ازکارافتادگی هفت‌ساعتهٔ فیس‌بوک: تراژدیِ گره‌خوردن فناوری

قطعی فاجعه‌بار ۷ساعتهٔ فیس‌بوک از دیدگاهی تراژدی است. چون دلیل طول‌کشیدنش روش‌هایی است که برای حفاظت از امنیت اطلاعات کاربران به کار برده است.شرکت‌های عظیم، گرفتاری‌های عظیمبرای موفق‌بودن کسب‌وکارهای آنلاین، سه نکته اهمیت دارد: یکی اجتماعی، یکی نرم‌افزاری، یکی سخت‌افزاری. نکتهٔ اجتماعی آن جلب اعتماد عمومی است. داشتن این اولی، بسیار وابسته به دومی است که فراهم‌کردن امنیت برای اطلاعات خصوصی مردم باشد. کاربران باید مطمئن باشند که اطلاعات خصوصی‌شان نزد خدمات‌دهنده محفوظ است. فراهم‌ساختن امنیت اطلاعات نیز به سومین نکته وابسته است که سخت‌افزاری است. یعنی کارآمد بودن مراکزداده‌ای (Data Center) که همهٔ نرم‌افزارها و تمام اطلاعات کاربران را در پشت صحنهٔ خدماتِ آنلاین می‌گردانند.از ویژگی‌های مهم نرم‌افزار و سخت‌افزار کارآمد یکی داشتن پایایی (Availability) است. پایایی به‌زبان ساده یعنی سیستم از کار نیفتد، قطع نشود. با این مقدمه حادثهٔ ازکارافتادگی بزرگ فیس‌بوک در روز دوشنبه (۲۱ مهر ۱۴۰۰) افتضاح بود. زیرا همهٔ خدمات این شرکت از جمله سه شبکهٔ اجتماعی فیس‌بوک و واتس‌اپ و اینستاگرام، در یک روز به‌مدت ۷ ساعت یعنی ۴۲۰ دقیقه قطع بودند. این مدت از قطعی خدمات، ۴ برابر بیشتر از میانگین خرابی تأسیسات مراکزدادهٔ آمریکای شمالی در سال است. اخبار می‌گوید فیس‌بوک در این ۷ ساعت نزدیک به ۷۰ میلیون نفر از کاربرانش را به تلگرام باخت.اما وقتی به دلایل فنی این حادثه نگاه می‌کنیم، در آن تراژدی می‌بینیم. زیرا چنانکه فیس‌بوک خودش می‌گوید، دلیل طولانی‌شدن این ازکارافتادگی احتیاط‌هایی بوده است که برای افزایش امنیت اطلاعات کاربران، در طراحی سیستم‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری به کار برده است. مانند این شد که کسی دروپیکر خانه‌اش را برای جلوگیری از دزدی شش‌قفله کند؛ بعد دچار آتش‌سوزی بشود و خودش از داخل پشت همان درهای شش‌قفله گرفتار شود.خلاصهٔ ماجرا بر اساس گزارش فیس‌بوک۱ـ حادثه خبر نمی‌کند؛ حتی اگر پیش‌بینی شده باشد هنگام عملیات نگهداری و تعمیر، دستوری اشتباه باعث می‌شود ارتباط کل فیس‌بوک با اینترنت قطع شود. فیس‌بوک در سیستم‌هایش ابزاری دارد که جلوی چنین خطاهایی را می‌گیرد. اما در آن حادثه این ابزار درست کار نمی‌کند و جلوی فرمان اشتباه را نمی‌گیرد. نتیجه اینکه ستون فقرات شبکهٔ جهانیِ (Backbone Network) فیس‌بوک قطع می‌شود. ۲ـ قطع‌بودن همهٔ شبکه؛ حتی داخلیویژگی طراحی شبکهٔ فیس‌بوک کار را پیچیده‌تر می‌کند؛ چنانکه هیچ شکل از ارتباط با سرورها ممکن نمی‌شود و مهندسان نمی‌توانند مشکل را از راه دور و بدون حضور فیزیکی در مراکزداده حل کنند. ۳ـ سخت‌گیری برای ورود و خروج؛ حتی برای صاحب‌خانهفیس‌بوک مهندسانش را برای واردشدن به تأسیسات می‌فرستد. ولی این قطعی شبکه، عبور از سیستم‌های حفاظت فیزیکی را نیز دشوار کرده است و داخل‌کردن مهندسان به مراکزداده طول می‌کشد. ۴ـ تن‌ندادن سخت‌افزارها به تغییر؛ حتی به دست سازنده‌اشپس از واردشدن به تأسیسات، باید مشکل دیگری را حل می‌کردند. طراحی سرورها و سخت‌افزارهای فیس‌بوک به‌گونه‌ای است که کارکردن و تغییردادن آن‌ها به‌شکل مستقیم و با حضور پشت کامپیوترها دشوار است.۵ـ هجوم شبکه؛ مصرف برق انفجاریسرانجام پس از رفع اشکال شبکه، آن‌ها می‌بایست برای غول آخر چاره‌ای می‌یافتند. مشکل این بود که در هنگام قطعی شبکه، مصرف برق تأسیسات بسیار کم شده بود. اگر ناگهان وصل می‌شدند، هجوم کاربران و افزایش ترافیک چنان ناگهانی مصرف برق را افزایش می‌داد که آن را سیستم‌ها و سخت‌افزارها و تجهیزات تحمل نمی‌کردند و به‌سرعت خراب می‌شدند. چنین ازکارافتادگی‌ای سخت‌افزاری و بسیار بدتر و درست‌کردن آن دشوارتر از اولی بود. بنابراین برای اینکه از چاله به چاه نیفتند، ناچار شدند کم‌کم به شبکه بیایند تا گرفتار این تخریب گسترده نشوند.آنچه قماربازِ بازنده می‌گوید«ما سخت کار کرده‌ایم تا سیستم‌مان مقاوم باشد و از دسترسی‌های غیرمجاز جلوگیری کرده باشیم. در این حادثه جالب بود که دیدیم آن مقاوم‌کردنِ سیستم چگونه سرعت تلاش ما را برای برطرف‌کردن ازکارافتادگی کُند کرد؛ آن‌هم اشکالی که دلیلش خرابکاری نبود. من معتقدم امنیت روزافزونی که فراهم می‌کنیم، به این کندشدنِ بازیابی پس از ازکارافتادگی می‌ارزد. البته که امیدواریم چنین رویدادی نادر باشد.» (سانتوش جاناردان، معاون زیرساخت فیس‌بوک)متن خبری را که به این حادثه با جزئیات فنی پرداخته است، به فارسی برگردانده‌ام. علاقه‌مندان می‌توانند آن را در نشانی این عنوان بخوانند: «ازکارافتادگی خدمات مرکزداده‌ای فیس‌بوک چگونه رخ داد و چرا طول کشید»لینکدین و توئیتر نویسنده.ازکارافتادگی هفت‌ساعتهٔ فیس‌بوک: تراژدی گره‌خوردن فناوری https://vrgl.ir/9coOk https://vrgl.ir/MZkUM https://vrgl.ir/6APkw https://vrgl.ir/Y2VgS