منحنی فراموشی چیست و چطور با آن مقابله کنیم؟

روش‌های مقابله با فراموشیتا حالا برات پیش آمده کلمه‌ی جالبی را داخل یک فیلم یادبگیری، اما دو روز بعد هرچقدر که تلاش می‌کنی دیگه به یادش نمیاری؟ یا در کلاس استاد یک مبحث جدید و مهمی را تدریس کرده که حالا آن فقط بخش‌های از آن در ذهنت باقی مانده!مطمئنا همه‌ی ما کم و بیش با این مسئله دست و پنجه نرم کردیم که به آن منحنی فراموشی می‌گویند. البته جای نگرانی ندارد، این منحنی یکی از عملکرد‌های طبیعی مغز ما حساب می‌شود و روش‌های برای جلوگیری آن وجود دارد.در ادامه می‌خواهیم بیشتر با مفهوم منحنی فراموشی آشنا بشویم و روش‌های مقابله با آن را بررسی کنیم.منحنی فراموشی چیست؟یک داشمند آلمانی به نام هِرمِن اِبینگ‌هوس (Hermann Ebbinghaus) در تلاش بود تا بفهمد چرا اطلاعاتی را که در ذهنمان نگه می‌داریم، فراموش می‌کنیم و چطور می‌توانیم از آن جلوگیری کنیم. آزمایش‌ها و تحقیقاتی که انجام داد او را به یک نمودار تصویری رساند که نشان می‌داد اطلاعت با یک شیب مشخص، به مرور زمان از ذهن ما پاک می‌شوند.منحنی فراموشییکی از آزمایش‌هایی که او انجام داد به این صورت بود که تلاش می‌کرد تعدادی علائم بی‌معنا را حفظ کند و در بازهای زمانی مختلفی آن‌ها را به یاد بیاورد. نتایج این تحقیق نکات مهمی درمورد عملکرد ذهن ما مشخص کرده که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم.· حافظه به مرور زمان ضعیف می‌شود.حافظه مثل یک ماشینی که در سراشیبی قرار گرفته دائم به سمت پایین حرکت می‌کند و تمایل به فراموشی دارد. اگر دست به راهکارهای پیشگیرانه نزنید، پایانی برای این سراشیبی وجود ندارد. بگذارید مثالی در حوزه‌ی یادگیری زبان انگلیسی بزنم. اگر شما از آن دسته دانش‌آموزانی باشید که در تلاش برای یادگیری لغات ۵۰۴ هستید حتما با چرخه‌‌ی فراموشی کلمات آشنا شدید. در این چرخه شما هرچقدر که لغات جدیدی یاد بگیرید، کلمات درس‌های قبلی را فراموش خواهید کرد. اگر در ساختار یادگیری و حفظ کردن لغات برنامه‌‌ای برای مرور و دوره نداشته باشید، هر ساعت و روز‌ی که می‌گذرد لغات کمتری را به یاد می‌آورید.· سریع‌ترین فراموشی در حفظ کردن، بلافاصله پس از یادگیری اتفاق می‌افتد.در نمودار بالا می‌بینید که بزرگ‌ترین افت منحنی درست در آغاز آن اتفاق می‌افتد. این اتفاق نشان می‌دهد که بدون بازبینی و دوره‌ی‌ مطالبی که یادگرفته‌اید درست در همان لحظات ابتدایی درصد قابل ملاحظی از آن‌ها را فراموش خواهید کرد. بگذارید مثالی برایتان بگویم؛ وقتی که شما در یک همایش جمع‌بندی نکات کنکور شرکت می‌کنید، با ذهنی پر از نکات و گرامر جدید آن‌‌جا را ترک خواهید کرد. اما درست چند ساعت بعد فقط مقدار کمی از مطالبی که یادگرفتید را به یاد خواهید داشت.· مطالبی که قابل فهم هستند راحت‌تر به یادمان می‌مانند.شاید برای شما پیش آمده باشد که وقتی استادتان درس جدیدی را شروع می‌کند که شما از قبل با آن آشنای ندارید، متوجه می‌شوید که حفظ کردن آن برایتان بسیار مشکل‌ خواهد بود. یا به عنوان مثال وقتی با کلمه‌‌ی جدیدی روبه‌‌رو می‌شوید، اگر بتوانید برای آن مترادفی پیدا کنید، قطعا به خاطر سپردن آن به مراتب آسان‌تر خواهد شد.· یک ارائه‌ی‌ منظم، تاثیر شگرفی بر روی حافظه دارد.در روز‌های سرد دی ماه که همه دربه‌در دنبال یک جزوه‌‌ی کامل می‌گردند، دوست شما یک کپی از دست نوشت‌‌‌های خودش را به شما داده است تا با خواندن آن امتحان را قبول شوید. وقتی که در شب آزمون آن جزوه را باز می‌کنید، با جنگل بهم ریخته‌‌ای از کلمات با رنگ‌های مختلفی روبه‌رو می‌شوید که از هیچ قانونی پیروی نمی‌کنند. در واقع آن جزوه هرچقدر هم کامل و جامع باشد شما نمی‌توانید تمام آن نکات را به خاطر بسپارید؛ چرا که شانس فراموش کردن بخش زیادی از آن جزوه بسیار بیشتر از مطالبی است که به صورت مرتب و تمیز نوشته شده است.· در نهایت، احساسات شما نیز در یادآوری مطالبی که آموختید تاثیرگذار است.ابینگهوس بر این باور بود که عوامل روانی از جمله استرس و خواب کافی در به خاطر سپردن مطالب جدید نقش بسزایی ایفا می‌کنند. فکر می‌کنم هرکسی که حداقل یک بار در آزمونی شرکت کرده باشد قطعا با مقوله‌ای به نام چرخه‌ی خبیث آشنا هستید؛ شما در جلسه‌ی آزمون نشسته‌اید و تلاش می‌کنید مطلبی را به یاد بیاورید، اما این اتفاق رخ نمی‌دهد. در این لحظه استرس‌ شما بیشتر می‌شود و حالا مطالب بیشتری را به یاد نمی‌‌آورید. این چرخه‌ ادامه پیدا می‌کند و به ما نشان می‌دهد که نگرانی بر روی حافظه ما تاثیر گذار است. همچنین مدارک زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد خواب کافی به ذهن ما برای دسته بند‌ی مطالب جدید و تثبیت جایگاه‌ آن‌‌ها کمک شایانی می‌کند.چطور می‌شود با فراموشی مقابله کرد؟حافظه برای بقا بسیار مهم است! ذهن ما اطلاعاتی را که از آسیب جسمی و روانی جلوگیری می‌کند را به راحتی به خاطر می‌سپرد و در یادآوری آن‌‌ها مشکلی ندارد. به عنوان مثال غذا خوردن چیزی نیست که به راحتی بتوانیم فراموشش کنیم. اما وقتی صحبت از یادگرفتن یک مفهوم جدید می‌شود، داستان کاملا متفاوت است.نتایج آزمایش‌های ابینگهوس روش‌های مهمی را به ما نشان می‌دهند که با انجام دادن آن‌ها می‌توانید بازده‌ایی ذهن‌تان را در طول مسیر یادگیری افزایش دهید.· بین دوره کردن‌ها فاصله بیاندازید.یکی از اصلی‌ترین و مهم‌ترین‌ روش‌های مقابله با فراموشی، دوره کردن در فواصل مشخص است؛ زیرا که در این صورت از شیب منحنی فراموشی کاسته می‌شود و تثبیت مطالب در ذهن شما اتفاق می‌افتد.فصله بین دوره‌‌هاهمان‌طور که در نمودار بالا دیدید، وقتی شما با مطلب جدیدی در درس یا تخصصتان روبه‌رو می‌شوید باید در یک فاصله‌‌ی مشخص بعد از اولین برخورد، آن را دوره کنید. اما دقت کنید که این فاصله نباید به حدی باشد که شما مجبور شوید به جای دوره مطالب، آن‌ها را به طور کامل از اول مطالعه کنید. بخش‌های نقطه چین نمودار بالا نشان می‌دهد که اگر این دوره‌ها اتفاق نیوفتند، شیب منحنی فراموشی شما به چه صورت خواهد بود و همچنین بازنگری مطالب جدید چه تاثیری می‌گذارد.این فواصل بین دوره‌ها هرچه به سمت جلو می‌روید بیشتر می‌شوند. به عنوان مثال در اوایل مسیر، شما نیاز دارید که یک روز بعد یادگیری نکات جدید در کلاس درس آن را دوره کنید، اما فاصله‌ی بعدی شما می‌تواند یک هفته باشد. پس از آن شما می‌توانید به دوره‌های ماهانه برسید. به مرور متوجه می‌شوید که حافظه‌‌ی شما نیز قوی‌تر شده است و راحت‌تر می‌تواند مطالب جدید را دسته بندی کند.· زیادی از حد یادگرفتنشاید این اصطلاح عجیب به نظر برسد، اما روش کارآمدی است. بگذارید مثالی برایتان بزنم؛ فرض کنید یک کلمه‌‌ی جدید در زبن انگلیسی یادگرفتید که می‌خواهید در مقاله‌‌‌‌ی خود از آن استفاده کنید. شما می‌توانید به راحتی معنای آن اصطلاح را در گوگل ترنسلیت پیدا کنید و داخل مقاله‌تان بنویسید. اما این احتمال وجود دارد که تا چند روز آینده آن اصطلاح را به طور کامل فراموش کنید.پس در کنار یادگیری معنای آن، بهتر است که چند ویدیو هم از بازیگرانی که آن اصطلاح را در شرایط مختلف استفاده کرده‌اند، ببینید. شاید حتی از دوست یا معلم‌تان هم درمورد آن بپرسید و اطلاعات جدیدی کسب کنید. در این صورت شما زیادی از حد درمورد یک موضوع یادگرفتید و حالا پروسه‌‌ی تثبیت در ذهنتان هموارتر شده است.· اطلاعات را قابل فهم و ساده کنید.به عنوان یک مدرس زبان انگلیسی این را می‌دانم که برای هر زبان آموزی پیش آمده با گرامری برخورد کند که دقیقا نداند در کجای مکالمه‌‌اش کاربرد دارد. یا سر کلاس جمع بندی نکات، استاد مطلبی را بیان کند که زبان آموز نداند به چه دردی می‌خورد. اینجاست که شما باید تمام سعیتان را بکنید تا اطلاعات جدید را تا جای ممکن ساده و قابل فهم کنید.دوره کردن زیاد به تنهایی نمی‌تواند مفید باشد!گرامر جدیدی یاد گرفتید؟‌ خیلی خب مثال بزنید، باز هم مثال بزنید! همان روز با دوست‌تان درمورد آن گرامر صحبت کنید و تلاش کنید به او نیز همان مطلب را آموزش بدهید. در این صورت مطالب پیچیده برای خودتان هم ساده و قابل فهم می‌شود و شانس فراموش کردن آن‌‌ها را کمتر خواهید کرد.· در آخر، ذهنتان را به چالش بکشید.از خودتان امتحان بگیرید! لغت‌هایی که هفته‌‌‌ی گذشته یادگرفتید را از خودتان بپرسید، اما اگر چندتا از آن‌‌ها را فراموش کردید ناامید نشوید. دقیقا در همین نقطه است که باید ذهن را به چالش بکشید. از خود‌ سوالاتی بپرسید و نشانه‌هایی که حفظ کرده بودید را به یاد بیاورید. شاید به این طریق مطلب مورد نظرتات را پیدا کنید.مطالبی که در این مرحله از آموزش یاد می‌گیرید، بهتر در ذهن شما تثبیت می‌شوند و در آینده راحت‌تر آن‌‌ها را به یاد خواهید آورد.کلام آخر ...یادگیری مطالب جدید یکی از کارهای همیشگی ماست که روزانه با آن سروکار داریم. اما فراموش کردن می‌تواند بیشترین ناامیدی را در طول مسیر به ما بدهد. آرزوی هر دانش آموز و دانشجویی این است که با اولین مطالعه، همه چیز را به خاطر بسپارد و بتواند نمره‌ی بالایی در آزمون‌‌ها معتبر بگیرد. اما در این مقاله متوجه شدیم که این اتفاق ممکن نیست. پس باید با روش‌های که اشاره کردیم به جنگ فراموشی برویم و با تقویت ذهن‌مان برای چالش‌های بعدی آماده بشویم.امیدوارم که از خواندن این مقاله لذت برده باشید.دانیال