برای شرکت در مسابقه علمی-ادبی با موضوع ذهن: علم و فلسفه - انجمن مغز و فلسفه ذهن

کتاب چهارم از مجموعه 4 جلدی ادبی، فلسفی، داستانی جنون استعاری با عنوان: اقالیم ذهن، سلاطین ذهن/ منستان نویسنده: فرشاد نظرآقایی، نشر قلمکدهاندیشه عده ای از ایده آل ها را در بالایِ صخره یِ بلند و هولناکِ بایدها مشاهده می کندیک روز اندیشه در همراهیِ با جناب سفسطه در حالِ قدم زدن در یکی از محله هایِ قدیمیِ ذهنستان، با صحنه یِ عجیبی روبه رو می شود. او عده ای از ایده آل ها را در بالایِ صخره یِ بلند و هولناکِ بایدهایِ فلسفی مشاهده می کند. ایده آل ها که به شکلی هراس انگیز در بینِ صخره یِ بایدها گیر افتاده اند، در تقلایی نفس گیر به دنبالِ یافتنِ نقطه یِ آویز و تکیه گاهی برای پایین آمدن و رسیدن به واقعیت ها هستند. آنها که در نهایتِ استیصال در لابلایِ صخره یِ بایدهایِ فلسفی به دام افتاده اند، مفری برایِ فرار از مهلکه نمی یابند. لحظه ای بعد اندیشه با مشاهده یِ ایده آل هایِ مستأصل که از بلندایِ صخره یِ بایدها، زنجیروار به پاهایِ یکدیگر آویزان گردیده اند، دچارِ حیرت می شود. به نظر می رسد، این آخرین شیوه ای باشد که ایده آل ها برای نجاتِ خویش از مهلکه و پایین آمدن امتحان می کنند. در این هنگام ناگهان اتفاقِ ناگوار و هولناکی رخ می دهد و فاجعه ای جبران ناپذیر به وقوع می پیوندد. دستِ ایده آلِ اول که به صخره یِ بایدهایِ فلسفی آویزان است رها می شود و به دنبالِ او تمامِ ایده آل ها از بلندایِ صخره یِ بایدها به پایینِ صخره یِ واقعیت ها پرتاب می گردند و با وضعِ فجیعی، جان به جان آفرین تسلیم می کنند. صدایِ شکسته شدنِ استخوانِ جمجمه یِ ایده آل ها در میانِ سکوتِ مرگبارِ ذهنستان، روحِ هر شناختستانیِ آزاده ای را می آزارد و دلِ هر ذهنستانیِ دردمندی را به درد می آورد. این رویدادِ مخوف اشکِ هر بیننده ای را بی اختیار جاری می سازد. در ادامه یِ ماجرا، جنابِ سفسطه با مشاهده یِ اندیشه یِ متحیر که از مواجهه یِ بی پرده و عریان با این صحنه ها به شدت متأثر و اندوهگین شده است، دستانِ خود را رویِ شانه هایِ او می گذارد و با لحنی عصبی و صدایی لرزان، سعی در توضیحِ رفتارِ ایده آل هایِ ساده لوح و سطحی اندیش می نماید. سفسطه اکنون با توسل به استدلال هایِ مغالطه آمیز و سفسطیِ خویش به شدت می کوشد، تا به جنابِ اندیشه دلداری بدهد و قدری از اندوهِ او بکاهد، هر چند استدلال ها و گفته هایِ صد من یک غاز و پر آب و تابِ سفسطه، نه تنها اندکی از دردهایِ بیشمارِ اندیشه نمی کاهد و مرحمی بر زخمهایِ او نمی گذارد، بلکه دو جینی هم بر رنج هایِ او می افزاید! سفسطه در کنهِ استدلال هایِ آبکیِ خویش نتیجه می گیرد، که ایده ال ها پَرِشکارهایِ خوبی نیستند، چرا که آنها به حدِ کافی اندیشه ورزی نداشته اند و بدنِ آنها انعطاف و چالاکیِ لازم را برایِ رویارویی با رئال ها ندارد، در غیرِ این صورت، ایده آل ها به راحتی می توانستند، ارتفاعِ بلندِ بینِ صخره یِ بایدهایِ فلسفی و واقعیت هایِ موجود را بپرند، بدونِ اینکه گزندی ببینند. جنابِ فلسفه که از دور شاهدِ تقلایِ بی ثمرِ سفسطه در دلداری دادن به جناب اندیشه یِ فرهیخته است، فرصت را غنیمت می شمرد و با گسستنِ رشته یِ کلامِ سفسطه و پریدن به میانه یِ گفتگویِ بی حاصلِ آنها، سفسطه را کنار می زند و خود عنانِ اختیارِ کلام را به دست می گیرد.فلسفه با شکستنِ سکوتِ طولانیِ خود، رازِ بزرگِ سر به مهری را برایِ اندیشه بر ملا می سازدفلسفه راهیِ کوچه و پس کوچه هایِ فلسفی- سفسطیِ ذهنستان می شود و از اندیشه می خواهد تا او را همراهی کند. آنها پس از عبور از محله هایِ قدیمی و خیابان هایِ تنگ و تاریکِ سفسطی و باغستانهایِ فلسفیِ ایالاتِ متحده یِ شناختی، به سردرِ گذرگاهِ بزرگی می رسند، که آنها را به سمتِ گستره یِ وسیعِ کوهها، تپه ها و صخره هایِ باشکوه و حیرت انگیزِ ایده آل ها رهنمون می شود. پس از برداشتنِ گامهایِ استوار و عبورِ پر غرور و با صلابتشان از گذرگاه هایِ آرمانگراییِ فلسفی، مناظرِ پیشِ رو حتی به مراتب شگفت انگیزتر از قبل در برابرِ دیده گانِ آنها خودنمایی می کنند. در ادامه یِ راه و در کنارِ صخره ای بلند که ارتفاعِ آن سر به فلک می کشد، فلسفه از یارِ همیشگیش؛ اندیشه می خواهد که توقف کند. وقتی اندیشه از پایینِ صخره به بالایِ آن می نگرد از دیدنِ شکوه و عظمت و هیبتِ صخره یِ بایدهایِ فلسفی سرش تاب می خورد و از هوش می رود. هنگامیکه او به هوش می آید خود را بر بلندایِ همان صخره یِ مرتفع یکه و تنها می یابد و از شدتِ ترس در آستانه یِ زهره تَرَک شدن قرار می گیرد. اندیشه در این اندیشه فرو می رود که؛ پس فلسفه؛ یارِ قدیمی و نجات بخشِ همیشگیش کجاست!؟ نکند که او اندیشه را تنها و بی پناه، قال گذاشته و رفته است؟ بعد از بهت و حیرت و گیجیِ عجیبی که بر اندیشه مستولی می شود، او به آرامی گام بر می دارد و کمی جلوتر می ایستد، تا از بالایِ صخره یِ سر به فلک کشیده و آسمان خراشِ عظیمِ بایدهایِ فلسفی، نگاهی به پایین بیندازد که ناگهان با گله یِ رئالهایِ لمیده و چنبره زده در پایینِ صخره مواجه می گردد. در این هنگام، دلِ او از شدتِ ترس و شوکِ ناشی از ارتفاع زدگی هُری می ریزد و دچارِ سرگیجه و سرسامِ دلهره آوری می شود. سپس با سنگین شدنِ سرش، تلو تلو خوران در بالایِ همان صخره برای لحظاتی طلسم گشته و بی حرکت می ایستد. اندیشه در اندیشه یِ تنهایی و بی کسیِ خود غوطه ور می شود و سرنوشتِ محتومِ خود را یا ماندن در بالایِ صخره یِ بایدهایِ فلسفی و مردن از تشنگی و گرسنگیِ شناختی می بیند، یا افتادن از بالایِ صخره یِ بایدها و به فنا رفتن در میانِ خروارها رئالِ چنبره زده در پایین حس می کند. در هر حال او افقِ روشنی در پیشِ رویِ خود نمی بیند و خود را یکه و تنها و رها شده در بینِ زمین و آسمانِ فلسفی می یابد. اندیشه که در سیر و سیاحتی خوفناک و حال و هوایی غریب و مبهم به سر می برد، ناگهان با صدایِ قه قه یِ آشنایی که همزمان دو رویِ متضادِ اطمینان بخش و هراس انگیزِ فلسفه را در ذهنِ او متبادر می سازد، به خودش می آید و از حالتِ سکون خارج می شود. آری او فلسفه است که مثلِ همیشه نه تنها اندیشه را تنها نگذاشته و رهایش نکرده، بلکه مصمم تر و دستِ پُر تر از قبل به کمکِ یارِ غار و دوستِ قدیمی و عزیز تر از جانش شتافته است. فلسفه با دیدنِ چهره یِ رنگ پریده یِ اندیشه، قدم پیش می گذارد و کمی جلوتر می ایستد، دستانِ ظریفِ خود را رویِ شانه هایِ پهنِ او می گذارد و با صدایی شبیهِ صدایِ بم و مصممِ همیشگیِ خود، به اندیشه دلداری می دهد. او ماجرایِ ایده آل هایی که چندی پیش، در بالایِ صخره یِ بایدهایِ فلسفی گیر افتاده بودند را در گوش اندیشه نجوا می کند. در این حال و هوا، ناگهان فلسفه یِ پسر بعد از سالها دندان رویِ جگر گذاشتن، طاقتِ خود را از کف می دهد و با شکستنِ سکوتِ طولانیِ خود، رازِ بزرگِ سر به مهر و واقعیتی پنهان را برای اندیشه بر ملا می سازد. بله فلسفه پدرِ واقعیِ اندیشه یِ داستانِ ماست. فلسفه با عیان ساختنِ این رازِ بزرگ، احساسِ سبکیِ فوق العاده ای می کند و لحظاتی بینِ زمینِ رئالها و آسمانِ ایده آل ها معلق می ماند، گویی وزنه ای گران و باری سنگین، که او سالیانِ سال بر دوشِ خود می کشیده است، از رویِ شانه هایش برداشته شده باشد! اندیشه که از فهمیدنِ این رازِ بزرگ، مات و مبهوت مانده و در جایِ خود خشکش زده است، با صدایِ هق هقِ بلندی زیرِ گریه می زند و برایِ دقایقی زار و زار می گرید. سپس خود را در آغوشِ گرمِ فلسفه؛ پدرِ عزیزتر از جانش می اندازد و از شدتِ آرامشی که از وصالِ مجددِ او نصیبش شده است، برای دقایقی نعشه و از خود بیخود می گردد و ضمنِ از دست دادنِ هوشیاری خود، به خوابِ عمیقی فرو می رود.خبرِ آفتابی شدنِ پدرِ اندیشه در شناختستان طنین انداز می گردددر یکی از شبهایِ مهتابیِ ذهنستان، در حالیکه ماه آرام آرام از پشتِ ابرها بیرون می آید، خبرِ آفتابی شدنِ پدر اندیشه، در شناختستان طنین انداز می گردد. با روشن شدنِ آسمانِ ذهنستان و آشکار گردیدنِ هویتِ واقعیِ پدرِ اندیشه، سفسطه متواری می شود، چرا که او قبلاََ بارها خود را به عنوانِ پدرِ اندیشه جا زده بود. متعاقبِ این رویداد، اندیشه نیز، که گاه گاهی خود را اندیشه یِ سفسطی معرفی می کرد، فامیلِ خویش را به طورِ کامل به اندیشه یِ فلسفی تغییر می دهد. به میمنتِ وقوعِ این رخدادِ میمون، بالاخره ماهیتِ حقیقیِ پدرِ اندیشه در شناختستان بر ملا می گردد و فلسفه، پدرِ اصلیِ اندیشه از آب درمی آید. تنها ساعتی بعد از فاش شدنِ حقیقتِ ماجرا، اتفاقِ غیرمنتظره یِ دیگری برایِ پدرِ اندیشه به وقوع می پیوندد. فلسفه؛ یارِ غار و دوستِ بهتر از جانِ اندیشه، ابتدا با خوابیدن بر رویِ خودش لایه لایه شده و بعد از طیِ مراحلِ چندگانه یِ دگردیسی و پوست اندازی، جان به جان آفرین تسلیم می کند. او سپس هستستان را به مقصدِ نیستستان ترک می گوید و اندیشه یِ فلسفی را با یک دنیا اندوه و اندرز تنها می گذارد.اندیشه به سلامت از بالایِ صخره یِ ایده آل ها بر رویِ زمینِ رئال ها فرود می آیدگیر افتادن در بالایِ صخره یِ هولناکِ بایدها برای اندیشه یِ تنهایِ داستانِ ما کم بود، اندوهِ از دست دادنِ پدر نیز، به آن افزوده شد. گل بود به سبزه نیز، آراسته شد. بعد از رفتنِ فلسفه از هستستان، رویدادِ عجیب و باور نکردنیِ دیگری به وقوع می پیوندد؛ تک تکِ مکاتبِ فلسفی از مکاتبِ عهدِ قدیم تا عهدِ جدید، از مکاتبِ آسمانی تا مکاتبِ زمینی، از مکاتبِ ایده آلیستیِ آرمان گرا تا رئالیستیِ واقع گرا و از دوئالیستیِ دوگانه گرا تا اصالتِ بشر، اصالتِ وجود و اصالتِ تجربه، همه و همه به ترتیب و با آداب و مناسکِ خاصی در برابرِ اندیشه ظاهر می شوند و ضمنِ ابرازِ همدردی با او و عرضِ تسلیت، بسانِ پلکانی که از بالایِ صخره یِ بایدها تا پایینِ آن امتداد می یابد، پشتِ سرِ هم ردیف می ایستند. اندیشه نیز، در حالی که از بطنِ هر کدام از مکاتبِ فلسفی عبور می کند، ناگهان خود را در پایینِ صخره، صحیح و سالم می یابد. وقتی اندیشه به خود می آید، متوجه می شود که مکاتبِ فلسفی، با این کارِ همدلانه یِ خویش، پلکانی را برایِ فرودِ آرامِ او فراهم ساخته اند و با جایِ پا دادن به اندیشه، با ملاطفت و در نهایتِ احتیاط، او را از بالایِ صخره یِ بایدها، به سمتِ پایین هدایت نموده اند. در نهایت، اندیشه به سلامت از بالایِ صخره یِ ایده آل ها بر رویِ زمینِ رئال ها فرود می آید، بدونِ اینکه کله پا شود یا حتی ذره ای آخ بگوید!جماعتِ ایده آل ها به هوایِ وصالِ رئال ها ممکن است خود را به هر آب و آتشی بزنندایده آلها با وجودِ تضادِ شدیدی که با رئال ها دارند، اما عاشق و کشته مرده یِ آنها هستند. ایده آلها به هر کارِ غیرِ معقول و غیرِ متعارفی دست می زنند، تا به وصالِ رئال ها نائل گردند. معمولا ایده آل هایِ جا نگرفته و ناپخته در مواجهه یِ ناگهانی با رئال ها دستپاچه می شوند و کنترلِ خود را از کف می دهند. این حضرات ممکن است به هوایِ وصالِ رئال ها، خود را به هر آب و آتشی بزنند. ایده آل هایِ خام گاهی خود را از بلندایِ ارتفاعِ آرمانگرایی به پایین پرتاب می کنند و در دم از هستیِ خود ساقط می شوند. عده یِ دیگری از ایده آل هایِ تهی مغز ممکن است، به دلیلِ بی عملیِ احمقانه یِ خویش، هرگز به وصالِ رئال ها نرسند. اما برعکس، ایده آل هایِ پخته و خوش طینت با دیدنِ رئال ها به جای پایین پریدن از پرتگاهِ بایدها و نبایدها و کله پا شدن و یا در کفِ رئال ها ماندن دست بکار می شوند و به یاریِ خودشان می شتابند. آنها با خلقِ مکاتبِ فلسفیِ میانجی که بسانِ پله کان عمل می نمایند، گاماس گاماس و قدم به قدم به وصالِ رئال ها نائل می گردند. اغلبِ مکاتبِ فلسفیِ سالخورده که از عهدِ عتیق در ذهن زندگی می کنند، زاییده یِ ایده آل ها هستند. معمولاََ هر مکتبِ فلسفیِ جوان تر و کم سن و سال تر، توسطِ یک مکتبِ فلسفیِ قدیمی تر و مسن تر که چند پیراهن بیشتر از جوانترها پاره کرده است خلق می گردد، به عبارتی؛ مکاتبِ فلسفیِ جدید فرزندانِ مشروعِ مکاتبِ فلسفیِ قدیمی هستند. آخرین فرزندان و نوه ها و نبیره ها و ندیده هایِ مکاتبِ فلسفی، زمینه یِ لازم را برایِ ملاقاتِ ایده آل ها با رئال ها، فراهم می سازند. آنها واپسین پله کانهایِ اتصالِ آسمانِ آرمانگرایی به زمینِ واقع گرایی به شمار می روند. مکاتبِ فلسفیِ جدید به برکتِ حضورِ خوش یمنشان، دستِ ایده آل ها را در دستانِ رئال ها می گذارند و آنها را به وصالِ هم، نائل می گردانند؛ ایده آلهایی که یک عمر در انتظارِ وصالِ معشوقشان، بینِ زمین و آسمان معلق بوده اند! بدین ترتیب اغلبِ مکاتبِ فلسفی در طولِ تاریخ به مثابهِ پلکانی نمایان شده اند، تا ایده آل ها را دست نخورده و صحیح و سالم به رئال ها ملحق سازند و به آرزویِ دیرینه یِ آنها جامه یِ عمل بپوشانند. تاریخِ سیرِ اندیشه یِ فلسفی که اندیشه یِ داستانِ ما نیز، از آن مستثنی نیست، از مکاتبِ فلسفیِ کهنسالِ ایده آل گرا شروع شده است و تا مکاتبِ فلسفیِ متأخرِ واقع گرا امتداد یافته است. البته ناگفته نماند که رئال ها هم در طولِ زمان و بعد از اطمینان یافتن از علاقه یِ بیش از پیشِ ایده آل ها به خودشان، نه تنها به عنوانِ ناظرانِ صرف باقی نمانده اند و بیکار ننشسته اند، بلکه با برپا نمودنِ چند پله کانِ باقیمانده، به کمکِ مکاتبِ ایده آل گرا شتافته اند. رئال ها به سهمِ خود، مکاتبِ متکثرِ فلسفیِ واقع گرا که پایشان حسابی رویِ زمین محکم شده است را خلق می نمایند و بدین ترتیب با احداثِ آخرین پله کان هایِ فلسفی، زمینه و بسترِ مناسبی را برای فرودِ ایمنِ ایده آل هایِ آرمانگرا فراهم می سازند. گفته می شود که مکاتبِ فلسفیِ دوئال یا دوگانه گرا که در بخشِ میانیِ آسمانِ آرمانگرایی و زمینِ واقع گرایی واقع گردیده اند، بخش هایِ بینابینیِ پلکانِ ایده ها آل و رئال ها را تشکیل می دهند. آنها فرزندانِ مشترکِ رئال ها و ایده آل ها هستند. ایده آل ها پس از عبور از پلکانهایِ واسط و نائل شدن به وصالِ رئال ها، برای همیشه با آنها می مانند. حاصلِ ازدواجِ ایده آل ها و رئال ها، خلقِ مکاتبِ فلسفیِ جدیدیست که بر خلافِ اسلافشان محافظه کارترند و مخاطره یِ کمتری می کنند. در طولِ تاریخِ سیرِ اندیشه یِ فلسفی، بارها اتفاق افتاده است که ایده آل ها تا بخشِ میانیِ پلکان پایین آمده اند و پیمودنِ نیمِ دیگرِ مسیر را به رئال ها سپرده اند. بدین ترتیب رئال ها نیز، پا پیش گذاشته اند و با به زحمت انداختنِ خویش، در شکل دادن به سیرِ اندیشه یِ فلسفی و فرودِ مطمئن و آرامِ ایده آل ها بر رویِ بسترِ واقعیات ایفایِ نقش نموده اند. به عبارتی رئال ها با خلقِ چند پلکانِ فلسفیِ باقیمانده، به استقبالِ گرم از ایده آل ها شتافته اند. حاصلِ این نوع از هم افزایی و اشتراکِ مساعیِ بینِ ایده آل ها و رئال ها در طولِ تاریخِ سیر و سیاحتِ اندیشه یِ فلسفی، خلقِ دوئال هایِ فلسفی یا مکاتبِ دوگانه نگر بوده است.ایده آل ها پیشتر چشمِ دیدنِ رئال ها را نداشتندایده آل ها از قدیم دشمنیِ کهنه و کینه یِ دیرینه ای با رئال ها داشتند. ایده آل ها چشمِ دیدنِ رئال ها را نداشتند و از آنها به شدت رویگردان بودند. بعدها به واسطه یِ پا در میانیِ دوئال ها و نقشِ میانجیگریِ جیگریشان، رابطه یِ آنها رو به بهبودی گذاشت. با پا پیش نهادنِ دوئال ها و دورِهمی و نشست هایِ صمیمانه ای که به طورِ جداگانه با ایده آل ها و رئال ها داشتند، نهایتاََ مهرِ رئال ها به دلِ ایده آل ها افتاد و رفته رفته محبتِ آنها نسبت به هم فزونی گرفت، تا جاییکه رئال ها و ایده آل ها برایِ دیدارِ یکدیگر له له می زدند و طاقتِ دوریِ هم را نداشتند. در ادامه یِ ماجرا آن دو، عاشق و دلباخته و کشته مرده یِ یکدیگر گشتند. بدین ترتیب راهی دراز که از پدرکشتگیِ بینِ ایده آل و رئال ها شروع میشد و تا وساطت و تلاشِ بی وقفه یِ دوئال ها برای آشتی دادنِ آن دو امتداد می یافت، نهایتاََ به عشق و عاشقی و دلداده گی و دلباختگیِ بینِ آنها منتهی گردید.