تفاوت های مبنایی نظریه های مارکسیسم و مارکسیسم_لنینیسم

کارل مارکس فیلسوف و متفکر بزرگ آلمانی در سال 1818.م در شهر تری یر آلمان دیده به جهان گشود. وی بنیان گذار یکی از بزرگترین نحله های فکری جهان بود که به نام خود وی «مارکسیسم» نامگذاری گردید. نظریه مارکس بر یکسری مبانی اصلی مبتنی بود که عبارتنداز: 1.زیربنا بودن اقتصاد و روبنا بودن وضعیت سیاسی و اجتماعی: این وضعیت بدین صورت می باشد که نوع توزیع وسایل تولید و وسایل ثروت، مشخص کننده نوع نظام سیاسی و وضعیت پایگاه اجتماعی افراد در جامعه و تعیین کننده سلسله مراتب اجتماعی می باشد. 2. تضاد طبقاتی: مارکس دولت را عامل طبقات سرمایه دار می دانست. یعنی دولت را طبقات سرمایه دار و مسلط بوجود آورده اند تا از منافعشان در برابر سایر طبقات محافظت کند، و طبقات تحت سلطه تلاش می کنند تا دولت را که عامل تسلط طبقات سرمایه دار است را سرنگون کنند. 3. خودآگاهی: بدین صورت است که در نتیجه ی صنعتی شدن و استثمار طبقه کارگر توسط صاحبان سرمایه و صنعت، کارگران به نوعی خودآگاهی نسبت به خود و حقوق خود می رسند و در برابر طبقات سرمایه دار سر به شورش برمی دارند. 4. دیالکتیک تاریخی: مارکس معتقد بود روند تاریخ سراسر مبارزه بین طبقات سلطه گر و طبقات تحت سلطه بوده، و این مبارزه روند تاریخ را شکل داده است. 5. سرمایه داری: مهم ترین شرط تحقق نظریه مارکسیسم این است که یک کشور در وضعیت سرمایه داری باشد و صنعتی گردد تا شرایط برای یک انقلاب پرولتاریایی فراهم گردد. 6. دیکتاتوری پرولتاریایی: این وضعیت برای حالتی می باشد که سرمایه داری منجر به استثمار طبقه کارگر گردد، این طبقه به خود آگاهی برسد، دست به یک انقلاب پرولتاریایی بزند، در نهایت حکومت به دست طبقات پرولتاریایی بیفتد و آنها در یک جامعه بدون طبقه (بدون دولت) با تشکیل شوراهای انقلابی متشکل از افراد داوطلب مردمی زندگی کنند. پیش بینی مارکس برای انقلاب پرولتاریایی و بوجود آمدن دیکتاتوری پرولتاریا برای دو کشور صنعتی آن روزگار یعنی انگلستان و فرانسه بود که البته هرگز هم محقق نشد. نکته جالب تر این که نظریه مارکسیسم بر خلاف تفکرات خود مارکس که آن را برای کشورهای سرمایه داری صنعتی پیش بینی کرده بود، در کشورهایی به اجرا گذاشته شد که در زمره ی کشورهای صنعتی و پیشرفته نبودند و بالعکس کشورهای عقب مانده و دارای اقتصاد کشاورزی و دامپروری بودند و از نظر پیشرفت تکنولوژی بسیار ابتدایی بودند. لنین: لنین اولین رهبر اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی، از جمله طرفداران نظریه مارکس بود که معتقد بود این نظریه بدین صورت که مارکس آن را طراحی نموده قابلیت اجرایی شدن ندارد، به همین دلیل دست به یک سری نوآوری هایی در مبانی نظریه مارکس زد. این تغییرات زمینه ساز تغییرات اساسی در نظریه مارکس گردید به گونه ای که نظری مارکس از مارکسیسم به «مارکسیسم – لنینیسم» تغییر نام دارد. تغییراتی که لنین با نظریه مارکسیسم – لنینیسم خود در مارکسیسم بوجود آورد عبارتنداز: 1.تغییر خودآگاهی طبقه کارگر به آگاهی از بیرون: پس از جنگ روسیه تزاری و ژاپن در سال 1905.م که منجر به شکست روسیه در برابر ارتش ژاپن شد، لنین و هوادارانش دست به یک سلسله تظاهرات بر علیه تزار زدند تا تزار را سرنگون کنند. بر خلاف تصورات لنین طبقات کارگر از این اعتراضات و تظاهرات حمایت و پشتیبانی نکردند و لنین و هوادارانش دستگیر، زندانی و یا تبعید شدند، بدین ترتیب لنین به این نتیجه رسید که آگاهی طبقه کارگر مورد نظر مارکس الزاما نباید توسط خود کارگران کسب گردد بلکه می توان انقلاب نمود، دولت را سرنگون کرد و بعد از آن از طریق آموزش سیاسی این آگاهی را به کارگران انتقال داد. بدین ترتیب عنصر خود آگاهی را به آگاهی از بیرون تبدیل کرد. این اقدام لنین که کارگران را باید از بیرون به آگاهی رساند نه اینکه خودشان به آگاهی برسند، زمینه را برای هدف اصلی لنین که همانا بدست گرفتن قدرت توسط خود یارانش بود را فراهم آورد. بدین ترتیب کارگران را به عنوان توده ای نادان که باید به آنها آموزش داده شود تا از حقوق خود را بشناسند، در نظر گرفت و گروهی که وظیه آموزش آنان را بر عهده داشتند را گروه آگاه و دانا دانست، و بدین ترتیب توانست تئوری دیکتاتوری پرولتاریای مارکس را حذف کند و تئوری خودش را جایگزین آن کند که در شماره سوم بدان خواهیم پرداخت. 2. تغییر از سرمایه داری به راه روش غیر سرمایه دارانه: لنین چون در روسیه ی غیر سرمایه داری انقلابی به نام طبقه کارگر به راه انداخته بود؛ درصدد بود که به گونه ای غیر سرمایه داری بودن روسیه را توجیه کند. به همین دلیل تئوری «راه روش غیرسرمایه دارانه» را ارائه نمود. وی در این طرح اعلام کرد که لازم نیست تک تک مراحل نظریه مارکس همانگونه که مارکس در نظریه خود اعلام کرد به ترتیب اجرا گردد. می توان در یک کشور غیر سرمایه داری هم انقلابی پرولتاریایی راه انداخت و پس از به موفقیت رسیدن انقلاب، کشور را به سمت صنعتی شدن حرکت داد. می توان گفت لنین با طرح راه روش غیرسرمایه دارانه، ماهیت یک انقلاب پرولتاریایی، که مارکس برای رهایی کارگران صنعتی از دست صاحبان قدرت طرح ریزی کرده بود را، به طور کلی دگرگون نمود؛ به طوری که می توان گفت علت را به جای معلول و معلول را به جای علت نشاند. 3. تغییر دیکتاتوری پرولتاریایی به حزب کمونیست: در پایان مراحل انقلابی مارکس آنچه محقق می شد، حکومت کارگران و طبقات تحت سلطه بود که مارکس از آن به دیکتاتوری پرولتاریا نام برد. لنین اما چون می خواست قدرت در دست خود و یاران انقلابی اش نگه داشته شود، تئوری حزب کمونیست را مطرح ساخت. بدین صورت که به جای قرار گرفتن دولت در راس قدرت که حافظ منافع طبقه سرمایه دار است، یک حزب که نامش را هم از آخرین مرحله از مراحل شش گانه مارکس (کمون اولیه، برده داری، فئودالیسم، لیبرالیسم، سوسیالیسم و کمونیست یا کمون ثانویه) به عاریت گرفته بود، قرار می گرفت. بدین ترتیب شاهد انتقال دیکاتوری از دولت تابع طبقات مسلط به دیکتاتوری حرب کمونیست بودیم. 4. تغییر لیبرالیسم به عنوان یکی از مراحل انقلاب کمونیستی تا تبدیل شدن به آخرین مرحله سرمایه داری: لنین در تئوری خود بر خلاف مارکس که لیبرالیسم را یکی ار مراحل رسیدن به کمونیست می دانست، دیدگاهی متفاوت داشت و درباره لیبرالسم معتقد بود، امپریالیسم آخرین مرحله سرمایه داری است. بدین صورت که یک کشور سرمایه داری زمانی که تولیداتش به حدی برسد که دیگر بازار داخلی اش جوابگوی تولیداتش نباشد و دارای انباشت ثروت بسیار بالایی باشد، در این شرایط دست به فتح سایر سرزمین ها می زند تا بتواند اقتصاد رو به رشد خود را نجات دهد. لنین این حالت را در تئوری خود، امپریالیسم به عنوان آخرین مرحله سرمایه داری نامید. هر چند لنین با این تئوری درصدد بود تا استعمارگران اروپایی را زیر سوال ببرد و به نوعی به آنان اعلام جنگ داد، اما وقایع پس از جنگ جهانی دوم، و فتح سرزمین های اروپای شرقی و انضمام این سرزمین ها به شوروی سابق نشان داد؛ امپریالیسم آخرین مرحله سرمایه داری نیست؛ بلکه در عمل مشخص گردید «امپریالیسم اوج قدرت کمونیست» می باشد. بدین ترتیب می توان نتیجه گرفت، تئوری مارکسیسم مارکس، یک تئوری کامل منطبق بر مراحل تاریخی بود؛ هر چند این تئوری نتوانست اتفاقات آینده را به درستی پیش بینی نماید و هرگز چنین انقلابی در کشورهای سرمایه داری آن روز یعنی انگلستان و فرانسه به وقوع نپیوست. اما تئوری مارکسیسم – لنینیسم لنین یک تئوری توجیهی برای انقلاب 17 اکتبر روسیه و دیکتاتوری حزب کمونیست پس از آن بود، و نه یک تئوری نظری مبتنی بر واقعیت و علمی.