برای شرکت در مسابقه علمی-ادبی با موضوع ذهن: علم و فلسفه - انجمن مغز و فلسفه ذهن

کتاب سوم از مجموعه 4 جلدی ادبی، فلسفی، داستانی جنون استعاری با عنوان: پیله انتزاع/ فلات قاره ذهنستان نویسنده: فرشاد نظرآقایی، نشر روزگارهر ذهنی که هستیِ متعین را بیشتر بچلاند، رسالتِ خود را بهتر انجام داده استتعاملِ ذهن و دنیای عینی، با وارداتِ جوهره هایِ حسی از هستیِ پیرامون و تشکیلِ واحدهای فکریِ خام در قلمرویِ ادراکی آغاز می گردد. جوهره هایِ حسی که به عنوانِ خوراکِ اهالیِ ذهنستان تلقی می شوند، مایحتاجِ اولیه یِ آنها را تامین می نمایند. واحدهای فکریِ خام، لایه یِ اولِ اکوسیستمِ ذهن را تشکیل می دهند. بقایِ جمله یِ ساکنینِ ذهنستان در گرویِ ورودِ کیفیات و محتویاتِ اولیه از دنیای عینی به درونِ ذهن و هستیِ نامتعین است. همه یِ اهالیِ ذهنستان در سلسله مراتبِ مختلفِ ذهنی، از افکارِ خام و جوهره هایِ حسی تغذیه می نمایند. این افکار و جوهره ها، سفری طولانی و پرمشقت را از یک سویِ خودآگاهِ ذهن که با هستیِ متعین شروع می شود آغاز می کنند و تا آنسویِ ناخودآگاهِ ذهن که به هیچستان منتهی می گردد پشتِ سر می گذارند. از این سر، جماع و نزدیکیِ عین و ذهن و تولدِ افکار و از سرِ دیگر، وداعِ افکار با ذهنستانیها و مرگِ آنها روی می دهد. محتویاتِ هستیِ متعین، از یک انتها به درونِ ذهن ورود می کنند و پس از گرفته شدنِ شیره یِ جان و عصاره یِ وجودیشان به واسطه یِ حسستانیها، به مصرفِ ذهنستانیها می رسند. در نهایت هنگامی که هستیِ متعین و محتوایِ دنیایِ پیرامون، به حدِ کافی از طریقِ ذهن چلانده می شوند، از انتهای دیگر، ذهنستان را به مقصدِ هیچستان ترک می کنند. پس اهمیت و ضرورتِ وجودیِ ذهن، در بلعیدنِ درست و حسابیِ جوهره هایِ حسیِ عینستان و هضم و جذبِ تمام عیارِ آنهاست. هر ذهنی که هستیِ متعین را بیشتر بچلاند و عصاره اش را تا قطره یِ آخر بگیرد، رسالتِ خود را بهتر به انجام رسانیده است. ذهن نباید محتوا و کیفیاتِ مستتر در دنیایِ عینی را خام خام ببلعد و هضم نشده پس بدهد. هر چه در ذهن بلایِ بیشتری بر سرِ محتوایِ عینستان بیاید، به همان نسبت هستیِ متعین به کمالِ خود نزدیک تر می شود و رضایت بیشتری از ورودش به ذهن خواهد داشت. ذهن باید به گونه ای هستی را بِجَوَد و خرد و خمیر و لِه و لَوَرده سازد، که در انتهایِ دیگرش، چیزی از او باقی نماند. تنها در این صورت است، که فرآیندِ احتضار و اتصالِ کیفیاتِ انعکاس یافته یِ دنیایِ عینی در ذهن، به راحتیِ آبِ خوردن صورت می پذیرد و با الحاقِ آنها به نیستستان، کیفیاتِ مذکور سر بر بالینِ عدم می گذارند. هر فکرِ خامی که از تعامل با هستیِ متعین واردِ ذهن می شود، سفرِ دور و درازی را در فلات قاره یِ ذهنستان آغاز می کند. این سفر از دیارِ اتحادِ جماهیرِ حواسِ چندگانه، جمهوریِ خلقِ ادراکستان و خطه یِ حافظه شروع و تا ایالاتِ متحده یِ شناختی و فراشناختی، قلمرویِ توجه، امیالستان، ساحتِ غرایز، اقلیمِ خودمختارِ هیجانی و سرزمینِ خواستها و آرزوها(خواستستان) ادامه پیدا می کند. در نهایت، محتویاتی که به سلامت مسیرِ خودآگاه تا ناخودآگاهِ ذهنستان را پیموده باشند، با خروجِ گله ایِ خویش از سرِ ناخودآگاهِ ذهن و پیوستن به عدم، سر به نیست شده و سفرِ پر ماجرا و هیجان انگیزشان به پایانِ خود می رسد. در این فاصله، هستیِ متعین و عدم از ذهن هر گونه سوءاستفاده ای که حتی خطورِ آن در ذهن دشوار است، می نمایند و هر بلایی که دوست داشته باشند، بر سرِ محتویاتِ او می آورند. در پایان اشاره به یک مهم خالی از فایده نیست، که ناخودآگاه همیشه مخرجِ ذهن محسوب نمی شود، بلکه گاهی مدخلِ ذهن نیز، به حساب می آید، چرا که عدم از طریقِ ناخودآگاه، به طورِ بی وقفه عوامل و ایادیِ خود را در قامتِ محتویاتِ انتزاعی به بطنِ ذهنستان می فرستد. این محتویات سفرِ طولانیِ خود را از ناخودآگاهی آغاز می کنند و با گذر از خودآگاهی، به عینستان ملحق می گردند. هرگاه هستیِ متعین حاملِ پیامِ مهمی برای عدم باشد، جریانِ محتویات از خودآگاهِ ذهن به سمتِ ناخودآگاه ساری می شوند و هرگاه عدم حاملِ پیامِ ویژه ای برای هستیِ متعین باشد، سیاله یِ محتویات به شکلِ وارونه از ناخودآگاهِ ذهن به سمتِ خودآگاه جریان می یابند.چشمِ فرآیندهایِ شناختی به دنبالِ افکار، تصاویر و محتوایِ تپل مپلیِ ذهن استخلاصه پدر- ذهن به یُمنِ دارا بودن نورچشمی هایِ نازک نارنجی و تپل مپلیِ افکار، خاطرات، تصاویر و محتوای اولیه به تعاملِ هر چه بیشتر با هستیِ متعین می پردازد و ادراکِ اولیه یِ خود را از هستیِ پیرامون شکل می دهد. با بزرگتر شدنِ افکار، تصاویر، خاطرات و محتوایِ خامِ ذهنی به تدریج سر و کله یِ فرآیندهایِ شناختیِ لاشخور نیز، پیدا می شود. چشمِ فرآیندهایِ شناختی به دنبالِ افکار، تصاویر و محتوایِ تپل مپلیِ ذهن است. فرآیندها به سرکردگیِ سران شناختی، شکارچیانِ تیزبین، چابک و حاذقِ قلمرویِ ذهنی هستند. همین که پایِ افکار به ساحتِ شناختی باز بشود، کارشان تمام است. آنها ناشیانه به دامِ فرآیندهایِ عالیِ شناختی می افتند و بی درنگ توسطِ روسا و بزرگانِ فرآیندهای شناختی، به درونِ شناختستان و حوزه یِ شناختی کشیده می شوند. افکار و محتوایِ اولیه، دستِ آخر توسطِ سرانِ قبایلِ شناختی سلاخی و به مصرفِ ساکنین شناختستان می رسند. از جمله یِ شکارچیانِ به نامِ گستره یِ شناختی می توان به عالیجنابان؛ تعمق، تفکرِ عمودی، تفکرِ افقی، تفکرِ جانبی، استنباط، استنتاج، استقراء، استدلال، قیاس، همبستگی، تجزیه و تحلیل، ارزیابی، جمع بندی، تصور، تجسم، تخیل، توهم و تمرکز اشاره نمود. افکارِ خام و کوچول موچولویِ ذهن نباید چراگاههای حاصلخیز و سبز و خرمِ حافظه را ترک کنند و خیالِ خامِ چَرا در قلمروی شناختی به سرشان بزند، چرا که شکارچیانِ بی رحمِ شناختستان بی صبرانه در کمینشان نشسته اند و مترصدِ فرصتی هستند، تا دور از چشمِ پدر- ذهن، آنها را در کسری از ثانیه و در یک چشم بر هم زدن بربایند. شکارچیان قَدَر قدرت و شهین شوکتِ پهنه یِ شناختی به محضِ رویارویی با گله یِ رمیده یِ افکار به آنها یورش می برند و با بلعیدن و هضم و جذبِ افکارِ از هم گسیخته، گستره یِ شناختی را بسط می دهند.حضراتِ فرآیندهای شناختی به صفوفِ منظمِ رمه هایِ افکار حمله ور می شوندجمله یِ فرآیندهایِ شناختی، دربست در خدمتِ سرانِ ساحتِ شناختی بوده و وظیفه یِ تامینِ معیشتِ شناختستانیها را بر عهده دارند. آنها به طور مدام و بی وقفه به دسته ها و رمه هایِ چاق و چله یِ افکارِ خام که مشغولِ چَرا در قلمرویِ حافظه هستند، یورش می برند و در یک چشم بر هم زدن، آنها را قاپیده و از آنِ خود می سازند. این هم سرنوشتِ شومِ گله هایِ بینوایِ افکارِ خامیست که از سرِ غفلت به گستره یِ شناختی نزدیک شده اند! وقتی حضراتِ فرآیندهای شناختی به صفوفِ منظمِ رمه هایِ افکار حمله ور می گردند، هیاهو، غوغا و قیامتی به پا می شود، که بیا و ببین! هر کدام از افکار از سرِ ترس و با وحشتی تمام عیار، گویِ سبقت را از دیگری می رباید، تا از چنگالِ فرآیندهای وحشیِ شناختی بگریزد و از این مهلکه جانِ سالم به در ببرد. افکارِ بی پناه و آسیب پذیر از ترسِ به مخاطره افتادنِ جانشان، با سرعتی سرسام آور به سویِ سایرِ قلمروهای ذهنی هجوم می برند، تا شاید جان پناهی بیابند و از دستِ فرآیندهای بی رحمِ شناختی در امان بمانند. اما در سایرِ قلمروهای ذهنی از جمله؛ اقلیمِ خود مختارِ هیجانی، امیالستان، ساحتِ انگیزشی و گستره یِ غریزی نیز، وضع از این بهتر نیست و چندان توفیری به حالشان نمی کند، چرا که شکارچیانِ مخوفِ این قلمروها نیز، در کمینِ آنها نشسته اند و برای ورودِ میهمانانِ چاق و چله و تازه کارِ افکار لحظه شماری می کنند و نقشه می کشند. شکارچیانِ گرسنه یِ ذهنستان برای گله هایِ افکارِ خام، حسابی دندان تیز کرده اند. خلاصه سرتان را درد نیاورم، عده یِ زیادی از کودکانِ افکار خام و ناپخته قبل از اینکه به سنِ بلوغ و پختگی برسند، توسطِ شکارچیانِ تیزدندانِ قلمروهای مختلفِ شناختی، هیجانی و انگیزشی شکار می شوند. آنها برای در امان ماندن از دستِ این شکارچیانِ بی رحم، باید همیشه در مجاورتِ قلمروهای ابتداییِ ذهن از جمله؛ اتحادِ جماهیرِ حواسِ چندگانه، ادراکستان و خوانِ گسترده یِ خطه یِ حافظه که به یُمنِ حضورِ آنها برپا شده است، به چَرا مشغول باشند.ذهنستانیها با نوشِ جان کردنِ سیاله یِ توجه، شکمی از عزا درمی آورندبا توجه به زاد و ولدِ بی وقفه یِ ذهن و هستیِ متعین و تولدِ شمارِ زیادی از افکار، تصاویر و محتوای اولیه، حتی گستره یِ پهناورِ حافظه نیز، در برابرِ خیلِ عظیمِ تازه واردها کم می آورد و کف گیرش به تهِ دیگ می خورد. با اعمالِ محدودیت های جدیدِ تخصیصِ قلمرو و منابع و امکانات، چاره یِ دیگری برای میهمانانِ تازه از راه رسیده، به جز خروج از خطه یِ حافظه و سرک کشیدن در سایرِ قلمروها باقی نمی ماند. آنها برای یافتنِ غذا بایستی خطرِ مواجهه با شکارچیانِ گرسنه یِ سایرِ سرزمین هایِ ذهنستان را به جان بخرند و به سمتِ قلمروهای دیگر سرازیر شوند. تنها گستره ای که آوازه یِ بذل و بخشش و مناعت طبع و گشاده دستیش در تمامِ سرزمین هایِ ذهنستان پیچیده، قلمرویِ توجه هست. اگر افکارِ بی پناه و خامِ سرزمینِ حافظه، از چنگالِ شکارچیانِ سایرِ قلمروها جانِ سالم به در ببرند و بگریزند، با رسیدن به گستره یِ توجه، نانشان در روغن است. آنها از بدوِ ورود به سرزمینِ حاصلخیز و سبز و خرمِ توجه تا زمانِ پختگی و رسیدن به بلوغ می توانند، در کمالِ آرامش و در پناهِ توجهاتِ ویژه یِ حضرتِ توجه روزگار بگذرانند. سلطانِ توجه، حاکمِ بخشنده و فرمانروایِ بی چون و چِرایِ قلمرویِ خویش است. در مدحِ مقیاسِ بذل و بخشش او به ذهنستانیها، حاتمِ طایی در برابرش لونگ می اندازد و کلمات در وصفِ وسعتِ مناعتِ طبعِ حضرتِ توجه نمی گنجند و در برابرش کم می آورند. او به هر ذهنستانی، فارغ از تعلقش به رنگ و نژاد و فرقه ای خاص، به گرمی خوشامد می گوید و بذل و کَرَمِ خود را بدونِ چشمداشت ارزانی می دارد. همگیِ آنهایی که در زیرِ سایه یِ چترِ بخشندگیِ حضرتِ توجه گردِ هم آمده اند، از هر آسیب و گزندی در امانند. حاکمِ اقلیمِ توجه، بدونِ هیچ مضیقه ای درهایِ گسترده یِ قلمرویِ خویش را به رویِ ذهنستانیها باز می گذارد و به جمله یِ وارد شوندگانی که به زیارت و دستبوسیِ او نائل می گردند، بی هیچ ملاحظه و شرطی پناه می دهد. آنها پایِ خوانِ گسترده یِ توجه می نشینند و از خوراک هایِ لذیذِ سفره یِ پر برکتِ او تناول می کنند. ذهنستانیها با نوشِ جان نمودنِ سیاله یِ توجه، شکمی از عزا درمی آورند و دمی فارغ از درد و رنجِ سفرِ دور و درازِ خود خوش می گذرانند و به لهو و لعب می پردازند.وقتی گرسنگیِ مفهومی بر ایالات متحده یِ شناختی و شناختستان حاکم شود!البته ناگفته نماند که اگر افکارِ خام و محتویاتِ اولیه؛ بچه های کاکل زریِ بابا ذهن، در همان قلمرویِ اولیه یِ حافظه بمانند و به چَرا مشغول باشند، باز هم از دستِ حضراتِ فرآیند ها و سرانِ شناختی در امان نیستند. وقتی گرسنگیِ مفهومی بر ایالاتِ متحده یِ شناختی و شناختستان حاکم می گردد، فرآیندها بدونِ تعلل و بی هیچ ملاحظه ای به افکار شبیخون می زنند و به طورِ ناگهانی به آنها حمله ور می شوند. در بینِ سرانِ شناختی همه جور موجودی یافت می شود؛ بعضی سران‌؛ گوشتخوار برخی؛ گیاهخوار و بعضی؛ همه چیزخوارند. برخی؛ دل رحم و مهربان و بعضی؛ بی رحم و سنگدلند. برخی فرآیندها، ابتدا افکارِ خام را خفه می کُنند و بعد پوستِ آنها را قلفتی می کَنند و از پاها آویزانشان می کُنند. بعضی از سرانِ شناختیِ طماع، بدونِ اعمالِ ملاحظات، هر نوع رفتار ناپسندی را با افکار بیچاره می کنند و هر بلایی را بر سرِ آنها می آورند. برخی از فرآیندها مانندِ تفکرِ سطحی پوست خوارند و بعد از کندنِ پوست افکار، آنها را رها می سازند. بعضی مانندِ تفکرِ نمادین و سمبلیک گوشت خوارند و علاوه بر پوست، گوشتِ افکار را هم نوشِ جان می نمایند. برخی نیز، مانندِ فهم احشاءخوار بوده و امعاء و احشاءِ افکار را درمی آورند و هاپولی می کنند. بعضی از فرآیندهای عالیِ شناختی از قبیلِ تعمق، استخوان خوار بوده و علاوه بر پوست، گوشت و امعاء و احشاء به استخوانِ افکار نیز، رحم نمی کنند و در نهایت، ژرف اندیشان مغزِ استخوان خوارند و از پوست تا مغز استخوان و از صدر تا ذیلِ افکار را می خورند و چیزی از آنها باقی نمی گذارند.سرانِ شناختی با صیقل دادنِ افکار آنها را ساخته و پرداخته می کنندبا این توصیفِ زمختی که از خوانین و سرانِ شناختی ارائه گردید، احتمالا حسِ ناخشایندی نسبت به فرآیندها پیدا کردید و از آنها متنفر شدید، اما کمی صبر کنید تا رویِ دیگرِ سکه یِ فرآیندهای شناختی را ببینید، چرا که هنوز آن رویِ حضراتِ سرانِ شناختی که همچنان در لفافه مانده است را ندیده اید. فرآیندها و سرانِ شناختی، با ربودنِ افکار و دستبرد زدن به آنها، نه تنها بر علیهِ افکار عمل نمی کنند و آنها را از بین نمی برند، بلکه با لایه لایه نمودنِ افکارِ زمخت و اتصالشان به هم، بسترِ مناسبی را برای تولدِ افکار، مفاهیم و مضامینِ ظریف تر مهیا می سازند. سرانِ شناختی با صیقل دادن افکار، آنها را ساخته و پرداخته تر می کنند. در حقیقت افکارِ خام با ورود به ساحتِ شناختی و شناختستان پخته شده و متعالی تر و ارزشمند تر می گردند. آنها پس از دریافتِ غسلِ تمعید و متبرک شدن، با هدفِ خدمت به ساکنینِ ذهنستان، راهیِ زادگاهِ خویش و دیارِ حافظه می گردند. افکارِ خام با ورود به گستره یِ شناختی، از شخصیتِ پیشینِ خود می میرند و در هیبتِ جدیدی متولد می گردند و بدین طریق تَشَخُصِ ویژه ای پیدا می کنند. شناختستانیها افکارِ خام و ناپخته یِ اولیه را به قلمرویِ خویش وارد می نمایند و پس از به پروار بستن و چاق و چله نمودنشان، افکارِ ساخته و پرداخته شده یِ فعلی را به سرزمینِ اولیه یِ خود برمی گردانند. ورودِ افکارِ رشد یافته و متشخص به خطه یِ حافظه، شیوه ها و رویکردهایِ جدیدی را در جهتِ اعمالِ دیسیپلین و نظمِ نوینِ شناختی، برای ساکنینِ این قلمرو به ارمغان می آورد. افکارِ پخته شده و متعالیِ جدید، در حقیقت سفیرانِ ساحتِ شناختی و شناختستان محسوب می گردند. آنها ضوابطِ منطقیِ تدوین شده به واسطه یِ فرآیندها و سرانِ شناختی را به اهالیِ سرزمینِ حافظه ابلاغ می کنند و بر اجرایِ دقیقِ این قوانین نظارت می نمایند. اکنون به صلاحدیدِ افکارِ صیقل داده شده و متشخصِ قلمرویِ حافظه، افکارِ خام و ناپخته ای که آمادگیِ کافی برای تعالی پیدا می کنند، انتخاب می گردند و با هدفِ طیِ مراحلِ پیچ در پیچِ لایه برداری و ساخته و پرداخته شدن، به ساحتِ شناختی اعزام می گردند. آنها پس از پشتِ سر گذاشتنِ مدارجِ عالیه یِ تحصیل و تهذیب، مجدداََ به زادگاهِ اولیه یِ خویش‌؛ حافظه یِ پویا و ماندگار بازمی گردند. با این وجود، اهالیِ خطه یِ حافظه همچنان برای ورود به شناختستان باید منتظرِ رخصتِ فرآیندهای شناختی بمانند، چرا که اگر آنها بدونِ اجازه و هماهنگیِ سران، سرشان را پایین بیندازند و واردِ گستره یِ شناختی گردند، توسطِ شناختستانیهایِ فرصت طلب ربوده می شوند. در نهایت صرفنظر از عملکردِ ساکنینِ خطه یِ حافظه، هر گاه گرسنگیِ شناختی بر اهالیِ سرزمینِ شناختستان حاکم گردد، آنها برای ورودِ افکارِ خام به درونِ ساحتِ شناختی منتظر نمی مانند، بلکه با یک شبیخونِ ناگهانی، به گستره یِ حافظه یورش می برند و با شکارِ گله هایِ رمیده یِ افکارِ خام، شکمی از عزا درمی آورند. شناختستانیها همواره در تعاملِ موثر با افکارِ پخته و متعالی هستند. گاهی برخی افکارِ یاغی و سرکش که باعثِ ایجادِ اختلال در عملکردِ حافظه می شوند، برای تنبیه و تادیب و ساخته و پرداخته شدن، به دادسرایِ سرانِ شناختی معرفی می گردند. اما سرانِ شناختی به جایِ تادیبِ آنها، یا سایرِ افکارِ لجام گسیخته و عصیانگر را به جانشان می اندازند و یا آنها را برای تولیدِ مثل و زاد و ولدِ غیر متعارفِ خویش، به عقدِ موقتِ خود درمی آورند!