مصرف افراطی و رشد اقتصادی، محرک‌های کلیدی بحران‌های زیست‌محیطی

گزارشی از یک تحقیق دانشگاهی پیرامون رابطه‌ی رشد اقتصادی و بحران‌های محیط زیستیترجمه: محمدرضا جعفریگروهی از پژوهشگران، به هدایت یک دانشمند با گرایش پایداری در دانشگاه نیوساوثولز در سیدنی استرالیا (UNSW)، با بررسی و بازبینی بحث‌های آکادمیک موجود پیرامون ارتباط بین ثروت، اقتصاد و پیامدهای متناظر با آن­ها بر محیط زیست، به یک نتیجه‌ی روشن رسیده‌اند: فناوری تنها زمانی به کار ما می‌آید که همزمان تلاش‌هایمان هم به سمت پایداری باشد. ما به اقدامات گسترده‌ای در تغییر سبک زندگی و انگاره‌های متفاوت اقتصادی نیاز داریم.این محققان در بررسی خود که درنشریه‌ی ارتباطات طبیعت (Nature Communications) با عنوان «هشدار دانشمندان در مورد وفورِ ثروت1» منتشر شده است، با جمع‌بندی شواهد و داده‌های موجود رویکردها و راهِ حل‌های ممکن را شناسایی کرده­‌ند.پروفسور تامی ویدمن از گروه مهندسی دانشگاه نیوساوث­ولز و نویسنده‌ی اصلی این گزارش می‌گوید: «هشدارهای اخیر دانشمندان با توصیف خطرات عظیمی که جهان طبیعی ما از طریق بحران‌های اقلیمی، تنوع زیستی و سیستم‌های غذایی با آن مواجه‌است، کار بزرگی کرده‌است.با این حال، هیچ‌یک از این هشدارها به صراحت نقش اقتصادهای رشدمحور و دستیابی به وفورِ ثروت را در نظر نگرفته‌است. ما در پژوهش خود برای پرکردن این شکاف، نیروهای زیربنایی را که منجر مصرف افراطی2 می‌شود شناسایی کرده و اقدامات لازم را برای مقابله با «قدرت» ویران‌کننده‌ی مصرف افراطی و الگوی رشد اقتصادی مشخص کرده‌ایم.نتیجه‌ی مهم تحقیق ما این است که برای حل مشکلات زیست‌محیطی موجود - مانند تغییر اقلیم، از دست‌دادن تنوع زیستی و آلودگی، نمی‌توانیم تنها به فناوری تکیه کنیم، بلکه همچنین باید سبک زندگی مرفه خود را تغییر داده و از مصرفِ بیش از حد3 از طریق تغییرات ساختاری بکاهیم».در طول 40 سال گذشته، رشد ثروت در سرتاسر جهان به‌طور مداوم از هرگونه منافع افزایشِ کاراییِ [فناوری] پیشی گرفته‌است.پروفسور ویدمن می‌گوید: «تکنولوژی می‌تواند به ما کمک کند تا کارآمدتر مصرف کنیم، یعنی در مصرف انرژی و منابع صرفه‌جویی کنیم، اما این پیشرفت‌های تکنولوژیکی نمی‌تواند با سطوح رو به افزایش مصرف ما همگام شود.»کاهش مصرف افراطی در ثروتمندترین افراد جهانجولیا اشتاین‌برگر، استاد اقتصادهای اکولوژیک در دانشگاه لیدز و نویسنده‌ی همکار در این مقاله، می‌گوید [در جامعه] اغلب ثروت همچون رویا و آرزو تصویر می‌شود.«اما مقاله‌ی ما نشان داده‌است که در عمل این ایده واقعاَ خطرناک است و منجر به تخریب سیاره در مقیاس گسترده می‌شود. ما برای محافظت خود در برابر بدترشدن بحران اقلیمی، می‌بایست نابرابری را کاهش دهیم و این تصور را که ثروت و صاحبان ثروت ذاتاً دارای ارزش مثبت هستند، به چالش بکشیم».در واقع این محققان می‌گویند که شهروندان مرفه جهان مسئول بیشترِ اثرات [مخرب بر] محیط زیست هستند. بدین‌رو برای [ترسیم] هر چشم‌اندازی مربوط به آینده به نیت بازگشت به وضعیتی سالم­ و ایمن‌تر، نقش مرکزی بر عهده دارند.لورنز کیسر از دانشگاه دولتی تحقیقاتی در زوریخ سوئیس (ETH)، یکی از نویسندگان تحقیق، می‌گوید: «مصرف خانواده‌های مرفه در سراسر جهان تا حد زیادی قوی‌ترین عامل تعیین‌کننده و قوی‌ترین شتاب‌دهنده‌ی افزایش اثرات [منفی] زیست‌محیطی و اجتماعی4 در سطح جهان است.[از این رو] مباحثات کنونی در علم، سیاستگذاری و جنبش‌های اجتماعی در مورد چگونگی رسیدگی به بحران‌های زیست‌محیطی باید مسئولیت مرفه‌ترین افراد را در قبال این بحران‌ها به رسمیت شناخته و در تحلیل خود وارد کند».بنابر گفته‌ی نویسندگان این پژوهش، مصرف افراطی و [الگویِ] غنای [کاذب]5 باید از طریق تغییر سبک زندگی برطرف شود.مانفرد لنزن، استاد تحقیقات پایداری در دانشگاه سیدنی، یکی از نویسندگان این مقاله، می‌گوید: «این امر به سختی موردقبول واقع می‌شود، اما هرگونه گذار به سوی پایداری تنها زمانی می‌تواند مؤثر باشد که پیشرفت‌های تکنولوژیک با تغییرات گسترده در شیوه‌ی زندگی همراه شود.اغلب از من می‌خواهند این مساله را در گردهمایی‌های اجتماعی بشکافم. معمولاً من می‌گویم آنچه ما می‌بینیم یا از طریق مسائل شخصی خود (ماشین، انرژی مصرفی، هواپیما) به محیط زیست ارتباط می­یابیم، فقط نوک کوه یخ [و قسمتی از واقعیت] شخصی ماست. اما کوه یخ [و تمام واقعیت] همه‌ی آن چیزهایی است که مصرف می‌کنیم، مصرفی که تخریب محیط زیست را در خود دارد. متأسفانه، به محض آنکه به این موضوع پی می‌بریم، پیامدهای ضمنی آن با شیوه­ی [فعلیِ] زندگی‌مان اغلب در تضاد می‌افتد و از این‌جاست که انکار آن آغاز می‌شود».هیچ سطحی از رشد پایدار نیستبااین‌حال، دانشمندان می‌گویند مسئولیت این تغییر فقط بر عهده‌ی افراد نیست، بلکه تغییرات ساختاری گسترده‌تری مورد نیاز است.پروفسور ویدمن می‌گوید: «تلاش‌های فردی برای چنان تغییری در سبک زندگی ممکن است محکوم به شکست باشد، زیرا جامعه، اقتصاد و فرهنگ‌های موجود گسترش مصرف را تحریک می‌کنند». بنابراین تغییر در الگوها و انگاشت‌های اقتصادی به شدت مورد نیاز است.پروفسور ویدمن می‌گوید: «ضرورت ساختاری برای رشد در اقتصادهای مبتنی بر بازارِ رقابتی منجر به این می‌شود که سیاست‌گذاران مقید به تقویت رشد اقتصادی و جلوگیری از تغییرات اجتماعیِ ضروری شوند.بنابراین، ما باید از وسواس خود در مورد رشد اقتصادی دور شویم. ما واقعاً باید مدیریت اقتصاد خود را به گونه‌ای آغاز کنیم که از اقلیم و منابع طبیعی‌مان محافظت کند، حتی اگر این به معنای رشد کمتر، صفر یا حتی منفی باشد.[به عنوان مثال] در استرالیا این بحث اصلاً مطرح نمی­‌ود. رشد اقتصادی تنها شعاری است که از سوی هر دو حزب سیاسی اصلی موعظه می‌شود. اوضاع اما در نیوزیلند بسیار متفاوت است: بودجه‌ی رفاه‌محور آن‌ها در سال 2019 نمونه‌ای از نوعی هدایت سرمایه‌گذاری دولتی در جهتی است که از طریق تحول اقتصاد به جای رشد آن پایداری بیشتری در پی داشته باشد».محققان با استناد به تحقیق خود می‌گویند که «رشد سبز» یا «رشد پایدار» یک افسانه است. پروفسور ویدمن متذکر می‌شود: «تا زمانی که رشدِ هم اقتصادی و هم جمعیتی وجود داشته باشد فناوری نمی‌تواند با کاهش اثرات منفی همراه باشد، بلکه تأثیرات کلی زیست‌محیطی آن فقط افزایش می‌یابد».یکی از راه‌های تحمیل تغییرات سبک زندگی می‌تواند کاهش مصرف بیش از حد افراد ابرثروتمند، به‌عنوان نمونه از طریق سیاست‌های مالیاتی، باشد.به گفته‌ی پروفسور ویدمن: «طرفداران «رشدزدایی»6 یک گام فراتر می‌روند و تغییرات اجتماعی رادیکال‌تری را پیشنهاد می‌کنند که از سرمایه‌داری به سایر شکل‌های حکمرانی اقتصادی و اجتماعی منتهی می‌شود.سیاست‌ها ممکن است شامل مالیات‌های زیست‌محیطی، سرمایه‌گذاری‌های سبز، بازتوزیع ثروت از طریق مالیات و حداکثر درآمد، درآمد پایه‌ی تضمین‌شده و کاهش ساعات کار باشد».مدل‌سازیِ یک آینده‌ی جایگزینحال تیم پروفسور ویدمن می‌خواهد سناریوهایی را برای دگرگونی‌های پایدار مدل‌سازی کند. این به‌معنای کاوش در مسیرهای مختلف توسعه با استفاده از مدل‌های کامپیوتری است تا کارهایی که برای دستیابی به بهترین نتیجه‌ی ممکن [در رسیدن به پایداری] لازم است انجام شود به‌دست آید:«این کار از قبل با انجام تحقیق اخیر آغاز شده‌است که نشان می‌دهد استرالیایی عادلانه‌تر، سبزتر و مرفه‌تر امکان‌پذیر است آن‌هنگامی که رهبران سیاسی تنها بر رشد اقتصادی تمرکز نکنند.ما امیدواریم که این بررسی چشم‌انداز متفاوتی را در مورد آن‌چه مهم است و باید به کار بسته شود نشان دهد و از نظرگاه و تلاش ما در غلبه بر دیدگاه‌های عمیقاً جاافتاده در چگونگی تسلط انسان بر طبیعت و رشد اقتصادی بیشتر حمایت کند. انسان نمی‌تواند طوری رفتار [و مصرف] کند که انگار یک سیاره‌ی یدکی دیگر در دسترس است».پانویس‌های مترجم1و5- Affluence: رفاهِ مبتنی بر مصرف بی‌رویه و تولید و خریدکالاهای مصرفیِ غیرضروری و تجملاتی در کشورهای ثروتمند2و3- Overconsumption4- تاثیر اجتماعی به‌معنای این است که چگونه سازمان‌ها، مشاغل، تغییرات اقلیمی یا اقدامات فردی بر جامعه‌ی اطراف تأثیر می‌گذارد. تاثیر اجتماعی ممکن است نتیجه‌ی یک فعالیت، پروژه، تغییر مولفه‌های آب‌وهوایی، برنامه یا سیاست باشد که می‌تواند عمدی یا غیرعمدی و همچنین مثبت یا منفی باشد: Social Impact6- رشدزدایی جنبشی است که با نقد سیستم سرمایه‌داری جهانی، که به هر قیمتی رشد را دنبال می‌کند، اعتقاد دارد پیگیری مفرط رشد اقتصادی باعث استثمار انسان و تخریب محیط زیست می‌شود. جنبش رشدزدایی فعالان و محققانی را شامل می‌شود که معتقدند به جای سود شرکت‌ها، تولید بیش از حد و مصرف مازاد و افراطی، رفاه اجتماعی و رفاه زیست‌محیطی را در جامعه باید در اولویت قرار داد: Degrowthمنبع اصلی: https://phys.org/news/2020-06-overconsumption-growth-economy-key-drivers.html منبع فارسی: https://zistonline.com/vdcb9fbw.rhb00piuur.html