دیوار

بررسی وجه استعماری علم و تکنولوژیمی­دانید، چهل و دو سال پیش که تیتر یک روزنامه­ها و خبرهای نه فقط ایران بلکه دنیا، شد "تسخیر لانه جاسوسی توسط دانشجویان پیرو خط امام" ، شاید کسی از بین آن دانشجوها فکر نمی­کرد که بیش از چهار دهه بعد هنوز دیوارهای آمریکایی و غربی بی­شمار دیگری باشد که باید از آن­ها بالا رفت و کارشان در این مملکت را پایان داد.نمی­خواهم از نفوذ فرهنگی و سیاسی و این جور حرف­ها بگویم که بله ما آمریکا را از کشور خودمان بیرون کردیم، از منطقه بیرون کردیم، هیمنه­ی آمریکا درهم شکسته شد ولی هرچند رفته اند غربی­ها مانده­اند غرب زده­ها، پس جنگ جنگ تا پیروزی علیه استکبار جهانی و ادامه حمایت از مظلومین دنیا و شعارهای هرساله در تمام یوم الله ها از 13 ابان و 16 اذر تا 22 بهمن و 17 شهریور و ...من فقط می­خواهم از این بگویم که هنوز دیوارهای زیادی که از آن­ها بالا نرفته­ایم مانده و هنوز بالای این دیوارها، نگهبان­هایی هستند که اگر کسی به سرش بزند از دیوار بالا برود، با سگی یا سنگی یا گلوله­ای یا چیزی به جانش می­افتند.از چه دیواری می­گویم؟ از دیواری بلند که دور دانشگاه­هایمان، پارک­های علم و فناوری­مان، وزارت علوممان و کلی ساختمان دیگر کشیده­اند و شاید خیلی­هایمان آنقدر به بودنش عادت کردیم که اصلا نمی­فهمیم این دیوار نباید اینجا باشد! آن عده هم که به بودنش اعتراض داریم معمولا فقط به یکی دو لایه­ی اول دیوار فکر می­کنیم و حواسمان نیست پشت این آجرهای جلویی خروارها بتن و سنگ و آجر دیگر ریخته­اند.دارم از دیوار بلندی به اسم "استعمار علم و تکنولوژی" حرف می­زنم و می­خواهم امروز از ماجرای لایه­های عقبی­تر و نادیدنی­تر این دیوار بگویم. از استعمار علمی که بگوییم دادمان از درد غربی بودن علوم انسانی­مان به هوا می­رود و سریع ذهن­هایمان به این سمت می­دود که "آقا اقتصاد و سیاستمان تا روانشناسی جامعه و تربیت کودک و اموزش و پرورش و ... همه از دم غربی است." لکن آن لایه­ی پشت، استعمار تکنولوژی است که کمتر دیده می­شود و دردش اتفاقا بیشتر ولی دادش کمتر شنیده شده است.فرهنگ عمید در تعریف واژه­ی استعمار می­گوید : استعمار یعنی دست‌درازی و اعمال نفوذ و مداخلۀ دولت قوی در کشور و سرزمین دولت ضعیف به بهانۀ آبادی و عمران و به قصد استفاده از منابع ثروت آن.پیاده­سازی امروزی و آپدیت شده­ی نسخه­ی تکنولوژیکال این­ها که جناب عمید فرمودند، می­شود اینکه : یا در آن مسیری که من میگویم برایت خوب است و تو را پیشرفته نشان می­دهد حرکت می­کنی یا بیخود می­کنی اصلا حرکت کنی!نتیجه­اش این می­شود که شما، که از قضای روزگار و کاملا بی ربط به روزهای استعمارِ آشکارِ همین ممالکِ قدرتمند، از قافله­ی پیشرفت و به زعم آنان جهان اولی بودن عقب مانده­ ای، سعی میکنی باز از همین­ها تقلید کنی. بسیار هم جالب است که هیچکدامِ این ممالک از این تقلید ذره­ای هم ناراحت نمی­شوند! دلیل هم آشکار است؛ شما با تقلید نه تنها به آن­ها نمی­رسید که رسما دنباله­روی آن­ها می­شوید. نتیجه­ی این اتفاق باز این می­شود که شما از آن جایی که باید لدان می­رسیدید دور و دورتر می­شوید، به قله­ی خیالی­تان هم نمی­رسید، دانشمند و متخصص و پژوهشگرتان هم که بالاخره می­بیند شما همواره عقب­تر هستید از امید آینده­ی کشورتان یا تبدیل می­شود به نیروی کار همان­ها که دنباله­روی­شان بودید یا تلاشش را می­کند کارش را ببرد در همان زمینه­ها که از قافله­ی روز عقب نیفتد چون معیار استاد خوب و پژوهشگر برتر و متخصص باسواد را هم باز همان­ها که فقط از روس دستشان تقلید می­کنید معین می­کنند و واقعا چه اهمیتی دارد این معیارها به درد شما می­خورد و یا اصلا یک گام قبل­تر، با تعاریف و دیدگاه­های شما از علم و تکنولوژی هم­خوانی دارد یا نه؟ مهم این است که شما پیشرفت فلان قطعه صنعتی­تان را با لایسنس­هایی که آن­ها میگویند استاندارد است جشن بگیرید و به مقاله دادن در مورد چیزهایی که انها میگویند نیاز است افتخار کنید و مدل کسب­و­کارهایتان را بر مبنای فکری آن­ها بچینید.حالا اگر خدای ناکرده از بین شما کسی عَلَم اعتراض برآورد که آقا این همه نیاز اینجا ریخته که درد مردم است، مشکل امروز و فردای خودمان است... فلان صنعت­مان را دریابید، پرواز بر لبه­ی فناوری­های روز دنیا با بال­های مقاله­هایتان پیشکش... آن وقت است که عنصر نامطلوب می­شوید؛ چرا که از مسیر خارج شدید.مسیر چه بود؟ "سرت را می اندازی پایین، همین حدی از دانش که اجازه­اش را دادم می­خوانی. تا همین فناوری که می­گویم را به دست می­آوری و به تکنولوژی­ات و آینده­اش و هدف و کاربردش و هرچه که به آن ربط دارد همانطور که من می­گویم نگاه میکنی. ایده­های جدیدت را با قالب فکری که من به تو می­دهم پیاده می­کنی. نیرویی که مشکل مرا حل کند تربیت میکنی. سوال نمیکنی اگر نیازم چیز دیگری بود، اگر این نگاه را قبول نداشتم، اگر نخواستم نیروهایم را دو دستی تقدیمت کنم، چه؟! که آن وقت گره­هایمان در هم می­رود!"هر گام خارجِ این مسیر برداشتید یعنی عَلَمی در برابر دیوار استعمار برافراشته­اید، می­شوید شورشی پس باید حذف شوید: یا تحریم می­شوید یا ترور؛ به اَیِ طریق ممکن! به اتهام تروریسم جلوی کارتان را می­گیرند. دستگیرتان می­کنند در حالی که برای یک کنفرانس علمی دعوتتان کرده بودند. بسیار لطیف و بیلوژیکال حذفتان می­کنند. تلاش می­کنند شما را بخرند! و نهایتا اگر هیچ راهی ممکن نبود دست به دامن یک بمب یا دو تا گلوله می­شوند تا شما را از سر راهشان بردارند.این­ها که گفتم داستان بود و شعار و حرف­هایی که همه­مان می­دانیم؟ بله شاید! لکن اگر می­دانیم که وای بر ما از دیواری که بعد از سال­ها همچنان به قوت پابرجاست و همان چند جایش هم که فرو ریخته، برخی عمیقتر برخی سطحی تر، دارد دوباره با بتن پر می­شود. بتن­هایی از جنس همان­ها که در قلب اراک ریخته شد! یا همان­ها که پای پرواز سیمرغ و سفیرمان را شکست تا ماهواره­های­مان بر زمین بماند، شاید هم از همان جنس که بر چرخ صنعت خودروسازی­مان چسبیده و نمی­گذارد پیش برود. نمی­گویم برای هیچکدام کاری نکرده­ایم، ولی می­گویم شاید همه را روی یک دیوار و توی یک پازل ندیده­ایم یا فقط لایه­های اول را دیده­ایم و از لایه­های پشتی غفلت کردیم. هرچه که هست شاید بد نباشد حالا و این روزها که همه جا حرف از خاطرات دانشجویانی است که آن روزها با بالا رفتنشان از آن دیوار عَلَم استعماری ریشه­دار را زمین زندند، ما هم به فکر دیوارهای باقی مانده باشیم!/ زینب سعیدی ، کارشناسی مهندسی برق