پوتین و روسیه جدید(1)

سر برآورده از نظامی توتالیتر برای منافع روسیه!شاید برای شما هم سؤال پیش بیاید که بعد از «شوروی» چه بر سر روسیه آمد و روسیه به چه چیزی تبدیل شد؟چه کسانی روسیه نوین را ایجاد و چه کسانی آن را احیا کردند؟برای من روی کار آمدن «پوتین» و سیاست‌های روسیه‌ای دموکرات اما غیرغربگرا و مدرن و نوین جالب بود و برای همین شروع به نوشتن این یادداشت کردم. این روسیه دیگر روسیه دوره شوروی نیست! با پایان یافتن عمر جمهوری سوسیالیستی «شوروی» در دسامبر 1991 بیمی از بازگشت به دوره تزاری وجود نداشت و همه خواهان دموکراسی بودند و این در کودتا 19 اوت 1991 نیز خود را بیش‌ازپیش نشان داد و روسیه پس از دوره تاریک توتالیتاریسم شوروی به سمت روسیه‌ای نوین و دولت-ملتی جدید و مدرن حرکت کرد.بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ایجاد فدراسیون روسیه( چیزی در حد همون ایالت بندی ولی هر ایالت اختیاراتش بیشتره)، اولین تلاش برای ایجاد دولت – ملت مدرن روسی بشمار می‌رفت. بااین‌حال، در این دوران نیز روسیه شاهد دو موقعیت متفاوت بود؛ تزلزل سیاسی دولت «بوریس یلتسین» و بعد از او روی کار آمدن «ولادیمیر پوتین» و تثبیت قدرت وی.1. دوران تزلزل سیاسیدر زمان ریاست جمهوری «یلتسین»، کرملین تلاش کرد جامعه چند قومی روسیه را در یک دولت ملت و بدون ایدئولوژی منسجم یا دولت سازی ساماندهی کند. به دلیل بحران اقتصادی غیرقابل‌کنترل دوره «یلتسین»، نخبگان سیاسی آن دوره نتوانستند سیاست‌ها و سازمان مدنظر غیر غربی خود را در عرض یک دهه ایجاد کنند.فرهنگ بجا مانده سوسیالیستی که پایه‌های جامعه شهری را شکل می‌داد به همراه اقتصاد آزاد و حکومت دموکرات وقت می‌توانستند به همراه هم موقعیتی برای صعود روسیه پس از «شوروی» باشند ولی گام درستی برای همسان‌سازی اصلاحات با مردم و اقتصاد برداشته نشد و این عوامل کاری کرد تا در سال 2002 در یک نظرسنجی چهل درصد از شهروندان روسیه پس از فروپاشی را در مسیر اشتباهی بدانند.(هیچ‌گاه به آمار افراد طرفدار حفظ «شوروی»، تحت این عنوان که فروپاشی اشتباه و زود انجام شد، افزوده نشد)گورباچف آخرین رهبر اتحاد جماهیر شورویروند تحولات پس از اصلاحات «گورباچوف» با آهنگ سریع انجام گرفت به‌طوری‌که حتی به جامعه فرصت اندیشیدن و درک حوادث را نداد. مردم نتوانستند خود را تطبیق دهند طوری که این دسته اصلاحات توسط برخی اندیشمندان به «اصلاحات بدون فکر» ملقب شدند و زمانی که هنوز اصلاحات «گورباچوف» هضم نشده بود، فروپاشی و تغییر کلی اتفاق افتاد و در این میان دولت‌ها، چه «گورباچوف» و چه «یلتسین»، با استفاده از رسانه سعی در قانع کردن و مجبور کردن مردم به هضم اصلاحات کردند و از طرفی خود آن‌ها نیز به‌عنوان دولت هنوز برای مدرنیزاسیون آماده نبودند.تمام این اصلاحات در روسیه از 1986 تا پایان دهه 90 با شکست متوجه شد و یک مفهوم را مشخص کرد که برای تغییرات بایستی آماده بود و جامعه را نیز آماده کرد و فقط یک دستاورد روشن را نصیب روسیه کرد و آن اینکه سرمایه‌داری غربی در روسیه کارایی ندارد. 2.عصر پوتینزمانی که همه اندیشمندان فهمیدند که در عرصه سیاسی روسیه ایده و راهکارهای ذهنی معنایی ندارند و از طرفی احزاب راست و چپ در جلب آرای عمومی ناکام بودند دیدگاه حفظ منافع ملی روسیه باعث ورود «پوتین» در غالب یک سیاستمدار نوین شد که به‌عنوان رویکرد اصلی حزب روسیه متحد نیز بود. رویکردی غیر ایدئولوژیک برای همزیستی مسالمت‌آمیز و انعطاف اقتصاد بازاری و دولتی برای حفظ منافع اقتصادی که در دوره «پوتین» بر روسیه مسلط شد.از اواخر دهه 90 که «پوتین» به قدرت رسید با همکاری نیروهای سیاسی وفادار خود این رویکرد را در پیش گرفت که مبتنی بر چند اصل اساسی بود:دو رهبر روسیه پس از شوروی با دو دیدگاه متفاوت1. روسیه همواره قدرت بزرگ و مستقلی بوده است و خواهد ماند که باید به‌حساب بیاید و مورداحترام قرار بگیرد2. روسیه طی تاریخ طولانی خود، دو نوع رهبر داشته است: رهبرانی با نگاه به غرب که کشور را تضعیف کردند و رهبرانی که با ندیدن ملت و دشمن فرض کردن همه کشور را تضعیف کردند ولی کشور به رهبرانی نیاز دارد که استقلال ملی کشور را با تمام ابزارهای مناسب تقویت کنند. غربگرایی یلتسین بر هیچکس پوشیده نبود3. روسیه در محاصره تلاش‌های مغرضانه و خصمانه قدرت‌های خارجی برای تضعیف اقتدار و حاکمیت خویش قرار دارد و این امر همچنان ادامه خواهد یافت.به‌این‌ترتیب این اصول و آن رویکرد نصب‌العین تصمیمات «پوتین» و یارانش در دوره گذار سیاسی بود و توانست خود را به‌عنوان قدرتی بزرگ و تأثیرگذار مجدداً نمایش دهد.لازم به ذکر است که مطابق سند«مفهوم امنیت ملی روسیه» که در ژانویه 2000 منتشر شد، بسیاری از تهدیدات امنیتی این کشور جنبه جهانی و حتی سیاسی داشتند. همچنین این سند فرایندهای جهانی در اقتصاد، حوزه اطلاعات و ارتباطات، مشکلات اجتماعی و قومی و فرهنگی داشت.در اوایل دهه 2000 میلادی بخت به این کشور رو کرد و شانس هم به کمک «پوتین» آمد...