عشق ساختاربراندازانه؛ لاموزیکا و لاموزیکا دوم اثر مارگریت دوراس

لاموزیکا و در ادامه لاموزیکای دوم اثر مارگریت دوراس ، متنی است در خالص ترین شیوه ارتباطات انسانی و تاثیر گذار ترین بر آن . گفتگوی انسان هایی با سنگینی بارگذشته بر دوششان که در خیلی از مواقع توان حرف زدن را از انان میگیرد. این سنگینی گذشته به نحوی است هرچقد به این گناه حرف زدن که 3 سال است همدیگر را از ان محروم کرده اند آلوده میشد بیشتر سر بر می اورد و از بین شکاف رابطه شان سر باز میکند. زخمی است که به زیبایی در میانه متن چرک کرده و اوج متن را رقم میزند و تا انتها که هیچ وقت خوب نمیشود . شاید این چنین زخم هایی که حاصل گذشته ای نه چندان عاشقانه ، نه چندان طبع میل و نه چندان قابل افتخار و مباهات باشد هیچ موقع قصد خوب شدن نداشته باشد.شخصیت های نمایشنامه سوای علاقه زیاد از حد انسانی که نسبت به هم دارند از روحی عصیان طلب برخوردارند. خیانت میکنند اما کاملا بی معنا ، قصد قتل عزیز ترین شخص زندگیشان را دارند اما بدون دلیل و ازدواجشان نیز در قالب قوانین عرف برایشان مقصودی ندارد. دو انسانی که به طرز تراژیکی همواره در پی عصین از قوانین عرف و زیر پا گذاشتنشان میروند تا روح انارشیست درونشان که در قالب عشق وافر به یکدیگر نمود یافته ارام کنند اما ناتوان اند و شکست خورده.نمیتوانند از مرز هایی که عرف برایشان ساخته و بر مغزشان حکم رانی میکند بگریزند و همچنان عاشق هم باشند. گویی که خیانت و قتل و مرگ هیچ تاثیری در این احساس بعضا مریض گونه شان ندارد.این عشق بیمارگونه که دوره نقاهتش را بعد سه سال جدایی فیزیکی و اکنون موقع جدایی قانونی میگذارند، در زمان اوج خویش ان هنگام که مرد را بی دلیل و بی اختیار کوچه به کوچه و کافه به کافه و در سینما ها به دنبال زن می انداخته درمانی نداشته است جز جدایی. دقیقا وجه تراژیک و متناقض نمای این احساس همین نقطه است که معنا میابد. عشقی که از پس عقاید ساختاربراندازانه عرفی پدید امده نمیتواند خود ساختاری به خود بگیرد و در نهایت این نظام عرفی است که جدایی فیزیکی را در این عشق ترجیح داده و خواسته اش را نیز به کرسی مینشاند.هیچ یک هیچ احساس علاقه ای هنگام خیانت نداشته اند جز اینکه دفعه اول سخت بوده و یا در کل فوق العاده بود. حتی دلیل این خیانت هارا نمیدانند و حتی اهمیتی هم ندارد که کدام یک اول به دیگری خیانت کرده. بلکه مناسبتانشان از این قواعد داستانی و سطحی فراتر رفته و عشقی را فریاد میزند که با حداکثر جدایی و نبود تن معشوق همچنان روشن است .در پس این ساده ترین ارتباط انسانی که صحنه ارایی مختصر و حرکاتی در کم ترین حالت خود ایجاب میکند ، احساسی عیان میشود که ساختار تمام احساسات دیگری انسانی را زیر سوال میبرد. مگر میشود با قصد از بین بردن معشوق ، خیانت های پی در پی و حتی نبود تن همچنان همان احساسی را داشت که وجودش . متن ساختاری را فراهم اورده که بر ریزش ساختار روابط عام بنا شده. زیر بنایی بس عمیق و محکم که علاقه ای را یاداور میشود که گسستی در ان نیست.مارگریت دوراس در مورد نمایشنامه اش این چنین میگوید:دلبسته هم بودند این زن و مرد. اما از هم جدا شدند.می شود گفت که هنوز جوانند . 30 35 ساله. هردو کتابخوان و اهل مطالعه و خوب تربیت یافته . هنوز هم از ادب و اداب برخوردارند و وقار و متانت همیشگی شان را حفظ کرده اند. حسن نیت هم البته دارند کردارشان مثل سایرین بوده ، ازدواج کرده اند ، سکنی گزیده اند و بعد هم میرسند به اینجا . جدایی.نیروی ویرانگر شیفتگی باعث جدایی شان شده . هنوز هم نمیدانند که همچو نیرویی در خود داشتند. حالا در شهر اور اخرین مرحله جدایی را میگذرانند .مرحله دادگاه طلاق.از انچه بر سرشان امده غافل اند. حالا برای اخرین بار به ملاقات کم و بیش ناخواسته یکدیگر امده اند. زن به ظاهر ازاد تر از مرد به نظر میرسد. غافل تر هم هست ، از رنج ،از زیر و بم رنج و از اوضاع دوزخی و از خظاهایی که هردو مرتکب شده اند. با این حال از ماهیت موضوع چندان غافل نیست. به یمن وجود اوست که ماجرا منظق پیدا میکند، علتها اشکار میشود ، علت ناکامی این دو دلباخته عیان میشود . مرد هنوز برای تحمل رنج جوان است و سرسختی نشان میدهد. خواهان این است که زن زندگی خود را رها کند، احتمالا کم و بیش هنوز به عافیت می اندیشد.زن اما دلخوش به این چیز ها نیست و بدگمان است البته نه همیشه و نه کاملا. مرد بیشتر از زن در معرض رنج است ، زن این را میداند و این راهم میداند که مرد پذیرای این رنج است.میداند که اگر این رنج نباشد مرد موجودی خواهد شد ظالم . نکته اخر اینکه این دو همیشه در حال و هوای ایام دلباختگی اند و هراسان.نظر نویسنده متن بر متنی که نوشته فقط سندی است مانند بقیه سند ها و ابزاری است مانند دیگر ابزار ها برای تحلیل اثر.مطلقا نمیتوان متن را در حد نظر نویسنده تقلیل داد. زیرا هنر او وقتی شکل میگیرد که واژگان و سخن از خوداگاه عاشق پیشه اش به ناخوداگاهی رفته تا ساختار را از پا در بیاورد. پرسش از ساختار و فرم است که لاموزیکا و لاموزیکای دوم را از دوراس فراتر برده.نسبت بین این دو با شیبی ملایم عوض میشود به نحوی که در کنتراست به شور و علاقه ای است که در سینه دارند. این شیب از پس غبار های این جدایی فیزیکی حکم شده توسط عرف است که سربر می اورد و خود نمایی میکند تا به اوج خود برسد. این تغییر نسبت علاوه بر خودنمایی در دیالوگ ها بر طرز نگاه هم اثر گذاشته . در ابتدای مکالمه که هنوز مه بین این دو را گرفته است مرد با نگاه به چشمان زن، نه ان نگاه همیشگی که اندکی خشونت و فقدان مهربانی که برای او منزله عشق اتشینشان است را نمیبند اما در ادامه با کنار رفتن غبار ها همان عشق سربر میاورد و مطمئن میشود شخص مقابل نیز به اتش عشقشان هنوز مبتلاست.اتشی که انقدر سوزان بوده که هردو با یاداوری گذشته از ان به جهنم یاد میکنند . جهنمی که حتی با اندکی احساس مازوخیسم وارانه ای خواهان برگشت به ان هستند اما عرف همچنان در رابطه شان پیروزمندانه میراند. و هردو به خوبی میدانند که پایان این جهنم چیزی جز مرگ نیست. مرگ نه فقط پایان جسمی که الان هم با جدایی فیزیکی شان معنایی ندارد بلکه به آیینی ترین شکلش برای رهایی از تمام پارادوکس ها و کنتراست هایی که ان هارا فرا گرفته. مرگ برای فدا شدن. انچنان که در پایان لاموزیکا مرد میگوید: کاش ادم میمرد . و زن در پاسخش میگوید: باز هم میگویم نه .هیچ کاری نباید کرد.در خیال باید ابداع کرد.با تشکرامضا:علیرضا