از تاریکی علیه تاریکی (۳)

"من توی شرایط تو نیستم ولی سعی می‌کنم بشناسم شرایطت رو." جمله‌ای که شنیدنش برای فردی که دچار افسردگیه می‌تونه یه دلگرمی باشه.این قسمت از تاریکی علیه تاریکی در ادامه‌ی قسمت‌های قبل مربوط به آگاهی اطرافیان از افسردگی و تاثیر اون در روند مواجهه و درمانه. باید دوباره بگم که این نوشته براساس نظر من، تجربه‌ی من و احوال من نوشته شده و قابل تعمیم به حتی یک نفر دیگه نیست. قبل‌تر گفته بودم که آگاهی دیگران و به ویژه نزدیکان چقدر پارامتر مهمی توی برخورد با این گرفتاریه. تجسم کنین شما از یک درد/گرفتاری به طور پیوسته در حال عذاب هستین و دیگران فکر می‌کنند به خوبی درد شما رو می‌شناسند، در حالی که گرفتاری شما در طبیعتش این هست که فرد به فرد متفاوت باشه، شدت متفاوتی داشته باشه و به طور متفاوتی درک و حس بشه، در واقع همه فکر می‌کنن می‌دونن شما چه چیزی رو حس می‌کنی ولی در واقع این طور نیست و یه شکاف بزرگ بین شما و اطرافیان وجود داره! به این ترتیب اطرافیان ناآگاه شروع می‌کنن از سر دل‌سوزی به عکس‌العمل‌هایی که ممکنه نه تنها هیچ کمکی به شما نکنه که اوضاع رو بدتر کنه. بذارین یه مثال بزنیم. اگر فردی به شما بگه من به بیماری "فیبرودیسپلازی استخوانی‌شونده پیشرونده" مبتلا هستم، شما در واکنش اول به دلیل اینکه احتمالا آگاهی از این بیماری ندارین، ازش می‌پرسین یا سرچ می‌کنین که این بیماری چی هست، چه طور شکل می‌گیره، چه طور پیش میره و چه کمکی به عنوان یک همراه می‌تونین بهش کنین. در اصل چون ما به ناآگاهی خودمون واقفیم سعی می‌کنیم بیشتر بدونیم تا شرایط فرد مبتلا رو درک کنیم. اما افسردگی که هزار تا چهره داره و هیچ‌کس واقعا نمی‌تونه ادعا کنه به خوبی و کاملا می‌شناستش از این مزیت ناشناخته بودن بی‌بهره شده. هرکسی ممکنه توی زندگیش افسردگی رو به شکل و شدت‌های مختلفی تجربه کنه ولی چیزی که همیشه به نظرم باید بهش توجه بشه اینه که حتی یک فرد مبتلا به افسردگی نمی‌تونه ادعا کنه که به وضعیت یک فرد گرفتار دیگه‌ به خوبی واقفه و مطمئن باشه روش درمانی خودش روی اون هم موثره. بزرگ‌ترین نمود این برداشت و وهم آگاهی کجاست؟ وقتی غمگین بودن با افسردگی به جای هم اشتباه گرفته میشن، وقتی یک ناظر بیرونی به فرد گرفتار افسردگی این جمله‌ها رو می‌گه: "همه مشکل دارن. حال خودت رو خوب کن. منم این مشکل رو داشتم ولی یه روز به خودم گفتم فلان و دیدم عوض شد. " می‌دونین واکنش احتمالی فردی که واقعا گرفتار افسردگیه چیه؟ تمایل به سکوت و انزوا. چون این شکاف رو به خوبی می‌بینه. چون اگر آگاه نباشه که مشکلش و بیماریش جدیه فکر می‌کنه: "من دارم از یک وضعیت روحی پیش پا افتاده که همه می‌شناسنش رنج می‌برم و نمی‌تونم حلش کنم، نمی‌دونم چه کار کنم. پس این از ضعف منه، نه از سهمگینی و عجیب و غریب بودن این بیماری." و باز سکوت و سرپوش گذاشتن روی مشکل. در اصل نمود ناآگاهی بقیه به بدتر شدن شرایط دامن می‌زنه. یه سیکل معیوب از درک نشدن، بدتر شدن، درک نشدن، بدتر شدن ... . از طرف دیگه وقتی فردی نمی‌دونه که گرفتار افسردگی شده، یا در شرف گرفتار شدنه یا اصلا حس غمگینی داره و بعد از بیان احوالش به نزدیکانش چنین واکنش‌هایی رو می‌بینه خیلی محتمله که پی شناخت مشکلش رو دیگه نگیره، چون این وهم آگاهی از بقیه بهش سرایت می‌کنه. و اگر واقعا مساله جدی باشه، همه‌چیز روی هم انباشته میشه تا حدی که فرد کاملا گرفتار افسردگی میشه، یه افسردگی مزمن، و اون‌وقت شرایط خیلی پیچیده‌تر از اونیه که بشه روش سرپوش گذاشت. وقتی می‌گم انباشتگی در طول زمان می‌تونین یه بازه‌ی زمانی بیست و چند ساله رو تجسم کنین، یا یه بازه‌ی یکی دو ساله. این تعویق شناختن مشکل و دنبال حلش رفتن نتیجه‌ی مستقیم ناآگاهی اطرافیان و البته خود فرده. بخش آگاهی خود فرد تا حد قابل توجهی از رفتار و آگاهی اطرافیان سرچشمه می‌گیره البته. وقتی شما در جمعی باشی که نسبت به آگاه شدن از وضعیت‌های ناشناخته فعاله، یاد می‌گیری که اگر وضعیتی برات غریبه و به نظر عادی نمیاد، بیشتر درباره‌ش بدونی، بیشتر از کمک فرد آگاه استفاده کنی و این رو یک ضعف قلمداد نمی‌کنی، چون جمعی که درش هستی این رویکرد رو ضعف نمی‌دونه. اگر حس می‌کنی که مشکلی داری و قابل درک برای اطرافیان نیست یا حتی نیاز می‌بینی که کیفیت بهتری از زندگی رو تجربه کنی، راحت‌تر می‌پذیری که به یه مشاور، روان‌شناس، روان‌پزشک مراجعه کنی، همون‌طور که اگر به یک بیماری جسمی مبتلا بشی نیاز می‌بینی که به یک متخصص مراجعه کنی. به این ترتیب آگاهی اطرافیان و آگاهی فرد هم رو تقویت می‌کنن تا شرایط یک فرد حداقل تا حد خوبی روشن بشه. خیلی ساده‌ش اینه که وقتی فردی افسردگی رو تجربه می‌کنه، اگر من یک فرد متخصص در این زمینه نیستم نمی‌تونم انتظار داشته باشم که توصیه‌های من حال فرد رو خوب کنه چون من فکر می‌کنم خوب می‌شناسم گرفتاریش رو. بلکه باید به ناآگاهی خودم واقف باشم و سعی کنم اگر می‌خوام بیشتر بشناسمش.افسردگی خیلی پیچیده‌تر از چیزیه که عموما باور میشه. توی این گرفتاری خود ذهن بعضا کمر به نابودی همه‌چیز یک فرد می‌بنده، فرد گرفتار افسردگی احوال‌های متناقض و خیلی متفاوتی رو در یک بازه زمانی کوتاه می‌تونه تجربه کنه، پنیک‌اتک، انگزایتی‌اتک، عوارض داروهای مصرفی، واکنش‌های شدید نهفته به تریگر‌ها، یادآوری تراماها و ... . توی این وضعیت ناآگاهی بقیه مثل یک پتک هر چیزی که فرد در روند بهبودش می‌سازه رو می‌تونه خراب کنه. منظور از تریگر یه محرک روانیه که می‌تونه زخم‌ها، احوال ناخوشایند رو در فرد بیدار و زنده کنه. تریگرها برای یک فرد گرفتار افسردگی می‌تونه از نظر یک فرد دیگه خیلی چیز ساده و پیش‌افتاده‌ای باشن. مثلا من ممکنه با شنیدن یک دیالوگ ساده یک فیلم یک ترامای کهنه برام زنده بشه و دچار پنیک‌اتک بشم. یعنی چیزی که شما ممکنه ازش لذت ببری می‌تونه زحمت‌های چند ساله‌ی بهبودی من رو تهدید کنه. به همین سادگی و البته به همین غم‌انگیزی. منظورم این نیست پیوسته حواستون رو جمع کنین که دوستم که افسردگی داره الان به یه تریگر برمی‌خوره یا نه و زندگی رو به کام خودتون تلخ کنین :) منظورم اینه متوجه بشین که یک فرد گرفتار افسردگی داره با چه چیزایی سر و کله می‌زنه. که چقدر بعضی لحظه‌ها واقعا براش غیرقابل تحمله. آیا باید فرد گرفتار افسردگی رو تنها بذاریم پس؟ نه! اگر حس وظیفه‌ای می‌کنین در برابر فردی که گرفتاره، بزرگ‌ترین کمک تلاش برای شناختن احوالشه در حد متعادل. میگم متعادل چون برای هر فرد گرفتار افسردگی بعضی رفتارها خودش یه تریگر بدتر شدن احواله. آره خیلی پیچیده‌ست. چون این گرفتاری پیچیده‌ست. دقیقا به همین دلیله که هرچقدر آگاهی رو از وضعیت فردی که گرفتار افسردگیه بیشتر کنین، این شکاف کمتر میشه. و دقیقا به همین دلیله که حضور یه فرد متخصص خیلی می‌تونه کمک کننده باشه. این فرد دست‌کم چند صد کیس مختلف دیده و دید بهتری (نه کامل) برای کمک کردن داره. من به عنوان یک فردی که گرفتار این مساله است، واقعا هیچ‌وقت هیچ انتظاری از دیگران در روند مواجهه‌م با این مساله ندارم، چون واقعا شرایط هر فرد انقدر پیچیده هست که نخوام بار اضافه‌ای رو به مسائل نزدیکانم وارد کنم و از این موضوع خوشحال هستم، ولی وقتی کسی داوطلبانه پا میذاره تو میدون و میگه که من آگاهم (ولی نیست) اون‌وقت انتظار پیدا می‌کنم که یا آگاهی کسب کنه یا برگرده از این ادعا. اگر شما کسی هستین که با فردی که افسردگی داره ارتباط دارین و حس می‌کنین دوست دارین کمک کنین، بهتره بدونین که این قضیه ساده نیست و لطف شما باید براساس آگاهی یا تلاش برای آگاهی باشه. اگر تلاش می‌کنین که شرایط رو دست‌کم متوجه بشین، این تلاش خیلی بیش‌تر از چیزی که فکر می‌کنین برای فرد گرفتار ارزشمنده و مثل یه دل‌گرمی می‌مونه. این‌که اگرچه غیرممکنه بفهمین شرایط من گرفتار رو، ولی تلاش می‌کنین که متوجه باشین.