محکم بساز!

کار ما فقط ساخت و ساز نیست!گفت‌وگو با دکتر صمیمی، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی عمرانروزنامه: چرا رشته‌ مهندسی عمران به عنوان یک رشته دانشگاهی وجود دارد؟ مهندسی عمران چه نیازی را از جامعه برطرف می‌کند؟گروه عمران شریف قبلا به عنوان گروه سازه شناخته می‌شد و هدفش طراحی یک سازه مثل یک ساختمان بود، به گونه‌ای که بتواند در مقابل باد، باران، زلزله و سایر نیروها مقاومت کند. بعدا این گروه به عمران تغییر نام داد. عمران به معنای آبادانی است. در واقع از یک زمانی به بعد در دنیا این مسئله پررنگ شد که آبادانی فقط ساخت نیست. یک زمانی ما نمی‌دانستیم ساخت به هزینه تخریب محیط‌زیست چه هزینه‌هایی برای ما در پی دارد، نمی‌دانستیم اهمیت توسعه پایدار چیست ولی در سال‌های گذشته توجه به این موضوع بیشتر شد و جنبه‌های مختلف عمران به معنای آبادانی مورد توجه قرار گرفت، یعنی دانشجوهای عمران درس‌های مختلفی مثل مهندسی آب، مدیریت منابع آب، محیط‌زیست، سیستم‌های حمل‌ونقل، مدیریت پروژه ساخت، ژئوتکنیک، سازه و زلزله را می‌گذرانند.عمران یکی از رشته‌هایی است که بیشترین تنوع را در تحصیلات تکمیلی دارد. بچه‌هایی که در لیسانس وارد عمران می‌شوند، تصورشان ساخت‌وساز خانه است. پروژه‌ای مثل پل صدر را درنظر بگیرید. اول افرادی با تخصص حمل‌ونقل بررسی می‌کنند که سرمایه‌گذاری روی این پل در عمران و آبادانی شهر تهران چه تأثیری دارد؟ در مرحله بعد متخصصین راه و ترابری قوس، روسازی، ایمنی، عرض خطی و سایر ویژگی‌های پل را تعیین می‌کنند. سپس متخصص ژئوتکنیک و خاک سراغ بررسی پایداری خاک منطقه می‌رود و سرانجام متخصص ساخت و زلزله طراحی پل و ستون‌ها و ... را انجام می‌دهد.فلسفه وجود این رشته در کشور عمران و آبادانی است. در حال حاضر عمران فقط به معنای ساخت نیست و جنبه‌های متعددی را باید لحاظ کرد. دانشکده عمران اولین دانشکده در کشور است که مرکز پایداری و تاب‌آوری زیرساخت دارد، یعنی بررسی می‌کند که زیرساخت شهر شما در برابر شرایط مختلف تاب‌آوری دارد یا خیر؟ زیرساخت شما نباید به شرایط خاص پاسخ‌های عجیب نشان بدهد و چنان از کنترل خارج شود که غیرقابل بازگشت باشد، بلکه باید بتوان در آن زیرساخت بحران را مدیریت کرد.روزنامه: آینده تحصیلی و پژوهشی مهندسی عمران چگونه است؟ در تحصیلات تکمیلی این رشته چه گرایش‌هایی دارد؟زمینه های پژوهشی خیلی زیاد و متنوع است است؛ انواع و اقسام طراحی‌های مختلف مثل سازه‌های مقاوم و سبک، مدیریت منابع آب و انرژی، ساخت سازه‌های سبز که انرژی موردنیاز خود را از انرژی‌های نو و تجدیدپذیر تأمین می‌کند و ... . گرایش‌های تحصیلات تکمیلی عمران هم شامل سازه، زلزله، ژئوتکنیک، آب،محیط‌زیست، مدیریت ساخت، حمل‌ونقل و راه‌وترابری می‌شود.روزنامه: یک فارغ‌التحصیل مهندسی عمران در چه جاهایی می‌تواند مشغول به کار شود و چه کارهایی انجام می‌دهد؟کار برای این رشته هم در بخش دولتی و هم بخش خصوصی وجود دارد. مهم‌ترین بازاری که یک دانش‌آموز برای عمران تصور می‌کند، ساخت‌وساز است، در حالی که این بازار خردترین بازار به شمار می‌آید. دانشجوی دانشگاهی مثل شریف برای طراحی یک ساختمان چند طبقه تربیت نمی‌شود. وقتی عمران را به معنای آبادانی درنظر می‌گیریم، آینده فارغ‌التحصیل عمران بسیار می‌تواند متکثر باشد، یعنی یک فارغ‌التحصیل عمران می‌تواند یک سیاست‌گذار در حوزه‌های حاکمیتی مثل آب، حمل‌ونقل و محیط‌زیست باشد. می‌تواند در پروژه‌های کلان دولتی مثل ساخت سد و برج‌های بزرگ وارد شود. نکته دیگر بازارهای خرد خصوصی است که در همه رشته‌ها با شدت و ضعف می‌تواند وجود داشته باشد. فارغ‌التحصیلانی وجود دارند که شرکت مشاوره ساخت‌وساز تأسیس کرده‌اند یا شرکت مشاور ژئوتکنیک. از این بازارها هم نباید غافل شد.روزنامه: دانش‌آموزی که می‌خواهد مهندسی عمران را به عنوان رشته تحصیلی در دانشگاه انتخاب کند، چه ویژگی و شخصیتی داشته باشد؟برای افرادی که وارد این حوزه می‌شوند، ریاضیات و طراحی مثل سایر رشته‌های مهندسی نیاز اصلی است. البته گرایش‌ها و حوزه‌هایی که از جنس سیاست‌گذاری، حکمرانی و مدیریت کلان در سطح کشور هستند، علاوه بر توانمندی ریاضی، به توانمندی‌های فردی هم مثل برقراری ارتباط خوب، توانایی صحبت کردن خوب، صبور بودن، توانایی مذاکره و دید مدیریتی نیاز دارد.آجرهایی به قدمت تاریخاز لحاظ تاریخی شاید قدیمی‌ترین رشته مهندسی، مهندسی عمران باشد، از همان زمان که بشر غارنشین بود و بعد از مدتی به علت محدودیت تعداد غارها، به فکر ساخت سرپناه برای خودش افتاد. همین شد که مهندسی عمران در ابتدا با نیاز به ساخت سرپناه به وجود آمد و نیاز به ساخت «ساختمان» برای زندگی و بعدها هم سد و پل و ... «مهندسی سازه» را شکل داد. روبه‌رو شدن با پدیده‌ای مثل زلزله و آثار ویران‌کننده‌اش به اندازه کافی در زندگی بشر مهم بود تا او را نیازمند شناخت و کنترل «زلزله» و اثرش بر روی سازه‌ها وادار کند، مخصوصا برای کشورهایی مثل ایران که جزء کشورهای لرزه‌خیز به شمار می‌آیند. کم‌کم با گسترش شهرنشینی و ورود اتوموبیل‌ها انسان متوجه شد که به پدیده‌ای به نام راه و راه‌سازی نیاز دارد و بعدها هم با شلوغ‌شدن شهرها و ایجاد ترافیک‌های سرسام‌آور نیاز به مدیریت حمل‌ و نقل شهری و بین‌شهری حس شد و در نتیجه مهندسی «راه» و مهندسی «حمل و نقل» به وجود آمد. در همین زمان‌ها شلوغ‌شدن شهرها و نیاز به ساخت ساختمان‌های مرتفع نیاز به گودبرداری‌های عمیق‌تر و ساخت تونل‌ها و چاه‌ها و ... بشر را نیازمند به درک رفتار «خاک» کرد و مهندسی «ژئوتکنیک» شکل گرفت. در کنار همه این‌ها از نیازهای اولیه زندگی انسان همواره نیاز به «آب» بوده و هست، چه برای آشامیدن، چه برای کشت و زرع و چه برای مصارف بهداشتی. از این رو شهرهای اولیه معمولا در کنار رودها یا چشمه‌ها و یا مناطقی با پتانسیل احداث چاه و قنات تشکیل شدند. با افزایش جمعیت شهرها و برداشت بیش از حد از منابع آب و احداث سدها و چاه‌ها و کانال‌ها نیاز به «مدیریت منابع آب» بیش از پیش حس شد، به خصوص برای مناطقی که از نظر منابع آبی با کمبود مواجه هستند. همچنین تجمع انسان‌ها در قالب شهرنشینی باعث تولید حجم بالایی از پسماند (زباله)، فاضلاب و آلودگی‌های آب و هوا و خاک شد که دفع بی‌خطر آن‌ها به طبیعت، مدیریت پسماند شهری، تصفیه آب و فاضلاب، توجه به آلودگی هوا و آثار زیان‌بار آن و تقریبا هر آن چه به سلامت محیط اطراف ما بازمی‌گردد، موضوع مهندسی «محیط زیست» شد که قسمت مهمی از مهندسی عمران را تشکیل می‌دهد، تا جایی که امروزه رشته مهندسی عمران در بسیاری از دانشگاه‌های جهان با نام مهندسی عمران و محیط زیست شناخته می شود. در نهایت نیز پروژه‌های عمرانی به علت زمان‌بر بودن، درگیرشدن چندین گرایش و تخصص در یک پروژه و وجود ابعاد مهم اقتصادی و حقوقی و ... در یک پروژه نیاز به «مدیریت ساخت و پروژه» را بیش از پیش پدید آورد.از این رو مهندسی عمران برخلاف دید اولیه بسیاری از عموم مردم تنها به ساختمان یا حتی سازه محدود نمی‌شود و تقریبا هر آنچه که از منظر فنی و مهندسی مربوط به شهر و شهرنشینی و تمدن می‌شود، موضوع مهندسی عمران است و اساسا لغت Civil در عبارت Civil Engineering به این معنا برمی‌گردد. در واقع عمران رشته‌ای برای توسعه و آبادانی پایدار است.درس، آزمایشگاه، پروژه و دیگراندر دانشگاه شما عمدتا با دروس چارت مصوب دانشکده برخورد خواهید داشت. غیر از دروس عمومی و دروس پایه که تمامی رشته‌های مهندسی شامل آن‌ها هستند، دروس تخصصی رشته مهندسی عمران را می‌توان به چند دسته تقسیم نمود. دسته اول دروس مبانی علم مهندسی مثل استاتیک و مقاومت مصالح است که با بسیاری از رشته‌های مهندسی دیگر مثل مهندسی مکانیک و هوافضا مشترک بوده و به نوعی پایه علمی و تحلیلی علوم مهندسی هستند و تا آخر دوران تحصیل و کار با آنها سر و کار دارید.دسته دوم دروس تخصصی عمران هستند که از تمامی گرایش‌های یاد شده در بخش قبلی حداقل یکی دو درس را باید بگذرانید و بیشتر چارت دوره کارشناسی را این دروس تشکیل می‌دهند؛ دروسی مثل تحلیل سازه، مهندسی راه و ترافیک، مکانیک خاک، هیدرولوژی مهندسی، مهندسی محیط زیست، و مدیریت پروژه.دسته سوم هم دروس طراحی و پروژه‌ها هستند. در این دروس شما با اصول و مراحل طراحی و نرم‌افزارهای موردنیاز برای طراحی آشنا خواهید شد؛ دروسی مثل پروژه فولاد و بتن که در آن‌ها با نرم‌افزارهای ETABS، SAFE و AutoCAD کار خواهید کرد. دسته چهارم نیز آزمایشگاه‌ها هستند که برخی به صورت جداگانه و برخی به همراه درس ارائه می‌شوند؛ مثل آزمایشگاه جامدات، هیدرولیک(سیالات) و خاک که به صورت جداگانه ارائه شده و آزمایشگاه‌های روسازی (قیر و آسفالت) و یا تکنولوژی بتن که همراه با دروس تئوری‌شان باید پاس شوند.در دوران کارشناسی 11 واحد درس اختیاری از داخل دانشکده و 3 واحد اختیاری از خارج از دانشکده نیز می‌توانید بردارید. البته یک نکته مهم وجود دارد، چارت درسی دانشکده در حال تغییر است و در صورت تصویب چارت جدید از حجم دروس اجباری کاسته شده و آزادی عمل دانشجوها در انتخاب بین دروس اختیاری افزایش چشم‌گیری پیدا خواهد کرد. از مهم‌ترین واحدهای درسی نیز کارآموزی است؛ فرصتی ویژه برای لمس فضای عملی و اجرایی و به کارگیری آموخته‌ها و کسب تجربه.همچنین در طی دوران کارشناسی معمولا رویدادها، مسابقات، کارگاه‌ها و بازدیدهای مفیدی از طرف انجمن علمی دانشکده برگزار می‌شود که شرکت در همه آن‌ها به شدت مفید است و درس‌های تئوری سر کلاس و روی تخته را در واقعیت و اجرا به شما نشان می‌دهد.این‌ها برنامه مصوب و به قولی آن چیزی است که روی کاغذ برای آموزش به دانشجو برنامه‌ریزی شده اما اگر بخواهیم کمی واقع‌بینانه به کل ماجرا نگاه کنیم، دانشگاه و دانشکده چیز خاصی به شما اضافه نخواهند کرد، مگر آن که به دنبال آن باشید! فرقی نمی‌کند دنبال چه چیز هستید؛ اپلای، ادامه تحصیل، کار، فعالیت دانشجویی. دنبال هر کدام که هستید باید فعالانه آن را جست‌وجو کنید. به علاوه از ارزنده‌ترین دست‌آوردهای دانشگاه بی‌شک، شبکه ارتباطی است که در اختیار شما قرار می‌دهد و در کمتر جایی می‌توانید مثل آن را پیدا کنید. سعی کنید از آن بهره کافی ببرید.پژوهش در لبه‌های تکنولوژیزمینه‌های پژوهشی مورد توجه در کشور بیشتر مربوط به گرایش‌های محیط زیست و مدیریت منابع آب است. برای مثال دکتر تجریشی، عضو هیئت علمی دانشکده عمران رئیس ستاد احیای دریاچه ارومیه و دکتر اردکانیان، وزیر نیرو نیز از استادان دانشکده هستند. بعد از آن‌ها گرایش حمل‌ونقل در کانون توجه قرار دارد که از استادان برجسته این گرایش می‌توان به دکتر ذکایی، دانش‌آموخته دانشگاه ام.آی.تی اشاره کرد. مبحث تاب‌آوری و مدل‌سازی‌های آماری مربوط به آن نیز از زمینه‌های پرطرفدار مشترک بین گرایش‌های سازه، زلزله و مدیریت ساخت محسوب می‌شود. دکتر محصولی از جمله استادان قوی و جوان در این حوزه است. بعد از آن نیز بررسی رفتار مواد، بهبود مدل‌های سازه‌ای و توسعه مدل‌های تجربی رفتار خاک مثال‌هایی از زمینه‌های پژوهشی فعال در مقاطع تحصیلات تکمیلی عمران هستند. ذکر این نکته ضروری است که این موارد صرفا نمونه‌هایی از پژوهش‌های انجام شده است و در تعریف طرح‌های پژوهشی فضا برای ورود به عرصه‌های جدید همواره باز بوده و معمولا هیچ‌گونه محدودیتی وجود ندارد. در خارج از کشور نیز اولویت‌ها تقریبا به همین ترتیب است با این تفاوت که مدیریت پروژه و ساخت از جایگاه بالاتری برخوردار است.بساز بفروش یا ...شرکت‌های عمرانی چه در حوزه طراحی و چه اجرا موقعیت‌های شغلی مختلفی دارند. مهندسین طراح در همه گرایش‌ها معمولا با گرفتن یک سری اطلاعات اولیه از پروژه، اقدام به طراحی در دفاتر طراحی خود و معمولا با استفاده از نرم‌افزارهای طراحی می‌کنند، سپس مهندسین مجری یا همان سرپرست کارگاه‌ها اقدام به تجهیز کارگاه و شروع ساخت براساس طراحی انجام شده می‌کنند. مهندسین ناظر نیز بر روند اجرای صحیح پروژه طبق طراحی‌ها و ضوابط تعیین شده نظارت دارند. مهندسین ناظر معمولا مهندسین اجرایی باسابقه و باتجربه‌ای هستند که موفق به اخذ مجوزهای لازم از نهادهای مربوطه شده‌اند. در پروژه‌های بزرگ معمولا از مدیر پروژه نیز استفاده می‌شود. علاوه بر فضاهای عملی موقعیت‌های شغلی مربوط به واحدهای تحقیق و توسعه (R&D)و فضاهای پژوهشی نیز در شرکت‌ها و یا سازمان‌ها وجود دارد.از دیگر فرصت‌های پیش‌روی هر فرد در حال حاضر استفاده از اکوسیستم استارت‌آپی یا همان شرکت‌های نوپاست که مخصوصا در دانشگاه شریف تب بالایی دارد. این شرکت‌ها بر مبنای ایده‌های جدید کسب‌وکار شکل می‌گیرند و ریسک شکست یا موفقیت نسبتا بالاتری دارند. این شرکت‌ها بعضا دانش‌بنیان نیز هستند و فعالیت‌های علمی نوین را با فضای کسب‌وکار ترکیب می‌کنند. شرکت «پایدار بتن توانمند» نمونه‌ای از این شرکت‌هاست که مخترع و مدیرعامل آن دانش‌آموخته عمران شریف است و با تولید درپوش‌های بتنی پلیمری برای شبکه فاضلاب شهری مشکل به سرقت رفتن درپوش‌های فلزی قدیمی را حل کرده است.کلاه‌زردها چه شکلی هستند؟بسته به این‌که تمایلات آکادمیک، پژوهشی، اجرایی-عملی و یا کسب‌وکاری (بیزینسی) دارید، برای فعالیت در رشته عمران ویژگی متفاوتی باید داشته باشید و این جز با تجربه و محک زدن خودتان به دست نمی‌آید اما به صورت عمومی افرادی که در رشته مهندسی عمران تمایل به انجام کار عملی دارند، عمدتا باید برون‌گرا بوده و از برخورد و ارتباط با افراد دیگر نه تنها دچار هراس یا خستگی نشوند بلکه انرژی نیز بگیرند. داشتن حداقلی از فعالیت جسمانی و تحرک احتمالا لازمه این بخش است. فعالیت‌ها نیز عمدتا در محل‌های باز انجام می‌شود.اگر روحیات بیزینسی دارید، باید ریسک تأسیس یک شرکت نوپا را بپذیرید و به دل بازار بزنید و توانایی این را داشته باشید که چندین نفر را مدیریت کرده و برنامه‌ریزی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت برای شرکت خود انجام دهید، معمولا فشار و استرس بیشتری نسبت به حالت معمول باید تحمل کنید و از آن طرف طبعا در صورت موفقیت به دست‌آوردهای بزرگ‌تری خواهید رسید.عکس ویژگی‌های افراد اجرایی یا افراد با روحیات بیزینسی تقریبا برای یک پژوهشگر مورد نیاز است؛ افرادی که نه تنها از خلوت و تنهایی باکی ندارند بلکه در این شرایط به آرامش و سکون هم می‌رسند و بیشترین بازدهی خود را نشان می‌دهند. صبور و پیگیر هستند، از کشف‌های علمی خود به وجد می‌آیند و مرزهای علم و دانش را جلو می‌برند. پژوهش‌گری نیاز به حجم بالایی مطالعه کتاب و مقاله عمدتا به زبان انگلیسی نیز دارد. روحیه آکادمیک علاوه بر پژوهش‌گری شامل استعداد و علاقه به تدریس و قرار گرفتن در جایگاه استادی هم می‌شود.محمدمهدی پویان‌فر