دانشگاه منهای دانشجو

شاید بهتر باشد صحبتمان را با چند پرسش آغاز کنیم؛ هدف دانشگاه چه باید باشد؟ چه چیزی آن را پویا و زنده نگه می‌دارد؟ به راستی اگر محوریت دانشگاه دانشجو و رشد او نباشد، پس چه جایگزینی خواهد داشت؟ بله درست است، جواب سؤال‌های بالا به دانشجو برمی‌گردد؛ جمعیتی که تمام برنامه‌ریزی‌ها برای او انجام می‌شود تا بهترین استفاده را از دانشگاه محل تحصیلش ببرد. یعنی اگر از معادله‌ها دانشجو را حذف کنیم، همه چیز پوچ خواهد شد؛ کدام معادله؟ هر مسئله‌ای که در دانشگاه برای حلش برنامه‌ریزی و هزینه می‌شود، به نوعی با دانشجو در ارتباط است و مستقیم یا غیرمستقیم سرنوشت او را تحت تأثیر قرار می‌دهد.حال که متوجه اهمیت و جدایی‌ناپذیر بودن دانشجو از مسائل داخل دانشگاه و دانشکده محل تحصیلش شدیم، به نظرتان اگر خلاف اتفاقات بالا بیفتد چه خواهد شد؟ مثلاً در تصمیماتی که برای دانشجو گرفته می‌شود، به نظرش بی‌توجهی شود یا بدتر اینکه اصلاً به دنبال نظر دانشجو نباشند! لازم به ذکر است ما درباره کودک یا نوجوانی صحبت نمی‌کنیم که قدرت تصمیم‌گیری برای خودش ندارد و تحت عنوان مصلحت‌اندیشی بقیه برایشان تصمیم می‌گیرند، نه! ما درباره دانشجویانی صحبت می‌کنیم که توانایی زیر و رو کردن یک نظام کشورداری را به خود و دیگران ثابت کرده‌اند. پس نه خودمان و نه مسئولین دانشگاه، نباید فراموش کنیم که دانشجو کیست و چه قدرت و اهمیتی دارد.بیایید منظورمان را دقیق‌تر کرده و چارچوب صحبتمان را مشخص کنیم، در دانشکده مهندسی مواد و متالورژی دانشگاه تهران شاهد روندی هستیم که آن‌طور که باید به مهره‌ی اساسی دانشجو توجه نمی‌شود. در تصمیم‌گیری‌ها نه‌تنها نظرشان پرسیده نمی‌شود، حتی وقتی یک گروه یا تشکیلات به نمایندگی از جمعیت بزرگ دانشجو اعلام آمادگی کرده و با نظراتی برآمده از نیازهای خود دانشجویان، حاضر شده به کمک دانشکده بیاید تا شاهد بازدهی و نتایج بهتری باشیم، دانشکده بهایی برایشان قائل نمی‌شود. برای روشن شدن این مسئله نگاهی به چند مثال می‌اندازیم:افراد محترمی که عنوان استاد دانشگاه تهران را با خود به همراه دارند، قطعاً باید معیارهایی هم با خود داشته باشند و برای اطمینان از اعتبار صلاحیت این افراد است که طرحی به نام ارزشیابی اساتید در دانشگاه وجود دارد. هدف از این طرح را بیان کردیم که هدف بسیار خوب و لازمی هم است اما آیا واقعاً روند ارزشیابی کنونی دانشگاه این هدف را محقق می‌کند؟ با یک نظرسنجی ساده می‌فهمیم نارضایتی گسترده دانشجویان از برخی اساتید یا از برخی روش‌هایی که اکثر اساتید در پیش گرفته‌اند بیانگر ناکارآمد بودن روش ارزشیابی کنونی است. برای آسیب‌شناسی دقیق‌تر بخش‌های مختلف ارزشیابی را بررسی می‌کنیم، مهم‌تر از سؤالات و معیارهای مورد سؤال، عدم شفافیت نتایج است. عدم شفافیت باعث می‌شود دانشجویان نمره‌ی میانگین استاد را ندانند، نفهمند آیا بقیه هم نقاط قوت و ضعفی که آنها می‌بینند را باور دارند یا خیر. عدم شفافیت، نتیجه‌ی اعتبارسنجی اساتید را پنهان نگه داشته و امکان مطالبه‌گری را از دانشجو سلب می‌کند، این یعنی عدم احقاق حقوق دانشجو. از طرفی وقتی رویه‌ی اشتباه یک استاد در گذر زمان هیچ تغییری نمی‌کند، نشان می‌دهد نتایج ارزشیابی اهمیتی برای استاد و دانشکده ندارد یا در هر صورت نتیجه‌ای را برای دانشجو به ارمغان نمی‌آورد، گویا ارزشیابی انجام نشده است.مسئله‌ی بعدی راهکار دانشکده برای حل مشکل انتخاب واحد است، در وجود مشکل و نیاز به یک راه حل شکی نیست اما همیشه روشی بهتر وجود دارد، به شرط آنکه شرایط دریافتش را مهیا کنیم. شاید راهکار اجبار دانشجو به اخذ واحد طبق چارت پیشنهادی، حلال یک سری مشکلات باشد اما باعث بروز مشکلات جدیدی نیز خواهد شد، مشکلاتی که ممکن است دانشکده به‌هیچ‌وجه پیش‌بینی نکرده باشد؛ اما با شرکت دادن دانشجو در تصمیم‌گیری یا حداقل فراهم‌کردن بستری برای دریافت نظراتش، نتایجی جامع و دقیق‌تر حاصل خواهند شد که مشکلات کمتری را به همراه خواهند داشت، چون همیشه دو عقل بهتر از یکی است.گلایه‌ای دیگر که به دانشکده وارد است مربوط به وعده‌هایی است که محقق نمی‌شوند، در آیین ورودی‌ نودانشجویان 1400 دانشکده، مطابق با صحبتی که با رئیس دانشکده، دکتر ملکان صورت گرفت، مطابق با رسم همه‌ساله و رویکرد دانشگاه، قرار بر اختصاص زمانی کوتاه در حد پنج دقیقه برای صحبت مسئولین تشکل‌های دانشجویی شده بود، اما متأسفانه در چند قدمی برگزاری آیین، شاهد عملکردی مغایر با آنچه وعده داده شده بود بودیم. شاید دلیلی منطقی پشت این تصمیم که برعهده رئیس دانشکده گذاشته شده بود باشد، اما چون ارتباط و شفافیت بین دانشکده و دانشجو در رویه‌ی دانشکده نبوده و حتی اهمیتی هم برایش قائل نیستند، باعث سوءتفاهم و دلگیری دانشجویان از مسئولین مربوطه گردیده است.مهم‌ترین و آخرین مطلب که به نوعی دربرگیرنده تمامی مباحث قبلی است، حالتی تقاضا گونه دارد، تقاضایی که هم باعث کمک به دانشکده و هم به دانشجو شده و رشد هر کدام از طرفین باعث رشد طرف دیگر هم می‌شود، پس با یک معامله برد - برد سروکار داریم. تا اینجا به اهمیت شفافیت و ارتباط دانشکده و دانشجو اشاره کردیم و با مرور بعضی موارد باعث فهم بهتر شدیم، اما چه‌کار می‌توان کرد تا نه ‌تنها مشکلات مذکور از بین بروند بلکه دیگر با این‌چنین جنس مشکلاتی هیچ‌وقت روبرو نشویم؟! راه حل ساده‌تر از آن چیزی است که فکر می‌کنید، فقط لازم است تا دانشکده به دانشجوی خود بیشتر اهمیت دهد.منظورمان از اهمیت بیشتر چیست؟ یعنی به طور کلی، در هر تصمیم‌گیری که در سرنوشت دانشجو اثر دارد، حال چه برای موضوعات آموزشی و چه دیگر برنامه‌ها، در یک بازه مشخص ولو کوتاه، حاضر به شنیدن نظرات فکر شده دانشجویان باشد و واقعاً اهمیت قائل شود و از آنها در برنامه‌ریزی‌هایش استفاده کند. با جرئت می‌توانم بگویم دانشجویان زیادی حاضرند بدون هیچ جایزه یا چشم‌داشتی، برای داشتن دانشکده‌ای بهتر کمک کنند. همان‌طور که دانشگاه در جشنواره‌های مختلف از دانشجویان دعوت به ارسال آثار و نظرات درباره مسائل مختلف نموده است. تصمیمات و برنامه‌های دانشکده برای دانشجوست، پس باید از خود دانشجو کمک بگیرد، او را با خود همراه سازد و شفافیت را برای دانشجو حفظ کند.مبین زربو