حاضرِ غایب

نگاهی به وضعیت آموزش مجازی از نظر دانشجوهای دانشگاه شریفتجربه‌های جدید مثل هندوانه‌های دربسته‌اند، شاید بشود از روی صدایشان حدس‌هایی درباره داخل‌شان زد ولی تا بازشان نکنی، نمی‌توانی چندوچون محتوایشان را خوب بفهمی و دقیق و درست ارزیابی‌شان کنی. آموزش مجازی هم تا ترم قبل یکی از این هنداونه‌های دربسته بود که بیشتر به درد سندهای چشم‌انداز ده‌ساله و بیست‌ساله می‌خورد ولی همه‌گیری جهانی کرونا خیلی زودتر از چیزی که در سمینارها و برنامه‌های راهبری پیش‌بینی می‌شد، آموزش مجازی را وارد میدان کرد تا امتحان پس دهد. دانشگاه یک ترم منهای دو هفته را به صورت غیرحضوری به سر رساند و الآن آماده می‌شود که حداقل یک ترم دیگر را با همین بساط پهن‌شده سر کند. گفتیم نظر دانشجوها را درباره درس خواندن و امتحان دادن در این یک ترم بپرسیم، شاید بتواند تا حدی وضعیت ترم بعد را بهتر کند. در نظرسنجی روزنامه ۸۲۸ نفر شرکت کردند تا رکوردی جدید در نظرسنجی‌های روزنامه ثبت شود؛ ۶۷۷ نفر از بچه‌های کارشناسی سوال‌ها را جواب دادند، ۱۴۰ نفر سهم بچه‌های ارشد بود و دکتراها هم ۱۱ نفری‌شان به خودشان زحمت دادند و نظرسنجی ما را تکمیل کردند. در این دو صفحه مروری کرده‌ایم بر حرف‌هایی که بچه‌ها زده‌اند.جوانی کجایی که یادت بخیر؟ورودی‌های ۹۸ و ۹۷ حضورشان در نظرسنجی چشم‌گیرتر بود و به ترتیب ۳۳ و ۳۰ درصد از شرکت‌کننده‌ها را به خودشان اختصاص دادند. سن که می‌رود بالا، شور و حال دانشجو هم کم‌تر می‌شود و به خاطر همین عجیب نیست که سهم ورودی‌های ۹۶ و ورودی‌های ۹۵ و ماقبل تقریبا نصف سال‌اولی‌ها و سال‌دومی‌ها باشد، ۲۰ و ۱۶ درصد. البته این را هم باید در نظر گرفت که آموزش مجازی حداقل یکی دو ترم دیگر با سال‌پایینی‌ها کار دارد و به همین خاطر طبیعی‌ست که دغدغه‌شان هم بیشتر باشد. در بین دانشکده‌ها هم مهندسی کامپیوتر با اختلاف صدرنشین مشارکت است (۱۴۴ نفر)، برق و مکانیک هم مشارکت حدود صدتایی دارند. مطابق انتظار دانشکده‌های تحصیلات تکمیلی مشارکت‌شان کم‌تر است ولی مدیریت با ۲۹ شرکت‌کننده هم‌پای شیمی، مواد، علوم کامپیوتر، ریاضی و نفت بوده.چقدر یاد گرفتیم؟اولین سوال مهم درباره کیفیت آموزش در ترم مجازی نسبت به ترم‌های حضوری‌ست. بیش از دو‌سوم شرکت‌کننده می‌گویند این ترم بدتر از سایر ترم‌ها بوده و فقط ده درصد وضعیت کیفیت آموزشی ترم را بهتر از دیگر اوقات می‌دانند.از بین ۱۱ دانشجوی دکترای شرکت‌کرده در نظرسنجی هیچ‌کدام گزینه‌های «بهتر بود» و «خیلی بهتر بود» را انتخاب نکرده است. اگر به گزینه‌ها نمرات بین منفی دو تا مثبت دو هم اختصاص بدهیم، بچه‌های دکترا به طور میانگین نمره منفی ۱.۱۸ را به ترم داده‌اند، در حالی که میانگین کارشناسی‌ها منفی ۰.۸۳ و میانگین ارشدها منفی ۰.۷۴ است. نکته جالب دیگر این است که هرچه بچه‌ها در مقطع‌شان سال‌بالایی‌تر شده‌اند، نمره بهتری به ترم داده‌اند؛ میانگین نمره ۹۸ای‌ها منفی ۱.۰۱ و میانگین نمره ۹۵ای‌ها و بزرگ‌تر از آنها منفی ۰.۶۲ است. نمره تهرانی‌ها نسبت به خوابگاهی‌ها اندکی بهتر است.اگر به تفکیک رشته نگاهی به نمرات بیندازیم، فلسفه علم به نظر می‌رسد که بدترین عملکرد را داشته ولی چوت فقط ۵ نفر از این رشته در نظرسنجی شرکت کرده‌اند، به نظر داده معتبری نمی‌رسد. شیمی، انرژی، اقتصاد و مواد در پایین جدول جا خوش کرده‌اند و علوم کامپیوتر، فیزیک، مهندسی کامپیوتر و عمران بهترین عملکرد را بین دانشکده‌ها ثبت کرده‌اند.به صورت اختیاری معدل بچه‌ها را هم پرسیدیم. ۷۱۱ نفر بازه معدل‌شان را گفتند. دانشجوهایی که معدل‌شان زیر ۱۴ بوده، کم‌ترین میانگین نمره را به کیفیت آموزش داده‌اند (منفی ۱.۲۲). به طور کلی هرچه معدل‌ها بهتر می‌شود، نظرها نسبت به کیفیت آموزشی هم بهتر می‌شود؛ میانگین نمره معدل‌های زیر هفده منفی ۰.۸۷ و میانگین نمره معدل‌های بالای هفده منفی ۰.۷۲ است.استاد! به خدا زندگی داریماز جمله گله‌های دانشجوها به رفتار استادها، برگزاری کلاس خارج از ساعت مشخص‌شده در سامانه آموزش بود. پرسیدیم استادهای چند درس بیش از یک جلس خارج از ساعت مشخص‌شده، کلاس گذاشته‌اند. ۳۷.۵ درصد تجربه درس داشتن با چنین استادی را نداشته‌اند،ذ ۲۹ درصد بین ده تا بیست درصد کلاس‌هایشان این‌طور بوده و ۲۴ درصد بیش از سی درصد کلاس‌هایشان به این شکل برگزار شده. جالب بود که ده نفر از شرکت‌کننده‌ها گفته بودند همه کلاس‌هایشان این مشکل را داشته. اگر انرژی و فلسفه علم را با توجه به تعداد کم شرکت‌کننده‌هایش کنار بگذاریم، مدیریت، مواد، هوافضا، مهندسی شیمی و اقتصاد در صدر رشته‌هایی‌اند که استادهایشان خارج ساعت مشخص کلاس تشکیل داده‌اند.سوال دیگرمان درباره تشکیل کلاس در ساعت‌های عجیب‌وغریب مثل شب یا روزهای تعطیل بود. ۶۲ درصد گفته‌اند که چنین تجربه‌ای نداشته‌اند و ۲۳ درصد هم بین ده تا بیست درصد درس‌هایشان با این مسئله روبه‌رو شده است. باز هم با بی‌خیال‌شدن انرژی و فلسفه علم که گویا چند شرکت‌کننده‌شان دل پری داشته‌اند، اقتصاد، مواد، هوافضا، مدیریت و نفت گل سرسبد این موضوع هستند.دوره‌ات گذشته استاد!گفتیم از درس دادن مجازی استاد چند درس در این ترم رضایت داشتید؟ یعنی حداقل در حد درس دادن حضوری خوب بوده‌اند. ۱۱ درصد درس دادن مجازی هیچ استادی راضی‌شان نکرده و ۶ درصد از همه راضی بوده‌اند و ۳۲ درصد از نیمی از استادهایشان حداقل رضایت داشته‌اند. در بین دانشکده‌ها علوم کامپیوتر، اقتصاد، مدیریت و مهندسی کامپیوتر میانگین رضایت حدود ۵۰ درصد داشته‌اند ولی هوافضا، نفت، انرژی، مواد، شیمی و فلسفه علم میانگین‌شان زیر ۴۰ درصد است. شیمی با توجه به تعداد نسبتا خوب شرکت‌کننده‌ها اوضاعش نگران‌کننده است.۵۳ درصد شرکت‌کننده‌ها می‌گویند هیچ استادی بهتر از حالت حضوری درس نداده است و بیست درصد هم یک یا دو استادشان فقط پشت لپ‌تاپ بهتر از سر کلاس بوده‌اند. در طرف مقابل ۶ درصد می‌گویند که همه استادهایشان این ترم نسبت به ترم‌های دیگر بدتر بوده‌اند و برای ۵۰ درصد هم این وضعیت درباره حداقل نیمی از استادهایشان صادق است. ده درصد هم نظرشان این است که هیچ‌کدام از استادهایشان نسبت به وضعیت حضوری حداقل بدتر نبوده‌اند. رشته‌های فلسفه علم، انرژی، مدیریت، شیمی، نفت، مواد، اقتصاد و ریاضی رشته‌هایی‌اند که بیش از نیمی از استادهایشان از نظر دانشجوها این ترم بدتر درس داده‌اند.دم Vclass گرمشریف از همان شروع همه‌گیری کرونا خیلی سریع توانست سیستم آموزش مجازی خودش را روی غلتک بیندازد، چون یک سامانه خوب توی جیب داشت و به سرعت وارد بازی‌اش کرد. ۵۵ درصد از بچه‌ها Vclass را نسبت به سامانه‌ها مشابه بهتر دانسته‌اند و ۳۳ درصد هم در سطح بقیه توصیفش کرده‌اند. از نظر سرعت و پایداری اتصال هم میانگین نمره Vclass ۳.۵۳ از ۵ بوده است.در مجموع به نظر می‌رسد بچه‌ها از این سامانه راضی هستند، فقط بدشان نمی‌آید برخی امکاناتش بهتر شد. پیشنهادهای مهم دانشجوها در زیر آمده است:ایموجی‌های بیشتری داشته باشد.در حالت تمام‌صفحه پیام‌های دانشجوها برای استاد نمایش داده نمی‌شود.رنگ‌بندی و رابط کاربری‌اش خسته‌کننده است.نسخه تلفن همراه سامانه مشکلات زیادی دارد و کار کردن با آن سخت است.به دفعات دانشجو را از کلاس بیرون می‌اندازد.تخته‌اش اصلا کاربردی و خوب نیست، کیفیتش پایین است و قابلیت تغییر اندازه هم ندارد. نشانگر تخته هم معمولا عقب‌تر از صدای استاد است.بهتر است ساعت ورود و خروج دانشجوها را سامانه برای حضور و غیاب ثبت کند.قابلیت ضبط خودکار جلسات در سامانه وجود داشته باشد.نام کاربری و رمز عبور مختص هر دانشجو تعیین شود.امکان نمایش تصویر استاد به صورت بزرگ و تصویر دانشجوها به صورت کوچک فراهم شود.بلند کردن دست اعلان مشخص‌تری داشته باشد.راهنمای مناسب کار با سامانه تدوین و در اختیار دانشجوها و استادان قرار گیرد.سامانه هم حجم مصرفی اینترنت زیادی دارد و هم بار زیادی روی دستگاه دارد.قابلیت پرسش‌های چندگزینه‌ای اضافه شود.اندازه پنجره‌ها را بتوان به دلخواه تغییر داد و امکان شخصی‌سازی صفحه نمایش برای هر کاربر وجود داشته باشد.خانه هستیم ولی وقت‌مان کش نیامدهنظرات نسبت به تمرین‌ها و پروژه‌ها غالبا منفی‌ستّ هرچند بیشتر آن به نظر از حجم زیاد تمرین‌ها و پروژه‌ها نشئت می‌گیرد. استادها این‌طور استدلال می‌کنند که چون دانشجو در خانه است، پس وقت بیشتری دارد و می‌تواند تمرین و پروژه بیشتری تحویل دهد. ۵۸ درصد دانشجوها گفته‌اند تحویل تمرین‌ها و پروژه‌ها در حالت مجازی بدتر یا خیلی بدتر از قبل شده و ۲۹ درصد هم تفاوتی حس نکرده‌اند. با توجه به اینکه خیلی از تمرین‌ها و پروژه‌ها قبلا هم به صورت مجازی تحویل داده می‌شد، این آمار کمی عجیب است و شاید بیشتر به حجم زیاد تمرین‌ها و پروژه‌ها و سخت‌گیری بیشتر استادها برمی‌گردد. در بین دانشکده‌ها هم اقتصاد، نفت، مواد و هوافضا بیشتر توانسته‌اند داد دانشجوها را بلند کنند. همچنین ۶۲ درصد دانشجوها با قاطعیت گفته‌اند حجم تمرین و پروژه در بیشتر درس‌ها بیشتر شده و ۲۲ درصد هم نظرشان این است که در برخی درس‌ها بیشتر شده، ۱۰ درصد تفاوتی حس نکرده‌اند و ۳ درصد هم از درس تا درس موضوع برایشان متفاوت است.عدم امکان تحویل تمرین و پروژه با تأخیر، سخت‌تر شدن انجام تمرین‌ها و پروژه‌های گروهی، توزیع نامناسب تمرین‌ها و پروژه‌ها در طول ترم و تجمیع آنها در اواخر ترم و اعلام تمرین‌ها و پروژه‌ها بدون اطلاع قبلی و هماهنگی با دانشجوها در کنار حجم زیاد تمرین‌ها و پروژه‌ها مهم‌ترین نکاتی بود که دانشجوها گفته بودند.در جست‌وجوی عدالتواضح‌ترین نتیجه نظرسنجی به نظر توافق اکثریت با فقدان عدالت در ارزش‌یابی‌ست؛ ۴۳ درصد می‌گویند اوضاع خیلی بدتر شده و ۴۰ درصد می‌گویند اوضاع بد شده و فقط ۴ درصد نظرشان بر بهتر شدن عدالت در ارزش‌یابی‌ست.بچه‌های کارشناسی دل‌شان بیشتر پر است و میانگین نمره منفی ۱.۲۸ را داده‌اند، در حالی که میانگین نمره ارشدها منفی ۰.۹۸ است و نمره دکتراها منفی ۰.۸۲. تفاوت معناداری بین نمره دانشجوهای سال‌های مختلف دیده نمی‌شود و عموما ناراضی به نظر می‌رسند. در بین دانشکده‌ها فلسفه علم (البته همان دو نفر)، فیزیک، مدیریت، مکانیک، علوم کامپیوتر، ریاضی و برق وضع‌شان بهتر است و در انتهای جدول مهندسی کامپیوتر، اقتصاد، مواد و انرژی قرار دارند.۱۹ درصد از بچه‌ها استادی نداشته‌اند که به نظر خودشان امتحان عجیب‌وغریبی گرفته باشد ولی ۱۷ درصد از دانشجوها بیشتر از نصف استادهایشان برای گرفتن امتحان به شیوه‌های نامرسوم و احتمالا ناعادلانه از منظر دانشجو روی آورده‌اند. ۲۲ درصد هم تجربه درس داشتن و امتحان دادن فقط با یک یا دو استاد این شکلی را از سر گذرانده‌اند. انرژی، مواد و اقتصاد در این زمینه هم ته جدول را برای خودشان رزرو کرده‌اند.برخی روش‌های امتحانی عجیب‌وغریب و ناعادلانه از منظر دانشجوها در ادامه آمده است، بچه‌ها می‌گویند با این روش‌ها فقط کسانی متضرر می‌شوند که دست به تقلب نزده‌اند:امتحان‌های تیک‌هوم‌های چندروزه که برای تمام کردنش باید از خواب شبانه هم می‌زدیوقت کم برای سوالات سخت و طولانیعدم امکان برگشت به سوالات قبلیامتحان‌های تستی با نمره منفی برای دروس محاسباتیامتحان شفاهی برای دروس تخصصی و انتظار پاسخ سریعرقابتی کردن امتحان‌های شفاهی و ایجاد استرس برای دانشجوهاسوالات سخت برای جلوگیری از تقلبدرخواست روشن کردن وب‌کم و میکروفون هنگام امتحان (بدون اطلاع قبل از امتحان)سوالات کنکوریارسال تک‌تک و جداجدای سوال‌های امتحاناطلاع‌رسانی نامناسب و خیلی دیر درباره شیوه برگزاری امتحانتوزیع ناعادلانه سوالات بین دانشجوهالزوم ارائه یک مقاله برای درس کارگاهیسوالات مفهومی و سختتأثیر دادن زمان ارسال پاسخ در نمرهساعت نامناسب برگزاری امتحانملزم کردن دانشجو به تایپ جواب سوال در زمان محدودملزم کردن دانشجو به ایمیل کردن جواب سوال با وجود سامانه CWتمام شو لعنتیطبق تقویم آموزشی به‌روزشده قرار بود ۲۶ تیر آخرین روز امتحانات باشد ولی فقط ۴۱ درصد بچه‌ها امتحانات‌شان تا این روز تمام شده، ۳۸ درصد امتحان یک درس‌شان باقی مانده، ۱۶ درصد امتحان دو درس‌شان و ۵ درصد امتحان بیشتر از ۳ درس‌شان برای بعد از این بازه است.فلسفه علم، مواد، نفت، شیمی علوم کامپیوتر، مهندسی شیمی و عمران رشته‌هایی‌ست که دانشجوهایش به طور میانگین حداقل یک امتحان بعد از ۲۶ تیر دارند.در زمان نظرسنجی ۳۸ درصد دانشجوها گفته‌اند ترم‌شان تمام شده ولی ۷ درصد هم بوده‌اند که پیش‌بینی‌شان از پایان ترم (پایان همه امتحانات و تمرین‌ها و پروژه‌ها) بعد از ۱۰ شهریور است. اینها همان‌هایی هستند که این ترم هم باید ترم را با ترم روشن کنند و تابستان معنای خاصی برایشان ندارد.حضوری چیز دیگری‌ستبه عنوان آخرین سوال پرسیدیم اگر شرایط به حالت عادی بازگردد و دیگر از کرونا خبری نباشد، مجازی را ترجیح می‌دهید یا حضوری؟ البته ممکن است برخی از بچه‌ها منظور سوال را خوب متوجه نشده باشند ولی با فرض اینکه منظورمان به شرکت‌کننده‌ها به درستی منتقل شده، ۵۶ درصد حضوری را ترجیح می‌دهند و ۳۶ درصد مجازی برایشان مطلوب‌تر است، ۸ درصد هم فرق خاصی برایشان ندارد. بین تهرانی و شهرستانی هم اینجا تفاوتی به چشم نمی‌خورد و نتایج یکسان است.چند کلام برای ختم کلامشرمنده بچه‌های مهندسی دریا هستیم که در بین رشته‌ها آنها را جا انداختیم. فکر می‌کردیم همه را نوشته‌ایم ولی دریایی‌ها از زیر دست‌مان دررفته‌اند. دفعات بعد حتما آنها را جدای از بچه‌های مکانیک حساب می‌کنیم.شرایط درس خواندن در خانه با دانشگاه و خوابگاه متفاوت است و همین مسئله برای بعضی‌ها مشکل‌ساز شده. هر خانواده‌ای این امکان را ندارد که یک اتاق راحت و ساکت در اختیار هر دانشجو و دانش‌آموزش قرار دهد تا به کارهای درسی و دانشگاهی‌اش برسد.دغدغه اصلی استادها برای ارزش‌یابی از بین بردن امکان تقلب بوده و به خاطر همین به ره مستمسکی متوسل شده‌اند ولی دانشجوها می‌گویند کسی که خواسته تقلبش را کرده و نمره‌اش را گرفته و دود این مستمسک‌ها به چشم آنهایی رفته که شرافت و صداقت را بالای برگه امتحان‌شان نوشته‌اند.آموزش مجازی شاید برای همه درس‌ها به کار نیاید و هزارویک مشکل هم داشته باشد اما به نظر می‌رسد در شرایط عادی هم برای بعضی کلاس‌ها می‌شود به آن فکر کرد تا مزایا و خوبی‌هایش بعد از کرونا هم بماند.هزینه اینترنت دانشجوها در این مدت نسبت به حالت عادی جهش چشمگیری داشته و وعده‌های دولت هم حداقل در این ترم به جایی نرسیده، ای کاش حداقل برای ترم بعد بتوان روی این وعده‌ها حساب کرد تا حداقل بخشی از هزینه‌های اینترنت آموزش مجازی کاهش یابد.مهم‌ترین گله دانشجوها از استادهایشان فقدان درک متقابلی‌ست که می‌تواند تنش‌ها و استرس‌ها و فشارها را کم کند. اگر شرایط عادی نیست و چرخ روزگار وفق مرادمان نمی‌گردد، برای همه همین‌طور است و کمیت زندگی همه‌مان لنگ می‌زند. کسی هم این وسط تقصیری ندارد که کاسه‌کوزه‌ها سر او شکسته شود.