آیندۀ انقلاب اسلامی و مسئلۀ پیشرفت

به قلم: میلاد حبیبی، نویسنده کتاب امواج اراده‌ها و آرزوهای دست‌سازدر طلیعه‌ی چهل و چهارمین سالگرد پیروزی انقلاب اگر به سال‌های ابتدایی بازگردیم می‌بینیم که این حرکت به رهبری حضرت امام خمینی(ره) در ابتدا، حول مذهب و دیانت آغاز شد. حرکتی ریشه‌ای و بنیادین که با تکیه بر مبانی عمیق اعتقادی روندی رو به رشد را طی کرد و توانست اغلب لایه‌های اجتماعی جامعه‌ی ایرانی را با خود همراه کند و برای رسیدن به یک آرمان جهانی همراه و هم‌مسیر گرداند. این حرکت بزرگ تاریخی در ابتدا توانست دین و مذهب را از سیطره‌ی تهجر و تجدد رهایی بخشد. در شرایطی که نگرش لیبرالیستی در غرب و کمونیستی در شرق اساس پیشرفت و توسعه را ضدیت و حذف دین و سکولاریزیسیون جامعه و حاکمیت می‌دانست، انقلاب اسلامی معتقد بود که انسان مسلمان می‌تواند الگویی جدید از توسعه و پیشرفت ارائه نماید. الگویی که اثبات می‌کرد می‌توان ضمن پایبندی به مبانی دینی و مذهبی، رشد کرد و به پیشرفت رسید. بدین شکل، دین و مذهبی که در خودش تمام می‌شد و به مسائل عمومی جامعه توجه نداشت، دین بی‌آرمان، دینی که به عدالت اجتماعی توجه نداشت و صرفاً در حوزه حیات فردی انسان‌ها نماد و نمود پیدا می‌کرد، تبدیل شد به یک حرکت عملی و ایجابی رو به جلو در تمام عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی، علمی، سیاسی و... به عنوان نمونه الگوی جهاد سازندگی یکی از مهم‌ترین نهادهای انقلاب اسلامی در اوایل انقلاب بود که به صورت مردم‌پایه جبران عقب ماندگی‌های مضاعف پیش از انقلاب را در پی داشت و زمینه‌ساز و ریل‌گذار پیشرفت کشور شد.با پیش‌روی انقلاب اسلامی و تکامل نظام‌سازی‌ها در عرصه‌های مختلف و پشت سر گذاشتن‌های بحران‌های متعدد و متنوع از جمله جنگ نظامی و تحریم، می‌توان گفت در دهه‌های اخیر، تمرکز و توجه نیروها معطوف به پیشرفت و افق‌گشایی در عرصه‌های گوناگون علمی و فناورنه است. دورنمای این حرکت را میتوان در کلام مقام معظم رهبری جست‌وجو کرد که در بیانی اشاره داشتند: دانشمندان و پژوهشگران و اهل علم باید به عرصه‌هایی ورود پیدا کنند و دست به ابتکاراتی بزنند که تاکنون هیچ کس در دنیا موفق به انجام آن نشده است. اتفاقی که در سال‌های اخیر در حوزه علم و فناوری افتاده، این است که همان‌طور که انقلاب اسلامی، دینی مردمی و آرمانی را با محوریت «لیقوم الناس بالقسط» عرضه کرد، حالا باید به تدریج افق‌های جدید و امیدآفرینی در حوزه علم و فناوری بگشاید. علمی برای مردم، علمی برای عدالت، علمی برای استقلال، علمی برای دفاع از مظلوم. علمی برای مبارزه با ظالم. علمی برای مقابله با چپاول و سودگرایی. علمی برای ریشه کن کردن سودگرایی و مال‌پرستی و دنیا طلبی. پیشرفت با چنین رویکردی، ضمن بهره برداری از امکانات و ظرفیت‌های دنیای جدید و بر مبنای گفتمانی ضداستبدادی و ضداستعماری، با درهم شکستن وابستگی ها و دنباله روی های کورکورانه، به دنبال شکوفایی فضایل انسانی و تحقق حیات اسلامی است. این نوع زیستن با تقوا، تعهد، اخلاق و تزکیۀ نفس همراه است و با تمام ظلم ها، شرک ها، انحراف ها و الحادها سر جدال دارد.مبنا و مأخد چنین نگاه انسانی، استقلال‌طلبانه و عدالت‌جویانه به علم و فناوری و پیشرفت همان تعبیر فلک‌فرسای حضرت امیرالمؤمنین (ع) است که فرمود «و ما اخذ اللَّه علی العلماء ان لایقارّوا علی کظّه ظالم و لا سغب مظلوم». امیرالمؤمنین اساسا رسالت علما و دانشمندان را در این می‌داند که به عدالت اجتماعی نگاهی جدی داشته باشند و در برابر ظلم و تبعیض بایستند و مبارزه کنند. اینگونه است که موضوع علم و فناوری و پیشرفت، اکنون در کشور ما، به یک مقوله‌ی ملی و آرمانی تبدیل شده است تا حدی که حتی می‌شود به خاطر آن و راه رسیدن به آن همچمون فخری‌زاده‌ها و شهریاری‌ها و احمدی روشن‌ها و... شهید شد. ما در مسیر رسیدن به اهدافمان و تثبیت پیشرفت‌هایمان به دنبال پیوند تخصص و تعهد هستیم. این یعنی علم، دانش و پیشرفت در نگاه دینی کاملاً با آرمان های انقلاب اسلامی ممزوج و آمیخته بوده و به مثابۀ ابزاری است که می‌توان از آن برای استقرار عدالت و مبارزه با ظلم، تبعیض، نابرابری و ایجاد روحیۀ امید و بالندگی و جهاد بهره برد.بنابراین مأموریت ما در عرصه‌ی علم، فناوری و پیشرفت صرفا توجه و تمرکز بر تولید یک محصول فناورانه و یا اختراع یک وسیله‌ی جدید و یا پیش بردن مرزهای دانش و رسیدن به ابزاری برای رقابت با کشورهای جهان و به دست گرفتن انحصارطلبانه‌ی بازار و سودگرایی زالوصفتانه نیست. بلکه انقلاب اسلامی به دنبال پی ریزی و الگوسازی نگاه و رویکردی جدید و متعالی درعرصه پیشرفت است. به فرمودۀ امام خمینی(ره)، «شاخصۀ توسعۀ غرب، هدم انسانیت و انحطاط اخلاق» و «ویژگی پیشرفت انقلاب اسلامی، التزام به معنویت و ایمان به خدا است». لذا انقلاب اسلامی درصدد طرحِ دین و دنیا در کنار هم و بنیادنهادن الگوی نوینی از آرمان خواهی الهی و آبادانی اجتماعی است؛ حرکت های پُرشتاب، جهادی، فناورانه و دانش بنیان که ذیل گفتمان معنویت، عدالت و استقلال معنا پیدا می کنند و از تمام توسعه طلبی های ضدانسانی و جنگ طلبانه که آغشته است به سودگرایی و منفعت طلبی، بَرحذرند. دستیابی به انرژی هسته‌ای و بومی سازی چرخه کامل غنی‌سازی اورانیوم، دستیابی به چرخه‌ی کامل صنعت فضایی و ارسال ماهواره به فضا، دستیابی به دانش بومی بهره‌برداری از سلول‌های بنیادی، دستیابی به فناوری نانو و بومی‌سازی محصولات متعدد نانویی، خودکفایی در صنایع پیشرفته‌ی دفاعی از جمله طراحی و ساخت موشک‌ها و پهپادهای پیشرفته، خودکفایی در تولید و حتی صادرات بخش مهمی از تجهیزات پزشکی، ایجاد بیش از هفت هزار شرکت دانش‌‌بنیان که توانسته‌اند با اتکا به دانش و توان جوانان با اراده‌ی این آب و خاک، ونتیلاتور و شتاب‌دهنده ایکس ری و ربات و شبیه‌ساز جراحی و واکسن و تلسکوپ و... بسازند، همه و همه تنها نقطه‌ی شروع و یک آغاز غرورانگیز و امیدآفرین است برای یک حرکت بزرگ. حرکتی تمدن‌سازانه و الگویی جهانی برای رها شدن از وابستگی و رسیدن به استقلال و ستاندن حق محرومین و مستضعفین و گودنشینان از مرفهین و مستکبرین و کاخ‌نشینان. کسی نمی‌تواند به طور قطع بگوید که ما در این مسیر صعب و دشوار به هدفمان رسیده‌ایم و در نقطه‌ی مطلوبی مستقریم. بی شک هنوز در عرصه‌های متعددی کاستی‌ها و عقب‌ماندگی‌های متراکم و مضاعفی وجود دارد. اما آنچه مهم و قابل توجه است این است که ما براساس این الگوی نجات‌بخش و بر مبنای تجارب بسیار ارزشمند و گران‌سنگی که در طول این سال‌ها در حوزه علم و فناوری و پیشرفت کسب کرده‌ایم، بتوانیم مسیر پیموده شده را عارضه‌یابی و اصلاح کرده و با امید و انگیزه و اراده موفقیت‌هایمان را تقویت و داشته‌هایمان را تکثیر کنیم.منبع: ماهنامه تخصصی گرای انقلاب