امپراطوری عثمانی و سیستم آموزشی (مقاله ترجمه شده)

خلاصهسیستم آموزشی هر کشور انعکاس دهنده فلسفه، رویه و شیوه زندگی آن کشور است. اولین مقطع آموزش ابتدایی و تعلیمات ارائه شده در امپراطوری عثمانی که به مدارس سیبیان معروف بودند. سیستم آموزشی امپراطوری عثمانی بر روی مدارس سیبیان بنا نهاده شده بود. مدارس سیبیان اولین و آخرین مرجع آموزشی برای شهروندان عثمانی بودند. بنابراین، تنها مدرسه که وظیفه شکل دادن ذهنیت و ابعاد معنوی شهروندان این امپراطوری را داشت مدارس سیبیان بودند. این مدارس با فلسفه، رویه، اهداف، محتوا، شیوه، خدمه آموزشی، مدیریت، ارزیابی و مسائل بکر قابل آموزش یکی از نمونه های بی بدیل سیستم های آموزشی به شمار میروند. خواندن قرآن در این مدارس اجباری بود. مسائل دینی و اصول اولیه علم ریاضی هم از مهمترین تعالیم این مدارس به شمار میرفتند.1. معرفیبا استناد به سخنان لرد پال ریکات؛ «آموزش و سخت گیری ترک ها یکی از نکات قوت سیاست های آنهاست و از مهمترین پایه های پایداری امپراطوری شان به شمار میرود. در این سیستم ثروت و جایگاه اجتماعی خانواده و رشوه دادن هیچ معنایی ندارد؛ اما استعداد، توانایی، هوشیاری و انضباط از جایگاه رفیعی برخوردار هستند. شخص سلطان این صفات را از جمله والاترین صفات یک مرد میداند». مستقیم ترین مسیر برای آشنایی و معرفی یک تمدن، آشنایی و پی بردن به سیستم آموزشی آن تمدن است. چرا که سیستم آموزشی سرنخ های مهمی از فلسفه، اهداف، رویه ها و طرز فکر مردم و وضع اجتماعی که آن کشور در تلاش برای رسیدن به آن است را نشان میدهد. در طرف دیگر، مدرسه نیز یکی از مهمترین جنبه های یک سیستم آموزشی است.این مقاله که بر اساس تحلیل و آنالیز دقیق اسناد تاریخی است تلاش میکند تاثیرات سیستم آموزش ابتدایی امپراطوری عثمانی را آشکار کند. امپراطوری عثمانی که بیش از 600 سال پا بر جا بود، متشکل از گروه های مختلف با طرز فکر و باورهای متفاوت بود و تمامی اقلیت های مذهبی این امپراطوری در زندگی اجتماعی و آموزشی خود دارای آزادی عمل بودند. تاریخچه عثمانی ها طیف گسترده ای از تغییر و اصلاحات را به خود دیده است، مخصوصا با شروع قرن 18 و پیش از فروپاشی این امپراطوری. همانطور که تاسکین (2008) نیز عقیده دارد سیستم آموزشی عثمانی ها گونه پیشرفته و ارتقا یافته سلجوقی ها است. در امپراطوری عثمانی که «معجزه ای بزرگ در تاریخ جهان» نیز نامیده میشود، پایه تمای سطوح آموزشی، مدارس ابتدایی یا همان مدارس سیبیان هستند. کسانی که به این مدارس میروند، پایه های شخصیتی خود را تشکیل میدهند و این همان محلی است که اکثر شهروندان امپراطوری عثمانی از آن کار خود را شروع میکنند. مدارس سیبیان تاثیراتی داشته اند که بررسی و کاوش در آنها برای ما بسیار مهم است، که از این جنبه نوعی مرکز آموزشی عجیب و مرموز نیز به نظر میرسد.2. پیشرفت تاریخی مدارس ابتداییامپراطوری عثمانی مدارس ابتدایی (مکاتب سیبیان) را از سلجوق ها و سایر دولت های ترک به ارث برده بودند.میتوان به سادگی مشاهده کرد که مراکز آموزشی اغلب در کنار مراکز عبادتی و معابد قرار میگرفتند و در دوران قدیم بیشتر برای ترویج آموزه های دینی به کار میرفتند، بعدها برای آموزش سایر علوم نیز به کار رفتند. در واقع منشا مدارس ابتدایی را میتوان در فعالیت های آموزشی با معلمان مسیحی یافت، مدارسی که ادبیات آموزش داده شده در آن پیش از ظهور اسلام و غیر عربی بوده اند. «هیره» اولین کسی بود که نوشتن را به افراد دور و بر خود آموزش داد. معلم مستقل و آموزگار سواد نوشتن را «وادی القورا» مینامیدند. اما فعالیت های آموزشی چنان کند بود که در دوران اسلامی نرخ سواد در مردمان قریش تنها 17 بود. هرچند، ترویج مدارس سرعت یافت و آموزش و حفظ احادیث و آیات قرآنی به فعالیتی متداول بدل گشت که باعث ساخته شدن قراعت خانه ها در کنار هر مسجد میشد. در ابتدا مدارس مراکز سواد آموزی بودند، پس از آن تبدیل به مراکز ترویج آموزه های قرآنی و اسلامی شدند. فضایل اخلاقی و خواندن و نوشتن قرآن نیز از سایر جنبه های آموزشی عمده مدارس شدند.3. برنامه درسی مدارس ابتدایی3.1. فلسفه مدارس ابتداییعنصر پایه در اجتماع امپراطوری عثمانی را ترک ها تشکیل میدهند. در داخل مرزهای امپراطوری عثمانی، ترک ها، یونانی ها، بلغاری ها، پوماک ها، صربی ها، اهالی کرواسی، مونتنگری ها، بوسنی ها، آلبانیایی ها، لهسانی ها، هلندی ها، رومی ها، ارمنی ها، گرجی ها، مسیحی سریانی، کلدانیان، عرب ها، رومانیایی ها، ایرانی ها، کردها، قبطی، اتیوپییایی ها و بربرها نیز وجود داشتند. پس هر کودک که وارد سیستم آموزشی مکاتب سیبیان میشد علاوه بر آموزه های اخلاقی دسته اجتماعی خود، فرهنگ و شیوه زندگی در اجتماع و ایده احترام به عقاید دیگران را آموزش میدید، همان طرز فکری که امپراطوری بر اساس آن بنا نهاده شده بود.4. نتیجه گیریهمانطور که گوکجه (2009) نیز عقیده دارد سیستم سیاسی تلاش در کنترل نهادهای آموزشی داشته اند و خواسته اند سهم خود را در اعمال نفوذ سیاسی، ایدئولوژیکی، فرهنگی و اقتصادی در جوامع داشته باشند. عثمانی ها نیز از این قاعده مستثنی نبودند. اولین نمونه های مدارس عثمانی در حدود 620 سال پیش به وجود آمده بود و در مساحتی در حدود 14 میلیون کیلومتر مربع گسترش یافته بود، مدارس سیبیان در سه قاره مختلف وجود داشتند. میشود گفت در نهایت هیچ تاثیر منفی یا مثبتی بر تداوم دولت نداشتند. اما عملکردهایش را میتوان در حوزه های زیر بررسی کرد:الف) کودکان از سن 3 سالگی وارد مدرسه میشدندب) سیستم آموزشی مبتنی بر هم-یادگیری بودد) غذا و لباس و کمک های مالی به خانواده های فقیر و کودکان به انزوا کشیده شده در اجتماع داده میشدج) در بین کودکان حاضر در گروه های دینی و مذهبی مختلف، از سن 3 سالگی نوعی ارتباط و همبستگی ایجاد میشد، پیش از آنکه ارزشهای فکری ایشان جا افتاده شود و سنگ بنای روابط اجتماعی و فرهنگی جامعه و قابلیت احترام به عقاید یکدیگر در سنین پایین تشکیل میافت.د) آئین بدرقه، رویداد شروع تحصیل بود و در بین تمدن های دیگر نظیر ندارد.ه) با تشخیص استعداد و دسته فکری دانش آموزان مختلف به دسته آموزشی موسیقی، خوشنویسی و یا حفظ قرآن هدایت میشدند، حتی به دسته علوم مرتبط و یا شغل های مطابق با استعدادشان راهنمایی میشدند. امکان هدایت به مکاتب آموزشی دیگر از جمله دارالمثنوی ها نیز وجود داشت.و) در مدارس ابتدایی کودک میتوانست نقش خود در دوران بزرگسالی را تعیین کند.ز) بر اساس این سیستم آموزشی هر کودک متعلق به هر دسته مذهبی و فکری و کلاس اجتماعی در داخل مرزهای وسیع امپراطوری در نظر گرفته میشد.حتی در دنیای امروزی هم ویژگی ها و عملکردهای مدارس ابتدایی آن زمان بسیار دور از دسترس مینمایند، حتی بسیاری از کشورها هنوز هم در رسیدن به این اصول ناتوان مانده اند.این مقاله در سال 2013 در نشریه ijhssne و در مجله بین المللی علوم انسانی و اجتماعی، توسط گروه علوم تربیتی منتشر شده و در سایت ای ترجمه جهت دانلود ارائه شده است. در صورت نیاز به دانلود رایگان اصل مقاله انگلیسی و ترجمه آن می توانید به پست دانلود ترجمه مقاله امپراطوری عثمانی و سیستم آموزشی در سایت ای ترجمه مراجعه نمایید.