چگونه سهام را بین بنیان‌گذاران استارتاپ تقسیم کنیم؟

یکی از اولین تصمیماتی که بنیان‌گذاران استارتاپ‌ها باهاش درگیر هستن، نحوه تقسیم سهامه. ساده‌ترین چیزی که به ذهن می‌رسه تقسیم مساوی سهامه که معولا به عنوان بدترین جواب ممکن شناخته میشه و در مراحل جلوتر مشکلات و عواقبش رو نشون میده. حالت بعدی وقتیه که صاحب ایده می‌خواد تقسیم‌بندی رو انجام بده و فکر می‌کنه ایده تک‌شاخی رو مطرح کرده که به کمتر از ۹۰ درصد سهام رضایت نمیده در حالی که در دنیای واقعی ایده کمترین ارزش رو داره و اجرا همیشه از ایده مهمتر بوده. اما اگر بخوایم به صورت اصولی سهام رو تقسیم کنیم چه روش‌هایی وجود داره؟۱- ابزار محاسبه تقسیم سهام (بدون سرمایه اولیه)معمولا وقتی چند نفر جمع میشن و بدون سرمایه‌گذاری جدی (در حد پوشش هزینه‌های ساده و دم‌دستی) کار رو شروع می‌کنن روش مناسبی به نظر می‌رسه.سوالاتی که برای تعیین سهام تو این روش باید بهش پاسخ بدین:۱- چه کسی مدیرعامل (مدیریت اجرایی) کار رو بر عهده داره؟۲- چه کسانی در اجرا و پیاده‌سازی (در استارتاپ‌های فنی، کدنویسی) کار نقش دارن؟۳- چه کسی (یا کسانی) ایده اصلی کار رو داشتن و به بقیه گفتن؟۴- اگر نفراتی برای قسمت اصلی کار به پروژه اضافه بشن چه کسی مدیریت اون‌ها رو بر عهده داره؟۵- چه کسانی پاره‌وقت در استارتاپ کار می‌کنن که به محض جذب سرمایه، تمام‌وقت رو پروژه کار می‌کنن؟۶- چه کسانی اگر جدا بشن، به شدت شانس جذب سرمایه کم میشه؟۷- چه کسانی اگر جدا بشن، به شدت برنامه پیاده‌سازی و اجرایی آسیب می‌بینه؟۸- چه کسانی اگر جدا بشن، ارائه اولیه محصول و تراکنش اول به تعویق میوفته؟۹- چه کسانی اگر جدا بشن، ممکنه مانع درآمدزایی سریع مجموعه بشن؟۱۰- چه کسانی محتوا و مطالب مرتبط با بازاریابی رو آماده می‌کنن؟۱۱- چه کسانی بیشترین نظرات و ویژگی‌ها رو برای بهبود پروژه ارائه می‌کنن؟۱۲- چه کسانی تخمین و شبیه‌سازی‌ها بودجه‌بندی (مالی) رو انجام میدن؟۱۳- چه کسانی هزینه‌های اولیه (و خیلی کم ابتدا) رو پوشش میدن؟۱۴- چه کسی جلوی سرمایه‌گذاران استارتاپ رو پرزنت می‌کنه؟۱۵- چه کسانی با ارتباطات خوبی دارن؟ (صنعت هدف، مشتریان بالقوه و افراد تاثیرگذار حوزه مربوطه)بعد از پاسخ به این سوالات، این ابزار تقسیم‌بندی پیشنهادی سهام رو اعلام می‌کنه و اگه با توجه به توضیحات مدیرعامل مناسبی انتخاب نکرده باشین به شما اطلاع میده و فرد مناسبتر رو پیشنهاد می‌کنه. اگر نفرات بنیان‌گذاران بیشتر از ۴ نفر بود نسبت به تصمیمات مجموعه شک کنید و در صورتی که بنیان‌گذاری سرمایه قابل توجهی به پروژه تزریق می‌کنه، ابتدا ارزش پول نقد رو تعیین کنید و درصد باقی‌مانده رو به این روش تقسیم کنید.۲- رویکرد غیررسمی ارزیابی پنج حوزه رویکرد اختیاری اما شاید منطقی این است که به هر یک از پنج حوزه زیر ۲۰ درصد اختصاص بدید:۱- تجربه راه‌اندازی استارتاپ: اجرای کسب و کار با یک طرح تجاری جامع و معتبر، مذاکرات جذب سرمایه و ساخت یه مجموعه از صفر با حداقل منابع۲- تخصص در حوزه مربوطه و ارتباطات: شهرت خوب در زمینه مربوطه و شناخت فروشندگان و مشتریان کلیدی۳- مالکیت معنوی پیشین: ثبت اختراع، اسرار تجاری، علائم تجاری، کلیه اسناد دارای کپی‌رایت و تحقیقات و اسناد ارزشمند (مالکیت معنوی برای ایده معنایی ندارد)۴- تعهد زمان و ازخودگذشتگی: تفاوت کسانی که پاره‌وقت هستن با کسانی که تمام‌وقت خود را وقف کار کردن۵- سرمایه: میزان سرمایه‌ای که در شروع گذاشته می‌شود که بهتر است از درصد قسمت اجرایی بیشتر نباشد.۳- رویکرد غیررسمی ارزیابی پنج مرحله‌ایاین رویکرد مناسب کسانی است که می‌خوان تقسیم‌بندی درستی بین بنیانگذاران، سرمایه‌گذاران، مدیران، مشاوران و کارمندان داشته باشن.مرحله اول - تقسیم سلسله مراتبی سهامپیش از سرمایه‌گذاری و در مرحله اول سرمایه‌گذاری سهم بنیان‌گذاران بین ۵۰ تا ۷۰ درصد خواهد بود. سهم سرمایه‌گذاران بین ۲۰ تا ۳۰ درصد و بین ۱۰ تا ۲۰ درصد هم برای اختصاص سهام به مدیران و کارمندان در نظر گرفته می‌شود. در مراحل جلوتر سرمایه‌گذاری درصد سهام سرمایه‌گذاران بیشتر و بنیان‌گذاران کمتر میشه تا جایی که برعکس مرحله اول اتفاق میوفته.مرحله دوم- تقسیم سهام بین بنیان‌گذارانبنیان‌گذاران سهام خودشون رو بر اساس آورده‌هاشون برای استارتاپ به دست میارند. در این مرحله با ماشین حساب پروفسور دمیملر که یه راه عادلانه و منقطی رو برای تقسیم سهام پیشنهاد داده استفاده می‌کنیم. تو این روش به هر بنیان‌گذار تو پنج فاکتور 1) ایده؛ 2) تهیه طرح کسب و کار؛ 3) تخصص دامنه؛ 4) تعهد و خطر؛ 5) مسئولیت، عددی بین ۰ تا ۱۰ میدیم. بعد بر اساس استارتاپ، وزن هر یک از این پنج قسمت رو هم مشخص می‌کنیم. امتیاز هر بنیان‌گذار رو از مجموع ضرب وزن فاکتور در امتیاز فاکتور به دست میاریم و بر اساس امتیازات به دست اومده میزان درصدی که در مرحله قبل برای بنیان‌گذاران تعیین کردیم رو بین نفرات تقسیم می‌کنیم. (قبلا هم در مورد این روش صحبت کردم که یه ورژن ساده‌تری از AHP است)مثال تقسیم‌بندی سهاممرحله سوم - تقسیم سهام بین سرمایه‌گذارانمرحله بعدی تقسیم سهام بین سرمایه‌گذارانه که بر اساس ارزیابی استارتاپ شما و میزان سرمایه درخواستی این درصد مشخص شده و در مرحله اول تخصیص پیدا کرده. در این مرحله کافیه سهام رو اگر سرمایه‌گذاران بیشتر از یک نفر هستند تقسیم کنید که بسیار ساده است و در مورد ترکیب هیئت مدیره و نحوه اخذ تصمیمات به توافق برسید.مرحله چهارم - تقسیم سهام بین هیئت مدیره و مشاورانبه طور معمول برای هیئت مدیره، بین نیم تا 2٪، و برای مشاوران، از یک دهم درصد تا نیم درصد در نظر می‌گیرند. جزئیات بیشتر و توضیحات اضافی رو در عکس زیر می‌بینید:تقسیم سهام بین هیئت مدیره و مشاورانمرحله پنجم - تقسیم سهام بین مدیران و کارمندانهدف ایجاد انگیزه برای کارمندان اولیه است که حس مالکیت احساسی به ایده استارتاپ داشته باشن. برای کارمندان اولیه (۲ تا ۵ کارمند اولیه) معمولا فرمول مشخصی وجود نداره و به هنر بنیان‌گذاران برمی‌گرده اما یک تحلیل نشون میده معمولا سهام به این شکل تقسیم‌بندی میشه:تقسیم‌بندی سهام بین نفرات کلیدیدر نهایت این تصمیم شماست که به چه روشی (یا حتی ترکیب چند روش) سهام استارتاپ خودتون رو تقسیم‌بندی کنید. اما چند نکته کلی در تقسیم‌بندی رو رعایت کنید: ۱- در مورد تقسیم سهام همون اوایل تصمیم بگیرین و به تعویق نندازین. اگر نتونین رویکرد درست و منطقی در این موضوع داشته باشین احتمالا استارتاپتون هم شکست می‌خوره. ۲- برای اطمینان و بر اساس مدل‌های جهانی، پیشنهاد میشه اختصاص سهام در یک دوره چهار ساله اتفاق بیوفته یعنی هر ساله مقداری از سهام به فرد تخصیص پیدا کنه تا در مدت چهار سال به سهام تعیین شده دست پیدا کنه. برای اطلاعات بیشتر Vesting رو در حوزه قراردادهای استارتاپ‌ها جستجو کنید. اگر عده‌ای از بنیان‌گذاران از قبل روی پروژه کار کردن، میشه در این قسمت تاثیر داد. مثلا اگر بنیان‌گذاری که یک سال قبل کار رو شروع کرده مدت تخصیص کامل سهام را به سه سال کاهش داد.