ادبیات کلاسیک، موج نو و مدرن

نوشته؛ شیخ داستاندر موضوع ادبیات هنری، دو مبحث کلاسیک و موج نو را داریم. کلاسیک را بیشتر با مفهوم داستان می شناسیم. داستان شامل هر اندیشه، خیال و حادثه ایی تخیلی یا واقعی است که بتوان با رعایت توالی زمانی و مکانی آن را نقل کرد و به علت فرم ساختاری آن قابل تأویل و تحلیل است. منظور از فرم ساختاری، همان اصول و قواعد و زبان نوشتاری است. یعنی هر داستانی جهت برقراری ارتباط و انتقال اطلاعات با استفاده از ابزارها و عناصری چون طرح، شخصیت و حادثه – بر اساس چگونگی ذهنیت و یا تشخیص بصری و یا قدرت تخیل نویسنده – از طریق نگارش به وجود می آید و به سطح کیفی ادبی می رسد و لذا از طریق این فیلترها می توان به نقد و تحلیل داستان پرداخت.داستان به علت نوع نگرش و تلقی نویسنده به توصیفات و شرح جزئیات و مهمتر از آن بافت کلامی ِ سّبک نوشتاری، می تواند خاص باشد! اما ایده و سوژه آن نمی تواند انحصاری باشد و عموم نویسندگان می توانند با متد خاص خود به سوژه ای واحد بپردازند و اگر در این امر توفیقی به دست نیاورند دچار تکراری نویسی می شوند.در ادبیات موج نو ما با موضوع رمان سر و کار داریم. رمان از اختراعات بورژواهای انگلیسی است که از سر تفنن و برای پرداختن به موضوعات خانوادگی آن را تحریر می کردند. رمان را در غرب برابر با "سواد به معنای جدید" می دانند. در "سواد به معنای جدید" انتقال معنا متکی بر "خواندن" است و نه "تعریف کردن" و "گوش دادن". لذا تعریف بی سواد هم تغییر می کند. آدم بیسواد نمی­نویسد، بلکه کتابت می کند و دقیقا‍ به همین دلیل آثاری با منطق نقالی در کشور ما پرفروش تر از آثار تحریری و نگارشی است. یعنی سطح سواد پایین تر است. کتاب "دا" از این قاعده مستثنی نیست. یعنی سیده زهرا حسینی تعریف می کند و سیده اعظم حسینی کتابت می­کند تا "دا" منتشر شود و بعد از خواندنش هم می توانیم برای گوش های دیگری تعریف کنیم بی آن که احتیاجی به خواندنش باشد.رمان دارای خصوصیاتی است که مرز تفاوتی آن را با داستان مشخص می کند. از مواردی که می توان به آن اشاره کرد؛1. حجیم تر و مفصل تر است.2. طولانی تر از داستان بلند است. دست نویسنده را در کنکاش مدام شخصیت ها باز می کند و لذا سبک و اسلوبی mode)) که انتخاب می کند باید تمرکز یافته تر باشد.3. اجازه ی ورود به شخصیت های بیشتری را می دهد. یعنی تعداد شخصیت های اصلی و فرعی و حتی تعداد قهرمانان آن می ­واند بیش تر باشد.4. علاوه بر پرداختن به قهرمان و تحولی را که در او ایجاد می شود باید همراستا به زندگی خانواده ها و شخصیت های تأثیرگذار و یا درگیر با حوادث هم بپردازد.5. طرح یا طرح های آن پیچیده تر و محیط اجتماعی آن پرتحول تر است. یعنی مانند داستان کوتاه یا بلند دارای پیرنگی بسط یافته نیست.6. ایده و سوژه آن تقریباً انحصاری و خاص یک نویسنده است و برای همین کمتر رمانی است که نویسنده آن به تکراری نویسی . البته ژانرهای مختلف رمان مثل رمان های تاریخی می توانند غیر انحصاری باشند.7. دارای بحران است و همین بحران جایگزین تعلیق در قالبهای داستانی شده است.8. داستان با نقطه اوج به پایان می رسد ولی رمان با گره گشایی تمام می شود.9. گره افکنی ها و گره گشایی ها به مفهوم وجودیت در قالب های داستانی تعریف نشده است.10. رمزگشایی در پی حوادث علت و معلولی است ولی فاقد نقطه اوج و فرود است و این ها به دلیل بسط و گسترش توصیفات و معرفی تکه به تکه و نه یک باره شخصیت هاست.11. محدود به مکان و زمان نیست.12. واقعی است و یا تلاش می کند تا واقعی جلوه کند و تأکید می شود مهمترین موضوع آن توجه به دیگر زندگی ها در کنار زندگی قهرمان و شخصیت اصلی است و لذا نمی توان به روایت حوادث یک نفر و نقل خاطرات وی نشست و آن وقت بگوییم داریم رمان می نویسیم. رمان از سوژه ای ایده نمی گیرد. رمان سوژه نیست. رمان خود زندگی است و برای همین می گوییم واقع گراست.اصلی ترین بخش مهندسی رمان بنا به تعریف فورستر‌"انگاره" است. انگاره یعنی همان پی ریزی . فنوداسیونی که در بنای ساختمان مورد استفاده قرار می گیرد و در داستان بستری که ماجراها و حوادث بر آن استوار می شوند. در "دا" این انگاره و مهندسی رمان را نداریم. یعنی آنچه راوی و شخصیت ها و حوادث را در طول داستان پیش می برد، انگاره نیست بلکه خود حوادث است.رمان مشتق از رمانس قرون وسطایی فرانسوی و معادل نوول انگیسی است. اما مهمترین جد رمان، روایت پیکارسک picaresque)) است.خصوصیات پیکارسک چیست؟Picaro در اسپانیا به معنی رند و شیاد بوده و به رمان هایی که شخصیت آن ها آدمی بی اعتنا به قوانین و شیاد و بی پروا است و با رندی هایش زندگی می کند اطلاق می شود. از نظر شیوه پرداخت واقع گرایانه و از نظر ساختمان پر از حوادث بی ارتباط به هم است مانند هاکلبری فین، دن کیشوت سروانتس که شخصیت قهرمان آن مرد دیوانه و با مزه ایست که سعی دارد بر طبق آرمان ها و عقاید رمانس های پهلوانی آن روزگار زندگی می کند.رمان رابینسون کروزئه (دانیل دافو) از نظر ساختمان پیکارسک است زیرا مجموعه ای هستند از حوادث پشت سر هم که تنها از طریق شخصیت به هم متصل شده اند و این اتصال فقط بدان دلیل است که همه حوادث برای یک نفر اتفاق می افتد.اما رمانس چیست؟رمان گونه ایست از داستان های پرماجرا و عاشقانه یا پهلوانی که از شخصیت های ساده استفاده می کند و طرح هایشان بر ماجراجویی و حادثه تکیه دارد و گاهی هم حوادث غیر واقعی و برای تصویر کردن نمادین تمایلات، آرزوها و ترس هایست که در عمق ذهن بشری جای گرفته است.از نمونه رمانس رمان گونه می توان به بلندی های بادگیر امیلی برونته اشاره کرد.در ادبیات مدرن، اصطلاحی به نام ضد رمان باب شده است. ضد رمان موج نوینی است که قوانین، سنت ها و شیوه های داستان گویی رمان نویسی گذشته را زیر پا گذاشته است.در این قالب، نویسنده سعی نمی کند تا به شیوه واقع گرایانه، همه چیز را واقعی جلوه دهد و یا از سبک طبیعت گرایی(ناتورالیسم) استفاده کند، بلکه از قوانین واقع گرایانه خاص خود استفاده می کند.ضد رمان دارای خصوصیاتی خاص می باشد که به واسطه همین ویژگی ها به این نام اطلاق شده است که از آن جمله می توان به این موارد اشاره داشت؛1- طرح مشخص و واضحی ندارد2- شخصیت های آن خیلی کم متحول می شوند.3- از حوادث پراکنده استفاده می کند.4- از تکرار زیاد استفاده می کند.5- اشیا و چیزها را به طور سطحی تجزیه و تحلیل و موشکافی می کند.6- دائماً دست به تجربیات جدید در ارتباط با واژگان زبان می زند(نحوه جمله سازی و نقطه گذاری)7- دائماً توالی زمان را به هم می زند.8- دائماً اول و آخر داستان را به هم می زند.از نمونه آن می توان به بیگانه کامو و آثار نابکوف اشاره کرد.با این تفاسیر ضد رمان اما دارای .یژگی های افراطی هم هست که می توان این ها را اشاره داشت؛I. صفحاتش را می توان جدا کرد به نحوی که پشت سر هم نباشد.II. صفحاتش را می توان به هم ریخت و یا با هم ادغام نمود.III. بعضی صفحاتش رنگ آمیزی و بعضی سفید است.IV. از طراحی استفاده می شود.V. از خطوط تصویری استفاده می شود.VI. نویسنده برای اثرگذاری از کلاژ(مخلوط یا وصله کردن تصاویر و اشیا) استفاده می برد.ـــ وحید شیخ­ احمدصفارینویسنده و منتقد ادبی