نگذارید تُندرتان را بدزدند!

اولین بار که در سریال محبوبم «دوستان» (FRIENDS) عبارت «Stealing Somebody's Thunder» را شنیدم، خیلی خوشم آمد. معنای تحت‌الفظی این عبارت «دزدیدنِ تُندر/غرش کسی» است، اما مفهوم و منظور آن چیز دیگری است. در قسمتی از این سریال، دختر جوانی به نام «مانیکا» با مرد محبوبش نامزد می‌کند. بعد از اعلام نامزدی به دوستانش، تصمیم می‌گیرند که همگی بیرون بروند و این اتفاق خوب را جشن بگیرند. وقتی همه مشغول آماده شدن هستند، مانیکا در راهروی بیرون آپارتمانش برادر و دوست صمیمی‌اش را -که قبلاً با هم رابطه عاشقانه داشتند- در حال بوسیدن یکدیگر می‌بیند. خیلی آشفته و عصبانی می‌شود و به دوستش می‌گوید: «قرار بود موضوعِ امشب، فقط نامزدی من باشد! اما تو با بوسیدن برادرِ من و شروع دوبارۀ رابطه با او، تُندرِ مرا دزدیدی!» اما این یعنی چه؟معنای این اصطلاح، طبق تعریف لغتنامه Cambridge این است: «انجام دادن کار یا گفتن حرفی که کسی دیگر پیش‌تر می‌خواست بکند یا بگوید، مخصوصاً اگر این کار، موفقیت یا ستایش یا توجهی را از آن فرد بگیرد». من در ترجمه‌های فارسی هم عباراتی مانند «پیشدستی کردن» ، «گوی سبقت را ربودن» و «خراب کردن سورپرایزِ کسی» را دیدم که منظور را تا حدی می‌رسانند. این اصصلاح درواقع می‌خواهد یادآوری کند که بعضی از موقعیت‌ها مالِ فرد یا افراد خاصی است و نباید از آن‌ها گرفته شود. باید به آن‌ها اجازه داده شود که کار خودشان را بکنند یا مثلاً باید فقط به آن‌ها توجه شود. نباید کارِ مورد نظر آن‌ها را دیگری انجام دهد و یا موضوعات دیگری که ممکن است توجه ویژه را از آن‌ها دور کند، در آن زمان مطرح شود. و اگر بشود، فرصتِ درست و به حق، از فردی دزدیده شده است.مثلاً روزی که جشن عروسی شماست، روزِ شماست! فقط شما! یعنی اگر خواهرتان همان روز متوجه شده که باردار است، با اینکه این خبر خیلی خوبی است و شما را خیلی خوشحال می‌کند، معمولاً بهتر است این خبر را پیش خودش نگاه دارد و دستکم تا انتهای جشن عروسی شما برای اعلامش صبر کند. هرچند شاید شما بگویید که این خبر، شادی عروسی‌تان را بیشتر خواهد کرد، اما همیشه اینطور نیست. پس بهتر است احتیاط کنیم.یک مثال دیگر: فرض کنید که در یک امتحان خیلی مهم قبول شده‌اید. می‌خواهید این خبر هیجان‌انگیز را به مادرتان بدهید. اما به محض اینکه به او می‌گویید «یک خبر عالی دارم! حدس بزن چی شده!» ، برادرتان می‌گوید «فلان امتحان را قبول شده» و با این کار حسابی خُنکتان می‌کند و لذتِ دادن آن خبر خوب را از شما می‌گیرد! یا تصور کنید تازه بچه‌دار شده‌اید و همه خانواده برای دیدن شما به خانه‌تان آمده‌اند. اما بعد از یک سلام و علیک کوتاه، همه شما و نوزادتان را رها کرده، به اتاق دیگری رفته، دور هم جمع شوند و ساعت‌ها درباره سیاست حرف بزنند و آن جمع دیگر مالِ شما نباشد. این‌ها همه می‌توانند مصادیق «دزدیدنِ تندرِ کسی» باشند. اما چرا این موضوع زیاد اتفاق می‌افتد؟قطعاً این مسأله ویژه فرهنگ ما نیست، اما نبودنِ این اصطلاح (Stealing Somebody's Thunder) در زبان ما شاید خود شاهدی برای کم‌توجهیِ بیشتر به این موضوع مهم در جامعه ما باشد. البته چنین مسأله‌ای حتماً دلایل متعددی دارد، اما می‌خواهم بلند فکر کنم و بگویم که فرهنگ ما توجه به خود یا توجه ویژه به یک فرد ِعادی در جمع را همیشه بد، خودخواهانه و خلافِ ارزشِ «تواضع» دانسته‌ و همیشه نگران بوده که مبادا خودمحور باشد یا به قدر کافی دیگردوست و فداکار نباشد یا دستکم اینگونه دیده نشود. در چنین فرهنگی ما از یک طرف نمی‌توانیم از اینکه در مرکز توجه هستیم با خیال راحت و بدون احساس خودخواه بودن یا قضاوت شدن لذت ببریم و از طرفی وقتی نوبت به مرکزیتِ دیگران می‌رسد، نمی‌توانیم ساکت و آرام کناری بایستیم و اجازه بدهیم کسی دیگر بدون هیچ بازی و حاشیه‌ای کاملاً در مرکز توجه باشد یا بازیگر اصلی صحنه شود. یعنی از اینکه رسماً و به طور آشکار مرکز توجه باشیم، فرار می‌کنیم ولی خودمان را به کسانی که مرکز توجه هستند می‌چسبانیم تا ما هم مورد توجه قرار بگیریم. یا شاید می‌خواهیم به آن‌ها بفهمانیم که مرکز توجه نیستند یا... شاید انگیزه و دلیلمان برای خودمان هم روشن نیست. اما بهرحال این یک بازی دردناک و کاملاً بیهوده است/ بازی‌ای که هیچکس هیچوقت از آن برنده یا خوشحال بیرون نمی‌آید.حالا چه کنیم؟خیلی خوب است که این را به خاطر بسپریم. این که بعضی روزها یا موقعیت‌ها مالِ یک فرد یا افراد خاص هستند و آن روز باید روزِ آن‌ها یا به قول انگلیسی‌زبان‌ها «دربارۀ آن‌ها» (about them) باشد و نه درباره هیچ چیز و هیچکس دیگر. یادمان باشد که مرکز توجه بودن یا تنها بازیگر صحنه بودن گاهی نه تنها ایرادی ندارد و خودخواهانه نیست، بلکه خیلی هم خوب و حتی لازم است. پس باید گاهی پایینِ سِن (صحنه) بنشینیم و فقط تماشاگر و به موقع تشویق‌کننده باشیم.از کجا شروع کنیم؟ از اولین موقعیتی که پیش آمد. اگر روزی روزِ شماست، از آن لذت ببرید و حتی اگر کسی خواست که تندر/ Thunder شما را بدزدد، از او خواهش کنید:«ممنونم که در شادی من شریک می‌شوی. می‌خواهم که با من همراه باشی. اما لطفاً بگذار امروز فقط درباره من باشد». و وقتی نوبتِ دیگری شد، بگذارید که آن موقعیت فقط درباره او باشد. خودتان را جلو نیندازید و به موضوع اصلی تبدیل نکنید. به او نشان بدهید که باید و شاید که از فرصت دلخواهش استفاده کند یا از بودن در مرکز توجه نهایت لذت را ببرد، بی ‌آنکه لحظه‌ای خودش را خودخواه بداند یا نگران قضاوت شما و دیگران باشد. (البته این پیام را هم گل‌درشت و نمایشی به او نرسانید و به بهانۀ پیام‌رسانی، فرصت دیگری برای خودتان نسازید! همین که کنار بایستید خوب است!) بگذارید بازی کند و آواز بخواند و برقصد! امروز صحنه مال اوست. نوبت شما هم خواهد شد.چطور این کار را بکنیم؟با صداقت. به راحتی. نگرانِ جزئیاتی مثل زبان بدنتان هم نباشید! خودتان را درگیر این حواشی نکنید! وقتی به فرد مقابلتان اجازه بدهید خودش را ابراز کند، خوب به او گوش بدهید، مشتاقِ دیدن و شنیدنش باشید و اجازه بدهید که موضوع اصلی «او» باشد و توجه کامل شما -و یا دیگران را- داشته باشد، مأموریتتان را انجام داده‌اید. این شیوه، دیگران را از حضورِ شما خوشحال و شما را به یک شنونده خوب، یک دوست خوب، یک فرد باملاحظه، مهربان و محبوب تبدیل خواهد کرد.ناهید مزیدی