مسئله‌ی اسپینوزا، روایتی جذاب از فیلسوفی کمترشناخته‌شده

کتاب فلسفه‌ی اسپینوزا نوشته‌ی اروین دی. یالوم است. در این کتاب ما با دو روایت مواجه‌ایم. ابتدا زندگی سالکانه‌ی اسپینوزا و دیگری آلفرد روزنبرگ، یکی از رهبران حزب نازی. اما این افراد چه ارتباطی با هم دارند؟در پشت جلد چکیده‌ای از کتاب آمده است: مقدمه: مدت‌هاست که اسپینوزا(Spinoza) توجه مرا به خود جلب کرده و سالهاست که می‌خواهم در مورد این متفکر دلیر قرن هفدهم بنویسم. او در جهان بسیار تنها بود؛ بدون خانواده، بدون عضویت در جامعه‌ی دینی، کسی که کتاب‌هایش حقیقتا جهان را تغییر داد. او طرف‌دار جدایی دین و دنیا، جانب‌دار حکومت لیبرال دموکرات و پیشرفت علوم طبیعی بود و بدین ترتیب زمینه‌ را برای عصر روشنگری هموار کرد. حقیقت طرد شدنش توسط یهودیان در بیست و چهار سالگی و سانسور شدن در بقیه‌ی عمر توسط مسیحیان همیشه مرا مسحور خود کرده بود، شاید دلیلش گرایش من به سنت‌شکنی است. حس نزدیکی عجیب به اسپینوزا با دانستن اینکه انیشتین(Einstein) یکی از اولین قهرمانانم، اسپینوزایی بوده است تقویت شد. وقتی انیشتین از خدا حرف می‌زد، از خدای اسپینوزا حرف می‌زد؛ خدایی که کاملا با طبیعت برابر است، خدایی که شامل همه چیز می‌شود و خدایی که با " کائنات نرد بازی نمی‌کند"؛ بدین ترتیب منظور او این است که هر اتفاقی، بدون استثنا، قوانین و نظم طبیعت را دنبال می‌کند.تصویر چهره‌ی اسپینوزا بر اساس توصیف مکتوب کوتاهی از او بود. هیچ تصویری از او در طول حیاتش کشیده نشده است.? من به خدای اسپينوزا اعتقاد دارم...وقتی "انیشتین" در دانشگاه‌های ایالات متحده سخنرانی میکرد، سوال تکراری بیشتر دانشجویان از او این بود :آیا به خدا اعتقاد داری‌.‌...؟و او همیشه پاسخ میداد :- من به خدای اسپینوزا ایمان دارم..."باروخ دو اسپینوزا" فیلسوف هلندی، به همراه دکارت، از بزرگ خِردگرایان فلسفه قرن 17 بود.اسپینوزا میگفت :خدا میگوید :دست از دعا بردارید.کاری که من میخواهم انجام دهی این است که از زندگی لذت ببری.من از تو میخواهم آواز بخوانی و لذت ببری.از همه چیزهایی که برای تو ساخته‌ام.دیگر از رفتن به آن معابد تاریک و سرد که خود ساخته‌ای دست بردار و نگو آنجا خانه خداست.خانه من در کوه‌ها، جنگل‌ها، رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و سواحل است.من در همه جا با تو زندگی میکنم و عشق خود را به تو ابراز میکنم.از سرزنش خود در زندگی دست بردار.من هرگز به تو‌ نمیگویم مشکلی داری یا گناهکاری.مرا بخاطر هر آنچه باور تو را برانگیختند سرزنش نکن.اگر نمیتوانی مرا در طلوع آفتاب،در منظره ای،در نگاه دوستان یا در چشمان پسرتیا ذره ذره وجودت دریابی...در هیچ کتابی پیدا نخواهی کرد...!!!دیگر از من نپرس که چگونه کارم را انجام میدهم؟به عقلت رجوع کن خواهی فهمید.دست از ترس من بردار.من تو را نه قضاوت میکنم،نه انتقادی.نه عصبانی میشوم و نه اذیت میشوم.من عشق خالص هستم.تقاضای بخشایش را متوقف کن،چیزی برای بخشش وجود ندارد...اگر تو را ساخته‌ام ...پر از احساسات،محدودیت‌ها،لذت‌ها،نیازها،ناسازگاری‌ها ...و اراده آزاد و اندیشمند ساخته‌ام...اگر به چیزی که در تو قرار داده‌ام پاسخ دهی چگونه میتوانم تو را سرزنش کنم....؟؟؟چگونه میتوانم تو را مجازات کنم که چرا اینگونه هستی، اگر من آنم که تو را ساخته...؟؟؟فکر میکنی آیا میتوانم مکانی برای سوزاندن همه فرزندانم که رفتار بدی داشته‌اند ایجاد کنم...؟؟؟چه خدایی این کار را میکند...؟؟؟به همسالان خود احترام بگذار و آنچه را برای خود نمیخواهی برای دیگران هم نخواه...تنها چیزی که از تو میخواهم این است...به زندگی خود توجه کن، هوشیاری راهنمای توست. محبوب من، این زندگی نه امتحان است،نه یک قدم در راه،نه یک تمرین و نه مقدمه‌ای برای بهشت...این زندگی در اینجا و اکنون تنها چیزی است که به آن نیاز داری. من تو را کاملا با اراده آزاد و عقل خلق کرده‌ام،نه جایزه و مجازاتی،نه گناه و فضیلتی،هیچکس سابقه‌ای را ثبت نمیکند.در زندگی کاملا آزادی...بهشت یا جهنم...؟؟؟من به تو نمیگویم که آیا چیزی بعد از این زندگی وجود دارد یا نه،اما میتوانم یک نکته را به تو بگویم :طوری زندگی کن که انگار بعد از این زندگی چیزی نیست.این تنها شانس برای لذت بردن و دوست داشتن است.بنابراین، اگر بعد از این چیزی وجود نداشته باشد، از فرصتی که به تو داده‌ام لذت خواهی برد.و اگر وجود دارد، مطمئن باش که نمیپرسم که آیا رفتار صحیحی داشته‌ای یا اشتباه،من میپرسم :خوشت آمد....؟خوش گذشت...؟از چه چیزی بیشتر لذت بردی...؟چی یاد گرفتی...؟به چه حدی از کمال رسیدی...؟دیگر از اعتقاد به من دست بردار.ایمان، فرض و حدس و تخیل است.من نمیخواهم به من ایمان داشته باشی،میخواهم که به خود ایمان داشته باشی.میخواهم وقتی معشوق خود را می‌بویی،وقتی دختر کوچک خود را لمس میکنی،وقتی سگ خود را نوازش میکنی،وقتی در دریا استحمام میکنی،مرا در خود حس کنی...دیگر از تعریف و تمجید من دست بردار،فکر میکنی من چه نوع خدای خودخواهی هستم...؟حوصله ستایش ندارم.خسته شدم از تشکر،احساس قدردانی میکنی...؟این را با مراقبت از خود،سلامتی، روابط خود و دنیا ثابت کن.شادی را ابراز کن....این راه ستایش من است.دیگر چیزهای پیچیده را متوقف کن و آنچه را در مورد من آموخته‌ای یک بار دیگر مرور کن.به چه معجزات بیشتری نیاز داری...؟این همه توضیح...؟تنها چیز مطمئن این است که تو اینجایی ‌و زنده.و این دنیا پر از شگفتی است.پس انسان باش و زندگی کن...قاچ‌هایی از کتاب: ?چند هفته‌ی قبل، به نقل قولی از آلبرت انیشتین برخورده بود: "راز خلاقیت دانستن چگونگی مخفی کردن منابع است." اول خرخری کرد: "ریاکاری بی‌شرمانه، تزویر مخصوص یهود." و بعد فراموشش کرد. ولی چندین روز این جمله‌ی انیشتین بارها و بارها به ذهنش آمد. آیا این سر نخ مسئله‌ی اسپینوزا بود؟ شاید ایده‌های "بدیع" بنتو اسپینوزا چندان هم بدیع نبود. شاید خاستگاه واقعی افکارش در صد و پنجاه و یک کتابی باشد که در کتابخانه‌ی شخصی‌اش مخفی شده بود. (صفحه ۴۲۸)?هر چی بیشتر ثروت و قدرت داشته باشی، اون‌ها هم بیشتر تو رو دارن. (صفحه ۲۷۶)?ترس باعث پرورش خرافه می‌شود. (صفحه ۲۰۴)