ریزش کرک و پر فرشتگان! (گاه بی گاهان_ بیست و نُه)

در حقیقت، همه چیز خیلی زودتر از پیش‌بینیِ میکائیل و انتظاراتِ من تغییر کرد...هر چند نه در جهتِ هیچ‌یک از قول و قرارهای خیال‌انگیزمان...سر آخر هم طوری نشد که همۀ موانع و مرزهای ما از میانه برخیزند...در عوض "ولی افتاد مشکل‌ها..."شاید در عرض همان شش ماهِ مینویِ آتی بود که قصۀ همۀ اشتیاق‌ها و سرسپردگی‌ها، خوشامدگویی و سرناد نواختن‌ها، گفتگوهای آزاد و بی‌پایان دربارۀ کتاب‌ها و اندیشه‌ها و کلّ افسانۀ آلاچیق... به یکبارگی پایان یافت...و سورتِ سرمای فجایعی ناگزیر که در پی آمد، باغ گل‌سرخ‌های آرزوهای من در بهشتِ موعود او را به خزانی ابدی، محوّل ساخت......تا عاقبت در آن بیگاهِ محزون و ملال‌انگیزِ بارانیِ اواخر بهمن‌ماه، واقعاً همه چیز از دست رفته باشد...یعنی وقتی من همچنان ناباورانه، با نوعی دلهرۀ سرشار از امیدی بازیافته_که میکائیل به نیروی معجزه‌وارش همه چیز را از نو آغاز خواهد کرد_ در پاسخِ عاجلِ دعوتِ او، داشتم آسیمه‌سر و افتادن و خیزان به دیدارش می‌شتافتم...به سوی آن خانۀ امن بسیار دورافتاده در آن خلوتِ کوهستانی مشئوم ...که در اصل فقط یک بنای آجریِ قدیمیِ شیروانی‌دار و ییلاقی دو طبقۀ کوچک بود، با دو پنجرۀ چوبی و کرکره‌دار به رنگ آبی، پوشیده زیرِ سایه‌سارِ انبوهِ شاخ و برگِ درختانِ صنوبر و گردو و سداری شکوهمند و پیر در باغچه‌ای گرداگردش، که بر بلندای شیب یک کوچۀ بن‌بستِ تنگ و پرپیچ‌وخم، در منتها الیهِ کوهپایه‌ایِ شمالی‌ترین نقطۀ غربیِ شهر، ایستاده روی پاهای سنگی صبور و کهنسالش، انگاری با دو چشم آبیِ خاموش و محزون پایداری می‌کرد...طبقِ توصیۀ میکائیل، بیشترِ مسافت را پیاده پیموده بودم... یعنی چهار ساعتِ تمام از مسیرِ کوچه‌پس‌کوچه و راه‌های فرعی‌ِ پیچاپیچ... تا بهتر مراقب پشت ‌سرم باشم که کسی تعقیبم نکند...وقتی توی بلندگوی دربازکنِ صوتی، اسم رمزمان را بر زبان آوردم و در آهنیِ سرخرنگ باغچه به صورت خودکار به رویم گشوده شد، با آن که همۀ دکمه‌های بارانی‌ام را انداخته و کلاهم تا روی چشم پایین کشیده بودم، رطوبت تا مغز استخوانم نشت کرده بود و دندان‌هام داشت از شدّتِ سرما بر هم می‌خورد و مفاصل هر دو زانویم تیر می‌کشید...راهروی خیسِ سنگفرشِ حیاط را_ که در ازدحامِ دستبردِ هرزه‌علف‌ها و دست‌اندازیِ شاخسارِ آویخته و هرس‌نشدۀ کاج‌های عبوسِ سیاه، نیمه‌پنهان بود_ با نهایتِ خستگی، پای‌کشان پیمودم و از پلکانِ سنگیِ مهتابی بالا رفتم و ایستادم مقابل آن درِ چوبیِ قدیمی و روکشداری که رنگِ کهنۀ قرمز لاکی‌رنگ، رویش ترک‌خورده و آماس کرده بود...دو دقیقه پس از آن که با سرانگشتانم به در آهسته ضربه زدم، میکائیل خودش آن را به رویم گشود...از لای در و زیر چشمی نگاهی کوتاه، جدی و سرد توی چشم‌هام انداخت، آهسته سلامی گفت، دستگیره را رها کرد و برگشت داخلِ تاریکی سرسرا... طوری که انگاری همخانه‌ای مألوف باشم که در ساعت معمول روزانه برمی‌گردد و می‌بایست به محض ورود، برود پی کارِ خودش...نه خبری از آوای موسیقی بود... و آن جملات بدیع و نوظهور خوش‌آمدگویی... و نه حتی یک لبخند...مدّتی همان‌جا، پشتِ آن دری که او درزَش را به رویم گشوده و پشتش ناپیدا شده بود، پابه‌پا شدم تا به بهانۀ پاک کردنِ کفش‌هام روی حصیرِ پادری، به خودم فرصتی دهم برای سنجشِ موقعیت و پیش‌بینیِ اوضاع...در را که بی‌صدا و محتاطانه پشت سرم بستم و چفت و شب‌بند را انداختم، ناچار شدم چند نفس مکث کنم تا چشم‌هام عادت کند به تاریکیِ سرسرا، که راهرویی کوتاه بود با کفپوشی ساده و ساییده و قرمز رنگ و در یک طرف، چند رخت‌آویزِ دیواری داشت کنار یک آینه ، متصل به دکوراسیونی فرسوده از روکشِ چوبِ تیره‌رنگِ گردو...و از سه درِ انتهای دالانچه_ که به دو اتاق و یک دستشویی راه می‌بُرد_ تنها آن یک که سمت چپ قرار داشت، چهارطاق گشوده بود...و جز صدای غرش گاه‌وبی‌گاهِ رعد و ریزشِ تندِ قطرات باران بر سفال‌های شیروانی، هیچ آهنگی نبود... مگر سکوتی متروک...همه چیز حکایت از یک تنهاییِ مطلق و مفلوک داشت... و رنگ کهنگی و خاک‌آلودگی... حتی لای درزِ ترک‌های آینۀ غبارآلود و چینیِ چرکِ روشویی، شوخناک می‌نمود...و به وضوح می‌شد دید که این مسکنِ موقّتِ اضطراری، هیچ سنخیتی با او نداشت...بی‌هیچ تصمیمی، مطابق وسواسِ مأنوسِ خویش، پیش از آن که_ بی‌دعوت او_ از درگاه آن اتاقِ نشیمنِ نیمه‌روشن بگذرم، بارانیِ خیسم را در راهرو آویخته و کفش‌هام را پاک کرده و دست‌و رویم را تمیز شسته بودم...و آنَک با چشم‌هایی که بدان نورِ خفیف خوگرفته‌بود، میکائیل را می‌دیدم که در میان اتاقی بزرگ، زیر یک چهل‌چراغ بلورین و کدر و خاموش، با سری فروافتاده ایستاده و خرده‌ریزهایی را جابه‌جا می‌کرد، توی جامه‌دانی کوچک که خیلی بی‌محل، وسطِ یک میز ناهارخوریِ شش‌نفره گشوده و انگار رها شده بود...صرف‌نظر از موی شانه‌نخورده‌اش که کمی بلندتر از معمول و درهم می‌نمود... ظاهری مثل همیشه عالی و عطرآگین و آراسته داشت... با صورتی اصلاح شده و لباس‌هایی تمیز و بدون چروک... یعنی یک نیم‌تنۀ پشمیِ زیپدار عنابی‌رنگ خیلی قشنگی که روی یک شلوار مخمل مشکی پوشیده بود...بعد انگاری به محض ورود من کار خود را تمام کرد و این‌سوی اتاق روی یک راحتی که در زاویه‌ای مایل قرار داشت، روبه‌روی یک شومینه_ که تنها منبعِ مصنوعِ روشنایی اتاق هم بود، نشست... و به‌ظاهر سخت مشغول بر هم زدن و افروخته‌تر کردن آتش شد...بعد با چشم، اشاره‌ای به میز بزرگ کرد و بی آن که نگاهم کند، خطاب به من گفت:« خودت ببین چطوری‌ها است... همۀ وسائلت را آوردم و کلید را تحویل صاحبخانه‌ات دادم... ابزار نقاشی و بعضی از کتاب‌هات را گذاشتم توی چمدان... و یک چیزهایی که لازمت می‌شود... باقی اثاثت را بگذار اینجا بماند... دیشب کجا ماندی؟...»پشت پردۀ چرک‌مُردِ توریِ ‌پنجره‌های رو به ایوان، باران می‌بارید... یک‌ریز و زارزار...مجموعۀ اجزاء و اسباب اتاق، یعنی آن یک دست مبل و چند صندلیِ پراکنده، دو قالیچۀ نخ‌نمای کاشانِ طرحِ افشان، و رختخوابِ نامرتبِ روی دیوان_ که حکایت از گذرانِ شبی نیاسوده داشت_ و سایر خرده‌ریزهای متفرّق در گوشه و کنار، صحنه‌ای آشفته از یک سکونتِ موقّت و سراسیمه‌وار را تداعی می‌کرد...شناور در نوعی افسردگیِ بهت‌آلود، و در شگفت از آن همه جنب و جوش که از آن به بعد برایم هیچ معنایی نداشت، زیر لب گفتم:«پیش یکی از بچه‌ها... »چکه‌های آب باران از لابه‌لای موهای خیسم سرازیر ‌شد توی یقۀ لباس‌های نمناکم و آهنگِ صدام همراهِ لب‌هام ‌لرزید...مرا نمی‌دید... یا بی‌توجّه به دیدارم، با همان لحنی که به تندی می‌زد، بی‌درنگی، شکّاکانه پرسید:« خوابگاهِ دانشگاه؟...»چند قطره باران را از روی لب‌هام لیسیدم... و در میان سگ‌لرز زدن، جویده جویده گفتم:«خوابگاهِ یک دانشگاه دیگر... میکائیل! من نمی‌توانم برگردم شهرستان... خانمجان می‌گفت دمِ خانه هم آمده بودند سراغم... بعد هم این که دفاعیه‌ام چه می‌شود؟...»همان‌جا توی درگاهِ اتاق پابه‌پا ‌شدم تا بشنوم که با همان آهنگ سرسریِ مصمّم، به سردی ‌گفت:« خانه نمی‌روی... چاره‌ای نیست بهرام!... دانشگاه هم الان برایت خطرناک است... »«کجا بروم...؟...»« می‌روی مشهد... آشنای یکی از بچه‌ها باغی دارد در منطقۀ ییلاقی شاندیز... دور از شلوغیِ شهر... مطمئن است... »عطسه‌ای را پشت آرنج کتم پنهان کردم، بینی‌ام را بالا کشیدم و با لحنی که کوشیدم قاطعانه خشمناک باشد، و در نهایت فقط شکسته و گُنگ از گلویم برآمد، گفتم:« پس باید بپرم توی قطارِ نیمه‌شب و بروم تا آخر خط... »بی‌حرکت ماند... به اندازۀ چهار بار پلک زدن رو به شعله‌های آتش... خیره به دست‌های آتش‌افروزِ خویش... بعد سرچرخانید و برای اولین‌بار، آن روز توی چشم‌هام نگاه کرد... مستقیم... همراه با همان مکث‌های همه‌چیزدانِ مألوفِ خویش... که مشتاقش بودم...بابزنِ بخاریِ هیزمی را به آهستگی در گوشه‌ای تکیه داد... آرنجش را روی دستۀ مبل گذاشت و با حالت اوقات پریشانی، همچنان‌که نگاهش چند ثانیه روی من ثابت مانده بود، دهانش را پشت یک‌دست پنهان کرد...گفت:« بیا جلوی شومینه خودت را گرم کن... »فقط دو قدم پیشتر آمدم و خود را رها کردم روی اولین صندلی دم دست که درست کنارِ ورودی به دیوار تکیه داشت...با همان آهنگِ نامهربانِ جدید، به‌حالتی بی‌اعتنا ولی کمی بلندتر گفت:« بیا جلوتر... صندلی‌ات را بیاور نزدیک آتش...»بی‌سخنی اطاعت کردم...سراپام را به سرعت مرور کرد با نگاهی منجمد... تحقیرآمیز نه، ولی تا دلت بخواهد قاطع و سرد... مثل تیغۀ فولادیِ یک کارد...«چقدر زیر باران ماندی؟... موش آب کشیده شدی!...»طرزِ سخنش خاطرم را ‌خراشید... و دوباره آن نگاهِ از زیر چشمش... نگاهِ آدم به شیئی از دست شده و دورانداختنی...گفتم:«مهم نیست... »و توی جیب‌هام پی دستمال کاغذی گشتم...لعنتی... محتویات جیبم هم کاملاً خیس بود...باز تیرِ همان نگاه تیز و خرده‌گیرانه را به‌سویم پرتاب کرد...پس میکائیل اینطوری هم می‌توانست باشد... مزاحمش که می‌شدی...با این وصف گفت:«نه! صبر کن یک لحظه... این‌طوری سرما می‌خوری...»انگاری تحملش طاق شده باشد، بازدمی با صدای آه برآورد... برخاست از روی مبل و رفت از داخلِ چمدانِ چیده‌شده، یک حولۀ نو و تاخورده، تمیز و صورتی‌رنگ جُست... که مالِ من نبود... آورد و تایش را گشود و در دست خویش بازش کرد و طوری بالای سرم ایستاد که فکر کردم بخواهد با دست خودش حوله را روی موهام بگذارد... به روشی ملالت‌بار، یک طوری خودکار و حسب عادت... با همان آهِ تنگ‌حوصله...خارج از اختیارِ خویش، با حرکتی کمابیش تُند حوله را از دستش بیرون کشیدم... شاید با خشونتی ضمنی ... و شتابناک زیر لب در آمدم که...« گفتم که مهم نیست... »بعد اما او یک لحظه درنگ کرد و با نگاهی به من نگریست... که خسته... و شاید غمگین می‌نمود... شاید هم ملول فقط... اما چیزی نگفت...دلم بی‌درنگ برایش سوخت...رویۀ لطیف و خشکِ حولۀ او را ساییدم روی پیشانی و گردنم... تمام صورت و حتی بینی‌ام را هم پاک کردم... بی‌صدا...هر دو می‌دانستیم چه فاجعه‌ای رخ داده...و چه سوانحی در پیش است...و تا آن لحظه به روی هم نیاورده بودیم... طوری رفتار کرده بودیم که انگاری این نیز یک برنامۀ مشترکِ عادی و مهیّج است در جهت خواب و خیال‌هایی که پیشتر آنقدر لابه‌لای گفت‌وگوهایی بی‌پایان شاخ و برگش داده بودیم...ولی لاجرم، نوعی بی‌شکیبی و دلهره و خشمِ غافلگیرانه داشت تدریجاً بر فضای خویشتن‌دارانه و پرده‌پوشانۀ میان‌مان غالب می‌آمد...هر چند هرگز به روی هم نیاورده بودیم که لیلای پری‌روی_ عضو ثابتِ مؤثّرِ انجمنِ تبشیری_ در نقشِ فرشته‌ای منتقم، رفیقانِ سابقش را به قصدِ کین‌خواهی از میکائیل، فروخته و_ از طریقِ پدرِ قدرتمند و متنفّذِ خویش_کوشیده بود او را به همراهِ حلقۀ یارانش به خاک سیاه بنشاند و... نابود کند...و در نتیجه، همۀ رؤیاهای مرا دربارۀ طرح‌های مشترکم با میکائیل به باد فنا داده بود...در حقیقت، کار زیاد سختی هم نبود، وارد آوردنِ اتهامات سنگین به میکائیل و محفلش... در بحبوحۀ آن التهابات عمومیِ سال هفتاد و چند...اجتماع و تبانی... ترویجِ افکارِ منحرف... تبلیغِ عرفانِ‌‌ کاذب از طریق تأسیس فرقۀ ذالۀ جعلی... فریبِ جوانان و تشویق به اباحه‌گری و فسادِ اخلاقی، ادعای درمانگری دروغین...***و آن انگشتِ نازکِ اشارۀ لیلا که برای تمام‌کردنِ تأثیراتِ قتّالۀ گلوله‌اش با شدّتی تمام توی شانه‌ام می‌خورد... در یک روز توفانی از اواخر همان تابستانی که به خیالِ عروج تا بهشتِ تورینگن[1] راستی بال درآورده و انگاری چنان سبک‌پر بودم که دائم چند قدم بالاتر از زمین راه می‌رفتم...طوری در اوج که دلم نخواسته بود آن برخوردِ تهدیدآمیز را به ریش گیرم...ولی دنبالۀ حریرِ روپوش و روسریِ لیلا، که مثلِ پروبال کبوتری سفید توی باد پیچیده و در تاریکیِ دالان فروشده بود... در هیاهای درهایی که به هم کوفته می‌شد و توفانی که زیرِ گوشِ پنجره‌ها زمزمه می‌کرد، ناگاه احساس کرده بودم که جناحینِ نامرئی‌ من نیز محو می‌شود... فرو می‌افتد...و مابقیِ پله‌های کلیسای "راستی و حیات" را با زانوانی کمابیش سست و لرزان پیموده بودم...ولی هنگامۀ آنچه انتظارم را می‌کشید، زود تسلّایم داده بود... یعنی کهکشانِ چشم‌های میکائیل و رایحۀ روحِ مه‌آلودِ سدارهای کوهپایه‌های مرموز و بیگانه‌وش و تاکستان‌های مستِ خدایانِ شادکام...و آن قفسه‌های بلند و پی‌درپیِ کتاب که می‌شد مابین‌شان گم شد...آن سنگرهای انباشته از ازدحامِ اطمینان‌بخشِ دوستانِ مشترکِ خاموش و سحرانگیزمان که تا نیمه‌شب، غرق سخاوتِ آغوشِ پذیرایشان، گرمِ گفت‌وگوهای بی‌پایان و عاشقانه‌های ناگفتۀ خویش می‌ماندیم...و عاقبت میکائیل را در خلوتِ راهرویی، پنهان میان دو جاکتابی یافته بودم...مثلِ همیشه با دو بازوی گشوده و ترزبانی و لبخند از من استقبال کرده و نفسی بعد هم‌چنان که در کنارم می‌گرفت، زیر گوشم به نجوا گفته بود:«اتفاقی افتاده حریف؟!... طوری رنگت پریده که انگار یک دقیقه قبل خود شیطان را دیده‌ باشی»...***به نظرم خودِ شیطان یا یکی از آن هم‌پالکی‌های شفیقش همیشه یک جایی میان من و او حاضر بود... و تا اتاق نشیمنِ آن خانۀ متروکِ امن هم تعقیب‌مان می‌کرد...حتی احساس کردم سایۀ مخوفِ ارواحِ دوزخیِ سرگردانی را می‌بینم که رقصان و مویه‌کنان در گرگ‌ومیشِ باغچۀ انبوه از شاخسارِ سیاهِ درختان، به سور و دست‌افشانیِ شومی برخاسته‌اند، وقتی میکائیل رفت طرف پنجره‌ها، و پرده‌های ساتنِ سنگینِ ارغوانی را کشید روی پلک‌های توریِ چشم‌های بزرگ و تار و اشکبار پنجره‌های شبهه‌ناک و بعد یک چراغِ دیواریِ حباب‌دارِ را در نزدیکیِ بخاری روشن کرد...و رو به من گفت:« من خیلی متأسفم بهرام... می‌دانم خسته‌ای... ولی وقت زیادی برای استراحت نیست... می‌خواهی قبل رفتن یک‌چیزی بخوری؟... هنوز باید یک چیزهایی توی یخچال باشد...»چرا این سیاقِ تازۀ رفتار او، این‌همه برایم جانکاه بود؟... حتی همین روشِ ناگوار و نوظهورِ تعارف کردنش که «یک‌چیزی» بخورم... طوری که راستی یک‌جایی نزدیکِ دریچه‌های قلب یا معده‌ام به سوزش افتاده بود...شاید هم مثلاً از گرسنگی...در هر صورت، کامم زهرآگین بود و به تلخی گفتم:« دیگر مجبور نیستی همۀ این کارها را برای من بکنی... »بعد زود پشیمان شده بودم... اما وقتی در ذهن خویش جملاتی می‌جستم جهتِ ادامۀ شاید معقول‌تری برای آن مکالمۀ نامقدور، دردی مشئوم و تیرکِشنده، از جناغ سینه تا گلویم را خراشیده بود....بی آن که در مهارکردنِ لرزشِ بی‌اختیار صِدام کوششی کنم، گفتم:«چیزی نمی‌خواهم... فقط لطفاً اجازه دارم کمی نزدیک آتش بنشینم؟... فقط چند دقیقه... سردم است... خیلی سردم است...»ظاهراً کمی دستپاچه شد... چون بی‌درنگ و شاید ناخودآگاه، با لحنِ فروتنانۀ دلنشینی که هنگامِ تعارف‌کردن اتخاذ می‌کرد، و برایم به منزلۀ نوازشی تسلّی‌بخش بود، همراه با اشارۀ دست، پاسخ داد:«بله... حتماً!... خواهش می‌کنم...!...»زمهریرِ زمستان تا مغز استخوانم نفوذ کرده بود... از صندلی به‌زیر آمدم تا بنشینم روی آجرهای سفالینِ کفپوش... چهار زانو، درست جلوی آتش...و او باز به همان آهنگِ باوقار و آزاردهندۀ لحظاتِ قبل‌ بازگشت و تکرار کرد:« متأسفم... »کوشیدم بی‌توجّه به زجری که از برودتِ آهنگِ صدای او می‌کشیدم، چند نفس از لهیب مهربان اجاق محظوظ شوم...و به دمِ حیات‌بخشِ شعله‌ها بسپارم... کف هر دو دستم را... که سرمازده بود و سرخ و ثلمه‌بسته...مثل بچگی‌هام که زمستان بود و در مسیرِ راه مدرسه تنها می‌رفتم و کفِ پلاستیکیِ نیم‌چکمه‌هام را خش‌خش‌کنان، همان‌طور که پدرم را عصبانی می‌کرد، هِی می‌کشیدم کفِ آسفالتِ پیاده‌رو، لابه‌لای آن لحافِ خیس و یخ‌بسته... و برف توی پوتین‌هام را می‌انباشت... و لابه‌لای انگشت‌هام زخم ‌می‌شد از برودت فصلِ سرد... و مادرم مرده بود و نبود که برایم گلیسیرین و آبلیمو و وازلین بمالد... همیشه پوست پشتِ دست‌ها و روی لب‌هام هم توی سرما خشکی می‌زد و نازک و چاک‌چاک می‌شد و می‌خارید و خون می‌افتاد... مثلاً اگر می‌خواستم زیاد دهان بگشایم... اگر بخندم......این که میکائیل برایم متأسف باشد هم، جگرم را خون می‌کرد...دست‌هام را به طرفِ آتش دراز کردم و به یاد قصۀ «دخترک کبریت‌فروش»[2]افتادم که در کودکی‌هام با هر بار خواندنش در خلوتِ خویش می‌گریستم بر آن طفل معصوم محکوم به مرگی، که بیهوده می‌کوشید با شعلۀ کم‌رمقِ رؤیاهایی از دست‌شده، شامِ بی‌رحم فصلِ سرد را به صبحِ عید سال نو رساند و نتوانست...آهسته گفتم:«برای چه متأسفی؟... تو از اول به من گفته بودی که بازیِ گرگ‌هاست... گفتی تباه خواهم شد... یعنی همۀ هشدارهای ایمنی ضروری... مثل همین پرده‌هایی که می‌کشی به روی چراغ‌های کم‌سویی که روشن می‌کنی...»از زیرِ چشم نگاهم کرد... کناره‌جویانه انگاری...و باز آتش بخاری را بر هم زد... و صداش... بم بود و خسته...و سرد...و به همان آهنگِ بی‌روح و قاطعانۀ جان‌فرسای آویخته بود:«بهرام! اگر تصدیق نکنی هم خودم می‌دانم که دربارۀ تو چقدر مقصّرم... »آه خدایا!... کاش او این منوال سخن‌گفتن را آغاز نمی‌کرد... اقلاً کاش کمی رحیم‌تر می‌بود!... دست‌کم در آن حد که بابت آنچه بر سرم می‌رفت، جلوی چشمم خویشتن را سرزنش نکند... یعنی خودش نمی‌دید که چقدر برایم وهن‌آمیز است؟... و حقارت‌بار...انگاری من هم در طمعِ آب و دانه‌ای، فریب‌خورده و در دامَش افتاده باشم... به همان نحو که خودِ لیلا...و لابد من هم الان باید نهایتِ قوای اهریمنی‌ام را صرف می‌کردم تا در جهتِ مطامعِ خویش، برای خودم نگهدارمش... او و همۀ آن موهبت‌ها و عطایایش را...ولی در عمل، تنها برای حفاظت از خویش در برابرِ هجومِ خیلاتِ مخوف، بی‌اختیار هر دو بازویم را در کف‌دست‌هام_ که داشت گرمتر می‌شد_ گرفته بودم...گلوی خشکیده‌ام را صاف کردم تا بتوانم حرفی بگویم... با این‌همه حتماً متوجّه این گرفتگی لعنتی در صدایم می‌شد...« یعنی تو هم عینِ آن قومُ الظّالمین، معتقدی واقعاً بین ما تقصیر و خطایی رخ داده... که مستحق مجازات باشیم؟...»صدایش برخلاف من، صاف بود ولی شتاب‌زده و کمابیش لکنت‌بار...« نه!... دقیقاً این‌طوری که نه!... البته که نه!... در واقع متأسفم که... »نفسی عمیق کشید و ادامه داد:«بهرام!... ما شکست خورده‌ایم... نمی‌بینی؟... و ادامۀ این طریق راستی تو را نابود خواهد کرد... »اینک می‌بایست آخرین کبریت‌های جانم را نیز می‌افروختم؟...لجوجانه و گستاخ و با ته‌ماندۀ توانِ مجادلۀ خویش، گفتم:«و شاید خود تو را... »از گوشۀ مژگان، نیم نگاهی به سویم پرتاب کرد... نه به‌طرفِ صورتم... شاید مثلاً تا روی کفش‌هام...حوصله‌ام را نداشت...آهنگِ کلامش تهی بود...عین روحِ خود من... خالی از حتی یک کبریتِ نسوخته...«بله حتی خودِ مرا... »من اما بی‌اعتنا به ملالتِ او، سرسختانه می‌خواستم بیاویزم به موضوع همان بحثی، که به وضوح داشت از آن پرهیز می‌کرد...به قیمت آتش زدنِ هست و نیستِ خویشتن... نه شبیهِ دخترکی کبریت‌فروش... که مثل شب‌پره‌ای بی‌تاب که دم صبح، پرهاش را آتش دهد...یکباره گفتم:« و من این‌جا باید از سر راه تو کنار بروم... »چقدر همۀ اصواتِ دور و برمان یکنواخت و نرم بود...چکاچک باران، جغاجغ شعله‌های اجاق دیواری... آوای زمزمه‌وار او... و چقدر نیازمند یک ساعت خواب بودم...مثل روزهای خاکستریِ پاییزِ کودکی‌هام در گورستان تخت فولاد... و گریه‌های خاموش و بی‌انتهای زیرِ آسمان سنگی و کور، روی خاکِ خیس و منجمد مادرم... سال‌های دلتنگی و کابوسِ شبانروزیِ مرگ... سال‌های پیشتر از دیدار او روی پلِ چوبی...قطعاً میکائیل نمی‌دانست که حضورش در سال‌های پس از آن، برای من چه معنایی داشته است...معنای زندگی... جاودانگی...تماشایش می‌کردم که داشت توی شعله‌های آتش را با نگاه می‌جست... و سرخیِ گدازشی لرزان و خوفناک توی چشم‌هاش می‌درخشید... بی‌آن که طبق عادت، از نوازشِ نگاه و چرخشِ دست‌هاش در توجیهِ گفتارش کمک گیرد، گفت:«بهرام! چرا این‌طوری به قضیه نگاه می‌کنی؟... چرا همه‌چیز را علیه خودت تفسیر می‌کنی؟... ما چونان همۀ یاران موافق، در یک نقطۀ تلاقی به هم رسیدیم... بخشی از طریقِ عمر را به همراهیِ هم پیمودیم... و در آخرِ این مسیر مشترک، در یک نقطۀ انفصال، می‌ایستیم و جوانمردانه با یکدیگر خداحافظی می‌کنیم... »و من باز خیلی ناجوانمردانه خودم را هی کردم که معطّل چه هستی؟... از چه می‌ترسی؟... حمله کن ابله!... بگذار خنجرش را صاف بزند توی قلبت... تو که مردنی هستی در هر حال... دیگر حتی نمی‌توانی قدم از قدم برداری... بدبخت!...گفتم:« بعد تو با سلام و صلوات برمی‌گردی به لایپزیک سر کرسیِ تدریس‌ات یا اشتوتگارت به کاخ اجدادی‌ات... و من باقیِ زندگی را در یک کوره دهِ دورافتاده، پنهانی می‌گذرانم ...»آهنگِ صداش کمی شماتت‌آمیز شد و بالا رفت... نه زیاد...« البته که این‌طور نیست... به محض این که فکری برای بچه‌های انجمن کنم، تو هم می‌توانی برگردی و همه‌چیز را گزارش کنی و به‌قول خودت با سلام و صلوات، مثلِ قبل بروی سر درس و دانشگاهت... بعد دیگر دستشان به ما هم نخواهد رسید... کل داستان پُرِ پُر، اگر دو سه ماه طول بکشد... »چقدر با متانت به کلّ فجایع زندگی‌ام نام «داستان» می‌نهاد...!... و خونسردانه نقشِ پلیدِ مرا در روایتِ خویش، مشخص می‌کرد و پایان خوشی برای همۀ قهرمانانش رقم می‌زد... و حتماً نمی‌‌خواست بداند که هر قصه‌ای بی‌حضورِ او برایم، نمازی بی‌وضو است... باطل و ناسازنما و نامقبول...همۀ نفس و نیروی حنجرم را به‌کار گرفتم تا زیر لب بگویم:‌« خیلی استراتژی واقع‌گرایانه‌ای هم خواهد بود... همه چیز را گزارش کنم و مابقیِ عمر را به صورتِ خائنی فرصت‌طلب و عملگرایی فاسدالاخلاق سپری کنم... »اشتباه نمی‌کردم که به‌ شکلی محسوس، نگاهش را از من دزدید...« مقصودم همه چیز درباره انجمنِ تبشیری و نشانی‌های آن بود... نه همه چیز دربارۀ مراودات ما... »و این واژۀ «مراودات» را طوری با تأکید و انگاری طعنه‌آلود، گفت که آرزو کنم ای‌کاش در آن روزِ شکار، سر بر زانوی خیالِ مادر جوانمرگم، با همان گلولۀ بی‌هوای بی‌محل، جان داده بودم... وقتی آنقدر خوش‌خیالانه سعادتمند بودم که می‌توانستم یک‌جورِ قشنگی بمیرم...نه آنک که میکائیل با عبارات « مقصّر... خداحافظیِ جوانمردانه...» لابه‌لای شاخ و برگِ جملاتش، و سرِ آخر این جرثومۀ «همه‌چیز دربارۀ مراودات ما...» نشانم داده‌بود که در نهایتِ زشتی به گند کشیده شده‌ام...پس با احساساتِ غلیظِ چرک‌آلود و متعفّنِ یک جانورِ کثیف که ضمناً دیوانه هم شده باشد، خیلی آهسته گفته بودم:«فکرش را که می‌کنم... فقط محضِ خوش‌طبعی و خیال‌بندی البته... اگر تو مطابقِ میلِ لیلا می‌بودی و با آن زیباترین دخترِ دانشگاه که فریبش داده‌ای و دوستش نداری، ازدواج می‌کردی، هم پدرش آن بلاها را بر سرت نمی‌آورد... هم احتمالاً مسلمان و عاقبت بخیر می‌شدی... »دیگر جرأت نداشتم حتی از گوشۀ چشم نگاهش کنم که می‌دانستم داشت بدون پلک زدن خیره‌خیره نگاهم می‌کرد...حتماً تا سر حدِ انزجار هم بدش آمده بود از من... با آن نوع خودپسندی و غروری که_ سراغ داشتم در او و_ موجب می‌شد از نظر عاطفی در همۀ احوالات_حتی معاشقه_ با آدم‌ها فاصله بگیرد... همان تفرعنِ لعنتی که با تردستی در قالبِ شرمی شیرین و دوست‌داشتنی و فریبنده، به‌طورِ هم‌زمان به دلبری نمایشش می‌داد و به زیرکی پنهانش می‌داشت...پس بی‌اعتنا به آن نابودیِ محتوم_ که در نهایتِ چنین نبردِ نابرابری حاصلم می‌شد_ مثل یک جوجه‌تیغیِ هراسان، توی خودم گلوله شده، زانوهام را در بغل گرفته بودم... و خارهای ناچیزم را یکی یکی پرتاب کرده بودم... بی‌هدف... به هر سویی...«حالا می‌توانی بپرسی که "آن‌وقت به تو چی می‌رسید؟"... و من پاسخ خواهم داد که طبق معمول هیچ... در واقع همان‌قدر که از سفرۀ شیرها به گوسفندِ گردن‌شکستۀ گَری برسد... ولی می‌توانستم بدین دل خوش کنم که تو عاقبت از گمراهیِ کفر و شرک، نجات پیدا کرده‌ای و سر و سامانی یافته‌ای و لیلا هم به کام دلش رسیده... ولی نه!... آن موقع شاید والدین سلطنتیِ خردمندِ تو بر این لیلای مجنونِ بینوا، همین فجایعی را روا می‌داشتند که الان پدر وحشیِ دیوانۀ او دارد بر سرِ تو می‌آورد... »از جهتی خیلی دلم می‌خواست میکائیل بی‌معطلی از جا بلند می‌شد و با مشت آهنینش سخت می‌کوبید توی دهانم...«... میکائیل راستی حقیقت دارد که تو برای جنگ با خانوادۀ خودت همۀ این کارها را می‌کردی... با لیلا... با بقیه... با من؟... همۀ ما سازوسلیحِ آن پیکارِ بزرگ بودیم... نه؟... هماوردی با خدایانِ المپ که می‌گفتی همه این بود... نه؟... و خودت گفته بودی که می‌توانی با تباه کردنِ من از آن ملکوتِ تحمیلی که بزرگانِ خاندانِ قدسیِ پادشاهی‌ات برای تو تدارک دیده‌اند، تا ابد خلاص شوی... تو خیلی صادقانه و صریح، روشن ‌ساخته بودی که من برایت حکمِ چه چیزی دارم... یک مُنهی جهنّمی... یک خطیئۀ جبران‌ناپذیر مثلاً... می‌دانی؟... در واقع برای خودم هم مهم نبود... ابزارِ جنگ که هیچ... من تختِ کفشت هم می‌شدم اگر می‌خواستی... من فقط می‌خواستم بر طریقِ تو باشم...»بعد که از شدّتِ تشویش و طپش دل، نفس کم آوردم، بستم دهانِ بی‌حیای بی‌هنرم را_ که همینطوری بی‌هوا، چرکابِ زخم‌های کهنۀ روحم را پس می‌داد...و به خودم دل دادم تا او را بنگرم که با سری مایل به یک‌سو داشت خیلی آهسته، روی چشمانی آبی و منجمد پلک می‌زد و همراه با زهرخندی لخته‌شده بر گوشۀ لبش، به من خیره مانده بود...نمی‌شد بخوانم آن چه را در خاطرش می‌گذشت...ولی شنیدم پس از درنگی کوتاه، سکوتِ عمیقی را که متعاقباً در میانه افتاد، بر هم زد و با آرامش قابل تحسینی فقط گفت...« و حالا من مجبورم طریقم را عوض کنم... بهتر است دیگر بروی، بهرام!... اگر در حد کفایت گرم شده‌ای...»رنگِ صدایش تیره و تار و تهدیدآمیز بود... موقّرانه ملایم، ولی ژرف و تاریک... مثل اقیانوسی مرموز و مملو از احتمالاتِ توفانی و رعب‌انگیز...طوری که انگار مثلاً بگوید بهتر است تا کاری دستم نداده از جلوی چشمش گم شوم بروم به جهنم!...و آن متانتِ مخوفِ رفتارش، شبیه سکناتِ شاهزاده‌ای می‌نمود که فقط چند لحظه با اینکه فرمان بدهد تازیانه‌ام بزنند، فاصله دارد... چون در هر حال قطعاً مرا در عیارِ شهسواری و نجیب‌زادگی آنقدر هم‌زانوی خویش نمی‌دید، تا به مبارزۀ تن‌به‌تن فراخوانَدَم......هیچ چاره‌ای نداشتم مگر این که از زمین برخیزم و حقیر و سرافکنده و سنگین... لنگرکشان بروم تا میزِ بزرگ، سروقتِ چمدانِ کهنۀ خویش...حولۀ خیس را بیندازم وسطِ چند تکه لباسِ تاخورده و کتابِ خیام و کاردک و قلم مو...قفلِ چمدان را ببندم خیلی آرام و با احتیاط، طوری که صدا ندهد...و به یکبارگی ببینم دیگر نمی‌توانم فشارِ هیچ گرانشی را تاب آورم... نه وزنِ چمدان را و نه بارِ غیرقابلِ تحمّلِ امتدادِ زمان را...باید طوری می‌رفتم که برگشتی در کار نباشد......میکائیل مصرّانه رو به آتش داشت و نگاهم نکرد که از دورادورِ صندلی‌اش می‌گذشتم تا بروم... برای همیشه...ولی بعد که به درِ گشوده رسیدم، از پشتِ سر صدام زد...« چمدانت را نمی‌بری؟... »کمی سرچرخاندم تا از زیر چشم ببینم‌اش که در زاویۀ نیمرخ با من، روی مبل نشسته، یک پا را زیرِ زانوی دیگر فرو برده و دسته‌های چوبی راحتی را در مشت گرفته بود...چرا نمی‌فهمید که هیچ یارای جنگ و گریزم نمانده؟... که تسلیمِ همۀ نیروهای مهاجمی شده‌ام که از شش جهت‌ام فرمانِ نابودی می‌دهند...« نمی‌توانم... یعنی به‌دردم نمی‌خورد...»با آهنگی هنوز آرام، ولی هشدارآمیز گفت:«بهرام!... کار احمقانه‌ای نکنی... »« نترس... نمی‌روم پیش پلیس!... دیگر دستشان هم به من نمی‌رسد...»همچنان که با شتاب و انعطافِ تهاجمیِ جگواری سیاه از گوشۀ خویش برخاسته و فضای فاصله‌مان را می‌پیمود، با صدایی بلندتر_چونان ملکی مخوف که انذار دهد_تکرار کرد:«کار احمقانه‌ای نکن... بهرام!»راستی چه حقی داشت که دربارۀ حماقت‌هام_ به زبان وحی_ با من امر و نهی کند... او که سر منشأ همۀ دیوانگی‌های بی‌بنیادم بود...حداقل دربارۀ او تا آن‌زمان هر چه کرده بودم...آیا از سر حماقت نبود؟...و در هر صورت دیگر هیچ راه‌حلِ دوّمی را برنمی‌تابیدم جز همان فکر بکری که تن و روح خسته‌ و جعبۀ خالی از چوب کبریتم، بر من تحمیل کرده بود... به بیانِ الهامی ناخودآگاه و ناگهانی... موهبتی مفاجات... یعنی نقشۀ ناگزیرِ خلاص شدن از رنج... که یورش‌وار صفحۀ خالی ِخاطرم را به نامِ نامیِ اختتام، خط‌خطی کرده بود... و عصارۀ آخرین قوای اعضای ناتوانم را برمی‌انگیخت و می‌خواست ببردم تا از فراز اولین پلِ عابرِ پیاده، خودم را ول کنم کف آسفالت خیس یک اتوبان رهایی‌بخش...و شورشِ غریزیِ همین خُرده‌نیروی انگیزه‌آفرینِ مرگی محتوم، مرا واداشت دست میکائیل را_که آمد و ایستاد کنارم و شاید خواست مانع عبورم از درگاه اتاق شود_ مذبوحانه کنار بزنم... نه چندان سخت... از بس خسته بودم و فرسوده... ولی با فشاری طردکننده، طوری که پیشتر هرگز چنان ناهمواری و ناخواری از من ندیده باشد... مثل همان مهملاتی که هیچگاه از دهانم نشنیده بود...یعنی به علّتِ همان یک ضربۀ مختصر یا چندان مهمل‌بافیِ آتشینِ مفصل بود که دفعتاً آتشِ خشمی توفانی، ناخودآگاه و مهارناپذیر در دلش شعله‌ کشید؟...همچنان که در تلاطمِ آسمان چشم‌هاش صاعقه‌ای ناگهان درخشیدن گرفت...در هر حال... او با سرعت و خشونت غافلگیرکنندۀ ببرسانی حقیقی، با یک دست بازوی چپم را به شدّت کشیده و از پشت شانه‌های مرا محکم به دیوار و ساعد دست راستش را زیرِگردن، روی شانه‌هام، سخت فشرده بود... و دیدم که یک مشت دیگر را گره کرده و _هر چند_ با فاصله از صورت من گرفته بود...و از میان فکینی منقبض، خشمناک و عتاب‌آلود با صوتی بلندتر از حد ضرورتِ شنیدن، شاید برای تحکیم بیشتر فرمانش گفته بود:«مردن فقط مردن است بهرام! نه چیز دیگری... یعنی نیست و نابود شدن... هیچ امر شاعرانه‌ای هم در آن وجود ندارد... این را بفهم... »در تنگنای ممانعتِ دیوارِ سرد و بازوی ستوار او_ که انگار جریانِ خون و هوا را در رگ‌ها و سلولهام کندتر می‌کرد_سیلانِ شتابناکِ خاطراتی از مرگ‌اندیشیِ شاعرانه، مغزم را به تلاطم واداشته بود... طوری که نخست دلم خواست یک‌دفعه وسطِ آن گیرودار، «مرگ وارطان»[3] را برایش دکلمه کنم و نشانش دهم مرگِ یک قهرمان از دیدگاه یک شاعر، تا چه حد می‌تواند ارزشِ زیبایی‌شناختی داشته باشد... بعد هم آمدم که صلا دهم «هرگز از مرگ نهراسیده‌ام»[4]... اما دروغ گفتن به او وقتی آن‌قدر پیشاپیش از دستم عصبانی بود به‌نظرم خیلی ظالمانه می‌نمود... شاید هم بهتر بود مثلاً ادّعا کنم که «زندگی را دوست می‌دارم، مرگ را دشمن... و دوستی دارم که به دشمن خواهم از او التجا بردن...»[5] ولی اگر می‌خواستم در چنان هنگامه‌ای حداقل با خودم صادق باشم، دردِ دل‌هام چونان اندوهِ اثیری و اساطیریِ خدایان و غولان، سر به طاقِ عرشِ اعلی نمی‌سایید... پس عاقبت خیلی به سختی زیر لب با صدایی که شاید از سرما، نفس‌تنگی یا ازدحامِ آشفتگی می‌لرزید، خواندم:« مرا بسوزانیدو خاکسترم رابر آب‌های رهای دریا بر افشانید،نه در برکه،نه در رود؛که خسته شدم از کرانه‌های سنگوارهو از مرزهای مسدود[6]...»«غروباَبرها که بیایندخواهم مُرددر اُردیبهشتِ گُل‌هابا چشمانی بازبر جمالِ مرغان...»....«گورم را نخواهی یافتای ماه!ای بَدرِ خلاص!در سوسوی شَبدَر ومنقارِ مرغانِ بهارو نخواهی یافت خاکسترم راای سپیدۀ راز!که زخم‌ها زدیبر سینه‌امکُنجِ ویرانه‌هات...»[7]...البته شورشِ آتشفشانِ عصیان او نیز _مانندِ جوششِ حافظۀ شاعرانۀ من_ فقط همان چند نفس پایید... چونان حرکتی شتابناک که در واکنشی خودکار، به مثابه دفاعی فنّی، غفلتاً از او سر زده باشد، در نتیجۀ تراکمِ خشمی طبیعی در برابر سرکشی و پرخاش‌جویی و بی‌پروایی‌ من که پیشتر آن همه کوشیده بود خوددارانه مدیریتش کند...ارعابِ غضب او انگاری به سرعتِ درخشش و خاموشیِ آذرخشی آسمانی، فرو نشست...به همان زودی مشت‌هاش را پس کشید از من... و با اطواری صلح‌آمیز کف هر دودستش را فراز کرد انگار نشانم بدهد که خالی است... سری تکان داد شاید از سر نفی خویشتن... رهام کرد و دورترک رفت...زیرِ چهلچراغ خاموش پشت به من ایستاد... دیدم که نخست هر دو بازوی خویش را در میان انگشتانی لرزان گرفت... و بعد پیشانی‌اش را روی کف یک دست...کلافه بود... از ادارۀ این همه نابسامانی و پریشانی... انگاری حتی از نابردباری‌های خویش...پابه‌پا شدم... پی‌اش رفتم... با امیدِ واهیِ غریقی بی‌نفس به دست‌آویزی دیگر، همین‌طوری گفتم:«می‌خواستی مرا بزنی... نه؟...»برگشت و به طرفم روکرد، ولی نگاهش همچنان پرهیز داشت از من... سر تکان داد... و در آهنگ صدایش کمی سراسیمگی بود و شاید شرمساری...«نه!... بله!... فکر کنم که... این احتمال وجود داشت... »خیلی احمقانه دلم می‌خواست اینک که می‌دیدم مهارِ قطارِ سرنوشتِ قطعی‌مان تا حدی از دستش بیرون شده، از همان نقطۀ آسیب‌پذیری که هنوز کشف نکرده بودم کجاست، یک‌طوری به او حمله آورم... نه از سر انتقام‌جویی... فقط به امیدِ آن که شاید معجزه‌ای دیگر رخ دهد... و او ناگاه برگی تازه رو کند... حتی اگر این باشد که با دست‌های خودش مرا بکشد...گفتم:«پس چرا پشیمان شدی... "آفت‌هاست در تأخیر"... چرا همین الان نمی‌کوبی توی صورتم؟... یاالله! »با دستِ راستش به نرمی شانۀ چپم را لمس کرد و آهسته از سر راه خویش کنارم راند و به سمت شومینه بازگشت...«مسخره نشو بهرام!... من هرگز تو را نمی‌زنم... اگر بزنم جداً آسیب می‌بینی... »دلم تنگ می‌شد... حتی برای آن خودپسندیِ درمان‌ناپذیرش که آنهمه در نظرم ارجمند و عزیز بود...انگار باز افکارم را ناگفته خواند و ادامه داد:«یعنی در حقیقت این که نمی‌خواهم بیش از این به تو آسیب بزنم... »نمی‌خواست ولی می‌توانست با اشارۀ گوشۀ چشم به کشتنم دهد... انگار دلم کمی برای خودم سوخت... و باز کلماتم گلوگیر شد... خیلی کودکانه قدم به قدم پی‌اش رفتم و اصرار کردم:«بیشتر از این که بروم به جهنم؟...»باز از برابرم کنار رفت... این بار بدون تماس سر انگشتش...به حالتی مصمم به جانب میز ناهارخوری گام برداشت، چمدانِ آماده را از رویش برداشت، و برگشت و داد به دستِ من که پشت سرش ایستاده بودم...و با لحنی که در کلاس‌های درس صحبت می‌کرد، گفت:«هنوز امیدوارم تصمیمِ بهتری بگیری...»امیدوار بود... خیلی دانش‌پژوهانه، منطقی و بی‌طرفانه... و از مردنِ حشره‌ای چون من، ککش هم نمی‌گزید... برای رهاییِ من از مرگ، هیچ اقدامِ معجزواری نمی‌کرد... پیشاپیش دعاگویان از من دست شسته بود...و من برای اوّلین بار آن شب موفق شدم با صدایی بلند _هر چند شکسته_ بانگ بزنم:«یعنی بهترین تصمیم برای تو و همۀ آن عوضی‌های انجمن لعنتی‌ات همین نیست؟...»یک بار آرام پلک زد روی صاعقه‌ای که در چشمش درخشید... و رگی روی شقیقه‌اش طپید... می‌دانستم که دندانهاش را نیز بی‌اختیار بر هم فشرده بود..«می‌خواهی عصبانی‌ام کنی بهرام!... نه؟... بعد ببینی چه می‌شود... »احتمالاً به دلیلِ غلبۀ غضب، دربارۀ انگیزه‌هام کمی به خطا می‌رفت... ولی حقیقت آن بود که تنها، بی‌حد و مرز و کودک‌وار و کاملاً ابلهانه و بی‌هدف، به توجّهاتِ او نیاز داشتم... در جایگاهِ ولی‌نعمت... این که به غمخوارگی و شفقت و مهر بنوازدم... مثل مادرم... و اگر دیگر مقدورش نیست، بکوبد و براندازدم... شبیهِ پدرم...و البته هیچ چیز هولناک‌تر از آن نبود که به حال خود واگذاردم... مطابق طریقِ تازه‌ای که در پیش گرفته بود...پس چمدان را بر زمین انداختم و به همان سیاقِ مجنون‌وار و حقیرانه گفتم:«نه!... در واقع راضی هم نیستم که تو دستت را رنجه کنی... »و از فرط عجز به گریه افتادم:«معذرت می‌خواهم... معذرت می‌خواهم... بابتِ چرندیاتِ کثیفی که گفتم... بابت کارهای احمقانه‌ام... دیوانگی‌ام... بودنم... مردنم... »و با تمام قوای دست راست، کوبیدم روی گونۀ راستم... و بعد با دست چپ و گونۀ چپ... و باز راست......خودزنی یکی از عادات ناپسندِ بچگی‌هام بود... شش ساله که بودم و بی‌مادر... وقتی خانم‌جانم حواسش نبود و در قبیلۀ ورجاوندان خیلی تنها و بی‌دفاع می‌شدم و زورم به هیچ‌کس نمی‌رسید، خودم را می‌زدم... وقتی منکوب می‌شدم و کم می‌آوردم در برابر اقتدارِ پدرم و همۀ آن جماعتِ مذکّرِ عموزاده‌های ورجاوندِ بزرگترم که نهایتِ قوّۀ احتجاجشان همان بود که متقاعدت کنند زورشان از تو بیشتر است...هفت هشت‌ساله که بودم عادتِ زشتِ دیگرم آن بود که در مقابله با نهایتِ سرکوفت‌ها و نامرادی‌های بختِ سرکش_ یواشکی البته_سرم را هم بکوبم توی دیوار... طوری که همواره گچِ ‌مُرده و نرمِ زیرکارِ رنگِ خاکستریِ دیوارهای اتاقم_ که روزی آبی آسمانی بود_ در بعضی نواحی، فرورفتگی‌هایی داشت...با همۀ این طغیان‌ها و جنون‌های طفلانه، دور از چشم و گوش ساکنانِ پرمشغلۀ عمارتِ پدربزرگ_ که خیلی پرآمدوشد و اغلب پرهیاهو بود_ خوشبختانه صدایم به جایی هم نمی‌رسید... فقط گاهی پدرم که به اتاق من در گوشۀ ایوان، سری می‌زد تا دربارۀ احوالات درسی‌ام پرس‌وجو کند... از آن خلل و فرجِ بی‌جا یا آثار کوبش‌های سرِ من توی دیوار هم سؤال کرده بود... و با سرانگشت‌های پَهنِ دست‌های بزرگش_ که می‌توانست مهربان هم باشد_ ردپای پیشانیِ مرا بر سطحَ ناهموارَ گچ، لمس هم کرده بود... هر چند عادت نداشت مستقیماً دستی به سرم بکشد... من پیش خودم همینقدر نوازشِ با واسطۀ دیوار را از او قبول کرده و در نهایتِ خرسندی بدان دل‌سپرده بودم...میکائیل البته اجازه نداد پیشانی‌ام را بر لبۀ آجریِ بخاریِ دیواری بکوبم و خون و اشک و باران را به هم بیامیزم......بعد از چند ضربۀ ناغافل که بر خویشتن زدم، همانگونه پلنگ‌وار و شتابناک آمد و مچ هر دو دستم را محکم به چنگ آورد... و به‌ناچار برای جلوگیری از هجومم به دیوارها، شانه‌هام را در حلقۀ بازوهاش گرفت... سخت ولی نه بسیار گرم... تقریباً به وجهِ پرستارانه‌ای که ناخوداگاه از او می‌طلبیدم... و نمی‌دانستم چگونه دوباره به آن برسم...با این‌همه خویشتن را وانهادم به همان گوشمالِ مشابه مهربانی... مثل وقتی که به میانجی‌گریِ درشتیِ گچ‌بری‌ها از دست‌های پدرم نوازش می‌گرفتم... همانقدر حقیرانه و رذیلانه به نظرم...چند ثانیه پس از آن که سکون یافتم، آهسته و با احتیاط رهام کرد و گذاشت تا به شانۀ چوبی قفسه‌ای خالی و خاک‌آلود تکیه کنم... از زیر چشم دیدم که نگاهش اغماض‌آمیز و آبی خاموش و خسته بود...«برو دست و رویت را کمی آب خنک بزن تا آرامش پیدا کنی... تا من برایت یک جوشاندۀ آرامبخش دم کنم...»گفتم:«می‌دانم خیلی نفرت‌انگیزم... خودت را به زحمت نینداز... بیشتر از این...»رنگ صدا و نگاهش نرمش آمرانۀ غیرقابل اجتنابِ معمول را داشت...«نه نفرت انگیز نیستی... فقط الان که هر دو ما تا این حد ناراحتیم دیگر حرف نزنیم... خوب؟...»***ساعت یک و نیم بامدادان بر فرازِ پلِ عابرِ پیاده بودم... وسطِ غوغای باران و هیاهوی اصطکاکِ چرخ‌ها و غرشِ موتور ماشین‌ها و آمد و رفتِ بی‌پایان...و اصلاً نمی‌توانستم برای مردن، تصمیمی عاجل و قطعی بگیرم...چمدان را که هر دم سنگین‌تر می‌شد، رها کردم روی کفپوشِ نمناک پل... هر چند پیش از رفتن همۀ کتاب‌هام جز همان رباعیات خیام را به بهانۀ سبک‌تر سفر کردن، روی میز خانۀ او جاگذاشته بودم...نشستم و پیشانی دردناک و‌ تب‌دارم را چسباندم به آهنِ سرد نرده‌های کناره...موقع رفتن به او قولی نداده بودم... ولی راستی نمی‌توانستم خلاف عهدی کنم که حتی نبسته بودم...حادثۀ اشتیاق بود یا خشم... یا تشویش لحظاتِ آخر... ندانستم...ولی طوری ناگهان رخ داد که خواستم سرپیچم از آن و نشد...لب‌هاش چون اغلبِ اوقات سماقی‌رنگ بود و داغ‌تر از تب...در آن بساوش دردناکی که بیشتر به گزشی شرنگ‌آمیز می‌مانست...لب‌های من اما زمستان‌ها همیشه از ایامِ کودکی خشک و ترک‌دار و آماس‌کرده بود... مزۀ خون را در دهانم احساس کردم...بوسۀ وداعش طعم خون داشت...و در نورِ لرزانِ آتش که روی پوستِ رنگ‌پریدۀ صورتش می‌لغزید... یک قطرۀ سرخ را در گوشۀ دهان او نیز دیدم... شبیه یک خوناشام فریبندۀ افسانه‌ای می‌نمود...گفته بودم:«رنگِ خون دل ما را که نهان می‌داری همچنان بر لب لعل تو عیان است که بود...»انگاری باز مهربان شده بود برای همیشه‌ای که به اندازۀ دو بار پلک بر هم زدن بود...صورتم را در گریبانِ بالاپوشِ لطیفِ پشمی‌اش پنهان کرده بودم...مویم و پشتِ گردنم را لمس کرده بود نوازش‌وار...گفته بود:« لطفاً زنده بمان... هر جای دنیا که باشم می‌خواهم بدانم تو اینجایی...»و دمادم آخرین نفس‌ها، لمحه‌ای سرم را روی شانه‌اش گرفته و توی گوشم نجوا کرده بود:«خداحافظ دلبرکم!...»...ایستادم و تکیه دادم و خم شدم روی نرده‌های آهنی...در ظلماتِ زهدانِ هیولای شهر فریاد زدم... گریستم...با بلندترین صدایی که از گلویم برمی‌آمد و گم می‌شد در غوغای عبور زندگی...و حل می‌شد در هزارتوی بی‌انتهای مویرگ‌های اژدهای خفته...بعد به سفارش میکائیل بخشی از مسیر را پیاده و قسمتی را با اتوبوس‌های حمل و نقل عمومی تا ایستگاه راه‌آهن طی کردم...در نمازخانۀ تالار انتظار ایستگاه کمی خوابیدم و بدون خرید بلیت با مسافران نخست قطاری که به شرق می‌رفت همراه شدم...در غذاخوری قطار، منتظرِ مأمورِ کنترلِ بلیتِ واگن نشستم...جریمۀ یک مسیرِ بین‌راه را پرداختم و گذاشتم مرا به یک کوپۀ خالی هدایت کند...خرسند بودم که بتوانم در طول مسیر معاف باشم از معاشرت‌هایی دشوار با همسفران...‌ که به من بی‌رحمانه یادآوری می‌کرد هنوز زنده‌ام...ولی آنگاه ساعتی بعد در کوپه با سر و صدا باز شد و مأمور قطار غوغاکنان به سخن درآمد که...«بیا حاج خانم... فعلاً فقط همین کوپه خالی هست... اگر اینجا راحت نیستی این جوان را بفرستم یک واگن دیگر... »و من هنوز داشتم به تماشای عبورِ دشت‌هایی که در قابِ پنجره، قدم به قدم و نفس به نفس مرا از روضۀ رضوان او دورترک می‌راند، می‌گریستم....تند تند صورتم را با پشت دست پاک کردم و با بی‌رمقی از جا برخاستم تا ببرندم جایی دیگر...اما حاج خانم که بانویی حدوداً شصت ساله می‌نمود، گوشۀ چادر مشکی‌اش را به دندان گرفته و نفس‌زنان و به دشواری خودش را ‌انداخت روی صندلی نزدیک در و گفت...« پسرم!... من که پا ندارم بیشتر با تو راه بیایم... این جوان هم مثل نوۀ خودم است... خدا را خوش نمی‌آید... اذیتش نکن...»از حرفش خوشم آمده بود... و همۀ اسباب و اثاث و چمدان‌های پر و پیمان و سنگینش را برایش در قسمت بارهای کوپه جا داده بودم...بعد تنها شدیم و او که از نگاه نخست، با ریزبینیِ مادرانه متوجه اشک‌هام شده بود، پرسید:« رودَم!... داغ کسی را به دل داری؟... »همینطوری گفته بودم مادرم را از دست داده‌ام... و برای مابقی راه تا مقصد، خویشتن را شش‌دانگ سپرده بودم به نقل‌ها و نصایح دلسوزانه و قصه‌هاش که مرا به یاد خانم‌جانم می‌انداخت... و نیز چای و شیرینی و تنقلات خوشمزه‌ای که به وقت صبحانه، سخاوتمندانه تعارفم کرده... و به من یاد داده بود که چطور زنده بمانم...امتحان کرده‌ام که صبحانه برایم، همواره معجزات غریبی به همراه دارد... مثلاً همین یکی که آدریانا برایم حاضر کرده... آب پرتقال تازه... چای رقیق... نانِ تُستِ ذرت و کره گیاهی و عسل... و همه را خیلی با سلیقه چیده روی یک سینی بزرگ که می‌گذارش روی آن عسلیِ کنار کاناپۀ من....و به محضِ این که با دستپاچگی نیم‌خیز می‌شوم، بالش‌ها را پشت سرم جابه‌جا می‌کند... یک گوشۀ دیوان کنارم می‌نشیند و لیوان دسته‌دار چای را به دستم می‌دهد...و با خوش خلقی و لحنی آشتی‌جویانه می‌گوید:«استادجان!...میکائیل نبود... صاحبخانه بود... آمده تا به خواهش من درجۀ حرارتِ سیستمِ گرمایشِ خانه را بالا ببرد... به او گفتم که شما بیمارید و من باید لباس‌ها و شمدهای شسته را خشک کنم... پریشب که جواب تلفن‌ها را نمی‌دادید، پروفسور به من زنگ زد و با نگرانی از من خواست که اگر می‌توانم سفر را نصفه نیمه رها کنم و در اسرع وقت برگردم بازل... خودش امروز صبح برای جلسه مهمی به زوریخ رفته است...»بعد با یک دستمال تمیز، خیلی شجاعانه و بی‌توجه به امکانِ سرایتِ عفونت، قطرات اشک و عرق را از پیشانی و دور دهان و ریشم پاک می‌کند...[1] Thüringer Wald جنگل تورینگن[2] قصه مشهور هانس کریستین اندرسن[3] شعری از احمد شاملو[4] احمد شاملو[5] شعری از اخوان ثالث[6] ژاله اصفهانی[7] قاسم آهنین‌جانقسمت قبلقسمت بعد