شروع آگاهی پژوهی و فلسفه ذهن + معرفی کتاب

از وقتی در شبکه‌های اجتماعی درمورد فلسفه ذهن و آگاهی پژوهی نوشتم گه‌گاهی پرسیده میشود برای شروع مباحث فلسفه آگاهی باید از کجا شروع کرد و آیا حتما باید دانشجوی زیست یا پزشکی یا درکل علوم پزشکی باشیم تا مباحث آگاهی را بفهمیم یا نه. به عنوان دانشجوی پزشکی به‌ نظر خودم نه اصلا! آگاهی پژوهی اینقدر گسترده هست که تقریبا دانشجوی هر رشته‌ای باشید خیلی راحت میتوانید دنبالش کنید. چه دانشجوی کامپیوتر و علاقه‌مند به هوش مصنوعی باشید چه دانشجوی زیست سلولی چه دانشجوی فلسفه چه . . . ، قطعا آگاهی فضایی باز برای شماست. در آگاهی پژوهی ما با طیف گسترده‌ای از تمام علوم مواجهیم. آگاهی موضوعی بین رشته‌ایست و اساسا نمیتوان یک رشته دانشگاهی خاص را مسئول مطالعه‌ی آن دانست.برای شروع آگاهی پژوهی می‌توان از کتاب های عمومی حوزه آگاهی استفاده کرد و اصلا نیازی به تهیه کتب عصب شناسی یا فلسفه تحلیلی سنگین نیست. قبل از شروع مطالعه باید هشدار داد که متاسفانه طیف گسترده‌ای از کتب مربوط به آگاهی پژوهی و فلسفه ذهن آسان فهم و روان خوان نیستند. اما با رعایت چند مسئله میتوان از این موانع گذشت. نکته‌ی اول اینکه لغت شناسی فلسفه آگاهی و لغات علمی آگاهی را سرچ کنید. با دیدن "ابژه" ، "سوبژکتیو"، "حیث التفاتی"، "وضعی" و . . . سریع ناامید نشوید. سریعا نتیجه گیری نکنید که آگاهی حوزه‌ای تخصصیست و به درد شما نمیخورد. لغات را سرچ کنید، یک دید کلی پیدا کنید و اگر باز هم متن برایتان نامفهوم بود خیلی راحت از روی آن بپرید! نکته دوم همینجاست. متون کتب (خصوصا کتب ترجمه شده) در حوزه آگاهی خیلی از اوقات بیخود و بی‌جهت سخت نویسی شده‌اند! گاه نویسنده جای اینکه بگوید 'واقعیت خارجی با حقیقت ذهنی رابطه‌ی جهت داشتن دارد'، میگوید: "ارتباط جهان سوبژکتیو با ابژه‌ی سوم شخص از حیث التفاتی و دربارگیست". و شما با دیدن همین جمله چند فحش آب‌دار نثار مترجم و نویسنده و منی که تشویق به آگاهی خوانی کرده‌ام میکنید و میروید ادامه‌ی "نون خ" اتان را ببینید! لغات را سرچ کنید. نکته دوم همین است که لغات حتی ساده‌ی فارسی را برای معنایشان سرچ کنید. اکثر اوقات متن فقط سخت نوشته شده و مفهومش چیز خاصی نیست. پس نترسید و راحت سرچ کنید و اگر نفهمیدید گذر کنید. نکته سوم تعدد منابع است. منابع مختلف بخوانید. شخصا اولین بار که با "کارکرد گرایی" مواجه شدم هیچی از آن نفهمیدم. کتاب دوم که بد تر از اولی هم توضیح داده بود خواندم و باز نفهمیدم. به کتاب اول برگشتم و کم کم هم منظور کتاب اول را فهمیدم هم کتاب دوم! نکته چهارم همین است. سمج باشید و تکرار کنید. خواندن دوباره‌ی بعضی کتاب ها تازه باعث میشود بفهمید آن نویسنده زبان بسته داشته چه میگفته! بعد از مطالعه‌ی کتب عمومی در حوزه‌ی آگاهی میتوانید سراغ دو طیف کتاب بروید. طیف اول کتبی دارای دانش عمومی درمورد مغز و سیستم عصبیست که ایگل‌من را احتمالا درموردش میشناسید. طیف دوم مقالات و کتب تخصصی تر فلاسفه و پژوهشگرانیست که در کتب عمومی آگاهی شناخته‌اید. آیا کتابی هست که این متفکران را جدا جدا بررسی کرده باشد(نظریات هرکدام در حوزه فلسفه آگاهی) و تعدادی کتاب یا مقاله خوب هم از آنها معرفی کرده باشد؟بله! کتاب مقدمه‌ای بر فلسفه ذهن یکی از همین منابع است. کتاب از نظر جامعیت بسیار غنی‌ست. از نظر بی‌طرف بودن نویسنده حتی غنی تر. گاهی با کتبی مواجه میشویم که نویسنده شخصا پوزیتیوست و متعصب است و کل کتاب یا درمورد سوگیری ماتریالیستی در خصوص آگاهی و ذهن است(مثل کتاب آگاهی از سوزان بلکمور نشر فرهنگ معاصر) یا درحال یک طرفه به قاضی رفتن و توهین به دیدگاه دوگانه گرا. اما این کتاب نیل کمبل از این نظر بسیار فرهیخته و حقیقت گرایانه است. ضعف کتاب اما نثر در جاهایی سخت آن است. مترجم (شایدم خود نویسنده) در بعضی صفحات واقعا توضیح همه فهم و شفاف ارائه نداده. این موضوع اما درمورد حوزه فلسفه ذهن و آگاهی تا حدی طبیعیست. از آنجا که تقریبا هیچکس درست و حسابی آگاهی را نفهمیده و آگاهی دقیقا از لبه‌های علم است، طبیعیست که خواننده در مطالعه آثار و نویسنده یا مترجم در انتقال مفاهیم کارش حداقل تا حدی سخت شود. نکته منفی بعد عدم توجه به نظریات گسترده‌ی دوگانه گراها و صرفا پرداختن به دکارت و لایب نیتس و افرادی دیگر است. درحالیکه در شرق به تنهایی، طیف گسترده‌ای از فلاسفه‌ی دوگانه گرا وجود داشته‌اند که در کتاب اصلا به آنها پرداخته نشده. اما درکل این کتاب شروع خوبیست. در آینده کتاب های بیش تری در این حوزه معرفی خواهم کرد. پس از مطالعه کتب عمومی آگاهی شما با طیف گسترده‌ای از افراد سنگین و عمیق در حوزه فلسفه آگاهی و کارهای آنها آشنا شده‌اید و قدم بعد شیرجه زدن در این دریای آثار است. البته قطعا بهتر است از متفکری که بیش تر از نظراتش خوشتان آمده شروع کنید.نشر نی