نقد فیلم مصاحبه ای با خدا(An Interview with God)

فیلم An Interview with God یا (مصاحبه با خدا) به کارگردانی Perry Lang محصول کشور آمریکا است که در سال 2018 ساخته شده و تاکنون توانسته امتیاز 5.7/10 از سمت منتقدین خود کسب کند. بازیگرانی همچون «برنتون توایتز» (Brenton Thwaites) و «دیوید استراترن» (David Strathairn) و « یائل گروبگلاس» (Yael Grobglas) در این فیلم به ایفای نقش پرداخته‌اند.خلاصه فیلم: داستان فیلم درباره روزنامه نگاری به نام « پال آشر» است که بعد از پوشش خبری جنگ در افغانستان به خانه باز می‌گردد. پُل با توجه به تجربیات تلخ جنگ، بعد از بازگشت با خیانت همسرش مواجه می‌شود که ایمان و زندگی‌اش را در آستانه فروپاشی قرار می‌دهد. در شرایطی که پُل کاملا سَردرگم است و به دنبال جواب پرسش‌های خود می‌گردد؛ مصاحبه‌ای عجیب با شخصی ناآشنا برای او جور می‌شود. مصاحبه‌ای با خدا که زندگی و نگاه او به زندگی را تغییر می‌دهد.بشر همیشه احتیاج شدیدی به حرف زدن با خالق هستی داشته. اینکه او را رو در رو ببیند و به خاطر تمام رنج‌هایی که کشیده از او سوال کند. شرایطی که این فیلم برای مخاطب فراهم می‌کند. یکی از نکاتی جالب فیلم «مصاحبه با خدا» عدم تعلق آن به مذهب و مکتب خاصی است. یعنی به تصور کشیدن خدایی بدون مذهب.به نظر برخی بیشتر فیلم درباره مبارزه با خودکشی از فرط ناامیدی است اما این یک فیلم سرتاسر معنویت است که پرسش‌های مهم انسان مثل وجود خدا، اختیار و نسبت آن با تقدیر، رستگاری و وجود شر در عالم را پاسخ می‌دهد. در این فیلم، مصاحبه با خدا در سه جلسه انجام می‌گیرد و در هر جلسه به موضوعی خاص می‌پردازد.جلسه اولجلسه اول مصاحبه در یک پارک و مقابل یک میز شطرنج اتفاق می‌افتد. شطرنج روی میز مصاحبه! نماد زیبایی از یک جریان فکری است که بین خدا و پال شکل می‌کند. پاسخی که از هستی می‌گیری به این بستگی دارد که تو مهره‌ها را چطور به حرکت در می‌آوری.در جلسه اول درباره موضوعات مختلفی میان پال و خدا مطرح شد. اما دو نکته از هم مهم تر بود. اول اینکه خدا در پاسخ به سوال از تورات و انجیل به شکل صریح بر دو مقوله هرمنوتیک در دین و عدم عصمت پیامبران در وحی صحه می‌گذارد.پال: تورات و انجیل کلام خداست؟خدا: بله. البته چیزی‌هایی هستند که توسط انسان فهمیده شده و توسط انسان ترجمه شده. هر آدمی مسیر خودش رو میره، اما فقط یک مسیر وجود دارد.از عبارت بالا این گونه فهمیده می‌شود که پیامبران در دریافت وحی و پیام الهی معصوم نیستند و تنها برداشت خود را از آن حقیقتی که دریافت کرده‌اند بیان می‌کنند. در حالی که اگر این گونه باشد فرق پیامبر با سایر مردمان چیست؟ دیگران هم می توانن چنین تجربه‌ای را داشته باشند. چرا که وحی و پیامبری در حد یک تجربه عرفانی در این نگاه تقلیل یافته و رسالت آنان که هدایت و به کمال رساندن بشر است زیر سوال رفته است.اما درباره هرمنوتیک و یا چگونگی فهم متن مقدس، اگر هر فهمی نسبی و در عین حال قابل اعتماد باشد؛ در نهایت چه کسی حرف درست را می‌زند؟ و یا در عمل باید از چه کسی پیروی کرد؟ یا به طور کلی با توجه به نقد عصمت انبیاء در دریافت وحی و فهم‌های متفاوت از متن مقدس، دیگر دین داری و مذهب چه لزوم و یا چه ارزش و فایده‌ای خواهد داشت؟نکته دومی که در مصاحبه ابتدایی با خدا بسیار جالب است و از بقیه سوال‌ها بیشتر مورد توجه پال قرار می‌گیرد؛ مساله جبر و اختیار است. این که چگونه می‌توان میان تقدیر الهی و اختیار انسان جمع نمود.خدا در ابتدا برای اثبات کردن اینکه پل اختیار دارد یا نه، یک جُک تعریف می‌کند و او نمی‌خندد. این یعنی او اختیار دارد. خدا توضیح می‌دهد که اختیار داشتن انسان به معنی این نیست همه عمل‌های او اختیاری است. او به پال می‌گوید که باید بفهمی که تقدیر من و اختیار انسان با هم در تناقض نیستند. اگر چه دو نسخه کامل یک چیز نیستند ولی یک دیگر را کامل می‌کنند.خدا در ادامه می‌گوید: اگر قرار بود من به جای بنده‌ام انتخاب کنم هیچ وقت اتفاق‌های بد برای آن‌ها نمی‌افتاد. اما مردم باید بدانند که انتخاب‌هایی دارند و اون انتخاب‌ها پیامدهایی.نکته‌ای که در جلسه سوم مصاحبه دوباره مطرح می‌شود. در واقع مساله تقدیر الهی، شر و اختیار به شکلی دیگری مطرح می‌شود. خدا در قسمت پایانی مصاحبه به پال می‌گوید:انسان‌ها باید خودشان مشکل‌شان را حل کنند. جنگ‌ها تموم میشه، بیماری‌ها درمان میشن، غذا رو میشه به دست آورد...اول همدیگر را نگاه کنید، من رو اونجا می‌بنید.پال با اصرار از خدا طلب معجزه می‌کند و خدا به او می‌گوید:معجزه هر روز اتفاق می‌افته، گاهی معجزه خود شما هستیندر واقع با این جملات قصد دارد به شخص اصلی داستان بگوید که بسیاری از شرور در عالم به دلیل انتخاب‌های اشتباه خود ماست و راه نجات از این شرور هم به بدست خود ما خواهد بود.جلسه دومجلسه دوم مصاحبه این بار در یک سالن تئاتر، پشت میز و بر روی سِن اتفاق می‌افتد. کل مصاحبه در دو موضوع رستگاری و ایمان خلاصه می‌شود. خدا در بخشی از مصاحبه خطاب به پال می‌گوید «تو درباره ذات ایمان دچار سوء تفاهم شده‌ای». در حالی که او گفت «من همیشه ایمان داشتم».چالش اصلی این است «معنی واقعی ایمان چیست؟»از نظر پال همینه که شما به مسیح و کتاب او ایمان و اعتقاد داشته باشی، رستگاری در نهایت نصیب تو می‌شود. اما خدا با یک پرسش ایمان او را زیر سوال می‌برد. او می‌گوید:خدا: اگر باور داشته باشی که ایمان کافیه- خب در حالی که این طور نیستولی اگر باشه؛ حاضری تبدیل به یک آدم فاسد بشی؟او در ادامه می گوید:ایمان هدف نیست، ایمان فرایند کارِ، مثل ازدواج می مونه: پیمانی که می بندی آخر کار نیست، تازه شروع کارِ.احتیاج به زمان داره و فدا کاری؛ هر روزجلسه سومدر جلسه آخر صحبت از رستگاری ادامه می‌یابد ولی در نهایت به دو مساله تکلیف گرایی و وجود شر در عالم ختم می‌شود. از نظر پال رستگاری یعنی مسئولیت پذیری، یعنی با تکلیف گرایی و انجام وظایف است که سعادت و رستگاری نصیب انسان می‌گردد. اما خدا در مصاحبه‌اش از طریق دو تمثیل ثابت می‌کند که تکلیف‌گرایی رابطه مستقیمی با سطح تعقل و اندیشه انسان دارد. یعنی به میزانی که انسان رشد عقلانی داشته باشد تکالیف از او ساقط می‌گردد.در مثال اول رابطه خدا و بندگان را به رابطه والدین و فرزندان تشبیه می‌کند. پدر و مادر برای بچه‌ها قانون وضع می‌کنند ولی وقتی فرزندان بزرگ‌تر می‌شود چه اتفاقی می‌افتد؟ قانون کمتر و استقلال بیشتر.مثال دوم خدا درباره کتاب مقدس است:خدا: انسان‌ها در ابتدا شرور بودندبه شما فرصت دوباره دادم. یه مجموعه قانون جدیدپال: موسیخدا: قاعده واضح بود، اما هنوز مسیر به سمت من نامشخص و سخت بودتا ظهور مسیح در بیت لحمموسی ده فرمان را آورد اما چیزی که عیسی آورد شش فرمان بود.وقتی از عیسی پرسیدند که چگونه می‌توان وارد بهشت شد، گفت: قتل، دزدی و زنا نکنید، شهادت دروغ ندهید، احترام به به پدر و مادر و دوست داشتن همسایهعیسی چهار فرمان اول را حذف کرد. قسمتی که درباره رابطه خدا و انسان بود. چرا؟چون عیسی آن‌ها را فراموش کرده بود؟ یا این که احساس کرد دنیا تغییر کرده، پس قوانین رو تغییر داد؟زندگی شما آزمونی برای زندگی پس از مرگ نیست.صحبت هایی که خدا در اینجا مطرح می کند از یک طرف عدم احتیاج به دین با توجه رشد عقلانی را مطرح می کند. و از طرف دیگر تکلیف گرایی و مسئولیت انسان ها نسبت خلقتشان را زیر سوال می برد. چیزی که بر اساس مبانی اسلامی کاملا نادرست است.اشکال سخن اول این است که هر انسان و یا جامعه‌ای با توجه به رشد عقلانی خود می‌تواند احساس بی‌نیازی از دین کند و آن را کنار بگذارد. در حالی که بر اساس مبانی اسلامی اساس دین هیچ منافاتی با رشد عقلانی ندارد و انسان‌ها برای رسیدن به کمال مطلوبی که خدا برای آن‌ها در نظر گرفته همواره به امدادهای الهی و دین نیازمند هستند.اشکال سخن دوم این است که خدا در این فیلم انسان‌ها را کاملا آزاد معرفی می‌کند. به شکلی که تنها وظیفه آنان زندگی کردن و لذت بردن از آن است و نه چیز دیگر. در حالی که از نگاه عقلانی هم انسان‌ها نسبت به امکانات و نعمت‌هایی که در اختیار آنان قرار می‌گیرد مسئول هستند. از نگاه اسلام هم انسان‌ها جدای از زندگی و لذت بردن از آن برای رسیدن به سعادت ابدی نیازمند انجام برخی توصیه‌ها و پیروی از مسیری خاص هستند. توصیه‌هایی که فراموشی آن زندگی دنیا و ابدی او را دچار مشکل می‌کند.