ما صاحب حاکمیتیم، نه مخاطب آن

حجت‌الاسلام قاسمیان - همایش جمهوریت مقدسظهر شنبه گذشته، کهربا، سالن همایش دانشکده مهندسی برق با دیوارهای چوپی خاصش که استثنائا قهوه‌ای سوخته نیست، میزبان اولین برنامه دانشگاه برای دهه فجر بود. روزنامه‌های سال 57 با تیترهای بزرگ معروف‌شان حال‌وهوای متفاوتی به فضا داده بودند. حوزه دانشجویی شریف در برنامه «جمهوریت مقدس» می‌خواست در آستانه چهل‌ویک‌سالگی انقلاب نقش مردم را در حکومت اسلامی بررسی کند.پس از قرائت قرآن و پخش سرود ملی، مجری برنامه با ذکر متنی از شهیدآوینی درباره تفکر امام و ساده‌زیستی وی، حاج‌آقا شیرمحمدی، رئیس حوزه دانشگاه را به روی سن دعوت کرد. حرف‌های شیرمحمدی در مورد لزوم تفکر و بازگشت به تفکر امام و واقعیت انقلاب بود؛ دعوت به تفکر درباره چگونگی جمع جمهوریت و اسلام، جمع مردم‌سالاری و دین. شیرمحمدی در معرفی مدعوین برنامه اینطور گفت که حجت‌الاسلام قاسمیان از دیدگاه دینی به این موضوع نگاه می‌کند و رحیم‌پور ازغذی از دیدگاه منطقی.برای اداره جامعه حرف نزده‌ایمبعد از شیرمحمدی، اولین مدعو رسمی، حاج‌آقا قاسمیان بود. خلاصه‌ حرفش بررسی مردم‌سالاری و جمهوریت از دیدگاه دین و تقسیم صحبت‌ها به چهاربخش نقش مردم در تشکیل، اداره، نظارت و انحلال حکومت اسلامی بود. او در ادامه گفت ما درباره تشکیل جامعه اسلامی خیلی کتاب داریم و این درحالی است که قرآن درباره اداره جامعه اسلامی بیشتر صحبت کرده و جای خالی اداره جامعه کمابیش در متون ما دیده می‌شود.مردم هم مقبولیت می‌دهند و هم مشروعیتقاسمیان دو اصطلاح کلیدی نصب و نخب را به بحثش اضافه کرد: «نصب می‌گوید که نقش مردم در تشکیل حکومت نقش مقبولیت است نه مشروعیت. لازم به ذکر است که شرکت زیر 50 درصد مردم در انتخابات به معنای عدم مشروعیت و تمایل بالای 50 درصد مردم به براندازی نیست ولی نخب می‌گوید یک پایه مشروعیت نظام مردم است، یعنی اگر مردم نخواهند نه تنها مقبولیت ندارد بلکه مشروعیت هم ندارد. امام صراحتا به نصب معتقد بود ولی رهبری گویا به نخب معتقد است. همچنین یکی از مشکلات موجود در قانون اساسی ما این است که درباره میزان تأثیر مردم حول مشروعیت دادن به نظام و رهبری ابهام دارد.»آفت بروکراتیک و ساختارمند شدنادامه بحث به سمت توضیح مشارکت مردم در انقلاب و آفتی که در ادامه به جان انقلاب افتاد رفت. این آفت، نفوذ ساختارهای حکومتی در همه‌ جامعه و کاهش چشم‌گیر نقش مردم در اداره جامعه است: «حال باید دید نقش مردم در حکومت اسلامی از دید قرآن چیست. قرآن نقش حاکمیت‌ را جز فعالیت در نقش تنظیم‌گر و کنترل‌کننده نمی داند و بخش مهمی از فعالیت‌ها در جامعه به عهده مردم است. جدا از آن پیامبر هیچ چیز را از مردم پنهان نمی‌کردند جز در موارد نظامی.»جلوی مردم نمی‌توان ایستادقاسمیان در ادامه به لزوم هشیاری در مورد عبارت «مردم» اشاره کرد: «برای مثال عبارت راهپیمایی چندمیلیونی در تهران ناصحیح و حضور چندمیلیون در همایش یک شهر غیرقابل باور است. به همین صورت نسبت دادن عبارت تظاهرات مردمی به آبان‌ماه نادرست است و تنها 0.5 درصد مردم در این تظاهرات در سطح کشور حضور داشتند.» او یک گزاره جالب را به حرف‌هایش اضافه کرد و گفت: «اگر 5 درصد مردم در خیابان‌ها حضور داشته باشند، هیچ حکومتی نمی‌تواند جلوی آن را بگیرد. پس حضور مردم در جامعه به شدت تأثیرگذار و مهم است؛ مثل همین روزها که به خاطر خواسته‌ مردم، تقریبا تمامی کاندیدهای مجلس حداقل در ظاهر، دم از شفافیت می‌زنند.»برای اصلاح باید هزینه دادحاج‌آقا قاسمیان یکی از راه‌های اصلاح انقلاب را با این جمله‌ها بیان کرد: «برای اصلاح حاکمیت باید هزینه داد، یعنی اگر می‌خواهید نفوذ حاکمیت در تمامی فعالیت‌ها را کاهش دهید باید تلاش کنید و ضربه بخورید تا نتیجه دهد. امروزه به لطف اینترنت و شبکه‌های اجتماعی به شدت این کار راحت‌تر شده و شما می‌توانید ساختارها را سریع‌تر به دست بگیرید؛ مثلا 10 سال پیش فقط سازمان تاکسیرانی که حکومتی بود می‌توانست این قضیه را پوشش دهد ولی امروزه نرم‌افزاری مثل اسنپ کار یک ساختار سنگین را به عهده گرفته. واقعیت کف صحنه این است که امروز تقریبا نقش مردم تنها رأی دادن شده است. یک نفر اگر بخواهد کار تولیدی کند، پدر و مادرش یکی می‌شود. اما اگر می‌‎خواهیم تغییری صورت گیرد، باید وارد صحنه شویم و بدانیم ما صاحب حاکمیتیم نه مخاطب آن.»رهبر همراه مردم استتا این بخش از مراسم، تقریبا شرایط مطلوب بو اما بعد از استراحتی کوتاه وقفه زیادی در مراسم ایجاد شد که تا حدودی جمعیت سالن را کاهش داد.بعد از این وقفه محمد رستمی دقایقی به مناسبت وفات ام‌البنین مدیحه‌سرایی کرد. سپس حاج‌آقا سهرابی، مدیر تبلیغات اسلامی تهران پشت میکروفون رفت. صحبت او درباره این بود که ما هنوز نتوانستیم دید مردمی از دین پیدا کنیم. برای مثال امام به ولایت مطلقه فقیه معتقد بود. تقسیر این اعتقاد امام در حرف‌های رهبری به معنای انعطاف است، یعنی رهبر همراه مردمش حتی آنجا که مردم دارند اشتباه می‌کنند، بتواند با آنها باشد و با آنها اشتباه کند ولی ما برعکس آن، نفوذ و استبداد را دریافت کرده‌ایم.رحیم‌پور ازغذی - همایش جمهوریت مقدساز جمهوریت غربی تا جمهوریت اسلامیدومین مدعو رسمی برنامه، رحیم‌پور ازغدی بود. صحبت او در چهارچوب مقایسه جمهوری با تعریف غربی و جمهوری در بستر تفکر اسلامی شروع شد. ازغدی در ابتدای صحبتش به جمله‌ای از رهبری اشاره کرد که روی بنر زیر سن برنامه دیده می‌شد: «در دل اسلامیت، جمهوریت است.»او در ادامه صحبتش به تعدادی از گزاره‌های جمهوریت در غرب اشاره کرد و گفت که اساسا این خوانش از جمهوریت با دین و ایمان به خدا سازگار نیست ولی آن بخشی که به حقوق اجتماعی می‌پردازد و در چارچوب اسلام می‌گنجد، مورد قبول ماست.ازغدی برای شکل دادن به بحث خود، به مبدأ علوم سیاسی پرداخت و این مبدأ را انسان‌شناسی دانست: «در انسان‌شناسی دینی به جسم و قدرت مادی بشر توجه می‌شود البته بدون دادن اصالت. چنین انسانی اراده و آزادی دارد ولی در چارچوب توحید قرار می‌گیرد. از کرامت انسان در ذیل خداوند یاد می‌شود ولی در غرب انسان‌شناسی و خداوند در تعارض قرار می‌گیرند و انسان مبدأ است.»او در ادامه دیدگاه غرب را در مورد خداوند توضیح داد: «ادعای غربی‌ها این است که در دوران حاکمیت دین به انسان و طبیعت نگاه بدبینانه‌ای وجود داشته ولی نگاه جدید، نگاه خوش‌بینانه است و این سبب گرایش به طبیعت شده است. گناه و ثواب در این دیدگاه معنایی ندارد. چرا غریزه را منفی تلقی می‌کنید؟ فقط یک چیز قابل قبول است: سود و ضرر جسمی. خدا صرفا یک خالق است و آن را در زندگی خود چندان توجه نمی‌دهیم.» دیدگاه رحیم‌پور در توضیح انسان‌شناسی اسلامی و مقایسه با غرب این بود که «در یک دید شما به همه چیز دید خوش‌بینانه دارید و آن‌ها را آیت خدا می‌دانید؛ غریزه و شهوت هم نعمت خداوند هستند.»بعد از توضیح انسان‌شناسی صحبت‌ها به سمت اصل موضوع یعنی مقایسه جمهوریت از دو دیدگاه رفت: «جمهوریت غرب، بر اساس قراردادها صورت می‌گیرد؛ مثلا اگر مردم قرارداد کنند که به فردی بی‌گناه ظلم شود، این را درست دانسته و این کار را انجام می‌دهند ولی اساس و مبنای جمهوریت اسلامی تطبیق دادن با خداوند است و چیزی که تعارض با خداوند باشد، عملی نمی‌شود. پایه‌گذار مدرنیته ماکیاولی بوده که مثلا او اخلاق‌مداری را در سیاست حماقت می‌داند، چون عرصه‌ قدرت است و اگر لازم شد باید دروغ گفت. اینجاست که امام،جمهوریتی را صحیح دانست که در چهارچوب یک معیار عدالت‌محور باشد. در جمهوریت غیراسلامی تخصص بر تعهد اولویت دارد و آدمی که بر مبنای تخصص انتخاب شده، لزوما اخلاق‌مداری و موارد شبیه را با خود همراه ندارد. در چنین جمهوریتی ما جداگانه در کلیسا با ایمان هستیم و در سیاست رباخواری می‌کنیم و تعارضی مشاهده نمی‌کنیم. حرکتی که غرب به سمت جمهوریت داشت، در طی زمان به جدایی دین از زندگی اجتماعی پیش رفت. مسیحیتی که در آن زمان در اروپا وجود داشت، در خیلی از بخش‌ها از لحاظ عقلی مشکل داشت؛ مثلا این مسیحیت سعی می‌کند توحید را با تثلیث جمع کند که تناقض‌آفرین است.»رحیم‌پور قصد داشت صحبت خود را در بخش علوم سیاسی پیش ببرد ولی به علت طولانی شدن مراسم و اذان مغرب جلسه بعد از حدود چهار ساعت پایان یافت.علی صالحی