ياران امام حسين (ع) الگوی ياران امام مهدی (عج)

خلاصه از:کبری بشکولامام حسین عليه السلام، فرمود: «فَإني لا أعلمُ أصحاباً أوفي و لا خيراً أصحابي...؛ من ياراني بهتر و باوفاتر از اصحاب خود نمي‌شناسم.»[1]‌يكي از نيازهاي اساسي منتظران در عصر غيبت، لزوم برخورداري از الگوهاي عملي، در مسير خودسازي و نيز همراهي و مساعدت امام معصوم است، كساني كه توانسته باشند در عرصه عمل، براي تحقق اهداف و آرمان‌هاي امام خود، جان‌فشاني كنند و نمونه‌هاي روشني در طريق اطاعت و سرسپردگي باشند و به راستي، چه كساني شايسته‌تر از ياران امام حسين عليه السلام؟!در حقيقت ياران اباعبدالله عليه السلام، معيارهايي را در اختيار ما قرار داده‌اند تا به وسيله‌ آن‌ها، خود را محك زده و با عمل به آن‌ها، خود را براي قيام جهاني و روز باشكوه ظهور، آماده‌تر سازيم. الف) معرفت و محبت محبت، حالتی بين محب و محبوب است كه اگرچه از درون و قلب، سرچشمه می‌گيرد، اما در ظاهر و افعال و اعمال محب، به روشنی بروز پيدا مي‌كند. محبتی پايدار و حقيقی است كه در پی معرفت باشد؛ چراكه هرچه شناخت بيشتر باشد، محبت شديدتر و عميق‌تر خواهد بود. راه ايجاد و تعميق محبت به ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف آن است كه انسان به صاحب الزمان به عنوان مطلوب كامل خويش، معرفت حاصل كند و ابعاد وجودش را بشناسد.معرفتی كه مورد تأكيد ائمه عليهم السلام واقع شده، معرفتی سطحی نيست كه عموم مردم به آن آشنا هستند، بلكه مقصود، معرفتی خاص، با ويژگی‌ها و توصيفاتی است كه در احاديث و ادعيه وارده شده است. مشكل امت اسلام، پس از پيامبر صل الله عليه و آله ، عدم معرفت واقعی به حجت زمان خود بود. كوفيان، امام حسين عليه السلام را مي‌شناختند، اما شناخت آنان، محدود به اسم و نسب امام بود، بدون هيچ بصيرت و آگاهی نسبت به مقام والاي ايشان.در مقابل، ياران حضرت اباعبدالله الحسين عليه السلام از چنان معرفتی به امام زمان خويش برخوردار بودند كه شهادت در راه او را بر زندگی جاودانه در دنيا، بر می‌گزيدند؛ چنان‌چه يكی از ياران امام، اين‌گونه به اين حقيقت تصريح مي‌كند: « خدا را سپاس كه اين شرافت را نصيب ما كرد تا در كنار شما به شهادت برسيم و اگر دنيا باقي باشد و ما در آن جاودان باشيم، قيام با شما را بر ماندن در اين دنيا ترجيح می‌دهيم.»[2] آنان، وجود امام را نعمتی بزرگ از جانب خدا و مورد سفارش پيامبر صل الله عليه و آله می‌دانستند.[3] در تاريخ آمده است كه در دومين روز محرم الحرام، پس از ورود امام و يارانش به كربلا، آن حضرت خطبه‌ای خواند. آن‌گاه، بُرَيْر از جاي برخاست و گفت: « اي پسر رسول خدا صل الله عليه و آله ! خداي تعالي وجود مباركت را بر ما منت نهاده است تا در ركاب شما نبرد كنيم تا در راه شما اعضای بدنمان تكه تكه شود، برای آن‌كه در روز قيامت، جد شما شفيع ما گردد.»[4]اشعاري كه هريك از ياران، در موقع نبرد به زبان می‌آوردند نيز، اشاره به عمق معرفت آنان از امام دارد. برای مثال، يكی از ياران امام، هنگام خروج برای جهاد، اين رجز را مي‌خواند: «حسين عليه السلام امير من است و چه خوب اميري است، او موجب شادی و سرور دلِ بشارت دهنده و ترساننده از خطرها ( پيامبر اكرم صل الله عليه و آله ) است.»[5]حجاج بن مسروق جُعفی نيز از ديگر ياران امام مي‌باشد كه ايشان را اين‌گونه معرفی می‌كند: «ای امامی كه هم هدايت‌يافته‌ای و هم ديگران را هدايت می‌كنی؛ امروز، جدت، پيامبر صل الله عليه و آله را ملاقات خواهيیكرد و سپس پدرت، علی عليه السلام را كه صاحب فضل و جود و احسان است و ما او را وصی رسول صلی الله عليه و آله و جانشين بر حق او می‌دانيم.»ياران امام مهدی نيز، معرفتی عميق به ايشان دارند. امام سجاد عليه السلام در وصف آنان می‌فرمايد: «آنان به امامت امام مهدی اعتقاد راسخ دارند»[6] و اين معرفت عميق، سرچشمه‌ محبتی حقيقی به امام می‌شود؛ به گونه‌ای كه به تعبير امام صادق عليه السلام«آنان در ميدان رزم، او (حضرت مهدی) را در ميان می‌گيرند و در كشاكش جنگ، با جان خود، از ايشان محافظت می‌كنند.»[7] ب)معرفت و پارسايیزهد و پارسايی از ويژگی‌های برجسته‌ ياران ائمه عليهم السلام می‌باشد. معرفت هنگامی پيروی از امام را به دنبال دارد كه آميخته به حب دنيا نباشد. از اين‌رو، منتظران واقعی، كسانی هستند كه در سايه‌ كسب معرفت، نفس خويش را از دنيازدگی خالص كنند.ياران امام حسين عليه السلام انسان‌هايی بودند كه دل‌بستگی به دنيا و فرزند و مال را كنار گذاشته و همه را، همراه جان خويش، تقديم امام نمودند. هنگامي كه اباعبدالله الحسين عليه السلام به فرزندان عقيل فرمود: « شهادت مسلم، خانواده شما را بس است. من به شما رخصت می‌دهم كه به سوی خانه‌هاي خود برويد»[8] فرزندان عقيل در پاسخ امام گفتند: «آيا به مردم بگوييم امام و رهبر و بزرگ خود را در ميان دشمنان تنها گذارديم و از او دفاع نكرديم؟ سوگند به خدا، چنين نخواهيم كرد؛ بلكه جان و مال خود را فدای تو خواهيم نمود.»در مقابل نيز، كسانی را می‌بينيم كه در اثر دل‌بستگی به دنيا و با وجود معرفت به حقانيت امام، حاضر به پيروی از ايشان نيستند. يكی از اين اشخاص، عبيدالله بن حر جُعفی است. او كسی بود كه كاروان امام حسين عليه السلام در مسير خود با او برخورد كرد. امام با او به گفت‌وگو نشست و او را به همراهی خود فراخواند؛ اما عبيدالله در جواب گفت: «به خدا سوگند مي‌دانم كه هر كه شما را دنبال كند، در آخرت سعيد و خوشبخت خواهد شد... اما اين طرح و نقشه را بر من تحميل مكن، چراكه نفس من بر مرگ آمادگی ندارد.»[9]مردم كوفه نيز كه با امام عليه السلام بيعت كرده بودند و به ايشان قول همكاری داده بودند، به جهت دل بستگی به دنيا، به ايشان خيانت كردند؛ چنان‌چه در تاريخ نقل شده است كه امام از چند تن از اهالی كوفه ـ كه پس از شهادت مسلم، به ايشان پيوسته بودند-درباره‌ رأی و نظر مردم كوفه پرسيدند و آن چند نفر در پاسخ گفتند: «در بين اشراف، رشوه‌های بزرگ، رد و بدل می‌شود و اگرچه دل‌های ساير مردم با شماست، اما شمشيرهايشان عليه شما آماده گشته است.»[10]آن‌گاه حضرت اباعبدالله عليه السلام فرمود: «النّاس عبيد الدنيا و الدين لعق علي ألسنتهم...؛ مردم، بنده‌ دنيايند و دين، لقلقه‌ زبان آن‌هاست… .»[11]در هنگامه‌ ظهور، نيز كساني كه به ظاهر، منتظر امام عليه السلام بوده‌اند، از ايشان جدا می‌شوند. چنان‌چه امام صادق عليه السلام در اين‌باره می‌فرمايند: «كه قائم قيام كند، كسانی كه به نظر می‌رسيد از ياران او باشند، از امر (ولايت) بيرون می‌روند...»[12] ج)عبادت و راز و نياز با پروردگاراز مخنف نقل شده كه در ظهر عاشورا و در كشاكش جنگ، ابوثمامه‌ صاعدی نزد امام آمد و گفت: «من دوست دارم در حالی كه نماز آخرم را با شما به جای آورده‌ام، خدا را ملاقات كنم.»[13]حضرت در جواب فرمود: «نماز را ياد آوردی، خدا تو را از نمازگزارانی كه به نماز تذكر می‌دهند، قرار دهد.» آن‌گاه امام حسين عليه السلام به همراه نيمی از ياران خود به نماز ايستادند و سعيد بن عبدالله حنفي، خويش را سپر امام قرار داد و تيرهای رها شده از سوی دشمن را به جان خريد تا آن‌كه به شهادت رسيد.در شب عاشورا نيز، تمام اصحاب در خيمه‌هاي خود به راز و نياز و عبادت مشغول بودند. راوي مي‌گويد: «حسين عليه السلام و يارانش، آن شب را در حالي به صبح رساندند، كه زمزمه‌ آنان در حالات ركوع و سجود و ايستاده و نشسته، مانند زمزمه‌ زنبوران عسل، شنيده مي‌شد.»[14]در وصف ياران امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف نيز از پيامبر اكرم صل الله عليه و آله نقل شده است: «آنان در راه اطاعت خداوند، اهل جديت و تلاش هستند..»[15] امام علی عليه السلام در توصيفشان فرموده‌اند: «مردان شب‌زنده‌داري كه زمزمه‌ نمازشان، مانند نغمه‌ زنبوران عسل به گوش می‌رسد. شب‌ها را با شب‌زنده‌داری سپری می‌كنند و بر فراز اسب‌ها خدا را تسبيح می‌كنند.»[16] د)وفای به عهدامام عليه السلام در شب عاشورا به خيمه‌ حضرت زينب عليها السلام رفتند و ميان ايشان، گفت‌وگويي صورت گرفت. از آن‌جمله، حضرت زينب عليها السلام به امام عليه السلام عرض كرد: «آيا شما نيات ياران خود را امتحان كرده‌ايد؟ مي‌ترسم كه در هنگامه‌ درگيری، شما را به دشمن تسليم كنند.» امام حسين عليه السلام در جواب فرمودند: «به خدا سوگند، ايشان را آزموده‌ام و آنان را انسان‌هايی سينه‌سپركرده يافته‌ام، به گونه‌ای كه به مرگ زيرچشمی می‌نگرند و شوقشان به مرگ، ‌کم‌تر از شوق كودك به شير مادرش نيست.»[17]در آن شب، زيباترين و ماندگارترين صحنه‌های تاريخ اسلام، شكل گرفت. امام عليه السلام بيعت خود را از همه‌ ياران برداشت و از ايشان خواست تا در تاريكي شب پراكنده شوند. اما هريك از اهل بيت عليهم السلام، اصحاب و ياران در سرسپردگی عاشقانه‌ خويش، بار ديگر ابراز وفاداری كردند. مسلم بن عوسجه عرض كرد: «يابن رسول الله صل الله عليه و آله ! در جهان كسی از ما لئيم‌تر نباشد، اگر اين‌جا تو را رها كنيم. پناه مي‌بريم به خدا از اين‌كه از ركاب همايونی تو دوری كنيم. خدا هرگز روزی را نياورد كه من چنين كنم.... حتي اگر سلاحی به دست نداشته باشم، با پرتاب سنگ به جنگشان خواهم رفت ... و هرگز از تو جدا نخواهم شد، تا در ركاب تو كشته شوم.» سعيد بن عبدالله حنفی نيز عرض كرد: «سوگند به خدا، هرگز تو را رها نمی‌كنيم، تا برای خدا مشخص شود كه سفارش پيامبر صلی الله عليه و آله را نسبت به تو عمل كرده ايم و اگر بدانم كه در راه تو به شهادت می‌رسم و سپس زنده می‌شوم و ذرات وجودم را بر باد می‌دهند و هفتاد بار با من چنين كنند، باز از تو جدا نخواهم شد...»[18]و اينك ما در زمان انتظار سرورمان، حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف به سر مي‌بريم. به راستي، آيا ما مدعيان منتظر، به اندازه‌ ياران سيدالشهداء عليه السلام، از جان و مال خود، خواهيم گذشت؟ منتظر واقعی در ميدان عمل، به سوی ظهور گام بر می‌دارد و در هر صبح با امامش بيعتی تازه می‌بندد و به خدا خويش قول مي‌دهد كه هرگز از اين عهد و پيمان برنگردد، تا از ياران و دفاع‌كنندگان از مولايش باشد و در اين راه از همه پيشی بگيرد؛ عهدی كه حتی مرگ هم نتواند آن را بشكند: «اللهم إني اجدد له فی صبيحة يومی هذا و ما عشتُ من أيامي عهداً و عقداً و بيعةً له في عنقي لا أحول عنها و لا أزول ابداً اللهم اجعلنی من أنصاره و أعوانه و الذّابينَ عنهُ و المسارعين اليه فی قضاء حوائجه و الممتثلينَ لِأوامره و المحامين عنه و السابقينَ إلي ارادته و المستشهدين بين يديه اللهم إن حال بينی و بينه الموت الذي جعلته علی عبادك حتماً مقضياً فأخرجنی من قبری مؤتزراً كفنی شاهراً سيفی مجرداً قناتی ملبياً دعوة الداعی فی الحاضر و البادي...»[19] پدیدآونده: سكينه خاني[1]- الكامل في التاريخ، ج 2، ص 577[2]- مقتل الحسين، مقرم، ص 59[3] -پيامبر اكرم صل الله عليه و آله در حديث ثقلين از امام، به عنوان يكی از امانات خويش نام می‌برد و عنوان می‌كند كه در قيامت، شفيع كسی خواهند بود كه به اين امانت چنگ زند.[4] -اللهوف، ص 35[5] -ابصار العين، ص 96[6] -منتخب الأثر، آيت الله صافی گلپايگانی، ص 244[7] -بحارالانوار، علامه مجلسی، ج 52، ص 308[8] -ارشاد شيخ مفيد، ص231[9] -تاريخ الامم و الملوك، ج 5، ص 407[10] -همان، ص 405[11] -بحار، ج 44، ص 383[12] -الغيبة، نعمانی ص 317[13] -ابصار العين، ص 120[14] -الهوف، ص 130[15] بحارالانوار، ج 36، ص 207[16] همان، ج 52، ص 308[17] مقتل الحسين عليه السلام ، مقرم، ص 219[18] الهوف، صص 127-129[19] مفاتيح الجنان، دعای عهد