اندر خواب دیدن ضحاک فریدون را: بخش 25 جلد 1 شاهنامه

سلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من هیچ تخصصی ندارم و تازه‌کار هستم. لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (داستان ضحاک - بخش دوم)، اینجا کلیک کنید.نکته: فایل صوتی که در بالای صفحه هست، از این صفحه وب‌سایت گنجور (خوانش فرید حامد) برداشته شده است.نکته: این شعر خیلی طولانیه پس فقط یه بار می‌نویسمش و معنی هر بیت رو زیرش می‌گذارم که پست‌مون خیلی طولانی نشه.داستان شعر اندر خواب دیدن ضحاک فریدون رادر زمانی که 40 سال از پادشاهی ضحاک مانده بود، شبی در خواب می‌بیند که سه مرد به خون‌خواهی ضحاک می‌آیند و می‌خواهند او را از تخت پادشاهی برکنار کنند. ضحاک تا دماوند می‌گریزد اما تعقیبش می‌کنند و در نهایت او را اسیر خواهند کرد. ضحاک از خواب می‌پرد و خوابش را برای ارنواز تعریف می‌کند. ارنواز به او پیشنهاد می‌کند که تمامی کسانی که تعبیر خواب یا علم ستارگان یا جادوگری می‌دانند را به دربار بیاورد و خوابشان را به آن‌ها بگوید تا چاره‌ی کارش را پیدا کند.ضحاک هم چنین می‌کند. در ابتدا موبدان از ترس جانشان حرفی نمی‌زنند و بعد از 3 روز یکی از آن‌ها به سخن می‌آید و می‌گوید که جوانی به خونخواهی پدرش بلند شده و ضحاک را شکست خواهد داد. نامش فریدون (آفریدون) است و البته هنوز به دنیا نیامده است. ضحاک از شنیدن این خبر از هوش می‌رود و وقتی که بیدار می‌شود، تمام وقتش را صرف پیدا کردن و کشتن نوزادی می‌کند که معبران به او گفته‌اند. معنی ابیات شعر اندر خواب دیدن ضحاک فریدون راچو از روزگارش چهل سالْ ماند ... نگر تا به سرْ بَرَش یزدان چه راندزمانی که 40 سال از زندگی ضحاک باقی مانده بود، خداوند فکر تازه‌ای را به سر او انداختدر ایوان شاهی شبی دیر یاز ... به خواب اندرون بود با ارنوازچنان دید کز کاخ شاهنشهان ... سه جنگی پدید آمدی ناگهانشبی در کنار ارنواز در قصرش خوابیده بود. خواب دید که سه مرد جنگجو به سمت او می‌آیند ...دیریاز: طولانی - کنایه از شبی که تمام نمی‌شوددو مهترْ یکی کهتر اندر میان ... به بالای سرو و به فرّ کیاناز این سه نفر، دو مرد مسن و یکی نسبتا جوان‌تر بود. مرد جوان در وسط بود. قد بلندی داشت و مثل پادشاهان می‌مانست.کمر بستن و رفتنِ شاهوار ...به چنگْ اندرون گرزهٔ گاوساراین مرد جوان یک گرز در دست داشت که مانند سر گاو طراحی شده بود. بسیار محکم قدم برمی‌داشت و مثل شاهان راه می‌رفت.گرزه‌ی گاوسار: گرزی که سرش مانند گاو باشد.دمان پیش ضحاک رفتی به جنگ ... نهادی به گردن بَرَش پالهَنگاین جوانُ خشمگین، به جنگ با ضحاک آمد و ضحاک را اسیر کرد (دور گردنش زنجیر و افسار بست).دمان: خروشان - خشمگینپالهنگ: مهار - افسارهمی تاختی تا دماوند کوه ... کشان و دوان از پس اندر گروهضحاک پا به فرار گذاشت و تا کوه دماوند رفت. اما مرد جوان و گروهش تعقیبش کردند.بپیچید ضحاک بیدادگر ... بدرّیدش از هول گفتی جگرضحاکِ ظالم در خواب به خودش می‌پیچید؛ انگار که از ترس زهره ترک شده باشد.یکی بانگ بر زد به خواب اندرون ... که لرزان شد آن خانهٔ صدستوندر خواب چنان دادی زد که قصرش به لرزه درآمد.بجَستند خورشید رویانْ ز جای ... از آن غُلغُلِ نامور کدخدایزیبارویان حرم‌سرایش از صدای او از خواب پریدند.غلغل: صدای داد و فریاد - صدای بلند و ناهنجارچنین گفت ضحاک را ارنواز ... که شاها چه بودت نگویی به رازارنواز که در کنار ضحاک خوابیده بود و از خواب پرید، به ضحاک گفت که چه خوابی دیدی؟که خفته به آرام در خان خویش ... بر این سان بترسیدی از جان خویشخوابت چه بود که حتی وقتی در قصر خودت در امان هستی، اینطوری ترسیدی و پریشان شدی؟زمین هفت کشور به فرمان تو است ... دد و دام و مردم به پیمان تو استهفت کشور تحت فرمان تو هستند و همه (حیوانات و انسان‌ها)، با تو عهد و پیمان بسته‌اند و هرچه بگویی اطاعت می‌کنند.به خورشید رویان جهاندار گفت ... که چونین شگفتی، بشاید نَهُفْتضحاک به ارنواز می‌گوید که بهتر است این خواب را از تو پنهان کنم و به تو نگویم که چه خوابی دیده‌ام.که گر از من این داستان بشنوید ... شودْتان دلْ از جانِ من ناامیدکه اگر خوابم را برایت تعریف کنم، از قدرت من ناامید می‌شوی و می‌دانی که به زوری خواهم مرد.به شاه گرانمایه گفت ارنواز ... که بر ما بباید گشادَنْتْ رازتوانیم کردنْ مگر چاره‌ای ... که بی‌چاره‌ای نیست پَتیاره‌ایارنواز گفت که باید رازت را بگویی و خوابت را تعریف کنی تا چاره‌ای پیدا کنیم. چرا که هیچ بلا و مصیبتی بدون چاره نیست.پتیاره: مهیب - آفت - بلا - مصیبتسپهبد گشاد آن نهانْ از نهفت ... همه خواب یکْ یکْ بدیشان بگفتپس ضحاک خوابش را با جزئیات کامل برای ارنواز تعریف کرد.چنین گفت با نامورْ ماهروی ... که مگذار این را رَه، چاره جویارنواز گفت که نباید این خواب را به دست فراموشی بسپاری. باید چاره‌ای برایش پیدا کنی.نگین زمانه سر تخت تو است ... جهان روشن از نامور بخت تو استتو داری جهان زیر انگشتری ... دد و مردم و مرغ و دیو و پریتو نگین پادشاهی داری. تو هستی که جهان را هدایت می‌کنی. همه فرمانبردار تو هستند.دد: حیوان وحشیز هر کشوری گِرد کن مهتران ... از اخترشناسان و افسونگرانسخن سربه‌سر موبدان را بگوی ... پژوهش کن و راستی بازجوینگه کن که هوش تو بُر دَسْت کیست ... ز مردم شمار ار ز دیو و پریستچو دانسته شد چاره ساز آن زمان ... به خیره مترس از بد بدگمانبزرگان و ستاره‌شناسان و جادوگران کشورهای مختلف را دور هم جمع کن. خوابت را مو‌به‌مو برایشان تعریف کن و بگو تا آن را تعبیر کنند. باید بفهمیم که شخصی که در خوابت دیدی کیست؟ آیا از انسان‌هاست یا از تبار دیوها و پریان؟ وقتی تعبیر خوابت را دانستی، به دنبال راه چاره بگرد. چرا که تو قدرتمند هستی و نباید بی‌خودی از کسی بترسی.گرد کردن: جمع کردنشه پُر مَنِش را خوش آمد سَخُن ... که آن سرو سیمین برافگند بُنضحاک از حرف‌های ارنواز خوشش آمد و آرام گرفت.جهان از شب تیره چون پرّ زاغ ... همانگه سر از کوه بر زد چراغتو گفتی که بر گنبد لاژورد ... بگسترد خورشید، یاقوتِ زرددر آن هنگام بود که خورشید از پشت کوه طلوع کرد و شب تیره به پایان رسید. گویی که خورشید، یاقوت زردی را در آسمان لاجوردی گسترده باشد.سِپَهْبُد به هر جا که بُد موبَدی ... سخن دان و بیداردل بِخْرَدیز کشور به نزدیکِ خویش آورید ... بگفت آن جگرخسته، خوابی که دیدنهانیْ سخن، کردشان آشکار ... ز نیک و بد و گردش روزگارضحاک تمام موبدان و افراد خردمند و آگاه را از سراسر کشور، به قصر خودش آورد و خوابی که دیده بود را برایشان تعریف کرد.که بر من زمانه، کِی آید بِسَر ... که را باشد این تاج و تخت و کمرگر این راز با من بباید گشاد ... و گر سر به خواری بباید نهادبعد از آن‌ها پرسید که تعبیر خوابش دقیقا چه زمانی را نشان می‌دهد؟ چه زمانی روزگار پادشاهی‌اش به اتمام می‌رسد و چه کسی جانشین او خواهد شد. به آن‌ها گفت که یا تعبیر این خواب به دستان شما اتفاق می‌افتد یا من به خفت و خواری خواهم افتاد و شکست می‌خورم.لبِ موبدان خشک و رخساره تر ... زبان پر ز گفتار با یکدیگرکه گر بودنی، باز گوییم راست ... به جانَسْت پیکار و جان بی‌بهاستو گر نشنود بودنی‌ها درست ... بباید هم اکنون ز جان دست شستموبدان ترسیدند (دهانشان خشک شد و خیس عرق شدند). بین خودشان شروع به صحبت کردند. می‌ترسیدند اگر تعبیر خواب را بگویند، ضحاک عصبانی شده و آن‌ها را بکشد. و در صورت نگفتن حقیقت هم تفاوتی نمی‌کرد و به هرحال کشته می‌شدند.سه روز اندر این کار شد روزگار ... سخن کس نیارَست کرد آشکارسه روز به همین ترتیب گذشت و کسی جرئت سخن گفتن نداشت.نیارست: نتوانست - جرئت نکردبه روز چهارم برآشفت شاه ... بر آن موبدانِ نماینده راهکه گر زنده‌تان دار باید بِسود ... و گر بودنی‌ها بباید نِمودروز چهارم، ضحاک عصبانی شد و به آن‌ها گفت اگر می‌خواهید همین حالا شما را نکشم (زنده‌زنده به دار نیاویزم)، باید سودی برایم داشته باشید و همه‌چیز را آشکار کنید.همه موبدانْ سرفگنده نِگون ... پر از هولْ دل، دیدگان پر ز خونهمه موبدان سرشان را پایین انداختند. ترسیده بودند و چشم‌هایشان به خون نشسته بود.از آن نامداران بسیار هوش ... یکی بود بینادل و تیزگوشخردمند و بیدار و زیرک به نام ... کز آن موبدان او زدی پیش گامدر میان آن افراد باهوش، فردی به نام زیرک وجود داشت که آگاه و دانا بود. از میان تمام آن‌ها، او بود که جرئت کرد و قدمی پیش آمد.دلشْ تنگ‌تر گشت و ناباک شد ... گشاده زبان، پیش ضحاک شدترسش را کنار گذاشت و لب به سخن گشودبدو گفت پَرْدَخْته کن سر ز باد ... که جز مرگ را کسْ ز مادر نزادبه ضحاک گفت تو باید غرورت را کنار بگذاری. چرا که عاقبت همه مرگ است و هیچکس تا ابد زنده نخواهد ماند.جهاندار پیش از تو، بسیار بود ... که تختِ مِهی را سزاوار بودفراوانْ غم و شادمانی شِمُرد ... برفت و جهانْ دیگری را سپردقبل از تو هم پادشاهان بسیاری آمدند که سزاوار تخت شاهی بودند. آن‌ها هم غم و شادی‌های بسیاری را پشت سر گذاشتند و در نهایت از این دنیا رفتند و تخت پادشاهی‌شان را به دیگران سپردند.اگر بارهٔ آهنینی به پای ...سپهرت بساید نمانی به جایحتی اگر دورتادور قصرت را هم حصار آهنی بکشی (یا حتی اگر لباس آهنی بپوشی)، باز هم نمی‌توانی جلوی خدا را بگیری که جانت را حفظ کنی (در هر صورت خواهی مرد)کسی را بُوَدْ زینْ سپس تختِ تو ... به خاک اندر آرد سر و بخت توکجا نام او آفریدون بود ... زمین را سپهری همایون بودهنوز آن سِپَهْبُد ز مادر نزاد ... نیامد گهِ پرسش و سرد بادکسی که تو را می‌کشد و بعد از تو به پادشاهی می‌رسد، نامش آفریدون است. او فردی مبارک و خجسته است که هنوز به دنیا نیامده است. پس هنوز زمانی که باید به جستجو بپردازی و آه و ناله کنی، فرا نرسیده است.چو او زاید از مادرِ پرهنر ... به سان درختی، شود باروراو از مادری اصیل و با فرهنگ متولد شده و به خوبی رشد می‌‌کند (تو نمی‌توانی او را در سنین کودکی یا نوجوانی به قتل برسانی)به مردی رسد بَرْ کِشد سر به ماه ... کمر جوید و تاج و تخت و کلاهوقتی به سن جوانی برسد و مرد شود، به دنبال تصاحب پادشاهی تو می‌آید و کمر به قتل تو می‌بندد.به بالا شود، چون یکی سروِ بُرْز ... به گردن برآرد زِ پولاد گرززند بر سرتْ گرزهٔ گاوسار ... بگیردْت زار و ببنددْت خوارفریدون یک گرز بزرگ دارد که به نقش سرِ گاو مزین شده، او این گرز فولادی را بالا می‌برد و به سر تو می‌کوبد. تو را دستگیر خواهد کرد و با خفت‌وخواری به بند می‌کشد.بدو گفت ضحاک ناپاک دین ... چرا بَنْدَدَم، از مَنَش چیست کینضحاک ستمگر در اینجا از پیش‌گو می‌پرسد که فریدون چه کینه‌ای از من دارد که من را دستگیر می‌کند؟دلاور بدو گفت گرْ بِخْرَدی ... کسی بی‌بهانه نَسازد بدیپیشگوی باشهامت به ضحاک می‌گوید: البته که هیچ انسان عاقلی بدون دلیل به دنبال کینه و بدی و دشمنی نیست.برآید به دست تو، هوشِ پدرْشْ ... از آن درد گردد پر از کینه سرْشْتو کسی هستی که پدرش را می‌کشی. و به همین دلیل است که فریدون کینه‌ی تو را در دل نگه می‌دارد و به خون‌خواهی پدرش خواهد آمد.یکی گاوِ برمایه خواهد بُدَن ... جهانجویْ را دایه خواهد بُدَناو از گاوی به نام برمایه شیر خواهد خورد.تبه گردد آن هم به دست تو بَر ... بدینْ کین کِشد گرزهٔ گاوسرتو کسی هستی که برمایه را خواهی کشت و این هم دلیل مضاعفی برای کینه‌ی فریدون و بالا بردن گرز گاوسرش خواهد بود.چو بشنید ضحاک بگشاد گوش ... ز تخت اندر افتاد و ز او رفت هوشگرانمایه از پیشِ تخت بلند ... بتابید روی از نهیبِ گزندضحاک بعد از شنیدن این سخنان از هوش می‌رود و از تخت پادشاهی‌اش پایین می‌افتد. موبدِ باهوش و زیرک هم از ترس اینکه به دست ضحاک کشته شود، در فاصله‌ای که ضحاک بی‌هوش است، از قصر او خارج می‌شود.چو آمد دلِ نامورْ بازْجای ... به تختِ کیان اندر آورد پاینشانِ فریدون به گردِ جهان ... همی باز جست آشکار و نهاننه آرام بودش نه خواب و نه خَوْرد ... شده روزِ روشن بر او لاژْوَرْدضحاک که دوباره به هوش آمد و روی تخت پادشاهی‌اش نشست، شروع به جستجو کرد. در تمام جهان به دنبال فریدون می‌گشت. سپاهیانش، هر مکانی را (چه آشکارا و چه پنهان) می‌گشتند. و ضحاک دیگر آرام و قرار نداشت و دنیا بر او تیره شده بود.برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (اندر زادن فریدون - بخش اول)، اینجا کلیک کنید.