دروغ بزرگ کتابسوزی اعراب مسلمان در ایران / رد روایت ابن خلدون

مقدمه : طی سلسله مقالاتی به دروغین بودن ادعای کتابسوزی ایران بدست مسلمانان عرب خواهیم پرداخت در این مرقومه به روایت بی اعتبار ابن خلدون مبنی بر کتابسوزی میپردازیم و در پست های بعدی به رد روایات رواندی/ بیرونی/ دولت شاهی‌ با دلایل محکم خواهیم پرداخت رد گفته ی "ابن خلدون" درباره ی کتابسوزی اعراب مسلمان در ایرانابنخلدون (متوفای ۸۰۸ هجری) تاریخ نگار و جامعه شناس مشهور قرن هشتم هجری در کتاب مشهور خود "مقدمه" و در فصل "العلوم العقلیه و اصنافها" پس از اشاره به ترقی در علوم عقلی چنین آورده است:ولقد يقال إن هذه العلوم إنما وصلت إلى يونان منهم حين قتل الإسكندر دارا وغلب على مملكة الكينية فاستولى على كتبهم وعلومهم ممالا يأخذه الحصر ولما فتحت أرض فارس ووجدوا فيها كتبا كثيرة كتب سعد ابن أبي وقاص إلى عمر بن الخطاب ليستأذنه في شأنها وتنقيلها للمسلمين فكتب إليه عمر أن اطرحوها في الماء...(۱)ترجمه: و گفته می شود اسکندر بعد از کشتن دارا و تسلط بر ملک کیانی، علوم عقلی را از ایران به یونان برد و از علوم عقلی ایرانیان استفاده ها کردند و چون کشور ایران به دست #اعراب فتح شد و کتب بسیاری در آن سرزمین یافتند، سعد بن ابی وقاص درباره ی این کتاب ها از عمر کسب تکلیف نمود و عمر به وی نامه نوشت که همه ی کتاب ها را در آب فرو افکنید زیرا اگر در آنها راهنمایی و راستی باشد خداوند ما را به چیزی رهبری کننده تر از آن هدایت کرده است و اگر کتب ضاله و گمراهی است پس کتاب خدا ما را از آنها بی نیاز کرده است. از این رو آنها را در آب یا آتش افکندند. این است که علوم عقلی ایرانیان از میان رفت و چیزی از آنها به ما نرسید.مهم ترین دلایل در رد روایت ابن خلدون از این قرار است:1- ابن خلدون نخستین کسی است که چنین ادعایی را مطرح کرده است و پیش از وی، هیچ فرد مسلمان یا غیرمسلمانی از کتابسوزی فاتحان عرب در ایران سخنی به میان نیاورده است.یعنی تا اواخر قرن هشتم هیچ یک از مورخان که به شرح جزء به جزء فتوحات مسلمانان در ایران ِ آن روز پرداخته اند، هرگز سخنی از کتابسوزی به میان نیاورده اند.از مهم ترین منابع مربوط به تاریخ اسلام و فتوحات اعراب، "الفتوح" ابن اعثم کوفی مربوط به قرن دوم، "تاریخ طبری"، "تاریخ یعقوبی"، "فتوح البلدان" بلاذری و "اخبار الطوال" دینوری مربوط به قرن سوم، "البدء و التاریخ" مقدسی و "مروج الذهب" مسعودی، مربوط به قرن چهارم، "تجارب الامم" ابوعلی مسکویه مربوط به قرن پنجم و "الکامل" ابن اثیر مربوط به قرن ششم هستند که گزارشی از کتابسوزی فاتحان عرب به خصوص "سعد ابن ابی وقاص" نیاورده اند.از سوی دیگر با وجود آنکه نامه های رد و بدل شده بین فاتحان و خلفا در تاریخ ثبت شده، اما از نامه ی یاد شده اثری نیست.2- ابن خلدون برای گفته ی خود سندی نیاورده است و گویا خود نیز به آن یقین کافی نداشته است، چرا که جمله ی خود را با عبارت "و لقد یقال" یعنی "و همانا گفته می شود" آغاز کرده است. چنین نقلی ارزش تاریخی ندارد و نمی توان به صحت آن اطمینان کرد.از سویی دیگر، او این گزارش را در کتاب تاریخ خود یعنی "العبر و دیوان المبتدا و الخبر" نیاورده است؛ با وجود آنکه رویدادهای مربوط به فتوحات در ایران را مو به مو ذکر کرده است.3- تاریخ، وجود کتابخانه ای در ایران که حاوی کتب بسیاری بوده باشد، ضبط نکرده است و اساسا هیچ نامی و اثری از این کتابخانه های وجود ندارد . به هنگام فتوحات، تنها در "جندی شاپور" یک مرکز پزشکی و دارای کتاب وجود داشت که در آن رومی ها و مسیحیان مشغول به فعالیت بودند که آن هم طبق منابع، به صلح فتح شده و مردم امان یافته و اموالشان مصون مانده بود.(۲) این مرکز علمی نیز بدون هیچ آسیبی تا حدود سه قرن پس از اسلام، به فعالیت خود ادامه داد و در نهضت علمی مسلمانان تأثیرگذار بود.(۳)4- ادعای ابن خلدون این است که کتابسوزی اعراب، سبب نابودی علومی بوده که قرن ها پیش مورد استفاده ی یونانیان بوده. اما باید دانست با وجود شواهدی مبنی بر تأثیرپذیری حکمت و فلسفه ی یونان از مصر و ایران، در عصر اسکندر، یونان باستان شکوفاترین دوران فلسفی خود را می گذرانده و فلسفه ی یونانی به سبب ظهور دانشمندان بزرگی مانند سقراط، افلاطون و ارسطو در اوج شکوفایی بوده است.(۴) بنابرین بلاشک بعید به نظر می رسد که در آن دوره، ایرانیان صادرکننده ی این علوم به یونان بوده باشند ایرانیانی که در آن ( قبل از اسلام) حتی به اندازه انگشتان دست دانشمند نداشتند چون اساسا آیین زرتشیت به واسطه سیستم طبقاتی و اهرمینی دانستن نوشتن سدی بزرگ برای پیشرفت علم در آن زمان بودند( در رابطه با این موضوعات مستنداتی در پست های آینده قرار خواهیم داد) . از طرفی ادعای حمل علوم و کتاب های یاد شده توسط اسکندر نیز در هیچ یک از آثار تاریخی منعکس نشده است.با توجه به آنچه گفته شد، روایت ابن خلدون بی اعتبار و غیرقابل اعتماد است.ملاحظات :۱.مقدمه ی ابن خلدون، چاپ بیروت، ج ۱، ص ۴۸۰۲. ترجمه ی تاریخ طبری، چاپ ۱۳۵۲، ج ۵، ص ۱۶۲ _ ترجمه ی فتوح البلدان بلاذری، چاپ ۱۳۶۷، ص ۵۳۳۳. مرتضی مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، چاپ هشتم، ص ۳۱۰ _ مرتضی محمدنیا، کتابخانه ی دانشگاه جندی شاپور، نشریه ی آینه ی پژوهش، ش ۱۱۰ و ۱۱۱، ص ۳۲۴. دبلیو.کی.سی.گاتری، تاریخ فلسفه ی یونان، ترجمه ی مهدی قوام صفری، چاپ ۱۳۷۵، ج ۱، ص ۳۷ _ پل استراتن، آشنایی با سقراط، ترجمه ی علی جوادزاده، چاپ ۱۳۸۱، ص ۱۴? مقایسه غسل کردن اعراب پیش از اسلام و زرتشتیان ایرانی? شرارت و حماقت ساسانیان در کار عرب ها قبل از قادسیه? حرم سرای ایران باستان ، زندان گاه زنان? خداناباوری و روان پریشی + منابع علمی? مسلمانان مخترع تلمبه آبی? اروپاییان خود را مدیون مسلمانان میدانندآدرس ما ( مجموعه استدلال ) در پلتفرم های اجتماعی دیگر :? کانال تلگرام : https://t.me/istidlal? گروه تلگرام : https://t.me/istidlal_muntadaa? اینستاگرام: https://instagram.com/istidlal_official?igshid=YmMyMTA2M2Y? وب : istidlal.blog.ir