چرا باید فرهنگ را هک کرد؟- بخش دوم

فقر انتخاب قدرت‌هاست نه جبر روزگار وقتی تازه وارد دانشگاه شده‌بودم، به‌عنوان یک دانشجوی رشته جامعه‌شناسی یک جبرگرای مطلق بودم! یعنی فکر می‌کردم انسان از آن نوع که تا آن روز می‌شناختم در کشور، شهر یا خانواده‌ای متولد شده و این خود یک جبر بی چون و چراست. اما راستش وقتی وارد بازار کار و دنیای کسب‌وکار شدم، دچار یک توهم عمیقی نسبت به قدرت فرد و امکان پیشرفت و سودای تحقق رویاهایم بودم، مخصوصا که می‌دیدم، برخی چطور پول‌های هنگفت و راحت کسب می‌کنند و چقدر سرمایه‌گذار منتظر نشسته تا روی ایده یک استارتاپ، پولش را آتش بزند! ولی این روزها فکر می‌کنم که انسان معاصر نمی‌تواند به راحتی طبقه اقتصادی و اجتماعی‌اش را به راحتی تغییر دهد، حداقل قاعده‌ها و آمارها می‌گویند که این جابه‌جایی در طبقات و در سطوح دسترسی به قدرت همچنان به سختی اتفاق می‌افتد هرچند که نئولیبرالیسم این خواسته را به‌عنوان یکی از رویاهای قابل تحقق در ذهن توده مردم ساخته است، اما این مربوط به دنیای استثناهاست نه قاعده‌ها! یکی از اهدافی که Culture Hack برای دنیای آینده معرفی می‌کند؛ همین توزیع دسترسی به قدرت است که در نهایت منجر به توزیع عادلانه‌تر ثروت و منابع، آزادی در سبک زندگی و قدرت گرفتن گروه‌های حاشیه‌ای است.از اقلیت‌های جنسی و جنسیتی گرفته تا طبقه فرودستی که به خاطر اجدادشان همچنان در فقر دست و پا می‌زنند. اگر یک کامپیوتر جلوی شما باز است و دارید این خطوط را می‌خوانید بدانید و آگاه باشید که این امکان به خودی خود برای شما فراهم نشده و منابع کسب این امکان (نه الزاما پول خرید کامپیوتر) از والدین و اجداد کاملا خونی و نسبی به شما رسیده است. در جهانی که ما زندگی می‌کنیم، غذایی برای خوردن و لباسی برای گرم شدن و حتی مدرسه‌ای حداقلی برای آموختن یک امکان و فرصت برابر برای همه نیست. این را برای ایجاد حس گناه مطرح نکردم، بلکه خواستم بدانید که همه افراد در یک جامعه می‌توانند از یک رانت ساختاری برخوردار باشند. اگر آقازاده‌ها و سلبریتی‌ها بیشتر به چشم می‌آیند به‌خاطر رانت اغراق‌شده آنهاست. وگرنه همه ما در این ساختار نادرست از رانت برخورداریم.حالا اگر فرض کنیم ما انسان‌ها از وضعیت توزیع ثروت در جهان (که باعث شده وضعیت ما در این مملکت هم این باشد) ناراضی هستیم و دوم اینکه امیدی برای تغییر این وضعیت در قلب و ذهنمان وجود داشته باشد، باید از خودمان بپرسیم که راه حل چیست و اصلاً چرا باید سراغ یک روشی به اسم هکِ فرهنگ رفت؟! گروه The Rules در پاسخ به این سوال که چرا اصلا چنین گروهی تشکیل شده است؛ پاسخ قابل تاملی داده‌اند که نقل به مضمون می‌کنم: « ما بعد از بهار عربی متقاعد شدیم که سازمان‌های غیردولتی و جنبش‌های سیاسی تا چه حد در بهبود زندگی مردم، از بین بردن ساختاری فقر، ایجاد عدالت، بهبود وضعیت زیست محیطی که سه بحران اصلی عصرماست، ناکارآمد بوده اعتراضات و اتفاقات سال 2011 نیز نشان داد که خیلی از تحرکات اجتماعی دستکاری شده و تقلبی بودند و دیگر وقت سطحی عمل کردن تمام شده بود.ما می‌دانستیم که تحلیل‌ به شیوه‌های سنتی بی‌فایده است و سعی کردیم فعالیت خود را متکی بر دو بینش جلو ببریم: اول اینکه قدرت و توانایی کنترل زبان به هم وابسته است و دوم اینکه انسان‌ها از طریق داستان‌ها دنیای خود را درک می‌کنند. داستان‌هایی که می‌گوییم و می‌شنویم نحوه مشاهده جهان را شکل می‌دهند و مارا راهنمایی می‌کنند به مشکلات‌مان چطور پاسخ بدهیم. ما درک کردیم که بهترین راه برای تغییر جهان، تغییر داستان‌هایی است که در قلب فرهنگ‌ هر جامعه‌ای وجود دارد! داستانِ هیچ دو فرهنگ یا حتی هیچ دو نفری شبیه به هم نیست. هر فرهنگ یا هر انسانی روش‌های خاص خودش را برای روایت یک داستان در مورددلایل اصلی فقر دارد. مثلا داستان فقر در دیترویت بسیار متفاوت با همین داستان در دارالسلام است! البته که این داستان‌ها همگی از یک منطق ساختاری جهان‌شمول؛ برخوردار هستند که ما اسم آن را "غالب فرهنگی" می‌گذاریم. نتیجه اینکه این روایت‌ها کنار هم دنیای فعلی ما را ساخته است. سال 2012 گروه ما برای درک بهتر روایت‌های غالب فرهنگی درباره فقر، نابرابری، تخریب‌های زیست‌محیطی تلاش کرد. ما می‌دانستیم برای کاشت و پرورش روایت‌های جدید به ابزارها و روش‌های بهتری نیاز داریم، روایت‌هایی که روی دلایل اصلی فقر و نابرابری متمرکز باشد. این دلایل می‌تواند فرهنگ غالب سرمایه‌داری نئولیبرال، تولید و مصرف بیش‌اندازه و تخریب زمین باشد و البته تلاش برای جایگزینی روایت‌هایی مثل همبستگی،حمایت از یکدیگر، سخاوت، و همزیستی با طبیعت باشد. و حالا پس از 8 سال آزمون و خطا، الگویی برای مبارز با روایت‌های غالب طراحی کرده‌ایم که دارای پتانسیل بالایی برای کمک به بهبود و تکامل جهان از دید انسان‌هاست.» حالا که تا اینجای متن را خوانده‌اید کمی به روایت‌های غالبی که در مورد فقر یا نابرابری در ذهن داریم فکر کنیم. من اینجا چند مثال می‌زنم که همگی از میان گفتگوهایم با رده سنی جوان و طبقه نسبتاً متوسط بیرون آمده است:** در یک کارخانه بزرگ با بیش از هزار کارگر، کار می‌کند، علی‌رغم تحصیلات و هوش، کارمند ساده‌ای است و حقوق اندکی دریافت می‌کند و البته که رییس کارخانه یک دیکتاتور به تمام معنی است که بی دلیل هم افراد زیردست‌اش را تحقیر می‌کند (طبق روایت خود شخص). این فرد 35 ساله معتقد است ثروت افسانه‌ای این رییس کارخانه صرفا به‌خاطر سخت‌کوشی و هوش سرشار این فرد کسب شده. روایت او از ویژگی‌های فردی ثروتمند این است: وقتی ساعت 6:30 صبح به محل کار می‌روم، صاحب کارخانه نیز حضور دارد همیشه سحرخیز است! درباره جزییات همه کارها پرس‌وجو می‌کند، نکته‌ای از زیرنگاهش دور نیست! در کوچکترین امور از نوع غذا و نوع گل باغچه کارخانه تا طراحی و قطعه‌سازی نظر می‌دهد و معمولاً بهترین تصمیم را می‌گیرد! از نظر این فرد، ثروت بی دلیل به دست صاحب کارخانه نرسیده!روایت این فرد درباره فقر:کاملاً جبری است، او صاحب کارخانه است و حق دارد در همه امور خودش تصمیم بگیرد. چون کارخانه اموال شخصی اوست نه ما و لیاقت این دم و دستگاه را هم دارد چون ما حاضر نیستیم مثل او کار کنیم! (درصورتی که همه 1000 نفر پابه‌پا و حتی شاید بیشتر از مالک کار می‌کنند)حتما لیاقت این زندگی و ثروت را داشته است.روایت غالب این وضعیت: تقدس مالکیت و ثروت، قهرمان‌سازی و ابرانسان ساختن از دیکتاتور که روایت تکراری در خیلی از جوامع است (حتما از هوش و استعداد هیتلر و پوتین و اسکندر و چنگیز مغول هم زیاد شنیده‌اید)**** اهل خاورمیانه بودن یعنی هیچ‌وقت نمی‌توانی مثل یک غربی خوشحال و سعاتمند باشی! این جمله یکی از کسانی است که سال‌هاست از ایران به اروپا مهاجرت کرده و هروقت خبر تلخی از وطن می‌شنود، یاد همه سختی‌ها و مشکلات خودش و مردمش می‌افتد. می‌گوید که در اروپا زندگی مرفهی دارد اما این چیزی از غم خاورمیانه‌ای بودن او کم نمی‌کند! به شکل محسوس، دیگری بودن در جامعه اروپایی را لمس می‌کند و از سوی مردم جامعه جدیدش کاملا مهاجر شناخته می‌شود.روایت این فرد درباره نابرابری: این یک ساختار کلی درباره کشورهای توسعه‌نیافته است. در اروپا برای نیازهای اولیه زندگی دغدغه ندارم، چیزی که در ایران همیشه وجود دارد و باعث شد من فرار کنم و خودم را نجات بدهم. اینجا مردم به هم احترام می‌گذارند و نظم اجتماعی برقرار است. چون اینجا اروپاست و آنجا خاورمیانه!روایت غالب این وضعیت: جبرجغرافیایی، اگر خدا با ماست پس کی با اوناست؟****طرفدار گوشت‌خواری، سبک زندگی مملو از مصرف، مدیر میان رده یک بانک بزرگ، خانه در شمال تهران و اتومبیل خارجی گران‌قیمت، دارای رویکردهای سنتی و تا حدی مذهبیروایت این فرد درباره تخریب‌های زیست محیطی: انسان هم جزئی از طبیعت است و خود زمین قادر است این آلودگی‌های ایجاد شده را برطرف کند. ما برای ساختن زندگی بهتربرای انسان، باید از منابع استفاده کنیم و این زمین برای استفاده انسان ساخته شده است. سرمایه‌داری بشر را از فقر و بیماری نجات داده است و همه دنیا مدیون سرمایه‌داری است و باید به پول و سرمایه احترام گذاشت.روایت غالب: خداوند حامی زمین و ما انسانهاست و مسئولیت این کار به عهده خود اکوسیستم است نه ما**ای کاش اگر شما هم داستان یا روایتی از فقر و نابرابری و تخریب محیط زیست می‌شناسید همین جا با من در میان بگذارید! https://vrgl.ir/OVeSP