پشت پرده‌ی مخملین

نئولیبرالیسم چیست؟ نیما امینی/ دانشجوی مقطع کارشناسی رشته‌ی مهندسی شیمی دانشگاه صنعتی شریف تصویری از حلبی‌آبادهای کشور شیلی با تجربه‌ی بیش از چهل سال نئولیبرال‌سازینئولیبرالیسم از سال 1970 در شیلی به وسیله‌ی کودتای آمریکایی و با بازوی تئوری مکتب شیکاگو مورد آزمایش قرار گرفت، سپس در آمریکا و انگلیس به وسیله‌ی ریگان و تاچر به اجرا درآمد، و بعد از آن در تمام دنیا گسترش پیدا کرد. شاید بارها در محاورات روزمره شنیده باشید که دولت بزرگ است، پس نمی‌تواند به خوبی عمل کند و تنها راه‌حل، کوچک‌کردن دولت است. دولت نئولیبرالیسم دولتی است که به دنبال کم‌کردن نقش خود در تمام زمینه‌هایی است که در بازار وجود دارد و دخالت دولت فقط در ایجاد بازار مورد قبول نئولیبرال‌ها می‌باشد؛ درواقع نئولیبرال‌ها به دنبال کوچک‌کردن دولت هستند. ایده‌ی دولت‌های نئولیبرال این است که همه چیز را به دست نامرئی بازار بسپارند و اجازه دهند که بازار، خودش برای خودش تصمیم‌گیری کند و دولت‌ها فقط باید امنیت بازار را تضمین کنند. دقت کنیم که هدف امنیت بازار می‌باشد، حتی اگر به سلب امنیت انسان‌ها منجر بشود. پس با توجه به این ایده، می‌توانیم به علت سرکوب اعتراضات، تجمعات و اعتصابات پی ببریم. برای اثبات این ادعا کافی است فقط به اتفاقات اطراف خود دقیق‌تر نگاهی بیاندازیم؛ به عنوان مثال در سال گذشته شاهد سرکوب همه جانبه‌ی چندین تجمع کارگری، مانند هپکو و هفت‌تپه بودیم، همچنین شاهد احکام سنگین دانشجویانی بودیم که معترض به سیاست‌های نئولیبرالی دولت مانند طرح کارورزی و پولی‌شدن آموزش بودند. از شاخص‌های دیگر نئولیبرالیسم می‌توان به مالیات‌زدایی، مقررات‌زدایی، موقتی‌سازی، آزادسازی، جامعه‌زدایی، جهانی‌سازی و تشکل‌زدایی اشاره کرد.بخش دیگر نئولیبرالیسم که با آن درگیر هستیم خصوصی‌سازی و پولی‌سازی گسترده می‌باشد که حتی در دانشگاه‌ها هم به طور گسترده دیده می‌شود. خصوصی‌سازی با توجیه این‌که قدرت به دست مردم می‌افتد و مردم خودشان بهتر بلد هستند که چگونه برای خود تصمیم بگیرند، انجام می‌پذیرد. اما باید توجه داشته باشیم که منظور از واگذاری به مردم، واگذاری به کدام طبقه‌ی مردم است؟ منظور از مردم در خصوصی‌سازی افرادی هستند که دارای سرمایه‌ی اقتصادی یا رابطه‌ی نزدیک با افراد حکومت هستند. نتیجه‌ی این‌ نوع خصوصی‌سازی‌ها قطعا چیزی جز کاهش قدرت اقتصادی-سیاسی مردم نخواهد بود؛ زیرا افرادی که دارای قدرت اقتصادی یا سیاسی هستند، می‌توانند ابزار تولید و بازارهای مالی را در دست بگیرند و اکثریت مردم را در حاشیه قرار بدهند. در ایران هم خصوصی‌سازی از این قاعده مستثنی نبوده است و به شدت وابسته به رانت است؛ به گونه‌ای که بیش از هشتاد درصد واگذاری‌ها به بخش شبه دولتی بوده است و به طور کلی خصوصی‌سازی در ایران باعث ایجاد بخشی مستقل و بدون نظارت نمی‌شود. از مدافعان خصوصی سازی در ایران باید پرسید که آیا در این بستر سیاسی-اقتصادی شعار خصوصی‌سازی می‌دهید؟ آیا در این بستر خصوصی‌سازی ممکن است؟هایک یکی از نظریه پردازان اصلی نئولیرالیسم می‌گوید اگر قرار باشد بین دموکراسی و لیبرالیسم یکی را انتخاب کنم مطلوب من حکومت اقلیت‌های لیبرال است تا یک حکومت دموکراتیک.پروژه‌ی نئولیبرال‌سازی یک پروژه‌ی احیای قدرت طبقاتی، به معنی تهی‌دست شدن مردم عادی، و احیای قدرت اقتصادی-سیاسی گروه‌های نزدیک به قدرت می‌باشد. در دهه‌ی 1950 و 1960 بالاترین رده‌ی مالیات بر درآمد افراد نود‌و‌یک درصد بوده است، به این معنی که برای هر دلار بیشتر از سقف درآمد تعیین شده، باید نود‌و‌یک سنت را به دولت بدهند و نُه سنت بقیه را نگه دارند. در سال 1970 بالاترین رده‌ی مالیاتی هفتاد درصد گشته و امروزه این نرخ به سی‌و‌پنج درصد کاهش پیدا کرده است و این تغییرات به معنی افت نرخ مالیات برای ثروتمندترین قشر جامعه از نود‌ویک درصد به سی‌وپنج درصد می‌باشد. در سال 1996 ارزش ثروت خالص سی‌صد‌و‌پنجاه‌وهشت نفر از ثروتمندترین مردم، برابر مجموع درآمد 2.3 میلیارد نفر از فقیرترین مردم جهان بوده، و دارایی‌های سه نفر از بزرگ‌ترین میلیاردرها، بیش‌تر از مجموع تولید ناخاص ملی تمام کشورهای کمتر‌توسعه‌یافته و شش‌صد میلیون جمعیت آن‌ها بوده است. «فریدریش هایک» یکی از نظریه‌پردازان اصلی نئولیرالیسم می‌گوید: «اگر قرار باشد بین دموکراسی و لیبرالیسم یکی را انتخاب کنم مطلوب من حکومت اقلیت‌های لیبرال است تا یک حکومت دموکراتیک». در واقعیت هم در دولت‌های نئولیبرال شاهد تناقض کم‌شدن نقش واقعی مردم در دولت، هم‌زمان با بیش‌ترشدن نقش شرکت‌های چندملیتی و بزرگ در قانون‌گذاری‌ها و تعیین سیاست‌های اصلی دولت بودیم. علاوه بر تضاد اساسی نئولیبرالیسم و دموکراسی، زمانی که دولت‌های نئولیبرال با بحران رو‌به‌رو می‌شوند، مشاهده می‌شود روش حل مشکل نه‌تنها برخورد با علت اصلی آن نیست، بلکه راه حل را در تضعیف قشر ضعیف و آسیب‌پذیرجامعه می‌یابد. در بحران ارزی اخیر هم مشاهده کردیم دولت به جای مهار علت مشکل یعنی سیستم ناکارآمد بانکی و ساختار فاسد قدرت اقتصادی و سلب مالکیت از نهادهای پولی، نتیجه‌ی تمام ناکارآمدی را به دوش مردم انداخت، که حقیقتاً این روند آینه‌ی تمام نمای نئولیبرالیسم است!پروژه‌ی نئولیبرال‌سازی در دنیا بارها امتحان شده و اکثراً نیز به شکست منجر شده است. کافی است به تجربه‌ی دیگر کشورها مانند شیلی یا آرژانتین مراجعه کنیم. این سیاست‌ها الگوی آموزش، بهداشت، شرایط کاری و به طور کلی تمام بخش‌های زندگی ما را تغییر داده است، و میلیون‌ها نفر را به سمت فقر، بیکاری و مشکلات روحی کشانده است؛ به عنوان مثال براساس گزارش اداره‌ی آمار آمریکا، نیروی کار بعد از شروع سیاست‌های نئولیبرالی، یعنی از سال 1970، میانگین دست‌مزد واقعی نیروی کار برای سی‌و‌سه سال ثابت مانده است، با اینکه در این سی‌و‌سه سال شاهد افزایش کارایی نیروی کار بودیم، در حالی که از سال 1820 تا 1970 هر دهه شاهد افزایش دستمزد واقعی کارگران بودیم.وظیفه‌ی ما این است که از تجربه‌ی دیگر کشورها استفاده کنیم و در راهی که مقصدش بیراهه است، حرکت نکنیم. در این شرایط که اقتصاد نئولیبرالی، به جوهره‌ی دانش اقتصاد در دانشگاه‌ها تبدیل شده است و با تبلیغات رسانه‌ای گسترده قصد دارد نشان دهد تنها راه نجات بشریت است، وظیفه‌ی ما این است که با شناخت دقیق این جریان و مطالعه‌ی پیشینه‌ی نئولیبرالیسم، راه نجات واقعی را پیدا کنیم.در نهایت این متن کوتاه قادر به بررسی همه جانبه‌ی نئولیبرالیسم نخواهد بود، ولی با توجه به اهمیت این موضوع، شما را به مطالعه درباره‌ی نئولیبرالیسم که در تمام عرصه‌های زندگی ما نفوذ کرده است، دعوت می‌کند. برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام دوهفته‌نامه‌ی دانشجویی «داد» کلیک کنید.