سفر به ناشناخته‌ها

عاشقان سفرنامه بیشتر از همه چیز، به چه نیاز دارند؟ قوه تخیل! قوه تخیل است که سفرنامه‌خوانان را به دیدار کشورهای مختلف جهان، تشویق می‌کند. برای همین است که مجموعه سفرنامه مصور گی دولیل، به گوشت و پوست و استخوان و هر آنچه می‌چسبد که در بدن سفرنامه‌خوان‌ها است. یعنی حتی اگر سفرنامه‌خوان هم نباشید، مجموعه سفرنامه گی دولیل مانند چای لب دوز و لب سوز ظهر تابستان بعد از نهار می‎ماند. چون همه چیز را به تصویر کشیده! پس بهتر است برای عید نوروز، مهمانان را دست به سر کنید و بروید یک شبی را با این مجموعه سفرنامه سحر کنید.آقای گی دولیل، یک کارتونیست مشهور کانادایی‌ است. ده سالی می‌شود که گی دولیل در حرفه انیمیشن کار می‌کند. برای همین صفت خبره، به شدت مناسبشان است. خبرگی ایشان در طراحی شخصیت‌ها و نمای کلی شهر، در کنار داستان‌گویی طناز، باعث شده مجموعه سفرنامه مصور دولیل، در فهرست بهترین گرافیک ناول‌ها قرار بگیرد.روزگار همیشه آقای دولیل را به سمت کشورهای خاص می‌برد. یک دلیل شغل دولیل و دلیل دیگر آن، شغل همسر آقای دولیل است. همسر دولیل در سازمان پزشکان بدون مرز کار می‌کنند. این سازمان، به کشورهای درگیر جنگ یا به هر دلیلی کم‌برخوردار، کمک می‌کند. همین امر باعث شده است که خانواده دولیل، سر از کشورهای نه چندان توریستی در بیاورد. کشورهایی مانند فلسطین و برمه. بخش دیگری از سفرنامه‌های آقای دولیل را نیز سفرهایی تشکیل می‌دهد که بدون خانواده رفته‌اند. مانند سفر ایشان به چین و کره شمالی.با اینکه مقصد‌های سفر دولیل از نظر سیاسی، موقعیت خاصی دارند؛ سفرنامه‌های ایشان بیشتر روی جنبه زندگی روزمره مردم و خودش متمرکز است. آقای دولیل سعی می‌کند نگاه تازه و کمتر دیده‌ شده‌ای از این کشورها ارائه دهد. این کار را نیز، با نکته‌سنجی بسیار و ریزبینی‌های دقیق انجام می‌دهد. مثلا به جای اینکه به بسته بودن ذهن افراد کره شمالی به صورت مستقیم اشاره کند، به یکی از افراد این کشور کتاب 1998 جرج اورول را هدیه می‌دهد. بعد در سفرنامه‌اش، به صورت استعاره‌گونه و طنز آمیزی به هول شدن آن فرد اشاره می‌کند. با همین ترفند، دولیل خواننده را ریزه ریزه عاشق خود و سبک نوشتاری‌اش می‎کند.این نوشته در ضمیمه فرهنگی روزنامه ایران چاپ شده استدر کنار سبک نوشتاری جذاب گی دولیل، طراحی‌های چشم‌گیر او اهمیت زیادی در پرفروش شدن کتاب‌هایش دارد. طراحی‎های منجسم و زیبای دولیل، اتفاق پرشگفتی را رقم زده است. انیماتوری دولیل آنچنان حرفه‌ای است که در پایان کتاب، به راحتی می‎توانید احساس کنید تمام ساختمان‌ها، مردم، مکان‌های دیدنی و حتی کوچه پس کوچه‌ها را با چشم خودتان دیده‌اید. حتی طرز لباس پوشیدن افراد را نیز به زیبایی نقش بسته‌ است. با دیدن این تصاویر حتی می‌توانید جنس دیوارها را با چشمانتان لمس کنید.شاید با خودتان بگویید کتاب‌های به اصطلاح کمیک، برای کودکان و نوجوانان مناسب است. دولیل با انتشار این مجموعه سفرنامه مصور، تصور مردم را درباره این سبک از کتاب‌های کمیک بهتر کرد. حالا این سفرنامه‌های مصور دقیقا مخصوص بزرگسالان نوشته شده است. برای متوجه شدن وضعیت سیاسی مردم یک منطقه، چرایی بعضی از رفتارهای آن‌ها و حتی بعضی از شوخی‌های دولیل، باید یک بزرگسال باشید. پس این فکر که کتاب‌های مصور دولیل به درد بزرگسالان نمی‌خورد را از سر بیرون کنید.نشر اطراف مجموعه سفرنامه چهار جلدی مصور گی دولیل را چاپ کرده است. این چهارجلد را با نام‌های «شنژن؛ سفری به چین»، «پیونگ یانگ، سفری به کره شمالی»، «یانگون؛ سفری به برمه» و «سرزمین مقدس، سفری به فلسطین» در سایت نشر اطراف پیدا خواهید کرد.در «پیونگ یانگ»، همانطور که از نامش هم پیداست، به کره شمالی سفر خواهید کرد. آقای دولیل دوماه در کره شمالی اقامت داشته‌اند. دلیل انتخاب کره شمالی برای سفر آقای دولیل، فرصت کار کردن در یک شرکت انیمیشن سازی بود. نشر اطراف درباره این کتاب آقای دولیل می‌نویسد: «[...] مشاهداتش از فرهنگ آن‎جا و زندگی معدود کره‌ای‌هایی را که با آن‌ها برخورد دارد، با لحن طنزآمیز خودش روایت می‎کند.» باید بگویم در کتاب «پیونگ یانگ»، دولیل چیز بیشتری نسبت به سفرنامه‌های دیگر مسافرها به کره شمالی، دستگیرتان نمی‌شود. همه، همان چیزهایی است که می‌دانیم. اما نکته اینجاست که طرز داستان‌گویی دولیل با دیگر مسافرها فرق می‌کند. همین نکته، وجه تمایز سفرنامه دولیل به کره شمالی با دیگر سفرنامه‌ها به این کشور است. زمانی که طراحی گی دولیل را از کره شمالی با عکس‌هایی که مسافران از این کشور گرفته‌اند، مقایسه می‌کنید؛ متوجه دقت دولیل در طراحی می‌شوید. درست است که نقش‌های دولیل شکل و شمایل کارتونی دارند؛ در جزئیات واقعی مو نمی‌زند. پس، خواندن «پیونگ یانگ» خالی از لطف نیست.با دیدن طراحی جلد «شنژن»، عشق در نگاه اول اتفاق می‌افتد. طنازی دولیل در طراحی‌های جلد کتاب‌ها نیز کاملا واضح است. به‌طوری که باریکلا گویان، این سفرنامه به چین را از قفسه کتاب فروشی برمی‌دارید. همین طراحی جلد گواه می‌دهد که دولیل تا چه حد در داستان‌گویی و انیماتوری، ریزبینانه عمل می‌کند. «شنژن» ماجرای سه ماه زندگی دولیل در این شهر اقتصادی چین است. شنژن منطقه ویژه اقتصادی است که از بقیه کشور جین جدایش کرده‌اند. آن هم با حصارهای الکتریکی و نگهبانان مصلح! آدم‌های کمی در این شهر زبان انگلیسی بلدند. همین امر باعث شده دردسرهای بامزه‌ای برای آقای دولیل اتفاق بیفتد. در پشت جلد کتاب «شنژن» می‌خوانیم: «در این سفرنامه مصور معروف، دولیل زندگی کسالت‌بار هر روزه‌اش، سختی‌هایی که مانع زبانی ایجاد می‌کند و تفاوت‌ها و شباهت‌های فرهنگی میان شرق و غرب را با طنز همیشگی و تصویرسازی‌های خاصش روایت می‌کند.»«شنژن» نگاه تازه‌ای نسبت به چین برای‌تان می‌سازد. با خواندن این کتاب، سفر متفاوتی را تجربه خواهید کرد. اگر به دنبال نگاه جدید نسبت به چین‌اید، «شنژن» گی دولیل، انتخاب مناسبی است.داستان دو جلد دیگر از سفرنامه‌های مصور آقای دولیل فرق می‌کند. در دو جلد دیگر این مجموعه سفرنامه، یعنی «یانگون» و «سرزمین مقدس» آقای دولیل با خانواده سفر می‌کند و مدت بیشتری را ساکن دو کشور مقصد است. همین دو علت تجربه متمایزی را برای گی دولیل و خوانندگانش رقم می‌زند.در «یانگون» نه تنها داستان یک مسافر، بلکه پدر و همسر را می‎خوانید. یانگون در میانمار قرار دارد. دولیل و همسرش نیز به مدت یک سال در این شهر زندگی می‌کنند. دولیل سعی می‌کند در غیاب همسرش، که مشغول کارهای سازمان پزشکان بدون مرز است، همزمان پدر و مسافر باشد. پدری که به خوبی به وظیفه خود عمل می‌کند و مسافری که می‌خواهد هوش‌بینانه اتفاق‌های سفر را ثبت کند. به همین دلیل در این سفر، ما دولیل را همراه با کالسکه پسرش در یانگون همراهی می‌کنیم. تصور کردن همین صحنه، خنده را روی لب‌های خواننده می‌نشاند. چه برسد به شنیدن داستان‌ها و به چشم دیدنشان. دولیل در کشورهایی این چنین متفاوت، برای روایت داستانی ندیده از رسانه‌ها و چیزهایی که می‌دانیم، تلاش می‌کند. دولیل می‌خواهد بگوید درست است که ما از اخبار کلی کشورها باخبریم؛ نمی‌دانیم پشت صحنه، در واقعیت زندگی روزمره مردم چه خبر است. گی دولیل چیزهایی را به تصویر می‌کشد که کمتر کسی درباره آن‌ها شنیده است. اگر برای عید نوروز، به دنبال نگاه جدید نسبت به دنیایی‌اید که رسانه‌ها به ما نشان می‌دهند، «یانگون» را انتخاب کنید.آماده باشید تا با «سرزمین مقدس» دولیل، فلسطین جدیدی در ذهنتان بسازید. در این سفر نیز همراهان آقای دولیل، همسر و فرزندانش‌اند. نقش پدری آقای دولیل در این سفر، دو برابر می‌شود. به خصوص که زمان بیشتری را باید بدون همسرش سپری کند. خانواده دولیل در فلسطین هم یک سال زندگی می‌کنند. اتفاق‌های زیادی در این یک سال می‌افتد که تنها تصویرسازی ماهرانه دولیل توانایی بازگویی آن را دارد. با خواندن «سرزمین مقدس» دیدی بدون تعصب به فلسطین را تجربه خواهید کرد. انگار دولیل، فلسطین جدیدی در دنیای موازی برای‌تان می‌سازد. «سرزمین مقدس» کاری می‌کند که همین حالا، بدون توجه به گیر و بندهای ویزا و کشورها، بساط را جمع کنید و به فلسطین سر بزنید. به نظرم توضیح پشت جلد نشر اطراف درباره این کتاب به شدت اصل مطلب را بیان می‌کند. «دولیل در این کتاب مثل سفرنامه‌های دیگرش، در پی ارائه تفسیر و توضیحی جامع درباره شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی کشور میزبانش نیست. روایت مصور او فقط گزارش دقیق و پرجزئیات از مشاهدات شخصی درباره زندگی روزمره درون جامعه‌ی ملتهب فلسطین است که رسانه‌ها معمولا به آن نمی‌پردازند.» همانطور که گفتم، با خواندن «سرزمین مقدس»، انگار به فلسطینی در دنیای موازی می‌روید. چیزهایی می‌بینید که حتی به ذهنتان خطور هم نمی‌کرد.مجموعه چهار جلدی مصور آقای دولیل، گزینه خوبی برای وارد شدن به دنیای گرافیک‌ناول‌هاست. اگر تا به حال لذت خواندن مانگاهای ژاپنی یا کتاب‌های مصور دیگر مانند «تن تن» را تجربه نکرده‌اید، با این مجموعه کتاب نه چندان بلند، سری به این دنیای جدید بزنید. مطمئنا پشیمان نخواهید شد. جا دارد در آخر نیز به کسی اشاره کنیم که بزرگسالان را با کتاب‌های کمیک آشنا کرد. «ویل آیزنر» کاری کرد تا ناشران و بزرگسالان بدون خجالت از چاپ کردن و خواندن این کتاب‌ها، سراغ کتاب‌های کمیک بروند. بعد از کارهای تاثیرگذار ویل آیزنر، از دهه هشتاد میلادی کتاب‌های کمیک رونق زیادی پیدا کرد. آنقدر که شرکت مارول خط تولید گرافیک ناول را راه انداخت.گرافیک‌ ناول در قالب داستان شروع شد؛ اما به داستان محدود نشد. حالا ما روایت‌های غیر داستانی نیز در دنیای گرافیک ناول داریم که کم از داستان‌ها ندارند. روایت‌های تاریخی، خودزندگی‌نامه‌ها، سفرنامه‌ها و گزارش‌های مطبوعاتی هم در قالب گرافیک‌ ناول متولد شدند. مانند همین سفرنامه‌های دولیل. حالا گرافیک ناول‌ها طرفدار زیادی در دنیا دارد. درست است که هنوز، آنچنان که باید در ایران رونق پیدا نکرده است؛ مطمئنا در سال‌های نه چندان دور بخش چشمگیری از کتاب‌فروشی‌ها را برای خود خواهد کرد.سرتان را بالا بگیرید و بدون خجالت و با تشکر از ویل آیزنر سراغ اولین کتاب فروشی بروید و از فروشنده سراغ چهار جلد سفرنامه آقای دولیل را بگیرید. خوبی دیگر کتاب‌های مصور دولیل این است که حجم زیادی ندارد. یک روزه می‌توانید هر کدام از جلدها را بخوانید. به زبان دیگر سفری یک روزه را برای خودتان در نظر بگیرید. ترتیب خواندن این چهارجلد چندان مهم نیست؛ چراکه داستان‌ها به یکدیگر متصل نیستند. اگر دوست دارید به ترتیب سال‌های سفر این چهار جلد را بخوانید، پس باید این تربیت را پیش بگیرید. با خواندن «پیونگ یانگ» شروع کنید، سپس به ترتیب با خواندن «شنژن»، «یانگون» و «سرزمین مقدس» تور گی دولیل خوانی را به پایان برسانید. درباره ترجمه و ویرایش این کتاب‌ها نیز خیالتان راحت باشد. نشر اطراف کارش درست است.