در انتظار تحول

بررسی انتظارات از دولت جدید و مشکلات پیش روسال 92 بود که حسن روحانی، شاگرد خلف مکتب عالیجناب سرخ‌پوش، به عنوان یازدهمین رئیس جمهور ایران به خیابان پاستور رفت. روحانی، ورژن آپدیت شده‌ی هاشمی بود. آخوندِ توسعه‌خواهِ راستگرایی که در دهه هفتاد با نطق‌های آتشین‌‎اش از مبارزه با شیطان بزرگ سخن می‌گفت؛ رئیس پدافند هوایی ارتش بود و شانزده سال دبیری او در شورای عالی امنیت ملی، او را تبدیل به یکی از امنیتی‌ترین شخصیت‌های انقلاب کرده بود. نزدیکی او با هاشمی به سالهای دورتری باز می‌گشت اما حضور او به عنوان رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک دولت هاشمی و دبیری او در شورای عالی امنیت ملی، بیش از گذشته او را به هاشمی پیوند می‌داد. روحانی همواره در کنار حلقه‌ای با محوریت اعضای مکتب نیاوران بود.حضور پر رنگ نیاورانی‌‎ها اما در حلقه‌ی تصمیم‌سازان هاشمی، دولت او را با بحران‌های اقتصادی جدی‌ای روبه‌رو کرد. سیاست‌های تعدیل ساختاری، خصوصی‌سازی بی‌رویه و عدم دخالت و نظارت در بازار، برای اولین بار، ایران را با بحرانِ اعتراضات خیابانی مواجه می‌کرد. با شکست خوردن طرح ریاست جمهوری مادام‌العمر، که آخرین تیر یاران رییس‌جمهور برای ذبح دموکراسی بود، هاشمی نیز بعد از هشت سال در خرداد 76 خیابان پاستور را برای همیشه ترک کرد.هاشمی بعد از شکست‌های پی در پی اما بعد از 16 سال دوباره به عرصه قدرت چشم داشت. او بعد از کش و قوس‌های فراوان تصمیم گرفت از یار همیشگی‌اش، حسن روحانی، برای رسیدن به صندلی قدرت حمایت کند. روحانی اما چیزی جز هاشمی کوچک نبود. با استقرار دولت جدید، اعضای مکتب نیاوران نیز دوباره به بازی برگشتند. اجرای سیاست‌های تعدیل ساختاری، شوک درمانی و آزادسازی قیمت‌ها دوباره به لیست اولویت‌های دولت بازگشت. رئیس جمهور به تبعیت از هاشمی بزرگ، مانور تجمل را دوباره احیا کرد و با افتخار اعلام کرد از اینکه هیچ دخالتی در بازار اتفاق نیافتد، خرسند است.همه چیز از رویکرد انسان‌ها نشأت می‌گیرد. به قول قدیمی‌ها، تا قلب چیزی را طلب نکند، مغز برنامه‌ای برای رسیدن به آن نمی‌نویسد و دست اقدامی برای اجرای آن نمی‌کند. قلب رئیس جمهور جدید و مشاورانش در طلب برقراری رابطه دوستانه با آمریکا بود. همان شیطان بزرگ کارتون سندباد که امام آن را آمریکا خوانده بود. اولویت اصلی و دال مرکزی دولت روحانی همان چیزی بود که سریع‌القلم و نیاورانی‌ها در گوشش می‌خواندند. همه‌ی راه‌ها به رم ختم می‌شود. برای توسعه باید از ناسیونالیسم به انترناسیونالیسم و از هویت ملی به هویت جهانی گذر کنی! این داستان پر غصه‌ی برجام است. اولویت اصلی دولت یازدهم و دوازدهم رسیدن به یک توافق‌نامه با آمریکا بود. به هر بهانه‌ای، با هر روشی و به هر قیمتی. برای همین هم هشت سال تمام ظرفیت‌ها و مشکلات کشور خلاصه شد به پنج حرف مبهم؛ برجام.«بازار آزاد و پیوستن به چرخۀ جهانی» اما خسارتی بیش از جنگ به ایران تحمیل کرد. اولی سفره مردم را به حداقلی‌ترین شکل خود رساند و دومی بعد از هشت سال مذاکره، نتیجه‌ای جز «هیچ» نداشت. اما آنچه در فرامتن داستان غم‌انگیز ایران جا خوش کرده، چیزی نیست جز «نا امیدی»‌. فشار اقتصادی وحشتناک، عدم توفیق در انعقاد یک قرارداد درست، سوء مدیریت‌های داخلی حیرت‌انگیز و صدها مورد دیگر، کشور را با یک موج‌مرده روبه‌رو کرده است؛ با یک موج پرنگ از سیاهی و ناامیدی.با پایان نشئگی هشت ساله‌ی دولت روحانی، درد خماری دامن خیلی‌ها را گرفت. انتخابات 1400 و حضور تعداد قابل توجهی از مسببان وضع موجود در کارزار انتخابات، خود اعترافی سخت به وخیم بودن اوضاع کشور بود. در این بین رئیسی تنها کسی بود که می‌شد حدس زد که بدون دردسر به خیابان پاستور رهسپار خواهد شد. درصد بالای محبوبیت او تا پیش از برگزاری انتخابات، مشی عملی او در آستان قدس و قوه قضائیه، او را در افکار عمومی به تنها ناجی مردم تبدیل کرده بود.رئیسی برخلاف حسن روحانی در زمان انتخابات، وعده‌های عجیب و غریب نداد. او بیش از هرچیزی روی کارنامه و قدرت مدیریت‌اش حساب باز کرده بود. او به جای دادن وعده‌های شیرینی مانند پرداخت ده برابری یارانه‌ها، سخن از شفافیت قراردادها به میان آورد؛ از اولویت دادن به تولید در برابر واردات ( به نوعی کارخانه‌دار در برابر تاجر)، از ساخت یک میلیون مسکن در سال که طبق برنامه ششم توسعه برای هر دولتی واجب الاجراست. در واقع رئیسی بر یک اصل سوار شد: اجرا و نظارت بر قانون. رئیسی بارها در صحبت‌هایش به این نکته اشاره داشت که معضل اصلی کشور دور زدن قانون و عدم نظارت بر مصوبات اجرایی‌ست. همه چیز حول محور قانون می‌چرخد. شفافیت قراردادها، مبارزه سفت و سخت با فساد بروکراتیک، ساخت مسکن، کنترل تورم و افزایش بهره‌وری اقتصادی. در اصل چیزی وجود ندارد که در قانون به آن اشاره نشده باشد. در واقع می‌‎توان اینگونه نتیجه گرفت که رئیسی معتقد است، حتی یک طرح بد با اجرای درست به فاجعه ختم نخواهد شد.رای آوردن رئیسی در انتخابات اتفاقی‌ست که به خودی خود، موید یک تحول اساسی در سپهر سیاسی کشور است. دیگر با لولو سازی و وعده‌های جذاب و فریبنده نمی‌توان رای مردم را مصادره کرد. ایران 1400 به دنبال یک مرد عملگرا و قاطع برای خروج از بحران بود و رئیسی را انتخاب کرد. شمایلی از یک رئیس‌جمهور در صحنه که کارنامه مثبتی در قوۀ نامحبوبی مثل قضائیه دارد. اما این درست همان نقطه‌ای‌ست که باید مورد توجه و مطالبه قرار بگیرد.امید این حلقه مفقوده، امروز زنده نمی‌شود مگر با تحول‌های قابل مشاهده. پر واضح است مردم نیز توقع معجزه یک شبه از دولت جدید ندارند. اما ریل گذاری دولت سیزدهم می‌تواند تصویر درستی از چهارسال آینده ایران به ما عرضه کند. رئیسی باید در آینده‌ای نزدیک، تکلیف رویکرد اقتصادی خود را روشن کند. استفاده از یک تیم هماهنگ اقتصادی و جلوگیری از جزیره‌ای شدن نهادهای اقتصادی، یکی از وعده‌هایی‌ست که ابراهیم رئیسی آن را در اشل مدیریت کلان به مردم ارائه داده است. اما ترکیب این تیم اقتصادی، اهمیت بسزایی دارد. پیگیری سیاست‌های لیبرالی دولت هاشمی و روحانی می‌تواند تیرخلاصی به پیکره‌ی بی‌جان سفره مردم باشد. در واقع، اجرا و نظارت بر قانون اگرچه امر مهم و تاثیرگذاری‌ست اما سیاست‌های تدوین شده در حوزه‌های مختلف می‌توانند آثار عمیقی بر جامعه بگذارند. تا اینجای داستان سیاست، رئیسی رویکردی مردمی و معطوف به قشر محروم جامعه دارد. رویکردی که باید خود را در اتخاذ سیاست‌های اقتصادی نمایان کند.شاید مهمترین وجه مطالبه‌گری از دولت آینده را بتوان در سه مورد خلاصه کرد: 1- میزان رعایت قانون و نظارت بر آن 2- امتداد رویکرد محرومیت‌زدایی با حفظ کرامت انسان‌ها 3- تلاش برای پیشرفت همه جانبه ایران و جبران عقب‌ماندگی‌هایی که ناشی از رویکرد ضدهویتی دولتمردان گذشته بوده است.صدرالدین طباطبائی | کارشناسی ارشد علوم سیاسی