عدالتخواهی وحدت ساز؛ به دنبال آرمانگرایی واقع نگرانه

بسم الله الرحمن الرحیمچیزی که در این مقطع زمانی سرنوشت ساز جالب توجه است، اختلاف نظر جدی دلسوزان انقلاب درباره سی نامزد نمایندگی مجلس در تهران است. اگرچه ظهور لیست #وحدت که حاصل ائتلاف #شانا و #جبهه_پایداری از شدت این اختلاف کم کرده، اما همچنان اختلافات در بدنه این جریان جدی و بعضا خطیر است. یک از جدی ترین این اختلافات، اختلاف بین حامیان گفتمان و لیست #مجلس_عدالتخواه با حامیان لیست #وحدت است.از آنجا که در اثراین اختلاف، با فضایی غبار آلود رو در رو هستیم، خالی از لطف ندیدم که در این چند سطر برخی از برداشتهایم را از موقعیت کنونی بیان کنم.گمان نگارنده اینست که درگیری بین حامیان #مجلس_عدالتخواه و حامیان لیست #وحدت در دوگانه بنیادین #آرمانگرایی و #واقع_نگری ریشه دارد؛ دوگانه ای بنیادین و کلیدی که هر انقلابی­ اهل درنگی خود را نیازمند اندیشیدن به آن می­یابد.این حقیر نیز از درگیری ذهنی با تقابل این دو مفهوم مستثنا نبوده ام، البته بایستی اعتراف کنم که این دوگانه وقتی برایم پررنگ شد که سخن امام خامنه­ای (حفظه الله) در یکی از دیدارهای رمضانی دانشجویی، برای گشودن گره ذهنی­ام در این باره راهگشا بود:" یکی از فرائض هم فرائض دانشجویی است. قشر دانشجو یک قشر ممتاز است، یک قشر ویژه است؛ به دلایلی که من در این جلسات ماه رمضان سالها با دانشجوها مکرّر گفتم و دیگر نمیخواهم تکرار بکنم؛ یک فرائضی دارد. اوّلین فریضه‌ی دانشجویی عبارت است از آرمان‌خواهی. یک‌عدّه‌ای تبلیغ میکنند و وانمود میکنند که آرمان‌خواهی مخالف واقع‌گرایی است؛ نه آقا، آرمان‌خواهی مخالف محافظه‌کاری است، نه مخالف واقع‌گرایی. محافظه‌کاری یعنی شما تسلیم هر واقعیّتی -هرچه تلخ، هرچه بد- باشید و هیچ حرکتی از خودتان نشان ندهید؛ این محافظه‌کاری است. معنای آرمان‌گرایی این است که نگاه کنید به واقعیّتها و آنها را درست بشناسید؛ از واقعیّتهای مثبت استفاده کنید، با واقعیّتهای سلبی و منفی مقابله کنید و مبارزه کنید. این معنای آرمان‌گرایی است. چشمتان به آرمانها باشد. این اوّلین فریضه‌ی دانشجو است (20/4/1394)."برداشت راقم این چند خط ناقص و نارس از بیان این حکیم متألّه اینست که انتظار از جوان مومن انقلابی «آرمانگرایی واقع­نگرانه» است؛ آرمان خواهی­ای که در آن از توجه به واقعیات نیز غافل نشده، بر خلاف واقعیت پردازی افراطی که منجر به محافظه کاری مذموم میشود. اصولا انقلابی کسی است که با جهاد در راه تغییر واقعیات به نفع آرمانهایش، دست از محافظه کاری شسته است، اما از سویی دیگر به سلاحی ضروری مجهز است، سلاح «واقع نگری» و عدم نفی وضع موجود.ممکن است چند سطر بالا بی ربط به نظر برسد، اما به زعم حقیر اصلی ترین بخش این متن همین سطور بود که پایه و پشتیبان استدلالی است درباره آنچه امروز در میان عدالتخواهان و وحدت طلبان جبهه انقلاب میگذرد.تصویری که بر پایه دوگانه مفهومی آرمان­گرایی- واقع­نگری در ذهنم از دعوای عدالتخواهان- وحدت طلبان شکل گرفته، ناشی از آرمانگرایی فاصله گرفته از واقع نگری عمده حامیان لیست عدالتخواهان است. پرسشی بجا که در اینجا گریبان نویسنده را میگیرد اینست که: واقعیتی که از آن دم میزنی چیست که عدالتخواهان را به آن متهم میکنی؟ پاسخم اینست که فهم ناقصم به این واقعیات اجتماعی در این بستر مکانی و زمانی حاضر اذعان دارد:1- عمده مردم عادی، جنبش و لیست #مجلس_عدالتخواه را نمیشناسند، اگرچه این جنبش در جلب نظر قشر دانشجو و سطح نخبگان جبهه دلسوزان انقلاب ، بسیار موفق عمل کرده است.2- همین مردم عادی که نقشی اساسی در سرنوشت خروجی صندوق دارند، یک نام ویژه را در نتیجه سوابق مدیریتی و فعالیت های سیاسی اش، برند مخالفت با دولت کنونی ایران و سیاست های آن میدانند: #قالیباف3- در اثر کارنامه ضعیف دولت کنونی، و با عنایت به پیشینه رایج انتخابات ایرانی، تعداد احتمالا غیر قابل چشم پوشی­ای از مردم به دنبال رأی دادن به یک برند در تقابل با دولت حاکم خواهند بود.4- این برند برای لیستش هم رأی به همراه خواهد آورد.5- تجربه درس آموزی برای حامیان گفتمان انقلاب در انتخابات چهار سال قبل مجلس وجود دارد: سی و یکم شدن سر لیست مخالفان دولت (که در سپهر سیاسی کشور منتسب به گفتمان انقلاب دانسته میشود) که در تحلیل هایی متعدد به دلیل لیستی رأی ندادن مخالفان دولت تدبیر و امید در کنار لیستی رأی دادن به لیست موافقان این دولت تحلیل شده بود.احتمالا با واقعی بودن یک یا چند مورد از این موارد یاد شده مخالف باشید، اما به نظر میرسد که بر اساس این واقعیات این نتیجه گیری را موجه بدانید که «ضرورت حیاتی و اولای حیات گفتمان انقلاب، #وحدت درباره لیست است؛ بی کم و کاست حتی یک نفر.و با چنین استنتاجی آیا موجه میدانید که رفتار دوستان آرمانگرای عدالتخواه، به دور از این توصیفات از واقعیت است؟با این وصف، ضرورت انتشار لیست وحدت و حمایت تمام قد از آن انکار ناپذیر مینماید؛ با وجود نقائص آزار دهنده ای همچون سهم کم جوانان از لیست، غیبت افرادی شایسته همچون حجت الاسلام رسایی و دکتر یامین پور از لیست و عدم عضویت داوطلبانه عمده افراد لیست در چالش شفافیت اموال و دارایی.اما پرسش مهم دیگر: سهم گفتمان عدالتخواهی به عنوان پرچمدار یکی از آرمان های اولویت دار گفتمان انقلاب -آن هم در دهه پیشرفت و عدالت این نهضت چهل و یک ساله- چیست؟ پاسخ پیشنهادیم اینست که اگر چه کنش سیاسی و رقابت جدی عدالتخواهان در این انتخابات، ستودنی و ابزاری اثر گذار در بسط این گفتمان است، اما حامیان این گفتمان به مسئله «عدالتخواهی وحدت ساز» نیز میتوانند بیاندیشند. توضیح آنکه میتوان امید داشت به اینکه حامیان لیست جنبش #مجلس_عدالتخواه به این هم فکر کنند که آیا لیست #وحدت هیچ ظرفیتی برای همسو شدن با مطالبات گفتمان عدالتخواهی وابزار بسط این گفتمان نمیتوانند واقع شوند؟ اگر چه احتمالا تعداد قابل توجهی از عزیزان عدالتخواه پاسخی منفی به این پرسش بدهند، اما اولا با این پاسخ منفی مخالفم؛ از آن روی که تجربه موفق پیگیری گفتمان عدالتخواهی در قوه قضائیه آقای رئیسی خلاف آن را نشان میدهد، و نزد هر خواننده ای احتمال همسویی لیست #وحدت را با گفتمان عدالتخواهی مطابق این تجربه تقویت میکند. ثانیا به نظر میرسد در صورت عدم توفیق احتمالی لیست مجلس عدالتخواه در این انتخابات، غفلت از این ظرفیت محتمل آنها را در بسط گفتمان خود منفعل خواهد کرد.پی نوشت: مشتاقانه شنوای انتقادات و پیشنهادهای اهل انصاف درباره این چند خط نوشته ناقابل خواهم بود.