امکان رسیدن به قله‌ها؛ یک امر مسلّم

اعتقاد به شدن و تغییر؛ لازمه‌ی رشدقرار هست ما چند جلسه‌ای در محضر امیر کلام و کلام امیر باشیم. در محضر این گنج ناشناخته‌ی پدری؛ نهج‌البلاغه‌ی عزیز. و نکاتی را در مورد رشد و افول تمدن‌ها و جوامع که بعضی‌ها راجع به فرد و بعضی هم راجع به اجتماع هست، خدمت عزیزان عرض کنیم.بایسته و شایسته‌ی مطالب این هست که با سیر منطقی شروع شود. بعضی از نکاتی که خدمت دوستان عرض می‌شود، نکات پایه و اساسی است که لازمه‌ی رشد و تغییر اعتقاد به این مسئله‌ها است و آن مسئله یکی امید و اعتقاد به «تغییر» و «شدن» هست. کسی که خودش را در جبر محیط، وراثت و تربیت ببیند، اصلا نمی‌تواند در مورد تغییر اندیشه و فکر کند و برنامه داشته باشد. پایه‌ی این بحث مسئله‌ی آزادی، اختیار و اراده هست.دیدن همین مسئله انسان را معتقد به تغییر می‌کند که انسان ببیند جامعه‌ای آنچنانی بعد از گذر دو دهه به چه رشد و پویایی رسید و یکی از محصولات و خروجی‌های مکتب اسلام را امیرالمومنین در این نهجه‌ی شریف‌شان توصیف می‌کنند، خدمت عزیزان عرض کنیم.شرایط جامعۀ عرب قبل از بعثت نبی (ص)امیرالمومنین در خطبه ۲۶ نهج‌البلاغه. اولین نکته‌ای که این‌جا آقا امیرالمومنین به آن اشاره می‌کنند این هست که آقا رسول الله (ص) نذیر عالمیان بودند، آغاز حرکت تمدن آفرین ایشان از مکه هست، مخاطب اولیه اعراب هستند ولی ایشان نذیرا للعالمین، برای کل عالمیان هستند.ایشان در توصیف جامعۀ عرب می‌فرمایند شما بدترین اعتقادات، بدترین جایگاه [را داشتید]. و شما در سخت‌ترین شرایط زندگی حتی از حیث منازل زندگی و سکونت، یک زندگی متمدنانه نداشتید و بهداشت مناسبی نداشتید، و از حیث تغذیه آداب انسانی خوردن را رعایت نمی‌کردید و خون‌ریز بودید، خون خودتان را می‌ریختید. عاطفه و احساس در وجود شما خشکیده‌بود و بت‌پرستی، چوب‌هایی را بر افراشته‌بودید و عبادت‌شان می‌کردید. قربانی برای‌شان می‌گرفتید، هدایا برایشان می‌فرستادید و گناهان سراسر وجود شما را گرفته‌بود. این تصویری است که امیرالمؤمنین از عرب قبل از بعثت بیان می‌کنند..توصیف رشدیافتگان مکتب نبوی از منظر علی (ع)حالا امیرالمومنین در کلمه دویست و هشتاد و نه نهج البلاغه شاگردان مکتب رسول الله را نام می‌برند و یکی از کسانی که رشد یافته همین فضاها بوده، در همین فضا نفس کشیده، در همان محیط بزرگ شده، ویژگی هایش را بیان می‌کنند. نزدیک یازده نکته. هر کلمه‌اش درس اخلاق و حرکتی به سوی رشد است و توصیف‌ها محرکی برای رشدکردن و آسمانی شدن هستند.کلام این چنین شروع می‌شود:«و قال علیه السلام كَانَ لِي فِيمَا مَضَى أَخٌ فِي اللَّهِ وَكَانَ يُعْظِمُهُ فِي عَيْنِي صِغَرُ الدُّنْيَا فِي عَيْنِهِ» یعنی آن عرب جاهلی که برای کوچک‌ترین مطامع دنیایی خون می‌ریخت برای آن‌که در شدت فقر نان خورش کم بشود فرزند خودش را می‌کشت، امیرالمؤمنین بعضی از نجات‌یافتگان از آن فضای ظلمانی را این چنین معرفی می‌کنند که به مقام اخوت با ولی الله رسیدند، از آن بستر رشد کردند و علت این‌که او در نظر من بزرگ بود این است که دنیا در نظرش کوچک بود. ما به این رشد می‌گوییم. کسی که به خاطر بی‌ارزش‌ترین مطامع دنیا خون می‌ریخت به جایی رسیده که کل دنیا در نظرش کوچک و خدا فقط در نظرش بزرگ است و آن جاهلی که جز شهوت شکم اساسی نداشت و هر چه می‌دید می‌خورد، از سلطنت شکم خارج شده؛احساس و عواطف و آمال خودش را مدیریت می‌کند؛ آن گویندگان پر حرف به انسان‌های اندیشمند متفکر تبدیل شدند؛ کوه علم، آن کوه معرفت، اگر موقع حرف زدن می‌شد، همه‌ی گویندگان‌ به بزرگی مقام او اعتراف می‌کردند. بعد می‌فرمایند که در ظاهر که او را می‌دیدی، یک انسان ضعیف، یک انسانی که شاید فکر می‌کردی در تصور خودت، که با یک ضربه می‌توانی او را از پا دربیاوری اما اگر زمانش فرامی‌رسید، مانند شیر بیشه و افعی کویر محکم، گزنده، فعال. ترسیمی از یک نیروی انقلابی و مذهبی؛ نیرویی که می‌خواهد برای این مکتب کاری انجام بدهد، آن‌قدر توانایی داشته باشد که اگر زمانش رسید بتواند خدمتی به اسلام و به مکتب بکند. شما حساب کنید اگر تک‌تک افراد یک جامعه این ویژگی‌ها را داشته باشند! آن جامعه چه‌ جامعه‌ای خواهد بود؟«وَ كَانَ إِذَا بَدَهَهُ أَمْرَانِ يَنْظُرُ أَيُّهُمَا أَقْرَبُ إِلَى الْهَوَى، فَيُخَالِفُهُ». این همان چشم‌اندازی است که ما برای جامعه و آحاد جامعه می‌خواهیم ببینیم. هوا پرستی و خود پرستی و منیّت، باید کنار گذاشته بشود و از بین برود و این شخصی که امیرالمومنین او را توصیف می‌کنند، می‌فرمایند هر زمان که دو مسئله برایش پیش می‌آمد؛ نگاه می‌کرد که کدام یک از این ماموریت‌ها اقرب به هوای نفسش است، نفس‌اش بیشتر کدام را می‌طلبد، با همان مخالفت می‌کرد! در هیأت دو کار به او می‌دهند؛ انتظامات و جفت‌کردن کفش‌ها. او نگاه می‌کند کدام یک آقاییِ ظاهری دارد؟ کدامش مخالفت با هوای نفس دارد؟ کدامش میل به نفس دارد و نزدیک به هوای نفس است؟ خود ندیدن و دیگری و دیگران را دیدن و خدا را دیدن...امکان رسیدن به قله‌ها؛ یک امر مسلّماین جلسه فقط فضا را می‌خواهم به این سمت‌وسو ببرم که این، «امکان» دارد. یکی از چیز‌هایی که در جوامع توسط مخالفین و دشمنان دائما تلقین می‌شود برای جامعه‌ای که در حال حرکت است، این است که «آن قله‌ای که رهبران شما و بزرگان شما و اولیای دین شما برای شما ترسیم کرده‌اند؛ دست نایافتنی است، خودتان را به زحمت نیندازید! این «شدن» امکان ندارد. با این مردم نمی‌شود به جایی رسید و جایی را فتح کرد. با این مسئولین نمی‌شود کاری کرد....» مکتب اسلام نشان داد اگر اراده‌ها شکل بگیرد؛ اگر علت‌هایی که یک تمدن نیاز دارد، در کنار هم قرار بگیرد؛ از آن فضا و از آن محیط این چنین مجاهدانی رحمانی و ربانی خلق می‌شود.آب دریا را اگر نتوان کشید ...امیرالمومنین می‌فرمایند اگر قرار بر مسابقه است، دنبال رسیدن به این فضایل باشید. من حدود یازده خصوصیت را در این کلام نورانی بیان کردم، امیرالمومنین در آخر می‌فرمایند اگر نمی‌توانید همه این‌ها را در خودتان شکل دهید، بدانید هر مقداری را هم که داشته باشید باز هم خوب است. یکی از نکاتی که دائما رهبر فرزانه انقلاب به آن اشاره می‌کنند، «امیدبخشی نسبت به آینده» است بارها و بارها شما در کلمات ایشان دیدید و شنیدید و خواندید که آینده‌ی این مردم، آینده‌ی این انقلاب، آینده‌ی این حرکت را ایشان رو به خیر و سعادت و رفاه و امنیت و آزادی برای همه بیان می‌کنند. این همان نیاز اولیه‌ی حرکت است که انسان بداند و یقین کند که در این مسیر، «شدن» اتفاق می‌افتد و هیچ چیز نمی‌تواند مانع رسیدن به این قله‌ها شود، اگر انسان خود اراده کند، اگر آن نکات مطلوب کنار هم جمع شده باشد...ان‌شاءالله خداوند متعال به آبروی حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام، توفیق حرکت در مسیر رشد و پویایی به همه ما مرحمت کند و ما را از پیروان واقعی آقا امیرالمومنین مقدر کند به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.