پرداختن به عدالت آموزشی، یک ضرورت

نظر به این­که آزادی، حق ذاتی هر فرد بشر است و کمال مطلوب مشترک تمامی اقوام و ملل، دست­یابی به جهانی در صلح و مملو از امنیت، برابری، رفاه و آسایش است، سال­هاست که نهادهای اجتماعی، NGOها، سازمان­های مردم­نهاد و خیریه­ها و سیاست­گذاری جوامع گوناگون، در راستای وضع قوانین و رعایت حقوق -که روح بشردوستانه دارند- قدم برمی­دارند و برای از بین­بردن هرگونه تبعیض براساس مذهب، نژاد، تابعیت، جایگاه اجتماعی، ثروت، جنسیت و سایر موارد تأثیرگذار، تلاش می­کنند. هرچند که در منشأ این حقوق، اختلاف هست و در تعریف حقوق بشر، اختلافاتی وجود دارد، اما تلاش نویسندگان، متفکران، فلاسفه، حقوق‌دانان، سیاست‌مداران و فعالان دانشجویی و فرهنگی بر آن است که با تکیه بر خرد جمعی، به نقطۀ مشترکی به دور از شقاوت، وحشی­گری و ظلم رسیده و به فرهنگی جهانی که درخور حیثیت انسانی است، دست­ یابند.ما در نشریۀ حقوق‌بشری «دگر» نیز بر آن شدیم تا با ایجاد محفلی از دغدغه­مندان، با استفاده از انرژی و انگیزۀ قشر نخبگانی جامعه، مسائل مختلف حقوق‌بشری را به زیر ذره بین برده و به اطلاع سایر دانشجویان برسانیم.نخستین شماره از نشریۀ دگر، به بررسی مسئلۀ عدالت آموزشی می­پردازد. عواملی مانند جنگ، پاندمی­ها، سیاست‌گذاری اشتباه قانون­گذاران، طبقۀ ­اجتماعی و ...، باعث ایجاد شکافی دردناک در ارائۀ امکانات تحصیلی به افراد و ارائۀ تسهیلات آموزشی دولتی و عمومی و بعضاً اولیه، به آن­ها شده‌است. به غیر از تقسیم ناعادلانۀ امکانات آموزشی، محتوای آموزشی­ای که نهاد آموزشی هر حکومت برای افراد تدارک می­بیند، مورد بحث است. این‌که آیا آموزش مسائل اعتقادی و فرهنگی موردنظر حکومت، خدشه­ای به استقلال فکری و سلامت ذهنی افراد هدف وارد می­نماید یا خیر؛ و یا این­که شیوۀ تدریس متون علمی، بازدهی کافی را دارد یا باعث می­شود گذراندن زمان در مراکز آموزش عمومی، باعث اتلاف وقت افراد شود.جدای از آن، حق انتخاب محتوای آموزشی، با دولت و نظام حکومتی ­است یا با مادر و پدران محصّلان نابالغ؟ آیا همۀ پدران و مادران، صلاحیت و آگاهی کافی برای تصمیم­گیری در خصوص نحوۀ آموزش و محتوای آموزش فرزندان خود را دارند؟ اجبار به گذراندن آموزش دوران ابتدایی در ایران، حق انتخاب افراد و خانواده­ها را مخدوش نمی­سازد؟ امکان تحصیل دولتی و تقریباً رایگان از دبستان تا آموزش عالی دانشگاهی و حوزوی، لزوماً امری مثبت است یا باعث سرکوب استعدادها و انتخاب­های کورکورانه و هدررفت بیت­المال می­شود؟فراتر از این مسائل پایه­ای، هنوز در ایران شاهد چالش­های بسیاری از مهاجران و فرزندان پدران غیرایرانی برای تحصیل در مدارس و دانشگاه­ها هستیم؛ که آنان را از مسیر پیش‌رفت بازداشته­است؛ هرچندکه براساس فرمان 95، مدارس موظف شده­اند در سال تحصیلی 95-94، تمام کودکان فاقد اوراق هویت، حتی مهاجران غیرقانونی، را شناسایی و در مقاطع مختلف تحصیلی، بپذیرند.دانش­آموزان و دانش­جویان بسیاری، با شروع پاندمی کرونا، دچار افت تحصیلی شده و از امکان برخورداری از تحصیلات مجازی و منابع آنلاین، محروم بوده‌اند. طبق آمارهای رسمی، از 15میلیون دانش­آموز، فقط حدود 7میلیون، اپلیکیشن شاد را نصب کرده‌اند. در روزهای اول شروع به کار این اپلیکیشن، کد ملی مهاجران افغانستانی، برای ورود به اپلیکیشن، مسدود بود.فقر در ایران، هزینه­های بالای سرویس بسته­های داده، هزینۀ ­بالای خرید گوشی­های هوشمند و لپ­تاپ و فیلترینگ، از موانع دست­یابی جمعیت کثیری از محصّلان به امکانات آموزشی شده­است.در سمینار تخصصی مشترک منطقۀ دانشگاه علوم پزشکی تهران، جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان و شبکۀ یاری کودکان کار و خیابان در سال 94، «میثم هاشم خانی»، پژوهش‌گر اقتصاد اجتماعی، کیفیت و کمیت آموزش در ایران و جهان، کمبود بودجۀ کافی، فقر اقتصادی خانواده‌ها و نیز نبود منابع آماری غنی را از جمله علل فقدان راهکارهای مناسب جهت بازگرداندن کودکان به چرخۀ آموزش و نیز تحقق آموزش رایگان برای همه دانست.«شارمین میمندی‌نژاد»، نمایندۀ جمعیت دانشجویی امام علی (ع)، نیز مشکلات و موانع فعالیت اجتماعی در ایران و نبود همکاری نهادهای دولتی با سازمان‌های مردمی را از جمله موانع موجود برای امکان تحصیل رایگان تمامی کودکان و احقاق عدالت آموزشی برشمرد.صدمات ناشی از فقر و عدم‌وجود عدالت آموزشی و عدم‌تناسب مطالب آموزشی با نیاز افراد و کشور، بحران موجود را در سال­های آینده تشدید کرده که باعث هشدار متخصصان این حوزه، دربارۀ این خسارات جبران­ناپذیر گشته‌است. تغییرات بسیاری از کتب درسی، مانند تهی‌شدن کتاب­های درس تاریخ از تاریخچۀ فرهنگ و تمدن ایرانی و کتاب‎های ادبیات از آثار و اشعار نویسندگان و شاعران پرآوازۀ ایرانی و کتاب­های معارف از مطالب اصلی و مهم، نگرانی بسیاری از استادان و دانش­پژوهان را برانگیخته‌است.هرچند که با توجه به گذران دوران کرونا، این شماره، از مصاحبه با افراد صاحب­نامی مانند میثم هاشم­خانی و «مجید توکلی» محروم ماند، اما تلاش تحریریۀ شمارۀ نخست دگر، بر بررسی علمی موضوعات یادشده بوده‌است. ان­شالله که کیمیای این مس، مقبول دولتیان گردد.