استادها راه بیایند بد نیست

گزارشی از وضعیت آموزش مجازی در چند هفته پایانی سال ۹۸کرونا آمد، گرچه بی‌خبر نیامد اما گویا آمدنش برای خیلی‌ها قابل باور نبود. تا نیامده بود، به جز دست ندادن هیچ فکر و چاره‌ای اندیشیده نشده بود و وقتی آمد، همه در این فکر افتادند که چه باید کرد تا از این بلا و بیماری بگذریم. اول کلاس‌ها و خوابگاه‌ها را تعطیل کرد، تعطیلاتی که مشخص نبود تا چه زمانی ادامه دارد و البته برنامه کلاس‌ها چه می‌شود. هفته که به پایان رسید، دیگر خیال همه راحت بود که تعطیلی فعلا ادامه دارد و باید راه‌های چاره‌ای پیدا کرد تا کلاس‌ها عقب نیفتد. آرام آرام راه‌حل‌ها مطرح و تدریس مجازی عمومی شد. اگر الوین تافلر در کتاب موج سوم، مجازی شدن را از ویژگی‌های جهانی که امروزه در آن هستیم، بیان می‌کند اما هنوز آموزش مجازی و الکترونیکی برای عموم دروس همگانی نشده بود ولی این بار با شوک فراگیر شدن کرونا، مورد استفاده خیلی‌ها قرار گرفت. البته یک سری که از همان ابتدا خیال خودشان و همه را راحت کردند که آموزش مجازی، کیفیت آموزش حضوری را ندارد اما بعضی از استادان هم به راه دیگر رفتند و گفتند که ما نیز راه و روش خود در این شرایط را ارائه می‌دهیم. راهی که اکنون و با گذشت دو هفته، قابل سنجش است؛ شکل آن، نحوه گستردگی‌اش و البته کیفیت ارائه‌ها. در نظرسنجی روزنامه در همین زمینه 419 نفر شرکت کردند که 87 نفر از آنها در دوران تحصیلات تکمیلی هستند و مابقی از کارشناسی. بیشترین آمار مشارکت از آن دانشکده مهندسی کامپیوتر بوده است که 22 درصد مشارکت‌کنندگان را شامل شده و بعد از آن، برق، مکانیک و صنایع. مشارکت مدیریت و اقتصاد که دانشکده تحصیلات تکمیلی است، همپای مشارکت دانشجویان دانشکده فیزیک و مهندسی عمران بوده و این نکته جالبی است.کلاس‌ها، برپا!طبق آنچه شرکت‌کنندگان در نظرسنجی ما بیان کردند، بیش از 60 درصد افراد گفته‌اند 75 تا 100 درصد کلاس‌هایشان به نحوی از اشکال برگزار شده است و تنها کمتر از ده درصد گفته‌اند، کمتر از 25 درصد کلاس‌ها برگزار شده است. البته باید بیان کرد که ممکن است یک سوگیری در مشارکت‌کنندگان وجود داشته باشد که افرادی در این نظرسنجی شرکت کرده‌اند که با کلاس‌هایِ مجازیِ بیشتری مواجه بوده‌اند و از این رو انگیزه بیشتری داشته‌اند تا در این نظرسنجی شرکت کنند و نظرات خود را بیان کنند.با وجود درصد خوب برگزاری کلاس‌ها به شکل مجازی اما همه رشته‌ها به صورت مشابه، کلاس‌های مجازی‌شان را تشکیل نداده‌اند و رشته‌های شیمی، مهندسی مواد و مهندسی شیمی رشته‌هایی بودند که دانشجویان‌شان کمترین درصد برای برگزاری بیش از 75 درصد کلاس‌ها به صورت مجازی را گزارش کرده بودند.همچنین این سه دانشکده و علوم ریاضی، بیشترین درصد را برای گزینه کمترین سطح(کمتر از 25 درصد) از برگزاری کلاس مجازی گزارش کردند.آنلاین! اُنلایناستادان مختلف، بستگی به درس، علاقه، حال و حوصله و .... به شیوه‌های مختلف سعی کردند تدریس مجازی را پیش ببرند. یکی جزوه را برای دانشجویان می‌فرستاد، دیگری صوت می‌فرستاد، جلسه ویدئویی در اسکایپ یا سامانه کلاس مجازی هم یکی دیگر از این راهکارها بود. راهی مثل برگزاری کلاس آنلاین از نظر بیش از 51 درصد شرکت‌کنندگان، بهترین شیوه تدریس در عصر مجازی بود و بعد از آن، ارسال ویدئوی آموزشی قرار داشت و ارسال جزوه با صوت در رتبه سوم قرار گرفت. کلاس‌های مجازی با همه سختی و استرس‌های آنلاین بودنش-و البته به یاد آوردن تلفظ این کلمه از سوی معلم آستارایی- تجربه نزدیک‌تری به یک کلاس واقعی دارد. در میان دانشکده‌ها، البته مکانیکی‌ها و فیزیکی‌ها، کلاس‌های آنلاین را کمتر پسندیدند ولی عمرانی‌ها بیشترین علاقه را به این نوع از کلاس‌ها داشتند.ایشالا جبرانیاز شرکت‌کنندگان در نظرسنجی پرسیدیم که «استاد چندتا درس توی این دو هفته کاری نکرد و گفت بعد عید جبرانی می‌ذاره؟» تنها 4 درصد دانشجویان گفته‌اند که بیش از دو درس‌شان با این شرایط مواجه است و احتمالا استادهایشان به باز شدن سریع دانشگاه امید دارند. نزدیک به 60 درصد هم استادهایشان، حداقل بخش‌هایی از درس را پیش برده‌اند تا برای جبران این دوهفته تعطیلی، کاری کرده باشند. البته دانشجویان کامپیوتری، برقی، علوم کامپیوتری و مدیریت و اقتصادی بیشتر با استادهایی مواجه بودند که تأخیر را جایز ندانسته‌اند و در مقابل مهندسی شیمی و نفت، بیشترین درصد استاد نسبت به بقیه دانشکده‌ها را داشتند که سه استاد و بیشتر از آن، کلاس‌هایشان را فعلا تعطیل کرده‌اند.حقیقی یا مجازیبیش از 52 درصد شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی بیان کردند که برگزاری کلاس‌های آنلاین نسبت به کلاس عادی از کیفیت کمتری برخوردار است. 21 درصد اما هر دو کلاس را دارای یک میزان بازدهی می‌دانستند و 23 درصد هم گفتند که بازدهی این کلاس‌ها بالاتر است. «همونه‌تقریبا»‌ترین دانشکده، مدیریت و اقتصاد است که بیشترین درصد نسبت به بقیه دانشکده‌ها را این دانشکده داشته است و جالب آنکه کسی هم نگفته که حتی مقداری بهتر است و بیش از نیمی هم معتقد بودند که بازدهی کمتری داشته است. دانشکده مهندسی شیمی و نفت هم متفاوت‌ترین واکنش‌ها را دارد و تقریبا نصفی از آنها معتقدند وضعیت بهتر شده و نیمی دیگر هم معتقدند، بازدهی بدتر شده است.کوییز و امتحان در عصر کروناحدود 18.7 درصد از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی ما گفتند که در این مدت، کوییز و امتحان داشته‌اند. ما فراموش کردیم که بپرسیم چقدر از امتحان‌ها لغو شده اما به نظر می‌رسد که این عدد، نسبتا عدد کمی باشد و دانشجویان زیادی از این فرصت جان سالم به در بردند و امتحان نداده، ترم را به عید رساندند. البته جالب آنجاست که هوافضایی‌ها گروهی بودند که نسبت به بقیه بیشتری درصد امتحان‌داده را داشتند.آموزش مجازی پاس شددر مقیاس 5 نمره‌ای (1 تا 5)، سامانه کلاس‌ها نمره متوسط 3.27 را کسب کرد؛ نمره‌ای که با کمی ارفاق پاس می‌شود اما نشان می‌دهد هنوز تا سطح بالایی که دانشجویان انتظار دارند، خیلی فاصله دارد.در حالی که معلوم نیست آیا بعد از عید، شرایط بهبود پیدا می‌کند تا کلاس‌ها به صورت عادی تشکیل شوند یا قرار است همین شرایط ادامه پیدا کند، از شرکت‌کننگان پرسیدیم که «به نظرت اگه ادامه پیدا کنه این وضعیت، همین روش‌های مجازی می‌تونه تا آخر ترم رو جواب بده یا ترم آهکی از آب درمیاد؟» در پاسخ 17 درصد گفتند که آره، می‌توانند ترم را با همین وضعیت هم خوب به پایان رسانند، 37 درصد گفتند که احتمالا بتوان ترم را به پایان رساند و البته 45 درصد نیز گفتند که نه، ترم دشواری در پیش است. موضوعی که نگرانی دانشجویان می‌رساند و احتمالا به مسئولان دانشگاه در مورد ادامه ترم هشدار می‌دهد که چه کار دشواری پیش روی همه است تا به سلامت از آن عبور کنند.استاد! کمی آرام‌تردر آخر نظرسنجی از بچه‌ها خواستیم نظرهایشان درباره آموزش مجازی را هم برای ما بنویسند. مهم‌ترین مشکلاتی که از سمت بچه‌ها بیان شد، موارد زیر بود:· تدریس استادان در حالت آنلاین به خوبی تدریس حضوری نیست.· استادها با قابلیت‌های سامانه آشنایی کافی ندارند و باید آموزش ببینند.· امکان ضبط کلاس آنلاین برای مشاهده دوباره بعد از کلاس وجود ندارد.· تعامل بین استاد و دانشجو در این حالت کم و سخت است.· استادها در زمان‌هایی غیر از زمان مشخص‌شده در سامانه آموزش کلاس برگزار می‌کنند و بعضا تداخل پیش می‌آید یا کلاس در زمان‌های عجیب‌وغریب برپا می‌شود.· تمرکز و یادگیری در این حالت کمتر است.· فرهنگ استفاده از سامانه هنوز بین استادان و دانشجوها جانیفتاده است.· سامانه اشکالاتی فنی دارد؛ مثل تخته آن که نوشتن رویش سخت است.· سرعت اینترنت مشکلاتی را پیش می‌آورد و در مواردی دانشجو را از کلاس خارج می‌کند.· ارتباط با استاد خارج از زمان کلاس برای رفع اشکال و سوال و ... سخت است.· سرعت تدریس استادان بیشتر شده و تمرین‌های بیشتری هم می‌دهند و در مجموع فشار درسی بیشتر شده.· بازدهی در کلاس‌های پرجمعیت پایین است.· استاد از چهره و صحبت دانشجوها نمی‌تواند بازخورد بگیرد و سرعت و شیوه تدریسش را تنظیم کند.· صدای برخی استادان خیلی ضعیف و با کیفیت پایین به گوش می‌رسد.· برخی استادان فقط جزوه فرستاده‌اند یا گفته‌اند کتاب را بخوانید یا کلاس‌شان را به بعد از عید موکول کرده‌اند که کار را برای دانشجو خیلی سخت می‌کند و بازدهی آموزش را کاهش می‌دهد.