ویژگی های روانشناختی خشونت خانوادگی

خشونت خانوادگیافزایش سریع آگاهی همگان از خشونت خانوادگی از جمله: کودک آزاری، همسرآزاری و سایر اشکال خشونت در خانواده سبب شده است، افراد متخصص و عادی از جمله روانشناس ها نتیجه بگیرند که خشونت در خانواده، پدیده جدیدی است. گرچه خشونت در خانواده از دهه ۱۹۷۰ توجه قابل ملاحظه ای را به خود معطوف ساخته، به ویژه در ۱۵ سال اخیر این مسأله مورد توجه متخصصان قرار گرفته، باید توجه داشت که این پدیده در سراسر تاریخچه خانواده مطرح بوده و قدمتی به قدر کهن ترین افسانه ها دارد. به لحاظ تاریخی شاید بتوان نخستین پیشینه خشونت را در اسطوره های دینی، نظیر هابیل و قابیل سراغ گرفت، که البته فرهنگ و تاریخ هر جامعه جلوه ای خاص به این حقیقت داده است.بنابراین می بینیم که این پدیده در طول تاریخ همواره به شکل پنهان وجود داشته و چندان مورد توجه واقع نشده و تنها در طی سه دهه اخیر نگاه پژوهشگران، از جمله جامعه شناسان، روانشناسان و جرم شناسان متوجه این پدیده شده و با انجام بررسیهای گوناگون سعی در پرداختن به این معضل اجتماعی و مقابله با آن نموده اند.خشونت خانوادگی به هیچ وجه خاص یک جامعه نیست و هرگز نمی توان بروز چنین واقعه ای را به فقرا، طبقات کارگری و افراد کم سواد محدود دانست، بلکه امری جهانی است کما اینکه پیشرفته ترین کشورهای جهان نیز از این پدیده رنج می برند. یکی از پژوهشهای انجام گرفته در آمریکا نشانگر این حقیقت بود که در میان تحصیل کرده های دانشگاهی خشونت از آمار بالاتری برخوردار می باشد.آنچه در این بین، بیشتر موجب تأسف می گردد این حقیقت است که زنان به عنوان گروهی ویژه، همچنانکه در جامعه مورد خشونت واقع می شوند، در خانواده نیز مورد بهره کشی سایر اعضاء خانواده به خصوص همسران خود واقع می شوند، و قربانی انواع خشونتها از جمله فیزیکی، روانی و... می گردند، که آثار و پیامدهای سوئی برای آنها به بار می آورد و آمار و ارقام موجود این حقایق را بر ما آشکار می سازند. براساس گزارشات مجمع ملی مبارزه با خشونت خانوادگی در هر ۱۵ دقیقه یک زن توسط همسر خود مورد ضرب و شتم قرار می گیرد و نیز براساس گزارش انجمن پزشکی آمریکا (AMA)، حدود ۵۰ درصد از همه زنها در طول زندگی خود انواع خشونتهای خانوادگی را تجربه می کنند.مسأله خشونت علیه زنان آنچنان فراگیر شده که نهادهای جهانی نظیر سازمان ملل متحد و سازمانهای دفاع از حقوق بشر را واداشته است که نسبت به این موضوع واکنش نشان دهند طوری که در چهارمین کنفرانس حقوق بشر که در سال ۱۹۹۷ در شهر وین برگزار شد، خشونت علیه زنان به دلیل اهمیت و تأثیری که در زندگی اجتماعی و فردی زنان دارد به عنوان یکی از موضوعهای قابل بررسی، در کنفرانس مطرح و مبارزه با آن در اولویت قرار گرفت. مسأله مهم این است چطور می شود که در فضای گرم و صمیمی خانواده گاهی محبت و دوستی جای خود را به دشمنی و بیرحمی می دهد و یکی از اعضاء خانواده به قدری بی رحم می شود که به کسی که قبلا او را دوست داشت آسیب می رساند و حتی در مقام قتل وی بر می آید. به راستی علل و عوامل مؤثر در بروز این پدیده چیست؟بررسی این موضوع از جنبه های گوناگون قابل طرح است، عوامل متعدد، پیچیده و در هم تنیده ای در بروز خشونت خانوادگی و به ویژه خشونت زناشویی دخیل هستند. در واقع در تبیین خشونت زناشویی از جنبه های متنوع روانشناختی، زیست شناختی، فرهنگی، اقتصادی و نظرات بسیاری مطرح گردیده است، که هر یک به نوعی سعی در پرداختن به این مهم نموده اند. گروهی از صاحب نظران به سرشتی بودن خشونت معتقدند و آن را جزء ذات انسانها می دانند. عده ای معتقدند که علل روان شناختی خاصی منجر به خشونت می شود، نظریه پردازان دیگر خشونت را ناشی از تعامل روابط فردی و اجتماعی می دانند که در طی سالها به او آموخته شده است، جامعه شناسان عوامل اکتسابی را در بروز این پدیده مهم می دانند و زیست شناسان هورمونها و ناقل های عصبی را در بروز پدیده در نظر می گیرند .دلایل خشونتخشونت خانوادگی از جمله «زن آزاری» «کودک آزاری»، «غفلت در مراقبت از افراد کهنسال»، پدیده شایع و ویرانگری است. آمار و ارقام نشان دهنده این مسأله است که هر ساله میلیونها زن و کودک در جهان قربانی خشونتهای خانوادگی می شوند. برای مثال آمار حاکی از آن است که بیش از 5/1 میلیون زن هر ساله در ایالات متحده، توسط همسرانشان مورد ضرب و شتم قرار می گیرند و تخمین زده می شود که یک سوم همه زنان در طول دوره بزرگسالی، توسط همسر خود مورد تهدید بدنی خواهند بود.گزارشهای دیگری حاکی از آن است، مردانی که همسرانشان را مورد خشونت قرار می دهند به وفور کودکانشان را نیز مورد آزار قرار می دهند. بنابراین می بینم که زنان و کودکان بیشترین آمار قربانیان خشونتهای خانوادگی را به خود اختصاص داده اند. در واقع در همه کشورها بیشترین خشونت و بهره کشی در خانواده توسط مرد صورت می گیرد که این مسأله منجر به قربانی شدن زنان و کودکان می گردد.طبق شواهد دیوان عالی ایالات متحده آمریکا زنان یازده بار بیشتر از مردان، قربانی خشونت خانوادگی می شوند. گزارشهای دیگری نیز حاکی از آن هستند که در ۹۵ درصد از خشونتهای زناشویی، زنان به عنوان قربانی و مردان به عنوان مرتکب، شناخته شده اند.خشونت خانوادگی پیامدها و عوارض جسمانی و روانی ناخوشایندی گریبانگیر قربانیان می کند، از جمله اختلال تنش پس از ضربه یا PTSD، افسردگی، کاهش عزت نفس، اضطراب و... که متوجه زنان قربانی می شود و اختلالات وخیم رفتاری و نیز مشکلات هیجانی و شناختی که کودکان قربانی را تهدید می کند.محیط خانواده اولین و بادوام ترین عامل در تکوین شخصیت فرزندان و زمینه ساز رشد جسمانی، اخلاقی، اجتماعی، عقلانی و عاطفی آنان است. نهاد خانواده از جمله عمومی ترین نهادهای اجتماعی است که معمولا در تمام جوامع وجود دارد و مهمترین تکیه گاه و محور زندگی اجتماعی می باشد. در حقیقت فرد در خانواده متولد می گردد و در سازمان خانواده زندگی می کند و در مواقع نیاز به خانواده روی می آورد و در پرتو زندگی خانوادگی سکون و آرامش می یابد، در گیریها و نزاعهای خانوادگی، به ویژه خشونتهای زناشویی باعث می شود چنین محیطی دچار تزلزل و از هم گسیختگی شود و بسیاری از نقشهای مثبت خود را از جمله سلامت جسمانی و روانی تک تک اعضاء خانواده را نتواند به درستی انجام دهد.از اینرو اندیشمندان مسائل اجتماعی به ویژه مسائل خانواده، می بایستی به بررسی علل بروز این درگیریها و نزاعهای خانگی بپردازند، و لذا شناسایی عواملی که منجر به خشونتهای زناشویی می شوند می تواند به پیشگیری از این پدیده غیرانسانی کمک کند.تحقیقات متعدد به عمل آمده، در پاسخ به این سؤال که چه عواملی در بروز پدیده خشونت خانوادگی و بالاخص خشونت مردان نسبت به همسران خود دخالت دارند، حاکی از آن هستند که عوامل مختلف در سه سطح کلان، خرد و بین فردی در بروز این پدیده دخالت دارند. اکثر تحقیقاتی که تاکنون پیرامون این مسأله صورت پذیرفته است بر متغیرهای کلان از جمله وضعیت اقتصادی، کاهش درآمد خانواده، بیکاری، چالشهای فرهنگی و اجتماعی و... تأکید داشته اند .