تاب‌آوری اقتصادی در دوران بحران

نویسندگان:✍️ محمدرضا زالی✍️ سعید جعفری‌مقدمشرایط اقتصادی ایران شرایطی ویژه و بی‌مانند است. کاهش شدید بهای نفت و درآمدهای دولت؛ کسری بودجه و اتکا به مالیات شرکت‌ها و کسب‌وکارها از یکسو و تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا، نوسان‌های نرخ ارز، کمبود نقدینگی و سرمایه در گردش کسب‌وکارها و پایین‌ بودن تقاضای موثر از سوی دیگر، اقتصاد کشور را سست و شکننده کرده‌ است. چنین شرایطی بیش از هر زمان کشور را نیازمند سیاست‌گذاری‌های میان‌مدت و بلندمدت توسعه کارآفرینی کرده است.حال اگر تکانه جدید اقتصادی/ اجتماعی و بین‌المللی چون کووید‌۱۹ هم یک ‌یک مردم و فعالان کسب‌وکارهای خرد، کوچک و متوسط و بزرگ و حتی نوپاها و نیز سیاست‌گذاران را با چالش‌های پرشمار جدی رویارو کند، این آسیب‌پذیری به‌مراتب افزون‌تر خواهد شد. ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) کشور از آنِ کسب‌وکار‌های خدماتی کوچک و متوسط است؛ کسب‌وکارهایی مانند فروشنده‌های خوراک، سالن‌های آرایش و پیرایشگاه‌ها، تولید و توزیع پوشاک، آمد و رفت درون‌شهری و برون‌شهری، هتل‌ها و مراکز گردشگری، مراکز ساخت و فروش صنایع‌دستی که در اثر فراگیری کرونا تعطیل یا نیمه‌فعال شده‌اند.به همین دلیل، کشورها علاوه بر رشد اقتصادی باید در برابر اتفاقاتی مثل سیل، زلزله، نوسان‌های نرخ ارز و تکانه‌های جهانی چون کرونا، به اقتصاد پایدار و تاب‌آور دست‌ یابند. دستیابی به این دو هدف نیازمند سیاست‌گذاری‌های کارآمد توسعه کارآفرینی است.توانایی ایستادگی و چیرگی بر بحران‌های کووید‌۱۹، هم به تاب‌آوری افراد و شرکت‌ها و هم به تاب‌آوری ملی بستگی‌ دارد. به دیگر سخن، از یکسو هر اقتصادی در رویارویی با تکانه‌های بحران‌سازی چون تحریم‌، زلزله و کووید‌۱۹، آسیب‌پذیری‌هایی دارد و از سوی دیگر تاب‌آوری کشورها در برابر این بحران‌ها نشان از توانایی ایستادگی، سازش‌پذیری و نوسازی آنها پس از بحران دارد. شرایط و جایگاه برخی کشورها نیز بر آسیب‌پذیری آنها از این تکانه‌ها می‌افزاید. چنان‌که بسیاری از کشورها مانند سنگاپور و مالزی با افزایش تاب‌آوری اقتصادی خود به رویارویی و ایستادگی در برابر تهدیدها برآمده‌اند.به هرحال تاب‌آوری، شاخص ترکیبی برگرفته از سه بعد اقتصادی است: -۱‌ سه نشانگر فرعی (GDP سرانه، شدت وابستگی به نفت، ریسک سیاسی)؛ ۲‌- کیفیت ریسک (جای‌ گرفتن درمعرض بلایای طبیعی، کیفیت مدیریت ریسک بلایای طبیعی، کیفیت مدیریت ریسک آتش‌سوزی) و۳‌- کنترل زنجیره عرضه (کنترل فساد اداری و مالی، کیفیت عرضه داخلی).هریک از این ابعاد نیز با چهار نشانگر اندازه‌گیری می‌شود. این شاخص تاب‌آوری پس از نرمال‌سازی، بین صفر و صد خواهد بود که هر چه به صفر نزدیک‌تر باشد؛ تاب‌آوری کمتر و هر چه به صد نزدیک‌تر باشد، تاب‌آوری بیشتر است. بر پایه گزارش جهانی تاب‌آوری، کشورهای نروژ، دانمارک و سوئیس، بالاترین امتیاز تاب‌آوری را به‌دست ‌آورده‌اند. کشور‌هایی چون هائیتی، اتیوپی و پاکستان نیز از کمترین تاب‌آوری برخوردارند. رتبه ایران با ۱۸۴۰ امتیاز ۱۲۰ بوده که نسبت به سال ۲۰۱۸، دو رتبه کاهش یافته است.این روزها جهان در تنگناهای رویارویی با کرونا شرایط ویژه‌ای را تجربه می‌کند. این اپیدمی فراگیر، خطری جهانی برای همه کشورها است و هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند به‌تنهایی ریسک‌های جهانی این ‌چنینی را کنترل کند. نروژ و دانمارک با بالاترین شاخص تاب‌آوری تا ۱۰ مارس ۲۰۲۰، به‌ترتیب ۶۰۱۰ و ۵۴۰۲ نفر مبتلا به کرونا داشته‌اند. نسبت شمار درگذشتگان به مبتلایان در این دو کشور نیز به‌ترتیب ۳۳/ ۱ و ۴ بوده است.چین و ایران نیز در رتبه ۷۳ و ۱۲۰ تاب‌آوری، نسبت مرگ‌ومیر به‌شمار مبتلایان به کرونا، به ترتیب برابر ۴ درصد و ۲/ ۶درصد هستند. به ‌هرحال به گفته سازمان جهانی بهداشت، دولت‌ها و کسب‌وکارها تنها با افزایش تاب‌آوری‌ می‌توانند این اپیدمی را مهار کنند. رهبران جوامع و کسب‌وکارها باید نظام‌های فکری پاسخ به کووید-‌۱۹ را به‌کار گیرند و برای ریسک‌های آتی آماده شوند.برای اطلاع از آخرین مطالب، کانال تلگرام و پیج اینستاگرام مجله را حتما دنبال کنید:https://t.me/rahochah_maghttps://www.instagram.com/rahochah_mag/