محمد جعفر کازرونی در امتداد ایده پدری

در گذشته دانستیم که محمدحسین کازرونی از سرمایه داران بزرگ اصفهان در دوران اواخر قاجار بود که از ارکان اصلی شرکت های اسلامیه، مسعودیه و شرافت بود و نخستین کسی بود که کارخانه های نساجی مدرن را به اصفهان آورد و سرانجام کارخانه نساجی وطن را تاسیس کرد.محمد جعفر کازرونی و امتداد یافتن ایده ها در کاخانه وطنعلاوه بر اقدامات خیریه و بناهای وقفی، میراث دیگر کازرونی چند فرزند بود که هم چون گدرشان همگی به عمران و آبادی و دستگیری از فقرا و نیز کار تولیدی علاقه داشتند. برجسته ترین آن ها حاج محمد جعفر بود. از همان زمان حیات پدر، مدیریت کارخانة وطن با حاج محمدجعفر بود. او کارخانة وطن را به خوبی اداره می کرد و روز به روز بر وسعت و کیفیت محصولات کارخانه می افزود. به طوری که در سال 1311ش این کارخانه با 48 دستگاه نساجی روزانه 1500 متر پارچه تولید می کرد. این روند هم چنان ادامه داشت و کارخانه وطن هر ساله دستگاه های بیشتری را وارد کرده و بر دایره کار خود می افزود. فعالیت اقتصادی حاج محمدجعفر به کارخانة وطن محدود نشد و سال 1314ش چند نفر از برادران کازرونی شرکت زاینده رود را تشکیل دادند که در آن حاج محمدجعفر عضو هیأت مدیره بود. این شرکت مدتی بعد کارخانه نساجی زاینده رود را وارد کرده و شروع به کار کرد. محمد جعفر در سال 1318 در چند کارخانة نساجی دیگر نیز ورود نموده و در سطوح مدیریت، گره از کار آنها باز کرده بود.در این سال کارخانه« صنایع پشم» برپا شده، اما به دلیل مقروض بودن نمی توانست تولید خود را آغاز کند. حاج محمد جعفر و برادرش محمد مقداری از سهام این کارخانه را خریدند تا کارخانه راه اندازی شود. روزنامه اخگر خبر داد «خوش بختانه در این مورد نیز آقایان محمد و محمدجعفر کازرونی که هر دو برادر عشق مفرطی به ترقی اوضاع صنعتی جدیدة اصفهان دارند، و روی همین اصل موفق شده اند از یک طرف کارخانة میهن را به اعلی مراتب ترقی خود رسانده، و از طرف دیگر شرکت سهامی ریسندگی و بافندگی زاینده رود را تشکیل و کارخانة مهم آبرومند آن را تأسیس کنند، و در این اواخر با شرکت کردن در کارخانة شهرضا چرخ های از کار افتادة آن را نیز با سرعتی خارق عادت به کار انداخته و آن را در ردیف کارخانه های بسیار خوب کشور سازند، قدم جلادت در میدان نهاده، یک میلیون و پانصد هزار ریال از سهام جدید کارخانه صنایع پشم را، با این که در بازار تومان هشت ریال فروش می رفت، به بهای اصلی خریداری و عملاً به این بنگاه ملی مساعدت کنند». اندکی بعد حاج محمد جعفر به ریاست هیأت مدیره شرکت صنایع پشم منصوب شد. این که چرا کازرونی به حمایت از کارخانه های ورشکسته می شتابد، جواب مشخصی دارد. در نزد کازرونی ها تنها ثروتمندشدن موضوعیت نداشت. آن ها برآمده از تفکری هستند که ریشه آن در نهضت تحریم تنباکو بود. تفکری که می گفت باید کشور را در برار تهاجمات اقتصادی بیگانه مقاوم کرد. در واقع کازرونی نیز همچون پدرش مدافع هویت ما در برابر سلطه خارجب بودند. تفکری که راه خود را از تحریم کالاهای بیگانه شروع کرد و به همین جا ختم نشد. تفکری که کلید اصلی حل مشکلات را در تولید ملی می دید و از این رهگذر متوجه شرکت و اقدامات شورایی شد و به دنبال آن بود که گذارش به تاسیس کارخانجات نوین افتاد.چنین تفکری نمی تواند پس از کسب سرمایه و ثروت از شهر و اوضاعش غافل باشد. کسب ثروت سرشار و فعالیت های سودبخش اقتصادی، این خاندان، خصوصاً حاج محمد جعفر را از امور خیر و کمک به مستمندان بازنداشت. اصولاً سرمایه داری سنتی و متدین ایرانی، برخلاف سرمایه داری نوکیسه نفتی دوران پهلوی دوم، خود را جدا از جامعه و محیط پیرامون خویش در نظر نمی گرفت. آنها سود جستن از ثروت های سرشار را، در حالی که همسایه و همشهری او در فقر و گرسنگی به سر می برد، چندان لذت بخش نمی دانستند. به همین خاطر در مواقع لزوم و به صورت های گوناگون این خاندان همشهریان خود را مرهون کرامات خود می ساختند. در دورة رضاشاه اخبار زیادی از کمک های حاج محمدجعفر به پرورشگاه یتیمان اصفهان به چشم می خورد. کازرونی صندوقی در کارخانة وطن گذاشته بود که اشخاص و گروه ها برای بازدید از کارخانه باید پولی به آن صندوق برای کمک به پرورشگاه یتیمان می دادند. در یک مورد 500 تومان از درآمد صندوق به این پرورشگاه رسید. اما کمک های کازرونی ها به پرورشگاه یتیمان محدود نشد. آنها به ساخت بناهای وقفی مانند زایشگاه و مدرسه نیز همت گماشتند. روزنامة اصفهان در سال 1327 که در اثر گسترش اندیشه های چپ و توده ای، ضدیت با سرمایه داری و سرمایه داران در جامعه شیوع یافته بود، در دفاع از خاندان کازرونی نوشت: «خاندان کازرونی راست است که میلیاردر شده اند، ولی باید دانست که اولاً پدر آنها قبل از تشکیل کارخانه هم از زمره ثروتمندان درجه اول اصفهان و بلکه ایران به شمار می رفت، ثانیاً ای کاش سایر میلونر ها به این خاندان ثروتمند تأسی می کردند و از خود آن همه اثر نیک باقی می گذاشتند! محمدعلی کازرونی، رئیس انجمن تربیت بدنی اصفهان، امروز پدر ورزش و تربیت بدنی اصفهان به شمار می رود و مؤسس بهترین باشگاه ورزشی اصفهان است. محمد کازرونی به کمک محمدجعفر کازرونی برادر دیگرش بهترین بیمارستان و زایشگاه را در اصفهان تأسیس کرده و از مالیة خود نگاه داری می کند. بهترین عمارت مدرسه را در اصفهان ساخته و بهترین آموزشگاه تعلیم و تربیتی را تأسیس و به خرج خود اداره می کند همه سال هم بیش از یک صد هزار تومان در راه خیر می دهد» در سال1329ش که دانشکده پزشکی اصفهان در حال تأسیس بود، خاندان کازرونی قسمتی از زمین های خود در منطقه هزار جریب را به صورت مجانی به دانشگاه اصفهان دادند. به همین خاطر دکتر حکمی در موقع افتتاح دانشکده پزشکی از آنان تشکر کرد.فعالیت دیگر حاج محمدجعفر، که نشان از توجه او به ملیت و استعمارستیزی دارد، زمانی بود که دولت دکتر مصدق تحت محاصرة شدید اقتصادی مجبور به فروش اوراق قرضه گردید. حاج محمدجعفر با خرید حدود یک میلیون تومان از این اوراق استقبال زیادی در این امر نشان داد به طوری که روزنامة اصفهان طی مقاله ای با عنوان «کازرونی روی اصفهان را سفید کرد» از او تشکر کرد.شهادت حاج محمدجعفر کازرونی درسال 1358ش مورد اصابت گلوله تروریست های جاهل و متعصب واقع گردید. در خبر روزنامه اولیای اصفهان می-خوانیم «در این هفته حاج میرزا محمدجعفر کازرونی مؤسس کارخانه وطن اصفهان در حالی که از اتومبیل خود پیاده می شد، هدف گلوله قرار گرفت و از ناحیه کتف مجروح شد و بلافاصله به بیمارستان سپاهان انتقال یافت و پس از سه روز مداوا و معالجه در گذشت. جنازه آن مرحوم با تجلیل فراوان به آرامگاه ابدی حمل و مجلس ترحیم در مسجد سید برگزار و بسیاری از طبقات مردم در آن شرکت کردند». وی در14تیر 1358ش در تکیة کازرونی به خاک سپرده شد. تکیه ای که در جوار آن مسجد کازرونی قرار دارد. جایی که بنا به قول تکیه بان، در زمستان ها ده-ها نفر از فقرای شهر در آنجا سکونت اختیار کرده و از غذای کازرونی ها سیر می شدند. بعدها مشخص شد که ضاربان کازرونی همان تروریست های گروه فرقان بودند. در لیست ترورهای فرقانی ها نام شهید مطهری و شهید مفتح دیده می شود. شاید همین نام های بزرگ بود که باعث شد در آن بحبوحه انقلاب کمتر ام کازرونی دیده شود. شاید هم در آن زمانه نام سرمایه دار، نامی بی ارزش بود و برای عناصر انقلابی کشته شدن چنین عنصری کمتر ارزش داشت. بعدها چرخ انقلاب چرخید و در دهه نود آن ها متوجه شدند که جهادگران اقتصادی چه نیروهای ارزشمند و قابل ستایشی هستند. هر چه می گذرد آن نگاه بدبینامه به ثروتمند و کارخانه دار فروکش می کند و جای آن ارزش تولیدی ها و اهمیت سرمایه بیشتر مشخص می شود. به هر حال محمدجعفر در فضایی به شهادت رسید که صدای گلوله اش در همان حوالی خفه شد و گرایش های انقلابی آلوده به التقاط چپ اجازه ندادند ارزش چنین مردی برای اهالی شهرش بازگو شود. او در آن هیاهو گم شد تا آن که تاریخ در ادامه چگونه جبران سازد.