ایمان و عمل؛ تک وجهی ناشناخته

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم، و به نستعین. و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهریناصل وجود ایمان، عملمن یک روایت بسیار مهم در این زمینه بخوانم. بعد راجع به آن یک مقداری صحبت کنم. از امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: «ألإیمانُ لایَکونُ إلاّ بِعَمَلٍ وَالْعَمَلُ مِنْهُ، ولا یَثْبُتُ الإیمانُ إلاّ بِعَمَلٍ» خیلی روایت طلایی است. خوب دقت بکنید. می‌گوید که ایمان بدون عمل اصلا وجود ندارد. ما یک تعبیری در قرآن داریم. خیلی تعبیر پرتکراری است و آن هم این است که «الَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ» ما معمولا این را دوتایی می‌فهمیم.اینطور که «اَلَّذِينَ آمَنُوا» وَ «عَمِلُوا اَلصّالِحاتِ» ایمان می‌آورد، عمل صالح. مثل این‌که کسی ایمان‌ بیاورد ممکن است عمل صالح انجام ندهد ولی ایمان که آورده است. ایمان و عمل صالح یک همچین حالتی است. ولی در این روایت می‌گوید که آقا اگر دیدی آثار ندارد، آثاری بر او مترتب نیست ایمان، معرفت، عقیده اثر در آن مترتب نمی‌شود، شما بدان اصلا آن ایمان نیست. این در درجه اول است. بدان آن ایمان وجود ندارد، آن درجه از معرفت اساسا وجود ندارد. این اتفاقا موضوع صحبت‌ فاطمیه اولمان هم بود. در روایات ما هم اینطور دارد که «کذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یحِبُّنِی و إِذَا جَنَّهُ اللَّیلُ نَامَ عَنِّی» ببینید خیلی با صراحت تمام، دروغ می‌گوید کسی که می‌گوید مرا دوست دارد بعد شب تخت می‌گیرد می‌خوابد. خب یعنی چی؟ یعنی این چه ادعایی هست؟ که تو به عنوان ادعا می‌کنی؟ از آن‌طرف عملش این طوری می‌کنی؟ خوب به تو یک وقت خصوصی داده‌اند. مثلا اینطوری می‌ماند. مثلا به تو یک وقت خصوصی داده‌اند که خصوصی با ارتباط با خدا بیایی. برای من این وقت خیلی خصوصی مهم است.و برای من خدا و این وقت خصوصی مهم است. خودم را عرض می‌کنم «فَإِذَا جَنَّهُ اللَّیلُ نَامَ عَنِّی» بعد می‌گیری تخت می‌خوابی. خوب دیگر این معلوم است دروغ می‌گوید.شاخص ایماناین دروغ است که انسان می‌گوید من ایمان دارم به این‌که خدا می­بیند، ملائکه می‌بینند، انبیا می‌بینند، شاهدان اعمال می‌بینند و من فلان صحنه را نگاه می‌کنم.خوب این دیگر دروغ است! یعنی عمل مطابق با آن معرفت نیست، اگر کسی عملی انجام داد.ایمان متزلزلچون که گاهی اوقات ایمان آدم متزلزل است. قرآن می‌گوید «فَمُسْتَقَرٌّ وَمُسْتَوْدَعٌ» برخی از ایمان‌ها «مُسْتَقَرٌّ»اند و برخی از ایمان‌ها «مُسْتَوْدَعٌ» است. برخی واقعا دودوتاچهارتا اصلا در طرف حلاجی شده. و با نور ایمان این‌ها را حلاجی کرده و دیگر برایش دودوتاچهارتاست.بعضی وقت‌ها می‌بینید که «مُسْتَوْدَعٌ» است. کافی‌ است یک حادثه اتفاق بیافتد. ایمان می‌پرد. مثلا فرض کنید یک حادثه‌ی مرگ در یکی از اقوام‌شان اتفاق بیافتد. حرف‌های کفرآمیزی که بیرون می‌آید؛ بیرون نیاید در ذهن خلجان می‌کند! که آقا! این هم شد «حکمت» مثلا؟! خدایی بلدی؟! بلدی واقعا؟ اصلا این چه مصلحتی داشت؟ مثلا حالا من بدون بچه‌ شدم؛ حالا خیلی خب، خوبت شد؟! مثلا. خوشت آمد؟! مثلا. نمی‌شد من ضرر نکنم در این معامله؟! نمی‌شد مثلا فلانی کرونا نگیرد؟! نمی‌شد فلان؟! ...از این «نمی‌شد»های اعتراض‌گونه‌ای که انگار خدا کار از دستش دررفته! اینطوری هم که می‌گویند خدا حکیم است و همه‌ چیز روی قاعده است و فلان و این‌ها، شایعه‌ست!عمل هم معرفت می‌­آورداینجا می‌گوید «... ولا یَثْبُتُ الإیمانُ إلاّ بِعَمَلٍ» {امام صادق (ع)، وسائل الشیعه، ج ۶، ص ۱۲۷}: ایمان تثبیت نمی‌شود مگر با عمل. درست است که ایمان یک بحث قلبی است، اما کما اینکه علت روی معلول تاثیر می‌گذارد، اگر روی معلول هم کار کنید روی علت تاثیر دارد. یعنی شما بیایید به زور هم که شده، عملی مطابق یک سطحی از معرفت انجام بدهید. مثلا، فردی می‌گفت یک شب در هفته نماز شب بخوانم. نمازهایم را به زور با توجه می‌خوانم. چقدر از توجه و اقبال به قلب؟ صد در صد؟ خیر. برخی از عرفا در کتاب‌هایشان می‌نویسند صد در صد غیرممکن است.البته بعضی‌­ها مثل حضرت امام می‌گویند ممکن است صد درصدش هم بشود ولی عمرا. یک همچنین بحثی دارند. چند درصد؟یک درصد می­شود؟ می­گویم به زور هم که شده یک درصد دو درصد. سر نماز، اقبال به قلب کن. آقا دوست داری فیلم مستهجن ببینی؟ بالاخره شهوت آدم می­‌کشد. زورکی یک کاری کن کمتر ببینی. اقبال به قلب نداری یا قلبت به این بحث اقبال ندارد ولی بیا عمل آن را انجام بده حداقل عملش را شکل کار انجام بده. این شيءً فشيءً خودش، خرد خرد تولید معرفت میکند. یعنی فرد می‌­ایستد یک نماز دو درصدی می‌­خواند. بعد خدا شوقی در دل او می اندازد که یک نماز با اقبال قلب چهار درصدی بخواند، بعد ده درصدی، شيءً فشيءً، یکی با خودش قرار بگذارد، نماز اول وقت بخواند. ممکن است اعتقادی به نماز اول وقت نداشته باشد، ولی یک همچنین قراری بگذارد.کسی که دائم‌الوضو می‌شود، رفته رفته اثر دائم‌الوضویی را می‌فهمد. می‌گویند وضو روی وضو، نور علی نور است. واقعا نور است و شوخی ندارد. کما اینکه قرآن هم می‌گوید «يَسْعَى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ» {حدید، ۱۲}، «وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ»{حدید، ۲۸}، اصلا بین مردم با نور راه می‌رود. دارد راه می‌رود ولی کورمال کورمال نه، با نور راه می‌رود. انگار از این هدلایت‌ها گذاشته است. لذا خوب می‌بیند.مدتی نماز اول وقت، مدتی این، مدتی آن، به زور هم که شده برای خودت برنامه بگذار، برنامه زنگ زدن به ارحام، یواش یواش می‌بینی تاثیر دارد. بعد مطمئن میشوی و به این عمل، ایمان می‌آوری. و این خیلی حرف مهمی است. «لا يَثْبُتُ الإيمانُ إلاّ بالعَمَلِ» ایمان به جز با عمل تثبیت نمی‌شود.