شکوفایی چیست؟

در این مقاله سعی شده واژه شکوفایی و عناصر آن از منظر علمی بررسی شود. واژه‌ای که با ورود روان‌شناسی مثبت‌گرا خوش‌اقبال واقع شده و سلیگمن تعاریف جدیدی از آن را تحت عنوان نظریه بهزیستی یا نظریه شکوفایی به جامعه علم و بشریت هدیه داده است.شکوفایی چیست؟شکوفایی در لغت به‌معنی رشد و پیشرفت است و در بسیاری از متون همانند یک کلمه فانتزی و کلیشه‌ای استفاده شده است.آنچه در مقاله پیش‌رو مورد بررسی قرار گرفته، شکوفایی در قالب یک مفهوم است. پس از ظهور شاخه‌ای جدید در روان‌شناسی مثبت‌گرا، آقای دکترمارتین سلیگمن نظریه شکوفایی را به دنیای علم و انسانیت ارائه داد.از آن پس شکوفایی به‌عنوان یک مفهوم علمی و چند بعدی شناخته می‌شود. بنابراین در قرن حاضر اگر به‌دنبال رشد و پیشرفت آن‌هم به‌صورت اصولی و کاربردی هستید، ناگزیرید که نظریه شکوفایی را شناخته و به کار گیرید.سلیگمن بر این عقیده است که در میان حجم زیادی از مطالب که توسط خود افراد و روان‌شناسی عامه‌پسند به بازار عرضه شده است، نوشته‌های او به‌خاطر علمی بودن قابل‌باور بوده و معتبرند. در ادامه شکوفایی را به‌عنوان یک مفهوم، چیزی فراتر از کلمه مورد بررسی قرار می‌دهیم و ابعاد مختلفی که مارتین سلیگمن به آن پرداخته را به اجمال بررسی می‌کنیم.?روان‌شناسی مثبت‌گرا چیست؟در نیم قرن گذشته روان‌شناسی تنها بر موضوع واحد بیماری روانی متمرکز بوده و بسیار خوب هم از عهده آن برآمده است.اکنون روان‌شناسان این توانایی را دارند که هر کدام از مفاهیم افسردگی، اسکیزوفرنی و الکلیسم را که زمانی گنگ و مبهم بوده‌اند با دقت قابل توجهی اندازه‌گیری کنند.روان‌شناسان اکنون اطلاعات زیادی در مورد چگونگی شکل‌گیری این مشکلات در طول زندگی دارند و چیزهای بسیاری هم در مورد علل ژنتیکی، بیوشیمیایی و روان‌شناختی آن‌ها می‌دانند. مهم‌تر از تمامی این موارد، آموخته‌اند که چگونه این اختلالات را برطرف کنند.اما این پیشرفت را می‌توان از دو منظر دیگر بررسی کردهزینه بسیار بالایی برای این پیشرفت صرف شده است.به‌نظر می‌آید که برطرف ساختن حالاتی که زندگی را مشقت‌بار می‌نمایند، الویت را از ایجاد حالت‌هایی که بر ارزشمندی زندگی می‌افزایند سلب کرده‌ا است.شاخه روان‌شناسی مثبت‌گرا پس از بررسی روان‌شناسی با دو منظر بالا ایجاد شد و مارتین سلیگمن آن را پایه‌گذاری کرد. او بر این باور است که آنچه مردم می‌خواهند فراتر از رفع ضعف‌هایشان است؛ آن‌ها خواهان زندگی معنادار سرشار از رضایت‌مندی هستند و نمی‌خواهند تا فرا رسیدن مرگ با اضطراب و بیقراری روزگار بگذرانند.به‌عنوان مثال شاید شما از آن‌دسته آدم‌هایی باشید که شب‌هنگام در بستر، بیخوابی به سراغتان آمده و به این فکر کرده‌اید که چگونه می‌توان در زندگی از مثبت دو به مثبت هفت صعود کرد، نه اینکه تنها از منفی پنج به منفی سه رفته و هر روز اندکی از میزان مشقت‌بار بودن زندگی کاست.اگر از این دسته از افراد بوده‌اید، تا قبل از ارائه روان‌شناسی مثبت‌گرا، احتمالا روان‌شناسی را دلسردکننده یافته بوده‌اید. ولی اکنون زمان شکوفایی علمی فرا رسیده است که درصدد درک آن چیزی است که ارسطو آن را 《 زندگی خوب》 نامیده.روان‌شناسی مثبت‌گرا به‌دنبال آن است که تصویری زیبا و ارزشمند از زندگی ارائه کند و افراد را توانمندتر ساخته و استعدادشان را شکوفا سازد. بنابراین روان‌شناسی مثبت‌گرا می‌خواهد بهزیستی و سطح کیفیت زندگی را بهبود ببخشد.مارتین سلیگمن کیست؟مارتین سلیگمن در تابستان ۱۹۴۲ در نیویورک آمریکا به دنیا آمد، والدین او مسیحیانی معتقد بودند. در همه سال‌های زندگی سلیگمن می‌توان رد پای تربیت مذهبی والدین‌اش را دید و البته در کتاب‌هایش اثری که از انجیل گرفته است را پیدا کرد.بعد از اتمام دبیرستان ابتدا در دانشگاه پرینستون فلسفه خواند و سه سال بعد از گرفتن مدرک کارشناسی در این رشته از دانشگاه پنسیلوانیا، مدرک دکترای خود را در رشته روان‌شناسی دریافت کرد.ابتدا در دانشگاه کرنل مشغول به کار شد، اما بعد از مدتی به دانشگاه پنسیلوانیا بازگشت و تا به امروز هم فعالیت‌های علمی خود را در این دانشگاه ادامه داده است.او در یکی از کتاب‌های خود می‌گوید: من در تمام طول زندگی از زدن حرف‌ها و وعده‌های این‌چنینی که در تحقق آن‌ها تضمینی وجود ندارد، اجتناب کرده‌ام. من یک دانشمند پژوهشگر و در این کار محافظه‌کار هستم.میل به آنچه می‌نویسم از این واقعیت ناشی می‌شود که این مطالب ریشه در 《علم دقیق》دارد و این علم عبارت است از آزمون‌های آماری، پرسشنامه‌های اعتباریابی شده، تمرین‌هایی با پایه‌های کاملا پژوهشی و نمونه‌های آماری بزرگ و حقیقت نشانگر. برخلاف روان‌شناسی عامه‌پسند و حجم زیاد مطالبی که راجع به بهبود بهزیستی روانی توسط خود افراد به بازار عرضه می‌شود، نوشته‌های من به‌علت علمی بودن قابل باور هستند.سلیگمن بر این باور است که روان‌شناسی در معنای معمول خود ( روان‌شناسی مرضی مانند افسردگی ، الکلیسم و ..) به‌طور معمول کار زیادی برای ارتقای بهزیستی متخصصان و درمانگران خود انجام نمی‌دهد . اگر هم تغییر ایجاد شود غالبا تغییر شخصیت در مسیر افسردگی خواهد بود.بنابراین خود را بخشی از یک تحول بسیار تاثیرگذار در روان‌شناسی به نام 《روان‌شناسی مثبت‌گرا 》 که یک جنبش علمی و حرفه‌ای محسوب می‌شود معرفی می‌کند.او در سال ۱۹۹۸ در مقام رئیس انجمن روان‌شناسی ایالات متحده، تاکید کرد که روان‌شناسی هدف مقدس و ارزشمند خود را با هدفی جدید تکمیل می‌کند. این هدف جدید را می‌توان به‌صورت زیر بیان نمود:کشف آنچه زندگی را ارزشمند می‌سازد و سپس ایجاد و پرورش شرایطی که زندگی را ارزشمند می‌سازند. هدف از درک بهزیستی و ایجاد و پرورش شرایطی که زندگی را ارزشمند می‌سازند به‌هیچ‌وجه مشابه با هدف درک بیچارگی‌ها و بدبختی‌ها و تلاش برای متوقف کردن و خنثی کردن شرایط ناتوان‌کننده زندگی نیست.نظریه شکوفایی چیست؟طبق گفته‌های مارتین سلیگمن که نظریه شکوفایی را با زیربنای روان‌شناسی مثبت‌گرا به جامعه بشری هدیه داد، هدف روان‌شناسی مثبت‌گرا بهزیستی است.استاندارد طلایی برای اندازه‌گیری بهزیستی، میزان شکوفایی افراد است؛ بنابراین می‌توان گفت هدف روان‌شناسی مثبت‌گرا افزایش میزان شکوفایی افراد است. پس‌ می‌توان گفت شکوفایی ماحصل نظریه بهزیستی است. به‌همین دلیل در بسیاری از متون نظریه بهزیستی را همان شکوفایی می‌نامند.?نظریه بهزیستی چیست؟نظریه بهزیستی این را نمی‌پذیرد که موضوع روان‌شناسی مثبت‌گرا یک《چیز واقعی》 است، بلکه قائل به این است که موضوع آن 《یک مفهوم》 به‌نام بهزیستی است. بهزیستی به‌نوبه خود چند عنصر قابل اندازه‌گیری دارد که هر یک از آن‌ها یک چیز واقعی هستند. عناصری که هیچ‌یک به‌تنهایی بهزیستی نیستند ولی در مجموع مفهوم بهزیستی را شکل می‌دهند.به‌عنوان مثال 《آزادی》 یک مفهوم است که از چندین عنصرمتفاوت تشکیل شده است. اینکه شهروندان چه‌اندازه احساس آزاد بودن می‌کنند، رسانه‌های عمومی چه‌اندازه سانسور می‌شوند، تعداد و تکرر رویدادهای انتخاباتی، نسبت تعداد نماینده‌ها به کل جمعیت، تعداد مسئولان فاسد و … همگی عناصری هستند که برخلاف خود مفهوم آزادی به‌تنهایی قابل اندازه‌گیری هستند.تنها از طریق اندازه‌گیری این عناصر می‌توانیم یک تصویر کلی از میزان 《آزادی》 موجود به دست آوریم. مفهوم بهزیستی هم درست مانند مفهوم 《آزادی》 است؛ به این معنا که هیچ اندازه‌گیری واحد و منحصربه‌فردی نمی‌تواند آن را به‌طور کامل تعریف کند اما چندین چیز به تشکیل این مفهوم کمک می‌کند.در واقع این چیزهای واقعی همان عناصر و اجزای بهزیستی محسوب می‌شوند که به‌تنهایی قابل اندازه‌گیری هستند.سیر تکاملی نظریه بهزیستی ( شکوفایی) چیست؟قبل از ظهور نظریه بهزیستی ( شکوفایی)، نظریه‌ای با نام شادکامی اصیل از مارتین سلیگمن شناخته شده بود. در نظریه شادکامی اصیل که قبل از نظریه بهزیستی، سلیگمن آن را ارئه داده بود عناصر شکوفایی سه عنصر معرفی شده بودند.در سیر تکاملی نظریه شادکامی اصیل، سلیگمن اشتباه فاحش تک‌گرایی را مرتکب شده بود. اشتباهی که ارسطو و نیچه و فروید نیز در آن فرو رفته بودند.ارسطو فکر می‌کرد که تمام اعمال انسان برای دستیابی به شادی انجام می‌شود و سلیگمن در کتاب خود می‌گوید مانند این تک‌گرایی‌ها، دیدگاه اولیه من بسیار نزدیک به ارسطو بود و آن اینکه، هر کاری که ما انجام می‌دهیم برای ایجاد شادی در ما است.این اشتباه را زمانی‌که سلیگمن در افتتاحیه مراسمی بود یکی از دانشجویان برجسته به او بازخورد داد و این لحظه‌ای بود که باز اندیشیدن آغاز شد و در نهایت پس از ده سال آموزش، تفکر و آزمون، این نظریه متبلور و منجر به ارائه نظریه جدید سلیگمن با نام نظریه بهزیستی (شکوفایی) شد.سلیگمن اضافه کرد که من از واژه شادکامی متنفرم زیرا آنقدر از آن استفاده شده است که بی‌معنی به ‌نظر می‌آید. در واقع این واژه به یک اصطلاح به دردنخور برای علم، یا برای هر هدف علمی دیگر از قبیل آموزش، درمان، سیاست‌گذاری عمومی، یا حتی تغییر زندگی شخصی تبدیل شده است.اولین روان‌شناسی مثبت‌گرا دور ریختن و کنار گذاشتن تک‌گرایی《شادکامی》و استفاده از اصطلاحات مفید دیگر است. انجام این کار به نحو درست بسیار مهم‌تر از بازی و تمرین با معانی و واژگان متفاوت است. درک درست شادکامی به یک نظریه نیازمند است، و این نظریه همان نظریه بهزیستی (شکوفایی) است که سلیگمن آن را اصلاحیه‌ای بر نظریه شادکامی اصیل می‌داند.در نظریه بهزیستی (شکوفایی) دو عنصر دیگر با نام‌های دستاورد و روابط مثبت به عناصر نظریه اضافه شده است که در ادامه مقاله به تفصیل بررسی خواهیم کرد.عناصر بهزیستی( شکوفایی) چیست؟بهزیستی (شکوفایی) از پنج عنصر تشکیل شده است که این عناصر به‌تنهایی قابل اندازه‌گیری هستند و مجموع‌شان مفهوم بهزیستی (شکوفایی) را تشکیل می‌دهد. هر یک از این پنج عنصر برای اینکه یک جزء محسوب شوند باید این سه ویژگی را دارا باشندبه مفهوم بزرگتر بهزیستی (شکوفایی) کمک کند.افراد آن را به‌خاطر دستیابی به دیگر اجزا و عناصر دنبال کنند.مستقل از دیگر اجزا و عناصر تعریف و اندازه‌گیری شود.بهزیستی (شکوفایی) اساس نظریه‌ای‌ست بر پایه انتخاب غیر اجباری و هر پنج عنصر آن که در سه ویژگی فوق مشترک هستند به‌خاطر خودشان انتخاب می‌شوند.این اجزا عبارتند ازهیجان مثبت (Positive emotion)مجذوبیت( Engagement)معنا (Meaning)دستاورد (Achievement)روابط مثبت (Relationships)نظریه بهزیستی PERMA مدلی است برای خوشبختی که سلیگمن به‌صورت علمی و کاربردی از آن گرته‌برداری کرده است.هیجان مثبت ( Positive emotion ) چیست؟هیجان مثبت اولین جزء تشکیل‌دهنده یا عنصر روان‌شناسی مثبت‌گرا است. همچنین اولین جزء در نظریه بهزیستی (شکوفایی) به حساب می‌آید. به عبارت دیگر هیجان مثبت (زندگی لذت‌بخش یا مطلوب) سنگ‌بنای نظریه بهزیستی ( شکوفایی) است.احساسات و هیجانات مثبت به این معنی که خوشحالی و خوش‌بینی ما آنقدر درونی شده باشد که این حس به تمام وقایع گذشته، حال و آینده ما وصل شده باشد. این تعریف به‌هیچ‌وجه به معنای آنکه در هر شرایطی لبخند به لب داشته باشیم، نیست.سلیگمن در اولین سنگ‌بنای نظریه‌اش به این نکته اشاره دارد که داشتن حس مثبت در زندگی فردی، خانوادگی، شغلی و… اثرات زیادی به‌همراه خواهد داشت. بنابراین می‌توان گفت مبنای کار را داشتن احساس مثبت نسبت به انجام کارها می‌داند. در مقاله‌های زیادی در مورد این مساله صحبت به میان آمده که از نظر حقیر زیباترین آن‌ها، موضوع را در دو واژه Pleasureو Enjoyment شکافته است.Pleasure در زبان انگلیسی به معنی لذت و شادی بعد از رفع نیازهای فیزیکی است. احساس حاصل از رفع نیازهایی همچون گشنگی، تشنگی، خواب و … را Pleasure گویند و این در حالی است که Enjoyment به احساس لذت و شادی گفته می‌شود که موجب خلاقیت ذهن و فکر شود. به عبارت دیگر به احساس شادی و لذت حاصل از پیروز شدن در یک مسابقه فوتبال یا ساختن یک آدم‌برفی و حتی تکمیل کردن یک پازل Enjoyment گفته می‌شود.شادی، آرامش، علاقه، سپاس‌گزاری، امید، غرور مثبت (احساس خوبی که از موفقیت به دست می‌آید و با فروتنی تعدیل می‌شود)، تفریح، الهام (فراتر رفتن از امور عادی)، و عشق نیز نمونه‌هایی از هیجان مثبت هستند.بنابراین می‌توان گفت هیجان مثبت کلیه متغیرهای ذهنی معمول لذت‌گرایانه را در خود دارد. لذت، سرخوشی، راحتی، گرما، و مانند آن همگی در آن وجود دارند. این حالت ذهنی برای لذات در زمان حال است. شما در لحظه می‌توانید احساس لذت و شادی خود را تجربه کنید.هیجان مثبت هر سه ویژگی مشترک عناصر را داراستبه تشکیل مفهوم بهزیستی کمک می‌کند.تنها به‌خاطر خودش توسط افراد دنبال می‌شود نه به‌خاطر دستیابی به دیگر عناصر همچون روابط و دستاورد و …. . مثلا شما ماساژ را دوست دارید حتی اگر هیج رابطه مثبت و دستاوردی برای شما به ارمغان نیاورد.مستقل از دیگر اجزا اندازه‌گیری می‌شود.?مجذوبیت( Engagement) چیست؟مجذوبیت نیز همچون هیجان مثبت یکی از عناصر نظریه بهزیستی (شکوفایی) است. هیجان مثبت و مجذوبیت دو تقسیم‌بندی در نظریه بهزیستی هستند که در آنجا تمام عامل‌ها تنها به‌صورت ذهنی اندازه‌گیری می‌شوند. به‌هرحال همه ما نیاز به عواملی داریم که ما را دقیقاً در لحظه حال قرار داده و جاری بودن (flow ) را تجربه کنیم، زمان را فراموش کنیم، و تمام انرژی و توان و مهارت‌هایمان را ناخودآگاه برای آن بکار ببریم، درست مانند بچه‌ها هنگام بازی کردن.مجذوبیت یا حالت سیلان حالتی است که شما در آن مجذوب کاری می‌شوید به‌گونه‌ای که گذر زمان را در آن احساس نمی‌کنید. آیا تاکنون غرق در کاری شده‌اید که چایی‌تان سرد شود؟ در چگونه کارهایی زمان برایتان متوقف می‌شود؟ خودآگاهی خود را چطور؟ تاکنون از دست داده‌اید؟ این‌ها نمونه سوالاتی است که با پاسخ به آن‌ها می‌توانید به معنای مجذوبیت عمیق‌تر پی ببرید.اینکه در زندگی موضوع و فعالیت مثبتی داشته باشیم که گاهی اوقات کاملاً ما را جذب و درگیر خودش کند، بسیار خوب است. این مشغله می‌تواند موجب رشد و پرورش شادی شود. البته عنصر دوم از مدل PERMA کاملاً شخصی است و هر کسی از درگیر بودن با موضوع خاصی لذت می‌برد، فردی از کتاب خواندن، دیگری از ورزش، رقص، نقاشی، موسیقی، باغبانی، آموزش و یادگیری، همکاری با موسسه‌های خیریه و …به یاد داشته باشید که در حالت سیلان یا مجذوبیت شما در نگاه به گذشته می‌گویید 《خیلی خوش گذشت》 یا 《واقعا معرکه بود》 چرا که سیلان حالتی ذهنی است ، که در حین انجام کار، گذر زمان را احساس نمی‌کنید.مجذوبیت یا سیلان هر سه ویژگی مشترک عناصر را داراستبه تشکیل مفهوم بهزیستی کمک می‌کند.تنها به‌خاطر خودش توسط افراد دنبال می‌شود و نه به‌خاطر دستیابی به دیگر عناصر همچون روابط و دستاورد و …. مثلا شما در خواندن کتاب محو می‌شوید حتی اگر هیج رابطه مثبت و دستاوردی برای شما به ارمغان نیاورد.مستقل از دیگر اجزا اندازه‌گیری می‌شود.معنا (Meaning) چیست؟انسان به‌طرز اجتناب‌ناپذیری به‌دنبال معنا و هدف در زندگی است. برخورداری از زندگی بامعنا یعنی به چیزی که معتقدید از 《خود》 بزرگتر و مهم‌تر است متعلق و در خدمت آن باشید. انسان تمام نهادهای اجتماعی مثبت را خلق می‌کند تا این امر را امکان‌پذیر سازد: مذهب، حزب سیاسی، سبز بودن، عضویت در گروه پیشاهنگی، یا خانواده.معنا یکی دیگر از عناصر نظریه بهزیستی (شکوفایی) است. معنا چیزی فراتر از مادیات است. انگیزه و دلیلی که این امر را امکان‌پذیر می‌کند ادامه زندگی است. معنا چیزی است که شما معتقدید از 《خود》مهم‌تر است و به آن خدمت می‌کنید. معنا یک جزء تشکیل‌دهنده ذهنی دارد ( آیا جلسه ای که آن شب در خوابگاه برگزار شد، یکی از معنادارترین گفتگوهایی نبود که تاکنون داشته‌ای؟)گاهی اوقات در جواب به این سوال احساسات بر ما غلبه می‌کند و پاسخ‌مان مثبت خواهد بود درحالی‌که سال‌ها بعد ممکن است فکر کنید چه جلسه مسخره‌ای بوده است و شما تحت‌تاثیر پرت‌وپلاهای دوران جوانی خود بوده‌اید و حتی بالعکس. بنابراین نمی‌توان آن را جزئی ذهنی و تشکیل‌دهنده هیجان مثبت تعریف کرد چون کسی که آن را دارد و تجربه‌اش می‌کند می‌تواند در مورد لذت، سرخوشی، یا راحتی خود اشتباه کرده باشد. لذا داستان برای معنا متفاوت است.معنا تنها یک حالت ذهنی نیست زیرا قضاوت بی‌طرفانه و عینی‌تر از تاریخ، منطق و پیوند میان مطالب می‌تواند نتیجه‌ای کاملا مخالف با یک قضاوت ذهنی را رقم بزند. در معنا ما به‌دنبال ارزش‌های زندگیمان حرکت می‌کنیم.داشتن معنا در زندگی انگیزه ما و دلیل ادامه آن است. نه لذتی از جنس مال و ثروت یا مقام و شهرت بلکه چیزی فراتر از مادیات.چیزی از جنس اخلاقیات، بشردوستی، باور و اعتقاد. حتی کمک‌های داوطلبانه، حفاظت از کره زمین، حیوانات و … زمانی‌که معنای زندگی را در می‌یابیم مشتاقانه‌تر و متعهدانه‌تر به وظایف خود می‌پردازیم و راضی‌تر و شادتر هستیم.معنا از هر سه معیار لازم برای عنصر یا جزئی از نظریه بهزیستی بودن، برخوردار استبه تشکیل مفهوم بهزیستی کمک می‌کند.اغلب به‌خاطر خودش دنبال می‌شود. به‌طور مثال حمایت قاطعانه شما از تحقیقات راجع به ایدز دیگران را آزار می‌دهد، شما را بدبخت می‌کند و باعث می‌شود که شغل خود را در مقام یک نویسنده در مجله واشنگتن از دست بدهید اما هنوز هم بدون ترس و واهمه بر عقیده خود پافشاری می‌کنید.معنا مستقل از هیجان مثبت، مجذوبیت، دستاورد، و روابط مثبت تعریف و اندازه‌گیری می‌شود.دستاورد (Achievement) چیست؟دستاورد یا همان موفقیت اغلب به‌خاطر خودش دنبال می‌شود حتی هنگامی‌که هیچ هیجان مثبت، معنا و روابط مثبتی را با خود به‌همراه نداشته باشد. و این همان چالشی است که سنیا دانشجوی ارشد سلیگمن مطرح کرد. هیجان مثبت و معنا یا زندگی لذت‌بخش یا زندگی بامعنا در شکل‌های کلی‌شان تمام چیزهایی نیستند که افراد معمولا برای خودشان آن‌ها را دنبال کنند. دو حالت دیگر ادعای خوبی نسبت به بهزیستی دارند و نیازی نیست که در خدمت لذت یا معنا دنبال شوند.دستاورد عنصر چهارم بنیادی و قابل تشخیص بهزیستی است و افزودن این عنصر نظریه بهزیستی را یک قدم به تمام آنچه افراد آن چیزها را به‌خاطر خود آن‌ها انتخاب می‌کنند نزدیک‌تر می‌کند. داشتن هدف‌های واقعی و صریح در زندگی و رسیدن به آن‌ها احساس بسیار خوبی است حتی اگر هدفی در حد مطالعه یا ورزش روزانه، تغذیه صحیح و امثال آن‌ها باشد. موفقیت در زندگی یک جزء ضروری است و باعث بالا رفتن اعتماد به‌نفس و عزت‌نفس و نهایتاً پیشرفت و شکوفایی می‌شود.روابط مثبت (Relationships) چیست؟هنگامی‌که پرسیده می‌شود روان‌شناسی مثبت‌گرا در یک یا دو کلمه درباره چیست، کریستوفر پیترسون یکی از بنیان‌گذاران اصلی آن پاسخ می‌دهد: تنها بخش بسیار کمی از مثبت بودن مربوط به انزوا و تنهایی است. آخرین‌باری که به‌شدت و از ته‌دل خندیدید چه زمانی بود؟ آخرین‌باری که احساس لذت غیرقابل توصیفی داشتید چطور؟ آخرین‌باری که احساس ژرفی از معنا و هدف را تجربه کردید، چه؟ حتی بدون دانستن ویژگی‌های خاص این لحظه‌ها در زندگی شما، من شکل کلی آن‌ها را می‌دانم: تمام آن‌ها در کنار افراد دیگر اتفاق افتاده‌اند.انسان‌ها بهترین نوش‌داروی لحظات ناخوش زندگی و قابل‌اعتمادترین داروی نشاط‌‌آور هستند. انسان موجودی اجتماعی است و نیاز به ارتباط، عشق، صمیمیت و تعامل دارد. داشتن روابط مثبت با والدین، خواهر و برادر، و دوستان می‌تواند شادی زندگی را افزایش دهد. ارتباطات می‌تواند حمایت اجتماعی و عاطفی را برای روزهای سخت شکل دهد. معمولاً افرادی که حلقه‌ای از دوستان دائمی و روابط مثبت قوی‌تری دارند در زندگی شادتر و امیدوارتر هستند.تحقیقات نشان داده زمانی‌که ما در معرض جدایی قرار می‌گیریم مراکز درد در مغز ما فعال می‌شوند و این می‌تواند دلیل خوبی باشد که چرا چیزی بدتر از تجربه انزوا و تنهایی در زندگی بشر وجود ندارد.?ستون فقرات روان‌شناسی مثبت‌گرا چیست؟ستون فقرات روان‌شناسی مثبت‌گرا فضیلت‌های اخلاقی است که مفهومی انتزاعی بوده و با توانمندی‌های شخصیتی توصیف می‌گردد. توانمندی‌های شخصیتی به‌عنوان اجزاء روان‌شناختی یا فرایندهایی تعریف شده‌اند که عناصر اصلی فضائل اخلاقی را تعریف می‌کنند. توانمندی‌های شخصیتی افراد را قادر می‌سازند تا عملکرد بهتری داشته باشند و به زندگی سوق پیدا کنند. برای این کار آزمونی به نام آزمون نقاط‌‌قوت شخصیتی طراحی شده است و این امکان را به شما می‌دهد در فضایی همگون خود را مورد ارزیابی قرار داده و نقاط قوت خود را بیابید.شناخت، پرورش و استفاده بهینه از فضیلت‌ها و نقاط قوت افراد، جزء موضوعات و مباحثی است که روان‌شناسان به مطالعه و تحقیق در مورد آن علاقه‌مندند. آنان دریافته‌اند با استفاده از روش‌ها و برنامه‌های كاربردی می‌توانند به افراد و سازمان‌های در حال توسعه برای ارتقا در زمينه‌های مختلف و در نتيجه افزايش سطح رضایت و خشنودی در زندگي كمك کنند. در مقالات روان‌شناسی مثبت‌گرا، از نقاط‌قوت به‌عنوان حائل‌ها و سپرهایی در برابر بیماری‌های روانی نام برده شده است، مانند خوش‌بینی که شانس ابتلا به افسردگی را کاهش می‌دهد.در سال ۲۰۰۴ مارتین سلیگمن و کریستوفر پترسون با بررسی و تحقيق در همه ادیان و مذاهب، فلسفه‌ها، سنت‌ها و فرهنگ‌ها دریافتند که طي سه هزار سال اخير تقريباً ۶ فضیلت در میان همه افراد جهان مشترک است که هر یک با زیرمجموعه‌ای که نام توانمندی‌ها، قابلیت‌ها و یا نقاط‌قوت را داراست معرفی می‌شود. مجموع آن ۶ فضیلت اخلاقی به شرح زیر است:فضیلت خرد و دانشفضیلت شجاعتفضیلت انسانیت و عشقفضیلت عدالتفضیلت خویشتن‌داریفضیلت تعالیفضیلت خرد و دانش چیست؟به توانمندی‌های شناختی که مستلزم کسب و کاربرد دانش است، گویند. این فضیلت دارای پنج زیر شاخه است که هر یک به درک مفهوم انتزاعی خرد و دانش کمک می‌کند.خلاقیت : به‌معنی توانایی فکر کردن به شیوه‌های نو و جدید است. شیوه‌هایی که برای انجام کارها و فعالیت‌ها موثر واقع می‌شود. یک انسان خلاق با خلق شیوه‌های نو فعالیت‌هایش را به‌گونه‌ای متفاوت‌تر و کاربردی‌تر انجام می‌دهد.کنجکاوی : علاقه به تجربه مداوم. تجاربی که خودشان به‌تنهایی ارزشمندند. انسان کنجکاو فردی است که به انجام تجارب مداوم به‌خاطر خود آن تجربه علاقه‌مند است.آزاد اندیشی : توانایی فکر کردن به موضوعات و آزمودن آن‌ها به‌صورت همه‌جانبه. انسان آزاد اندیش فردی است که می‌تواند به موضوعات مختلف فکر کرده و همه جوانب آ‌ن‌ها را بررسی کند. او توانمند در آزمودن جوانب مسائلش است.عشق به یادگیری : تسلط کافی بر مهارت‌ها، موضوعات و یافتن دانش‌های جدید. چنین فردی علاقه به آموختن و یادگیری به مفهوم مسلط شدن بر علوم و مهارت‌های مختلف و حتی جدید دارد. این‌گونه افراد برای شرکت در کلاس‌های آموزشی و مهارتی جدید مانعی نداشته و از آن استقبال می‌کنند.ژرف‌نگری : ژرف‌نگری توانمندی در ارائه مشاوره عاقلانه به دیگران است. افراد ژرف‌نگر توانایی ایجاد چشم‌انداز دارند و به‌همین دلیل مشاوران خوبی برای مشورت هستند.فضیلت شجاعت چیست؟به توانمندی‌های عاطفی گویند که در مقابل مخالفت‌های درونی و بیرونی شما را به تمرین اراده در مسیر رسیدن به اهداف‌تان نگاه می‌دارد.دلیری: توانمندی دفاع کردن از هر آنچه درست است حتی در صورت وجود مقاومت‌های داخلی و خارجی. انسان دلیر فردی است که از چالش‌ها، تهدیدها، سختی و درد نمی‌هراسد.پشتکار: توانمندی دنبال کردن فعالیت‌ها علیرغم موانع. پایداری در به اتمام رساندن هر آنچه که فرد شروع کرده است.صداقت: توانمندی بیان کردن حقایق. به‌طور کلی یک انسان صادق خود را همان‌گونه که هست نشان می‌دهد.سرزندگی: توانمندی ایجاد یک زندگی با هیجان و پرانرژی. افراد سرزنده کارها را نصفه و نیمه رها نمی‌کنند و آن‌ها را با علاقه دنبال می‌کنند.فضیلت انسانیت و عشق چیست؟به توانمندی‌های بین‌فردی گویند که شامل توجه کردن به دیگران و همراهی با آن‌ها است.عشق: ارزش قائل شدن برای روابط نزدیک با دیگران، به‌ویژه آن دسته از روابط که در آن سهیم شدن و مراقبت متقابل است.هوش اجتماعی: آگاه بودن از انگیزه‌ها و احساسات خود و دیگران. دانستن اینکه چه کنیم تا در موقعیت‌های متفاوت اجتماعی مناسب باشد.مهربانی : داشتن رفتار خوب و پسندیده با دیگران، کمک به دیگران و مراقبت از آن‌هافضیلت عدالت چیست؟به توانمندی‌های شهروندی (متمدنانه) گویند که زیرمجموعه زندگی اجتماعی سالم است.شهروندی : توانمندی خوب کار کردن به‌عنوان عضوی از یک گروه یا تیم. شهروندان عموما به گروه وفادار هستند.عدل و انصاف : توانمندی رفتار یکسان با همه مردم بر طبق مفاهیم عدالت و انصاف.رهبری و پیشگامی: توانمندی تشویق هر یک از اعضای یک گروه که کاری را انجام می‌دهد.فضیلت خویشتن‌داری چیست؟به توانمندی‌های محافظت‌کننده‌ای گویند که فرد را در مقابل افراط حفظ می‌کند.عفو و بخشش : توانایی بخشیدن کسانی که کار اشتباهی انجام داده‌اند. افرادی که توانایی پذیرش خطاهای دیگران را داشته و به آنان فرصت دوباره می‌دهند.تواضع و فروتنی : توانایی اجازه دادن به اینکه کمالات و مهارت‌های افراد همه‌چیز را بگوید.دور اندیشی : توانمندی دقت در انتخاب‌ها و بی‌جهت خطر نکردن، افراد دور اندیش کارهایی که ممکن است پشیمانی به بار آورد را انجام نمی‌دهند.خود نظم‌دهی : توانایی تنظیم کردن آنچه که فرد احساس می‌کند و انجام می‌دهد. منظم بودن، کنترل کردن اشتها و هیجانات.فضیلت تعالی چیست؟به توانمندی‌های الهی-مذهبی گویند که ارتباطات با جهانی دیگر را جستجو می‌کند. افراد متعالی در پی ارتباطاتی هستند که زندگی را معنادار می‌کند.ستایش زیبایی و نیکی : توانایی توجه کردن و تحسین زیبایی. این دسته افراد اعمالی ماهرانه در راستای توجه‌شان به بخش‌های مختلف زندگی انجام می‌دهند.قدرشناسی: توانمندی شکرگزاری و آگاه بودن از چیزهای خوبی که اتفاق می‌افتد. افراد قدرشناس برای ابراز سپاس‌شان وقت می‌گذارند.امید و خوش‌بینی : توانایی داشتن انتظار بهترین‌ها برای آینده و تلاش برای رسیدن به آن‌ها. افراد امیدوار و خوش‌بین باور به اتفاقات خوب در آینده دارند.‌شوخ‌طبعی: این توانایی برای افرادی است که خندیدن و خنداندن را دوست دارند. آنان مهارت آوردن خنده بر لب‌های دیگران را دارند.معنویت : داشتن باورهای پیوسته درباره هدف والاتر و معنای کائنات. چنین افرادی می‌دانند که جایگاه فرد در دنیای بزرگتر کجاست.?انسان شکوفا چه کسی است؟تعریف دیگری که سلیگمن در نظریه بهزیستی (شکوفایی) خود ارائه داد، تعریفی علمی و جامع از انسان شکوفا است. او از حاصل تحقیقات دو دانشمند در تعریف انسان شکوفا استفاده کرده است. فلیسیا هاپرت(Felicia Huppert) و تیموتی سو(Timothy So) از دانشگاه کمبریج 《شکوفایی》را در هر یک از بیست و سه کشور عضو اتحادیه اروپا تعریف کرده و آن را مورد سنجش قرار داده‌اند.تعریف آن‌ها از شکوفایی در قلب نظریه بهزیستی جای گرفته است: یک فرد برای شکوفا شدن باید تمام 《 ویژگی‌های محوری》و سه مورد از شش ویژگی 《ویژگی‌های ثانویه》را داشته باشد. بنابراین می‌َ‌توان گفت که انسان شکوفا فردی است که تمام ویژگی‌های محوری و حداقل سه ویژگی از ویژگی‌های ثانوی را داشته باشد.همچنان‌که توانایی برای اندازه‌گیری هیجان مثبت، مشارکت، معنا، دستاورد، و روابط مثبت افزایش می‌یابد، می‌توانیم با قدرت بیشتری بپرسیم، چه تعداد از افراد در یک کشور، شهر، یا در یک شرکت، شکوفایی را تجربه می‌کنند.همچنین می‌توانیم با قدرت زیادی بپرسیم که آیا به‌طور مثال یک موسسه خیریه به شکوفایی اعضا خود می‌افزاید یا خیر، یا آنکه یک‌ فرد چه زمانی در زندگی خود شکوفایی بیشتری را تجربه می‌کند. همچنین می‌توان پرسید که آیا مدارس، در شکوفایی دانش‌آموزان موثر و مفید هستند یا خیر.موفقیت یک دولت می‌تواند تنها توسط اینکه چه میزان ثروت تولید شده است، به‌صورت کلی درآید، اما هدف ثروت نهایتا چیست؟ هدف ثروت به عقیده سلیگمن تنها تولید ثروت بیشتر نیست، بلکه تولید و افزایش شکوفایی است.مثلا ساخت یک مدرسه به‌جای یک پارک چه میزان می‌تواند شکوفایی افراد جامعه را افزایش دهد؟ یا می‌توانیم از خود بپرسیم آیا یکی از والدینی که کار می‌کند اگر در خانه بماند و فرزندان خود را تربیت کند شکوفایی بیشتری تولید خواهد کرد یا خیر؟ویژگی‌های محوری چیست؟بر اساس آنچه در تحقیقات و پژوهش‌های دو دانشمند بزرگ، فلیسیا هاپرت و تیموتی سو، از دانشگاه کمبریج مشاهده می‌شود، می‌توان ویژگی‌های محوری را با اختلاف ناچیزی همان عناصر نظریه بهزیستی (شکوفایی) دانست. بنابراین ویژگی‌های محوری که باید یک انسان شکوفا در خود پررش دهد:هیجان مثبتمجذوبیت(علاقه)معنادستاورد(هدف)روابط مثبت(مشارکت)ویژگی‌های ثانوی چیست؟ویژگی‌های ثانوی شکوفایی شش مورد بوده و به شرح زیر است:عزت‌نفسخوش‌بینیبهبود پذیری (تاب‌آوری)سرزندگیخود تعیین‌گری( مهارگری)روابط مثبتسلیگمن ودو دانشمند بزرگ، فلیسیا هاپرت و تیموتی سو، از دانشگاه کمبریج بر این باورند که یک انسان شکوفا با داشتن ۵ عنصر ویژگی‌های محوری و حداقل سه عنصر از ویژگی‌های ثانوی می‌تواند در مسیر رشد و پیشرفت خود به‌صورت علمی قرار گیرد. هر یک از عناصر ویژگی‌های ثانوی، خود به‌تنهایی می‌تواند سرفصل جامعی از یک مبحث درسی عمیق در رابطه با شناخت خود و خودآگاهی باشد که سعی بر آن است در مقاله‌های بعدی با تفصیل بیشتری به آن‌ها پرداخته شود .منصوره مشیریانکوچ توسعه فردی و سازمانی