دوره امارت های جنگاور در چین(قبل از شی هوانگ تی موسس چین واحد)

دوره امارت های جنگاور ، دوره ای از تاریخ چین باستان است که پس از دوره بهارها و خزان ها به دنبال آمد و با پیروزی دولت چین (Qin) در سال 221 پیش از میلاد پایان یافت. سلسله چین سراسر قلمرو کشور را در پایان زیر فرمان درآورد و یکپارچه کرد . پژوهشگران مختلف شروع این دوره را بین سال های 481 تا 403 پیش از میلاد دانسته اند ، اما تاریخی که سیما چیان ، مورخ مشهور چینی اعلام کرده ( سال 475 پیش از میلاد مسیح ) معتبرترین و رایج ترین مبنا برای شروع این دوره در نظر گرفته می شود . بیشتر این دوره با حکومت سلسله ژوی شرقی هم پوشانی دارد ، اما شاه ژو در این دوره بیشتر یک نماد بود تا قدرتی فراگیر و مسلط بر کشور.نام این دوره از کتابی که در ابتدای دوره سلسله هان با عنوان «رویدادنگاری امارت های جنگاور» تالیف شد گرفته شده است. جغرافیا قلمروهای چین قبل از چین واحد شی هوانگ تی و سلسله هانجغرافیای سیاسی این عصر را هفت امارت به صورت عمده تشکیل می دادند :امارت چین (Qin) : امارت چین در منتهی الیه غرب قرار داشت و دره رودخانه وی و گوانژونگ را در بر می گرفت . این موقعیت جغرافیایی چین را از حملات امارت های واقع در دشت های مرکزی حفظ می کرد و در همان حال سبب محدود شدن نفوذ دولت چین در ابتدای ظهورش می شد .سه امارت موسوم به جین (Jin) در شمال شرق امارت چین و در فلات شانسی که وارث دولت باستانی جین بودند ، شامل :امارت هان (Han) در جنوب و در ساحل رود زرد که مرز شرقی امارت چین محسوب می شد .امارت وی (Wei) در مرکز امارت ژائو (Zhao) ، شمالی ترین امارت در میان امارت های جین امارت چی (Qi) واقع در شرق چین و دربرگیرنده شبه جزیره شاندونگ ، کوهستان تای و ماورای آن امارت چو (Chu) ، واقع در جنوب چین ، شامل دره رودخانه هان و دره رودخانه یانگ تسه امارت یان (Yan) ، واقع در شمال شرق ، بیشتر جمعیت این امارت در محدوده پکن کنونی متمرکز بود . در اواخر دوره امارت های جنگاور یان قلمروش را تا شبه جزیره لیائودونگ گسترش داد.در کنار این هفت امارت عمده ، طی دوره امارت های جنگاور گاه و بیگاه دولت های کوچک دیگری نیز سر بر می آوردند .امارت یوئه (Yue) در ساحل جنوب شرق و نزدیک شانگهای کنونی . این امارت در اواخر دوره بهارها و خزان ها بسیار فعال بود اما سرانجام ضمیمه قلمرو چو شد .امارت های سیچوان (Sichuan) ، در منتهی الیه جنوب غرب شامل قلمرو امارت های با (Ba) و شو (Shu) .این امارت ها در اواخر دوره توسط امارت چین فتح شدند .در دشت های مرکزی آن زمان چین که اکنون شامل استان هنان می شوند دولت شهرهای کوچک فراوانی طی این دوره به وجود آمدند اما در پایان ضمیمه امارت های قدرتمندتر شدند .ژونگشان (Zhongshan) برای مدتی بین دولت های ژائو و یان واقع شده بود و سرانجام در سال 296 پیش از میلاد ضمیمه قلمرو ژائو شد .«دوره نگاری» در تاریخ چین دوره بهارها و خزان ها با فرار دربار ژو به سوی شرق آغاز شد . اما برای شروع دوره امارت های جنگاور تاریخ دقیقی مشخص نشده است . وضعیت سیاسی این دوره ترکیبی از فتوحات و ضمیمه شدن قلمروها بود و از این لحاظ به دوره بهارها و خزان ها شباهت فراوانی داشت و به همین سبب در مورد جداکردن این دوران ها از یکدیگر بحث و جدل های فراوانی وجود داشت. در این مورد نظرات متفاوتی وجود دارد:لو زو چیان ، مورخ عصر سونگ ، شروع این دوره را سال 481 پیش از میلاد می داند.سیما چیان سال به تخت نشستن شاه یوان از سلسله ژو (475 یا 476 پیش از میلاد) را مبنا قرار داده است.سال 453 پیش از میلاد نیز به سبب تجزیه قلمرو پادشاهی جین و ایجاد امارت های هان ، ژائو و وی گاهی شروع دوره امارت های جنگاور در نظر گرفته می شود .سال 441 پیش از میلاد ، بر تخت نشستن پادشاه آئی به عنوان اولین شاه امارت ژو.سال 403 پیش از میلاد ، سالی که امارت های هان ، وی و ژائو از طرف دربار ژو به عنوان دولت های مستقل به رسمیت شناخته شدند . این اعلام رسمی پایان سلطه ژو بر بخش عمده چین باستان بود و برخی مورخان به همین سبب آن را شروع دوره امارت های جنگاور می دانند .پیش زمینه و شکل گیری نظام دولت های فئودالی که توسط سلسله ژوی غربی ایجاد شده بود پس از سال 771 پ. م و فرار دربار ژو به لوئویانگ امروزی دستخوش تغییرات فراوانی شد . دوره بهارها و خزان ها به قدرت گیری چند امارت بزرگ به زیان ده ها امارت کوچکتر منجر شد که دیگر به حمایت و پشتیبانی یک قدرت مرکزی امید چندانی نداشتند . طی دوره امارت های جنگاور ، حاکمان بسیاری با تاکید بر اصل «حق آسمانی» که تقریبا معادل (Divine right) در دنیای غرب بود فتح قلمرو دیگر امارت ها و افزایش نفوذ خود را توجیه می کردند .تلاش برای سلطه هر چه بیش تر از طرف حاکمان امارت ها سرانجام منجر به ایجاد سیستمی شد که در آن چند امارت نیرومند مانند جین ، چو ، چین و چی قدرت اصلی بودند و دولت شهرهای کوچکی نیز در دشت های مرکزی باج گزار و تحت الحمایه آنان محسوب می شدند . در جنوب شرقی امارت های بزرگ دیگری مانند وو و یوئه وجود داشتند . دهه های پایانی دوره بهارها و خزان ها شاهد ثبات بیشتری بود که از مذاکرات صلح میان چو و جین و معین شدن حوزه نفوذ آن ها ناشی می شد . این وضعیت با تجزیه جین متزلزل شد و سرانجام به ایجاد هفت امارت اصلی منجر شد .تجزیه جین ( 453 تا 403 پ . م) حاکمان جین از اواسط قرن ششم پ . م به طور پیش رونده ای در حال از دست دادن قدرت سیاسی خود بودند . نجیب زادگان و فرماندهان نظامی استقلال عمل بیشتری به دست آورده بودند . این روند از ممنوع شدن ارائه زمین در برابر خدمات ناشی می شد . خاندان های خاص با تکیه بر این قانون روز به روز نیرومندتر می شدند و ادامه این روند سبب شد چهار خاندان هان ، ژائو ، وی و ژی به قدرت و ثروت فراوانی دست یابند.در نبرد جین یانگ در سال 453 پ . م ، خاندان های متحد هان ، ژائو و وی ، با محو کردن خاندان ژی از صحنه روزگار زمین های آن را نیز میان خود تقسیم کردند . این به معنای تبدیل شدن این خاندان ها به قدرت های غیر رسمی در قلمرو جین بود . رسمی شدن این موضوع نیم قرن دیگر به طول انجامید . تجزیه جین خلأ قدرتی را به وجود آورد که در 50 سال اول پس از آسن سبب شکل گیری امارت های چو و یوئه در شمال و چی در جنوب شد . امارت چین که در شرق واقع بود تسلط خود بر قبایل محلی را تحکیم بخشید و با حرکت به سوی قلمرو سیچوان گسترش خود به جنوب غربی را آغاز کرد .نخستین امارت های جنگاور-تحت الحمایه شدن سه امارت ناشی از تجزیه جین (403 تا 364 پ . م )در سال 403 پ . م دربار ژو و شاه آن ، ویلی ، ژائو ، وی و هان را رسما به عنوان تحت الحمایه به رسمیت شناختند.طی سال های 405 تا 383 پ . م این سه امارت به رهبری وی متحد شدند و قلمرو خود را گسترش دادند . برجسته ترین شخصیت این دوره ون ، مارکی ( مارکی لقبی بود که به شاهزادگان و نجبای چین باستان اطلاق می شد ) امارت وی بود ( 445 تا 396 پ . م). طی سال های 408 تا 406 پ.م ، ون امارت ژونگشان را فتح کرد و قلمرو ژائو به این صورت تا شمال شرق گسترش یافت. ون همچنین در طول رود زرد و رودخانه لو به سوی غرب تاخت و منطقه خیهه را نیز تحت تسلط درآورد.قدرت فزاینده امارت وی سبب شد امارت ژائو در اتحادش با آن تجدیدنظر کند. ژائو در سال 383 پایتختش را به هاندان منتقل کرد و به امارت کوچک وی ( Wey ، با Wei قبلی که یکی از هفت امارت اصلی بود اشتباه گرفته نشود) یورش برد . وی کوچک از وی بزرگ کمک خواست و این امر منجر به حمله وی بزرگ به قلمرو ژائو از غرب شد. ژائو که خود را در خطر می دید از چو درخواست کمک کرد. چو نیز این را فرصتی برای گسترش قلمرو خود به به شمال دانست. ژائو سرانجام توانست طی درگیری ها بخشی از قلمرو وی بزرگ را اشغال کند . این بحران پایان دوره قدرت امارت های ناشی از تجزیه جین را رقم زد و طلوع عصری طولانی از اتحادهای موقتی و متغیر و جنگ های چند جبهه ای بود.در سال 376 پ . م امارت های هان ، وی و ژائو با برکناری دوک جینگ ، آخرین پادشاه اسمی جین ، باقیمانده قلمرو جین را میان خود تقسیم کردند . این پایان حیات سلسله جین بود.وو ، مارکی امارت وی در سال 370 پ . م بدون داشتن جانشین درگذشت و این امر به درگرفتن یک جنگ جانشینی منجر شد . پس از سه سال جنگ داخلی ، ژائو از شمال و هان از جنوب به قلمرو وی حمله کردند . در آستانه فتح کامل وی ، میان رهبران هان و ژائو اختلافاتی پیش امد که منجر به عقب نشستن ارتش های آنان از قلمرو وی شد . به همین سبب شاه هوئی توانست تاج و تخت وی را بار دیگر سامان ببخشد.تا پایان دوره امارت های جنگاور ، قلمرو ژائو از فلات شانسی تا مرزهای امارت چی گسترش یافت . وی نیز از شرق تا مرزهای چی ، لو و سونگ گسترش پیدا کرد . امارت ضعیف تر هان که بخش شرقی – غربی دره رود زرد را دربرمی گرفت ، قلمرو اصلی پادشاهی منقرض شده ژو در لوئویانگ و منطقه شانگدانگ در شمال آن را تحت تسلط خود داشت.قدرت گیری چی به رهبری خاندان تیان ( 379 تا 340 پ . م)دوک کانگ ، حاکم امارت چی که از خاندان جیانگ بود در سال 379 بدون داشتن وارث درگذشت. تاج و تخت به شاه وی از خاندان تیان منتقل شد. خاندان تیان نقش عمده ای در دربار چی داشت و همین نفوذ سبب شد به فرمانروایی خاندان جیانگ پایان داده شود.حکمران جدید به زودی دست به کار بازپس گیری قلمروهایی شد که همسایگان از چی گرفته بودند. حملات موفقیت آمیزی علیه وی کوچک ، وی بزرگ و ژائو آغاز شد و قلمرو چی باردیگر به همان جایی رسید که بعدها دیوار بزرگ در آن جا احداث شد. سیما چیان نوشته است امارت های دیگر چنان به هراس افتاده بودند که تا 20 سال بعد کسی جرات نمی کرد با چی وارد جنگ شود . این نمایش قدرت نظامی در میان مردم خود امارت چی نیز اثرات مثبتی داشت. مردم چی در دوره پادشاهی شاه وی در رفاه به سر می بردند.در پایان پادشاهی وی ، چی نیرومندترین امارت چین باستان بود. به همین سبب عنوان پادشاهی به حکمران چی تعلق گرفت و استقلال آن از دربار ژو اعلام شد.جنگ های وی بزرگ پادشاه هوئی ( 370 تا 319 پ . م ) سعی کرد قدرت امارت را بازگرداند. طی سال های 362 تا 359 پ.م او سعی کرد با هان و ژائو به تبادل قلمرو دست بزند و مرزهای این سه امارت را به وضع منطقی تری رهمنون شود.در سال 364 پ.م وی از امارت چین در نبرد شیمن شکست خورد و تنها دخالت ژائو بود که از سقوط وی جلوگیری کرد. چین بار دیگر در سال 362 پ.م پیروز شد. در سال 361 پ . م پایتخت وی به دالیانگ منتقل شد تا از دسترس مهاجمان چین به دور باشد.در سال 354 پ.م پادشاه هوئی حمله گسترده ای به قلمرو ژائو ترتیب داد. تا سال 353 پ.م ژائو به شدت تضعیف شده بود و پایتخت آن، هاندان، به محاصره افتاده بود . امارت چی در این زمان دست به مداخله زد.استراتژیست مشهور امارت چی، سون بین،که از نوداگان سون تزوی مشهور ( خالق کتاب مشهور «هنر جنگ» ) بود پیشنهاد کرد برای غافلگیر کردن سپاهیان وی که در حال محاصره ژائو بودند مستقیما به پایتخت وی حمله شود. این پیشنهاد موفق از آب درآمد ، ارتش وی با شتاب به طرف جنوب عقب نشست تا از پایتختش محافظت کند، اما در راه با ارتش آماده چی مواجه شد و در نبرد گویلینگ به سختی شکست خورد. این نبرد به عنوان نمونه دومین استراتژی از 36 استراتژی مشهور سون بین شناخته می شود و در مورد آن از عبارت «وی را محاصره کن تا ژائو را نجات دهی» اسفاده می شود. معنی کلی استراتژی حمله به به یک نقطه آسیب پذیر دشمن برای کاستن فشار روی یک نقطه خودی است.پادشاه هوئی در امور داخلی کشورش نیز حکمران فعالی بود. گسترش فلسفه و هنر در دوره او تشویق شد. هوئی به خاطر میزبانی منگ زی، فیلسوف کنفوسیوسی مشهور در دربارش به یاد آورده می شود. گفتگوهای هوئی و منگ زی دو فصل اول کتابی را که به منگ زی نسبت داده می شود در بر می گیرد.دوک ها شاه می شوند-حاکمان چی و وی شاه می شوند ( 344 پ . م ) عنوان «شاه» از سوی حکمرانان سلسله ژو مورد استفاده قرار می گرفت. در همان حال حاکمان امارت ها بیشتر از عنوان های «دوک» و «مارکی» استفاده می کردند . امارت چو در این میان استثنا بود و حاکمان آن از زمان شاه وو ( سال 703 پیش از میلاد ) از عنوان شاه بهره مند بودند. در سال 344 پ.م حاکمان چی و وی نیز همین راه را رفتند : شاه هوئی در امارت وی و شاه وی از امارت چی. به این صورت استقلال این امارت ها از دربار ژو رسما اعلام شد . این نقطه عطف مهمی بود: بر خلاف دوره بهارها و خزان ها ، نسل جدید حاکمان دیگر علاقه ای به تحت الحمایه ظاهری دربار ژو بودن نداشتند و استقلال خود را به صورت پادشاهی های مستقل اعلام می کردند. اصلاحات شانگ یانگ در امارت چین ( 356 تا 338 پ . م )در اوایل دوره امارت های جنگاور امارت چین معمولا از درگیری با امارت های دیگر اجتناب می کرد. این وضع در دوره حکمرانی دوک خیائو تغییر کرد . شانگ یانگ ، نخست وزیر خیائو ، اصلاحات مرکزگرایانه و اقتدارگرایانه ای را بر اساس فلسفه قانون گرایی مورد نظر خودش طی سال های 356 تا 338 پ.م اجرا کرد.اصلاحات شانگ یانگ شامل اصلاحات ارضی ، خصوصی سازی زمین ها ، تشویق کشاورزان با بازدهی محصول زیاد، به بردگی گرفتن کشاورزان کم محصول و به کارگیری آنان در ساخت و سازهای دولتی بود. از آن جا که جمعیت چین نسبت به امارت های دیگر کم بود ، شانگ سیاست هایی نیز برای بیشتر کردن نیروی انسانی چین در نظر داشت. بسیاری از رعایای چین وارد خدمت نظامی شدند و مهاجرت کشاورزان از امارت های دیگر به قلمرو چین تشویق شد. این سیاست به طور هم زمان نیروی انسانی چین را افزایش می داد و از نیروی انسانی امارت های دیگر می کاست.شانگ قوانینی را تصویب کرد که به موجب آن رعایای چین موظف به ازدواج در سنین پایین بودند و در صورتی که فرزندان بیشتری می داشتند از بخشی از مالیات ها معاف می شدند. هم چنین مجرمان در کارهای کشاورزی به بیگاری گرفته می شدند. شانگ یانگ رسم به ارث بردن از طرف فرزند اول را ملغی کرد و مالیات های فزاینده ای بر خانوارهایی اعمال داشت که هم زمان بیش از یک فرزند پسر در خانه داشتند. این امر به منظور شکستن خاندان های بزرگ به خانواده های هسته ای و کوچک اعمال می شد. به منظور کاهش دادن نفوذ نجبا،پایتخت نیز به جای دیگری منتقل شد.امارت چین در سال 343 پ.م از طرف دربار ژو به رسمیت شناخته شد. با به ثمر رسیدن اصلاحات شانگ یانگ ، امارت چین کم کم حالت تهاجمی به خود گرفت. در سال 340 پ . م بخشی از قلمرو وی به تصرف چین درآمد. در 316 پ.م،چین امارت های کوچک با و شو در منطقه سیچوان را به اشغال خود درآورد. تغییر در وضعیت اداری این مناطق هر چند به کندی صورت گرفت،در پایان سبب افزایش چشمگیر قدرت و ثروت امارت چین شد.شکست وی از چین ( 340 و 341 پ . م ) در سال 341 پ . م ، وی به هان حمله کرد . امارت چی صبر کرد تا هان در آستانه سقوط قرار بگیرد و سپس دست به مداخله زد. سردارانی که در نبرد گویلینگ حضور داشتند بار دیگر با هم رو در رو شدند ( سون بین و تیان جی از امارت چی در برابر پانگ ژوان از امارت وی ) . باز هم نقشه قبلی و حمله به پایتخت وی تکرار شد. سون بین تظاهر به عقب نشینی کرد و سپس به نیروهای وی که با اعتماد به نفس و بدون آرایش مناسب در حال تعقیب او بودند حمله برد . نبرد مالینگ با شکست کامل قوای وی به پایان رسید . پس از این نبرد حاکمان وی و هان وفاداری خود را به شاه خوان از امارت چی اعلام کردند.سال بعد امارت چین با حمله به قلمرو وی آن را به شدت تضعیف کرد. وی شکست خردکننده ای خورد و ناچار شد در ازای صلح بخش عمده ای از قلمروش را به چین واگذار کند. با تضعیف شدید وی ، اکنون امارت های چی و چین بودند که قدرت اصلی چین باستان به شمار می رفتند.وی ناچار شد برای حفظ موجودیتش به حمایت امارت چی متکی شود. شاه هوئی از امارت وی دو بار به این منظور با شاه خوان از امارت چی ملاقات کرد. پس از مرگ هوئی ، خیانگ که جانشین او شده بود نیز روابط خوبی با امارت چی داشت و هر دو طرف هم دیگر را به عنوان پادشاهی های مستقل به رسمیت می شناختند. فتح یوئه به دست چو ( 334 پ . م ) امارت چو در ابتدای دوره امارت های جنگاور یکی از نیرومندترین امارت ها بود . امارت چو در حوالی سال 389 پ. م و با به قدرت رسیدن پادشاه دائو و صدراعظم اصلاح گرش ، وو چی، به سطح جدیدی از قدرت دست یافت.امارت چو در سال 334 پ.م و با فتح امارت یوئه در شرق و رسیدن به ساحل اقیانوس آرام به اوج عظمت خود رسید. این واقعه در پی سلسله اتفاقاتی در پی آمد که با آماده شدن یوئه برای حمله به مرز شمالی امارت چی آغاز شده بود . پادشاه چی با اعزام فرستاده ای به یوئه قول داد اگر یوئه از حمله به چی صرف نظر کند و به جای آن به قلمرو چو حمله کند از حمایت چی برخوردار خواهد بود. یوئه در ابتدا حمله گسترده ای به چو ترتیب داد اما در پایان شکست خورد و قلمروش به طور کامل به دست چو افتاد.پادشاهی شدن امارت های هان ، چین و یان ( 325 تا 323 پ . م ) خیان ،شاه ژو ،سعی کرد با به رسمیت شناختن هژمونی دوک های امارت چین از جمله خیان ( 384 تا 362 پ.م)،خیائو(361 تا 338 پ.م) و هوئی (338 تا 311 پ.م)،متحدان جدیدی برای دربار ژو بیابد و بار دیگر آن را در صحنه سیاست چین باستان به قدرتی جدی بدل کند.با این حال در سال 325 پ . م دوک هوئی آن قدر اعتماد به نفس داشت که خودش را «شاه چین» اعلام کند . این به معنی استقلال چین از دربار ژو بود . پادشاه هوئی از راهنمایی های وزیرش ژانگ یی بهره می برد که از نظریه پردازان گروه مشهور به «مدرسه دیپلماسی» چین باستان به شمار می رفت.در سال 323 پ . م امارت های هان و یان و امارت کوچک ژونگشان هم استقلال خود را از دربار ژو اعلام کردند . در سال 318 پ . م حتی حکمران امارت کوچکتر سونگ هم خودش را شاه خواند .تجزیه ژو پادشاه کائو از سلسله ژو برادر کوچکترش را بعنوان دوک منطقه هنان اعلام کرد . سه نسل بعد نوادگان او خودشان را «دوک های ژوی شرقی» می خواندند . با بر تخت نشستن پادشاه نان در سال 314 پ . م ، ژوی شرقی خود یک امارت مستقل شد . شاه ژوی شرقی در منطقه ای که امروز «ژوی غربی» خوانده می شود سکنی گزید . اتحادهای افقی و عمودی ( 334 تا 249 پ . م ) با نزدیک شدن به اواخر دوره امارت های جنگاور ، قدرت فزاینده امارت چین در حال بر هم زدن شدید توازن قوا بود . در نتیجه سیاست خارجی سایر امارت ها به صورت عمده بر نحوه مقابله با قدرت چین متمرکز شد . در این مورد دو تفکر متضاد وجود داشت . یکی از این مکاتب فکری یک اتحاد عمودی ( اتحاد شمالی – جنوبی ) را پیشنهاد می کرد . اما تفکر دیگر پیشنهاد یک اتحاد افقی ( شرقی – غربی ) را می داد که در آن امارت ها می توانستند برای حفظ امنیت خود با چین هم اتحادهای موقتی داشته باشند.نظریه اتحاد عمودی در ابتدا به موفقیت هایی دست یافت ، اما شک و تردید و بی اعتمادی بین امارت ها باعث می شد چنین اتحادی چندان پایدار نباشد. امارت چین سعی می کرد با تکیه بر نظریه اتحاد افقی امارت های دیگر را یک به یک از صحنه حذف کند. طی این دوره فیلسوف ها و استراتژیسین های بسیاری به امارت های مختلف سفر می کردند و تلاش می کردند ایده های خود را به حاکمان منتقل کنند . این «لابی گران» ، که سو چین ( پیشنهاد کننده تفکر اتحاد عمودی ) و ژانگ یی ( پیشنهاد کننده اتحاد افقی ) از آن میان بودند با عنوان «مدرسه دیپلماسی» شناخته می شدند .سو چین و نخستین اتحاد عمودی ( 334 تا 300 پ . م ) سو چین از سال 334 پ . م سفرهایش به دربارهای یان ، ژائو ، هان ، وی ، چی و چو را آغاز کرد و موفق شد آنان را ترغیب کند یک جبهه متحد علیه چین تشکیل دهند . در سال 318 پ . م پنج امارت ( فقط امارت چی غایب بود ) یک حمله همه جانبه علیه چین را آغاز کردند ، اما این حمله چندان موفقیت آمیز نبود.هوئی ، شاه امارت چین ، در سال 311 پ . م درگذشت و نخست وزیرش ژانگ یی جای او را در سال بعد گرفت. حکمران جدید با عنوان «شاه وو» تنها چهار سال حکومت کرد . وو بدون داشتن وارث قانونی درگذشت . تا سال 307 پ . م که یکی از پسران شاه هوئی توانست با عنوان «شاه ژائو» بر تخت امارت چین تکیه زند در چین جنگ داخلی برقرار بود . حاکم جدید اما ، دوره حکومتی طولانی پیش رو داشت : ژائو برای 53 سال پادشاه امارت چین ماند. پس از شکست نخستین اتحاد عمودی ، سو چین برای زندگی به امارت چی رفت . در آنجا شاه خوان او را به گرمی پذیرفت و وزرایش را به همین سبب به حاشیه راند . یک سوءقصد در سال 300 پ . م سو چین را به شدت مجروح کرد . سو چین که مرگ خود را نزدیک می دید به شاه تازه بر تخت نشسته ، مین ، توصیه کرد برای شناسایی سوءقصدکنندگان ، او را علنا اعدام کند . شاه مین توصیه سو چین را پذیرفت و او را اعدام کرد تا قاتلان شناسایی شوند. به این صورت نسل اول متفکران مکتب اتحاد عمودی به پایان خط رسید .نخستین اتحاد افقی ( 300 تا 287 پ . م ) پادشاه مین از امارت چی به شدت تحت تاثیر لرد منگچانگ ، نوه پادشاه وی از همان امارت بود . منگچانگ اتحاد با امارت های هان و وی در غرب را مطرح کرد . امارت چین که بر اثر جنگ داخلی سال های قبل تضعیف شده بود نیز به این اتحاد پیوست و لرد منگچانگ را به عنوان وزیر اعظم خود پذیرفت. اتحاد بین چین و چی با ازدواج یک شاهزاده خانم از امارت چی با شاه مین استحکام بیشتری یافت . این اتحاد افقی ( شرقی – غربی ) ممکن بود صلح را تضمین کند ، اما در آن امارت ژائو به حاشیه رانده شده بود. در حدود سال 299 پ . م حکمران ژائو نیز به عنوان آخرین امارت بزرگ ، خود را شاه اعلام کرد. در سال 298 پ . م ژائو به چین پیشنهاد اتحاد داد و لرد منگچانگ از چین اخراج شد. سه امارت متحد چی ، هان و وی به امارت چین حمله کردند و از دره رود زرد تا در شانسی تا گذرگاه هانگو را گرفتند. پس از سه سال جنگ و تصرف این گذرگاه ، چین مجبور شد بخشی از قلمروش را به هان و وی واگذار کند . متحدان سپس به یان و چو یورش برده و شکست های سختی بر آنان وارد کردند . در دوره5 ساله وزارت لرد منگچانگ در چی ، این امارت قدرت عمده به شمار می رفت. در سال 294 پ.م دولت لرد منگچانگ با یک کودتا ساقط شد و او به امارت وی گریخت . نظام اتحادی مورد نظر او از هم گسسته بود . چی و چین با هم پیمان صلح بستند و هر کدام منافع خاص خود را در پیش گرفتند. چی به سوی جنوب و امارت کوچک سونگ لشکر کشید و در همان حال بای چی ، سردار مشهور امارت چین،به سوی شرق و بر ضد اتحاد هان / وی وارد عمل شد و در نبرد تعیین کننده ییچوئه به پیروزی دست یافت. در سال 288 پادشاه ژائو از امارت چین و پادشاه مین از امارت چی بر خود لقب «امپراتور» نهادند. آنان سوگند همکاری با یک دیگر خوردند و طرحی برای حمله به امارت ژائو را مورد نظر قرار دادند.سو دای و دومین اتحاد عمودیدر سال 287 پ . م سو دای ، برادر جوان تر سو چین ، و یک عنصر اطلاعاتی احتمالی فرستاده شده از طرف امارت یان ، پادشاه مین از امارت چی را قانع کرد که جنگ با ژائو تنها به مصلحت امارت چین خواهد بود. شاه مین پذیرفت و یک اتحاد عمودی علیه امارت چین را شکل داد. چین عقب نشست و عنوان «امپراتور» برای شاهش را کنار نهاد. قلمروهای تصرف شده ژائو و وی نیز به آن ها پس داده شد. در سال 286 پ . م امارت چی قلمرو امارت کوچک سونگ را به خاکش ضمیمه کرد. دومین اتحاد افقی در سال 285 پ . م ، موفقیت امارت چی سبب هراس دیگر امارت ها شده بود . لرد منگچانگ که در امارت وی در تبعید به سر می برد، توانست امارت های چین ، ژائو ، وی و یان را بر ضد چی متحد کند. یان پیشتر و به طرز معمول یک متحد برای امارت چی بود. این تغییر موضع یان برای امارت چی یک غافلگیری فاجعه بار بود . یوئه یی، سردار امارت یان به دشمن چی تبدیل شده بود. با شروع حمله دشمنان چی،امارت چو به چی پیشنهاد کمک داد اما در ازای آن واگذاری بخشی از قلمرو چی را طلب کرد. ارتش های چی منهدم شدند و قلمرو چی به دو شهر جو و جیمو محدود شد. پادشاه مین نیز توسط رعایای خودش دستگیر و کشته شد.پادشاه خیانگ در سال 283 پ . م جای مین را گرفت. سردار او ، تیان دان توانست بخش اعظم قلمرو سابق چی را بازگرداند . اما نفوذ و قدرت امارت چی هیچ گاه به حدی که در دوران سابق بود بازنگشت. چین در برابر ژائو ( 278 تا 260 پ . م ) بای چی، سردار امارت چین از سال 316 پ . م حمله به امارت چو را از راه سیچوان شروع کرد. شهر یینگ که پایتخت امارت چو بود تصرف شد و زمین های چو در غرب رودخانه هان به دست امارت چین افتاد. جمعیت چو در اثر این اتفاق به سوی شرق منتقل شد. پس از شکست چو در سال 278 پ . م ، اکنون قدرت های عمده امارت چین در غرب و امارت ژائو در بخش مرکزی شمال چین باستان بودند . این مساله برای راه حل های دیپلماتیک چندان قدرت مانوری باقی نمی گذاشت و مسائل طی سال های 265 تا 260 پ . م از راه جنگ حل شدند. ژائو در دوره حکومت شاه وولینگ ( 325 تا 299 پ . م ) قدرت فراوانی یافته بود. شاه وولینگ در سال 307 پ.م سواره نظامی نیرومند به سبک بیابانگردان شمالی تشکیل داد. در سال 306 پ . م زمین های بیشتری در فلات شانسی تحت کنترل ژائو درآمد . سال بعد شاه وولینگ امارت کوچک ژونگشان را در مرز شمال شرقی تصرف کرد. در سال 304 پ . م قوای ژائو به ماورای شمال غرب تاخت و بخشی از دره رود زرد را در شمال منطقه اوردوس لوپ گرفت . جانشین شاه وولینگ ، شاه هوئی ون ( 298 تا 266 پ.م ) بود که مقامات دولتی توانمندی برگزید و قلمروش را به ضرر امارت های چی و وی گسترش داد. در سال 296 پ.م ، لیان پو که سردار ارتش شاه هوئی ون بود دو بار ارتش های امارت چین را شکست داد. در سال 269 پ.م فان سویی به مقام مشاور اعظم امارت چین رسید. او اصلاحات استبدادگرایانه شدیدتری پیشنهاد داد و سعی کرد برای شکست دادن امارت های نزدیک به قلمرو چین با امارت های دورتر متحد شود ( استراتژی 26 ام از مجموع استراتژی های 36 گانه ). اصل «حمله نه تنها به قلمرو ، بلکه به مردم ساکن قلمروها» مورد نظر فان سویی سبب شد دور جدید جنگ های امارت چین با دیگر امارت ها تلفات انسانی شدید در بر داشته باشد و قتل عام های مکرری صورت بگیرد. شاه ژائو خیانگ از امارت چین در سال 265 پ.م با حمله به امارت ضعیف هان در طول رود زرد نخستین حرکت جدی از این نوع را آغاز کرد . قوای چین از راه شمال شرق و از راه قلمرو وی سعی کردند منطقه شانگدانگ در شمال لوئویانگ و جنوب ژائو را از سایر مناطق قلمرو هان جدا کنند. پادشاه هان پذیرفت شانگدانگ را تحول چین بدهد،اما فرماندار محلی شانگدانگ این امر را قبول نکرد و شهر را به شاه خیائوچنگ از امارت ژائو تقدیم کرد.امارت ژائو سردارش لیان پو را به همراه نیروهایش به چانگ پینگ اعزام کرد و چین هم ژنرال وانگ هه را مامور مقابله با او قرار داد. لیان پو زیرک تر از آن بود که در یک نبرد تمام عیار با ارتش چین مواجه شود و در استحکاماتش ماند. نیروهای امارت چین قادر به نفوذ به این استحکامات نبودند و سه سال پشت دیوارهای چانگ پینگ ماندند. پادشاه امارت ژائو گمان می کرد لیان پو چندان روحیه تهاجمی ندارد و به همین سبب یک سردار دیگر، ژائو کو را برای یک نبرد تمام عیار با چین اعزام کرد. در همان زمان امارت چین هم به صورت مخفیانه وانگ هه را با بای چی که به درنده خویی و روحیه تهاجمی مشهور بود عوض کرد. وقتی ژائو کو استحکاماتش را ترک کرد ، بای چی از همان مانوری استفاده کرد که هانیبال در نبرد کانای در چند دهه بعد از آن بهره برد. قوای بای چی یک آرایش نیم حلقه ای شکل دادند که سرانجام به محاصره نیروهای ژائو منجر شد. پس از 46 روز محاصره ، نیروهای ژائو که از فرط گرسنگی توان مقاومت نداشتند در سپتامبر 260 پ.م تسلیم شدند. روایت است که بای چی بر اسرای ژائو رحم روا نداشت و بیش از 400 هزار اسیر را قتل عام کرد. اما امارت چین بیش از آن فرسوده شده بود که بتواند از این پیروزی بهره بگیرد . کمی بعد ارتش چین سعی کرد پایتخت ژائو را محاصره کند اما با حمله ای از پشت کشتار شد. ژائو از نابود شدن نجات یافت، اما اکنون هیچ امارتی وجود نداشت که به تنهایی توان مقابله با ارتش های امارت چین را داشته باشد. شاید با اتحاد می شد در برابر چین مقاومت کرد ، اما چنین اتحادی دیگر شکل نگرفت. پایان سلسله ژو ( 256 تا 249 پیش از میلاد ) نیروهای شاه ژائو از امارت چین در سال 256 پ . م با شکست شاه نان ، قلمرو ژوی غربی را گرفتند و شاه چین اکنون با در اختیار گرفتن نه دیگ مشهور ( نماد حکمرانی بر چین باستان ) ادعای حق آسمانی خود را تا حد زیادی به اثبات رسانده بود. دوران طولانی شاه ژائو در امارت چین در سال 251 پ . م به پایان رسید. پسر او ، خیائوون اکنون دیگر یک پیرمرد بود و تنها سه روز پس از تاجگذاری درگذشت و پسرش ژوانگخیانگ جای او را گرفت. شاه جدید هفت سال پس از تصرف ژوی غربی ، ژوی شرقی را نیز گرفت و بدین سان سلسله ژو پس از 800 سال پر فراز و نشیب و طولانی ترین دوره پادشاهی در تاریخ چین به بایگانی تاریخ سپرده شد. امارت چین ، قلمرو چین باستان را یک پارچه می کند ( 247 تا 221 پ . م ) شاه ژوانگخیانگ تنها سه سال حکمران چین بود. پسرش ژنگ جای او را گرفت. ژنگ بر خلاف شاهان سالخورده قبلی در 13 سالگی به این مقام رسیده بود. ژنگ طی چند سال نشان داد نبوغ فرماندهی درخشانی دارد و ظرف 9 سال همه آن چه را که پیشینیانش در به دست آوردنش عاجز مانده بودند را در قبضه قدرت خود گرفت: فتح کامل قلمرو چین باستان.فتح هان در سال 230 پ.م ، امارت چین امارت هان را که ضعیف ترین امارت در میان هفت امارت عمده و همسایه شرقی چین بود،فتح کرد. پیش از برنامه برای فتح کامل هان،امپراتور چین شی هوانگ(همان ژنگ جوان )، سردارش وانگ جیان را مامور حمله به ژائو کرد. پادشاه آن از امارت هان از این هراس داشت که پس از ژائو نوبت هان باشد و به همین سبب فرستادگانش را به دربار چین فرستاد و پذیرفت بدون درگیری هان را به طور کامل تسلیم کند. مردم هان به این صورت از قتل عام های هولناک احتمالی از طرف نیروهای چین که در این اعمال شهره بودند نجات یافتند. فتح وی ارتش چین در سال 225 پ . م امارت وی را نیز به تصرف درآورد . قوای چین مستقیما به قلمرو وی یورش برد و پایتخت آن ، دالیانگ را محاصره کرد. اما فرماندهان چین دریافتند دیوارهای دالیانگ مستحکم تر از آن هستند که بشود به آنها نفوذ کرد. راهی که سرداران چین برای این مساله یافتند برای مدافعان شهر به فاجعه منجر شد. قوای چین مسیر رودخانه محلی را به طرف دالیان منحرف کردند. شهر در سیلاب فرورفت و به شدت آسیب دید. پادشاه جیا، آخرین شاه امارت وی که وضعیت را می دید با خروج از شهر و برای حفظ جان مردم خود را تسلیم قوای چین کرد. فتح چو در سال 223 پ.م، امارت چو نیز به لیست فتوحات ارتش های چین افزوده شد. با این حال اولین حمله که با مشارکت بیش از 200 هزار سرباز انجام شد برای چین یک فاجعه مطلق بود. نیروهای لی خین، سردار بی تجربه در منطقه ناآشنای هوائی یانگ ( استان های جیانگ سو و آنهای امروزی ) با قوای 500 هزار نفری چو مواجه شدند . خیانگ یان ، سردار امارت چو نیروهای چین را با شکست های نمایشی اش در چند نوبت به دام انداخت و سپس طی یک ضد حمله بزرگ دو اردوگاه بزرگ چین را نابود کرد.سال بعد امپراتور چین شی هوانگ ، ژنرال وانگ جیان را به همراه 600 هزار سرباز مامور دومین حمله به چو کرد . نیروهای چو که با توجه به پیروزی سال قبلشان روحیه بالایی داشتند عقب نشستند و سعی کردند مانع از محاصره امارت شوند. اما وانگ جیان با تظاهر به این که در استحکاماتش ثابت مانده است نیروهای چو را فریب داد. در همان حال وانگ جیان در حال تمرین دادن قوایش برای جنگ در داخل قلمرو چو بود. پس از یک سال ، قوای چو که عدم تحرک از سوی قوای چین را مشاهده کرده بود آرایش رزمی اش را رها کرد. وانگ جیان در همین زمان حمله اش را شروع کرد. قوای غافلگیر شده چو منهدم شد . نیروهای چو برای چند سال به جنگ چریکی با قوای چین ادامه دادند اما سرانجام در سال 223 پ . م با نابودی شهر شوچون و مرگ آخرین رهبر چو ، لرد چانگ پینگ به طور کامل شکست خوردند. ارتش های چو و چین در اوج عظمتشان شامل چند صد هزار تا یک میلیون سرباز می شدند. فتح ژائو و یان با فرارسیدن سال 222 پ . م ، قلمروهای یان و ژائو هم سقوط کردند . ارتش چین پس از فتح ژائو متوجه یان شد . شاهزاده دان از امارت یان که متوجه خطرناک بودن وضع بود برای سوءقصد به جان امپراتور چین ، یک آدم کش حرفه ای به نام جینگکه را به چین فرستاد . اما این تلاش هم ناکام ماند و سبب شد امپراتور با خشم هر چه تمام تر نیروهای بیشتری را برای فتح یان اعزام کند. فتح چی چی که آخرین امارت بازمانده بود نیز در سال221 پ.م به سایر امارت ها پیوست. چی پیش از این به سایر امارت های مورد حمله چین یاری نرسانده بود. چی با مشاهده روحیه تهاجمی چین به سرعت تسلیم شد. بدین سان یکپارچگی چین تحت تسلط سلسله چین کامل شد. آخرین پادشاه چی رهسپار تبعید شد و پس از مرگ هم برای او مراسم تدفین رسمی برگزار نشد. شاه ژنگ اکنون می توانست خودش را چین شی هوانگ دی بنامد، (نخستین امپراتور چین یکپارچه).در حکمرانی سلسله چین ، این یکپارچگی شدیدا وابسته به نیروی نظامی بود. زمین داری در مقیاس بزرگ ممنوع شد و خانواده های نجبا مجبور شدند در پایتخت ، خیان یانگ ، زندگی کنند تا همیشه تحت نظارت باشند. جاده هاو کانال های بزرگ برای سریع تر شدن تحرکات نظامی احداث شدند. کشاورزان امتیازات بیشتری دریافت کردند اما در همان حال مالیات های فراوانی هم بر آن ها اعمال شد که سبب درآمد هر چه بیشتر حکومت می شد.نظریه های نظامی و به کارگیری آن ها -گسترش مقیاس جنگ ارابه در جنگ های چین باستان عامل مهمی بود . مدت ها پیش کاربرد آن در خاورمیانه منسوخ شده بود . اما در آغاز دوره امارت های جنگاور تمایل بیشتری به طرف آرایش های بزرگ پیاده نظام جلب شد . شاید دلیل عمده این امر اختراع کمان زنبورکی بود . این مساله دو تاثیر عمده داشت ، نخست این که توان نظامی نجیب زادگان ارابه سوار کاهش یافت و حکومت ها ناچار شدند برای تامین پیاده نظام به توده دهقانان روی آورند . این تحول به نوبه خود منجر شد ساختار دولت ها از آریستوکراسی ( دولت تحت نفوذ نخبگان محلی و نجبا ) به یک دولت بوروکراتیک ( دیوان سالار ) تغییر شکل یابد . دوم این که حجم ارتش ها به شکل چشم گیری افزایش یافت . ارتش سلسله ژو برای ساقط کردن خاندان شانگ در نبرد مویه در حدود سال 1046 پیش از میلاد از 45 هزار سرباز و 300 ارابه تشکیل شده بود ، در حالی که در دوره امارت های جنگاور استعداد نظامی امارت های مختلف چنین تخمین زده می شود : امارت چین : 1 میلیون پیاده نظام ، 10 هزار سواره نظام و 1000 ارابه -امارت چو : شبیه امارت چین -امارت وی : 200 تا 360 هزار پیاده نظام ، 200 هزار نیزه دار ، 100 هزار نفر نیروی تدارکاتی ، 600 ارابه ، 5 هزار سوار -امارت هان : در مجموع 300 هزار نفر -امارت چی : چند صد هزار نفر نیرو در مورد تعداد نیروهای شرکت کننده در نبردهای بزرگ چنین آمارهایی داده شده است :نبرد مالینگ : 100 هزار کشته -نبرد ییچوئه : 240 هزار کشته گفته می شود ژنرال بای چی از امارت چین مسئول مرگ 890 هزار نفر از نیروهای دشمنانش بوده است . بسیاری از محققان معتقدند در این آمارها اغراق صورت گرفته است ( آمارها قانع کننده نیستند ، این آمارها برای جوامع کوچک بیش از اندازه بزرگ هستند ، به سربازان بر حسب تعداد دشمنانی که می کشتند جایزه پرداخت می شد ، شاید یکی از دلایل این آمارها این باشد که سلسله هان سعی داشت دوران پیش از خود در تاریخ چین را دورانی خون بار و جهنمی نشان دهد ). سوای اغراق ها ، در هر حال حجم درگیری ها در این دوره بزرگتر شده بود. خون ریزی ها و هرج و مرج دوران امارت های جنگاور چراغ راهی برای آینده چین شد که در آن جامعه چین به یکپارچگی تمایل بیشتری نشان داد.توسعه نظامی دوران امارت های جنگاور عصر طلایی ابتکار و اختراع در عرصه علوم نظامی بود . کاربرد سلاح های آهنی و سواره نظام در چین نخستین بار در این دوره پدیدار شد. این ابتکارات تا حد زیادی در دوره بهارها و خزان ها ریشه داشتند. در دوره امارت های جنگاور استفاده از سواره نظام و پیادگان گسترش یافت و ارابه ها اهمیت خود را از دست دادند. استفاده گسترده از پیاده نظام جنگ ها را هر چه بیش تر پرتلفات کرد و به نوبه خود سبب تضعیف قدرت اشراف و تک محورگرایی هر چه بیشتر شاهان شد. از این دوره به بعد طبقه اشراف در چین از شکل جنگاوری خود فاصله گرفت و بیشتر شکل طبقه باسواد و روشنفکر را در جامعه چین به خود گرفت. هر امارتی به نوبه خود سعی داشت شمار بیشتری سوار ، پیاده و ارابه وارد میدان کند. دولت های دیوان سالار این عصر ناچار بودند سیستم تدارکات رسانی پیچیده ای برای تامین نیازهای قوای مسلحشان ایجاد کنند. اندازه ارتش ها از چند ده هزار تا چند صد هزارنفر متفاوت بود . کاربرد آهن گسترش یافت و کم کم جای برنز را در صنعت و اسلحه سازی گرفت . بیشتر سلاح ها و زره های این عصر از آهن ساخته می شدند. اولین واحدهای سواره نظام بومی چین در سال 307 پ.م و طی اصلاحات نظامی شاه وولینگ از امارت ژائو پدیدار شدند. این واحدها لباس و کمان های شبیه به بیابانگردان شمالی داشتند. با این حال ارابه جنگی هنوز به کار می رفت ، هر چند قدرت تاکتیکی سواره نظام مدل جدید را نداشت. کمان زنبورکی سلاح دوربرد محبوب این دوره بود. تولید انبوه این سلاح آسان بود و برای کاربردش نسبت به کمان های بلند و ترکیبی به آموزش کمتری نیاز بود. همین امر آن را به یک سلاح تاثیرگذار تبدیل کرد. سربازان پیاده از سلاح های مختلفی استفاده می کردند که محبوب ترینشان تبرهای تیغه خنجری بودند. این تبرها طول های متفاوتی بین 9 تا 18 فوت داشتند ( بین 2.7 تا 5.5 متر ) . این تبرها در حقیقت نیزه هایی بودند که سر تغییر شکل یافته ای داشتند. تبرهای تیغه خنجری سلاح های محبوبی بودند ، خصوصا در امارت چین که این تبرها را در طول 18 فوتی می ساختند.اندیشه نظامی دوره امارت های جنگاور برای استراتژی نظامی دوره ای طلایی بود ، از هفت اثر کلاسیک تفکر نظامی در چین ، چهار مورد در این دوره نگاشته شدند: هنر جنگ ، منسوب به سون تزو که یک اثر تاثیرگذار در عرصه تاکتیک و استراتژی نظامی است مثل ووزی ، منسوب به وو چی ، یک کارمند دولت و فرمانده نظامی در امارت های چو و وی -وی لیائوزی ، از مولفی ناشناس-های سیما ، منسوب به سیما رانگجو ، از فرماندهان نظامی امارت چین فرهنگ و جامعه دوره امارت های جنگاور عصر جنگ های بزرگ ،اصلاحات دیوان سالاری و نظامی بود. دولت ها در تلاش برای تحکیم هر چه بیشتر قدرتشان بودند که به تضعیف و در نهایت نابودی قدرت دربار ژو منجر شد. به سبب نیاز به الگوهای جدید حکمرانی ، نظریه های فلسفی جدیدی نیز پدید آمدند که بعدها به «صد مکتب اندیشه» مشهور شدند . مشهورترین این مکاتب عبارت بودند از : موهیسم که توسط مو زی معرفی شد ، کنفوسیوسیسم که توسط منسیوس و خون زی تبلیغ می شد ، قانون گرایی که شانگ یانگ و هان فیزی سردمدار آن بودند و سرانجام تائوئیسم که لائو تسه مبلغ اصلیش به شمار می رفت. دولت ها تلاش داشتند برتری خود را نه تنها در عرصه نظامی که در نمایش دربارها و فلسفه مورد حمایت خویش نیز نشان دهند. تفکر کنفوسیوس با تلاش متفکرانی مانند منسیوس در این دوره سعی داشت به فلسفه اصلی حکومت داری تبدیل شود . در این تفکر حکومت همراه با فضایلی مانند مهربانی و حق گرایی می توانست با کسب رضایت مردمی چه در امارت خود و چه در امارت های همسایه نیاز به جنگ را مرتفع کند . اما تلاش منسیوس برای قانع کردن حاکمان به این امر ناکام ماند . حاکمان امارت ها چنین روشی را در دوران جنگ صلاح نمی دیدند. موهیسم(مکتب مو) توسط مو زی (468 تا 376 پ . م) معرفی شد. مو زی بر این باور بود که تغییر در محیط سبب تغییر در رویکرد مردم می شود . همین امر در مورد حاکمان هم وجود دارد و به همین سبب باید نسبت به تغییرات محیط هشیار بود. مو زی به شدت مخالف جنگ و نظامی گرایی بود و در همان حال در تاکتیک های دفاعی نظامی یک نابغه به شمار می رفت. با کمک های او امارت کوچک سونگ توانست در برابر حملات چند باره امارت چو به خوبی مقاومت کند.لائو تسه در فلسفه تائوییستی خود بر این اعتقاد بود که طبیعت انسان نیک است و با بازگشت به وضعیت طبیعی می تواند به کمال برسد. لائو تسه معتقد بود انسان های بالغ نیز مانند بچه ها ساده و معصوم هستند و توسعه تمدن بوده است که آنان را با آلوده کردن به طمع و فریبکاری فاسد کرده است. تائوییسم بر خلاف مکاتب دیگر در پی تاثیرگذاری بر حاکمان نبود و لائوتسه خود بارها دعوت های دولت چو را برای احراز مقام وزارت رد کرده بود.قانون گرایی در سال 338 پ.م توسط شانگ یانگ مطرح شد و همه تعالیم دینی و فلسفی دیگر را رد کرد. در تفکر قانون گرایی حکومت بر مردم فقط با قوانین سفت و سخت ممکن بود. مجازات های سنگین در نظر گرفته می شد و حتی گاهی خانواده ها به صورت گروهی تقاص جرم یک فرد را پس می دادند. اصلاحات رادیکالی اعمال شد و نظام طبقاتی جامعه شکلی جامد و تغییر ناپذیر به خود گرفت. کشاورزان به فعالیت هر چه بیشتر تشویق شدند و شرکت در عملیات های نظامی پاداش خاص خود را داشت. مجازات ها در صورت تخطی از قوانین همه طبقات را در بر می گرفتند و حتی شاه هم استثنا نبود. امارت چین این فلسفه را پذیرفت و در نتیجه به یک دولت مرکزگرا و با سازمان دهی قوی تبدیل شد که دستگاه دیوان سالاریش بر اساس میراث خونی و خاندانی برپا بود. دوران امارت های جنگاور شاهد رشد دولت های مرکزگرا و دیوان سالار بود. همین اصلاحات بودند که سبب قدرت گیری امارت چین شدند و سرانجام آرزوی چین یکپارچه را در سال 221 پ.م به ثمر رساندند. نجبا ، دیوان سالاران و اصلاح گران پدیده جنگاوری گسترده که بر پایه استفاده از توده پیادگان به جای ارابه ها استوار بود یکی از دلایل عمده شکل گیری دیوان سالاری های متمرکز و نیرومند در امارت های بزرگ بود . در همان زمان فرایند فئودالیسم ثانویه که در دوره بهارها و خزان ها رشد یافته بود نیز با گسترش دیوان سالاری محدود شد و از میان رفت. اصلاحات شانگ یانگ در امارت چین و وو چی در امارت چو که بر پایه دیوان سالاری متمرکز ، سرکوب نجبا و افزایش هر چه بیشتر قدرت دولت استوار بودند برای به کارگیری ارتش های بزرگ ضرورت داشتند. حسابگری پیشرفته مجموعه ای از 21 نوار از جنس چوب درخت بامبو متعلق به سال 305 پ.م در منطقه تسینگ هوا پیدا شده است که قدیمی ترین جدول ضرب شناخته شده در جهان محسوب می شود. این امر نشان می دهد علم حساب در چین این عهد تا چه حد پیشرفت کرده بود.تحولات اقتصادی دوره امارت های جنگاور شاهد ظهور صنعت آهنگری در چین بود و آهن جای برنز را در صنعت و اسلحه سازی گرفت. مناطقی مانند شو (سیچوان امروزی ) و یوئه ( ژنجیانگ امروزی ) در این دوره مرکز فرهنگ چین بودند. تجارت نیز در این دوره اهمیت فراوانی داشت و تاجران نقش مهمی در عرصه سیاست بازی می کردند. مشهورترین آنان لو بو وی بود که به صدارت عظمای امارت چین رسید و به پشتیبان اصلی امپراتور چین شی هوانگ تبدیل شد. افزایش منابع انسانی و صنعتی در اختیار دولت ها در کنار نیاز به تدارکات گسترده برای ارتش ها سبب شد پروژه های بزرگ اقتصادی مانند ایجاد مسیرهای آبی و سدها نیز مورد توجه قرار گیرند . سیستم زهکشی عظیم ایجاد شده در منطقه دوجیانگیان نمونه ای از این پروژه ها است که در آن آب رودخانه مین در سیچوان که منبع اصلی تدارکات امارت چین بود هدایت شده است. کانال ژنگ گو نیز نمونه دیگری بود که با آبیاری دشت گوانژونگ سبب بازدهی بیشتر کشاورزی در امارت چین می شد.نویسنده:شاهو صالح