معلولیت محدودیت نیست

به نام خداوند آگاهینویسنده روانشناس زهرا رضاییفروشگاه دوره های درمانی – ذهن درمانی1 (zehndarmani1.ir)آشنایی با انواع معلولیتمعلولیت عبارت است ازناتوانی در انجام تمام یا قسمتی از ضروریات عادی زندگی فردی یا اجتماعی به علت وجود یک نقص مادرزادی یا عارض در قوای جسمانی و روانی.فرد با نیاز های ویژه یعنی هر شخص که در اثر نقص مادرزادی یا سایر ناهنجاری جسمی ،ذهنی ، و حسی از انجام یک یا چند فعالیت اساسی در زندگی روزمره ناتوان باشد.(داورمنش، عباس. براتی سده، فرید، ۱۳۸۵)طبقه بندی کودکان کم توان ذهنیهیچگاه نمی توانید دو کودک را بیابیدکه از نظر ظاهری ، رفتاری، و هوش کاملا بهم شبیه باشند.این نکته در مورد افراد کم توان ذهنی هم صدق می کند ولی بطور کلی روانشاسانمیزان انطباق رفتار اجتماعی آنها سازگاری با محیط و میزان یادگیری، آنها را به چهار دسته تقسیم می کنند.گروه دیر آموز(یا مرزی):کسانی هستند که مشکل ذهنی کمی دارند، دارای رفتار ساده لوحانه ای هستند و بیشتر در مدرسه و توسط معلولین، کند ذهنی آنها تشخیص داده می شود. زیرا دیرتر از سایر همسالان مطالب را می آموزند و نیاز به توضیح و تغییر بیشتری دارند. به علت رفتارهای غیر طبیعی و بی توجهی، والدینشان آنها را دست و پا چلفتی می دانند. و گمان نمی کنند به علت کند ذهنی آنها باشد.از نظر ظاهری مشکلی ندارند و ناهنجاری خاص در آنها دیده نمی شود. حرفه های ساده را می توانند بیاموزند و ازدواج کنند و زندگی مستقلی داشته باشند. ولی در مسائل حقوقی باید مورد حمایت قرار بگیرند. ضریب هوشی آنها معمولا بین ۷۰ تا ۹۰ است.?گروه آموزش پذیر:توان ذهنی آنها کمتر از گروه قبل است ممکن است ناهنجاریهای جسمی و حرکتی داشته باشند. از نظر هوش انتزاعی، ضعیف اند یعنی نمی توانند یک ضرب المثل را معنی کنند یا معنی شعر را درک کنند.آموزش ابتدایی را در مدارس استثنایی طی می کنند تکرار و تمرین در آموزش آنها بسیار مهم است. توانایی درک حق و حقوق خود را نمی دانند و باید تحت حمایت باشند.معمولا در مسائل شخصی مثل غذا خوردن و مراقبت های بهداشتی مستقل اند و حرفه های ساده را می توانند بیاموزند. ممکن است بتوانند ازدواج کنند ولی باید تحت آموزش و حمایت قرار بگیرند. ضریب هوش آنها بین ۵۰ تا ۷۰ می باشد.گروه تربیت پذیر:همان طور که از نام این گروه مشخص است این کودکان از نظر ذهنی مشکل زیادی دارند و فقط یادگیری مسائل تربیتی را می توان از آنها انتظار داشت و بندرت در آموزش های مدرسه موفق هستند و هیچ وقت قادر به خواندن و نوشتن نخواهند بود.کمتر با محیط اطرافشان منطبق می شوند. وضعیت چهره آنها طبیعی نیست و از مهارت های کلامی و حرکتی دچار ضعف و کندی شدیدی هستند و نظر رفتاری و عملکرد ذهنی در حد یک کودک پنج تا چهار ساله می باشند و بهره هوش آنها در حدود ۲۵ تا ۵۰ می باشد.بنابراین توانایی ازدواج کردن، آموختن حرفه و تشکیل زندگی مستقل را ندارند.گروه حمایت پذیر:مشکل ذهنی این گروه بسیار شدید است و باید تحت حمایت و سرپرستی دائم باشند و نیازمند مراقبت شبانه روزی هستند. عده زیادی از مددجویان مراکز شبانه روزی جزء این دسته می باشند. توانایی ذهنی بسیار پایینی دارند و عملکرد هوش آنها در نهایت از یک کودک ازسه ساله بیشتر نمی شود. بهره هوش آنها کمتر از ۲۵ می باشد (شاطریان، ۱۳۸۷).فروشگاه دوره های درمانی – ذهن درمانی1 (zehndarmani1.ir)عوامل ایجاد کم توان ذهنی۱)عوامل مربوط به قبل از تولد:عوامل ارثی و ژنتیکی:هر گونه اختلال ژنتیکی و کروموزومی که اغلب به صورت ارثی در خانواده پدری و یا مادری کودک وجود دارد ممکن است به جنین منتقل شود.امروزه بسیاری از اختلالات ارثی و ژنتیکی در همان ماههای اول بارداری بوسیله آزمایشات پیشرفته و دقیق قابل تشخیص است. بنابراین به خانواده هایی که در آنها سابقه مشکلات ذهنی و جسمی وجود دارد به والدینی که دارای یک فرزند کم توان ذهنی هستند توصیه می شود حتما قبل از بارداری مجدد به متخصص ژنتیک مراجعه نمایند. و با انجام آزمایشات با اطمینا، به حاملگی و داشتن فرزندی سالم اقدام نمایند.عامل RH :هرگاه گر وه خون پدر و مادر از نظر RH به هم نخورد یعنی مادر دارای RH منفی و پدر RH مثبت باشد لازم است قبل از باردار شدن و در دوران بارداری تحت نظر پزشک بوده و با انجام یک آزمایش ساده و تزریق یک آمپول مخصوص، از ایجاد مشکلات و عوارض جبران ناپذیر ناشی از آن در جنین جلوگیری شود.بیماریهای مختلف مادر:بعضی از بیماریها با داروهایی که مادر مصرف می کند اثر مستقیمی روی جنین دارد. بیماریهای خطرناکی مثل سفیلیس، سبب اختلالات شدید جسمی و ذهنی در جنین می شود که امروزه با درمان به موقع می توان از ایجاد آنها جلوگیری کرد. در دوران حاملگی به محض دیدن علائمی چون تب شدید، دردهای شکمی، سردرد حاد، ترشح، سوزش و خارش دستگاه تناسلی باید به پزشک مراجعه نمائید تا هرچه زودتر اقدامات درمانی انجام گیرد.مواد مخدر، دخانیات و الکل:ثابت شده که مصرف این مواد تاثیر مستقیمی بر روی جنین می گذارد و تنها راه جلوگیری از عوارض آنها ترک مصرف این مواد می باشد.عوامل هیجانی، استرس و فشارهای روانی:این عوامل به دلیل اثرات مستقیم و غیر مستقیمی که بر سیستم هورمونی و آنزیمهای بدن می گذارد می تواند سبب مشکلات عمده در جنین در حال رشد شود، لذا توصیه می شود مادران قبل از اقدام به بارداری خود را از نظر روحی آماده کنند و تا حد امکان از شرایط و موقعیت های استرس آور دور شوند و اگر ناگزیر باشد شرایط دردناکی مثل مرگ عزیزی مواجهه شدند، با مراجعه به روان پزشک و مشاور از اثرات روحی آن کم کنند.۲) عوامل مربوط به هنگام تولد:تولد زودرس:امراض قندی و کلیوی مادر، پاره شدن کیسه آب جنین و جفت سر راهی از عوامل ایجاد تولد زودررس می باشد که به علت وزن بالای مادر و یا خستگی و کار بیش از حد ممکن است رخ دهد. از عواقب این تولد نرسیدن اکسیژن به مغز جنین و ایجاد مشکلات ذهنی و جسمی مختلف می باشد.نوزادان نارس:به نوزادی گفته می شود که موقع تولد کمتر از ۵/۲ کیوگرم وزن دارد و حتی ممکن است بارداری نه ماه شدن نوزاد سوء تغذیه، وزن و سن پایین مادر، خستگی و کار زیاد می تواند باشد.زایمان های طولانی و سخت:در اثر زایمان های طولانی، ممکن است فشار غیر طبیعی به سر نوزاد وارد شود در نتیجه به مغز کودک آسیب برسد. این زایمان ها ممکن است به علت بزرگ بودن جمجمه کودک و یا پیچیده شدن بند ناف به دوذر گردن نوزاد و یا زایمان از پا باشد.۳) عوامل ایجاد مشکلات ذهنی بعد از تولدفروشگاه دوره های درمانی – ذهن درمانی1 (zehndarmani1.ir)انواع عفونت ها:مثل مننره ین که در دوران نوزادی به سیستم عصبی و مغزی می تواند آسیب برساند در نتیجه هرگونه تب شدید و تشنج نوزاد را جدی بگیرید و به متخصص اطفال مراجعه کنید.مسمومیت:با مواد غذایی و شیمیایی و داروها، که پس از مشاهده بلافاصله به مراکز اورژانس مراجعه نمائید.ضربه های وارده به سر:خصوصا در چند سال اول زندگی که هنوز جمجمه محکم و استخوانی نشده است سبب مشکلات ذهنی و جسمی مختلف می شود.?پیامدهای نقص و معلولیتفرایندهای معلولیت و مولفه های آن بر اثر عوامل مختلف فردی و محیطی ایجاد می شوند. از جمله عوامل محیطی می توان به رفتارها و خواست های اجتماعی و عوامل مرتبط با فرد می توان به عارضه، بیماری و حادثه اشاره کرد.مولفه های سه گانه معلولیت خود پیامدهای فردی، خانوادگی و اجتماعی به همراه دارند. که در ذیل به آنها اشاره می شود.پیامدهای فردی:کاهش استقلال و تحرک، فعالیت های مربوط به اوقات فراغت، همانندی اجتماعی، درآمد، کیفیت زندگی ...پیامدهای خانوادگی:نیاز به مراقبت، شکاف در روابط خانوادگی، فشار اقتصادی، تشنج در محیط خانواده و ...پیامدهای اجتماعی:نیاز به مراقبت، نداشتن نقش تولیدی مهم، شکاف در هم پیوندی با جامعه و ... (داورمنش، عباس. براتی سده، فریده ۱۳۸۵).نقیصه های معلولیت زانقیصه های معلولیت زا در انسان تنوع و اشکال مختتلفی دارند که از شایع ترین آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:نقیصه های بینایی:چشم عیان ترین حس است، تلاقی نگاه ها بیان احساس می کند و رنگ و شکل و حالت چشم در چهره و در زیبایی صورت اثر زیبا دارد و جالب اینکه وقتی دید از بین می رود گویی با قطع ارتباط بینایی فرد با محیط در اکثر موارد عملا چشم به عنوان ابزاری بیهوده باید زیبایی خود را نیز از دست بدهددر نتیجه نابینا علاوه بر از دست دادن قوه دید با از دست دادن جلوه چشم بخش عمده ای از زیبایی چهره خود را نیز از دست داده تا حد زیادی از مقبولیت های اجتماعی وی کاسته می گردد.?نیازمندیهای توانبخشی فرد نابینا از اابتدای طفولیت:ثقوبت سایر دریافت های حس و آشنا شدن با خود و محیط و اطراف از طریق حواس شنوایی، لامسه و سایر حواسوجود جوی مناسب و پر عطوفت جهت زیست آرام و کم تنش برای کودک نابیناتوانمند کردن و ایجاد قدرت ؟ در محیط به منظور شناخت محیط و اطرافیان و رفع نیازمندی خود.توان یابی در امر خواندن و نوشتن و استفاده از متون نوشتاری به منظور افزایش آگاهی و اطلاعاتاستعداد یابی و آموزش ایجاد مهارت در رشته ای خاص از علم یا زمینه ای از اشتغال و حرفه آموزی.کاریابی و ایجاد زمینه اشتغالحمایت اجتماعی؛ مواردی چون ازدواج، اسکان، تردد، رفت و آمد و ...نقیصه های شنیداریگوش ظاهری فریبنده دارد. چون فقط شکل خارجی آن قابل زوئیت است. هیچ چیز در ظاهر فرد ناشنوا تغییر نمی کند.لاله گوش فرد ناشنوا مشابه گوش بقیه است. گوش وضعیتی آسیب پذیرتر از چشم دارد به طور کلی می توان گفت عوامل اختلال در شنیدن را به سه دسته تقسیم کرد.دسته اول عوامل مربوط به گوش خارجی و میانی که با توجه به نقشی که این دو بخش در انتقال صدا دارند به مجموعه اختلاللات این دو بخش از گوش آسیب انتقالی گفته می شود.دسته دوم مربوط به آسیب های گوش داخلی است که به آسیب های حسی- عصبی موسوم است و دسته سوم اختلالات نیز مربوط به آمیخته ای از این دو اختلال.نیازمندی های توانبخشی فردی که از ابتدای طفولیت ناشنواست.تشخیص زودرس و به موقعوجود جوی آرامآموزش خانوادهبرنامه شنیداری برای کودک ناشنواآموزش شیوه ارتباطگفتار خوانیگفتار خوانی که گاه به خطالب خوانی گفته می شود هنری است که در طی آن کودک ناشنوا می آموزد تا از طریق نگاه دقیق به چهره و لب و دهان فرد سخنگو پی به گفتار او ببرد. ساده ترین آن وقتی است که ما صدای تلویزیون را کاملا بسته و با دقت در صورت، لب و دهان گوینده اخبار بخوانیم و به گفته های او پی ببریم.فروشگاه دوره های درمانی – ذهن درمانی1 (zehndarmani1.ir)زبان اشاره:انتقال مطلب از طریق شکل دهی به دستها را زبان اشاره می گویند . در این زبان کوشش می گردد که حتی الامکان اشارات دستی با استفاده از شیوه های طبیعی و پا نزدیک به طبیعی مورد استفاده قرار گیرد.نقیصه های جسمی و حرکتی: به علت فقدان، فلجی یا ضعف در اندام حرکتی فوقانی (دستها و بالا تنه) و اندام حرکتی تحتانی (پاها و پایین تنه) یا هر دو بخش به وجود می آید.?طبقه بندی نقایص جسمی حرکتی۱)فقدان عضو حرکتی (نداشتن دست و یا پا):که یا از اول نبوده (مادرزادی)یا بعد از بر اثر سیاه شدگی یا له شدگی و بنابر مصالح پزشکی قطع شدهو یا بر اثر سوانح ترافیکی، صنعتی، جنگی و حتی طبیعی قطع شده۲) اختلال در عملکرد عضو که شامل موارد زیر است:۱-۲: با منشا ارتوپدیک به یکی از اشکال:ناقوامی و یا کجی در استخوان هاتغییر شکل و ناتوانی در ایجاد حرکت صحیح در عضو توسط ماهیچه ها و عضلاتخشک شدن و محدودیت در دامنه حرکت و دردناک شدن مفاصل۲-۲: با منشا نور آنژیک شامل:به هم ریختگی تن عضلانی و بد فرمان دادن مغز مثل انواع فلج مغزیضعف یا فقدان قوام عضلانیبیماریهای روانیدر بیماری های روانی درست عمل نکردن مغز موجب می شود تا در ذهن فرد بین واقعیت و خیال فاصله ایجاد شود که این فاصله خود موجب اختلال در قوه قضاوت فرد می گردد.به نحوی که شخصیت و وضعیت خلقی فرد گاه غیر قابل کنترل و در مواردی غیر قابل پیش بینی می گردد.اختلالات یادگیری: به مواردی اطلاق می شود که فرد علیرغم آنکه از لحاظ هوش عمومی ممکن است مشکلی نداشته باشد و در بخش های کوچکی از مغز دچار اشکال بوده یا به عبارتی دچار آسیب مغزی حداقل (M.B.D) بوده و به همین جهت در یادگیری نسبت به زمینه های خاص دچار مشکل است.از آنجا که مشخصه بارز بعضی از این اختلال حالت ناآرامی و عدم تمرکز در ذهن است بعضی از متخصصان به آن اختلال پیش فعالی همراه با کمبود توجه و نقص در توجه (ADHD) نیز اطلاق می شود. (داورمنش، عباس. براتی سده، فریده ۱۳۸۵).آشنایی با بعضی اختلالات شایعاکنون در مورد بعضی از اختلالاتی که ممکن است مشکلات ذهنی یکی از علایم آنها باشد، توضیح مختصری می دهیم.فروشگاه دوره های درمانی – ذهن درمانی1 (zehndarmani1.ir)سندرم دانعلت ایجاد سندرم دان اختلال ژنتیکی کروموزومی است و آمار نشان می دهد که درصد زیادی از کودکان کم توان ذهنی را تشکیل می دهند.افراد مبتلا به سندرم دان که به آنها منگول نیز گفته می شود، معمولا جهره و ظاهر مشخصی دارند، چشمان مغولی شکل، زبان بزرگ،قد کوتاه، موهای لخت و نرم و بعضی از آنها عضلانی شل و تعادلی ضعیف دارند.درجات مختلفی از مشکلات ذهنی در آنها دیده می شود ولی اکثر آنها در سطح آموزش پذیر و تربیت پذیر هستند و در صد بسیار کمی از آنها قادرند در مدارس عادی نیز تحصیل کنند.تاخیر در حرکت وگفتار، مشکل در یادگیری مفاهیم و حافظه ضعیف از مهمترین مشکلات آنهاست ولی از نظر ارتباطی و رفتاری کمتر مشکل دارندکودکان حساس و مهربانی هستندو اگر از سنین پایین یعنی حدود دو سالگی برنامه توانبخشی آنها شروع شود،مهارت های زیادی را می توانند، بیاموزند و در فعالیت های روزمره زندگی مستقل و برای رفتن به مدارس استثنایی آماده شوند.اختلالات متابولیکیدراین دسته از اختلالات، بدن کودک نمی تواندبعضی از مواد مثل پروتئن ها، قند ویا جربی را به درستی استفاده کند، در نتیجه سوخت و ساز نامناسب، مواد زائدی در بدن تولید می شودکه صدمات جبران ناپذیری به مغز می رساند و تمام جنبه های رشد ذهنی، جسمی و حرکتی و... کودک را تحت تاثیر قرار می دهد.ولی اگر در اولین روزهای پس از تولد تشخیص داده شود و رژیم غذایی مناسبی برای کودک تجویز گردد، ممکن است مانند یک کودک عادی رشد کند.هنوز علت مشخصی برای ایجاد این عارضه شناخته نشده است لذا والدین باید در همان ایام نوزادی به عکس العمل های کودک توجه کنند و در صورت مشاهده علایمی مثل بی قراری زیاد، گریه های مداوم، دل درد شدید و یا خواب آلودگی بیش از حد، برای بررسی بیشتر، نوزاد را به پزشک ارجاع دهند.برنامه کاردرمانی این کودکان بسته به سن آنها و مشکلاتی که با آنها درگیر هستند، از سنین پایین و با تاکید بر تقویت مهارتهای حرکتی شروع می شود.میکرو سفالیدر افراد مبتلا به میکرئ سفالی،مغز از حد طبیعی کوچکتر است و بسته به اینکه چه قسمتی از مغز آسیب دیده یا کوچک است، مشکلات مختلف ذهنی، جسمی، حرکتی، شناختی و رفتاری دارند و برنامه توانبخشی آنها نیز بستگی به این علایم دارد ,تمام این کودکان از نظر ذهنی عقب تر از حد طبیعی هستند و بیشتر در حد تربیت پذیر و پایین تر می باشند.هیدروسفالیهیدروسفالی که تحت عنوان ( آب آوردگی مغز) می شناسیم اگر در دوران نوزادی تشخیص داده شود و آب اضافه در جمجمه از طریق درمان های خاص خودش تخلیه شود، عوارض کمی باقی خواهد گذاشت و از نظر ذهنی، کودک طبیعی خواهد بود و در غیر این صورت، سراز حد طبیعی بزرگتر شده مشکلات مختلف حسی و حرکتی، خصوصا تعادلی و گاهی ذهنی، برجای خواهد گذاشت و برنامه توانبخشی آنها به نوع عوارض به جا مانده بستگی دارد.فلج مغزیمشکل اصلی کودکان فلج ئمغزی این است که کنترل مغز بر بعضی از حرکات، دچار اختلال می شودو بسته به اینکه عملکرد کدام قسمت از مغز، آسیب ذیذه است، علائم بسیار متنوعی در این کودکان دیده می شود ولی مهمترین علامت این بیماری مشکلات حرکتی است، در تعادل و هماهنگی اندام ها نیز مشکلات زیادی دارند، خصوصا اگر دست ها درگیر باشند از نظر عملکردی بسیار افت میکنندو تعداد قابل توجهی از آنها از نظر ذهنی، ارتباطی و گفتاری عقب تر از حد طبیعی هستند و به همین دلیل نیاز به خدمات کار درمانی دارند و هر چه در سنین پایین تربرنامه توانبخشی آنها شروع شود،عوارض کمتری در بزرگسالی برجای خواهد گذاشت.فروشگاه دوره های درمانی – ذهن درمانی1 (zehndarmani1.ir)اوتیسم، رت و آسپرگردرصد قابل توجهی از این کودکان مشکل ذهنی ندارند حتی از نظر هوشی فوق العاده اند ولی به دلیل اینکه تعداد زیادی از مددجویانی که به بقخش کار درمانی ذهنی مراجعه می کنند با تشخیص اوتیسم هستند، در مورد این اختلالات توضیح مختصری می دهیم.اوتیسم، رت و آسپرگر از اختلالاتی هستند که تحت عنوان اختلالات نافذ رشدی خوانده می شوند زیرا جنبه های مختلف رشد را تحت تاثیر قرار می دهند.این کودکان ظاهرا سالم به دنیا می آیند ولی اگر تحت درمان قرار نگیرند، پس از گذشت چند ماه یا چند سال اکثرمهارت هایی را که کسب کرده اند، اعم از گفتار، حرکت، شناخت، درک و ...از دست می دهندشاید بتوان گفت مشکل اصلی آنها، عدم برقراری ارتباط با محیط و اطرافیان است که به همین دلیل به آنها کودکان "درخود فرومانده " گفته می شود، لذا مهمترین برنامه درمانی آنها افزایش ارتباط کودک با محیط از طریق تحریک حسهای مختلف می باشد.اگر این اختلالات به درستی تشخیص داده و معلوم شود که کودک در درک کدام حس مشکل دارد و به موقع درمان شود به رفع مشکلات رفتاری او نظیر حرکات تکراری و جیغ و فریادهایش کمک زیادی می شود.ارتباط تنگاتنگ با کودک نظیر بوسیدن، محکم در آغوش گرفتن تا حد فشار دادن، نوازش کردن، ایجاد تغییرات مختلف در محیط زندگی کودک و .... کمک زیادی به درمان آنها می کند.بنابراین والدین، نقش مهمی در درمان دارند وبرنامه توانبخشی آنها به محض تشخیص بیماری، حتی در دوران نوزادی باید شروع شود.?بیش فعالیکودکان بیش فعال در زمره کودکان کم توان ذهنی قرار نمی گیرند، ولی به دلیل اینکه تعداد قابل تئجهی از کودکان عقب مانده ذهنی علائم بیش فعالی و اختلال توجه دارند در مورد این عارضه توضیح می دهیم.والدین، آنها را کودکان شلوغ و غیرقابل تحملی می دانند که از در و دیوار بالا می روند، بی قرار، حواس پرت و فراموشکارند، زیاد صحبت می کنند و فعالیت بیش از حد و بی هدف دارند.معمولا مشکل این کودکان در مدرسه توسط معلمین تشخیص داده می شود.برنامه توانبخشی آنها با تاکید برانجام فعالیت هایی جهت تخلیه انرژی کودک و افزایش توجه و تمرکز تکنیک های آرام سازی، می تواند در رشد مهارت های مختلف آنها بسیارموثرباشد.علت این اختلال چندان مشخص نیست ولی با رعایت رژیم غذایی و تجویز بعضی از داروهای آرام بخش، می توان تا حد زیادی از علائم آنها کاست.نکته ی مهم: هرگز به عزیزان با نیازهای ویژه و خانوادهایشان دید ترحم آمیز و با تعجب و طرد کننده نداشته باشیمارتقاء فرهنگ جهت ارتباط موثر و مفید و کمک کننده با این افراد بسیار مهم و ضروری استفروشگاه دوره های درمانی – ذهن درمانی1 (zehndarmani1.ir)جهت دریافت مشاوره ی تلفنی نام و نام خانوادگی و موضوع مشاورتونرو به شماره ی ۰۹۱۲۹۴۵۱۴۵۰ پیامک بفرمایید تا براتون وقت رزو شودآدرس سایت www.zehndarmani1.irکانال تلگرامt.me/ZahraRezaeiPsychologyکانال روبیکا@ZahraRezaeiPsychology1پیج اینستاگرامmoshavere_ravan