"عزت عاشورایی"

به رغم گذشت قرن‌ها از واقعه قیام کربلا همچنان همگام با ماه محرم، خیمه اندوهی بی‌پایان و نامتناهی بر دل و جان همه آزادگان جهان سایه می‌افکند و در کنار ابراز احساساتی بی نظیر، چرایی و فلسفه این قیامِ جاودانه مورد پرسش و بحث قرار می‌گیرد. قیام کربلا، آن نقطه عطف عدیم‌النظیری است که کماکان پس از گذشت سالیان متمادی، مبدأ و مرکز تمسک همه آزادگان عالمِ انسانی است و از همین رو است که مسلمانان و شیعیان می‌بایست هر لحظه در این مکتب شور و شعور تلمذ کنند و ابعاد گوناگون این واقعه سترگ و عظیم را سرلوحه کار خویش از سطوح فردی تا بین‌المللی قرار دهند. ابعاد قیام عاشورا آن چنان مبسوط و عمیق است که زبان از بیان تمام و کمال آن عاجز است. با این وجود اما با کمی تأمل و تعقل شاید در مقام تحلیل و تبیین بتوان گفت که «آموختن شیوه زندگی عزتمندانه به مسلمانان» از مهم‌ترین رهیافت‌های این قیام عظیم می‌باشد. عزت در لغت به معنای شرافت، قوت و شکست ناپذیری است و در فرهنگ اسلامی نیز به انسانی اشاره می‌کند که با مناعت طبع و عزت نفسی که دارد، تن به امور ذلت‌آور نمی‌دهد. با وجود آن که این صفت، حقیقتا و اصالتا اختصاص به پرودگار یکتا دارد اما بندگان حقیقی او نیز می‌توانند با انقطاع از هر آنچه غیر خدا نامیده می‌شود و با اتصال به منبع و مبدأ عزت، عزیز گردند و عزتمندانه زیست کنند. امام حسین(ع) حجت موجه ما بر این ادعاست که توانست به مرتبه ای برسد که در دشوارترین شرایط روزگار، به اوج آسمان عزت پرواز کند و با افتخار به این دارایی، جان خویش را برای حفظ آن فدا کند؛ به همین دلیل نیز هست که «عزت حسینی» می‌تواند الگوی چگونه زیستن و و راهنمای تمیز دادن حق از باطل باشد که در مجال پیش‌رو به توصیف و تبیین آن می‌پردازیم. در طول زندگی، همه تصمیم‌گیری ها و اقدامات ارادی انسان‌ها مبتنی بر نوعی برداشت و نگاهی است که آنان به جهان هستی دارند. جهان بینی آدمی است که کنش‌ها و واکنش‌های او را در عرصه‌های مختلف زندگی شکل می‌دهد. ناگفته پیداست که رفتار آن کس که همه چیز را در زندگی دنیوی و لذت‌های مادی می‌بیند با رفتار کسی که اصولا حیات را در سرایی دیگر جست و جو می‌کند و لذت واقعی را در ترک لذت‌های نفس می‌داند، یکسان نیست و طبیعی است که چنین شخصی در برابر طمع‌ورزی ها و جاه‌طلبی ها سر فرود نمی‌آورد و خود را بزرگتر از آن می‌داند که برای رسیدن به نان و نام، انسانیت خود را فدا کند. عزتمندی و آزادی حسین‌بن‌علی(ع) ناشی از عمق چنین دیدگاهی است؛ آن حضرت اصولا فلسفه خلقت و ارزش انسان را همین می‌داند که انسان در سایه بندگی خداوند، از هر چه رنگ تعلق پذیرد، آزاد است. از مجموعه گفتار ها و آموزه‌های عملی که از آن بزرگوار برای ما نقل کرده‌اند، چنین بر می‌آید که ایشان اساسا انسان را از آن جهت که برترین آفریده خداست و به او انتساب و تعلق دارد، از چنان شرافت و کرامت ذاتی برخوردار می‌داند که سر خم کردن در پیشگاه غیر خدا را منتهای ذلت و خواری می‌داند. حضرت سیدالشهدا(ع) اصولا فلسفه عبادت را نیز یادآور شدن همین نکته و توجه به عزت و غنایی می‌داند که خداوند به انسان عطا فرموده و نباید قربانی نادانی و آزمندی او گردد. آدمی باید به این عزت خداداد افتخار کند، همه زرق و برق دنیا را در برابر آن ناچیز شمارد و به مقابله با هر کس و هر چیزی بپردازد که به دنبال عبودیت طاغوت و خواری انسان است. برجستگی خاص دیگر «عزت حسینی» در آن است که نشان داد در سخت‌ترین شرایط ممکن نیز باید همچنان به حبل الهی چنگ زد و در این صورت، حتی در اوج غربت و تنهایی، عزتی پایان ناپذیر و فراگیر، ارزانی آدمی است و به تعبیر رسای رهبری، در چشمان ما مردمان اسیر و نیز برای رستگاران عالم ملکوت، حسین‌بن‌علی(ع) مظهر عزت راستین و نمودار کامل افتخار حقیقی است. استاد شهید مرتضی مطهری نیز در زمینه می‌گوید: «روانشناسان کوشش می‌کنند برای روحیه ها، یک کلید شخصیت پیدا کنند و می‌گویند با یافتن کلید شخصیت هر کس میتوان سراسر زندگی او را درک و توجیه کرد؛ البته یافتن کلید شخصیت‌های بزرگ خیلی مشکل است. ادعای این که کسی بگوید من کلید شخصیتی همچون حسین‌بن‌علی را به دست آورده‌ام، انصافا سخن گزافی است اما من این‌‌قدر می‌توانم ادعا کنم که در حدودی که حسین(ع) را شناخته‌ام، می‌توانم اینطور بگویم که کلید شخصیت حسین حماسه است؛ شور است؛ عظمت است؛ صلابت است؛ شدت است؛ ایستادگی است و حق پرستی است.» اینگونه بود که حسین‌بن‌علی تن دادن خود و یاران خویش به حکمرانی کسی مانند یزید را ذلتی می‌دانست کهاز ساحت غیرت و کرامت انسانی بعید است و بدین ترتیب به هیچ طریقی حاضر نشد با ملک اموی سازش و تفاهم کند. آن حضرت زندگی و مرگ را نیز به عزت و ذلت تفسیر کرده و ارزش‌گذاری می‌کند و می‌فرمایند: "مرگ با عزت برتر از زندگی ذلیلانه است." و لذا در اوج حماسه عاشورا چنین می‌سرودند: الموتُ اولی مِن رکوبِ العارِ والعارُ اولی مِن دخولِ النّارِ و بر همین اساس نیز شهید بزرگوار مطهری معتقد است: "تمام فاجعه کربلا برای این بود که امام رأی خود را نفروخت.اگر امام فقط یک امتیاز را به آنها می‌داد نه تنها کاری به کارش نداشته، انعام‌ها هم می‌کردند ولی امام همه آن رنج‌ها را تحمل کرد و تن به شهادت خود و کسانش داد که همان یک امتیاز را ندهد. آن یک امتیاز، فروختن رای به عقیده بود. در آن زمان صندوق انتخاباتی نبود، جمعیت بود. جمعیت آن روز، رای دادن امروز بود. پس امام اگر یک رأی غیر‌وجدانی و غیر‌مشروع می‌داد شهید نمی‌شد. شهید شد که رأی و عقیده خودش را نفروخته باشد." جملات فوق نشان می‌دهد که جمع بین صفات استقلال طلبی، عزتمندی و آرمانگرایی را می‌توان توأمان در شخصیت ابا عبدالله الحسین(ع) مشاهده کرد. او عزت را در اقامه حق و اجتناب از باطل می‌دید و با تقریر ندای «هَل مِن ناصِرٍ یَنْصُرُنی» همه آزادگان تاریخ را به پیروی از مسیر برحق خود دعوت و هدایت نمود. / علیرضا صفری