رفت تا سیزده سال بعد

گذر عطارد از مقابل خورشیدآخرین باری که عطارد از مقابل خورشید عبور کرد، برمی‌گردد به سه سال پیش. اگر گذر امروز عطارد را از دست داده باشید، باید تا سال ۲۰٣۲ برای گذر بعدی منتظر بمانید.به دلیل نزدیک‌ بودن عطارد به خورشید نسبت به زمین، این سیاره به طور دائم از میان زمین و خورشید می‌گذرد اما چون صفحه مداری عطارد دقیقا بر صفحه زمین منطبق نیست (انحراف مدار عطارد نسبت به زمین)، ساکنان زمین نمی‌توانند همیشه عطارد را روی قرص خورشید ببینند و معمولا آن را پایین‌تر یا بالاتر رصد می‌کنند. فقط زمانی عطارد را در حال گذر از خورشید می‌بینیم که مدار آن، صفحه مداری زمین را قطع کند.گذرهای عطارد معمولا در فصل پاییز رخ می‌دهد و در مقیاس‌های زمانی بزرگی، با تغییر مدار سیارات، ممکن است زمان آن تغییر کند. این گذرها در ماه می میلادی (اردیبهشت) یا در ماه نوامبر (آّبان) رخ می‌دهند. زمانی که گذر در ماه می اتفاق می‌افتد، فرصت بهتری برای اندازه‌گیری در اختیار منجمان است، چرا که در این ماه عطارد به زمین نزدیک‌تر است و اندازه‎گیری‌ها دقیق‌تر خواهند بود. البته که گذر امسال در ماه نوامبر اتفاق افتاد. با این حال پروژه‌ای تقریبا وسیع در آمریکا برای اندازه‎گیری فاصله زمین تا خورشید در این روز انجام گرفت.اما چه قسمت‌هایی از گذر عطارد برای رصد مهم‌تر است؟ یکی از معمول‌ترین قسمت‌های گذر برای رصد، تماس است. زمانی که سایه‌ی عطارد برای اولین‌بار با قرص خورشید تماس پیدا می‌کند، برخورد یا تماس اول و زمانی که سایه عطارد به طور کامل از قرص خورشید خارج می‌شود، تماس چهارم نام دارند. تماس دوم و سوم به ترتیب به حالتی گفته می‌شود که سایه عطارد برای اولین و آخرین بار به طور کامل روی قرص خورشید قرار بگیرد.اندازه‌گیری فاصله زمین تا خورشید هنگام وقوع این پدیدهبرای قرن‌ها محاسبه فاصله خورشید از زمین، معمایی برای منجمان بود. این معما تا زمان ادموند هالی حل‌نشده باقی ماند. بعد از رصد یکی از گذرهای عطارد، هالی فهمید که سیارات برای ناظرهای مختلف در مکان‌های متفاوت، در موقعیت‌های یکسانی دیده نمی‌شوند. با محاسبه اختلاف مکانی مشاهده شده از سوی ناظرهای مختلف و داشتن فاصله این ناظرها، می‌توان فاصله خورشید از زمین را یافت. البته تا ۲۵ سال پس از مرگ هالی، منجمان موفق به استفاده از این روش نشدند. در سال ١٧٦٩ بالاخره منجمان هنگام گذر زهره از مقابل خورشید، موفق به اندازه‌گیری فاصله خورشید از زمین شدند.امروز هم در پروژه ToM یا The Citizen Transit of Mercury دانشجویانی از سراسر آمریکا این بار هنگام گذر عطارد، با ثبت عکس‌هایی از این گذر در مکان‌های متفاوت و به صورت هم‌زمان با هم، این آزمایش تاریخی را تکرار کردند.بررسی جو عطارد هنگام گذردانشمندان تا مدت‌ها فکر می‌کردند اجرام کوچکی مانند ماه و عطارد قادر به داشتن اتمسفر نیستند اما در سال ١٩٧۴ فضاپیمای مارینر با کشف اگزوسفر نازکی به دور عطارد، به این گمان پایان داد.رزماری کیلر از ناسا می‌گوید: زمانی که عطارد از مقابل خورشید می‌گذرد، می‌توانیم روی لایه‌های بیرونی جو آن مشاهداتی انجام دهیم. سدیم موجود در اگزوسفر، رنگ زرد-نارنجی را از نور خورشید جذب کرده و دوباره انتشار می‌دهد. با اندازه‌گیری این جذب، می‌توانیم چگالی گاز را در آن ناحیه پیدا کنیم.تلسکوپ هابل نیز از همین روش برای بررسی جو سیاراتی از منظومه شمسی که دورتر قرار دارند، استفاده می‌کند. در واقع روش گذر یکی از بهترین روش‌های کشف سیارات فراخورشیدی نیز هست. تلسکوپ کپلر ناسا که تا به امروز هزاران سیاره فراخورشیدی را شناسایی کرده است، بر پایه همین گذرها کار می‌کند. همان‌طور که گذر عطارد و زهره به مقدار کمی از شدت نور خورشید می‌کاهد، گذر سیارات فراخورشیدی از مقابل ستاره‌هایشان نیز از نور آن‌ها کم می‌کند. پس می‌توان گفت گذر این عطارد و زهره از مقابل خورشید، پایه‌ای شده‌ است برای شکار سیارات در دنیای بیرون از منظومه شمسی!منبع:www.space.comنوشین ترابی