چرا نباید داستان موفقیت افراد را باور کنیم؟

دنیای امروز پر شده از سخنرانان انگیزشی که به شما میگویند چه بکنید و چه نکنید تا مثل آنها "موفق" شوید. افرادی که شاید از روی خیرخواهی و تمایل به کمک به دیگران نسخه ای را تجویز می کنند که باور دارند دلیل اصلی پیروزی شان بوده. اما تا چه حد این نسخه ها و توصیه ها, کاربردی یا حتی مفید هستند؟ صحبت ما مشخصآ پیرامون پابلیک فیگور ها است که از آنها خواسته می شود تا راز موفقیتشان را بازگو کنند, نه روانشناسان و دانشمندان علوم اجتماعی که راهکارهایی را برای موفقیت مردم ارایه می کنند.هنرمندان, ورزشکارها , صاحبان کسب و کار و ... زمانی که به اوج موفقیت می رسند, سرمست از دستاورد‌هایشان خود را در موقعیتی احساس میکنند که به خود اجازه بدهند گوشه ای از دانششان را خیرات کنند و ملغمه ای از نظرات شخصی و آموخته هایشان را به خورد مخاطب دهند!در این مقاله چندین فاکتور را می شماریم که هر کدام می توانند دلیلی باشند که ما را به عنوان مخاطب و یا افراد موفق دچار اشتباه کنند تا باور کنیم که این نسخه کاربردی است و برای زندگی همه خط مشی خوبی به شمار می رود. شاید بیشترین وجوه مشترکی که افراد موفق به آن می پردازند سخت کوشی و ممارست, داشتن بینش «Vision» روشن و مشخص, سحرخیزی و تلاش بی وقفه و قربانی کردن تفریح و سرگرمی و معاشرت با عزیزان در راه موفقیت و جاه طلبی و بسنده نکردن به شرایط معمولی و ...پس از این فاکتورهای بدیهی که حتمآ عوامل مهمی در دستیابی به موفقیت به شمار می روند منتظر شنیدن جملات طلایی و راهکارهای خارق‌العاده ای هستیم تا زندگی ما را متحول کنند. اینجا جایی است که گارد ما به عنوان مخاطب باز شده و مستعد این هستیم تا هر گونه هله هوله فکری را به عنوان مکتب و غذای ذهن بپذیریم.اینکه فرد موفق چه عاملی را دلیل موفقیت خود می‌پندارد شاید لزومآ دلیل اصلی موفقیت او نباشد و چه بسا خود او هم دچار تحلیل اشتباه از فرایند موفقیت خود باشد. فرایند موفقیت معمولآ چیزی پیچیده تر از روایت ساده‌ شده‌ ای است که مورد پسند عموم قرار می‌گیرد. حقیقت امر مجموعه ای است از عوامل مهمی که بیان نمی شوند تا عواملی که به شکل دیگری بیان می شوند. از انگیزه های پیدا و پنهان فرد موفق در بیان این داستان تا نتیجه گیریهایی که گاه سراسر اشتباه و آدرس غلط است.فهرست فاکتورهای پنهان و خطاهای شناختی که در این مقاله به آنها خواهیم پرداخت:انگیزه های پنهان و ناخودآگاه - چطور بفهمیم آیا فرد موفق با خودش و با ما صادق است؟فاکتور بخت و اقبالفاکتور دراماتیزه کردن سرگذشت و پروجکشن معنا بر واقعیت - علاقه ما بر داستان سراییفاکتور انگیزه ها ارضای نفس/من/Ego - پرداختن به خود برای پاداش دادن به رنج ها و سختی ها در قالب پند و اندرزآرنولد یک ورزشکار موفق است. او از راه ورزش به سینما راه پیدا می کند و سپس وارد سیاست می شود. او یک انسان استنثنایی است و صاحب دستاورد های ارزشمندی است. از او در اوج دوران پختگی خواسته می‌شود که «ما را پندی ده!» و ایشان هم به خاطر منش بزرگشان دریغ نمی کنند. برای اینکه بتوانیم موارد مفید را از موارد غیر مفید تمایز دهیم, ابتدا باید انگیزه های پیدا و پنهان را شناخته باشیم, زمانی که اطمینان کسب کنیم که آرنولد نسبت به انگیزه های پنهان و نیازهای خودش واقف است و ناخودآگاه در دام ارضای آنها نمی افتد, با خیال آسوده تری به حرفهایش گوش می دهیم.اساسا هروقت کسی «ارجاع به خود / Self Reference» می کند باید با احتیاط بیشتری ادامه صحبتهایش را شنید. ارجاع به خود همیشه بد نیست اما خیلی وقتها زمینی است برای عرض اندام Ego / ارضای نفس. همه‌ی ما دوست داریم که داستان خودمان را با آب و تاب برای دیگران تعریف کنیم اما گاهی مشکل اینجاست که داستان ما آن قدری که برای خودمان جذاب است برای دیگران نیست پس ما آن را در قالب های دیگر عرضه می کنیم. یک استاد دانشگاه ممکن است در موقعیت استادی از گوشهای بی دفاع سر کلاس سوء استفاده کند و در قالب مطالب درسی یک شارژ هم به حساب خودش واریز کند! یا یک مربی هنرهای رزمی وسط آموزش فنون بخواهد کاربرد تکنیکی را توضیح دهد که توسط آن دو شرور خیابانی قوی هیکل را ناک آوت کرده!مردم آگاهانه یا ناخودآگاه داستان خودشان را قاطی نصایحشان می کنند, شاید آرنولد نا آگاهانه این کار را بکند اما ما باید به این امر واقف باشیم, حداقل فایده این آگاهی این است که به ما می گوید ذهن آرنولد درباره آنچه میگوید کاملا روشن نیست , وگرنه او هم از این نوع گویش پرهیز می کرد و مطلب را با خلوص بیشتری بیان می کرد. روشن نبودن ذهن آرنولد در مورد مطلب همچنین - جایگاه مرشد گونه سخنران را مورد پرسش قرار می دهد.سهم من و آسودگی وجدانبسیاری از افراد موفق در قبال جامعه احساس مسئولیت می کنند و این نیاز در آنها وجود دارد که به دیگران کمک کنند. شاید آسان ترین کار حرافی و نسخه تجویز کردن برای مردم باشد. آرنولد ممکن است برای خاموش کردن ندای وجدانش که از دیدن مردم سختی کشیده به رنج می آید, «سهم خود» را به جامعه از این طریق بپردازد. گاهی این ادای دین شکل منزجر کننده ای به خود می گیرد و گویی فرد موفق حق خود می داند که عوام را نصیحت کند.گاهی هم غافل از اینکه با رویا فروشی و ارایه راهکارهای غیر اصولی ممکن است دیدگاه اشتباهی را به مخاطبانش عرضه کند و باعث سرخوردگی و شکستن اعتماد به نفس آنها شود. طبیعی است که وقتی شما راهکارهای اشتباه آرنولد را برای موفقیت به کار ببندید و شکست بخورید قبل از اینکه به راهکارها شک کنید به خودتان شک می کنید.فخر فروشی, شهرت , کسب درآمد, جلب توجه و بی شمار انگیزه هایی که می توانند پشت یک راهنمایی خیرخواهانه پنهان باشند و ما به همین دو مثال بسنده می‌کنیم.فاکتور شانسگاهی در مورد اینکه چقدر واقعا شرایط را تحت کنترل داریم اغراق می شود. بخت و اقبال نقش بسیار پررنگی در شکست و پیروزی دارد و این همان فیل داخل اتاق است که چندان درباره اش صحبت نمی کنند. کمتر آدم موفقی را پیدا می کنید که وقتی از او می‌پرسند چطور موفق شدی در جواب بگوید خوش شانس بودم, یا حداقل, فاکتور شانس در کنار تلاش هایم تعیین کننده بوده است.ما تمایل داریم موفقیت هایمان را به پای خودمان بنویسیم و شکست‌هایمان را به پای تقدیر. در روایت ساده شده‌ی افراد موفق از واقعیت گاهی اینطور برداشت می شود که یک قطعیتی وجود دارد در رسیدن به کامیابی و آن حاصل به کار بستن مجموعه ای از تصمیمات است - اما واقعیت این است که چنین قطعیتی وجود ندارد.در واقع شما با به کار بستن مجموعه ای از تدابیر شانس خود را برای کسب موفقیت افزایش می دهید و این در بهترین حالت همچنان یک شانس باقی می ماند. استعدادهای ذهنی, ژنتیک و عوامل فیزیولوژیک و فاکتورهای جذابیت‌ (سلامتی, چهره, تن صدا, اندام) - فاکتورهای غیر اکتسابی هستند که وجودشان شانس شما را افزایش می دهد و نبودشان کار شما را سخت می‌کند. بخت و اقبال فقط این نیست که شما سر بزنگاه جفت شش بیاورید! اینکه جنس صدای شما در دورانی که زندگی میکنید مورد علاقه ی عامه مردم باشد می تواند از شما یک خواننده موفق بسازد یا برعکس, ممکن است شما تکنیک خوبی داشته باشید اما چندان مورد اقبال عمومی واقع نشوید و به آن جایگاهی که به آن موفقیت میگویید نرسید. شاید بهتر باشد در کنار روایتی که فرد موفق برای ما تعریف می کند عوامل خوش اقبالی اش را هم بشماریم. این کمک می کند تا عوامل خوش اقبالی خودمان را هم بشناسیم و از خود بپرسیم که این عوامل در جهت افزایش کدام شانس به ما کمک می کنند؟پیدا کردن راهی برای موفقیت نیازمند امکان سنجی و محاسبه شانس است. اگر فرد موفق جزو افراد استثنایی باشد احتمالآ مدل تجویز شده اش فقط به درد موارد استثناء می خورد نه عموم مردم. باید هوشیار باشیم و دچار خطای استثناء نشویم. اگر همه میتوانستند از یک مدل استثناء پیروی کنند دیگر استثناء مفهومی نداشت!فاکتور دراماتیزه کردن سرگذشت و پروجکشن معنا بر واقعیت - علاقه ما بر داستان سراییدراماتیزه کردن سرگذشت, یعنی همان نمایشنامه ای که بر صحنه تئاتر ذهن ما جاری است با بازی «من» در نقش اول یعنی خودم.بسیاری از ما زندگی خود را همچون داستان یک فیلم برای خود روایت می کنیم و همین داستان را با کمی دخل و تصرف و اضافه کردن پیاز داغ برای دیگران بازخوانی می‌کنیم. گاهی آنچنان در نقش فرو می رویم که از دنیای واقعیت فاصله می گیریم و حتی گاهی برای خود سناریوهایی از پیش تعریف می کنیم و اتفاقات را در جهت آن رقم می زنیم!اما ایراد داستان چیست؟ داستان برای جذابیت به اغراق احتیاج دارد و یک زاویه نگاه جالب به وقایع که به آنها معنا ببخشد. شروع و ادامه ای شنیدنی داشته باشد و ترجیحآ پایانی خوش که تماشاچی صندلی اش را با رضایت ترک کند.چه می شود اگر ما به یک داستان اغراق شده و تحریف شده گوش دهیم و آن را واقعی بپنداریم و خط مشی زندگی خود کنیم برای رسیدن به موفقیت؟ احتمالا حاصل آن هرچیزی میتواند باشد غیر از موفقیت.واقعیت به خودی خود معنا و مفهومی جز سلسله اتفاقات علت و معلولی و گاه تصادفی ندارد. ما تمایل داریم تاریخ بشریت را همانند یک داستان پیوسته مرور کنیم. ما توالی وقایع را از نگاه خود به هم ارتباط می دهیم و به این توالی معنا می بخشیم یا مفاهیم دلخواهمان را بر آن پروجکت می‌کنیم و چیزی که از آن غافل می‌شویم بی شمار عوامل ناشناخته و تصادفی در شکل گیری یک اتفاق است. وقتی به گذشته خود نگاه می کنیم دچار چنین برداشت هایی از زنجیره ی وقایع می شویم و از آنجایی که ما نبود معنا در زندگی را تاب نمی آوریم به گذشته مان معنا می بخشیم و از آنجایی که مایلیم آن را برای دیگران روایت کنیم به ناچار مجبور به دراماتیزه کردن آن هستیم.بسیاری از افراد موفق در دام داستان سرایی می افتند. نه فقط چون خودشان تمایل به روایت یک داستان جذاب دارند بلکه همچنین مخاطبانشان بیشتر برای شنیدن یک داستان دراماتیک رغبت دارند تا یک واقعیت خشک و بی روح که نمیتوانند به زندگی خود تعمیم دهند.