من چیست-کیست؟

در نوشته ی پیش رو قصد آن دارم تا با انجام یک سری آزمایش ذهنی (رویکرد فلسفی) نشان دهم که تعبیری که هر فرد اندیشنده از مفهوم "من" می کند، حاصل تجربه ی شخصی او از جهان است، همچنین تعریفی که از جهان غیر از خود ارائه می دهد نیز محصول همان تجربه خواهد بود.می دانیم که هر نوزادی حاصل لقاح جنسی است که بین یک سلول اسپرم و تخمک صورت می گیرد. در واقع تمامی ویژگی های این نوزاد از اطلاعات وراثتی بدست می آید که تقریبا نیمی از آن را اسپرم حمل می کند و نیم دیگر در تخمک قرار دارد. این اطلاعات با الگوهای جالبی در یک رشته ی بسیار طویل مولکولی به نام DNA کدگذاری شده است. در واقع هر قسمت از این رشته ی طویل جزئی از این اطلاعات را در بر دارد و یک ویژگی خاص از آن نوزاد را توصیف خواهد کرد. به هر یک از این اجزای اطلاعاتی اصطلاحا ژن گفته می شود. از این رو می توان گفت که DNA شامل ژن های متعددی است که هر یک از آن ها و یا چند تا از آن ها یک ویژگی خاص کودک را تعیین می کند.حال تصور کنید که توانایی تکنولوژیک ما به حدی زیاد باشد که بتوان از لحظه ی نخست لقاح اسپرم و تخمک رفتار سلول حاصل که اصطلاحا به آن گامت گفته می شود را تحت کنترل گرفت. از این رو می توان ژن های مختلف را تحت تاثیر قرار داده و ویژگی های کودک را تغییر داد. در این زمینه مطالب فراوانی نگاشته شده است که بتوان با مهندسی ژنتیک انسان هایی با توانایی های خارق العاده بوجود آورد. اما مطلوب من در این نوشته چیزی درست مقابل این مفهوم است. من قصد دارم که با داشتن چنین تکنولوژی ای تمامی ژن هایی که سنسورهای حسی آن کودک را بوجود می آورد از بین ببرم. به عبارت ساده تر شرایطی را تصور کنید که ما با دست کاری ژنتیکی بتوانیم کودکی به دنیا بیاوریم که هیچ سنسور حسی ای نداشته باشد؛ حس لامسه، بویایی، چشایی، شنوایی، بینایی، گرسنگی و ... همگی از لحظه ی نخست لقاح با یک دستکاری ژنتیکی کور شده باشند. با به دنیا آمدن این کودک در واقع ما موجودی زنده ایجاد کرده ایم که از محیط اطراف خود و جهان غیر از خود ایزوله است. به عبارت دیگر هیچ تجربه ای از محیط پیرامون خود نخواهد داشت. برای زنده نگه داشتن این کودک، یعنی ادامه داشتن چرخه ی شیمیایی سلول های تشکیل دهنده ی او، کافی است به نحوی انرژی مورد نیاز بدن او تامین شود. این کار را نیز از طریق تزریق سرم انجام خواهیم داد. حال کودکی داریم که زنده می ماند و رشد می کند اما هیچ سنسور سالمی ندارد و هیچ اطلاعاتی از محیط پیرامون خود دریافت نمی کند. نخستین پرسشی که در اینجا مطرح می شود این است که اساسا آیا این نوزاد هیچ گاه می تواند متوجه شود که وجود دارد و آیا هیچ گاه مفهوم "من" را درک خواهد کرد؟پاسخ به این پرسش نیازمند آزمایش های ذهنی و عملی دیگری است که در اینجا از پرداختن به آن صرف نظر می کنم و اجازه می دهم تا کودک ما قدری بزرگ تر شود.فرض کنید که کودک آزمایشگاهی ما مثلا 15 ساله شده است. اکنون او به مدت 15 سال زنده بوده است ولی هیچ تجربه ای از جهان غیر از خود نداشته است. او هیچ گاه سرما، گرما، زبری، نرمی و ... را و اساسا هیچ چیزی را تجربه نکرده است و هیچ درکی از مفاهیم آن ها ندارد. اکنون مجددا او را به آزمایشگاهمان باز می گردانیم و با قدرت تکنولوژی فراوانمان، یک مسیر بسته ی عصبی تا مغز او ایجاد می کنیم به گونه ای که یکی از سنسورهای بدن او یعنی حسگرهای لامسه ی او فعال شوند. حال او قادر خواهد بود تا سیگنال های محیطی ای را بواسطه ی این حسگرهای جدیدش از محیط پیرامون دریافت کرده و به مغزش مخابره کند. مغز با دریافت این سیگنال ها آن ها را پردازش کرده و پس از مدتی موفق به تکفیک آن ها خواهد شد. در این لحظه است که او متوجه اتفاقات عجیبی خواهد شد و جهانش زیر و رو خواهد شد. در صورتی که پی به وجود خود نبرده بوده باشد، خود را در می یابد و به همراه آن احتمالا مفهوم جهان غیر از من را نیز در خواهد یافت. به تعبیر بهتر مفهوم "من" و "غیر از من" را در کشف خواهد کرد (احتمالا!). او این مفاهیم را متناسب با درکی که از جهان پیدا کرده است تعریف خواهد کرد، درکی که در آن مفاهیمی مثل زبری، نرمی، گرما و سرما و ... فهمیده شده اند. در صورتی نیز که قبلا وجود خودش را به نحوی کشف کرده باشد نیز به باز تعریف خود و جهان غیر از خود خواهد پرداخت، زیرا اطلاعات نوعا متفاوتی به مغز او رسیده است.به کودک آزمایشگاهی مان 10 سالی فرصت می دهیم تا به زندگی جدیدش عادت کند، اما در 25 سالگی مجددا او را به آزمایشگاه باز می گردانیم و این دفعه آزمایش قبلی را برای سنسورهای صوتی اش انجام می دهیم. یعنی حس شنوایی او را فعال می کنیم. اکنون کودک ما قادر خواهد بود تا سیگنال های صوتی را از محیط دریافت کرده و به مغز مخابره کند. در ابتدا این سیگنال ها صرفا حوادثی عجیب و ترس آور تعبیر خواهند شد ولی پس از مدتی مغز متوجه الگوهای خاصی در آن ها شده و معانی مشخصی از آن ها بدست می آورد. به عبارت دیگر کودک ما قادر خواهد شد تا صدای محیط اطراف را بشنود. او مجددا دچار یک انقلاب درونی شده و مفهوم "من" و "غیر من" را باز تعریف می کند و جهان و خودی به مراتب متفاوت تر و وسیع تر از قبل را تشخیص می دهد.احتمالا حرکت بعدی مان را خودتان حدس زده اید! ده سال دیگر به او فرصت می دهیم و سپس سیستم بینایی اش را فعال می کنیم. اگر او از شدت ترس نمیرد و زنده بماند، مفاهیم بسیار متفاوتی مثل طول، عرض، عمق، رنگ و ... را درخواهد یافت و متناسب با آن ها مجددا مفاهیم "من" و "غیر من" را باز تعریف می کند.این آزمایش را می توان برای سنسورهای دیگر نیز ادامه داد. مثلا شرایطی را تصور کنید که کودک ما (در اینجا نوع انسان) سایر طیف های موج الکترومغناطیس یا موج های گرانشی را دریافت و پردازش کند. قطعا جهانش باز هم متحول خواهد شد. البته در مورد اخیر عملا این اتفاق به مدد سنسورهای مصنوعی و تکنولوژی های مدرن افتاده است و جهان انسان مدرن را به مراتب بزرگ تر و پیچیده تر از جهان ماقبل مدرن کرده است. جهانی مملو از اطلاعات و سیگنال های مختلف که بیشتر شبیه یک آزمایشگاه تصادفی در مقیاسی بسیار عظیم است که ما توانسته ایم به مدد ریاضیات آماری جزئی از آن را درک کنیم.