مدل های برنامه ریزی استراتژیک و مشاوره کسب و کار

برنامه ریزی استراتژیک و بحث های پیرامون آن، در دنیای امروز بسیار اهمیت دارد و به همین منظور هم برای داشتن یک برنامه ریزی قوی و اصولی، مدل های مختلفی در دنیا ارائه شده است. ما می خواهیم در این مقاله به بررسی این مدل ها بپردازیم و به طور ضمنی شما را در مشاوره کسب و کار راهنمایی و یاری نماییم. برنامه ریزی استراتژیک از نظر تعریف قدری سنگین و ثقیل بوده و به همین دلیل می خواهیم در این مقاله شما را با زبانی ساده با برنامه ریزی استراتژیک و مدل های آن آشنا کنیم.برنامه ریزی استراتژیک به طور کلی به معنی تدوین روشهایی برای رسیدن به اهداف آینده سازمان و مجموعه است. طی این برنامه ریزی ها، استراتژی های سازمان شناسایی شده، اهداف تبیین می شوند، شرایط فعلی مجموعه آنالیز می شود، امکانات سازمان براساس شرایط فعلی، برآورد شده، نقاط ضعف و قوت سازمان مشخص خواهد شد و به طور کلی استراتژی های گذشته مورد تجدیدنظر قرار خواهند گرفت. در حقیقت با کمک برنامه ریزی استراتژی می توانید بر روی برنامه ها و استراتژی های قبلی تغییراتی ایجاد کرده و راههای بهتری را برای رسیدن به اهداف سازمان، جایگزین کنید. این استراتژی جدید و برنامه ریزی های نو، باید اثربخشی بهتری داشته باشند.با توجه به مطالب گفته شده می توان متوجه شد که برای داشتن کسب و کار بهتر، باید مشاوره کسب و کار به بهترین وجه صورت بگیرد و بخشی از مشاوره کسب و کار به همین مسئله برنامه ریزی استراتژیکی در آن کسب و کار و مجموعه برمی گردد.انواع مدل های برنامه ریزی استراتژیکبه طور کلی برای داشتن برنامه ریزی استراتژیک قوی، مدل هایی تولید و ارائه شده اند که در حقیقت هر کدام از آنها، مدل های تکامل یافته ای هستند که از تغییر و تحولات ایجاد شده بر مدل های قدیمی بوجود آمده‌اند.هر کدام از این مدل های جدید، طرح و برنامه ریزی کامل تری را پدید خواهند آورد. در هریک از مدل های برنامه ریزی استراتژیک، مهمترین بخش شبیه سازی روشهای فعلی سازمان است که براساس هدف و رسالت سازمان، انجام خواهد شد. بهترین مدل برنامه ریزی، مدلی است که با توجه به هدف اصلی سازمان تدوین شود.مدل های قدیمی برنامه ریزی استراتژیکمدل برنامه ریزی استراتژیک صنعتی:یکی از قدیمی ترین مدل های برنامه ریزی، مدل استراتژیک صنعتی در مشاوره کسب و کار است. در این مدل قدیمی با کمک الگوهایی، اهداف کلی و جزئی سازمان مشخص شده و با توجه به این اهداف، برنامه ریزی اتفاق خواهد افتاد. در حقیقت بین اهداف سازمان و سیاستهای اجرایی برای تحقق این اهداف باید ارتباط قوی وجود داشته باشد و بین فرصت های موجود و توانمندیها در مجموعه هم توازن و تعادل کافی وجود داشته باشد.مدل برنامه ریزی استراتژیک رایت:در این مدل از برنامه ریزی استراتژیک، 5 مرحله در نظر گرفته می شود و چیزی که در این مدل اهمیت بالایی دارد، اطلاعاتی است که بدست خواهد آمد. در قدم اول فضای داخلی و خارجی سازمان، نقاط ضعف و قوت آن به طور کامل بررسی و مشخص خواهند شد. سپس فرصت ها و توانمندی ها و وظایف سازمانی مشخص می شوند. این فرصت ها و توانمندیها را باید براساس اهداف سازمان تعیین کرد. به عبارت دیگر ما با توجه به توانمندیهای مجموعه خود می توانیم اهدافی را مشخص کرده و انتظار به ثمر نشستن آنها را داشته باشیم.برای تنظیم و تدوین برنامه ریزی استراتژیکی باید سه سطح را در نظر داشته باشیم:برنامه ریزی در سطوح مدیریت، فعالیت و وظیفه.برنامه ریزی که در نهایت تدوین می شود باید در هر سه سطح به شکلی دقیق اجرایی شود. به طور مثال برنامه ریزی در سطح مدیریتی می تواند به شکل مدیریت کلان و بلند مدت سازمانی باشد. برنامه ریزی استراتژیک در سطح فعالیت به معنای بررسی فعالیت های واحدها و بخش های مختلف سازمان است و برنامه‌ریزی در سطح وظیفه هم به معنی وظایفی است که برای هر یک از اعضای سازمان در نظر گرفته و تدوین می شوند. یک مشاوره کسب و کار قوی باید برنامه ریزی در هر سه سطح را به شکل جدی در نظر داشته باشد و انجام دهد.مورد بعدی که در مدل برنامه ریزی رایت از اهمیت برخوردار است، ساختار، هدایت و رهبری و فرهنگ حاکم بر سازمان است.ساختار به معنای تنظیم روابط و وظایف هر یک از بخشها که به شکل بین بخشی و نموداری بررسی می شود، است و در بخش رهبری و هدایت هم باید فرد، نحوه انجام وظایف محوله و مقبولیت اجرای برنامه ریزی را بررسی و دنبال نماید. فرهنگ سازمانی هم سبب ایجاد فضا و اتمسفر لازم و کافی برای افراد مجموعه می‌شود. مجموعه دیدگاهها و رفتارهای افراد سازمان، فرهنگ حاکم بر سازمان را خواهد ساخت.مدل های برنامه ریزی استراتژیک رشد یافتهمدل برنامه ریزی استراتژیک هیل:این مدل برنامه ریزی استراتژیک، نسبت به مدل های قدیمی، ارزشمندی بیشتری را داراست. طبق این مدل، ابتدا شرایط داخلی و خارجی سازمان بررسی و با شرایط گذشته سازمان مقایسه می شود (در حقیقت با استراتژی گذشته سازمان). به طور حتم بین استراتژی هایی که برای آینده سازمان در نظر گرفته شده و استراتژی های گذشته سازمان، تعارض و تفاوت هایی دیده خواهد شد که سیستم اطلاعات در این زمینه می تواند کمک کننده باشد.در این سیستم برنامه ریزی استراتژیک هم 5 مرحله باید طی شود:اول اهداف سازمان معین شوند، محیط داخلی سازمان که قرار است برنامه در آن به مرحله عملیاتی تبدیل شود به خوبی تجزیه و تحلیل شده و نقاط ضعف و قوت هم بدست آید. علاوه بر محیط داخل سازمان، شرایط محیط بیرونی سازمان در عرصه رقابت هم به خوبی آنالیز شده و فرصت ها و توانمندی ها شناخته شوند. در این بین باید با توجه به نقاط قوت سازمان، استراتژی ها انتخاب شده و باید بتوانند این استراتژی ها نقاط قوت مجموعه را تقویت کنند و نقاط ضعف را از بین ببرند. بعد از اتمام همه این مراحل استراتژی عملیاتی و اجرا خواهد شد.مدل برنامه ریزی استراتژیک پیرس:در این مدل با کمک مدیریت اطلاعات به شکل مرحله ای و گام به گام، می توان مجموعه تصمیماتی را برای به مرحله اجرا درآوردن اهداف سازمان اتخاذ کرد. اجرای این استراتژی هم باید مرحله به مرحله و هم به شکل متوالی اتفاق بیفتد. هر تغییر در یک مرحله، می تواند بر مراحل دیگر اثرگذار باشد. به طور کلی برای اجرا و دستیابی به اهداف شرکت و مجموعه، طی این روش می توان خیلی دقیق عمل کرد.مدل برنامه ریزی استراتژیک دیوید:این روش از برنامه ریزی استراتژی، یکی از کامل ترین مدل های برنامه ریزی است. در این مدل 3 مرحله باید وجود داشته باشد.مرحله اول تدوین استراتژی است. برای تدوین باید هم فرصت ها و هم نقاط ضعف و قوت و هم تهدیدات خارجی سازمان شناسایی شود و سپس اهداف دراز مدت برای سازمان در نظر گرفته شده و تعداد مشخصی استراتژی هم برای مجموعه در نظر گرفته شود، بین این استراتژی ها موردی که از همه گزینه ها مناسب تر است، انتخاب شود. در این مرحله برای ورود به یک کسب و کار جدید تصمیم گیری صورت خواهد گرفت، البته با کمک مشاوره کسب و کار از طریق مشاوران خبره. به همین دلیل، کسب و کار قبلی ترک خواهد شد و کار جدیدی آغاز می شود. در پی ورود به کسب و کار جدید، باید منابع لازم در نظر گرفته شده و برای وارد شدن به بازارهای بین المللی تصمیم گیری صورت بگیرد.مرحله دوم در این مدل، اجرای استراتژی های در نظر گرفته شده است. در این مرحله ابتدا باید منابع انسانی مشخص شده و استراتژی هایی که قابلیت اجرایی دارند، اهداف بلند مدت و خط مشی ها ارزیابی می شوند. در این مرحله باید انگیزه کارمندان، و منابع انسانی به شکل صحیحی مشخص و اختصاص یابد. در مرحله اجرا باید سیستم اطلاعات به روز باشد و فرهنگ حاکم بر سازمان باید در جهت حمایت از استراتژی های سازمان عمل کند.مرحله سوم مرحله ارزیابی استراتژی است. در این مرحله یک سیستم اطلاعاتی به منظور اینکه میزان اجرای استراتژی های مصوب سازمان را با در نظر گرفتن اهداف سازمان مورد ارزیابی و بررسی قرار دهد، فعالیت خواهد کرد. مرحله ارزیابی به این دلیل مرحله آخر در نظر گرفته شده است تا مدیران مجموعه بتوانند نقاط ضعف و موانع پیش روی اجرای استراتژی ها را بیابند و عملکردها را تغییر دهند. این مرحله می تواند به تعدیل استراتژی ها بسیار کمک خوبی نماید و با بازبینی عوامل بیرونی و داخلی، استراتژی های فعلی می توانند بررسی بیشتری شوند.شرکت جنرال الکتریک یکی از کمپانی های بزرگ آمریکایی مدلی طراحی کرده است که در نوع خود جالب است. این مدل که نوعی مشاوره کسب و کار برای دیگر تولیدکنندگان هم هست، دارای یک محور افقی به نام جذابیت صنعتی و یک محور عمودی به نام توانایی کسب است. در هر دو این محورها، متغیرهای زیادی وجود دارند که براساس همین متغیرها شرایط شرکت تجزیه و تحلیل می شوند. در این مدل از برنامه ریزی استراتژیکی 7 مرحله وجود دارد:1) عوامل کلیدی داخلی و خارجی مشخص می شوند.2) عوامل محیطی بررسی می شوند.3) عوامل داخلی هم ارزیابی می شوند.4) این متغیرها در جدول به شکلی دقیق مطرح می شوند.5) فرصت ها و شرایط آینده براساس عوامل محیطی تعیین خواهند شد.6) شرایط داخلی و توانمندیها هم معین می شوند.7) براساس توانمندیها و فرصت های داخلی و محیطی، استراتژی برتر، انتخاب می شود.در این مدل ابتدا میزان سرمایه گذاری مشخص و میزان استراتژی توسعه تعیین می شود. سپس میزان سرمایه گذاری کاهش یافته که آن هم براساس استراتژی سازمان است و در نهایت هم ثبات نسبی در میزان سرمایه گذاری شرکت و مجموعه اتفاق خواهد افتاد. به طور خلاصه در مدل جنرال الکتریک شرکت تمام هدف خود را بر روی فعالیت های با جذابیت بیشتر متمرکز خواهد کرد. البته در صورتی که شرکت بتواند آنها را اجرایی کند. دو رکن مهم در این مدل توانمندی شرکت برای اجرای طرح و جذابیت طرح است.مدل برنامه ریزی استراتژیک پورتر:مشخصه اصلی این مدل، این است که محصول و یا خدماتی که طبق هدفمندی سازمان در نظر گرفته شده است، باید از هر لحاظ از نمونه های دیگر متمایز باشد. چه از نظر کیفیت و کارایی، چه طراحی آن، و چه از نظر عملکرد. استراتژی بر مبنای مدل پورتر، تحقیق و توسعه را سرلوحه خود قرار می دهد. ویژگی دیگر این مدل از برنامه ریزی استراتژیک این است که باید محصول نهایی از نظر هزینه و قیمت، در شرایط بهتر و ایده‌آل تر و به طور کلی قیمت پایین تری قرار بگیرد. و این امر در صورتی امکانپذیر است که هزینه های تولید کاهش یافته و قیمت نهایی هم پایین تر آید. به این ترتیب سازمان از رقبای دیگر سبقت گرفته و فروش محصول بالاتر رفته و در نهایت سوددهی سازمان هم افزایش خواهد یافت. مشاوره کسب و کار در این مدل می تواند نقش بسیار مهمی را بازی کند. استراتژی این مدل به این صورت است که برای در دست گرفتن بازار، معمولا یک بخش از بازار در نظر گرفته خواهد شد و در حقیقت کسب و کارها را از یک بخش بزرگ به یک بخش کوچک تبدیل کرده و در نتیجه این استراتژی، میزان هزینه بر تولید را در بازار رهبری خواهد کرد. در این مدل استراتژی، عوامل ضعف و قوت، لیست وار تهیه شده و تجزیه و تحلیل خواهند شد و به این صورت برخی از روشها و مدل ها تقویت شده و به عنوان استراتژی برتر شناخته خواهد شد. این روش به نوعی مشاوره کسب و کار، به حساب می آید.