طرح عملی برای ساختن اینستاگرام و گوگل ملی

مقدمهبسیار بعید می‌دانم که کسی این روزها و بحث و جدل‌های پیرامون قانون صیانت را نشنیده باشد. یکی از نکاتی که در حاشیه آن مطرح شد و جوک‌های بسیاری بر محوریت آن ساخته شد بحث ساخت گوگل ملّی و اینستاگرام ملی بود. به عنوان کسی که چند سالی را در شرکت‌های بزرگ فناوری کار کرده، برایم جالب بود تا به صورت جدی نگاهی به این قضیه بیاندازم و تا ببینیم اگر واقعاً قصدی برای انجام این کار داشته باشیم چه چیزی لازم است.هدف این نوشتار بررسی درست یا غلط بودن، یا پیامدهای فرهنگی، اجتماعی، و اقتصادی این طرح نیست. هدف فقط این است که ببینیم چطور میشود گوگل و اینستاگرام وطنی درست کرد.این حرف‌ها از زبان کیستممکن هست تا اینجای متن را خوانده باشید و سوالاتی کاملاً منطقی به ذهنتان رسیده باشد. به عنوان مثال:خوب تو اصلاً کی هستی که خودت رو در این زمینه صاحب نظر می‌دونی؟از کجا بدانیم که بین حرفی که توی میزنی و حرف یک نفر آدم رندوم توی خیابون (مثلاً شخصیتی خیالی به نام آقای مهندس رافعی‌پرور) حرف کدامتان ممکن است درست باشد؟قبل از هر چیز باید بگم که باید بهتون تبریک بگم بابت پرسیدن سوال درست و طرز فکر نقادانه‌تون. کاملاً موافقم که موضع‌گیری یک نفر در مورد چنین موضوعی به میزان زیادی به اطلاعات، تجربیات و انگیزه‌های شخص برمی‌گرده. دانستن اینکه یک نفر چه مقدار از جزئیات این شرکت‌های بزرگ (و در کل دانش مهندسی سیستمهای با این اندازه) سر در میاره وزن مهمی به جدی گرفتن اون نظر می‌ده.پس بگذارید، بدون ذکر نام، مقداری در مورد تجربیات مرتبط خودم توضیح بدم: حدود ۱۸ سال اخیر زندگیم رو در پژوهشکده های دانشگاهی و صنعتی در سه کشور مختلف و چهار دانشگاه گذراندم. در حال حاضر در فیس‌بوک (که اینستاگرام هم زیر مجموعه‌ش هست) مشغول به کار هستم و نزدیک به دو سال در گوگل کار کردم و از نزدیک با ابعاد زیرساخت هر دو این شرکت‌ها آشنایی دارم. در کنار این از سنین جوانی دنبال کننده اخبار تکنولوژی مربوط به این شرکت‌های فناوری و تحولات صورت گرفته در این زمینه بودم. با تمام این اوصاف (به دور از هر گونه تعصب) اعتقاد دارم این موضوع جزو معدود موضوعاتی هست که در آن حرفی برای گفتن دارم و نظری دارم که ممکنه خیلی نزدیک‌تر به واقعیت باشد از نظر افرادی که مستقیماً در حال تصمیم گیری بر روی این موضوع هستند.سوال درست نصف جواب استعکس از pexels.comخوب بریم سر اصل مطلب: «آیا امکان ساختن گوگل و اینستاگرام ملی هست یا نه؟». جواب خیلی کوتاه برای این سوال قطعاً «بله» هست. ما داریم در مورد چیزهایی صحبت می‌کنیم که دهه‌ها قبل و با امکانات بسیار کمتری ساخته شدند. بحث در مورد چیزی مثل ماشین زمان نیست که در واقعی یا غیر واقعی بودن اون بحث وجود دارد. ولی خوب چیزها به این سادگی هم نیستند. درست مثل داستان hitchhikers guide to the Galaxy پرسیدن سوال درست و بهتر در اینجا برای درک واقعیت قضیه خیلی مهم است. سوال های زیادی میشه پرسید که بتونه واقعیت قضیه را بهتر به تصویر بکشد. یک سری که به ذهن من می‌رسه اینهاست:آیا میشه سرویسی با کیفیت گوگل ساخت؟آیا میشه سرویسی داشت که مردم به اندازه اینستاگرام روش حساب کنند برای نتایج با کیفیت بالا؟آیا مردم اعتماد خواهند کرد تا خود واقعیشان باشند در استفاده از این سرویس ها (چند بار تا به حال ترسیدید چیزی رو توی گوگل جستجو کنید چون ممکنه بعداً یکی بر علیه‌تون ازش استفاده کنه)؟بر فرض همه سوالات بالا جوابشون بله باشه، آیا بخش قابل توجهی از مردم شروع به استفاده از این سرویس خواهند کرد؟حتی اگر همه مردم هم شروع به استفاده از این سرویس کردند (که قطعاً سرمایه گذاری عظیمی لازم داره تا به اینجا برسه)، آیا منفعت نهایی ازش عاید کشور خواهد شد؟لیست سوالاتی که میشه پرسید سر به فلک می‌کشد. ولی فعلاً می‌خوام راجع به همین چند تا نظرم رو در میان بگذارم. جواب این سوالات به نوبه خودش گرو سوال دیگریست: چه کسانی و با چه انگیزه‌هایی قراره دست‌اندرکاران ساخت باشند؟ این دست‌اندرکاران چه امکاناتی در اختیار دارند و در چه شرایطی قرار هست کار کنند؟ (دو تا سوال شد!)نگاهی به تاریخشاید برای روشن‌تر شدن این موضوع بد نباشه نگاهی به تاریخچه شرکت‌های تکنولوژی این‌ چنینی بندازیم. در مورد تاریخچه پشت گوگل، فیس‌بوک و شرکت‌های فناوری مشابهشون به اندازه کافی مطلب در اینترنت هست تا لزومی نباشه که اینجا دوباره تکرارش کنیم. به همین خاطر فقط نکاتی رو یادآوری میکنم که برای ادامه بحث مهم هستند.خودجوش: یکی از نکات بسیار رایج در شرکت‌های بسیار موفقی که جهانی شدند داستان یک شخص پرکار و با انگیزه‌ست که یک ایده ناب به ذهنش میرسه و بعد از کار و تلاش فراوان این ایده به نتیجه می‌رسه و فراگیر و جهانی میشه. فیس‌بوک، گوگل، اینستاگرام، آمازون و بسیاری از شرکت‌های دیگری که می‌شناسیم، خصوصاً در حوزه فناوری، در قالب این داستان می‌گنجند. نکته قابل توجه در اینجا وجود تعداد انگشت شماری فرد با انگیزه‌ با نیروی عظیم هست که به جنگ مشکلات می‌روند تا ایده‌ای که توی ذهنشون دارند را به منصه ظهور برسانند. چنین اشخاصی تفاوت عظیمی دارند با کسی که وظیفه‌ای از بالا به پایین بهشون محول شده و دنبال این هستند که ساعت‌های روزشون در اداره تمام بشه و برگردند سر خونه و زندگیشون. این کارآفرینان خستگی ناپذیر بعضاً به ثمر رسیدن ایده خودشون رو هدف زندگیشون می‌دونند و از هیچ فداکاری در راهش دریغ نمی‌کنند. در ضمن چون خودشان مطرح کننده ایده اصلی هستند بهتر از هر کسی می‌دانند که چطور باید به نتیجه برسانندش و یا اگر مجبور شدند آن را به صورتی قابل عرضه‌تر تبدیل کنند.لری پیچ و سرگی برین در روزهای اول گوگلدر دسترس بودن نیروی کار: خوب فرض کنیم کسی ایده را داشت. حالا چطور میشه مطمئن شد که این ایده به نتیجه می‌رسه؟ اولین لازمه‌ش داشتن نیروی کار ماهری هست که بشه روش برای دراز مدت حساب باز کرد. و از اون طرف هم اون نیروی کار و کارمند جدید بدونه که میتونه فداکاری‌هایی در حد بنیان‌گذاران اصلی انجام بده و نتیجه‌ای درخور تلاشش رو بگیره. دوباره با نگاهی به تاریخچه شرکت های بزرگ وجود نیروی کار زبده (فنی یا غیر فنی) که در ثمر نشستن ایده نقش بارزی داشته به چشم میاد. افرادی مثل جف دین که بعضی از کدهای اولیه‌ش هنوز در تار و پود گوگل امروزی هست. به هر حال یک دلیلی هست که خیلی از این شرکت‌ها حول و حوش سیلیکون ولی شکل می‌گیرند.عکس از unsplash.comکوچک و چابک: با دنبال کردن دو مورد بالا بدیهی‌ست که باید اشاره ای به کوچک بودن این شرکت‌های ابرقدرت امروزی در روزهای اولیه و اینکه این کوچک بودن خیلی به نفعشان تمام میشه هم بکنیم. چابکی از مهمترین مزایای این کوچک بودن هست. زمانی که کل اعضای یک شرکت دور یک میز نشستند شاید بشه چیز جدیدی رو در طول یک روز به دست مشتری رساند. متاسفانه با بزرگ شدن این شرکت‌ها و سلسله مراتب اداری که باهاش میاد این روند خیلی کندتر میشه. این روزها خیلی عجیب نیست که شما در فیس‌بوک منتظر امضای سه چهار نفر باشید که هر کدام ممکن است هفته‌ها همه چیز را عقب بندازه. تازه، برای هر کدام باید کلی نامه نگاری رسمی بکنید و … اوووف. فیس‌بوک امروز فاصله زیادی داره با کمپانی کوچکی که شعارش این بود که "چابک باش و نترس که چیزها رو خراب کنی".عکس از unsplash.comسرمایه‌گذاری: نمیشه منکر این شد که دسترسی مطمئن به منابع مالی یکی از شرایط تضمین موفقیت این شرکت‌هاست. به سوددهی رسیدن چنین شرکت‌هایی گاهاً سال‌ها طول می‌کشد. و خیلی وقت ها هزینه های بسیاری، از حقوق کارمندان گرفته تا اجاره و سخت افزار و …، می‌تونه توی این چند سال سر به فلک بگذاره. نکته مهم اینه که سرمایه‌گذاران اولیه این شرکت‌ها هیچ وقت در راه رضای خدا یا کمک به چهار تا جوان با استعداد میلیون‌ها دلار پول به پای این شرکت‌ها نمی‌ریزند. سرمایه‌گذاران به دقت بررسی می‌کنند تا ببیند آیا این گزینه واقعاً از صدها گزینه دیگری که دارند (املاک، بورس، و ...) بهتر است یا نه. و خوب قطعاً هیچ کس آینده رو نمی‌دونه و آدم‌های بسیار منطقی ممکنه با شرایط یکسان نتیجه‌گیری‌های مختلفی داشته باشند. اینجاست که تعدّد سرمایه گذاران و جهت‌گیری‌های فکری متفاوتشون می‌تونه به نفع شرکت‌ها باشه: اگر فقط ۲ تا سرمایه گذار وجود داشته باشه امید خیلی کمتری هست در مقایسه با زمانی که صدها سرمایه گذار در به در دنبال ایده‌های جدید هستند: حتی اگر ۵۰۰ نفر از ایده شما خوششان نیاد باز هم احتمالش هست که تعداد انگشت شماری خوششون بیاد و همین ممکن هست کافی باشد.عکس از pexels.com روابط بین‌المللی: اکثر شرکت‌های تکنولوژی که امروزه به عنوان پیشتاز شناخته میشن به تسخیر بازار تمام دنیا فکر می‌کنند. فیس بوک و گوگل هم هیچ وقت از این قاعده مستثنی نبوده اند. از طرف دیگر هم خود این شرکت‌ها روی در دسترس بودن سرویس‌های بین‌المللی شرکت‌های دیگری برای بهبود سرویس های خودشون حساب باز می‌کنند. به عنوان مثال گوگل می‌دونه که می‌تونه روی چندین شرکت کره‌ای و ژاپنی و … حساب کنه برای ساختن گوشی‌هایی که سیستم عامل اندروید رو روی اونها به کاربرانش عرضه کنه. یا تمام این شرکت‌های بزرگ می‌توانند از خدمات با کیفیت بالای شرکت‌های کوچک در سراسر جهان برای انجام کارهای کوچک و سریع استفاده کنند. یادم هست که زمانی که روی پروژه‌ای در گوگل کار می‌کردم خیلی از بخشهای کوچک کار به شرکت‌های کوچک در سراسر دنیا (اندونزی، ژاپن، هند، برزیل و …) داده می‌شد چون گاهاً شرکت کوچک چند نفره‌ای پیدا می‌شد که می‌توانست کاری را سریع تحویل دهد.عکس از unsplash.comیک نکته قابل توجه که گفتنش در اینجا خیلی مهم هست اینه که بعضی اوقات ناظر خارجی مبهوت محصول نهایی با کیفیت و یا اندازه و عظمت زیرساخت این شرکت‌های بزرگ میشه و ممکن است به این تصور برسد که شرکتی مثل گوگل توانایی انجام هر کاری را دارد. یک اشتباه محرز در این طرز تفکر این است که آدم «توانایی انجام یک کار» رو با «انجام یک کار به طرز بهینه» به اشتباه بگیرد. فرض کنیم فیس‌بوک بخواد زبان جدیدی را به یکی از سرویس‌های خودش اضافه کند (مثلاً زبان یک کشور کوچک که اشخاص زیادی به آن مسلط نباشند). یک راه حل این است که فیس‌بوک «خودش» به صورت داخلی یک کارمند داشته باشد تا این کار را از اول تا آخر انجام دهد. یعنی یک نفر با تسلط بر این زبان را استخدام کند و کلی هزینه صرف آموزش و یادگیری تکنولوژی های مورد استفاده در شرکت به نیروی کار جدید بکند (هر کارمند جدید فیس‌بوک به طور متوسط یک دوره آموزشی شش هفته را می‌گذراند). این شخص استخدام شد و دوره آموزش را تمام کرد و بلافاصله در عرض یک هفته کار را تمام کرد. حالا چه؟ ما کارمندی داریم که تنها تواناییش که بر مبنای آن استخدام شده بود کاری بوده که در هفته اول به اتمام رسیده و از اینجا به بعد یک کارمند معمولی خواهد بود که تنها بر وزن بروکراسی شرکت می‌افزاید.حالا گزینه مقابل این چه چیزی بود. برون‌سپاری این کار به یک شرکت محلی با هزینه بسیار کمتر و تحویل گرفتن کار تکمیل شده در عرض دو روز. هر دو تصمیم کار را به انجام می‌رساند ولی یکی سریع و کم‌هزینه، دیگری کند و هزینه بر و با تأثیر دراز مدت. قطعا در این مورد یک تصمیم این چنین باعث فروپاشی فیس‌بوک نخواهد شد. ولی این که فیس‌بوک در جایگاه امروز خودش هست نتیجه صدها و شاید هزاران تصمیم این چنینی هست که نتیجه آنها روی هم جمع شده.عکس از pexels.com همین را می‌توان تعمیم داد به خدمات مشترکین آن زبان، و یا حتی پروژه‌های عظیمی مثل ساخت تراشه‌های مخصوص برای دیتاسنترها. نکته مهم در اختیار داشتن انبوهی از گزینه‌های در دسترس در سراسر دنیاست که با هم در رقابت هستند و شما می‌توانید بهترین انها را انتخاب کنید.شفافیت و اعتماد: فرض کنیم شما سرویسی داشته باشید به مراتب بهتر از گوگل که هیچ کاربری نداشته باشد. در عمل مثل این است که شما هیچ سرویسی ندارید. چه چیزی باعث میشود که کاربران رو به استفاده از گوگل و فیس‌بوک بیاورند؟ جواب‌های زیادی برای این سوال میشه داشت ولی به نظر بنده مهمترین آنها را شاید بتوان اعتماد کاربران به این سرویس ها دانست. گردانندگان این شرکت‌ها فرشتگان معصومی نیستند که برای خدمت به بشریت زندگی کنند. هر از چند گاهی ممکن است دست به کارها و رفتارهای زننده‌ای بزنند که حریم خصوصی کاربران را تهدید کند یا مشکلات دیگری برای کاربران ایجاد کنند. ولی وجود رسانه‌های آزاد و مستقل در سراسر جهان که آنها را زیر نظر دارند باعث می‌شود که تصمیم گیران مراقب عواقب این رفتار خود باشند. با این وجود هر از چند گاهی رسوایی‌های مختلفی برای این شرکت‌ها رخ می‌دهد که رسانه‌ای می‌شوند (در خود گوگل می‌توانید لیست کاملی ازشون رو پیدا کنید). نتیجه این رسوایی‌ها معمولاً علاوه بر عذرخواهی سطحی تغییر رویه در شرکت هست تا جلوی تکرار چنین اشتباهی در آینده گرفته شود. وجود ساز و کار دموکراتیک واقعی ضامن این خواهد بود که کسی ترسی از افشای این اخبار نداشته باشه (نه تنها شخص افشا کننده به زندان نمی‌افتد بلکه ممکن است اسم و رسمی هم برای خودش به هم بزند). این باعث میشود گاهی اوقات حتی کارمندان این شرکت‌ها هم در برابر رفتار ناسالم که جلوی چشمان خود می‌بینند ساکت نمانند و رو به مصاحبه با مطبوعات بیاورند. تمام اینها باعث بوجود آمدن این حس در کاربران می‌شود که اگر چیزی برای برملا کردن درباره روابط پشت پرده این شرکت‌ها هست اونها یا ازش اطلاع دارند و یا می‌توانند بدون هیچ گونه ترسی در موردش اعتراض کنند. در نتیجه کاربران اعتماد بیشتری خواهند داشت تا پیام‌ها و عکس‌های شخصی خود را با این شرکت‌ها به اشتراک بگذارند. عکس از unsplash.com ساختن سرویس‌های مشابه ملیحالا که به اندازه کافی مقدمه چینی کردیم بریم سراغ سوال اصلی و جوابی که من برایش دارم. خوب از اولش گفتم که ساختن یک سرویس که جایگزین گوگل یا اینستاگرام بشه ممکن است ولی سوال اصلی اینه که آیا کیفیتی که کاربر انتظار دارد را خواهد داشت؟ آیا خواهد توانست به اندازه کافی اعتماد جلب کند تا به اندازه مناسبی گسترش پیدا کند؟ و آیا به هزینه‌ش می‌ارزد؟برای جواب دادن به این سوالات در ادامه دو سناریو محتمل برای ساختن این سرویس‌ها را بررسی می‌کنیم:یک پروژه دولتیراه حل اول (که احتمالا مد نظر بسیاری از پیشنهاد کنندگان این طرح هم هست) این است که دولت سرمایه‌گذاری عظیمی انجام دهد برای تضمین موفقیت آمیز این طرح. دلایل بسیاری میشه آورد که چنین چیزی به موفقیت نخواهد رسید. حتی اگر چیزهایی که همه (حتی بدنه اصلی و بزرگان جمهوری اسلامی) به اون اذعان دارند، یعنی رانت و فساد اداری، که در نهایت باعث خواهد شد که اکثر این سرمایه صرف پروار کردن آقازاده های تورنتو و لندن بشه رو کنار بگذاریم. بازهم دلایل بسیاری هست که چنین پروژه ای نتونه کیفیت مطلوب رو داشته باشه یا مخاطبی جذب کنه. چنین رویکردی با وجود اینکه سرمایه اولیه و نیروی کار خواهد داشت، ولی به دلیل وصل بودن به بدنه عریض و طویل یک سازمان دولتی خیلی کند و سلسله مراتبی خواهد بود. نکته مهم دیگر هم نبود (یا حداقل کم بودن) کارآفرینان دلسوزی خواهد بود که به این پروژه مثل ثمره زندگیشان نگاه کنند (ارجاع به بحث خودجوش بودن در بالا). روابط بین‌المللی دولت ما هم در سالهای اخیر خیلی پیچیده بوده و درگیر گروکشی‌های سیاسی مختلف که در نهایت منجر به تعارض در هدف‌ها و انتخاب گزینه‌هایی که مبنای سیاسی داشتند تا توجیه اقتصادی و منطقی یا حتی فنی. در مورد شفافیت و اعتماد مردم به شرکت‌های در بدنه سیستم دولتی هم که بهتره سرتون رو درد نیاورم.حتی بدون ذکر این نکات هم هر خواننده آشنا با تاریخ و اقتصاد سرنوشت پروژه های دولتی این چنینی را کاملاً روشن می‌داند. مثال‌های فراوان از شرکت‌های خودروسازی وطنی و ساخت واکسن و شوروی و اروپای شرقی گرفته تا پروژه هواپیمای اف-۳۵ و وضعیت فعلی ناسا (به روایتی یکی از دلایلی که ناسای امروز در مقابل شرکت‌هایی مثل اسپیس‌اکس توان رقابت ندارد این است که به مرور زمان دخالت‌های دولت در تصمیم گیری‌ها باعث رفتن به بیراهه شده).کارآفرینان بخش خصوصیحالا بریم سراغ سناریو دوم که بسیار شبیه‌تر هست به حوادثی که منجر به تأسیس ابرقدرت‌های دنیای اینترنت شدند: یک تیم کوچک از دانشجویان یا مهندسان جوان و با انگیزه فرصت را غنیمت شمرده و شروع به ساختن سرویسی می‌کنند که جایگزین گوگل یا اینستاگرام خواهد شد. طبیعی است استارت اولیه خوبی زده شده و ما یک گروه خودجوش و کوچک و چابک داریم که دست به کار شدند برای انجام کاری بزرگ و سازنده. شش ماه اولیه سپری میشه و تیم محصول اولیه که اثبات کننده نتیجه نهایی (همان mvp) هست رو داره. حالا زمانی ست که باید به گسترش فکر کنند و این مستلزم استخدام نیروی کار ماهر و جذب سرمایه است. اینجا دقیقا زمانی هست که مشکلات شروع خواهند شد. من مدت زیادی رو در بازار کار ایران نگذراندم ولی رابطه نزدیکی با جامعه دانشگاهی داشته و دارم. متاسفانه تقریباً تمام نیروی کاری که تربیت میشوند هدف نهایی خود را در فرار از کشور می‌بینند و آینده امیدوار کننده‌ای را در پیش روی خود نمی‌بینند تا برای ماندن در یک شرکت نوپا سر و دست بکشنند. خیلی از ماها داستان‌های مشابهی شنیدیم از ورودی‌های یک رشته در دانشگاه شریف و نفرات برتر المپیاد که الان بیش از ۹۰٪ شان از ایران مهاجرت کردند. این را مقایسه کنید با آگهی استخدام یک شرکت در سیلیکون ولی که از سراسر دنیا رزومه دریافت خواهند کرد. با این وجود نمی‌شه انکار کرد که هنوز هم نیروهای متخصصی در کشور هستند که بشه روشون حساب کرد فقط الان جذبشون سخت‌تر هست و شاید پول بیشتری لازم داشته باشه. با این ترتیب میریم سراغ سرمایه‌گذاری.گفتیم که سرمایه گذاران به دنبال هر چه بیشتر شدن نتیجه سرمایه گذاری خودشون هستند. در شرایطی که تورم بیداد می‌کند و خریدن طلا و دلار و زمین تضمین بهتری برای افزایش سودآوری باشد خیلی سخت است بتوان کسی را راضی کرد در یک شرکت فناوری نوپا سرمایه گذاری کند. سرمایه گذاری بین‌المللی را که هم اصلا فکرش را نکنید. چرا یک نفر باید سرمایه را وارد کشوری کند که فردا ممکن است با دنیا وارد جنگ شود یا تحریم باشد؟ (این نکته شاید دردناک‌ترین نکته باشه، خصوصا با توجه به سرمایه گذاری بین‌المللی که هر از چند گاهی آدم در شرکت های نوبنیان کشورهای همسایه می‌بینه).لازم است اضافه کنیم که نابسامانی اقتصادی و تورم غیر قابل پیش بینی نه تنها جذب سرمایه را مشکل می‌کنه، بلکه برنامه ریزی های دراز و میان مدت (و حتی کوتاه مدت) شرکت را بسیار پیچیده می‌کنه. اصلاً دیدن این فاکتور ممکن است یکی از دلایلی باشد که سرمایه گذاران از سپردن پول خود به این شرکت‌ها اجتناب می‌کنند.عکس از unsplash.com بیایید فرض کنیم که این شرکت نوپا به طرز معجزه آسایی تمامی این مشکلات را پشت سر گذاشت. دیر یا زود به جایی خواهیم رسید که این شرکت نیازمند تکنولوژی خواهد بود که در خارج از کشور و توسط یک کمپانی بین‌المللی ارائه می‌شود (یا صرفه اقتصادی ندارد برای انجام دادنش در داخل) این‌ها همون پروژه های کوچکی هستند که شرکت‌های بزرگ خودشون هم می‌توانند انجام دهند ولی برایشان به صرفه نیست، خصوصا چون گزینه های بهتری در بازار جهانی در اختیار دارند. اینجاست که شرکت ما یا باید بی‌خیال شود و یا مجبور به صرف هزینه چند برابر.نکته دیگر در مورد شرکت‌هایی که در کشورهای با روابط بین‌المللی خوب با دنیا تأسیس می‌شوند این است که آنها در چشم‌انداز دراز مدت خود گسترش خدمات خود به تمامی جهان را دارند. این یعنی پتانسیل چند برابری گسترش و همچنین داشتن دست بالا در چانه زنی برای گرفتن خدمات و تخفیفات ویژه در سطح بین‌المللی (قراردادهای همکاری بین مایکروسافت و فیس‌بوک، سامسونگ و گوگل و …). اینجا جا داره اشاره دوباره‌ای کنیم به سرمایه گذاران. سرمایه گذاری که شرکتی با بازاری به گستردگی جهان را می‌بیند انگیزه بیشتری برای سرمایه گذاری دارد در مقایسه با شرکتی که در جغرافیای محدود (و متاسفانه با سطح درآمد پایین) فعالیت می‌کند.نکته آخر هم شفافیت و اعتماد هست. حتی اگر هسته اولیه بنیانگذار انسان‌های صادقی باشند، تضمین وجود ندارد که این افراد همیشه این‌طور بمانند یا کارمندی سعی در سوء استفاده نداشته باشد. از اینها گذشته اهرم‌های فشار حاکمیت برای تحمیل طرز فکری خاص هم همیشه این مجموعه را تهدید می‌کند. در نبود شفافیت و رسانه آزاد جلب اطمینان مردم برای اینکه این اتفاقات هرگز نخواهد افتاد بسیار دشوارتر و پیچیده تر خواهد بود.نتیجه ‌گیریساختن اینستاگرام یا گوگل وطنی امکان پذیر هست ولی برای داشتن یک چیز به درد بخور باید شرایطی را فراهم کرد. اولین آنها شرایط مناسب برای سرمایه گذاری در پروژه های نوپا هست. کنترل تورم و شرایط اقتصادی پایدارتر قدم مهمی در این راه خواهد بود ولی خوب همه می‌دونیم که چقدر مشکل هستند. از اون طرف با توجه به تورم بالا و کم ارزش شدن پول ملی شرایطی عالی برای جذب سرمایه خارجی فراهم شده. اگر و فقط اگر شرایط بهتری در روابط بین‌المللی و مراوده با دنیا برقرار بود انگیز بسیار بیشتری برای سرمایه گذاران خارجی وجود داشت تا با سرمایه اندک تبدیل به سهام دار یک شرکت بزرگ در بازاری ۸۰ میلیونی (و با روابطی اندکی بهتر با تمام دنیا بازاری جهانی) باشند. جذب این سرمایه باعث دادن انگیزه به متخصصان داخلی خواهد شد و جلوی فرار مغزها را خواهد گرفت (چه بسا انگیزه بازگشت خیلی‌ها به ایران را فراهم کند). نکته دیگر شفافیت و آزادی رسانه ای خواهد بود تا هم اعتماد کاربران را جلب کند و هم به سرمایه گذاران اطمینان دهد که فساد در ساز و کار این شرکت بر تابیده نخواهد شد.آخرین جمله پاراگراف بالا هم خنده‌دار هست و هم دردناک. اگر قرار بر ایجاد شفافیت و آزادی رسانه وجود داشت که بحث طرح صیانت اصلا مطرح نبود و ما نباید راجع به گوگل ملی حرف می‌زدیم. از اون طرف اگر شرایط ذکر شده دیگر بالا (رابطه خوب با دنیا و امکان سرمایه گذاری بین‌المللی) وجود داشت شاید بازهم ساخت چنین چیزی موضوعیت نداشت. چرا باید یک کارآفرین و مبتکر خودش رو درگیر ساخت چیزی بکنه که نمونه بسیار خوبی از اون وجود داره به جای اینکه از امکانات موجود (از جمله خود اون چیز) استفاده بکنه برای یک نوآوری جدید که تکنولوژی بزرگ بعدی خواهد بود؟ چی میشد اگر سازندگان گوگل می‌خواستند آی‌بی‌ام جدید باشند، یا آی‌بی‌ام فقط می‌خواست ماشین های مکانیکی بهتر یا حتی ماشین تایپ بسازه، یا مخترعین ماشین تایپ در فکر ساختن مداد بهتری بودند؟ ابهت و عظمت این شرکت‌ها از اونجا می‌یاد که با استفاده از تکنولوژی های پیشین خودشون ساخته شدند و چیزهای جدیدی رو عرضه کردند، نه به عنوان یک کپی نصف نیمه از اونها. امروزه هم شرکت‌های نوپای جدیدتر مثل اوبر یا ایربی‌اندبی تکنولوژی های گوگل و فیس‌بوک (زیرساخت ابری و شبکه اجتماعی) رو استفاده می‌کنند برای ساختن نسل بعدی محصولات تکنولوژی.عکس از pexels.com شک ندارم اگر شفافیت و آزادی رسانه به همراه روابط سالم بین‌المللی توی ایران وجود داشته باشه در مدت کوتاهی یکی از همین نوآوری به صورت خودجوش و سالم از ایران سر در میاره. چرا باید دنبال ساخت گوگل جدید یا اینستاگرام جدید باشیم وقتی میشه رفت سراغ چیزی که مهم خواهد بود وقتی که گوگل یا اینستاگرام فراموش خواهند شد (نوکیای بیست سال پیش و سامسونگ امروز).