صفویه: یک قدم به سمت جامعۀ مهدوی

صفویه: یک قدم به سمت جامعۀ مهدوینویسنده: مهدی مهدیه شاید این سؤال همیشه برای ما پیش بیاید که جامعۀ مطلوب از دیدگاه قرآن و خداوند، چه جامعه‌ای است. علی رغم اینکه تمامی مضامین دین‌داری اجتماعی مهم است، از دیدگاه قرآن کریم، جامعه‌ای مطلوب است که یک انسان با تقوا و آگاه فرماندهی و رهبری جامعه را به دست بگیرد:« قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا / پروردگارش ]به خاطر شایستگی و لیاقت او[ فرمود: من تو را برای همۀ مردم پیشوا و امام قرار دادم» [1].چنین جامعه‌ای بارها و بارها تجربه شده و تجربیات موفق و ناموفق بسیاری در قرآن کریم برای تذکر اشاره شده است. اما یکی از نمونه‌های خیلی نزدیک و بارز آن حکومت پیامبر اکرم (ص) و حکومت حضرت علی و فرزند ایشان امام حسن (ع) بود. با توجه به اینکه در غدیر خم خداوند جانشین پیامبر را انتخاب کرده‌بود اما بسیاری این انتخاب الهی را بر نتافتند. اتفاقات بعد از آن هم دست به دست هم داد تا جامعه فاسد شود و امامان از مسئولیت حکومت‌داری باز بمانند.بعد از غیبت و سال‌ها روشنگری و تلاش و مظلومیت اهل تشیع، اولین بار خواجه نصیرالدین طوسی در زمان حکومت مغول‌ها وارد حکومت شد. او نه تنها توانست مغول‌ها را مسلمان کند، که تلاش بسیاری برای حفظ جان اهل تشیع و گسترش علوم دینی و طبیعی کرد [2]. اما این هنوز فرسنگ‌ها با حکومت قرآنی فاصله داشت.گام بعدی در این روند چند قرن بعد اتفاق افتاد. جایی که شیخ بهایی به عنوان وزیر اعظم شاه عباس برگزیده شد. اینجا نقطۀ عطفی در تاریخ اتفاق افتاد. وقتی شاه عباس، شیخ بهایی را به عنوان امین و وزیر و معتمد خود برگزید و به او اجازه داد مستقیما در حکومت‌داری شرکت کند، یک قدم دیگر به حکومت مورد تایید قرآن نزدیک شدیم. آنجایی که شاه عباس به وزیرش اعتماد کامل داشت و به او احترام می‌کرد [3].اما این شکوه دیری نپایید. از آنجا که شاهان بر اساس یک نظام موروثی برگزیده می‌شوند، با روی کار آمدن شاه ترسویی مثل سلطان حسین، اصفهان به غارت افغان‌ها می‌رود و تمام حکومت و شوکت و عظمت ایران تسلیم می‌شود [4]. ۸۰ هزار غیر نظامی توسط یک سپاه ۲۰ هزار نفری کشته می‌شوند [5] و ایران تا حد نابودی پیش می‌رود. این به این بر می‌گردد که هنوز آن آدم درست زمام حکومت را به دست نگرفته‌است. یعنی هر چه قدر هم انسان‌های صالح و امامان در حکومت‌داری شرکت کنند، خوب است اما هیچ وقت کافی نیست.اینکه چرا اساس علمای دینی می‌توانند جایگاه امام را در عصر غیبت داشته باشند حدیث « وأمّا الحوادثُ الواقعةُ فارجعُوا فيهَا إلى رُواةِ حديثِنَا ، فإنّهُم حُجّتِي عليكُم وأنا حُجّةُ اللهِ علیهِم / امّا در رویدادهای زمانه، به راویان حدیث ما رجوع کنید. آنان، حجت من بر شمایند و من، حجّت خدا بر آنانم» [6].اما در حکومت جمهوری اسلامی، برای اولین بار شاهد آن بودیم که فقها که همان راویان حدیث هستند، بر صدر حکومت قرار گرفتند. این بعد از حکومت ائمۀ معصوم (ع)، اولین باری است که کسی نه به خاطر قدرت و یا میراث شاهنشاهی وارث حکومت می‌شود، که بر اساس آنچه خداوند متعال می‌خواهد که آن باشد. هر چند آن فقیه ممکن است عصمت نداشته باشد اما در عوض از حداقل‌هایی همچون عدالت و تقوا برخوردار است. این یک گام دیگر به سوی حکومت الهی است.اما کامل‌ترین حکومت الهی حکومت ولی منصوب خداست که با ظهور حضرت مهدی (عج) ان‌ شاء اللّه شاهد آن خواهیم بود.1. سورۀ بقره، آیۀ 124.2. تاریخ عالم آرای عباسی، ج1.3. بادکوبه‌ای هزاوه‌ای، مصطفی )زمستان ۱۳۸۹ (خواجه نصرالدین طوسی.شرکت توسعۀ کتابخانه‌های ایران.4. سفرنامۀ کروسینسکی، مترجم: عبدالرزاق دنبلی، با مقدمه و تصحیح: دکتر مریم میراحمدی، نوبت چاپ: اول.5. راجر سیوری. ایران عصر صفوی. ترجمۀ کامبیز عزیزی. نشر مرکز .6. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۵۳، ص ۱۸۱، ح10.