برجام محبوبتر از همیشه

...شاید بیشتر از یکسال است که دولت آمریکا می کوشد تصمیم نامناسب ترامپ درخروج از برجام را باز سازی کند . تصمیمی که در سایه توهم توانمندی آمریکا برای به زانو در آوردن ایران بدون نیاز به اجماع سازی جهانی علیه ایران گرفته شد . ریئس جمهور وقت آمریکا تصور می کرد با بسیج اهرمهای مختلف قدرت می تواند ظرفیت های دیپلماتیک ایران را خنثی و با فشار های حداکثری سیاسی و اقتصادی توان عملیاتی ایران را در مقابله با خود به تحلیل برده و فروپاشی نظام را تسریع کند. اما آنچه در ادامه پافشاری های دولت آمریکا روشن شد دو واقعیت مهم بود . اول اینکه فهم دولت آمریکا و حتی بسیاری از متحدان و دشمنان آن از قدرت آمریکا انطباق چندانی با حقیقت قدرت آمریکا ندارد . آنچه اتفاق افتاد مؤید این حقیقت بود که آمریکا توان متقاعد سازی متحدان خود در مسیر اراده سیاسی خودرا ندارد و با بکار گیری همه مؤلفه های قدرت خود قادر نیست مثل گذشته های دور بحرانهای منطقه ای و بین المللی را مدیریت کند .واقعیت مهم دیگر اینکه کشور های مختلف از جمله ایران از توانمندی دیپلماتیک و مدیریتی لازم برای فعال سازی ظرفیتهای داخلی و خارجی حتی در حوزه های نفوذ سنتی آمریکا برای مقابله با آن برخوردار هستند و دقیقا به این خاطر است که فرایند احیای برجام طولانی و به یک چالش اساسی تبدیل شده است . تجربه ای که آزمونی تلخ و سخت برای سیاستمداران آمریکاست ، زیرا صادق بودن فرضیه « پایان قرن آمریکای » را حکایت میکند !اینکه آمریکا کشور قدرتمندی است فعلا محل مناقشه نیست ، اما اینکه این قدرت چقدر واقعی است جای بحث فراوان دارد ، قسمتی از این چالش در موضوع برجام و قسمت مهمترش در قصه خروج و تلاش برای بازگشت مجدد به آن برای جهانیان روشن شده است .آمریکا از اینکه یک توافق جامع مشترک بین المللی بدون حضور او و در قالب مذاکرات ۱+۴ و ایران جریان دارد احساس بدی دارد و از اینکه ایران نمی پذیرد با آمریکا مذاکره کند احساسش ناخوشایندتر است و البته سیاستهای آزار دهنده بقیه اعضا که هر یک اهداف خاص خود را دنبال می کنند و شاید نقش مخرب در حصول توافق دارند این وضعیت را بدتر هم می کند . از این منظر شاید این رویداد هشداری باشد که آمریکا را متوجه هزینه مندی اقدامات عملی خود کند تا از رفتار های افراطی در آینده اجتناب ورزد ، اما آمریکا کشوری نیست که بخاطر این اشتباه استراتژیک تن به انفعال بدهد ، بلکه می کوشد از این تهدید فرصتی برای خود بسازد و این توانمندی را مدیون تعدد مؤلفه های قدرت خود میباشد .گام اول این سیاست زمانی کلید خورد که دموکراتها در سایه کم کاریهای سیاسی و حقوقی دولت وقت ایران جای شاکی و متهم را عوض کردند و اعلام کردند درصورتی که ایران به برجام بازگردد ، دولت جدید آمریکا هم بازگشت به برجام را مورد بررسی قرار خواهد داد !!! در تعقیب همین سیاست است که دولت آمریکا با رویکرد رسانه ای و اقناع افکار عمومی تلاش دارد حجم عظیمی از اخبار متناقض و کم اهمیت را تولید کند تا چالشهای مورد نظر خود را بین تصمیم سازان و تصمیم گیران و همچنین بین مردم ایران برانگیزد . چالشی که دستور کارش فضا سازی در تعجیل برای تحصیل توافق در وین است . از یک طرف داوطلبانه از لغو برخی از تحریمها سخن می گوید و در ادامه به بی اهمیت بودن آنها اذعان می کند ، در ادامه راهبرد تکراری روی میز بودن همه گزینه از جمله گزینه نظامی را پر رنگ میکند ، در مواردی از در دسترس بودن توافق نهایی صحبت می کند ، و از سوی دیگر با امکان بسته شدن پنجره مذاکرات در صورت تعلل ایران ، ایران را تهدید می کند و از سوی دیگر برخی از رفتار های ایران را با عنوان رفتار های تحریم ساز بزرگنمایی می کند و در نهایت از تصویب تحریم برخی افراد و نهاد ها پرده برداریمی کند . همه این اقدامات بیش از یک هدف ندارند و آن تشدید نیاز ایران به هر توافقی با استخدام کلیه ابزار های یک جنگ روانی تمام عیار است . هدفی برای پوشش شکست سیاسی خود و جبران آن در بازگشت زیرکانه به برجام با هزینه ایران یا بدون هزینه و یا با کمترین هزینه ممکن .سیاست های رسانه آمریکا در تمجید از سازش و تلاش برای توسعه و حفظ امنیت جهانی ، ایجاد ابهام با انتشار اخبار متناقض ، ایجاد فضای ارعاب و تهدید ،ضمن تنویر جایگاه و کارکرد مؤثر رسانه در نظام سلطه ، حکایت از این دارد که نظام اطلاع رسانی درست رسالت آن نیست . چنین سیاستی هم توهین به شعور مخاطب را در بطن و متن خود دارد و هم ضرورت شنونده عاقل بودن را در آشوبهای رسانه ای جهان دو چندان می کند . با علم به این رویکرد غربی است که مارکوزه مأموریت رسانه های اجتماعی در نظام سرمایه داری را کودن سازی اجتماعی ارزیابی می کند و ریئس جمهور اسبق آمریکا اعتراف می کند که در هر تهاجمی دستور کارش بیشتر از اینکه در پنناگون روشن شود به cnn وابسته است .با این تفاسیر در تلاش آمریکا برای بازگشت به برجام تنها یک هدف غیر قابل انکار وجود دارد ، آمریکا بدنبال ایفای تعهدات خود در آن نیست ، بلکه به دنبال استفاده از ظرفیت فشار های دائمی است که برجام دارد ، چیزی که جان کری وزیر خارجه وقت آمریکا به آن اشاره داشت . بنابراین برجام و هزینه و زمان بازگشت به آن برای آمریکا بسیار مهمتر است ، زیرا آمریکا از ظرفیتهای پنهان برجام آگاه تر است و شاید خروج آمریکا از برجام فرصت مغتنمی برای واکاوی مجدد آن بوده باشد ، به این دلیل عقلانی که دولت وقت ایران در رسیدن به برجام با پرداخت هزینه های گزاف صرفنظر از مقابله با رقبای سیاسی در داخل صرفا بدنبال گشایش در اقتصاد و فروپاشاندن ساختار تحریمها بود در حالیکه طرفهای غربی و حتی سایر قدرتهای مهم با دریافت پاداش های عینی بدنبال رفع نگرانیهای خود و مهار کلیه مؤلفه های قدرت ایران در ارتباط آینده اش با جهان بودند .با این ملاحظات هر چند انجام تعهدات عمل اخلاقی ارزشمندی است ، اما برجام عمدتا یک سند سیاسی است و غرب در جریان اجرای آن بی اخلاقی های بیشماری مرتکب شده است . بنابراین تصمیم سازان و تصمیم گیران ایرانی فقط در سایه یک واقع بینی متقن و به دور از تأثیر پذیری از فضا سازیهای سیاسی و رسانه ای و با پیش بینی سوء استفاده های احتمالی غربیها و دیگران از ظرفیتهای پنهان برجام و اندیشیدن درست به مهار بالقوه آنها و الزام غرب به پرداخت هزینه های عدم انجام تعهدات و اخذ تصمین های لازم برای جلوگیری از تکرار این اقدامات ، قادر به اثبات اراده خود برای صیانت از کشور و منافع ملی خواهند بود .تجربه تاریخی برجام نشان داد گفتمان اعتماد به بیگانگان در روابط سیاسی آموزه منطقی و عقلانی نیست و نباید با ساده دلی و حس احترام و تعهد اخلاقی یک طرفه در انجام تعهدات سیاسی و عملی پیش قدم شد . اکنون گلو گاه مذاکراتی وین پیچ تاریخی مهمی است که یک خطای محاسباتی کوچک در آن میتواند فرصتهای مهمی از ایران بگیرد و چشم انداز قدرت و نفوذ آن را محدو د و دچار چالش های اساسی سازد . آنچه مسلم است این است که هیچ وقت بیگانگان اجازه نخواهند داد کمک های برجام نیاز های راهبردی ایران را پوشش مناسب بدهد ، اما به ابزار مهاری بنام برجام برای کنترل ایران بیشتر نییازمندند.گر چه رسیدن به توافق یک اصل است و افزایش هزینه های آن سیاست دشمن ، اما کاهش هزینه های آن هدف در دسترسی تری است که با درون نگری و تقویت تکیه به ظرفیتهای داخلی قابل تحقق است.