خاطرات دوران دبستان- قسمت اول

در فیسبوک عادت به خاطره‌نویسی داشتم. بگذارید چند خاطره هم برای جمع بزرگوار اینستاگرام بگویم.سال ۷۷ بود که به کلاس اول رفتم. مدرسه امام جعفر صادق در گلشهر مشهد. من قبل از اینکه به مدرسه بروم هم خواندن می‌دانستم و‌ هم جدول ضرب را از حفظ داشتم. خودم یادم نمی‌آید ولی به من گفته‌اند که خواهرم(که سه سال از من بزرگتر است) به من اینها را یاد داده بود. خوب یادم می‌آید که در پنج سالگی پدرم مرا جلوی آشنایان صدا میزد و به من نوشته‌ای را نشان میداد تا بخوانم، یا از من جدول ضرب میپرسید و این باعث حیرت مشاهده‌کنندگان میشد.گلشهر دایاسپورای هزاره‌های افغانستان در مشهد محسوب میشد. آن زمان که من کودک بودم، هیچ مهدکودک و آمادگی‌ای در محل ما نبود و اگر حتی وجود می‌داشت هم مردم به چنان توسعه فرهنگی نرسیده بودند که کودکان را به آنجا بفرستند. قبل از مدرسه باید آمایش می‌رفتیم و آنجا بچه‌ها را تست هوش میکردند تا برای مدارس استثنایی غربال کنند. گرچند خوب بیاد دارم که یکی از همکلاسی‌های ما عقب‌مانده ذهنی بود و با ما سر کلاس می‌نشست.مدرسه ما بسیار بزرگ بود و دو شیفت داشت. از کلاس اول تا سوم در یک شیفت بودند و این شیفت همه معلمان، ناظمان و کادرش زن بودند. در شیفت دیگر بخش دیگری از سومها و تمامی چهارمها و پنجمها بودند و تمامی کادر این شیفت مردان بودند. معلم کلاس اول ما زنی بود قدکوتاه و جوان و مانتویی(به این دلیل که اکثر معلمان چادری بودند این را یادم مانده). خوب به یاد دارم که قبل از مدرسه او را در مرکز آمایش دیدم، و این خطای فکری برای من پیش آمده بود که لابد همه دانش‌آموزان معلمشان را در مرکز آمایش دیده‌اند.رفتار من با معلمم سرشار از نق، غر و لجبازی بود. من حاضر نبودم مشق بنویسم(و معمولا نمینوشتم). دفترهایم را خط‌خطی میکردم و یکبار حتی سرکلاس رویم را برگرداندم و پشت به معلم کردم. شگفت اینکه این خانم حتی یکبار هم مرا مورد مواخذه و توبیخ قرار نداد. این در حالی بود که رفتار ایشان با بقیه دانش‌آموزان مثل بقیه معلم‌های آن دوران سخت و سفت بود. او هم مثل همه معلمها شیلنگ داشت و بچه‌ها را می‌زد. اما حتی یکبار هم مرا تنبیه نکرد.من نمیخواهم اینجا از تاریخ سیاه آموزش و پرورش در زمینه تنبیه بگویم. در آن زمان، این رسم عمومی بود که کودکان کتک بخورند و بنظرم ظلمی که علیه همه باشد و وضع بهتری در تصور کسی نباشد، غیرقابل تحمل نیست. اما اموری هست که تا هنوز یادشان مرا آزرده میکند. اکثر بچه‌ها در آن زمان از خانواده‌هایی بشدت فقیر می‌آمدند و همه ملزم به داشتن مثلا مداد رنگی بودند که از توان بسیاری از مردم در آن زمان خارج بود و سر همین حتی کتک میخوردند. خوب یادم می‌آید که اکثر کلاسها بوی ادرار میداد. بچه‌هایی که شب‌ادراری داشتند گاهی لباس دیگری برای تعویض نداشتند و با همان به مدرسه می‌آمدند.بسیاری از میزها چهارنفره بود. اما اوضاع بد به همینجا ختم نمیشد. هرکلاسی سه الی چهار نفر «سکویی» داشت. کسانی که روی سکو می‌نشستند(سکوی جلوی کلاس که تخته آنجاست). حتی در زمستان و سردی هوا، روی آن سکوهای سرد پشت به تخته مینشستند و هروقت معلم روی تخته می‌رفت برمی‌گشتند روی زمین می‌نشستند و دفتر را روی سکو می‌گذاشتند و می‌نوشتند. خوب یادم می‌آید که آن زمان «تنبل» کلمه‌ای بود که با آن کودکان را از هم جدا میکردند. میگفتند اگر کسی نمره‌ای که آنها می‌خواهند را نیاورد، تنبل است. یعنی با زور می‌شود دانش‌آموز را مجبور کرد که نمره خوب بیاورد؛ و این فلسفه باعث و بانی کتک و تمامی روشهای فیزیکی آموزش بود، و حتی باعث چنین تحقیرهایی مثل سکونشینی.معلم ما چندین بار بچه‌های تنبل را تهدید به «برهنه کردن» کرد. می‌گفت لختشان خواهد کرد و آنها را جلوی همه خواهد گرداند، و یکبار هم تهدید کرد به آتش زدن. اولی را یادم نمی‌آید ولی دومی را عملی کرد.آن روز بخاطر ابری بودن هوا کلاس تاریک بود، چون عادت نبود که لامپ‌ها را در روز روشن کنند. باران هم می‌بارید. فضا بطرز ویران‌کننده‌ای برای یک نمایش شوم و وحشتناک آماده بود.خانم معلم یکی از بچه ها را به آبدارخانه فرستاد تا کبریت بیاورد و همزمان سه کودک سکویی را بلند کرد. وقتی کبریت را برایش آوردند شروع کرد به تکان دادن آن در هوا، و صدای خش‌خش کبریت‌ها در آن سکوت در فضا پژواک میکرد. به سوی اولین کودک رفت. از او بازجویی کرد که چرا درس نمی‌خواند و چرا تنبل است. آن کودک -که بیرون از کلاس فردی بدمعاش و قلدر بود- آن لحظه شروع کرد به لرزیدن و گفت:«اجازه خانم! ازین ببعد بخدا میخوانم...» که صدایش افتاد و گریه کرد. معلم کبریت را روشن کرد و بچه بشدت هول کرد و ترسید. معلم با یک دستش کودک را گرفته بود و با دست دیگرش کبریت روشن را میخواست که به او نزدیک کند. کودک جیغ میکشید و زیر دست او دست و پا میزد و تقلا و التماس میکرد. کبریت خاموش شد.معلم دوباره از غیظ کبریت دیگری روشن کرد و باز هم جیغ، التماس، دست و پا زدن، گریه و زنی که سعی داشت کبریت را به جان بچه نزدیک کند.عاقبت معلم از تلاش ایستاد و با صدایی نفس‌زنان (که مشخص کرد خودش هم سخت در جریان شکستن مقاومت کودک به تقلا افتاده!) گفت:«خب! دیگه تنبلی میکنی؟؟؟» کودک گریان با لهجه مخلوط مشهدی گفت:«بخدا مخوانم». معلم او را رها کرد ‌و سراغ کودک بعدی رفت و عین این داستان برای آن دو نفر دیگر تکرار شد.عجب تحقیر بزرگی بود. هنوز صحنه جلوی چشمم مجسم است.