خیلی دور، خیلی نزدیک (گاه بی گاهان- سی و دو)

ماهی قرمزِ توی تنگ بلور، هِی دُمَش را می‌جنباند و آب را به هم می‌زد و گردِ خودش می‌چرخید...یک دور بالای سطح آب... دو دور پایین‌تَرَک... بعد هم که انگاری خسته می‌شد، تنِ کوچکِ لیزَش را که عین نگین‌های ریزِ انگشتری پری‌خانم_ زن‌عمویم_ برق می‌زد، وِل می‌کرد تهِ تهِ آب و توی گودی زیرِ تُنگ طوری قایم می‌شد که فقط انگاری یک تکّه یاقوت احمر... یک چکۀ درشت رنگِ قرمز... "سه قطره خون"[1]... "انگار که یک طاقه حریر با حاشیۀ منجوق‌کاری"[2]ولی ریختِ خوشگلش، عینِ همان ماهیِ نازی بود که در کارتون پینوکیو دیده بودم... و به عروس می‌مانست... و اسمش کِلئو[3]بود... و ما هم اسمِ ماهی طلائیِ قشنگ‌مان را کلئو گذاشته بودیم...یعنی من و مادرِ گیس‌گلابتونم که با آن دو رشته موی بافته و ابریشمینِ زرتاب و دامانِ گلبارانش، نشسته بود میانِ بهارستانِ ابریشمینِ قالی، کنار من و داشتیم با هم رقصِ شادمانه و شگفت‌انگیزِ ماهیِ عید را_ با آن دُم و باله‌های بلندِ پرنیانی و لطیف_ از پشت شیشۀ نازکِ تُنگِ سرِ طاقچه، تماشا می‌کردیم که در هر چرخشِ دلربایش، برابرِ چشم‌مان دور می‌شد و نزدیک... و تنِ زیبای بی‌مثالش، مثل آب موج برمی‌داشت و هی بزرگ و هی کوچک می‌شد...آفتابِ رنگارنگ از لای شیشه‌های پنجره‌ اُرسی‌ها، یک‌جورِ خیلی گرم و مهربانی، گل‌های قالیِ لاکی، قاب‌آینۀ فیروزه‌ای، جلدِ طلائیِ قرآن و آن نعلبکی چینی‌های ریز ریزِ سر طاقچه را نوازش می‌کرد و سرپنجه‌های نازکش را خیلی به نرمی توی آبِ تُنگ فرو می‌برد و انگاری سر به دنبالِ ماهی کوچولو می‌گذاشت و می‌ترساندش که تندتر دُم بجنباند و شناکند... و مرا به اعجاب و خنده وادارد...بعد مادرم بازیگوشانه می‌گفت...«بهرام!... بهرام!... ماهی شو...»و دست‌های بلورینِ نازش را با اشتیاق و تند تند به هم می‌زد...دلم می‌خواست خوشحالش کنم...لُپ‌هام را از داخلِ دهان، می‌مکیدم و به‌زحمت لای آن دو تا دندان آسیابم که تازه نیش زده بود، نگه ‌می‌داشتم و یک‌طوری لبم را غنچه می‌کردم که بشود مثل خودِ خودِ لب‌های خوشگل کلئو، آن‌طور که با عجله باز و بسته‌اش می‌کرد و انگاری آب می‌خورد... وقتی می‌آمد روی سطح آب یا درست نزدیک چشم‌های ما، دهنش را می‌چسباند به جدارۀ آبگینه...بعد مادرم بیشتر کف می‌زد و خیلی خوش‌آهنگ با صدایی شبیهِ ده‌تا زنگولۀ کوچولوی جادوییِ زرّین، می‌خندید...و با نوکِ انگشتِ اشارۀ ملوس شیشه‌ای‌اش، لب‌هام را لمس می‌کرد و می‌گفت...«پیشی کوچولو... لب‌هات مثل شکوفۀ هلو... و دو تا لُپت میوۀ شاداب هلو... »...ولی به نظرِ افسون_ آن نخستین و جنون‌آمیزترین عشقِ فریبایم_ که در هر حال به اشارتی، مرا مثلِ راحت‌الحلقومی بلعیده بود و کمابیش به‌حق، خیال می‌کرد سراپای موجودیت‌ام را نیز می‌شناسد، لب‌هام خیلی معصومانه بود...یعنی خودش به بیان‌های مختلف چند بار به من گفته‌بود...حتی در آن دمادمِ خلوت‌هایمان... سرمستِ تهی‌بودگی... پس از بی‌زمانیِ مهرورزی‌های توفانزای... وقتی رخوتناک و کاهلانه، تنِ لغزانِ شفافش را_ که پیچیده در پیلۀ شمدهای ابریشمین، به عروسِ ماهیانِ طلائی با دم و باله‌هایی پرنیانی می‌مانست_ یله می‌داد روی امواجِ لطیفِ نازبالش‌های اطلسِ صورتی... بازوانِ بلند و باریکش را به سوی من برمی‌افراشت و اجزای صورتم را یک‌به‌یک نوازش‌وار لمس می‌کرد... شبیه مادرم... و دور لب‌هام را گویی با نوکِ انگشت می‌پیمود... یا خیلی آهسته خط می‌کشید... طوری که انگاری روی آبگینه‌ای بخارآلود نقاشی کند... و شاید از سرِ دادنِ امتیازی به خویشتن، در جایگاهِ یک فاتح _یا لااقل_ کاشفِ بزرگ، با بی‌حسی... و لکنتی مستانه می‌گفت:«طوری... بی‌گناه است... که خودش... اقرار می‌کند... هرگز... بوسیده نشده...»و یه یقین اشتباه می‌کرد......و اما حکایتِ میکائیل... همان بهانۀ جاودانیِ نخست بساوشِ ملکوت بر لبانم، پس از مادر... دیگر بود...انگار هرگز سخن ساز نکرد از ناچیزی‌های هست و بودم...تنها با طلسمِ افسونگرش، قفلِ نامرادی بر دل و بر دهانم نهاد ...به آن بارشِ بهشتِ سرمدیِ آرزو و معجزۀ شفابخشیِ لبانش در آلاچیق...و در یلدای یگانه شامگاهی فناناپذیر در فراموش‌خانۀ خفیه‌گاهِ اسرارِ نفرینی و ناگفتنی...پس از آن که چکّه چکّه، دمادم، گلاب را به قند و قند را به گُل آمیخته، شراب ارغوان به کامم ریخته و توفانِ عطرآگینِ بهارِ هوایش را با نفسم آمیخته بود... در گوشم به نجوایی شوریده، در اوجِ غلیانِ اشتیاق گفته بود..."mein zucker...”" mein honig...“" mein schatz..."شبیهِ طرّادۀ مفلوکی که بادبان فرواندازد و تنِ شکست‌خورده، به هجومِ سیلاب و صرصرِ توفندِ شبانگاهان بسپارد، خویشتن را در گردابِ بی‌ساحلِ رغبت‌های دهشتبار و گهوارۀ هرگزهای خوفناک رها کرده بودم... در بیکرانۀ کنارش...تلاطم سهمگین بازوانش...با بیداریِ صبح، خروشِ خیزاب‌ها و تندبادِ بیکرانۀ اقیانوس، فروخفته و من چونان زورقی سرگردان بر پهنۀ آفتابیِ امواجِ آرام و طلائیِ آن بستر بیگانه از خواب برخاسته و به شکوهِ ابدیت در روزی آرام و مهربان، سلام گفته بودم...در طُرفه پگاهی بی‌بدیل و فراموشکار... ‌که خلاف انتظارم آنچه برابر چشمم می‌دیدم، پنجره‌ای تازه بود با منظرۀ شاخسار ‌و سوزنی‌برگ‌های کاج و آینه‌ای روبه‌رو و تصویر من انگاری همچنان شناور، میانِ امواجِ آرام و دریای شنگرف رواندازِ آن تخت بزرگی... که متعلّق به من نبود...و میکائیل با آن لبخندِ لامع و ترکیبِ چشم‌نوازِ سپید و آبی و اخرائی در جامگانِ آراسته و چشمانِ درخشان خویش، چونان خورشیدی که از غرب طالع شود، غافلگیرانه بر فراز سرم سایه افکنده بود...که گفتم:«سلام!...»یک طوری که در رسواییِ یادکردِ روشنای روز، خجالت کشیده باشم از او...ولی او به آسودگی در کنارم نشسته... و با صدایی به طراوتِ نسیمِ اردیبهشت، گفته بود:«صبح بخیر... بیدارت کردم؟... حالت چطور است؟... »و با یک دست، آرام پیشانی‌ام را لمس کرده بود...انگشت‌هاش نرم نرم، مثل دندانه‌های شانه خزیده بود لابه‌لای موهام و انگشتِ شست را بازی‌کنان ساییده بود میان دو ابرویم...بعد خندان پرسیده بود:«می‌خواهی کمی موهات را کوتاه کنم؟... خوشگل‌تر می‌شوی...»«مگر بلدی؟...»فقط با حرکت سر و چشم، طوری اشاره کرده و ابروانش را بالا انداخته بود که انگار بخواهد بگوید: " البته!... مگر تردید داشتی؟!"...پاسخِ احوال‌پرسی‌اش را نگفته بودم، ولی احساس می‌کردم نیروی زندگی به طرزی معجزوار به تنم بازمی‌گردد...آن گونه که می‌دیدم به راحتی روی پای خویش می‌توانم تا حمام بروم...گفته بود:...«پس... قبل از صرف یک صبحانۀ سبُکِ ارمنی، اول سروصورتی صفا دهیم...»خود را به او واگذاردم که تا روشویی هدایتم کند... موی سر و صورتم را مطابقِ ذوق و سلیقۀ خویش بپیراید و چانه‌ام را توی دست بگیرد و آهسته به حالت نمایشی به طرفین بچرخاند و صورتم را نشانِ خودم دهد... و در آینه به رویم بخندد...بعد با یک اسفنج آبی رنگ_همانطور که مادرم_ استحمامم کند؛ بی‌آنکه نیازی به تعویضِ پانسمان دست‌هام باشد...و در نهایت بازگردانَدَم به اتاق خواب و بنشانَدَم روی تخت و همراه با بردباری و باریک‌بینی_ هم‌چنانکه به حالِ تمرکز چندبار چانه‌اش را خارانده و قدمی پس و پیش رفته باشد_ از میان لباس‌های داخل قفسه‌ها، اندازۀ مناسب مرا بیابد و خیلی به نرمی و مادرانه بپوشاندم و تازه سرِ آخر همان طور که دکمه‌های آن نیم‌تنۀ پشمیِ نیلوفری‌ را روی پیراهنی سوسنی‌رنگ بر تنم می‌بست، بگوید:«خوب دیگر خیلی خسته شدی... برگرد به رختخواب تا من بروم ناشتایی‌ات را آماده کنم...»ناباورانه از بختِ خویش، سعادتم چنان کامل بود که فراتر از آن به خیالم نیز خطور نمی‌کرد...رواندازِ اطلسِ سرخ را روی زانوهام کشیده و از زیر چشم پاییده بودمش که در دو قدمیِ درگاهِ اتاق به آرامی و تردید، پابه‌پایی‌کرد... شاید منتظر تا از آسایش من مطمئن شود...و من عاقبت به سخن در آمده بودم... با صدایی مرتعش و رو به نشیب... در ادامۀ جریانِ ادامه‌دار و سمجی در خاطر ِخویش، و شاید ضمناً به قصد شکستنِ آن سکوتِ شرمناک و شرم‌آوری که نمی‌گذاشت نشانش دهم تا چه حد سپاسگزارانه سرسپرده‌‌ام...« می‌دانی میکائیل!؟... من... حالا احساس می‌کنم که خیلی بهتر می‌فهمم... آن نوع پایان دادنِ اختیاری به زندگی که آندره ژید می‌گفت، چه معنی دارد... مقصودم دقیقاً این است که... خودکشی نمی‌بایست آن گاه باشد که در حضیضِ نکبت هستی... بلکه بهترین وقتِ آن، لحظه‌ای است که آدم "به قلّۀ شادی رسیده باشد و از آن پس جز فرود آمدن در پیش نباشد"[4]... »میکائیل فقط نفسی دیگر کنار در ایستاد و بعد آهسته برگشت تا بالای سر من...و روی عسلیِ پای تخت نشست... شاید در پاسخ حرف‌هام، به سویم خم شد و لب‌هاش را روی پیشانیِ ‌من و سرم را در آغوش خویش فشرد...«! mein Schatz به من قول می‌دهی که دیگر در هیچ شرایطی، چنین ظلمی را به خودت و من روا نخواهی داشت؟...»بعد در حالی‌که یک دست را روی شانۀ من نگهداشته بود، نگاهِ چون مخملی نیلی‌اش را به چشم من دوخت و به آهنگی چنان مهربان که انگار با کودکی حرف بزند، همراه با چرخش موّاجِ دست دیگرش توی هوا، توضیح داد:« و دربارۀ فلسفۀ این کتاب اگر نظرِ مرا بخواهی، معتقدم یک‌جورهایی این‌جا، زیرکیِ بی‌انتهای نویسنده موجب می‌شود فکر کند اغلبِ آدم‌هایی که می‌شناسد، صدای سکّۀ قلب می‌دهند... شاید من فاقدِ زیرکیِ لازم باشم... چون راستش همۀ آدم‌هایی که می‌شناسم، در نوعِ خویش بی‌نظیرند... پس زیاد هم به اصلی و بدلی بودنشان فکر نمی‌کنم... امّا اگر ضرورتاً محکِ تجربه را هم به میان آوریم، این وسط، تو بی‌شک طلای اصلِ اصلی... شرابِ نابِ شیراز، بدونِ ذرّه‌ای ناخالصی... بهرام! برای مباحثاتِ نظری وقت زیاد خواهیم داشت... ولی امروز را به خواهش دلِ من بیا زندگی را فکر نکنیم!... فقط زندگی کنیم... قبول؟...»سر فروانداخته بودم به نشانِ وفاق... و وانهاده بودم تا به نوازش، شوخی‌کنان مویم را به هم بریزد و برود پیِ تدارکِ آن زندگی که می‌گفت...و دقایقی بعد صبحانۀ ساده‌اش را نیز خیلی زود در یک مجموعه ظرفِ چینیِ صورتی فراهم کرده، روی یک میزِ روتختی بیاورد و بگذارد برفرازِ دو زانوی من که با بی‌حسی و کرختیِ آمیخته به احساسِ خوشبختیِ ناب، همچنان که تکیه کرده بودم به متکای خویش، داشتم نگاه می‌کردم آن چهرۀ جدیدی را که با موی کوتاه، از توی آینه به من خیره مانده بود...تا میکائیل گفته بود:Bitte, mein Herr!”... نانِ باغارجِ تازه، مربای تمشک، قهوه رقیق با شیر و شکر... و آب پرتقال طبیعی!”...تازه نمی‌دانستم اقامت من در قلب بهشت تا چند دقیقه یا ساعت دیگر دوام خواهد یافت...وگر نه با دلخوشی و آسودگیِ بیشتری تماشایش می‌کردم که داشت با خونسردی ملیح و تمرکزِ حواس مطلق، قطعه‌ای از آن نان قهوه‌ای رنگ و ظاهراً نرم و شیرین را با کارد می‌برید و رویش کره و مربا می‌مالید... طوری که انگاری هیچ کار مهم‌تری از آن در عالم وجود نداشت...تمکین در برابر حقیقتِ سهمگین و چاره‌ناپذیرِ یک خداحافظیِ محتومِ قریب‌الوقوع، مانع از فرو ریختنِ اشک‌هام می‌شد... ولی بغضی بی‌درمان راه گلو و دهانم را بسته بود... پس برای این که کار خود را با این رنجِ گریزناپذیر یکسره کنم، زیر لب با صدای گرفته گفته بودم:«دستت درد نکند... خیلی به زحمت افتادی... پس با اجازه من الان یکسر بروم خانه وسائل سفرم را بر‌دارم... اگر تا حدود دو ساعت بعد خانه هستی، لباسهات را برگردانم و بعد بروم ترمینال...»میکائیل همچنان که به حاصلِ کار خویش چونان خیره مانده بود که به یک اثر هنری، آن قطعۀ نسبتاً بزرگ باغارج و کره و مرّبا را محاذی صورتِ من گرفت... و با لحنِ نمکینی که ممکن بود راستی به گریه‌ام اندازد، گفت:« حالا یک پسرِ خوب و تمیز و قشنگ، باید مربای تمشکش را بخورد و بهانه نگیرد... دهانت را باز کن تا بعد من هم نقشه‌ام بگویم...»بی‌چون و چرایی آن لقمۀ از حوصله بیش را پذیرفته بودم...و او با حرکتِ نرم و نوازش‌وار انگشتِ شست، ترشحِ شیرین و سرخِ تمشک را که بر گوشۀ دهانم چکیده بود از کناره و روی لب‌هام پاک کرد... و انگشت خویش را به دهان برد...حرکتی شاید رغبتناک و یا حاکی از یگانگی مثلاً...که در عین حال به تفسیری ابلهانه برای من، خیلی فداکارانه می‌نمود...مسئله این بود که طبقِ تجربیاتِ عهد صباوت، عادت داشتم منفور باشم... بچه میمونِ زشت... انچوچکِ مزاحم دهن لق... بچه‌ننه‌ای یتیم‌شده... که هیچیک از بازی‌های پسرکان فامیل را بلد نبود، خوب نمی‌دوید... دائم زمین می‌خورد... و زود به گریه می‌افتاد...در آن خانۀ درندشتِ ورجاوندانِ خبیث... فقط خانمجان مرا دوست داشت و کتاب‌خانۀ کهنۀ آقابزرگِ مرحومم... یعنی حداقل من دوستشان داشتم...ولی در غالب اوقاتِ عمر خویش، اگر چندش‌آور بودن یک بیماری محسوب شود، خود را بدان مبتلا می‌دانستم...مگر البته در برابرِ مادرم... که انگاری جانِ خویش را فدای آفریدن و زنده نگهداشتن موجود کثیف و ناشایستی چون من کرده بود...و اینک هر آنچه با او بود... همۀ آن بساوش‌ و مزش و نوازش‌هایی که به اعجاز می‌مانست... و فرسنگ‌ها فرازتر از مرزِ سزاواری‌های من بود... مرا در اقیانوسی از حیرت و سرگردانی و انفعال، غرق می‌کرد...شاید چون باز مرا می‌برد به خاطراتی از جنسِ صمیمیت با مادرم... و همۀ آن عیش و طرب نهانی، وجد و سرورِ سرمست و شادکامی‌ِ بی‌حدّ و حصری که فقط در عهد نوباوگی داشتم... با او... و به واسطۀ او...همانوقت که او پستانکِ شیشۀ شیر یا قاشق سوپ مرا، اول با لب و نوک زبان خود می‌چشید... و لکه‌های چربی دور دهانم را می‌مزید... و اگر دستم را در پیالۀ ماست فرومی‌بردم، نوک سفید انگشت‌های آغشته به ماستم را آرام و به شوخی می‌مکید... و سراپایم را که با آن اسفنج‌های خوشرنگ و دست‌های گلبوی خویش می‌شست، دوست می‌داشت و می‌بویید...و اینک انگاری همان معجزاتِ عاشقانۀ ناب و نجیب بود که از نو تکرار می‌شد...میکائیل لیوان شیرقهوۀ رقیق را از روی سینی برداشته و به دستم داد... صورتش را نزدیک‌تر آورد و با لحنِ اطمینان بخش و گرمش... خیلی شمرده و طوری آهسته که انگاری ممکن است کسی در آن اتاقِ دیگر گوش ایستاده باشد، گفت:«خواهش می‌کنم قبل از هر مخالفتی، کمی پرچانگی‌ام را تحمل کنی... می‌دانم از دستم دلخوری که فردا شب باید بروم و تنهات بگذارم... و به روحِ دوزخیِ مارکوس اورلیوس قسم، اگر راهی وجود داشت که بیشتر بمانم، چه به رسم خرد و چه دیوانگی، تردید نمی‌کردم... ولی اگر غنیمت لحظات اکنون را از دست بدهیم... عقلا و مجانین هر دو نفرین‌مان خواهد کرد... نه؟... موافقی که قدرِ امروز را بدانیم؟... تا فردا وقت داریم... به نظرت طرح من چطور است؟... من الان فقط حدود دو ساعت بیرون کار دارم... تو همین‌جا می‌مانی... خیلی خوب استراحت می‌کنی... به موسیقی گوش می‌دهی... تا حدود ظهر که برمی‌گردم... سر راه از دلمه‌های عالی لیدا خانم برایت می‌گیرم... تا شب برایم شعر می‌خوانی و برایت قصه می‌گویم و فردا صبح زود هم خودم می‌رسانمت اصفهان... این‌طوری هم خیالم راحتت‌تر است... و هم شاید بخواهی امشب به من فرصت هزار سال رستگاری بدهی ... آنطور که عالیجناب گوته می‌گوید...»بعد لیوان نیم‌خوردۀ قهوه را از دستم گرفته و میز را به کناری نهاده و در گرماگرم رایحۀ تنفس بهاران و شکربارانِ لبانش، به آلمانی خوانده بود...Wie ergötz’ ich mich im Kühlen”Dieser schönen Sommernacht!O wie still ist hier zu fühlen,Was die Seele glücklich macht!Läßt sich kaum die Wonne fassen,Und doch wollt’ ich, Himmel, dirTausend solcher Nächte lassen,Gibt mein Geliebter einen mir?[5]”.....ضرباهنگِ یکنواختِ آواز باران... و تکرارِ بی‌پایانِ قطعۀ اندوهبارِ «رقص آرام برای یک شاهدخت مرده»[6] و این شبِ تنهایی بی‌انتها که خوابم نمی‌برد و ساعت‌ها پس از نیمه‌شب، همچنان نشسته‌ام به تماشای شعله‌های مضطرب رو به خاموشیِ آتشدان... با احوالاتی عجیب...آن گونه که به یک اندازه هم خرسندم و هم غمگین... احساسی شبیه آنچه پس پایان یافتنِ خواندن یک داستانِ بلندِ سرگذشت‌نامه‌ای بلند به آدم دست می‌دهد... حداقل برای من این طوری بود در ایامِ نوجوانی که عاشقِ خواندنِ شرحِ حالِ هنرمندان بودم...احساسی مثلِ نوعی تهی بودگیِ حیرت‌آلود و حسرت‌بار و رضامندانه...هنوز هم نمی‌توانم خویشتن را قانع کنم که کار درستی بوده آن تسلیم شدنِ ناگهانی و لااُبالی‌وارم، بی‌هیچ مقاومتی، در برابر شرطِ شیطنت‌آمیزِ آدریانا...تمکینی که نمی‌شود گفت از سر نزاکت هم بود...و البته که می‌دانستم اینطور آری گفتن‌ها بیشتر موجب وهن و رسوایی و سرشکستگی است...و قطعاً نمی‌توانست پیش‌درآمدِ مناسبی هم باشد برای حصولِ یک نتیجۀ معقول و معتدل، دربارۀ ارتباطات دوستانه و شغلی‌مان در آینده... آن گونه که من در خیالِ خویش انتظار داشتم...به خودم می‌گویم ... شاید از آن جهت ضعف نشان دادم از خویشتن، که گفته بود شب سالروز میلادش است...شاید هم صرفاً بدان علت که پیشتَرَک، تمامِ قوای احتجاج و مقاومتِ جدلی‌ام را در کشاکشِ گفتگوهای سرسام‌آور با او فرسوده بودم...یا از طرفی به خاطرِ پرستاری‌‌هاش به گاهِ بیماری، نسبت به او عمیقاً و خیلی جدّی احساسِ دین داشتم و نمی‌خواستم با این نه گفتن‌های مکرّر، خودپسندیِ پیگیر و آشکارش را جریحه‌دار کنم...شاید هم در نهایتِ پست‌فطرتی، و حتی کمابیش هوسناک کنجکاو بودم که او چگونه این مهم را به انجام می‌رساند؟......اکنون که بی‌خواب و خُسران‌دیده، حیران پناه گرفته‌ام در آغوشِ گرم بی‌تأثّرِ کاناپه و نوازش هُرمِ آتش، نیک می‌دانم که قطعاً می‌بایست قاطعیتِ بیشتری به خرج می‌دادم و نمی‌گذاشتم او _علیرغم این که شاید خودش نداند_ بیش از آن خویشتن را تحقیر کند و غرورِ بی‌نظیرِ زنانه‌اش را در هم شکند...نمی‌بایست در برابرِ این تمنّای موذیانه و کودکانه و بی‌فکر... آن طور ابلهانه لبخند زده باشم، و بعد با قدری هیجانِ مبتذلِ بی‌ربط، در دل منتظر نشسته باشم تا او با لب‌های داغ و ‌پرهیجانش هجوم آورد و در گفتگویی درونی، مثلِ یک بی‌شعور از خود راضی با خودم بگویم...«نه!... به واقع خلافِ انتظارت، انگاری در این کار خیلی فنّی و ماهرانه پیش می‌رود...»و برای این که این احساسِ مطلوبِ خواستن و خواستنی بودن کمی بیشتر امتداد یابد، درنگی کنم و مثلِ یک مجسمۀ نکبت، خشکم بزند... و خویشتن را واگذارم به او و آن حسِّ مطلقاً مغلوب‌کننده‌ای که سال‌هاست تجربه نکرده ام ...تا او این انفعالِ وخیم ویرانگر مرا، به مثابه تشویقی به نفعِ عاملیّتِ خویش بگیرد...و باز خیلی غافلگیرکننده و طوری که با همۀ تجربیاتِ پیشینی‌ام زمین تا آسمان فرق کند، به یکی دو حرکتِ ناگهانی، گیسو بگشاید از هم و آن نیم‌تنۀ نازک از هم بگشاید و از سر برکشد... و مثل کودکی سبکبال بپرد تا روی زانوانم... و به طریقی که هیچ به سلیقۀ عاشقانه‌های رودن در این‌باره شباهت ندارد... با نیروی شگرف دست‌ها و کالبد و دهانی سوزان، خویشتن را به من و مرا به پشتی‌ها سخت بفشارد...طوری که لاجرم اضطراراً به خویشتن نهیب زنم که "خوب! دلقک! مسخره‌بازی بس است... قاعدتاً نباید اجازه داد یک بوسۀ شوخی‌آمیزِ معامله‌گرانه برای شب تولّد، طولانی‌تر از این شود... مگر بخواهی وارد یک قراردادِ تجاریِ جدّی بشوی!..."و نمی‌خواستم... و نمی‌توانستم...پس به‌ناچار، با بی‌نزاکتی و بی‌ملاحظگیِ یک عوضیِ بالفطره، آهسته و کمابیش نرم، ولی به نیرویی مداوم و مصرّانه، گره دستهاش را از گرد خویش گشودم و از خود جدایش کردم تا برخیزد...و به اعتراض و به گمانم از سر خشمی مهارناپذیر، یا صرفاً جهتِ ایجادِ انگیزشی در من... شاید هم فقط به قصدِ مجازات و تحقیرم... با همان احوالاتی که هم آشنا بود و هم جدید و به نقش‌برجستۀ آمازون‌های جنگجو در معبد آتنای پارتنون می‌ماند، نیمه‌عریان و زیبا و نیرومند، دو پای از هم گشاده را ستون کند بر زمین و یک‌دست را به کمر بزند و پرخاش‌کند:«یعنی تو به هیچ طریقی برانگیخته نمی‌شوی؟...»بعد من از روی کاناپه بلند شده و رفته باشم که بایستم رو به آتش، طوری که مثلاً از سرِ حرمت‌گذاریِ عریانی‌اش، چشم از او بدارم، ولی در حقیقت برای محافظت از خویش، هر دو دست را در جیب‌هام پنهان کنم...و در حالی که پشت به صحنۀ هم‌آوردجویی‌اش داشتم، زیر لب بگویم:« آیا از نظر شما ضرورتی دارد اینک همدیگر را تحقیر و زخمی کنیم؟...»و او بگوید:«الان فقط برایم ضرورت دارد بدانم چرا؟... می‌بینی که من به اندازۀ کافی زیبا هستم... نه؟... نکند همان‌طور که اوّل حدس زده بودم تو واقعاً...»و من با دست‌ها و چهرۀ پنهان دل به دریا زده و پرسیده باشم:«من واقعا چه؟...»و او ادامۀ سخنِ خویش فروخورده باشد... شاید جهتِ مراقبت از همان اندک‌مایه حرمتِ نیم‌بسمل که به جان‌سختی، در کشاکشِ مشاجِراتِ بی‌پایانمان، پایداری می‌کرد...و من برگشته باشم طرف نیمکت... نیمتنۀ سرخ‌رنگِ کوتاه و بی‌آستین نازک را برداشته و به خیالِ خودم خیلی مؤدّبانه و پوزش‌خواهانه به دستش داده باشم... توی صورتش لبخندی زده و روی گونه‌اش بوسۀ سردی نهاده و گفته باشم...«بله عزیزم!... می‌بینم که تو درست همانند یک الهه زیبا هستی... و چه به تنهایی، چه به همراهیِ کسی که قدرِ این همه قشنگی و قدرت و محبت و مثبت‌اندیشیِ تو را بداند، قطعاً سعادتمند هم خواهی بود...»و او سری تکان داده و زیرِ لب و به تردید، آخرین زهرخند را به سویم فرستاده باشد...بعد تند تند، لباس پوشیده و آبشارِ گیسوانش را در کلاه و بالاپوشِ پشمی‌اش پنهان داشته، در آخرین لحظات دست در جیبِ پالتویش برده و آن دسته کلیدی که تنها طریقِ پیوندِ محرمیت میان ما بود را گذاشته باشد روی پیشخوانِ آشپزخانه و گفته باشد:«هر وقت بخشِ بعدی تحقیق برای ترجمه آماده شد به من زنگ بزنید... »بعد باز چند نفس، انگاری با دودلی و کمی نگرانی، دورو برش را با نگاه طوری جُسته باشد که انگاری پی شیئی گمشده یا فکری جامانده، می‌گردد و شاید تنها جهتِ آسودگیِ خیال و رضایت از خویشتن، با آهنگی دستپاچه که دیگر خشمگین هم نیست ادامه داده باشد...«حتی اگر درباره کارهای روزمره هم مشکلی پیش آمد، زنگ بزنید... »و قاطعانه پیشنهادِ مرا برای همراهی کردنش تا خوابگاه و حمل کتاب‌ها رد کرده و گفته باشد خودش کسی را پی کتاب‌ها خواهد فرستاد...ولی درست پشت در که رسیده بودیم، برگشته و برای لحظاتی کوتاه خودش را دوستانه در میان بازوان من جا داده باشد و من مویش را نوازش کرده باشم و خوش‌خیالانه که این پایان خوش و آغازی دیگر است، گفته باشم...«آدریانا جان!... دختر شجاع من!... بهترین آرزوها را برایت دارم... »و بعد او باز در لاک منتقدانۀ آشتی‌ناپذیرِ خویش فرورفته و پاسخ داده باشد...«خودت باش... آنقدر پیر نیستی که پدر من باشی...»...بعد اما من مانده باشم و کاناپه و آتش و قصه ناتمامِ میکائیل و... خوابم نبرد... و سپیده بزند......حالا دیگر خیلی خسته و سنگین، چونان کشتی‌شکستۀ توفان‌زدۀ بی‌لنگری، شراع بر می‌کشم از ساحل امن خویش برابرِ آتش... بلند می‌شوم به اکراه... تا بروم به آشپزخانه و آبی برای آن چایِ فوری لعنتی بجوشانم...و شاید برای نخستین بار است که زیر لب به میکائیل این همه ناسزا می‌گویم...«عهدشکنِ نامرد... مکّارِ ستمگر... خائن!... »[1] اشاره به نام مجموعه داستان جناب صادق خان هدایت[2]فرخزاد از "شعر به علی گفت مادرش روزی" بزرگ‌‌ بانو فروغ[3] Cleo[4] از رمان سکه‌سازان آندره ژید ترجمه حسن هنرمندی[5] معنای شعر حدوداً این است:چقدر خوشگوار است خنکای آن شب زیبای تابستانی..و احساس آن سکوتی که قلب را از شادی می‌انبارد...به دشواری می‌توان آن مایه سرمستی را دریافت...با این همه، ای بهشت!..من هزاران بار از چنان شبهای تو را...به یک شب فرصت دیدار معشوق خویش خواهم باخت...(میکائیل مصراع آخر شعر گوته را کمی تغییر داده است )[6] Pavane pour une infant defunte of Maurice Ravel (1875- 1937)قسمت قبلقسمت بعد