شوخی با نظامی ها

نویسنده :مریم تاواتاویادداشت درباره کتاب شوخی با نظامی ها نوشته مازن معروفچاپ شده در مجله تجربه در شماره بهمن 1400نویسنده یادداشت : مریم تاواتاو"شوخی با نظامی‌ها" نوشته "مازن معروف" نویسنده لبنانی، شامل چهارده داستان کوتاه است. کتاب در سال ۲۰۱۸ نامزد جایزه من بوکر شده و با سبک متفاوتش نظرهای مختلفی را برانگیخته است. داستان‌ها حول محور مفهوم جنگ، زندگی و خانواده می‌چرخد و نقش کودکان در پیشبرد روایت به وضوح دیده می‌شود. کتاب، عنوانش را از یکی از داستان‌های طولانی این مجموعه گرفته که در آن پسربچه‌ای می‌خواهد از پدرش در برابر سربازانی که او را هر روز در مسیر خانه و سرکار کتک می‌زنند محافظت کند و برای همین به دنبال راه‌حلی بچه‌گانه برای حل ماجرا می‌گردد؛ او سراغ نظامیان می‌رود و وعده‌های خنده‌دار به آن ها می‌دهد. کل داستان، تصویری از تلاش مذبوحانه کودکی است که می‌خواهد شرایط را در وضعیت جنگی برای خانواده خود بهتر کند؛ تصویری از احساس واقعی کودکانی که در چرخه خشونت بزرگسالان، فرصت بازی و بچگی نمی‌یابند و از دست‌های کوچکشان انتظار اصلاحات بزرگ دارند‌؛ اصلاحاتی که در دنیای واقعیت، شوخی تلخ و بی‌معنایی ترجمه می‌شود.در سایر داستان‌ها تصویری از حضور یک ایده نامتعارف در واکنش به یک مشکل دیده می‌شود؛ پسری که نمی‌خندد، زوجی که از یک لخته خون به مثابه فرزند خود نگهداری می‌کنند و هرساله برایش جشن می‌گیرند و کودکی که از ترس جنگجویان به یک سینما پناه برده است‌. همگی این ماجراها از نقطه‌‌ای خاص‌تر به موضوع نگاه می‌کند و داستانی متفاوت را می‌سازند.عمده فضای روایت‌ها در یک بستر موقعیتی جنگی رخ می‌دهد. مرگ، عشق، فرزند و رنج، همگی مفاهیمی هستند که المان‌های اصلی شوخی با نظامی‌ها را ساخته‌اند. داشتن فضای فانتزی در‌ این داستان‌ها با خط پررنگی قابل شناسایی است. انگار که شخصیت‌ها از پی حل مشکل خود برنمی‌آیند و ترجیح‌شان این است به بقای این مشکل رضایت دهند و در عوض دست به دامان راه‌حل‌های غیرواقعی‌تر شوند.تصاویر نویسنده با این که روایت در بستر یک فضای سوررئال قرار گرفته اما قابل باور است. توجه او به جزییات ستودنی است و همین جزییات توانسته تصویری را برپایه همین فانتزی بسازد.حجم داستان‌های این کتاب، کوتاه است و بیشتر آن‌ها برپایه موقعیت شخصیت‌ها ساخته شده؛ موقعیتی که شخصیت سعی در تغییر بنیادین آن ندارد و به نوعی بقای آن را پذیرفته. تاثیر این موقعیت‌ها و مختصات ویژه هرکدام، جنبه‌های دراماتیک به ایده‌هایی تلخ از روزگار امروز داده است‌.تصویری از فقدان یا سایه‌ای از جنگ و تبعات آن در بین داستان‌ها دیده می‌شود. جایی که آدم‌های قصه از زجرِ واقعیت به رهاییِ فانتزی پناه می‌برند و خود را تبدیل به یکه تاز عرصه تخیل می‌کنند.مطالعه کتاب نویسندگان خاورمیانه که حتما درگیری‌های ذهنی جدی‌تری از جنگ و دغدغه‌های اجتماعی دارند، نوعی نگاه تازه به مسأله جنگ را به مخاطب نمایش می‌دهد. ویژه آن‌که حتما مواجهه نویسنده با مسأله جنگ، دغدغه «امنیت» را به داخل داستان‌ها می‌کشاند. در شوخی با نظامی‌ها هم آن بخش از فضای داستان‌ها که با انتقال حس ترس در جنگ همراه بوده، بهتر از سایر بخش‌ها از پس ایجاد حس هم‌ذات‌پنداری مخاطب برآمده است. شاید از برخی داستان‌های کتاب، انتظار عمق بیشتری می رود اما نمی‌توان کامل‌بودن و تاثیرپذیری تعدادی از داستان‌های این مجموعه نادیده گرفت. شوخی با نظامی‌ها مجموعه‌ای است از داستان پدرها و برادرها، اسلحه و جنگ و رویا که در ترکیبی جادویی با تخیل، خواهان زندگی و ادامه آن است. حتما کتاب، بازتاب آشفتگی زندگی آدم‌های این قصه‌هاست؛ کسانی که به واقعیت موجود بسنده نکردند و ماورایی از آن را خواهان‌اند. حضور رگه‌هایی از وهم و خیال و شگفتی در تاروپود داستان به جذابیت کتاب افزوده و استفاده متناسب از آن‌ها‌ توانسته حضور این تخیل را به سمت باورپذیری سوق دهد و البته آنان که در جغرافیای خاورمیانه زیست می‌کنند، بیشتر از سایرین نیازمندند ببینند که با جنگ و مسائل پیرامون آن شوخی می‌شود چرا که قدم گذاشتن در خاکی پر از خون، جزء لاینفک زندگی مردمان رنج‌کشیده خاورمیانه است.