تو خود آفتاب خود باش و طلسم کار بشکن

گزارشی از فعالیت معاونت فرهنگی بسیج دانشگاه تهران۱.همیشه نوبت به کار و حرکت فرهنگی که می‌رسد آدم‌ها با اعتماد به نفس بیشتری وارد عمل می‌شوند. با دیدگاه‌هایی متفاوت و انگیزۀ‌ فراوان برای تغییر بنیان‌های فرهنگی دنیا. کار فرهنگی مظلوم است همیشه و وقت‌هایی که با آذین بستن در و دیوار و شربت پخش کردن در مناسب‌های مذهبی فکر می‌کنیم دیگر نوک قلهٔ فرهنگ مملکت ایستاده‌ایم. کار فرهنگی مظلوم است همیشه و همان زمانی که کاغذها را ریز و مستطیلی شکل می‌بریم و روی هرکدام حدیثی می‌نویسیم و نامش را هم که نمی‌دانم بار اول چه کسی گذاشته رزق بین آدم‌ها پخش می‌کنیم و فکر می‌کنیم حالا مسئول تغییر و تحول درونی آدم‌های دریافت‌کننده آن کاغذهای کوچکی شده‌ایم که گاهی حتی تای وسطشان باز هم نمی‌شود. یا اصلا همان وقت‌هایی که هوس می‌کنیم با مشکلات فرهنگی جامعه مقابله به مثل کنیم، روسری قرمز را سر دخترهایمان می‌کنیم و در شهر می‌چرخانیم اما این بار با چادر که نمی‌دانم قرار است واقعا کدام قله را فتح کنیم.۲.فرهنگ مقولۀ مظلومیست وقتی دست آدم‌های نابلد بیفتد. وقتی که هنوز تعریف مشخصی ندارد و آدم‌ها به نام کار فرهنگی هر آسیبی که بتوانند را به فرهنگ می‌زنند. و کسی نگفت اگر فرهنگ تعریفی ندارد به همان دلیل است که آدمی نمی‌تواند برای زندگی معنای دقیقی داشته باشد. مثل عنوانی جامع و دربرگیرنده ‌که در آخر نادیده گرفته می‌شود. آنقدر نادیده گرفته می‌شود تا وقتی که آسیب ببیند. حالا مثل یک زخم سر باز می‌کند. همه فریاد می‌کشند از درد و تعجب که این زخم از کجا آمد؟ حواسمان کجا بود وقتی اولین ضربه زده شد؟ وقتی به دریافت‌های ذهنیمان توجهی نداشتیم یا وقتی تولیدات فرهنگی اجنبی‌ها را با شوق و ذوق استفاده می‌کردیم یا اصلا زندگیشان می‌کردیم حواسمان کجا بود؟ حواسمان نبود و حالا با یک زخم چرک کرده عفونی با نسل‌های جدیدی که مسخ رنگ و لعاب داده‌های غیر ایرانی شده‌اند هنوز هم انگار حواسمان نیست. آن کاغذهای کوچک و جشن‌های بزرگ دیگر قرار نیست زخم فرهنگ ما را درمان کنند. ۳. ابزار کار فرهنگی دهه شصت در قرن جدید فقط خاطره‌ای خواهند بود که گرامیشان بداریم. قرن جدید اقتضائات خودش را دارد. ابزار خودش را می‌طلبد وگرنه صدایی شنیده نمی‌شود. اگر نسل جدید مسخ این اقتضائات است ما هم برای کار فرهنگی باید از همان راه وارد شویم. اگر می‌بینیم که محتوای بصری بیشتر از محتوای مکتوب دیده می‌شود باید روی آن کار کنیم. مخاطب‌شناسی قدم اول کار فرهنگی است.«ما فقط دلمان به این خوش نباشد که حالا کتابی تولید کردیم؛ البته بلاشک تولید کتاب یا تولید فیلم و تولید هنری مهم است؛ منتها در کنار این، پیدا کردن مخاطب یا به یک معنا تولید مخاطب هم مهم است. سعی کنید کتاب را بتوانید به ذهن مخاطبین برسانید. ۱۵/۰۹/۱۳۹۵»۴. شاید خیلی وقت‌ها خواسته‌ایم سمت فعالیت‌های فرهنگی برویم، شاید اصلا تنها حوزه‌ای که دغدغه و توان فعالیت در آن را داشتیم فرهنگ بود ولی از فضای کلیشه‌ای حاکم بر کارهای فرهنگی ملول بودیم. ما نمی‌خواستیم کار بیهوده کنیم. ما فرهنگ را، همان چیزی که پیرمان گفت از فکر به آن شب‌ها خواب ندارد، می‌فهمیدیم. در حد خودمان و در همان محدوده‌ای که می‌دیدیم هم‌کلاسی‌هایی که ۱۲ سال کنارشان روزهایمان را گذراندیم چطور ذهنشان از آبشخور تولیدات فرهنگی بیگانه سیراب شد و از هم دور شدیم. ما می‌دانستیم تک تیراندازها کجا کمین کرده‌اند و زبانشان را بلد بودیم ولی کسی انگار زبان ما را هم نمی‌فهمید. خیلی وقت‌ها که دلمان برای هم‌کلاسی دورمان تنگ می‌شد و دست‌هایمان را مشت می‌کردیم تا نگذاریم هم‌کلاسی‌های بیشتری از دست بروند باز هم به بن‌بست کارهای بیهوده و تکراری و بی‌نتیجه می‌رسیدیم. به تزئين یا سیاهی زدن در و دیوار یا بن بست رزق نوشتن و کتاب پخش کردن. به بن بست محدود کردن کار فرهنگی در مسائل کلیشه‌ای، بدون توجه به اینکه وقتی لق لقه زبانمان این شده که فرهنگ هواست همین جمله یعنی چه؟ هوایی که همیشه و در همه جا جریان دارد آیا به کار در یکی دو حوزه معروف فرهنگی محدود می‌شود؟ آیا هوای فرهنگ از سیاست و علم جداست و باید در همان چند مسئله کلیشه‌ای مدام تا آخر بمانیم؟ یا این هوای فرهنگ است که در سیاست و علم جریان دارد؟ با این سوال‌های تمام ناشدنی ما هم خیلی وقت‌ها می‌خواستیم بنیان‌های فرهنگی دنیا را تکان بدهیم ولی تنها بودیم. تنهای ناامید تا وقتی که پیرمان بعد نماز شکرانه ماه خدا گفت: «آتش به اختیار به معنی کار فرهنگی خودجوش و تمیز است؛ آنچه ما گفتیم معنایش این است که در تمام کشور جوان‌ها و صاحبان اندیشه و فکر، صاحبان همت، خودشان با ابتکار خودشان، کار را -کارهای فرهنگی را- پیش ببرند، منافذ فرهنگی را بشناسند و در مقابل آن‌ها کار انجام بدهند. ۵/۰۴/۱۳۹۶»ما به اصطلاح او آتش به اختیارهای عالم همدیگر را کم کم پیدا کردیم. با هم فکر کردیم و تصمیم گرفتیم. ما جمع‌های کوچک و بزرگ بیزار از کلیشه‌های بی‌فایده ناامید از تغییر حالا جمع‌های فرهنگی خودمان را داریم. جمع‌هایی که باید برای بزرگ شدنشان تلاش کنیم. تفکری که برای گسترشش باید شب‌های بیشتری را نخوابیم و روزهای زیادی را برایش وقت بگذاریم. درخت فرهنگ برای بار دادن به صبر و استمرار فراوانی نیاز دارد و در راه رسیدگی به این درخت تو خود آفتاب خود باش و طلسم کار بشکن.زهرا رضوانی - کارشناسی زبان و ادبیات فارسی