ایام البیض

اَیامُ البیض (به معنای روزهای سفید)، به روزهای سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه قمری گفته می‌شود. در روایات بر اعتکاف و روزه گرفتن در این ایام تأکید شده است. نزد شیعیان، ایام البیض رجب و در مرتبه بعد شعبان و رمضان، از اهمیتی ویژه برخوردار است.در علل الشرایع آمده است: «جبرئیل آدم(ع) را در حالی که سر تا پا سیاه شده بود به زمین فرود آورد. فرشتگان وقتی آدم را با این هیئت دیدند به ضجه در آمده و گریستند و به درگاه حق تعالی عرضه داشتند: پروردگارا مخلوقی را آفریدی و از روح خود در او دمیدی و فرشتگانت را به سجده کردنش وادار نمودی حال با یک گناه رنگ سفیدش را به سیاهی مبدل فرمودی!؟منادی از آسمان ندا می‌دهد: امروز را برای پروردگارت روزه بگیر، آدم آن روز را که مطابق با روز سیزدهم ماه بود روزه گرفت، پس ثلث سیاهی از او زائل گشت. سپس منادی در روز چهاردهم نداء کرد: امروز را برای پروردگارت روزه بگیر. آدم آن روز را هم روزه گرفت و ثلث دیگر از سیاهی زائل گردید. روز پانزدهم باز منادی او را به گرفتن روزه دعوت نمود، وی آن روز را هم روزه گرفت و تمام سیاهی او زائل گردید و به همین خاطر این ایام به ایام البیض موسوم شد.»[1]اعمال ایام البیض در ماه رجبنزد شیعیان، ایام بیض رجب و در مرتبه بعد، شعبان و رمضان، از اهمیتی ویژه برخوردار است. مهم‌ترین عمل در این سه روز اعتکاف و روزه است. بر اساس آنچه از روایات به دست می‌آید، به نظر می‌رسد، روزه ۳ روز در هر ماه، در دوران پیش از اسلام نیز امری پسندیده بوده و روزۀ حضرت ابراهیم(ع) دانسته شده است. پیامبر(ص) ضمن برانگیختن مردم، از آنان خواسته است که روزه گرفتن ماهیانه خویش را در ایام بیض قرار دهند.در کتاب شریف مفاتیح الجنان برای این سه روز اعمال زیر ذکر شده است:اعمال شب ۱۳، ۱۴ و ۱۵ ماه رجبآگاه باش که در هر یک از ماه‌های رجب و شعبان و رمضان، در شب سیزدهم مستحب است دو رکعت نماز بخوانند به این صورت که: در هر رکعت پس از سوره «حمد» سوره‌های «یس» و «تَبارَکَ الْمُلک» و «توحید» را بخوانند؛ در شب چهاردهم چهار رکعت با همین کیفیت شب سیزدهم با دو سلام و در شب پانزدهم شش رکعت با سه سلام و به همین صورت.از حضرت صادق علیه السلام روایت است که هر کس این اعمال را انجام دهد همه فضایل این سه ماه را دریابد و همه گناهانش غیر از شرک آمرزیده شود.اعمال روز ۱۳، ۱۴ و ۱۵ ماه رجبروز سیزدهم اوّل «ایام البیض» است و برای روزه این روز و روز چهاردهم و پانزدهم، ثواب بسیاری وارد شده؛ و اگر کسی بخواهد «عمل اُمّ داود» را بجا آورد، باید این روز را روزه بگیرد؛ در روز سیزدهم این ماه بنا بر مشهور، سی سال پس از عام‌الفیل ولادت باسعادت حضرت امیرالمؤمنین (علیه‌ السلام) در کعبه معظّمه رخ داده است.اعمال شب نیمه‌ی ماه رجبشب نیمه ماه رجب، شب برجسته و برتری است و در آن چند عمل مستحب است:اوّل:غسل کردن.دوّم:شب‌زنده‌داری به عبادت، چنان‌که علاّمه مجلسی فرموده.سوّم:زیارت حضرت سیدالشّهدا(علیه‌السلام).چهارم:شش رکعت نماز به کیفیتی که در اعمال «شب سیزدهم» گذشت.پنجم:سی رکعت نماز که در هر رکعت سوره «حَمد» و «ده مرتبه» سوره «توحید» خوانده شود و این نماز را سید ابن طاووس با فضیلت بسیار از رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) روایت کرده.ششم:دوازده رکعت نماز، هر دو رکعت با یک سلام و در هر رکعت، هر یک از سوره‌های «حَمد» و «توحید» و «فَلَق» و «ناس» و «آیت‌الکرسی» و «قدر» را «چهار مرتبه» بخواند و پس از سلام «چهار مرتبه» بگوید:اللّٰهُ اللّٰهُ رَبِّي لَاأُشْرِكُ بِهِ شَيْئاً، وَلَا أَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ وَلِيّاً.خدا خدا، پروردگارا، چیزی را شریک او قرار ندهم و جز او سرپرستی نگیرم.سپس هر دعایى که مى‌خواهد بخواند.سید بن طاووس این نماز را به این صورت از امام صادق(علیه‌السلام) روایت کرده، ولی شیخ در کتاب «مصباح» فرموده: که داود بن سرحان از امام صادق(علیه‌السلام) روایت کرده:در شب نیمه رجب دوازده رکعت نماز می‌خوانی، در هر رکعت بعد از سوره «حمد» یک سوره خوانده و هنگامی‌که از نماز فراغت یافتی، هر یک از سوره‌های «حَمد»، «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ» و «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ» و «توحید» و «آیت‌الکرسی» را «چهار مرتبه» قرائت می‌کنی و پس از آن «چهار مرتبه» می‌گویی:سُبْحانَ اللّٰهِ، وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ، وَلَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ، وَاللّٰهُ أَكْبَرُ.منزّه است خدا و سپاس ویژۀ اوست و معبودی جز او نیست و او بزرگ‌تر از آن است که وصف شود.سپس بخوان:اللّٰهُ اللّٰهُ رَبِّي لَاأُشْرِكُ بِهِ شَيْئاً، وَما شاءَاللّٰهُ، لَاقُوَّةَ إِلّا بِاللّٰهِ العَلِيِّ الْعَظِيمِ .خدا خدا، پروردگارا، چیزی را شریک او قرار نمی‌دهم و هرچه او خواهد می‌شود، هیچ نیرو و توان نیست جز به خدای بلندمرتبۀ بزرگ.اعمال روز نیمه‌ی ماه رجبروز نیمه‌ی رجب، روز مبارکی است و در آن چند عمل مستحب است:اوّل:غسل کردن.دوّم:زیارت حضرت سید الشهداء(علیه‌السلام)، زیرا از ابن ابی نصر روایت شده که گفت: از حضرت رضا(علیه‌السلام) پرسیدم، امام حسین(علیه‌السلام) را در کدام ماه زیارت کنیم؟ فرمود: در نیمه رجب و تمام ماه شعبان.سوّم:«نماز سلمان» به کیفیتی که در اعمال روز اوّل گذشت.چهارم:چهار رکعت نماز بخواند و پس از سلام دست به دعا بردارد و بگوید:اللّٰهُمَّ يَا مُذِلَّ كُلِّ جَبَّار، وَيَا مُعِزَّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنْتَ كَهْفِى حِينَ تُعْيِينِى الْمَذاهِبُ، وَأَنْتَ بارِئُ خَلْقِى رَحْمَةً بِى، وَقَدْ كُنْتَ عَنْ خَلْقِى غَنِيّاً، وَلَوْلا رَحْمَتُكَ لَكُنْتُ مِنَ الْهالِكِينَ، وَأَنْتَ مُؤَيِّدِى بِالنَّصْرِ عَلَىٰ أَعْدائِى، وَلَوْلا نَصْرُكَ إِيَّاىَ لَكُنْتُ مِنَ الْمَفْضُوحِينَ،ای خوارکننده هر ستمگر سرکش، ای عزّت‌بخش مؤمنان، تویی پناهگاه من آن هنگام که دیدگاه‌ها و روش‌ها مرا عاجز سازند و تویی پدیدآورنده جسم و جانم از روی مهر و رحمت به من، درحالی‌که از آفریدن من بی‌نیاز بودی و اگر رحمت تو نبود هرآینه از هلاک شدگان بودم و تویی حمایت‌کننده من در پیروزی بر دشمنانم و اگر یاری تو نبود، هرآینه از رسواشدگان بودم،يَا مُرْسِلَ الرَّحْمَةِ مِنْ مَعادِنِها، وَمُنْشِئَ الْبَرَكَةِ مِنْ مَواضِعِها، يَا مَنْ خَصَّ نَفْسَهُ بِالشُّمُوخِ وَالرِّفْعَةِ فَأَوْلِياؤُهُ بِعِزِّهِ يَتَعَزَّزُونَ، وَ يَا مَنْ وَضَعَتْ لَهُ الْمُلُوكُ نِيرَ الْمَذَلَّةِ عَلَىٰ أَعْناقِهِمْ فَهُمْ مِنْ سَطَواتِهِ خائِفُونَ، أَسْأَلُك بِكَيْنُونِيَّتِكَ الَّتِى اشْتَقَقْتَها مِنْ كِبْرِيائِكَ، وَأَسْأَلُك بِكِبْرِيائِكَ الَّتِى اشْتَقَقْتَها مِنْ عِزَّتِكَ، وَأَسْأَلُك بِعِزَّتِكَ الَّتِى اسْتَوَيْتَ بِها عَلَىٰ عَرْشِكَ فَخَلَقْتَ بِها جَمِيعَ خَلْقِكَ فَهُمْ لَكَ مُذْعِنُونَ أَنْ تُصَلِّىَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَيْتِهِ.ای فرستنده رحمت از سرچشمه‌هایش و پدیدآورنده برکت از جاهایش، ای آن‌که هستی‌اش را به نهایت بزرگی و بلندی ویژه قرار داده، پس دوستانش به عزت او عزیز می‌شوند، ای آن‌که پادشاهان در برابرش یوغ خواری بر گردن نهاده‌اند، در نتیجه از حملات انتقام‌جویانه‌اش در هراسند، از تو می‌خواهم به‌حق وجودت که آن را از کبریایت مشتق کردی و از تو می‌خواهم به‌حق کبریایت که آن را از عزّتت برگرفتی و از تو می‌خواهم به‌حق عزّتت که با آن بر حکومت هستی چیره شدی و با آن همه آفریدگانت را آفریدی، در نتیجه همه آنان بر هستی‌ات اعتراف دارند که بر محمّد و اهل‌بیتش درود فرستی.روایت است: هر صاحب اندوهی این دعا را بخواند حق‌تعالی او را از اندوه و غم رهایی بخشد.پنجم:«عمل اُمّ داود» که مهم‌ترین اعمال این روز است و برای برآمدن حاجات و برطرف شدن سختی‌ها و دفع ستم ستمکاران بسیار موثّر است.توصیه مراجع عظام تقلید به دعا و استغاثه فردیحضرات آیات نوری همدانی و مکارم شیرازی با توجه به تفاوت ماه رجب و ایام البیض امسال با سالهای گذشته و نظر به اینکه شیوع ویروس منحوس کرونا باعث تعطیلی مراسم مذهبی این ماه ازجمله اعتکاف در مساجد شده است، بر انجام اعمال ویژه ماه رجب به‌صورت فردی و برگزاری مراسم دعا، توبه و استغاثه توسط شیعیان در زمان مشخص تأکید کردند.در قسمتی از پیام آیت‌الله نوری همدانی آمده است:«حضرت امیرالمؤمنین می‌فرمایند: اگر مردم از گناهان خود توبه کنند و به‌جانب خداوند که پناهگاه عالم هستی است برگردند، خداوند ارحم‌الراحمین و توبه پذیر، از گناهان آن‌ها می‌گذرد و مجدداً آن‌ها را مشمول نعمت‌های خود قرار می‌دهد.بنابراین تذکر و پیشنهاد ما این است مردم مؤمن و متعهد اگر اجتماع فکری و روحی – نه اجتماع مکانی- داشته باشند، چون خدا دعا در حال اجتماع را دوست می‌دارد و به اجتماع عنایت دارد، در یک روز و یک ساعت همگی در جای خود حالت تضرع و توبه و توسل پیدا کنند ان شاء الله خداوند این بلا را از جامعه بشری رفع می‌کند.»در پیام آیت‌الله مکارم شیرازی خطاب به مؤمنین آمده است:«گرچه برای اعتکاف زمان خاصی در اسلام در نظر گرفته نشده ولی انتخاب سه روز در نیمه ماه رجب که از یک‌سو با عطر زادروز خجسته مولی‌الموحدین و امام المتقین امیرالمؤمنین (ع) آمیخته‌شده و از سوی دیگر با ایام ماه رجب که ماه ویژه عبادت و بندگی خداست و اعمال ویژه ام داوود برای حل مشکلات و برآمدن حاجات در آن واردشده، اهمیت خاصی را به اعتکاف در این ایام بخشیده است.من به همه شما عزیزان مخصوصاً جوانان بسیار عزیز درود می‌فرستم و عرض می‌کنم هر چه می‌خواهید از خدا بخواهید و تا می‌توانید با او راز و نیاز کنید، و تا آنجا که توان دارید تقوا و پاکی و ایمان و اخلاص را در وجود خود ذخیره‌سازی کنید و لذت مناجات باخدا را با هیچ‌چیز مبادله ننمایید و سرانجام برای حل مشکلات همه مسلمین جهان دعا کنید.»آیت‌الله علوی گرگانی نیز در پیامی با بیان اینکه ماه رجب، ماه شرافت و عزت است و ماهی است که بسیار مورد لطف و عنایت ائمه علیهم السلام بوده و پیامبر اکرم (ص) نیز در این خصوص می‌فرمایند که خداوند ماه رجب را برای امت من قرار داده است عنوان داشتند: «رجب ماه تضرع و دعاست در کتب دینی و احادیث حضرات معصومین علیهم السلام؛ خواندن دعا در این ماه بسیار سفارش شده است همچنین در روایت آمده است که در روز قیامت دسته‌ای از بندگان با ندای «این الرجبیون» فراخوانده می‌شوند و بزرگان دین از فیض ماه رجب به برکات متعالی دست‌یافته‌اند.خواهران و برادران متدین ملت شریف ایران مراقب باشید تا این ماه را از دست ندهید و از آن محروم نشوید همچنین وجود مقدس امام زمان (عج) را در این ماه بسیار یاد کنید و فرج ایشان را از خداوند بخواهید. همه گرفتاری‌های ما این است که عصر (عج) غایب هستند و اگر ظهور محقق شود تمام مشکلات و گرفتاری‌ها برطرف می‌شود.»همچنین مراجع معظم تقلید به روزه گرفتن در روزهای ۱۳، ۱۴ و ۱۵ ماه رجب، قرائت زیارت حضرت امام حسین علیه السلام و توسل به سیدالشهدا علیه السلام، زمزمه ذکر شریف «استغفرالله و اسئله التوبه»، اقامه نماز جعفر طیار و انجام اعمال ام داوود تأکید کردند.[1] صدوق، علل الشرائع، مؤسسة الاعلمی، ج‌۲، ص۲۳۵.برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام «مکتوبات هیأت ‌الزهرا (س) دانشگاه شریف» کلیک کنید.