چالش کتابخوانی طاقچه: دانشکده

مهر: کتابی که داستانش در مدرسه یا دانشگاه اتفاق می‌افتدبرای چالش این ماه، کلیدواژه‌هایی مثل مدرسه، دانشگاه و دانشکده رو در طاقچه جستجو کردم. نتیجه رمانی بود به اسم «دانشکده» از پابلو د سانتیس. قبلا اسمی از کتاب یا نویسنده‌ی آرژانتینی‌ش نشنیده بودم، اما خلاصه‌ش جذبم کرد: یه داستان جنایی که در فضای یک دانشکده اتفاق میفته. شاید موضوعش با اغلب کتاب‌های پیشنهادی این ماه (که ظاهرا شخصیت‌های اصلی بیشترشون نوجوان‌ها هستن و در مدرسه‌ها می‌گذرن) متفاوت باشه، اما به هر حال داستان این کتاب هم در فضای یک دانشکده می‌گذره و همین باید کافی باشه -حتی اگه دانشکده‌ش چندان شبیه تصور معمول ما از یک دانشکده نباشه...جلد نسخه‌های فارسی و آلمانی کتاب «دانشکده»داستان با بازگشت راوی اول شخص به ساختمان متروکه‌ی محل کارش آغاز می‌شه. برگشته چون فقط اونجاست که می‌تونه شروع به نوشتن از اتفاقاتی بکنه که در اون مکان افتاده. در میانه‌های کتاب هم یک داستان کوتاه (به اسم جایگزینی‌ها) می‌خونیم که نقش مهمی در داستان اصلی داره. شروع اون هم اینطوریه که نویسنده در دفتر کارش نشسته و می‌خواد روایتش رو از داستانی با چندین روایت متعدد بنویسه. الان هم من نشستم پشت لپ‌تاپم و دارم فکر می‌کنم چطور بدون زیاده‌گویی و اسپویل، از اتفاقات و ماجراهای فرعی و جزئیات جالب این کتابِ داستان در داستان تعریف کنم...وقتی برای دوست‌ام گروگ از زیارت ویرانه‌های عمارت تعریف کنم، خواهد گفت: «قاتل‌ها نه، بازمانده‌ها هستند که به محل وقوع جنایت بازمی‌گردند.»(از متن کتاب)با یه خلاصه‌ی کوتاه شروع می‌کنم: استبان میرو (راوی)، دانشجوی دکترای ادبیاته که به عنوان کارمند انستیتو ادبیات در ساختمون قدیمی دانشکده استخدام می‌شه. کم‌کم می‌فهمه که چند پروفسور ادبیات از جمله رئیسش، دارن روی نویسنده‌ی مرموزی به اسم اومرو بروکّا تحقیق می‌کنن که تمام آثارش گم شده‌ن؛ به جز یه داستان کوتاه که از اون هم روایت‌های متعددی وجود داره. رسیدن به آثار بروکّا شده موضوع رقابت جدی بین اون استادها. میرو خودش روی آثار نویسنده-روان‌پزشک دیگه‌ای کار می‌کنه، اما وقتی رئیسش ازش می‌خواد تو پیدا کردن روایت اصلی اون داستان کوتاه بهش کمک کنه تا نفر اولی باشه که اون رو به چاپ می‌رسونه، پای اونم به این جریانات کشیده می‌شه. رقابت و دشمنی پروفسورها به جایی می‌رسه که قتل‌هایی اتفاق می‌افته و میرو با یه کارآگاه خصوصی (که خودش هم سابق استاد این دانشکده بوده) همراه می‌شه تا قاتل رو پیدا کنن.این خط اصلی داستان بود اما این وجهِ جنایی و معمایی تنها دلیل تاریکی فضای رمان و جذابیتش نیست. جذابیت کتاب برای من بیشتر در توصیف فضای دانشکده، شخصیت‌ها و جامعه‌ای بود که این داستان توش رخ می‌داد.مهم‌ترینش همون عمارت دانشکده‌س؛ ساختمونی قدیمی جدا از محوطه‌ی اصلی دانشگاه که خیلی از دانشجوها از وجودش هم خبر ندارن. هر روز یه جاییش خراب می‌شه یا از یه سقفش آب می‌چکه، ولی کسی به تعمیرش اهمیت چندانی نمی‌ده. سرایدارش افسرده و نگهبانش دیوانه‌س. طبقه‌ی چهارم این عمارت جزو مکان‌های مهم داستانه؛ طبقه‌ی مرموز و بدون استفاده‌ای که سال‌هاست تبدیل شده به محلی برای جمع‌آوری رساله‌ها و کاغذها و اسناد. حتی یک بار در نشریه‌ی دانشگاه مقاله‌ای نوشته شده با عنوانِ «علل تعطیلی طبقه‌ی چهارم: دانش جا اشغال می‌کند»! دانش در طبقه‌ی چهارم انبار می‌شه، اما این نگرانی هم وجود داره که ساختمون نتونه وزن این همه «دانش» رو تحمل کنه!یکی دیگه از مکان‌هایی که داستان توش پیش میره، بیمارستان روانی «اسپینوزا»س. بیمارستانی که در قدیم، در اصل برای معالجه‌ی روشنفکرها ساخته شده بوده! اما حالا واقعا کارکرد یک بیمارستان روانی رو داره. کلا خیلی از شخصیت‌های فرعی داستان بیماری‌های روانی نادری دارن و میرو زیاد با این‌ها مواجه می‌شه –چه داخل بیمارستان و چه بیرون از اون.جدا از اینکه در داستان همه دنبال یه نویسنده‌ی مرموز هستن، خودِ موضوع «نوشتن» هم بارها تکرار می‌شه. مثلا کسی هست که زیاد قصه تعریف می‌کنه اما این مشکل رو داره که نمی‌تونه حتی یه خطش رو بنویسه. در مقابل شخصیتی در اسپینوزا هست که بی‌وقفه می‌نویسه، وگرنه می‌ترسه اشیای اطرافش ناپدید بشن (معتقده اشیا نشانه‌هایی برای ارجاع دادن به زبان هستن و بدون کلمات نمی‌تونن موجودیت داشته باشن)! یا مثلا جایی به مردی برمی‌خوریم که پشت ماشین تحریر مشغول تایپ گزارش لحظه‌به‌لحظه‌س و به خواننده‌ی نوشته‌هاش این حس رو می‌ده که انگار دست سرنوشته! نوشتن برای همه‌ی این آدم‌ها انگار به نوعی نفرین تبدیل شده.درباره‌ی محتوای داستان کوتاه بروکّا (همون جایگزینی‌ها) هم نظریات مختلفی وجود داره. برخی می‌گن زمانی استفاده از اون خط داستانی روشی بوده برای انتقال پیام‌های مخفی و برای همین صدها روایت ازش تولید شده! اما شواهدی هم هست که صرفا یک بازی بازنویسیِ داستان در «اسپینوزا» بوده. در مورد بیوگرافی خود بروکّا هم روایت‌های متعددی هست. بعضیا می‌گن مرده ولی بعضیا مخالفن. بعضیا حتی می‌گن هیچ‌وقت وجود نداشته و رئیس میرو اون رو ساخته تا به شهرت برسه. کشف اینکه بالاخره بروکّا کی هست و کی نیست هم از موضوعاتیه که داستان رو جذاب می‌کنه.تمام صفحات آن‌ها با خط ریز و باوسواس نوشته شده بود و فاصله کلمات زیاد بود. هیجان‌زده آن‌ها را زیر نور چراغ‌قوه‌ام ورق زدم. حالا فقط یک جمله از آن‌ها یادم است: "مردی در یک اتاقِ مملو از کاغذ عاقبت درمی‌یابد کاغذهایی که او را احاطه کرده‌اند مهلک و مرگ‌بارند. کاغذهایی که خود او آن‌ها را با نوشته هایش پر کرده است." جمله‌ای به این معنا و یا شبیه آن. در صفحه آخر نام نویسنده آمده بود: اومرو بروکّا.(از متن کتاب)کتاب از نظر جنایی آن‌چنان ویژه نیست که نشه آخرش رو پیش‌بینی کرد، ولی فضای تاریکی که ترسیم می‌کنه و جزئیاتی که بهشون می‌پردازه جالب توجهن. مثلا پیش‌رفتن بخش زیادی از داستان در شب‌ها و در فضای شهر یا تاریکی عمارت، اشاره‌های سیاسی که احتمالا به گذشته‌ی آرژانتین مربوط می‌شن، گیر افتادن میرو بین این همه شخصیت عجیب، تکرار المان‌های خاصی مثل ماشین‌های تحریر، کتابخونه‌ها یا نوشتن بیمارگونه، حلقه‌ی دوستانی که هر هفته جمع می‌شن و دوست مرموز و فیلسوف‌طوری که تحسینش می‌کنن اما خیلی هم حرفاشو نمی‌فهمن، طبقه‌ی چهارمی که برای خودش یه دنیای دیگه‌ست و زیرزمین بی‌انتهای عمارت و...همه‌ی این مواردی که ازشون نوشتم به‌علاوه‌ی بخش آخر کتاب که واقعا دلهره‌آور شده بود، باعث شدن کتاب «دانشکده» برام پرکشش و زمین گذاشتنش سخت باشه. ضمنا به نظرم شباهت‌هایی هم با کتاب «جنایات نامحسوس» (از گی‌یرمو مارتینس) داشت که اونم از کتاب‌های محبوبمه (اونجا یه دانشجوی ریاضی و استادش درگیر قتل‌های زنجیره‌ای می‌شدن). البته این رو هم اضافه می‌کنم که ترجمه‌ی کتاب می‌تونست بهتر باشه. به‌هرحال، اگه به رمان‌های معمایی-جنایی و دلهره‌آور علاقه دارین «دانشکده» گزینه‌ی خوبیه و می‌تونید از طریق لینک زیر از طاقچه تهیه‌ش کنید: https://taaghche.com/book/71366