بریده هایی از کتاب هبوط در کویر دکتر شریعتی

شریعتی در کتاب هبوط در کویر می نویسد:اين ها (مذهبی مقدس های ریاکار) خيال مي کنند خداوند هم فلان حاکم و خليفه و قيصر و کسري است که هر کس چاپلوسي کند و از يك کنار، بي آنكه بينديشند و بسنجد و بشناسد، حرف هاي تكراري و کلي و بي ثمر را واگو کند خوشش مي آيد. اصلاً خدا از آدم هاي قالبيِ رامِ خشكه مقدس يك بعدي بدش مي آيد، اگر نه چرا فرشته هاي مطيع و پاکش را که همگي از آغاز خلقتشان يا در حال رکوع اند و يا در حال سجود به پاي آدم عصيانگر خطاکار خونريز مي افكند؟علي چرا چهار هزارخر مقدس حافظ قرآن و شب زنده دار صائم الدهر قائم الليل را در نهروان به زير شمشير مردانه اش مي گيرد؟ يك شرابخوار بي بندوبار اما مرد و وفادار و با شعور مثل...* به همه اين جمادات انسان گونه مقدس مآب بي عقل مي ارزد. آدم هايي که ضعف و زبوني خود را مي خواهند با خداپرستي جبران کنند بيزار است. از آن ها که يك تخته شان کم است و جاي خالي آنرا با مذهب پر مي کنند.هبوط در کویر- دکتر شریعتی- صفحه 64من به بزرگواري و بخشايش خدا اميدوار بودم اما از اين نصيحتگران حرفه اي که خود را براي خدا لوس مي کنند و خيال مي کنند از مقربان درگاه الهي اند مي ترسيدم. خدا مي داند که اين حرفه اي ها بيشتر ترسوهاي طماعي هستند که از ترس گرز آتشين و مار غاشيه و ملك عذاب و يا به هوس شكم و زيرشكم و شكمچراني هاي بهشت و جوي شير و عسل و سايه طوبي آماده اين کاره شده اند.اينهايند که به حرف آدم آسمان جل بي کس و کاري که در همه آسمانها جز يك ستاره و در همه زمين ها جز يك مشت گل هيچ ندارد گوش نمي دهند؛ کاري ندارند که چه مي خواهم؟ حرفم چيست؟ دردم چيست؟ نيازم چيست؟ چه آرزويي دارم؟ چه وضعي دارم؟ چه حالي؟ چه روزگاري؟ چه سرگذشتي، سرنوشتي دارم؟ اين آدم هاي مقرراتی تاريخ، کارمندان جزء نظم پرست، اخلاقيون يكنواخت کله قندي ... چه بگويم؟اين ها همان نان به نرخ روزخورها و قوي پرست هايي اند که پرومته را به زنجير بستند و از دور و برش کنار رفتند که زئوس دلخور نشود. آخرش هم ديديم زئوس هرکول مرد را که آن کرکس جگرخوار را به تير زد بر همه اين متملقان ترسوي زبون رياکار ترجيح داد تا يكبار ديگر ثابت کند که خدا آدم هاي ذليل و طماع و ترسو و چاپلوس را دوست ندارد، خدا دوستدار آشنا است، عارف عاشق مي خواهد نه مشتري بهشت!هبوط در کویر- دکتر شریعتی- صفحه 65رفتار اجتماعي آدمي تابع روح و احساس اوست که زاده محيط اخلاقي و تربيت نخستين است و افكار فلسفي آدمي تابع انديشه و عقل او که زاده استدلال و مطالعه و شناخت و علم و تحولات ناگهاني.يكي از استادان من که سابقه آخوندي داشت اما سخت نوانديش شده بود، می گفت: « من از همه شماها فرنگي تر فكر مي کنم و از همه فرنگيها با کهنگي و سنت گرايي مخالف ترم. حتي ده ها دليل علمي و منطقي مي توانم آورد که اروپايي خوب غذا مي خورد و خوب غذا را مي شناسد اما فقط از ديزي لذت مي برم. فكرم دگرگون شده است اما ذائقه ام فرقي نكرده است. فكر از راهي ديگر و ذائقه از راهي ديگر تغيير مي کند. زيرا فكر در شرايطي ديگر و ذائقه در شرايطي ديگر پرورش مي يابد. وانگهي فكر زود و گاه ناگهاني منقلب مي شود اما ذائقه بسيار دير و گاه هيچگاه.»هبوط در کویر- دکتر شریعتی- صفحه 169انسان امروز را ديگر نه جهل، نه طبيعت و نه بيماري خواهد کشت، بلكه خطري که تمدن عظيم و مسلح کنوني را تهديد به زوال مي کند، خود انسان است.تمدن هرچه در تاريخ پيش تر مي آيد و تعقل را بيشتر رشد مي دهد فرد تحقق بيشتري مي گيرد. اصالت و تفوق روح جمعي (ما) ضعيف مي شود و روح فردي (من) در آن نمودارتر مي شود. جامعه متمدن امروز ديگر نه ترکيبي به هم پيوسته، بلكه سازماني بهم بسته از «من» هاست. من، هرچه مي گذرد پيوندهايش را از آن روح مشترك مي گسلد و مستقل مي شود. من ها از درون يكديگر بيرون مي آيند و در کنار يكديگر قرار مي گيرند.دورکيم و هالبواکس هر دو پريشاني و شوربختي و هراسي را که در چهره انسان جديد مي خوانيم انعكاس خلاء وحشتزايي مي دانند که از دوري ها و جدايي ها پديد آمده است. در انبوه جمعيتهاي متراکم و متشكل جامعه هاي متمدن امروز هر کسي تنها است. مذهب و مليت و خانواده که افراد جمعيت بزرگ و کوچک خويش را بهم خويشاوند و با هم مشترک می کرد، تضعیف شده است.از سوي ديگر، استقلال اقتصادي، اصالت فردي، امنيت جاني و تأمين مالي و نظم دقيق و سنگين کار تخصصي و برنامه هاي رسمي و تكنيكي تفريح و سرگرمي و گذراندن اوقات فراغت افراد را از يكديگر بی نیاز و در نتیجه بیگانه کرده است. اين خلاء و تنهايي و جدايي است که منحني متصاعد خودکشي را در زندگي متمدن امروز توجيه مي کند.اين است که انسان بدوي در دو دامن گرم و مادرانه طبيعت و جمعيت، فارغ از خويش، آرام غنوده است، بهشت عدن آدم، پيش از آنكه ميوه تلخ بيداري و بينايي را بخورد همينجا است، چه، رفاه و خوشبختي برخلاف آنچه نيمه روشنفكران ما مي پندارند در سطح و نوع «مصرف» نیست، در سطح و نوع «احساس» است.جامعه شناسان و اقتصاددانان عادت دارند که کميت توليد و مصرف را شاخص ميزان رفاه و آسايش بشمارند در حاليكه نه به توليد مربوط است و نه به مصرف، تنها و تنها به فاصله ميان نيازها و برخورداريها مربوط است.هبوط در کویر- دکتر شریعتی- صفحه 192-195دکتر شریعتی در هبوط در کویر می نویسند:سارتر همیشه ناله دارد که چرا اگزیستانسیالیسم و فلسفه جهان پوچی او موجی را در نسل جدید پدید آورده است که بیش از همه شهربانی و سازمان های مبارزه با اماکن فساد و مواد مخدر آن را وحشت و خشم حس کرده است. در حالی که خود سارتر نمونه درخشانی از یک انسان مسئول، فداکار، مبارز و مثبت است. مردی است که برای نجات الجزایر زندگی اش را بارها به خطر افکند و حیاتش را در گرو آزادی ملت های اسیر است و دشمن ستمگر و یار ستمدیده است و مثالی از یک روح حقیقت پرست، مومن و معتقد به هدف.این تناقض میان او و امتش را که بر خود وی نیز مجهول است و از آن سخت رنجور، من در خود او کشف کرده ام. این تناقض انعکاسی از تناقض میان فلسفه و فطرت سارتر استو سارتر به اگزیستانسیالیسم معتقد است اما اگزیستانسیالیست نیست. آنچنانکه مارکس خود فریاد می زد: « من مارکسیست نیستم».هبوط در کویر- دکتر شریعتی- صفحه 165سارتر در اگزیستانسیالیسم غرق نبود او خود اگزیستانسیالیسم بود. و اينها همه دليل روشني است بر اين که علي شيعهنيست، چه اگر شيعي مي بود علي نبود، چه مي گويم؟ اسلام نبود. بر سر نمازابوبكر آنقدر در مدينه کشمكش بر پامي ساخت و آن قدر مسلمانان را به جان همدر دردها دوست را خبر نكردن خود يك عشق ورزيدن است. تقيه درد، زيباترين نمايش ايمان است. به محبت خلوصي مي بخشد که سخت شيرين است. رنج تلخ است اما هنگامي که تنها مي کشيم تا دوست را به ياري نخوانيم، براي او کاري مي کنيم و اين خود دل را شكيبا مي کند، طعم توفيق مي چشاند.هبوط در کویر- دکتر شریعتی- صفحه 46پروردگار مهربان من، از دوزخ اين بهشت رهائى ام بخش! در اينجا هر درختى مرا قامت دشنامى است و هر زمزمه اى بانگ عزائى و هر چشم اندازى سكوت گنگ و بى حاصلى رنجزاى گسترده اى. در هراس دم مي زنم، در بي قرارى زندگى مي کنم و بهشت تو براى من بيهودگى رنگينى است.اين حوران زيبا و غلمان رعنا همچون مائده هاى ديگر براى پاسخ نيازى در من اند، اما خود من بى پاسخ مانده ام.هيچكس، هيچ چيز در اينجا «به خود» هیچ نیست.«بودن من» بى مخاطب مانده است. من در اين بهشت، همچون تو در انبوه آفريده هاى رنگارنگت تنهايم.هبوط در کویر- دکتر شریعتی- صفحه 48