پرسونا (Persona) چیست؟

یکی از شاخص‌های موفقیت در طراحی محصول، فروش بیشتر آن محصول در بازار است. معمولا محصولی بیشتر فروخته می‌شود که رضایت کاربران (استفاده‌کنندگان) از آن بیشتر باشد. برای کسب رضایت کاربران هدف، باید نیازها، رفتار و توقعات آنها شناخته شوند و در طراحی محصول به آنها توجه شود. کاربران هدف ممکن است در قالب افراد و گروه‌های مختلفی طبقه‌بندی شوند. مثلا کاربران یک اپلیکیشن سفر درون‌شهری، احتمالا دو گروه عمده هستند:مسافرانراننده‌گانالبته این طبقه‌بندی، برای انجام طراحی محصول، کافی نیست، ولی برای شروع تحقیقات بر روی کاربران، نقطه خوبی است. برای آنکه طراحی به صورت درست انجام شود باید افراد مختلفی را که در هر یک از دو گروه مسافران و رانندگان قرار می‌گیرند، شناسایی و تعریف کنیم. برای این منظور نیازمند «پرسونا» هستیم.پرسونا، یک شخصیت داستانی است: مثلا اکبر آقا. اکبر آقا، مسافری است که می‌خواهد با کمک اپلیکیشن، تاکسی بگیرد: تا اینجا، اکبر آقا کاربر محصول (مسافر اپلیکیشن سفر) است. حالا فرض کنید گلی خانم و اصغر آقا هم دو مسافر دیگر هستند و می‌خواهند تاکسی بگیرند: گلی خانم و اصغر آقا هم، کاربر محصول (مسافر اپلیکیشن سفر) هستند.اگرچه اکبر آقا، اصغر آقا و گلی خانم هر سه مسافر و کاربر اپلیکیشن هستند ولی در واقع، سه شخصیت یا سه پرسونای مختلف‌اند. شخصیت‌های مختلف، اگرچه شباهت‌های زیادی به هم دارند ولی باید به تفاوت‌های آنها نیز توجه کرد: نیازها، توقعات، حساسیت‌ها، محدودیت‌ها، اولویت‌ها، قابلیت‌ها و غیره. مثلا:اکبر آقا، سالخورده است و برای سوار شدن به تاکسی نمی‌تواند به اندازه کافی سریع باشد. خوش صحبت است و از ابتدا تا انتهای مسیر با راننده صحبت می‌کند. ترجیح می‌دهد روی صندلی جلو بنشیند. پنجره باید حتما باز باشد. چشم‌هایش ضعیف است و اعداد ریز روی صفحه موبایل را به سختی می‌خواند. به پرداخت‌های اینترنتی اعتماد ندارد و ترجیح می‌دهد پول نقد پرداخت کند. زیاد از تاکسی اینترنتی استفاده نمی‌کند.گلی خانم، میان‌سال است. زیاد آرایش می‌کند و عطرهای تند (آلرژی‌زا) استفاده می‌کند. ترجیح می‌دهد پنجره تاکسی، بسته باشد. او معمولا یک قفس گربه همراه خود دارد و روی صندلی عقب تاکسی می‌نشیند. کمی بی‌دقت است و معمولا چیزی را در تاکسی جا می‌گذارد یا فراموش می‌کند که کرایه را پرداخت کند. به گوشی‌های جدید علاقه‌مند است. کرایه را اینترنتی پرداخت می‌کند. زیاد از تاکسی اینترنتی استفاده می‌کند.اصغر آقا، نابینا است. کم‌حرف است و ظاهر بسیار مرتبی دارد. ترجیح می‌دهد روی صندلی جلو بنشیند و پنجره بسته باشد. یک عصا و یک کیف دستی دارد. حواس‌جمع است و چیزی را جا نمی‌گذارد. پول را به صورت نقدی پرداخت می‌کند و برای پرداخت، به کمک راننده نیاز دارد. به راننده انعام می‌دهد. زیاد از تاکسی اینترنتی استفاده می‌کند.همان‌طور که در توضیحات بالا می‌بینید، اکبر آقا، گلی خانم و اصغر آقا هر سه یک نیاز مشابه و مشترک دارند: حمل و نقل با تاکسی. ولی این، حداقل خدمات اپلیکیشن سفر است و در همه اپلیکیشن‌ها وجود دارد. چیزی که این اپلیکیشن‌های مختلف سفر را از هم متمایز می‌سازد، توجه به نیازهای مشابه مسافران نیست، بلکه توجه به تفاوت‌ها است: اکبر آقا، گلی خانم و اصغر آقا نیازهای متفاوتی در حمل و نقل و استفاده از اپلیکیشن دارند و توجه به آن نیازها در طراحی محصول، باعث می‌شود که تجربه کاربری خوشایندتری در استفاده از خدمات اپلیکیشن فراهم شود و وفاداری مشتری افزایش یابد.برگردیم به مفهوم «پرسونا»: پرسونا، یک شخصیت داستانی است، مثلا اکبر آقا، که بر اساس تحقیقات و برای نشان دادن نمونه‌های مختلف کاربران محصول ساخته می‌شود. هدف از تهیه پرسونا، کمک به طراحان محصول برای درک بهتر نیازها، تجربه‌ها، رفتارها و هدف‌های استفاده‌کنندگان از محصول است.تهیه پرسونابرای تهیه پرسونا، ابتدا باید به پژوهش و جمع‌آوری اطلاعات پرداخت. اطلاعاتی درباره نیازها، توقعات، حساسیت‌ها، محدودیت‌ها، اولویت‌ها و قابلیت‌های استفاده‌کننده‌گان از محصول (کالا، خدمات، اپلیکیشن و غیره). سپس باید برگه‌ای به عنوان پرونده هر پرسونا تهیه شود. این برگه باید شامل اطلاعات زیر باشد:نقش شخص در استفاده از محصول (مثلا مسافر)تصویر شخصنام شخص (مثلا اکبر آقا)مشخصات فردی شخص (سن، تحصیلات، شغل، جنسیت، شهر)توصیف شخص (شامل سبک زندگی، علایق، نیازها، صفات، محدودیت‌ها، مهارتها، الگوهای رفتاری است. مثلا: سالخورده، خوش صحبت، روی صندلی جلو می‌نشیند، پنجره باید حتما باز باشد، چشم‌هایش ضعیف است، به پرداخت‌های اینترنتی اعتماد ندارد)هدف شخص از استفاده این محصول (مثلا سفر/ درون شهری)نیاز یا مشکلی که شخص را به استفاده از این محصول تشویق کرده است (مثلا سهولت استفاده و قیمت مناسب اپلیکیشن سفر به جای سفرهای درون شهری متداول با تاکسی و آژانس)کانال‌های تاثیرگذار بر شخص (مثلا ورزشکاران مشهور، اینستاگرام، تبلیغ غیرمستقیم)ابزار و گجت های مورد استفاده شخص (مثلا موبایل، تبلت و کامپیوتر)نمونه‌ای از پرسونای مسافر برای اپلیکیشن سفر شهریمنابعwww.interaction-design.orgwww.ergomania-ux.medium.comwww.blog.adobe.comwww.laptrinhx.com