مفهوم تحول و لوازم تحول‌خواهی

تحلیلی بر فرمایشات نوروزی رهبر معظم انقلاب در اجماع زائران حرم مطهر رضویحجت الاسلام مجتبی عرب، مسئول بنیاد نهضت تحوّل یعنی چه؟ تحوّل یعنی دگرگونی. میخواهیم چه چیزی دگرگون بشود و تغییر پیدا کند؟ مهم‌ترین مسئله این است. دشمنان نظام اسلامی هم میگویند دگرگونی، آنها هم دنبال دگرگونی هستند... آنچه دشمن دنبالش است و اسمش را دگرگونی میگذارد، عبارت است از تغییر هویّت جمهوری اسلامی. ۱۴۰۲/۰۱/۰۱آقا تعریف روشنی از تحول دارند؛ مصادیقی که امام چه کرد، با جوان‌ها چه کرد، با مردم چه کرد، با روحیه‌ی تاریخی مردم ایران چه کرد، با استکبار چه کرد و...؛ از همه مهم‌تر، چه تحولی در نفس خودش ایجاد کرد. شبه بعثت را در خود و جامعه ایجاد کرد. با آن مصادیق، بهتر هم درک می‌کنید که مسئله‌ی تحول، اصل آن عبور از یک سری ضعف و تبدیل شدن آن به قوت و یک سری قوت‌هایی که جنبه‌های ضعفی دارد به قوت‌های دارای جوانب قوت‌بخش است. مثال این را روشن‌تر می‌کند؛ یعنی ما در موقعیتی قرار گرفتیم که ضعف‌هایی هم در حکومت اسلامی، هم در متن عموم مردم داریم. این ضعف‌ها دو دسته است؛ یک سری ضعف‌هایی که ما دچار آن هستیم و مانند هر اشکالی باید آن را برطرفش کرد و آن طور که شایسته است، یا حداقل شایسته‌ی جمهوری اسلامی است، شایسته‌ی مردم ایران است، برطرف نشده‌است. یک سری این گونه نیست؛ قوتی است که در بعدی پیش آمدیم، پیشرفت کردیم و حتی قوت داریم، اما به آن اندازه‌ی لازم نیست. مثل نکته‌ای که آقا راجع به عدالت قبلاً گفته بودند و استفاده‌های بدی از آن شده بود و تصحیحی روی آن کردند. یا قوتی ایجاد شده ولی خود آن قوت بی‌توجهی‌هایی را در جوانب دیگر در انسان، در فرد، در جامعه، در حکومت ایجاد می‌کند که او را از تعادل در آن قوت می‌اندازد. در بحث‌های سلوکی اخلاقی برخی از بزرگان هم می‌گویند؛ مثلاً وقتی دارند شما را تشویق می‌کنند که شجاع شوید، همانقدر که از ضعف ترسو بودن شما را برحذر می‌دارند، از این که شجاعت به حدی برسد که دچار آفت تحور، یعنی بی‌کلگی محض، هم بشود پرهیز می‌کنند. گاهی قوت هم وجد دارد، یعنی قوت ایجاد شده است، ولی نقطه‌ی تعادلی می‌خواهد.در مثال‌های سخنرانی 14 خرداد 99 هم، مواردی از همین مسئله زده شد. مثلاً فرض بفرمایید ما قوتی در متن جامعه‌ی ایران به شکل تاریخی داریم که جامعه‌ی ایران جامعه‌ای بسیار اهل بیتی است؛ فرهنگ شیعی بسیار عمیق، فرهنگِ اصیلِ با اصالت بودن و ارزش‌های دینی، یک فرهنگ جا افتاده‌ی رسوخ کرده در متن فرهنگ ایران است، حتی میان بی‌دین‌ها و ضد انقلاب‌های آن. خب این یک نقطه‌ی قوت است؛ این نقطه‌ی قوتی که در قبل از انقلاب منفعل بوده را، یعنی در حد یک مجلس خانگیِ روضه‌ی معمولی برگزار کردن و اشک عادی ریختن برای امام حسین (ع) را، امام (ره) همان قوت را گرفت، در مردم ایران رشد داد و تبدیل کرد به روحیه‌ای که از داخل آن حماسه‌ی حسینیِ مبارزه با استکبار و ملت امام حسین شدن (به تعبیر شهید سلیمانی). این یک کاری از جنس تحول است؛ از جنسی است که آقا در کتاب طرح کلی به آن می‌گوید «بعثت». آن چیزی است که در نبی شخصاً اتفاق می‌افتد و نبیِ مبعوث، در جامعه بعثت ایجاد می‌کند. این از نمونه‌هایی است که یک قوت از حالت ضعیف، از حالت انفعالی، تبدیل شود به حالت قوی. در تحلیل کلان رهبر انقلاب، جامعه‌ی ما یک جامعه‌ی ضعیف نیست؛ جامعه‌ای است که اشکالاتی هم دارد. عبور از اشکالات و این نظم را بهم‌زدن نیاز این جامعه است. این که با یک نظم معتدلِ عقلایی که مثل نظریه‌ی نظام انقلابی، نظام اسلامی می‌فهمد در عین این که انقلابی است، یعنی ارزش‌های اصیل را می‌فهمد، آرمان‌های اصیلی دارد، یک فهم چهار دهه جلوتر نیاز جامعه است. این نظم متعادل روحیه‌ی تحولی‌اش فقط زدن زیر میز نیست بلکه یک نظم‌سازی در دل نظمِ موجود است در عین به هم زدن نظمی که به نفع ضعف‌هاست. روحیه‌ای که هم نظمی که از دل آن، این ضعف‌ها در می‌آید را می‌خواهد بهم بزند، هم روحیه‌ی بزن زیر میز و در برو نیست؛ این نظم را دارد ارتقا می‌دهد بطوریکه این ضعف‌ها درون آن نباشد. این چگونه ممکن است؟ فقط وقتی ممکن است که تحول و عبور از آن ضعف بشود سکه‌ی راه، بشود زمزمه، بشود گفتمان عمومی جامعه، گفتمان پیشران‌های آن جامعه در این که به آن شاخ و برگ بدهند. مثلاً در لایه‌ی جامعه ضعف تجمل داریم، در لایه‌‌ی حکمرانی ضعف بروکراتیک داریم، یا در عدالت به آن اندازه که لازم است پیش برویم نرفتیم، یا در چیزهایی از این دست بعضی اشکالات ساختار سیاسی داریم. مثلاً یکی از مهم‌ترین‌های آن این است که ما می‌خواستیم از پدیده‌ی دولت مدرن عبور کنیم برویم به سمت دولت مردم؛ چقدر در این مورد موفق بودیم؟ این‌ها می‌شود آن چیزی که ذهن بتواند آن را یک خواست عمومی کند، بطوریکه آن دوباره به ضعف و بن بستی جدید تبدیل نشود بلکه بن بست‌هایی که در ذهن جامعه گویی قفل شده است و نمی‌تواند از این ضعف عبور کند را هم بتواند بشکند بدون این که به نظم بازی را بهم زدن نیاز داشته باشد.