوشت بوقلمون درست شده است "غذا باعث می ­شود تا وجهه انسانی انسان­ها را ببینیم، غذا، به دشمنان ما وجهه ­ای انسانی می ­دهد". پس در استفاده از دیپلماسی شکمی، دولتها فرهنگ خود را با همتایانشان به اشتراک می ­گذارند، و از طرفی با مصرف غذاهایی که در ضیافت های رسمی یا به عنوان هدیه برایشان ارسال می ­شود، درک وسیع ­تری از فرهنگ­های دیگر بدست می ­آورند.دولتِ هندوستان نوظهور هم، که می­رود تا در کنار چین، یکی از ابرقدرتهای آینده باشد، بخوبی از قدرت نرم خود در حوزه خوراک آگاه است و ماهرانه ابزار کاری را در کنار سایر دستورهای وطنی در مرادوات با دوست و دشمن به کار می ­بندد. در هندوستان هم، چه از زمان قدیم و چه در دوران معاصر، توجه به نکات گفته شده در مبادلات با کشورهای دیگر جا داشته است. به چند نمونه توجه کنیم:-ابتدا سری بزنیم به زمان مهاراجه ­ها. تاریخ از مهاراجه ­­ای به نام سایاجی روآ گاکواد[8]، شاه بارودای [9]قدیم یا وادُودارای [10]جدید (سومین شهر بزرگ ایالت گجرات) نام برده است. او در سال 1897 برای پایان دادن به مخاصمه میان خود و مهاراجا سیندیا[11]، شاه گُوالیور[12](اکنون شهری بزرگ در ایالت مادهیا پرادش [13]هند) از قدرت غذا بهره گرفت. در آن زمان، هنگام بروز اختلاف میان ماهاراجه­ هایی که کنترل شهرها و مناطق را در دست داشتند، زد و خورد و جنگ، تقریبا همیشه تنها راه حل موجود بود.سایاجی دستور داد تا طبقی از غذاهای مختلف آماده کنند که در آن شیرینی و سبزیجاتی مثل گل­ کلم وجود داشت و رویش را بپوشانند. سپس سیندیا را برای شام دعوت کرد. او با هوشمندی متوجه شده بود که می­تواند از شکم رقیب خود، راهی به قلبش پیدا کند. ماهاراجه ­ها به هنگام صرف شامِ متشکل از پوره مارچوبه، گل­ کلم هلندی و پودینگ پسته، با هم در مورد موضوع اختلافاتشان صحبت کردند. میزبان، نه تنها موفق شد تا تحسین مهمان را بدست بیاورد، بلکه رشته ­ای از اعتماد و احترام بینشان شکل گرفت.مردی فیل سوار در هند -از قرن 19 به قرن 20 برویم. سال 1960 ایندرا گاندی[14]، در جریان استقلال یونان از انگلستان، برای ارتقا و تقویت ارتباط میان هند و یونان، از دیپلماسی غذا استفاده کرد. ایندرا گاندی، نخست­وزیر وقت هند، بانویی بود که به ظرافت­های منوی غذا در مراسم ­های رسمی توجه خاصی داشت و حتی شخصا به آن نظارت می­ کرد. در واقع، او از شرکت توسعه تجارت بین ­المللی هند درخواست کرد تا در قبرس، رستورانی هندی را افتتاح کنند. در این زمان، تازه اسقف اعظم، ماکاریوس [15]، به عنوان اولین رئیس ­جمهور یونان انتخاب شده بود و افتتاح رستوران، راهی عالی برای گرم شدن تنور مناسبات میان دو کشور بود. این روابط همچنان ادامه پیدا کرده است.-قرن 21 قرنی است که هند یک بار دیگر از جا برخواسته تا تصویر خود را در اذهان بازسازی کند. نمونه درخشان نمایش قدرت دیپلماسی غذایی هند، در نمایشگاه صنعتی هانوفر سال 2015 رخ داد. در این نمایشگاه دولت هند تیمی از 28 سرآشپز، از 6 رستوران پیشروی هندی را یک جا جمع کرد تا برای 2500 نفر شام سرو کنند. آنها غذاهایی را آماده کردند که به دوران پادشاهی هندی در قرن 12 ارجاع می­داد. هدف این بود تا جوهره غذاهای هندی و طعم­ های طبیعی آن با ترکیبات ابداعی آشپزها ترکیب و عرضه شود.- ناندرا مودی، [16]نخست وزیر کنونی هندوستان است که از سال 2014 به این طرف قدرت را در شبه قاره بدست گرفته است. او خود یک گیاهخوار ثابت قدم است و در تمام این سالها تلاش داشته تا طرح جدیدی را در سیاست خارجی کشورش پی­ ریزی کند. مودی بدنبالِ جلب سرمایه خارجی، ارتقای جایگاه هند در میان رهبران جهانی و برندسازی از این کشور است. سال 2017 او از باراک اوباما، رییس ­جمهور سابق آمریکا دعوت کرد تا به عنوان دوست در مراسم ضیافتی به افتخار حضورش در هند شرکت داشته باشد.ادویه های رنگارنگ هندی یکی از پرسش­های مهم در این دوران، نوع غذایی بود که هندی­ها بر سر میز قرار خواهند داد. آیا مودی از اعتقادات مذهبی خود پیروی کرده و غذایی تماما گیاهی را به مهمان تقدیم می­کند؟ یا رعایت حال میزبان را خواهد کرد؟ در نهایت، میز غذای این دو رهبر با ترکیبی از غذاهای گیاهی و گوشتی پر شد که تبلوری از آشپزی هندی بودند و توجه رسانه­ ها را به خود جلب کردند.- علاوه بر این، ناندرا مودی از دیپلماسی غذا برای جلب سرمایه­ گذاری ژاپن به کشورش هم استفاده کرده است. یک بار دیگر در سال 2017، در جریان دیدار شینزو آبه[17]، مودی با اشاره به اینکه کشور آفتاب تابان سومین سرمایه­ گذار بزرگ در هند است و تعداد ژاپنی ­های مقیمِ هند در حال افزایش، از میل خود به مشارکت ژاپنی­ها در افتتاح رستوران­های ژاپنیِ بیشتر در هند صحبت کرد. به این ترتیب، طبقه متوسط هند، در کنار غذای سایر ملیت­ها آسانتر به غذاهای ژاپنی دسترسی پیدا کرده و ژاپنی ­ها هم می­توانستند هر وقت دلتنگ خانه خود شدند، از این رستوران­ها سفارش بدهند.[1] Francois de Callieres[2] The Art of Diplomacy[3] gastro diplomacy[4] culinary diplomacy[5] soft power[6] cultural power[7] Johanna Mendelson-Forman[8]Sayajirao Gaekwad[9] Baroda[10] Vadodara[11] Scindia[12] Gwalior[13] Madhya Pradesh[14] Indira Gandhi[15] Makarios[16] Narendra Moodi[17] Shinzo Abe