شبکه های اجتماعی ، دریای غنی یا سیاه چاله داده ها ؟

این روز ها همه ما درگیر شبکه های اجتماعی شده ایم ، این یک مسئله انکار ناپذیر هست. این یعنی قسمت زیادی از زمان روزانه مان را در آنها صرف میکنیم. پس مقدار زیادی داده و رد پا (Digital Footprint) از خودمان در این شبکه های اجتماعی به جا میگذاریم.رد پا هایی که الان دنیای مان بر پایه آنها می چرخد و نقش مهمی در زندگی ما دارند. و همان طور که میدانیم ، اصلی ترین گام برای حل یک مشکل داشتن داده های دقیق از آن مشکل می باشد.از محتوا های شبکه های اجتماعی گرفته تا استارتاپ ها و تحلیل های رفتاری ، اقتصادی ، سیاسی و انتخابات ها و رسانه ها و ... همه بر پایه داده ها جلو میروند و ما چه بخواهیم و چه نخواهیم در آینده حتی بیشتر هم خواهد شد.(Digital Footprint)همه این موارد باعث میشود دید اکثر Data Scientist به سمت شبکه های اجتماعی و داده های آن برود. پس رفتن سراغ تحلیل تک تک استوری ها و پست ها و کامنت ها و لایک ها و فعالیت هایی که در آنها انجام میدهیم یکی از دغدغه های آنها میشود.ولی آیا واقعا داده هایی که در شبکه های اجتماعی تولید میشود ارزنده هست؟ آیا میتوان از آنها به نتیجه هایی رسید که در دنیای واقعیت هم تایید شوند؟مطالعاتی در این باره انجام داده ام و به 3 عامل مهم در اثبات " دقیق و بهترین گزینه " نبودن داده های تولید شده در شبکه های اجتماعی رسیده ام که در ادامه هر کدام را صورت جدا گونه برسی خواهیم کرد. سعی کرده ام مثال محور جلو بروم و مثال هایی انتخاب بکنم که بتواند به درک موضوع کمک بکند.1- داشتن سوگیری و کامل نبودن داده هااین مورد رو با یک مثال که در مجله FORBES اشاره شده بود ، آغاز میکنیم.در دوران انتخابات 2012 ریاست جمهوری آمریکا ، فیسبوک قابلیتی را فراهم کرد تا کاربران رای ها و کاندیدای مورد علاقه خود را با دوستان خود به اشتراک بگذارند. حدود 9 میلیون نفر در این طرح شرکت کردند. طبق داده هایی که بیرون آمد بانوان به نسبت 2 برابر آقایان بیشتر به باراک اوباما رای داده بودند و او برنده اکثریت آرا بود و اکثر رای دهندگان هم از قشر دموکرات ها بودند.بعد از برسی ها و تحلیل های دقیقی که فیسبوک منتشر کرد مشخص شد احتمال اینکه بانوان در شبکه های اجتماعی پست بگذارند 2 برابر آقایان میباشد. پس آن نسبت 2 به 1 رای دهندگان به باراک اوباما صرفا اشتراک گذاری 2 به 1 رای ها بین بانوان و آقایان در شبکه های اجتماعی بود نه بازتابی از خود انتخابات. در تحلیل دیگری مشخص شد که دموکرات ها نسبت به جمهور خواه ها بیشتر علاقه دارند رای خود را به اشتراک بگذارند ، پس هر چه زمان بیشتر میگذرد و داده های بیشتری افشا و تحلیل میشود ، فرضیه اولی مان نقض میشود.(Data Bias)این خود مثال عینی از این بود که همه اطلاعاتی که از شبکه های اجتماعی دریافت میشود ، واقعی ترین جواب نیست. چون اگر فردی به داده های بعدی فیسبوک و جزئیات آنها دسترسی پیدا نمیکرد ، همان فرضیه هایی که به : " پیروزی اوباما در انتخابات " و " نسبت 2 به 1 رای دهندگان بانوان به آقایان " و "حضور بیشتر دموکرات ها نسبت به جمهوری خواه ها در انتخابات " را میپذیرفت و نمیدانست که آن داده ها صرفا ساخته شده فیسبوک هستند و با واقعیت یکسان نیستند. همین باعث میشد که تحلیل های اشتباهی صورت بگیرد و در پی آن تصمیمات اشتباهی گرفته شود که نتایج درستی از واقعیت جامعه را نداشته باشد.پس دیدیم که ما داده هارا از هر منبع در دسترسی جمع آوری میکنیم و تحلیل میکنیم و به نتیجه ای میرسیم و آن نتیجه را هم وارد فرایند عملی میکنیم ، درحالی که اصلا متوجه سوگیری آنها و تفاوت هایشان با واقعیت نیستیم. ما متوجه درستی آنها نشدیم چون درکی از داده های مختص به هر منبع ، که گاها افشا نمی شوند ، نداریم. چون معمولا منابع داده ای نظیر نظیر فیسبوک ، مجموعه کامل داده را منتشر نمیکنند و قسمتی از آن را منتشر میکنند ، که به تنهایی قابل اتکا نیستند. چون همانطور پیتر تیل در کتاب Zero to One میگوید که : کسب و کار های بزرگ بر پایه راز ها ساخته شده اند.جا دارد حرفی از محمد رضا شعبانعلی را با اندکی تغییر نسبت به موضوع به گونه ای دیگر بنویسم :" کاش تصاویر واقعیت را آن طور که به کارمان بیاید منتشر کنند نه آن طور که به کارشان بیاید.2- داده های منتشر شده نماینده همه داده ها نیستندگاهی اوقات موضوع همان چیزی که به نظر می آید نیست و چیزی که ما در ظاهر میبینیم صرفا واقعیت نیست.برای این موضوع یک مثال فوتبالی انتخاب کرده ام چون احساس کردم بهتر درک بشود.عموما شبکه های اجتماعی فوتبالی مان به 2 تیم فوتبال پایتخت خلاصه میشود. که نسبت به سایر تیم ها از امکانات و منابع بهتری استفاده میکنند. از ریخت و پاش های نقل و انتقالاتی بازیکنان گرفته تا امکانات ساختاری و حمایت های گاها پدرانه! و قدرت رسانه ای و پخش زنده شبکه 3 و ... که همه اینها باعث میشود که نسبتا جلوه خوبی از فوتبال ایران به نمایش گذاشته شود .( از نسبتا استفاده کردم چون لیگ برتر ایرن به مراتب کیفیت پایینی نسبت با حداقل استاندارد های جهانی دارد).ولی آیا در واقعیت این جلوه به نمایش گذاشته ، نماینده همه ی تیم های فوتبال کشور هست؟ و این تیم های پایتختی تواسنته اند نماینده مناسبی برای سایر تیم های شهرستانی هم باشند؟ قطعا خیر. چون امکانات این باشگاه هارا همه تیم های شهرستانی ندارند و گاها باشگاه هایی داریم که حتی هزینه مورد نیاز برای رفت و آمد خود را نمیتوانند تامین کنند.پس حداقل از این مثال میتوان به این پی برد که همیشه آن تصویری که ما در شبکه های اجتماعی میبینیم ، درست ترین تصویر نیست چون 2 عامل نقش دارند :1- قدرت رسانه ای قوی برخی گروه ها 2- ضعف رسانه ای برخی گروه هااین قدرت رسانه ای قوی باشگاه های پایتخت نشین بود که باعث شد تصویری دقیق از وضع همه باشگاه های ما نمایانگر نشود و یک تصویر ساختگی از فوتبال ایران در شبکه های اجتماعی به نمایش گذاشته شود که فقط مختص چند باشگاه خاص است و تعمیم آن به همه باشگاه های ایران کار درستی نیست ، چون دو باشگاه پایتخت بهترین نماینده برای واقعیت همه فوتبال ایران نیستند." هر داده ای لزومه نماینده همه داده ها نیست "آن کسی که قدرت دارد ، رسانه دارد و طبیعتا میتواند داده هایی را بر جامعه جاری کند که پشتوانه شان فقط قدرت رسانه ای قوی انها هست درحالی که هیچ پشتوانه واقعی ندارند.3- داده های فیک و غیر واقعی جای داده های واقعی را گرفته اندآیا ما در شبکه های اجتماعی خود واقعی مان را نشان میدهیم؟ قطعا خیر. حداقل برای اکثرمان اینگونه است که قسمت های گلچین شده ای از زندگی مان را در معرض دید عموم میگذاریم.همه ما در شبکه های اجتماعی پست هایی را به اشتراک میگذاریم که گاها حتی خودمان به آنها علاقه نداریم ولی چون مخاطبان مان به آنها علاقه دارند آنها را منتشر میکنیم. چون در شبکه های اجتماعی ما خود متمدن مان را به نمایش میگذاریم نه خود واقعی مان را. تفاوت زیادی هست بین آنچه مردم میگویند و آنچه که مردم میخواهند.(Fake Data) در شبکه های اجتماعی همه مان یک زندگی بی نظیری داریم که هر روز ورزش مان را میکنیم و مطالعات مان را داریم و همیشه شاد هستیم و دوستان مان کنار مان هستند و سفر هایمان را میرویم و همه مان خوشبخت هستیم و رابطه عالی با همسر خود داریم و ... ولی آیا همه اینها در واقعیت هم درست هستند؟ ما هیچ وقت نشده که حوصله ورزش نداشته باشیم؟ هیچ وقتی نشده که با دوستان مان یا همسر مان اختلافاتی پیدا کرده باشیم؟ هیچ وقت نشده که از شدت خستگی و ناراحتی ندانیم چه کاری باید بکنیم؟قطعا همه مان دچارشان شده ایم ولی به نمایش نمیگذاریم و این میشود که فیک بودن جای واقعی بودن را میگیرد. اینجاست که باید گفت :هیچ وقت باطن زندگی خود را با ظاهر غیر واقعی زندگی دیگران مقایسه نکنیدیا به قول کتاب Everybody Lies : هیچ وقت سرچ های گوگل خود را با پست های شبکه اجتماعی دیگران مقایسه نکنید.مثال دیگری درباره توییتر دوست دارم بزنم :توییتر داده هایی را در بازه ای از زمان بحبحه درگیری های جنگ سوریه منتشر کرد که در آنها جاستین بیبر را به عنوان تاثیر گذار ترین فرد جهان درباره موضوع سوریه تشخیص داده بود.ولی آیا به نظرتان واقعیت دارد این موضوع؟ آیا جاستین بیبر میتواند با یک توییت جنگ را خاتمه دهد؟ یا میتواند با یک توییت کشوری را به شکست محکوم کند؟ قطعا خیر . پس میبنیم که شاید فردی که از دید شبکه های اجتماعی به عنوان تاثیر گذار ترین فرد باشد ، ولی در دنیای واقعی هیچ تاثیری نداشته باشد.این فیک بودن ها و اطلاعات فیک گاهی تاثیر خاصی روی زندگی ما ندارند ولی گاها میتوانند تاثیرات خیلی عمیقی روی زندگی ما داشته باشند.برای مثال استفاده کردن یکی از دوستان مان از فیلتر عکس در انتشار عکس ها تاثیر زیادی روی ما نخواهد گذاشت. ولی یک اینفلوئنسر میتواند با ایجاد یک عادت یا ساخت یک روند یا بنیان گذاری یک تفکر نادرست یا منتشر کردن داده هایی غلط و فیک تاثیر عمیقی روی زندگی ما داشته باشد.زندگی آنلاینی که برخی افراد میفروشند ، واقعی نیست چه بسا دستیافتنی باشد.محیطی که اینستاگرام ساخته است یک جوی بسیار منفی است که دائما مارا در معرض قضاوت ها و مقایسه ها قرار میدهد. ( هیچ وقت مزیت ها و تحول هایی که همین اینستاگرام برایمان ساخته را انکار نمیکنیم و چه بسا تحسین هم میکنیم و اکثرا موافق هستیم که رسانه های اجتماعی یکی از بهترین و تاثیر گذار ترین ایده ها و پیشرفت های اخیر بوده اند.) در حالی که باید بیشتر بر روی همان رسالت اصلی شبکه های اجتماعی که وصل کردن افراد همفکر و گاها غیر همفکر به یکدیگر است ، تمرکز کند و افراد را تشویق کند که چیز هایی را که دوست دارند را به هر صورت که دوست دارند به اشتراک بگذارند نه پست هایی که مخاطبان شان دوست دارند را به همان شیوه ای که آنها دوست دارند. مردم خود را سانسور میکنند تا از دید بقیه خوب به نظر برسند.پس دیدیم که این فیک بودن میتواند باعث شود داده هایی تولید و بعدا تحلیل شود که اصلا هیچ شباهتی به خود واقعی مان نداشته باشد و در همین راستا نتیجه ای نادرست را به بار بیاورد.همه این موارد جمع میشود و در نهایت به این نتیجه میتوان رسید که هر داده ای و منبع داده ای که میبینیم لزوما دقیق ترین نیست. آن داده میتواند دارای سوگیری باشد یا ناقص باشد یا نماینده همه داده های واقعی نباشد یا فیک باشد و... که بعد از تحلیل کردن آن داده ها به یک سری فرضیات به ظاهر تحلیل شده و تطبیق داده شده با واقعیت برسیم درحالی که هیچ تناسبی با واقعیت ندارند و اینها هم باعث شوند روند هایی شکل بگیرد که میتواند آسیب ها و یا ضرر های غیر قابل جبرانی را وارد بکند.پس باید در انتخاب منبع داده هایمان دقت داشته باشیم و سعی کنیم در تحلیل داده ها متخصصین همان حوزه مورد برسی ، را هم درگیر مسئله بکنیم و فقط از دانش فناوری تحلیل داده خود استفاده نکنیم. تا سوگیری ها و نواقصات را آنها شناسایی بکنند تا به تصویری فراتر از آنچه در ظاهر میباشد بتوان دست یافت.انقلاب داده ها بیشتر به جمع آوری داده های درست بر میگردد تا به جمع آوری داده های زیاد.پیشنهاد کتاب :اگر به داده ها و اینکه اینترنت درباره خود واقعی مان چه میگوید علاقه دارید پیشنهاد میکنم برای شروع مطالعه در این زمینه کتاب زیر رو مطالعه بکنید ، کتابی مناسب و غنی از داده ها و تحلیل ها و مفاهیم BIG DATA و برسی دقیق روند های پنهان و نه ظاهری ، همراه با مثال های قابل درک و بر پایه آمار واقعی میباشد.Everybody Lies: Big Data, New Data, and What the Internet Can Tell Us About Who We Really Areاین مقاله یک تحلیل شخصی هست و قطعا میتونه دارای اشتباه ها و نواقصات و همان طور که در بالا هم اشاره کردیم ، دارای سوگیری هایی باشه. فقط امیدوار هستم مفید بوده باشه و پیشنهاد ام این هست که نوشته های بالا رو به عنوان حقیقت قبول نکنیم و فقط از اونها در جهت ایجاد یک مدل ذهنی کمک بگیریم.خوشحال میشم که نظرات تون رو در این باره بشنوم. :)