ھنرمندان فرش ایران

هنرمندان فرش ایران، نه همین نقش‌پردازی‌های پیچیده، بلکه تجسم‌مندی نگاره‌های «نقش عجب» را با رنگی از ذهنیت انسان برآمده و در تار و پود قالی گره خورده است با عشق به مبدأ هستی، بدون ذکر نام و نشانی از خود، بافته‌اند. آنان بیرون از نسبت‌های حسی، حقیقتی را جاودانه القا کرده‌اند که از امور انتزاعی و مجرد مایه می‌گیرد. این نقش‌های بدیع یک تفنن نیست بلکه بیان «وحدت» است از تحویل «کثرت» در انواع گونه گون نقش‌های سنتی چون اسلیمی، سرو، ترنج، محراب، محرومات، بندی، افشان، باغ، درخت و شاخه و برگ‌ها - که هریک از آنها در طبیعت وجود دارد – می‌توان دید. روستاییان هنرمند قالی ایران نیز مانند کودکی، واقعیت عینی جهان را حس می‌کنند. ژان بوهو (Jean Buloho)، استاد هنرهای زیبا و هنرمند بزرگ فرانسه می‌گوید:«نقاشی ایران، تعبیر رویایی است که نقاشان امروز اروپا، آرزوی رسیدن بدان را در سر می‌پرورند، چراکه آنان از قیود، هرنوع خطایی که ناشی از القاء حواس آدمی است آزادند، همانند با کودک، جهان آنان واقعی تر از واقعیت قراردادی نقاشان غرب است. از این رو نقاشانی همانند بابراک، مناظر طبیعت را می‌خواهند با چشم یک کودک بنگرند....»بی هیچ گفت و گو، قالی بافان و طراحان فرش، گمنام ترین و درعین حال کوشاترین هنرمندان جهانند. بحث بی کم و کاست درباره‌ی تعداد نام‌آوران و هنرمندان قالی ایران، در گذشته و حال، امکان‌پذیر نیست و محتاج یک سرشماری آماری از کلیه‌ی شهرها و آبادی‌های کشور است. این کتاب سعی کرده است تا در چند منطقه‌ی قالی بافی، نام افرادی را که بر سر زبان هاست ثبت کند. با اقرار و اذعان به این که ممکن است از قلم افتاده باشد. در ثانی، نام‌های آمده بدون تقدم و تأخر است. یاد هنرمندان در این کتاب، درودی است به همه‌ی آنان و هنرمندان دیگر فرش، در هر کوی و برزن، به همه‌ی استادان و فن‌آوران این هنر متعالی، هرجا که دار قالی‌بافی برپاست، در هر شهر و روستا و چادر عشایری.منطقه‌ی اصفهان: اصفهان مهد هنر ایران به ویژه، قرن دهم و یازدهم، در شکوفایی هنر قالی ایران تأثیر عمده داشته است. با تأسیس هنرستان اصفهان در سال ۱۳۱۵ شمسی، هنرمندان نام‌آوری پرورش یافتند. هنرمند نامی قالی ایران، عیسی بهادری رئیس هنرستان اصفهان و شاگرد پرآوازه‌اش استاد محمود فرشچیان در شمار هنرمندان این منطقه هستند. طراحان قالی اصفهان عبارتند از: احمد ارچنگ، رشتیان، رضا شاکری، کرباسیون، احمد شکرایی، اصغر بیات، حسین مصورالملکی، حاج میرزا امامی، روح الله مینائیان، احمد کوشش، جعفرقلی دادخواه، رحمت الله شادمان، اکبر مهدی یی، عباس ملکی و اصغر رسولی. از استادان مینیاتور این استان، عباسقلی پورصفا، محمود فرشچیان، جواد رستم شیرازی، هوشنگ جری زاده، محمدعلی زاویه، هادی تجویدی، علی کریمی، مهدی تجویدی، ابوطالب مقیمی و الطافی را باید نام برد. در اصفهان، دو خانواده‌ی حقیقی و صیرفیان در کار فرش اشتغال دارند که بسیار مشهور و نام‌آورند. استادکار بافنده، یدالله صفدرزاده حقیقی و مهدی حقیقی و استاد غلامعلی حقیقی و صادق صیرفیان از تولید کنندگان‌ نام‌آور فرش اصفهان هستند.منطقه‌ی آذربایجان: آذربایجان به ویژه، شهر تبریز هنرمندان بزرگی را در زمینه‌ی قالی ایران پرورش داده است. رسام ارژنگی، میرمنصور و عبدالله باقری از نام‌آوران مدرسه‌ی صنایع مستظرفه‌ی تبریز بودند. حسین طاهرزاده بهزاد، سید ابوالفتح زیدی لطیفی مشهور به استاد رسام عرب‌زاده (که بعدها مقیم تهران شد)، غلامحسین صدیق اسکندانی، احمد عماد، مجید حسینی، حبیب الله امین‌افشار، داریوش امین‌افشار، میرزا تقی خیابانی، ابوالحسن و غلامحسین خیابانی، عباسعلی اعلاباف، اکبر برگی، قلی نامی، محمد حسن نجف زاده معروف به «بنام تبریزی»، اماقانی، جعفر پاکدست سردرودی (مقیم تهران) و رضایی از طراحان معروف آذربایجان هستند. از استادکاران بافنده نیز، نظامی‌دوست، عالی نسب، اعلاباف، خوبان فر و عظیما هستند که نامشان بر سر زبان‌هاست. در این منطقه، کارگاه قالی‌بافی شرکت نساجی تبریز به مدیریت مهندس هوشنگ فاخر در شمار کارگاه‌های ممتاز این استان است.منطقه‌ی کرمان: شاید کرمان بیشترین طراحان سنتی فرش را به جامعه‌ی هنری ایران عرضه کرده باشد. محسن خان معلم اول و پسرش حسن خان معلم دوم از نقاشان کرمان بودند. از شاگردان حسن خان می‌توان به زمان خان میرحسینی و شیخ رمضان میرسیرجانی اشاره کرد. از طراحان دیگر، استاد کاظم، احمد خان، احمد علی خان کربلایی، اکبر فدایی، کاشی نقاش، حاج محمد جعفر عزیزالله بهارستانی، رضا بهره‌مند، حسین رسولی راوری، محمدعلی محدث زاده، محمدعلی شاهرخی، اکبر بهارستانی، عباس سروری، احمد کیوان و علی صوتی را باید نام برد. ضمناً استادکاران بافنده که خود صاحب کارگاه بودند و تحولی در بافندگی قالی کرمان به وجود آورنده‌اند،عبارتند از: محمد ارجمند کرمانی، اصغر کارآموز، علی هنری و رشید فرخی از طراحان دیگر کرمان می‌توان به علی صاحب الزمانی، احمد رسولی، احمد ایرانمنش، علی ثمرخی، عبدالحسین میرسرجانی و اکبر دانشمند اشاره کرد.منطقه‌ی کاشان: کاشان هم مانند کرمان طراحان معروفی را به جامعه‌ی هنری و سنتی فرش ایران عرضه کرده است. در این منطقه، نام سیدرضا صانعی، میرزا نصرالله صانعی (نقاش زاده)، جواد صانعی، علی صانعی، حاج حسن معینی، عشقی، میرزاعباس صنیعی، محمد صنیعی، رضا وفا، علی اشرف کاشانی، مرتضی درویش کاظم، تفضلی، دبیرالصنایع، خانواده‌ی افسری (سید میرزا، محمد، امیر، نظام و عباس)، حسین تقدیسی، عباس محتشم زاده، کریم‌پور، معرفتی و کهکشانی بر سر زبان هاست. از تولیدکنندگان عمده، حاج محمد جعفر اصفهانیان، حاج ملاحسن محتشمی، محمود دبیرالصنایع، محمد حسن سمسار، حاج حسینعلی فرشچی، حاج مدیر علوی و حاج محمد علی فرشچی و استاد حسین کاشی هستند. از استادان قدیم فرش در کاشان که در تاریخ فرش بافی از آنها یاد می‌شود، نام مقصود کاشانی و محتشم کاشانی به یادماندنی است. مرحوم حاج سیداحمد ثابت که سالیان متمادی مدیریت تولید شرکت فرش را به عهده داشته است از خبرگان فرش کاشان است.منطقه‌ی قم: حاج داود کلهر، علی اولیایی، واقفی و عباس ملک .منطقه‌ی اراک: استاد عیسی بهادری (مقیم اصفهان)، عبدالکریم رفیعی و عشقی گلباز.منطقه‌ی گنبد کاوس: نیاز محمد نیازی (استاد فرش ترکمن).منطقه‌ی همدان: شهاب کوثری، موسوی، یحیی اسدی و اسحاق ایران‌پور.از تولیدکنندگان عمده، حاج تقی وکیل ( معروف به ایرانی)، یوسف زنجانی، امیرباقر تبریزی، حاج تقی عراقچی، حاج هادی عراقچی، نوبری، میرزا آقا کشاورزی، حاج بالا بهاری، میرزا نوبر خورکیان، سید یوسف اکرمی، خرم، رضوانجو، احمد و حسین ایروانی، اکبر منتظری، غفاری، ارشدی، عباسعلی تبریزی، خان احمدی، حاج اسدالله و عین الله فتحی را باید نام برد.منطقه‌ی نائین: حبیبیان نائینی.منطقه‌ی اردبیل: اسدالله وثوقی.منطقه‌ی تهران: درتهران، مشهورترین نام که شهرداری تهران هم بنیادی به نام او برپا نموده است، استاد ابوالفتح رسام عرب‌زاده است. نام این هنرمند پرآوازه‌ی آذربایجانی، از مرزهای ایران هم گذشته است. استاد ابوالحسن موسوی سیرت، و برادرش سید ابوالقاسم موسوی سیرت از استادان معروف تهران هستند. طراحان هنرمند دیگر عبارتند از: جعفر پاکدست سردرودی، عبدالله رضائیان، منصور تامسون، فرزان، اکبر عندلیب، حسن رضایی، محمد حسین ولی زاده ضیایی، حسین علی پور، محمدرضا عرب، ژرفی، اماقانی، مسگرها، رضایی، معصومه حسینی، مجید محمودی اکبری، داود دارایی، محمد جعفر محمدزاده، مسعود فراهانی، غلامحسین محمودی، حسن محمودی، ابوالفضل کریمی و عبدالمجید صادقی. به این جمع هنرمند، باید استادان و هنرمندان دیگری که بیشتر در تهران بوده‌اند اضافه شوند. ازجمله استاد جمشید امینی، علی ابراهیمی، غلامحسین اسکندانی، عبدالکریم رفیعی، محمد حسین نقشه چی، اسدالله غفاری (انجدانی)، سید حسین جاسبی، محمد پاشایی، ماشاءالله بهره‌مند، علی شادمانی، نعمت الهی، اسدالله دقیقی، مهدی ژرفی، مهدی حرافی، محمد درویش کاظم و رهبری. نام استاد حسین طاهرزاده بهزاد را نباید فراموش کرد که سال‌ها رئیس هنرستان عالی هنرهای ایرانی در تهران بود و بسیاری از هنرمندان فرش، مینیاتور و تذهیب از او بهره گرفتند.منطقه‌ی خراسان: عمواوغلی مشهورترین نام در منطقه‌ی خراسان است.بی تردید، قالی‌های عمواوغلی در شمار بهترین قالی‌های زمان معاصر ایران است. عمواوغلی، صابر، خامنه ای، مخمل‌باف، ششکلانی، حاج عبدل، قاضی خانی، غیوری، خدیوی، ارباب، کیانفر، حیدرپور، اخوی، سخاوتی، علوی، علی مدد، کشمیری، شیخ پورنگی، زرینه، شوشتری، نادری و درخشی از استادکاران مشهد هستند. طراحان شهر عبارتند از: عبدالحمید صنعت‌نگار، محمد حسین فخرالواعظین مهدوی، سید محسن صانعی، حسن زرین کلک، علی اکبر طرحچی، احمد بهبودی، محمد حسن شهیدی، محمد شالبافان، اصغر زورمند، محمد حسینی، علی پور، مهدوی، برزگر، غیوری، جواهر قلم، مهدی یزدی، جواد ایرانی، غلامرضا شالچی ، احمد معروفی، جعفر خرازی، احمد حسینی پورقانی و استاد احمد بهبودی که مسئولیت طراحی شرکت تولید فرش آستان قدس رضوی را برعهده دارد. از شهرستان ها، نام استاد محمد زهرایی در بیرجند، استادعلی پور در کاشمر، عباس صدوقی در گناباد، فتحی در طبس، فکور در نیشابور بر سر زبان هاست.منبع:تابلو فرش چهره