گاهِ گاهان_ هشتاد و نُه

هشتاد و نُه_- «بهرام جان! لطفاً دو دقیقه به من گوش می‌دهی؟... یعنی موافقی که در این موارد کمی حرف بزنیم؟...»این است که صاف و مؤدّب می‌نشینم مثلِ خودش... و به او گوش هم می‌دهم...حدس می‌زنم مقصودش از «این موارد» محدودۀ مجازِ توقّعاتِ من باشد، وسطِ این رابطۀ سادۀ دوستانه و انسانی!...تماشایش می‌کنم که هر دو دستش را برمی‌دارد از سرِ زانو و در هوا نگه‌ می‌دارد به حالتِ گشوده، معلّق و بلاتکلیف، محاذیِ شانه‌های خویش... و بعد آرام هر دو را می‌چرخاند، حولِ دوایرِ کوچکِ فرضی بر محور مُچ، با آن ادای خاصِّ خود در اقامۀ دلیل و برهانِ منطقی ... و شروع می‌کند:- «اجازه می‌دهی اعتراف کنم که چه توانِ محدودی دارم، در برابرِ تعهّدات و مسئولیّت‌های سنگینی که پذیرفته‌ام؟... از این سفر که به خانه برگردم- یعنی درست دو روزِ بعد- مطابقِ فرمانِ کلیسای مقدّسِ روم، به عنوانِ اِرتزبیشاف[1]و مسئولِ کلیسای جامعِ کاتولیکِ بازل، منصوب خواهم شد... احتمالاً بدانی که طبقِ رسوم، مقدّمات و تشریفات و مؤخّراتی دارد که غیرِ قابلِ اجتناب است و زمان‌بر.. و تازه همۀ این‌ها ورای مسئولیت‌های دائمی دانشگاهیِ من است... »اصلاً دیگر گوشم با او نیست... هوشم هم پریده از سرم... حواسم پرتِ پرت شده... چون دارم با خودم فکر می‌کنم که این ارتزبیشافِ آلمانیِ او معادلِ آرچ‌بیشِپِ[2]انگلیسی‌ها است و به معنیِ اُسقُفِ اعظم!!... بعد هم این پندارِ جنون‌آمیز که یکباره و سنگدلانه، هجمه آورده به مغزم؛ مثلِ پیچشِ مبهم و ناگزیرِ یک دردِ بی‌امان که تیر بکشد... خنجر بزند... چنگ بیندازد... توی اعصابم... و مزوّرانه و زمزمه‌وار غمّازی کند... که از میانِ این دو سانحه، کدام دهشتبارتر است؟... این که او بیست سالِ پیش بر اثرِ خیانتِ من مُرده باشد؟... یا نجات یافته و اسقفِ اعظمِ یک کلیسای جامعِ کاتولیک شده باشد؟!...انگاری سورتِ این ناسوریِ اخیر، از هر چه تا به حال بر سرم آورده کاری‌تر است!...طوری که واقعاً سرم درد می‌گیرد و گیج می‌رود... شاید اگر ایستاده بودم، لاجرم فوری می‌نشستم روی اولین صندلیِ دمِ دست... اصلاً می‌افتادم روی زمین...و الان که محکم و محفوظ، تکیه داده‌ام به پُشتیِ دیوان، نگاهم را که گیر افتاده در بُهتی خاکستری و غلیظ، به دشواری باز پس می‌گیرم از چشمانِ قلّاشِ ستمگرش تا بیندازمش توی آتشِ بی‌قرارِ بخاری که می‌سوزد... سُرخ... انگاری مثلِ شقایق‌های آتشینِ بهاری... لابه‌لای انبوهِ علف‌های آن گورستانِ قدیمی... پسِ پشتِ کلیسای مخروبه‌ای متروک که در صبحگاهِ اردیبهشتیِ آشنایی‌هامان، میکائیل، خندان خندان و انگار از سرِ بازیگوشی، ناقوسِ کهنه‌اش را به صدا در آورده و بعد رو کرده بود به من و بازو در بازویم انداخته، و سرخوشانه به دست‌افشانی و پایکوبی‌ام واداشته بود... به طنینِ آهنگِ ماتمزده و منحوسِ آن ناقوس‌های زنگ‌زده و سوگوار... در غوغای خاموشِ مرگ... میانِ ازدحامِ دلگیر گورستان..در لحظاتِ ارغوانیِ طلوعی خیس و مه‌آلود و ابرناک... روی پُشته‌های سبزِ کوهپایه‌های شمالی... دور از شهر بودیم و تنها...و میکائیل به ضرباهنگِ دیوانه‌وشِ آیینِ تاریکِ خویش، می‌چرخید گِردِ خود... افسونزده و مدهوش... با بازوانی افراشته چلیپاوار... شبیهِ یک شَمَنِ مست که گردِ آتش[3]... مثلِ تباهکارانِ مقدّسِ معبدِ ایشتار[4]... چونان پیشگویانِ ساحر که در نیایشگاهِ دلفی[5] ...باد می‌پیچید در آن بارانی- بالاپوشِ بلندِ سیاهش... که چون بادبانی‌برافراشته... به‌سانِ بالهایی بگشوده... به پروازش در می‌آورد...نظاره می‌کردم و می‌ترسیدم که راستی بلند شود از روی زمین و عروج کند تا قلّه‌های مه‌گرفتۀ زاگرسِ شمالی... تا المپ... تا قاف... و برای همیشه بگریزد از دستم...پس با دلی نگران ایستاده بودم به تماشای او ... و بناچار هراسان و هروله‌کنان رفته بودم دنبالش ... چون با شتابی باورنکردنی دویده بود از میانِ امواجِ مرغزارانِ بادگیر... به طوافِ قامتِ سنگی و هیولاوارِ کلیسا... شاید تا ببیند آنسو تَرَک... در پُشتِ دیوارهای تیره‌گونِ بنا، چه رازهایی نهفته است...و باد چون پرچمی سیاه به اهتزازش در آورده بود...بعد میکائیل صلا داده بود:- «عجله کن سانچو![6] همۀ اژدهایانِ آتش‌خوارِ اصیل، اهریمنانِ شریف، شیاطینِ نجیب ... و تمامِ آسیاب‌های بادیِ جهان به رویمان آغوش گشوده‌اند!...»نگاهی انداخته بودم به تراکمِ رُستنی‌ها و انبوهِ علف‌های ترسناک و توده‌وارِ بلند- که تا زانو در آن فرو می‌شدیم- و گفته بودم:- «اینجا خطرناک نیست؟... ممکن است ماری... چیزی... داشته باشد!...»هر چند او به آپولونی می‌مانست که به نبردِ پیتون[7] آمده باشد...انگاری صدایم را نشنیده بود...و در کشاکشِ آن رقص و جست و خیزِ بالت[8] مانند، تکّه چوبِ بلندی را که به دست داشت، شمشیروار گردِ سر چرخانیده و پیچ و تاب داده و بر سرِ دشمنانی ناپیدا، فرود آورده بود؛ با همان چالاکی و چُستی و چابکدستیِ موزونش؛ مثلِ یک شهسوارِ حماسیِ قرونِ وسطایی...بعد زمین شش و آسمان هشت گردیده بود.[9] مرغزار موج برداشته و آسمان پُر شده بود از ابرهای اژدهاگون، که سر در پیِ هم، توفنده و غرّش‌کنان، سایۀ تهدیدگرشان را بر سرمان می‌گستردند...تضادّ شکوهمندِ و سحرآمیزِ رنگ‌ها- سبزهای تیرۀ دشتِ تاریک و آبی خاکستری‌های ارغوانیِ آسمان- دیوانه‌ام کرده بود... دیرِ کهن، جادو شده بود... و من ارواحِ نفرینیِ مقدّسی را دیده بودم که از میانِ حفره‌های تاریکِ در و بامِ آن عمارتِ متروک، به پرواز در آمده، نرم‌نرمک احاطه‌اش کرده و به ضرباهنگِ قدم‌های او و نوای باد، به جنبش و پایکوبی برخاسته بودند... و در تصویری محو و مه‌آلود، دامانِ رداهای بلند و آستین‌های گشاد و دنباله‌دارِ باشلق‌هاشان را بر دست و بازو و ساقِ پای میکائیل ساییده بودند... کم‌کم حلقۀ محاصره را تنگ‌تر کرده، جسورانه‌تر دستِ نوازش بر سراپایش می‌کشیدند... در آغوشش می‌گرفتند و داشتند چونان ابرهایی غلیظ از چشم پنهانش می‌ساختند... می‌بلعیدند او را... آنگاه او یکباره آن شمشیرِ بلندِ پادشاهی را که در دست داشت، چون مریلینِ ساحر[10]به نیروی فراطبیعیِ هر دو بازویش، سخت بر روی صخره سنگی کوفته بود... و برقی کورکننده از سرِ سنگ برجهیده و از فرازِ عرش، صاعقه باریده بود...افتاده بودم روی چمن‌های نرم... زانوهام سست شده بود... از هول و هراس، تنگیِ نفس، سرگیجه یا هرچه...پای آن دیوارِ نیمه‌ویران، پشتِ کلیسا، رها شده بودم روی زمین...بعد میکائیل ایستاده، سربرگردانده و نگاهی انداخته بود به طرفِ من... ابتدا خندان و بعد با تردید انگاری ...پس کمابیش به شتاب و همان طور که شمشیرش، چوب دست می‌شد و فرو می‌‌بردش میانِ علفها و راه می‌جُست، آمده بود به طرفم و نشسته و پشت داده بود به دیوار... کنارِ من...پرسیده بود:- «حالت خوب است؟...»گفته بودم:- «الحمدلله...»و بعد بی‌اختیار دعای هول و دفعِ بلا خوانده بودم...« بسم الله الرَّحمنِ الرَّحیم وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»چند لحظۀ طولانی نگاهم کرده بود که سرم روی سنگ‌ها بود... و منگ...پرسیده بود:- «مذهبی هستی؟...»جواب داده بودم:- «نه!... یعنی فکر نکنم... فقط ترسیده‌ام...»- «از توفان؟... یا از من؟!...»خندیده بود... ولی من بی‌آنکه بتوانم پاسخِ خنده‌اش را بدهم، صادقانه گفته بودم:- «از توفان... از تنهایی... از تو... بیش‌تر از خودم...»همانطور شوخ و بی‌خیال- انگار که حرفِ جالبی شنیده باشد- با آوازی رو به‌فراز، تکرار کرده بود:- «از خودت!.... حکیمانه است!...»بعد نفسی عمیق، به آسودگی کشیده و خیره مانده بود به آن تک درختِ کهنسالِ نارون، که داشت سبکسرانه می‌رقصید... در آغوشِ باد...به خود می‌لرزیدم... از ترس، سرمای خیس، یا تبی که داشت بالا می‌گرفت...شاید متوجّه احوالم شده بود که باز نگاهی به من انداخته ... و بی‌حرفی که بزند، مچِ دستم را از روی زانوی چپم به دست آورده بود... انگاری بخواهد ضربانِ نبضم را معاینه بسنجد...خوانده بودم:- «چو بید بر سرِ ایمانِ خویش می‌لرزم...[11] می‌ترسم شیخِ صنعان شوم...»در حالی که جَلد برمی‌خاست و روبه‌رویم بر سرِ زانوی خویش، صاف می‌ایستاد، پرسیده بود:- «شیخِ صنعان کیست؟»- «فقیهی مسلمان که دلدادۀ دختری ترسا- یعنی مسیحی- شد...»همچنان استوار بر دو زانو، یک دستش را تکیه داده بود به دیوار... تقریباً بالای سرم و با لحنِ ساده و متینِ خاصِّ خود، طوری که انگاری با بی‌حواسی، پرسیده بود:- «تو صنعانی و من ترسا؟»و من خیلی خجالت کشیده اما نتوانسته بودم در پاسخش دروغ بگویم، وقتی باز گفته بود:- «عاشقِ من شده‌ای بهرام؟!»لرزان و بیرون از اختیارِ خویش به سختی و با صوتی گرفته در گلو، گفته بودم:- «عاشق؟؟... و دیوانه...»بعد که یکدفعه با دستِ راست، گلویم را گرفته و کمی در میانِ انگشتانِ صاحب کرامتِ خویش، فشرده بود، بی که راستی پشیمان باشم از گفتِ خویش، از سرِ شرمساری و یأس، فوراً در آمده بودم که:- «معذرت می‌خواهم...»و البته در میانۀ همان حالات، دانسته بودم که بیش از هر زمانی زان پیشتر، عاشق و دیوانه‌ام... و چشمم از اشکِ تحسّر و خاکساری، خیس شده بود...و او همچنانکه خیره مانده بود در من با چشمی نخجیرافکن که آنک تیز و شاهین‌وارم به دقّت می‌نگریست، و با انگشتانِ دیگر دستش که فرو برده بود در موی بالای پیشانی‌ام، سرم را رو به عقب بر دیوار می‌فشرد، و هنوز گلویم را در مشت داشت، به آهنگی نرم، علیرغم آن رفتارِ تهدیدآمیز، گفته بود:- «چرا معذرت می‌خواهی؟... برای دیوانگی؟... مگر دستِ خودت است؟...»نفسِ داغِ عطرآگینش توی صورتم می‌خورد و نمی‌دانستم چه واقعه‌ای در پیش است... آنچه در سرائرِ ضمیرِ ناخودآگاهِ خویش فراخوانده بودم و هرگز زهرۀ استجابتش را نداشتم...؟...بعد بناگاه آسمان غرّیده و رگبارِ دیوانه فرو باریده و او به یکبارگی‌ام واگذارده بود...از جا برجهیده بر پای، دستش را دراز کرده بود به سویم به حالتِ دستگیری و خندان خندان گفته بود:- «یا حضرتِ هرمس![12] عجب رگباری! بلند شو بهرام! باید در همین خرابه‌ها پناه بگیریم... می‌دانی؟... البته یک گرفتگی ناجور در غدّۀ تیروئیدت پیدا کردم که نیاز به رسیدگی دارد... همین هم هست که اینطور تب و لرز داری... و ضربانت تا این حد بالا است... ولی با این اوضاع که نمی‌شود تمرکز کرد... باران که سبک‌تر شد، می‌رویم به یک قهوه‌خانۀ روستاییِ شگفت‌انگیز که همین حوالی است تا جایی که به خاطرم مانده... باید یک آشِ دوغِ خارق‌العاده بخوریم... مهمانِ من... حتماً خوشت خواهد آمد... برای تب هم خیلی مفید است.»(ادامه دارد) [1] -Erzbishof[2] - Archbishop[3]- شمن در زبان تونغوزی سیبری به معنی دانا است. شمن باوری نوعی اعتقاد در میان مردمان بدوی بوده و مجموعه ای از پیشگویی و شفای بیماران و آیین های جادویی برای ارتباط برقرارکردن با ارواح است. [4] - ایشتار از الهگان آشور باستان است و مرتبط با عشق و حاصلخیزی و آیین های غیراخلاقی بسیاری مرتبط با او و راهبه های معبد او در منابع ذکر شده.[5] - معبد دلفی نیایشگاه آپولون بوده و کاهنه‌گانی پیشگو در آن ساکن بوده‌اند. [6] - سانچو پانزا :( Sancho Panza) نام ملازم و همراه روستایی دن کیشوت در رمانی به همین نام، اثر نویسنده اسپانیایی میگل سروانتس (۱۵۴۷- ۱۶۱۶) است.[7]- پیتون: (Πύθων, Πύθωνος) اژدهای ساکن معبد دلفی در اسطوره‌های یونان است که به شکل ماری غول‌پیکر تصویر می‌شود و آپولون تنها با پرتاب یک تیر، او را از پا درآورد. [8] -Ballet[9] - ز گرد سواران در آن پهن دشت// زمین شش شد و آسمان گشت هشت (فردوسی)[10] - آرتور پادشاهِ افسانه‌ای قرونِ میانه شمشیری جادویی داشت که جادوگری بنام مرلین Merlin آنرا از نفس اژدها ساخت و پس از مرگ آرتور، چنان بر سنگی فرو کرد که فقط آرتور خواهد توانست آنرا به در آورد.[11] - چو بید بر سرِ ایمانِ خویش می‌لرزم// که دل به دست کمان ابرویی است کافرکیش (حافظ)[12] - هِرمِس: (Ἑρμῆς) در اساطیر یونانی، پیام‌رسان المپ نشینان، فرزند پادشاه ایزدان زئوس و مایا، در ابتدا ایزد موسیقی و خالق ساز چنگ بود، همچنین ایزد چوپان‌ها، بازرگانانی، اندازه و وزن، سخنرانی، ادبیات، ورزشکاری و دزدی به‌شمار می‌رفت.قسمت بعدقسمت قبل