بیماری فروشی و بازاریابیِ دارو

بیماری فروشی و بازاریابیِ دارو: آیا صنعت داروسازی علاوه بر دارو، بیماری ها را نیز تولید می ­کند؟[1] نویسنده: هاورد وولینسکیترجمه: محسن خادمیشاید اکثر مردم در مورد «سندرم متابولیک» (Metabolic syndrome)[2]چیزی نشنیده باشند، اما احتمال تغییر این نام وجود دارد. این عارضه (condition) که زمانی به طور مبهمی «سندرم x» شناخته می­ شد، و زمینه­ سازِ بیماری قلبی و دیابت نوع 2 بود، در شرف تبدیل شدن به یک نام تجاری معروف توسط صنعت داروسازی ایالات متحده و شرکای آن در امر طبابت است. نشریۀ تجاریِ Pharmaceutical Executiveدر شمارۀ ژانویۀ 2004 خود نوشت: «بیماری جدیدی در حال تولد است.» (Breitstein, 2004) امروزه انجمنی برای رسیدگی به این عارضه سازماندهی شده، مجله ای راه اندازی شده، و کمپینی آموزشی به راه افتاده است. بیماران امروزه برای سندرم متابولیک مورد آزمایش قرار می گیرند.این وضعیت یادآورِ همان ذهنیت نسبت به کلسترول است. بیست سال پیش، پزشکان نسبت به تأثیرات احتمالی کلسترول بر بیماری های قلبی نگران نبودند. اما امروزه، به لطف تلاش‌های شرکت‌های داروسازی، سطح کلسترول بالا به عنوان یک عارضۀ (health problem) مهم شناخته می‌شود. در واقع، شرکتِ IMS Health- شرکت اطلاعات خدمات درمانی جهانی-[3]گزارش می­ دهد که دو داروی پرفروش در سال 2004 داروهای زیرمجموعۀ استاتین­ ها (statins)[4]بودند: یکی قرص لیپیتور (آتورواستاتین کلسیم) از شرکت داورسازی فایزر Pfizer (شرکت آمریکایی مستقر در نیویورک)- به ارزش 10.6میلیارد دلار (امریکا) با رشد 13.9٪ نسبت به سال قبل – و دیگری قرص زوکور (Zocor) (سیمواستاتین: simvastatin) از شرکت داروسازی مِرک (Merck) (Whitehouse Station, NJ, USA). نشریۀ تجاری داروییِ Pharmaceutical Executiveبه صراحت بیان کرد که: ظهور کاهش کلسترول رویداد بزرگی برای شرکت های داروسازی بود که آن را به چشم بازار تجاری می ­دیدند. سندرم متابولیک دائماً در حال بزرگتر شدن است. (Breitstein, 2004)با این حال، منتقدان خاطرنشان می‌کنند که هر بیماری جدیدی که شرکت ­های دارویی برای آن دارو ارائه می‌کنند، لزوماً عارضه ­ای برای سلامت عمومی نیست، بلکه بزنگاهی است برای افزایش درآمد شرکت‌های دارویی. شرکت های داروسازی برای پیشگیری، کنترل و مداوای بیماری ها، و درمان علائم امراض، در مورد داروها تحقیق می کنند و آنها را تولید و قابل بهره برداری می­ سازند. سپس شرکت ها این داروها را به بازار عرضه می کنند تا سرمایه گذاری های خود را احیا کنند و به سهامداران خود اجرت دهند. گرچه ظاهراً این امر در خدمت منافع جامعه است، اما برخی از منتقدان آن را چرخۀ معیوبی توصیف می کنند که در آن، شرکت های دارویی بیماری های جدیدی را برای همسو کردن با داروهای موجودِ خود ابداع می کنند. صنعت داروسازی دائماً در معرض انتقاد مخالفانی است که مدعی هستند که شرکت ها برای حصول سود، با پزشکان و گروه های حامی بیماران، یعنی با «بیماری فروشان»، همدست شده ­اند تا مردم را متقاعد کنند که کسالتِ (ailment) معمولاً خفیف آنها نیاز فوری به درمان دارویی دارد.خانم لین پایِر (Lynn Payer)، روزنامه‌نگار فقید پزشکی، در اوایل دهۀ 1990 در کتاب خود تحت عنوان «بیماری فروشی: چگونه پزشکان، شرکت‌های دارویی و بیمه‌گران احساس مریضی در شما ایجاد می کنند»[5]به این موضوع پرداخت. او می‌نویسد: «بیماری‌فروشی- تلاش برای متقاعد کردن افرادِ واقعاً خوب مبنی بر اینکه بیمار هستند، یا افرادِ تا حدی ناخوش مبنی بر اینکه بسیار مریض هستند- تجارت بزرگی است... بیماری‌فروشی فریب آمیزترین شکلی است که تبلیغات پزشکی، به ­اصطلاح آموزش و اطلاعات پزشکی و تشخیص پزشکی، می ­تواند به خود بگیرد.» آرتور کاپلان، استاد اخلاق زیستی در دانشگاه پنسیلوانیا، فیلادلفیا، ایالات متحده، نیز به همین صورت، در دسامبر گذشته در برنامۀ تلویزیونیِ محبوب آمریکایی به نام 60 دقیقه گفت: «اگر می‌خواهید نگرانی عموم را برانگیزید، و اگر دلارهای تبلیغاتی برای انجام آن را دارید، می توانید تقریباً هر چیزی را به بیماری تبدیل کنید.» گزارشِ برنامۀ 60 دقیقه، بر ظهور اخیر بازاری برای «اختلال کم توجهی بزرگسالان» (ADD) متمرکز بود؛ چنانچه می ­دانید دیدگاه سنتی در این مورد این بود که ADD تنها کودکان را تحت تأثیر قرار می ­دهد که در نهایت آن را پشت سر می­ گذارند.منتقدانی مانند لین پایر و کاپلان معتقدند که عارضه­ های معمول انسان- دلواپسی، نازک شدن استخوان، دل درد و احساس ملالت- روز به روز از نو در قالب بیماری تعریف می شوند. همچنین افسردگی در اشکال خفیف آن، پوکی استخوان، سندرم رودۀ تحریک پذیر (IBS) و اختلال کم توجهی. به همین ترتیب، ریسک فاکتورهایی چون کلسترول بالا و فشار خون بالا، به خودی خود به عنوان بیماری (کلسترول خون بالا و فشار خون بالا) شناخته می شوند که با پایین آمدن آستانۀ آنها افراد بیشتری بیمار دانسته می­ شوند. در دیگر موارد، داروهایی که برای ناخوشی‌های مخرّبی چون افسردگیِ بالینی (clinical depression) تأیید شده‌اند، برای وضعیت های خفیف‌تری چون کمرویی- که امروزه «جمع هراسی» (social phobia) نامیده می‌شود- نیز تجویز می‌شوند.Disease mongeringیکی از این داروها، داروی استراترا (Strattera) (اتوموکستین هیدروکلراید) است که توسط شرکت داروسازی ایلای لی‌لی اَند کامپنی (Eli Lilly & Co. Indianapolis, IN, USA) تولید شد و سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) نیز آن را در نوامبر 2002 برای درمان ADDدر کودکان، نوجوانان، و برای نخستین بار، در بزرگسالان تأیید کرد. یکی از تبلیغات شرکت داروییِ لی.­لی، مجموعه‌ای از عکس‌های یک مدل شیک پوش را نشان می‌دهد و در سَرتیتر آن به نحو پرسشی می‌نویسد: «حواس پرت؟ شلخته؟ درمانده و مستأصل؟ زندگی مدرن یا اختلال کم توجهی بزرگسالان؟» در این آگهی اشاره شده است که چه بسا ADD بزرگسالان تشخیص داده نشود، چراکه «علائم آن اغلب با یک زندگیِ پر استرس اشتباه گرفته می­ شود.» این آگهی تجاری پیشنهاد می‌کند که خوانندگان به پزشک خود مراجعه کرده تا آنها را معاینه کند، زیرا داروی استراترا، اولین داروی تأییدشده برای اختلال کم توجهی بزرگسالان، می‌تواند به شما کمک کند که روی کار خود «متمرکز شوید، و بدین ترتیب کارهای خود را در محل کار و خانۀ خود انجام دهید.»کاپلان می­ گوید «من بی ­تردید شاهد اختلال کم­ توجهی بزرگسالان بوده ­ام که از مهدکودک/ کلاس اول تا خود بزرگسالی در حال تداوم و گسترش است. اما [تا این حدش] به آن مشکوکم، چراکه گمان می کنم شرکت لی.­لی و داروی استراترا موجب تشدید این تداوم شده اند. من از شیوه ای که وب‌سایت آنها [القا می‌کند که] افرادِ دارای مشکل­ که در صفِ انتظار یا در انتظارِ برقراری تماس می ­مانند، از پزشک خود ذله و مأیوس می­ شوند، خوشم نمی‌آید.» شرکت داروسازی لی­ لی، به درخواست من برای توضیح در این زمینه پاسخی نداد.«اختلال کم توجهی بزرگسالان» یکی از سوژه ­های محبوب منتقدان بوده است. اما پیتر جِنسِن (Peter Jensen)، روان‌پزشک و محقق سلامت روان در دانشگاه کلمبیا (New York City, NY, USA)، می‌گوید تحقیقات اپیدمیولوژیک در موردِ ADD بزرگسالان مبنی بر اینکه می‌تواند وضعیتی واقعی باشد که موجب آسیب و ناتوانی افراد می‌شود، ناچیز است. جِنسِن که عضو هیئت مدیرۀ کودکان و بزرگسالانِ مبتلا به اختلال کم توجهی/ بیش فعالی (CHADD; Landover, MD, USA)- یک گروه غیرانتفاعی حمایت از بیماران- می ­باشد، می­ گوید «شرکت‌های داروسازی، بنگاه هایی هستند که مسلماً برای کسب درآمد و فروش محصولات خود به وجود می‌آیند، اما گفتن این که آنها بیماری ها را ابداع می کنند، قدری مبالغه آمیز به نظر می رسد. [شرکت‌ها] مطمئناً اطلاعاتی را منتشر می‌کنند و موجب بالا بردن آگاهی افراد می‌شوند، اما شما نمی‌توانید آن‌ها را به این شکل [و بدون اقامۀ شواهد] به سازمان غذا و دارو (FDA) قالب کنید. ناخوشی در بستر اجتماعی تعریف می­ شود. نظام ارزش­ها (value systems) در ذات پزشکی نهفته است. برخی افرادِ مبتلا به «اختلال کم توجهیِ بزرگسالان» که ذهن­شان به راحتی منحرف می­ شود، از اینکه به آنها برچسب زده شود [آزرده می­ شوند و] می­ گویند ما فقط پُرانرژی و خلاق هستیم؛ اما عده ای دیگر سپاسگزارند که [بیماری آنها] تشخیص داده شده، تحت درمان قرار گرفته، و مدت زمان توجه و تمرکز آنها تقریباً به حالت نرمال بازگردانده شده است.»جای تعجب نیست که صنعت داروسازی نقد «بیماری فروشی» را نمی­ پذیرد. آلن گُلدهامر (Alan Goldhammer)- دستیارِ نایب رئیسِ امور نظارتیِ تحقیقات دارویی و تولیدکنندگان آمریکا (PhRMA)- گروه تجاری­-صنعتیِ مستقر در واشنگتن دی­.سی ایالات متحده آمریکا- می­ گوید: «کارِ [صنعت] ما جستجوی درمان است، نه خلق بیماری. توسعۀ ابزارهای تشخیصی جدید و راه‌های ارزیابیِ پاسخ بیمار بر عهدۀ جامعه پزشکی است.» او معتقد است که نهادهای نظارتی دارو، مانند FDA، درمان‌های دارویی را بر اساس کارآزمایی‌های بالینی تأیید می‌کنند. نمی‌توان [بی ­دلیل] کارآزمایی بالینی انجام داد، زیرا اگر مورد مدنظر شما بیماری نباشد، و اگر قرار نیست به مزایای بالقوه‌ای دست یابید، درمان افراد با دارو کاری غیراخلاقی است. در طول فرآیند توسعه، کنترل و ترازمندی­ های مختلفی [بر روی داروها] صورت می ­گیرد که کاملاً خارج از [اختیار] شرکت­ های داروسازی است.»اما منتقدان معتقدند که این تنها صنعت داروسازی نیست که در خلق بیماری‌های جدید نقش دارد، بلکه آنها مطمئناً به این روند دامن هم می‌زنند. به همین دلیل، روزنامه‌نگار استرالیایی رآی مونیهان (Ray Moynihan)، ویراستار مهمان در مجلۀ British Medical Journalو یکی از نویسندگان کتابِ در دست انتشارِ «بیماری فروشی: چگونه شرکت‌های دارویی همۀ ما را به بیمار تبدیل می‌کنند»[6]این فرآیند را به منزلۀ «تولید دارو با حمایت مالیِ شرکت‌ها» توصیف می‌کند، چراکه این فرآیند پزشکان و گروه بیماران را نیز در بر می ­گیرد. او می­ گوید «اتحادیه های غیررسمی پزشکان، شرکت‌های دارویی و گروه‌های رو به رشدِ بیمارانی وجود دارد که به گسترش مرزهای ناخوشی کمک می‌کنند تا بازار درمان­ فروشان را گسترش دهند. غالباً حرفۀ پزشکی محرکِ این فرآیند است، اما سوخت این فرآیند را شرکت های دارویی فراهم می کنند. در هر صورت، شرکت های دارویی نقش مهمی در این فرآیند دارند. مونیهان می­ گوید: «هزینۀ جلساتی که در آن، این اختلالات تعریف می شوند و به تفصیل توضیح داده می‌شوند، همه توسط شرکت‌های دارویی تأمین می‌شود. فعالیت شرکت داروسازی این فرآیند را تسهیل می کند، اما اغلب مدیر عاملان در مسند قدرت نیستند، بلکه این به اصطلاح رهبرانِ فکری هستند که در بالاترین سطح حرفه و تخصص خود قرار دارند.»به علاوه، همیشه بدیهی نیست که مرز میان «علائم خفیف» و «اختلالی» که نیاز به مراقبت پزشکی دارد، را در کجا باید مشخص کرد. جو دومیت (Joe Dumit)، دانشیار برنامۀ مطالعات انسان شناسی و علم-تکنولوژی در مؤسسه تکنولوژی ماساچوست (Cambridge, MA, USA) می­ گوید: «من نمی توانم چنین مرز روشنی میان بیماری های ساختگی و واقعی ترسیم کنم.» او موضوع خلق بیماری (disease creation) را به عنوان بخشی از کار خود مطالعه کرده است که چگونه بیماران مبتلا به عارضه­ های اجتماعی­-پزشکیِ مناقشه ­آمیز- مانند سندرم خستگی مزمن، سندرم جنگ خلیج فارس[7]و حساسیت شیمیایی چندگانه- چنان خود را ساماندهی کردند که بتوانند از مؤسسۀ ملی سلامت ایالات متحده بودجۀ تحقیقاتی دریافت کنند. دومیت دریافت که وقتی گروه­ بیمارانی چون «بیمارانِ مبتلا به ADD» و «اختلال استرسی پس از آسیب روانی» (PTSD) توسط شرکت های داروسازی حمایت شدند، ماهیت بحث به کل تغییر کرد. او می­ گوید «وقتی قرص زولوفت [Zoloft؛ سرترالین هیدروکلراید] [در سال 1999برای PTSD] تأیید شد، تقریباً هر مقاله ای که در مورد PTSDمنتشر شد، دیگر کم و بیش وجود این بیماری به پرسش ­کشیده نشد، بلکه در عوض در مورد درمان آن، و اینکه آیا [PTSD] کمتر از حد تشخیص داده شده (underdiagnosed)، یا در مورد آن، تجویز بیش از حد دارو صورت گرفته (overmedicated)، سخن به میان آمد. دومیت می ­گوید شرکت‌های دارویی علاوه بر برقراری اتحاد با گروه‌های بیماران، تلاش می‌کنند تا «شیوع قابل تشخیصِ عارضه ­ها را به عنوان بخشی از توجیه اقتصادی برای رشد بازارِ تجویز داروها به حداکثر برسانند. هنگامی که در مورد آستانه ­ای چون سطح کلسترول یا میزان تحریک در رودۀ خود تصمیم می­ گیرید، و زمانی که اذعان می­ کنید دارویی وجود دارد که می­ تواند این عارضه را در یک جمعیت کاهش دهد، شرکت­های دارویی انگیزه ­ای قوی برای بازاریابی آن دارو برای کل جمعیت به دست می ­آورند.»یکی از این نمونه ها «اختلال اضطراب اجتماعی» است که بیشتر به عنوان «کمرویی» شناخته می شود. شرکت داروسازی گلاکسو اسمیت کلاین (GlaxoSmithKline, Uxbridge, UK) برای داروی ضدافسردگى پاکسیل (Paxil) (پاروکستین هیدروکلراید) موارد استعمال متعددی داشت؛ از جمله درمان اختلال اضطراب اجتماعی، شکل شدیدی از کمرویی که با ترس از صحبت در جمع، غذا خوردن در مقابل دیگران یا استفاده از حمام عمومی مشخص می‌شود. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) این مورد استعمالِ جدید را در اکتبر 2003 تأیید کرد. سیدنی ولف (Sidney Wolfe)، مدیر اجرایی گروه تحقیقاتی سلامت شهروندان عمومی ایالات متحده آمریکا[8]گفت: با این حال، «کمرویی بیماری جدیدی است که شرکت گلاکسو ابداع کرده است. از لحاظ آسیب شناسی، من اطمینان دارم که عده ای آنقدر خجالتی هستند که می توان آن را یک بیماری محسوب کرد. کمرویی می تواند نقطه ضعفی واقعی برای این افراد باشد. بسیاری از این افراد افسرده هستند. عده ای از این افراد کمرو هستند چراکه در جوانی مورد آزار جسمی یا جنسی قرار گرفته اند. اما خجالتی بودن عموماً نشانۀ چیز دیگری است و حرفی از علت یابیِ آن نزدن و محضِ پرتاب کردن دارو به کسی، آسیب رساندن به اوست.» شرکت گلاکسو اسمیت کلاین نیز به درخواست مصاحبه پاسخی نداد. اما فقط این شرکت های دارویی مقصر نیستند، بلکه پزشکانی که اختلالی را تشخیص داده و دارویی را تجویز می کنند، و حتی خود بیمارانی که احساس می کنند بیماری جدی دارند که نیاز به درمان دارد نیز همگی مقصرند. مونیهان توضیح می دهد که: «آنچه شما در اختلال اضطراب اجتماعی شاهد آن هستید، پزشکان ارشدی است که اغلب با [چندین] شرکت دارویی مختلف در ارتباط هستند- شرکت هایی که این اختلال را تقریباً به عنوان یک بیماری روانی وحشتناک تبلیغ می کنند. به همین دلیل وقتی این شرکت­ ها در مورد ارتباطات [پنهان خود] حاضر به پاسخگویی نیستند، مونیهان طوقِ تقصیر را به گردن حرفۀ پزشکی می اندازد و می­ گوید «گمان نمی‌کنم وقتی شما [پزشکان] از شرکت‌های دارویی پول می‌گیرید، بتوان به شما اعتماد کرد. و اغلب زمانی که این [متخصصان] با عامۀ مردم در ارتباط هستند، آنها از این زد و بندها اطلاعی ندارند. این کار، بازاریابیِ ترس (marketing of fear) است که اصلاً روش مطلوبی برای ادارۀ جامعه نیست. این رویه، بیماری را در دل زندگی انسان می نشاند.»ایالات متحده کانونِ ابداع دارو و بازاریابیِ دارو است. به علاوه، این تنها کشورِ توسعه ­یافته- به غیر از نیوزلند- است که امکان تبلیغات مستقیم دارو برای مصرف کننده[9]را فراهم می کند. بنا به سخن مونیهان، مصرف کنندگان روزانه به طور متوسط در معرض ده تبلیغ دارویی در برنامه های خبری، سریال های کمدی و برنامه های تلویزیونی قرار می­ گیرند که تأثیر زیادی بر دیدگاه آنها نسبت به بیماری می­ گذارد. او می گوید: «تبلیغات دارو پیوسته درک ما را نسبت به بیماری­ ها، عارضه ­ها و تجربیات انسانی تغییر می دهند.» مونیهان با اشاره به فرآیندی که در آن متداول شدن بیماری به بالاترین سطح خود می‌رسد، به فعالیت های شرکت گلاکسو اسمیت‌کلاین برای بازاریابی پاکسیل (Paxil) در اواخر دهۀ 1990اشاره می ­کند، زمانی که جزوه‌هایی توزیع می­ کردند مبنی بر اینکه از هر هشت آمریکایی یک نفر مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی است. مونیهان می ­گوید «از هر هشت آمریکایی یک نفر! پر واضح است که این حرف یک چیز ساختگیِ پوچ است که هدف اش تلاش برای ایجاد احساس بیماری در مردم عادی است.»گرچه ممکن است سایر کشورهای توسعه یافته تبلیغات مستقیم برای مصرف کننده نداشته باشند، اما از تأثیر فعالیت های بازاریابی مصون نیستند. مونیهان می گوید «این یک پدیدۀ جهانی است. در سایر کشورها، شما نمی‌توانید داروها را مستقیماً برای عموم تبلیغ کنید، اما می‌توانید برای بیماری ها کمپین های [تبلیغاتی] آگاهی بخش به راه اندازید و آنها را حمایت مالی کنید. و این چیزی است که مردم در اروپا و استرالیا می‌بینند.» در واقع، در پاییز سال 2003، بزرگترین هفته نامۀ خبری آلمان، اشپیگل، بر اساس کتابِ «مخترعان بیماری»[10]نوشتۀ روزنامه‌نگاری آلمانی به نام یورگ بِلِخ- که در آن به تحلیل نحوۀ ابداع بیماری‌های جدید به دستِ صنعت داروسازی جهت افزایش فروش داروهای خود می‌پردازد- سرمقاله ای را به این موضوع اختصاص داد.جری آوُرن (Jerry Avorn)، استاد پزشکی در دانشگاه هاروارد و رئیس بخش فارماکوپیدمیولوژی (همه‌گیرشناسی دارویی: pharmacoepidemiology) و اقتصاد و مدیریت دارو (Pharmacoeconomics) در بیمارستان زنان و بریگهام (Boston, MA, USA)، از منتقدان باسابقۀ شیوه‌های بازاریابی صنعت دارو است. با این حال، او همچنین نسبت به منتقدان اجتماعی بدبین است: «دلیل اینکه ما هنوز از زالو استفاده نمی‌کنیم این است که تصمیم‌هایمان در مورد داروها را بر اساس کارآزمایی‌های بالینیِ ماهرانه انجام می‌دهیم که چه چیزی مؤثر است و چه چیزی مؤثر نیست. بدون در نظر گرفتن علم، هیچ مطلبِ برآمده از حوزۀ فلسفه یا انسان شناسی اهمیت زیادی نخواهد داشت. به گفتۀ آوُرن، دو طیف افراط در این بحث وجود دارد: از یک سو کسانی که «فلسفۀ قرص-برای-هر-بیماری» را بیش از حد ترویج می کنند، و از سوی دیگر نیهیلیست­ هایی که بیماری ها را ابداع­ شده می­ دانند. او می­ گوید: «حقیقت حد وسطِ این افراط و تفریط است.»سیاستمداران در مواجهه با هزینه‌های روزافزون جهت خدمات مراقبت‌های بهداشتی برای پوشش نسخه‌های دارویی، شروع به بررسی موضوع بیماری فروشی کرده‌اند. در سال‌های 2004 و 2004، مجلس عوام بریتانیا جلسات متعددی را در مورد رویه‌های صنعت داروسازی، از جمله بیماری‌فروشی، برگزار کرد. در مارس 2005، کمیتۀ بهداشت مجلس عوام، گزارشی تحت عنوان تأثیر صنعت داروسازی منتشر کرد که در آن نگرانی‌های خود را در مورد تأثیرات «طبی سازی جامعۀ ما- قرص برای هر مشکلی» ابراز کرد. این کمیته نه تنها این روند را به گردن صنعت دارو انداخت، بلکه گفت این صنعت در نقشِ «بیماری فروش»، با هدف طبقه‌بندی تعدادِ هرچه بیشتر افراد در شمارِ افراد «نابهنجار» (abnormal)، و به موجب آن، نیاز به درمان (دارویی)، این روند را تشدید کرده است. این فرآیند منجر به اتکای بیش از حدِ نامطلوب به داروها و استفادۀ بیش از حد از آنها شده است، و جهت­ گیریِ اولویت‌ها و منابع [مالی] را نیز از مسائلِ مهم‌ترِ سلامت و بیماری به سمت دیگری منحرف کرده است.» (House of Commons, 2005)مونیهان به منظور افزایش آگاهی مردم نسبت به بیماری فروشی، خواستار «بحث و گفتگوی قوی تر» در مورد کنترل و نظارت [کمپین­ های تبلیغاتی] شد. «کمپین های افزایشِ آگاهی نسبت به بیماری باید به طور جدی کنترل شوند. برای کودکان یا بزرگسالان مطلوب نیست که هر روز جلوی دیوار تبلیغاتِ شرکت های دارویی­ ای بنشینند که به افراد سالم بگوید شما مریض هستید. من قویاً معتقدم که باید در مورد نحوۀ کنترل و نظارت بر این کمپین ها بحث و گفتگو کرد. به گمان من، امکان این بحث در آینده ­ای نزدیک [در ایالات متحده] بسیار بعید است. به نظرم اروپایی‌ها در این موارد قدری متمدن‌ترند. و در واقع اروپایی‌ها اخیراً تسامح با قوانین تبلیغات را کنار گذاشته­ اند.» از آنجا که دولت ها و سیستم های خدمات درمانیِ عمومی روز به روز با هزینه های زیادِ تجویزات دارویی مواجه می ­شوند، بی تردید موضوع «طبی سازی» (medicalization) و «بیماری فروشی» در بحث های آینده اهمیت بیشتری خواهند یافت.--------------------------------------------------------------[1]. Disease mongering and drug marketing, Howard Wolinsky[2]. سندرم متابولیک مجموعه ای از حداقل سه مورد از پنج بیماری زیر است: چاقی شکمی، فشار خون بالا، قند خون بالا، تری گلیسیرید بالا و HDL پایین. سندرم متابولیک با خطر ابتلا به بیماری­های قلبی عروقی و دیابت نوع 2 مرتبط است. در ایالات متحده، حدود 25٪ از جمعیت بزرگسال مبتلا به سندرم متابولیک هستند که این نسبت با افزایش سن، به ویژه در میان اقلیت های نژادی و قومی افزایش می یابد.[3]. IMS Health (Intercontinental Medical Statistics Health)[4]. استاتین ها گروهی از داروها هستند که می توانند به کاهش سطح کلسترول لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL) در خون کمک کنند. کلسترول LDL اغلب به عنوان «کلسترول بد» شناخته می شود و استاتین ها تولید آن را در داخل کبد کاهش می دهند.[5] . Disease-Mongers: How Doctors, Drug Companies, and Insurers Are Making You Feel Sick, Lynn Payer[6] . Selling Disease: How Drug Companies are Turning Us All into Patients[7]. «سندرم جنگ خلیج فارس» یا «بیماری جنگ خلیج فارس» یک اختلال مزمن و چند علامتی است که جانبازان نظامی هر دو طرف جنگ خلیج فارس (1990-1991) را تحت تاثیر قرار داد. طیف گسترده‌ای از علائم حاد و مزمن، از جمله خستگی، درد عضلانی، مشکلات شناختی، بی‌خوابی، بثورات و اسهال از جمله علائم آن بود.[8]. Public Citizen’s Health Research Group (Washington, DC, USA)[9] . direct-to-consumer advertising[10] . Die Krankheitserfinder, Jörg Blech(Inventing Disease and Pushing Pills: Pharmaceutical Companies and the Medicalisation of Normal Life, Jörg Blech, 2006.)ReferencesBreitstein J (2004) The making of a new disease. Pharma Exec 1 Jan, www.pharmexec.comHouse of Commons (2005) The Influence of the Pharmaceutical Industry. Fourth Report of Session 2004–2005, HC 42-I. London, UK: The Stationery Office Limited