مدیر کیست و چه کارهایی را انجام می دهد؟

چایی فروش تبریزی، معروف به ترازوی عدالتآیا مدیر مثل چوپان است یا کشاورز؟سلامیکی از جمله هایی که ما ایرانی ها معمولاً زیاد به کار می بریم این است که «فلانی مدیر نیست.» حتی ممکن است خود شما هم تا به حال این جمله را به کار برده باشید ! سئوال اینکه از کجا فهمیدید که فلانی مدیر هست یا نیست؟ معمولاً جواب روشنی برای این این سئوال نداریم.در این مقاله می خواهم به شما بگویم مدیر کیست و اگر خودتان مدیر هستید می توانید با این شاخص ها خودتان را ارزیابی کنید و بفهمید که مدیر هستید یا خیر. یا اینکه اگر کارمند هستید، با این شاخص ها می توانید بفهمید که آیا مدیر واقعی دارید یا خیر. یا حتی خودتان می توانید خودتان در پست های مدیرتی قرار بگیرید، یا خیر.اوّل – تعریف های احمقانه از مدیرشما اگر کتاب های مدیریت را بخوانید پر از تعاریف برای مدیر است که معمولاً سخت، نامفهوم و غیرکاربردی است. اما بعضی از آنها در جامعه رواج زیادی یافته است. مانند اینکه «مدیر کسی است که حداقل یک نفر زیر دست دارد.» این از تعریف های مشهور مدیریت است که خیلی رواج دارد. در واقع تنها نقشی که مدیر دارد فرماندهی است و با این تعریف افرادی که صاحب کسب و کارهای کوچک مثل یک مغازه هستند، مدیر نیستند.یا از دیگر تعاریف های مشهور مدیریت این است که «مدیر کسی است که فعالیت های سازمان خودش را از طریق دیگران انجام می دهد.» احتمالاً این تعریف را یک مدیر دولتی ارائه داده است که خودش هیچ کاری را انجام نمی دهد.این تعریف هم نقش مدیر را فقط در سازماندهی و تعیین وظایف خلاصه کرده است. اما من می خواهم یک تعریف کاربردی از مدیر به شما ارائه کنم که به وسیله آن بتوانید به صورت دقیق بفهمید مدیر کیست؟دوّم – مدیر کیست؟مدیر کسی است که سه چیز را درباره سازمان خود به صورت کاملاً شفاف می داند و می تواند سه کار را انجام بدهد.سوّم – سه چیزی که مدیر می داند چیست؟مدیر سه چیز را می داند:اول می داند که از سازمان خودش چه انتظاری دارد.دوم می داند چرا آن را می خواهد.سوم می داند چگونه به آنچه می خواهد دست یابد.خیلی ها مدیر هستند اما نمی دانند که از سازمانشان چه می خواهند. آنها نمی دانند که قرار است چه کاری را انجام دهند. خیلی از آنها که در بخش خصوصی هستند فقط پول می خواهند و خیلی ها هم که در بخش دولتی هستند، می خواهند میزشان را حفظ کنند یا اینکه بالاتر بروند. به همین دلیل است که وقتی جواب این سئوال را نمی دانند در هنگام بحران ها نمی توانند راه حلی را پیدا کنند.وقتی بحران ها به وجود می آید، جواب این سئوال که قرار بوده این سازمان یا شرکت چه کاری را انجام بدهد، آن را نجات می دهد.خیلی از کارآفرین هایی که با آنها کار کردم فکر می کنند که جواب این سئوال را می دانند، چون گمان می کنند هوش سرشاری داشتند که موفق شده اند. اما تحقیقات نشان داده است که شانس مهم ترین عامل موفقیت کارآفرین ها است. به همین دلیل است که یا بعد از موفقیت های اولیه رشد فوق العاده ای نداشتند یا با اولین بحران ها از پا درآمده اند.اما مدیران بزرگ به صورت شفاف جواب این سئوال را می دانستند و به آن پایبند بوده اند. مثلاً ماسارو ایبوکا موسس سونی می دانست که محصولاتی می خواهد تولید کند که رفاه را افزایش بدهد و حتی در آمریکا نیز به فروش برسد. ممکن است امروز ساده به نظر می رسد، اما هشتاد سال قبل این فکر که ژاپنی ها در آمریکا چیزی بفروشند احمقانه به نظر می رسید.اما ماسارو ایبوکا با همین ایده که محصولاتی ساده و خلاقانه تولید کند و رفاه را افزایش بدهد، توانست رادیو جیبی، واکمن و سایر محصولات را تولید کند.دومین چیزی که مدیر می داند این است که چرا این انتظار را از شرکت یا سازمان خودش دارد. وقتی این چرا را می داند می تواند سازمان خودش را ارزیابی کند و بفهمد که آیا سازمانش در این مسیر حرکت می کند یا خیر.استیو جابز می دانست محصولاتی را می خواهد که در عین راحتی، انسان ها را به اندیشیدن و خلاق بودن تشویق کند. به همین دلیل در زمانی که مایکروسافت تقریباً همه بازار را در اختیار داشت و همه به او می گفتند باید محصولاتی تولید کند که با مایکروسافت هماهنگ باشد، نمی پذیرفت. چون می دانست که اگر این موضوع را پذیرد دیگر زیرمجموعه مایکروسافت است و اپل نخواهد بود. هر چند زیان مالی فراوانی دید، اما چرای خودش را کنار نگذاشت. او می دانست که بالاخره خودش را به بازار تحمیل خواهد کرد و این اتفاق افتاد.سومین موضوعی که مدیر می داند این است که چگونه به آنچه که می خواهد می رسد. شاید مهم ترین نقطه تفاوت مدیرها همین است. یعنی توان اجرا.مدیران واقعی می دانند چگونه به آنچه که می خواهند برسند. برای این موضوع آنها معمولاً شناخت درستی نسبت به مشتریان، رقبا، محیط اقتصادی و توانایی های خودشان دارند. به طور مثال یکی از کسانی که در ابتدای راه به خوبی توانست چگونه موفق شدن را پیدا کند، فیل نایت موسس نایکی بود. او که عاشق کفش های ورزشی بود، در حدود 60 سال قبل به جای آنکه کفش را در آمریکا تولید کند، تصمیم گرفت به شرکت های ژاپنی این کار را بدهد. نتیجه اینکه توانست کالای باکیفیت و ارزان تری را وارد بازار آمریکا کند. خاطرات او را در کتاب کفش باز بخوانید.حالا که فهمیدم مدیران چه چیزهایی را می دانند، به این خواهیم پرداخت که مدیران چه کار می کنند.چهارم – سه کاری که مدیران انجام می دهند، چیست؟مدیران می توانند سه کار را انجام دهند.اول آنکه مدیر می تواند منابع مورد نیاز سازمانش را برای رسیدن به آنچه که می خواهد تامین کند.منظور از منابع چیست؟ابتدا با مثالی منابع را توضیح می دهم. آشپز برای آنکه بتواند کار خودش را به خوبی انجام دهد، به مواد اولیه، اجاق، قابلمه و سایر وسائل نیاز دارد. از دیگر نیازهای مهمی دیگری که آشپز دارد، نیاز به دستور پخت است. به این وسائل و دستور پخت منابع می گویند.تعریف سخت منابع می شود دارایی های مولد، یعنی دارایی هایی که با آن می توانید ثروت ایجاد کنید مانند تجهیزات کارخانه، ساختمان ها و ... البته اینها منابع سخت است. منابع نرم نیز داریم مانند منابع انسانی و منابعی نیز داریم که نامشهود هستند مانند دانش (مثل همان دستور پخت آشپز) و برند که ملموس نیستند، اما برای موفقیت بسیار مهم هستند. مدیران می دانند به کدام منابع نیاز دارند و آن را فراهم می کنند.دوم آنکه مدیر می تواند قابلیت های مورد نیاز سازمانش را برای رسیدن به آنچه که می خواهد به وجود آورد.قابلیت چیست؟ابتدا با مثالی قابلیت ها را توضیح می دهم. آشپز برای آنکه بتواند کار خودش را به خوبی انجام دهد، علاوه بر مواد اولیه، اجاق، قابلمه و سایر وسائل، نیاز به مهارت آشپزی دارد. هر چقدر وسائلی که آشپز در اختیار داشته باشد عالی باشد، اما آشپز مهارت لازم برای پختن غذا را نداشته باشد، آن غذا پخته نمی شود. به مهارت آشپزی قابلیت می گویند.سازمان ها به قابلیت نیاز دارند. قابلیت هایی مانند تولید، بازاریابی، انتخاب و مدیریت منابع انسانی از جمله قابلیت های مهم است. به طور مثال شرکت هایی مانند بنز در تولید عالی هستند و از قابلیت های مهم آن است و یا کوکاکولا در بازاریابی عالی است و از قابلیت های مهم آن است.اگر بخواهم قابلیت را تعریف کنم باید بگویم در واقع قابلیت فرآیندهایی درون شرکت است که مدیر تشخیص می دهد آن فرآیند باید به شکلی عالی انجام شود و مدیر شرکت را در جهت عالی شدن در این قابلیت ها هدایت می کند.تشخیص قابلیت ها و هدایت شرکت در جهت عالی شدن در این قابلیت ها از مهمترین توانمندی های یک مدیر است.سوم کاری که مدیر می تواند به بهترین شکال انجام دهد آن است که مدیر می تواند شرکت را در جهت آنچه که می خواهد دهایت کند.وقتی مدیری می تواند شرکت را در جهتی که می داند درست است هدایت کند، سومین توانمندی را نیز دارد.پنجم – آیا مدیر خوب چوپان است یا کشاورز؟با تعاریفی که در بالا بیان کردم، مدیر خوب مانند کشاورز است. یعنی می داند کدام بذر را انتخاب کندف چطوری بکاردف چگونه نگهداری کند و چگونه برداشت کند.من حدود 15 سال است که در زمینه برنامه ریزی استراتژیک برای کسب و کار کار می کنم. (می توانید سوابق من را در اینجا ببینید.) شاید بیش از صد مدیر را در رده های مختلف دیده ام. این برداشت از مدیر خوب حاصل این تجربیان است.