اوکرانی نوزاد: اوکراین در روزنامه‌ی فارسی صد سال پیش

روزنامه ی کاوه را سیدحسن تقی زاده در سال های جنگ جهانی اول در آلمان چاپ می کرد. این روزنامه رویکردی موافق با آلمان و مخالف با روسیه داشت. مطلب زیر در شماره ی بیست و ششم این روزنامه (یا در واقع گاهنامه) در تاریخ 6 آبان 1296 هجری شمسی (15 مارس 1918) چاپ شده است. کل این نسخه را می توانید در سایت «آرشیو اسناد اپوزیسیون ایران» بخوانید.تصویر صفحه اول روزنامه ی کاوه شماره ی 26اوکرانی نوزادصفحه ی اول مطلب اوکرانی نوزاد در مجله ی کاوهچه تغییرات عجیبی در دنیا روی میدهد. این جهان پیر با چه قدمهای تندی سیر میکند. اولاد غافل آدم همینکه میشنوند که در دنیا فلان اتّفاق روی داده در اول وهله دمی خوشحال یا متحیر شده ولی ردا این مسئله هم جزو گذارشات عادی زندگی شده و در جزو امور دیگر دنیوی میگذرد.در همان حینی که معلّمین بزرگ امور اقتصادی دنیا و جغرافی دانان مشهور یا سیاسیّون عالم در اطاقهای کار تنگ و تاریک خود در میانۀ یک دسته کتابهای قدیم و جدید نشسته مقاله ها و کتابهای دور و دراز مینویسند و در مجامع و محافل گرد آمده با هم مباحثه میکنند که اوضاع اقتصادی یا موقع جغرافیائی و یا امور سیاسی فلان مملکات طوری هست که آن مملکت بتواند مستقلّ باشد یا نه می بینیم که مملکت مذکور یکباره قد علم نموده استفلال خود را بتمام عالم اعلان میکند و با ممالک دیگر داخل ارتباط مستقیم شده و آزاد میگردد. یک چنین پیش آمدی اتفاقی نیست بلکه در میانۀ اهالی آن مملکت اشخاصی پیدا میشوند که از موقع استفاده نموده بهیچوجه گوش بمباحثات علمی و فلسفی و بیانات منطقی و صغری و کبرای این و آن نداده کمر همت می بندند و آنقدر میکوشند تا بمقصد خود نائل میگردند.یکی از آن ممالکی که از مقتضیات وقت استفاده کرده و بپافشاری و همّت مردان خود یکدفعه از زندان تاریک اسارت و بندگی قدم بفضای نورانی آزادی و استفلال مملکتی و سیاسی گذارده است مملکت اوکرانی است.این مملکت نوزاد را میتوان در حقیقت زائیدۀ انقلاب عظیم روسیّه نامید و از آنجائی که یکی از عوامل خود انقلاب روسیّه هم ضربتای سخت پی در پی آلمان و متّحدین او میباشد میتوان استقلال اوکرانی را از آلمان و متّحدین وی دانست که بر خلاف دشمنان خود و مخصوصا انگلیس که با وجود نقطهای آزادی خواهانۀ رجال خود تا امروز در راه ضعیف کشی و ذلیل کردن ملل مختلفه قدم زده است همیشه طرفدار آزادی واقعی بوده و هستند و بهترین دلیل این مسئله همان استقلال لهستان و شناختن استقلال فنلاند و طرفداری استقلال تامّ ایران و آزادی اوکرانی است.در این موقع شاید بی مناسبت نباشد قدری از اوضاع مملکتی و سرحدّی و تاریخی این مملکتی که تا کمی پیش نامش را کسی نمیدانست و امروز یکمرتبه داخل جرگۀ ملل مستقلّ شده است شرح داده شود.برای شناختن وضعیّت جغرافیائی این مملکت باید حوضۀ دریای سیاه را در نظر آورد که تقریباً شکل سه گوشی را داد که سر آن در طرف شرق در دامن قفقاز گذارده شده باشد. اوکرانی شکل تقریباً مربّعی را دارد که بمیزان متوسّط در 140 فرسخ عرض و 165 فرسخ طول در ساحل شمالی دریاچۀ مزبور واقع شده باشد و ما برای روشن کردن این مسئله نقشۀ سادۀ مملکت اوکرانی را با ممالک مجاورۀ آن رسم مینمائیم:نقشه ی اوکراین (اوکرانی) در مجله ی کاوهمساحت این مملکت جدید تقریباً 11794 فرسخ مربّع که تقریباً معادل یک ثلث مملکت ایران میشود و سکنۀ آن قریب 60 کرور نفوس است. از حیث زراعت میتوان گفت که این قطعه مخصوصاً از حاصلخیزترین قطعات روسیّۀ سابق بود چنانچه آنرا معدن گندم مینامیدند و علاوه بر گندم که هر ساله مقدار هنگفتی از اوکرانی بسایر نقاط روسیّه حمل میشد در اوکرانی کشت و زرع جو و چاودار و چغندر زیادی که برای قندسازی بمصرف میرسد رواج داشت و بدین لحاظ در آنجا کارخانجات قندسازی زیادی ایجاد شده بود و علاوه بر این توتون زیادی هم در اوکرانی بعمل میآید.از حیث صنعت هم اوکرانی بواسطۀ داشتن معادن ذغال سنگ و آهن همه ساله رو بترقّی میرفت.تاریخ این مملکت جدید یک رشته کشمکش، زد و خورد، قتل و غارت و خرابی را نشان میدهد. در قدیم الایام این اراضی مسکن قزّاقهائی بود که دائماً در تاخت و تاز و کشت و کشتار بودند هر دفعه که یک دستۀ پر قوّت تری سر بلند میکرد این اراضی را جولانگاه خود قرار داده و خسارت کلّی باراضی و سکنۀ آن وارد میآورد چنانچه در سنۀ 635 هجری تاتارها هجومی باین اراضی آورده و آنجا را با خاک یکسان کردند. در قرن هشتم هجری این اراضی بدست لیتان که یکی از ایالات لهستان قدیم بود افتاد و طولی نکشید که خود لیتان هم با اوکرانی طعمۀ لهستان شد (788 هجری). قزّاقهای این اراضی چندین بار بر ضدّ لهستان که در آن زمان قدرت و شکوهی داشت علم برافزاشتند. این جنگهای داخلی انقدر طول کشید تا بالأخره در سال 1078 هجری بواسطۀ عهدنامۀ اندروسّو (Andrussowo) و چندی بعد در 1098 هجری در صلح مسکو لهستانیها مجبور شدند کیو (Kiew) و اوکرانی را بروسیّه واگذارند. در زمان سلطنت کاترین در سال 1216 هجری اضمحلال تامّ اوکرانی انجام گرفت و تماماً جزو روسیّه شده بایالات چند تقسیم گردید.این بود شرح مختصری از اوضاع این مملکت تازه. آنچه گذشت گذشته است، امروز اوکرانی مملکتی است آزاد و مستقلّ. بهمّت و مردانگی خود و بدستگیری و یاوری دول آزادیخواه مرکزی اوکرانی زنجیر بندگی را از گردن خود برداشته و جامۀ برازندۀ استقلال را در بر کرد. زهی سعادت برای کسانی که در این راه همّت بخرج دادند و بسی شرف و خوشنودی برای جمعی که آنها را دستیگری کردند، چقدر خواری و پستی و سرافکندگی برای کسانی که از طرفی با جمله های آبدار آزادی ملل ضعفه را ترویج میکنند و از طرف دیگر با کمال بیشرمی تمام قوای خود را برای ذلیل کردن و اضمحلال همان ملل ضعیفه بکار میبرند.ما ایرانیان باید خوشنود باشیم و بدانیم که در صورتیکه خودمان همّت نمائیم و متّفقاً بدون اختلافات فرقۀ و بدون سؤ ظنّ از یکدیگر در جادّۀ استحکام استقلال و آزادی سیاسی و اقتصادی خود قدم زنیم همان مللی که اوکرانی گم نام را از قعر پرتگاه اضمحلال باوج آزادی و استقلال رساندند و آنرا برای رسیدن باین مقصد دستگیری کردند ملّت قدیم ایران را نیز در بدست آوردن استقلال تامّ و مصونیّت کامل خاک ایران پشتیبانی خواهند کرد.صفحه ی دوم مطلب اوکرانی نوزاد در مجله ی کاوه