برای امروز (1)

آقای خامنه‌ای رو بذاریم کنار، میشه مردم ایران رو به سه گروه تقسیم کرد (در ادامه، توضیح میدم چرا این فرد رو کنار گذاشتم). گروه اول، موافقان نظام‌اند که با گروه دوم، یعنی مخالفان نظام، در تضاد و جنگ‌اند، یه جنگ عقیدتی. یه گروه سوم هم هستند که به دلایل مختلف، هیچ‌وقت به هیچ کدوم از این دو گروه احساس نزدیکی و تعلّق نکردند. من جزئی از این گروه هستم (نمی‌دونم چند نفر دیگه مثل من هست، اما وقتی حداقل یه نفر هست، یعنی یه گروه جدا). اما چرا خودم رو از هر دو گروه دور می‌بینم؟ دلیلش ساده است. چون هر دو درگیر جهالت‌اند، یعنی از منظر جزئی خودشون به مسائل نگاه می‌کنند و درکی از ذهنیت طرف مقابل ندارند (این رو از روی تجربه برخورد با افرادی از هر دو گروه میگم).خلاصه دیدگاه من اینه: برخلاف نظر مخالفان، اسلام و به‌طور خاص، مکتب علی، مکتب آزادیه (هگل این رو اثبات می‌کنه) و نظامِ جمهوری اسلامی، حداقل به‌لحاظ مفهومی، تضاد و تقابلی با آزادی فرد و جامعه نداره (این‌که یه مشت جاهل و خودباخته، اول انقلاب، رشته امور رو به دست گرفتند و گند زدند به فرهنگ و اقتصاد کشور، یه مسأله دیگه است). پس، من موافق حفظ نظام‌ هستم، اما ما به اصلاحات اساسی نیاز داریم. در نتیجه، برخلاف نظر موافقان، معتقدم معترضان حقّ دارند معترض باشند و باید این اعتراض رو به نحوی سالم بیان کنند. اما به دلایل مختلف داخلی و خارجی (از جمله، برخورد غلط حاکمان پیشین کشور با معترض و مخالف و همچنین، نقش‌آفرینی رسانه‌های دشمن) معترضان هم بلد نیستند چطور اعتراض کنند. به همین دلیله که دشمن بر اعتراضات سوار میشه و به سمتی که می‌خواد هدایتش می‌کنه (این گزاره قابل اثباته. اگه کسی خواست روش بحث می‌کنیم).این وسط، در بین هر دو دسته موافق و مخالف، یه سری افراطی و متعصّب وجود دارند که عقل رو تعطیل کردند و جداً باورشون شده طرف مقابل دشمن نهاییه و باید حذف بشه. مواقعی که صلح و آرامش برقراره، مشکلی نیست، اما هر زمان که بحران بالا می‌زنه، این افراطیون از طریق تهییج و برانگیختن گرایشات و تمایلات (در اصل، گرایشاتی که هر فرد سالمی باید ازشون برخوردار باشه، مثل حقّ‌طلبی)، به غیر خودشون (یعنی، غیرافراطیون) فشار میارن تا موضع بگیرن (بالاخره، جنگ، جنگ حقّ و باطله و کسی که موضع نگیره، بی‌شرفه). منطق افراطیون، صفر و یکه؛ یا با مایی یا بر ما (طبیعتاً این نگاه غلطه و فکر می‌کنم دلایلش رو تا الان بیان کردم). اما مشکل این‌جاست که اگه این جنگ و تنازع بالا بگیره، در نهایت، منطقِ افراطیون همه رو می‌خوره؛ یعنی، این افراطیون فضا رو طوری می‌کنند که هر کسی هم که این جنگ رو از اساس مقدّس نمی‌دونه و معتقده، جنگیه که ریشه در حماقت و جهالت داره، مجبور میشه از بین صفر و یک، یه طرف رو انتخاب کنه؛ و این به این دلیله که به قول راسل، احمق (یا متعصّب یا افراطی) همیشه با قاطعیت و فعالانه عمل می‌کنه، اما افراد عاقل‌تر معمولاً در تردید و دودلی به سر می‌برن. در نتیجه، بهتره که افراد گروه سوم از همین الان به فکر باشند و فعالانه عمل کنند تا از وقوع چنین آینده‌ای جلوگیری بشه.اما چه کاری باید صورت بگیره؟ خوشبختانه ما مجموعه‌ای از اشتباهات رو پشت سر داریم و اگه درک لقمان رو داشته باشیم، با پرهیز از تکرار این اشتباهات، ازشون به سود خودمون استفاده می‌کنیم. چه اشتباهاتی هست؟اول، در مورد اشتباهات موافقان صحبت می‌کنم، بعد به اشتباهات مخالفان می‌رسم.قبل از شروع یه نکته بگم. این چیزهایی که در پی میاد، بر اساس چیزهاییه که در محیط ویرگول و در سایر محیط‌ها دیدم؛ یعنی، یه سری اشخاص حقیقی بودند که یه سری رفتارهای اشتباه ازشون سر زده. این مدت زیاد به این فکر کردم که اسم ببرم یا نه و به این نتیجه رسیدم که بهتره اسمی نبرم. شاید نگرانیم بیجا بوده و با اسم بردن ازشون، مشکلی پیش نمی‌اومد، اما میگن احتیاط، شرط عقله.من سه رفتار اشتباه از این گروه دیدم. در اولی، موافق نظام تلاش می‌کنه با چاپلوسی از غیر خودش، جذبش کنه. در دومی، رویکردِ موافق اساساً حذف و سانسور و سرکوبه (در مورد دو تای اولی، به درباره رسانه رجوع کنید). اما سومی، یه نوع جدیده که قبل از این ندیده بودم. در این اشتباه، موافقِ نظام فقط نِق می‌زنه. باید بیشتر توضیح بدم.اول، چاپلوسی:این دسته از موافقان دنبال جذب حداکثری هستند و با استفاده از زبان چرب و نرمی که دارن موفق میشن مخاطبان زیادی جذب کنند. حتی با هم‌دیکه تبادل نظر هم می‌کنند. در ظاهر، آزادی بیان داریم و همه چیز خوب به نظر می‌رسه. برای مثال، طرف چالش می‌ذاره در مورد فلان موضوع تا همه بیان و نظر بدن، و موافق و مخالف در این چالش شرکت می‌کنند و خیلی هم مودبانه با هم برخورد می‌کنند. همه سعی می‌کنند به عقاید هم‌دیگه احترام بذارن و از این حرف‌ها. اما خب متأسفانه، اشتباه دقیقاً همینه. به هر عقیده‌ای نباید احترام گذاشت. عقیده باطل محترم نیست و نباید بهش احترام گذاشت، باید نقدش کرد. این مسأله رو این دختر، میا، خیلی بهتر از این جماعت مدعی درک کرده (این داستان رو مطالعه کنید تا بفهمید چرا هر نظری محترم نیست). چاپلوس نقد نمی‌کنه، چون می‌ترسه اگه به طرف مقابلش بگه که این نظرت اشتباهه، ارتباط قطع بشه (البته در مورد این آدم خاص ما، ممکنه به دلیل جهل بوده باشه). به همین دلیل، گفتگو صورت نمی‌گیره. هر کسی میاد حرف خودش رو می‌زنه و بقیه هم براش دست می‌زنند. اصلاً افراد به این دلیل در چالش شرکت می‌کنند که نظر خودشون رو بیان کنند، به عبارت دقیق‌تر، خودشون رو نمایش بدن، نه این‌که چیزی یاد بگیرند.و این برخلاف حقیقت، آزادی و در نتیجه، آزادی بیانه. حداقل یه نفر از موافقان نظام رو می‌شناسم که عملش اینه و این آدم از خواص به حساب میاد. حالا مسأله این‌جاست: این آدم از این امکان برخوردار بود که با توجه به نفوذ کلامی که داشت، خیلی بهتر از این‌ها عمل کنه، اگه جرأت می‌کرد که غیر خودش رو نقد کنه (البته باید به یاد داشته باشیم که نقد با توهین فرق داره. با توجه به چیزهایی که ازش خوندم، این‌طور به نظر می‌رسه قبلاً زیاد جدال می‌کرده، اما احتمالاً به دلیل اینکه فاقد علم لازم بوده، در نهایت کارش به عصبیت می‌کشیده. شاید این تجربه در تغییر رویکردش تأثیر داشته. البته این بار از اون طرف بام افتاده؛ یعنی، احترام‌گذاشتن صوری و بی‌دلیل به هر عقیده‌ای). پس، اولین اشتباه اینه: چاپلوسی از مخاطب به این طریق که بی‌دلیل بهش احترام بذاریم. حالا، رویکرد ما باید این باشه: هر عقیده‌ای قابل نقده و باید نقد بشه. اینکه با این آدم دوستم یا باهاش تعارف دارم، دلیل نمیشه از نقد عقاید و نظراتش صرف‌نظر کنم. البته لازم به بیان نیست اما چون مهمه باز هم میگم: در نقد باید از توهین شخصی پرهیز بشه. حالا، چند حالت داره: نقد من یا درسته یا غلط. اگه ضمن بحث و گفتگو مشخص شد که نقدم غلط بوده که باید بپذیرم که اشتباه می‌کردم (در این صورت شورا داشتیم). اما اگه نقدم درست بود، باز هم دو حالت پیش میاد: طرف مقابل یا می‌پذیره عقیده‌اش باطله یا نمی‌پذیره. اگه پذیرفت که از عقیده‌اش دست برمی‌داره (در این صورت هم شورا داشتیم)، اما اگه نپذیرفت، جدال در پیش داریم.این اصل حرفیه که در این دو سری متن (یعنی، درباره رسانه و مطالبی که درباره نظام تربیتی نوشته شدند) بیان کردم. چون ویرگول هم، در اصل، یه رسانه است. البته باید بگم که ویرگول یه فضای همگانیه؛ مکانیه که افراد مختلف در اونجا جمع میشن، از حال هم می‌پرسند و از هم‌دیگه اطلاع می‌گیرند، در مورد مسائل مختلف تبادل نظر می‌کنند و البته خودشون رو ابراز می‌کنند. از این لحاظ، ویرگول هم فرقی با آگورای یونانی یا مساجد اسلامی نداره. چنین فضایی یه رسانه است، یعنی یه واسط که دو نفر رو بهم وصل می‌کنه. حکومت هم می‌تونه از این فضا برای گفتگو با مردم و علی‌الخصوص، نسل جدید استفاده کنه، یعنی بگه و بشنوه. مهم‌تری نکته هم اینه که کسی که وارد این کار میشه، باید از قبل در ذهن خودش این احتمال رو بده که ممکنه در اشتباه باشه. آخرین نکته: این‌که این آدمِ خاصّ، الان، مجبور شده تا غیر خودش (یعنی، مخالف نظام یا معترضان) رو تهدید به بستن این‌جا کنه مسلماً تقصیر خودشه. کار این آدم با عصبیت شروع شده و در نهایت به این منجر شده که «نظر شما محترمه». این آدم اگه درست با غیر خودش (مخالف نظام) مواجه شده بود، اگه شورا می‌کرد و بهشون یاد می‌داد شورا کنند، الان دچار این وضعیت نبود. مسأله اینه که این آدم با توجه به نفوذش، خیلی راحت قادر بود تا این‌جا رو به مکانی برای شورا و تولید علم تبدیل کنه اما متأسفانه، با چالش‌های احمقانه تبدیلش کرد به جامعه نمایش، یعنی جایی که در اون، افراد نمایش خودشون رو مهم‌تر از حقیقت در نظر می‌گیرند (البته باید منصف باشیم. فقط یه نفر مقصر این نیست که ویرگول هم تاحدی شبیه توییتر و اینستاگرام شده. مسلماً افراد زیادی دخیل‌اند، اما یکی از مسببان اصلی این آدمه).دوم، نق‌زنی:نق‌زن، کودکیه که از ناراحته، اما حتی خودش هم نمی‌دونه چرا ناراحته. به همین دلیل، نمی‌دونه چی می‌خواد و برای همین، فقط نق می‌زنه. از دید این آدم همه چیز سیاهه. به درستی فهمیده که نظم فعلی خرابه و از طرف دیگه، به درستی می‌دونه که بدیل‌های موجود هم بدتر از این نظم فعلی نباشند، بهتر نیستند. به همین دلیل، به پوچی رسیده و این پوچی باعث شده به محافظه‌کاری برسه، یعنی مدافع نظم موجود بشه (چون در سایه همین نظم موجود، از حداقلی از آسایش برخورداره و می‌ترسه). از دید این آدم، این گروه فلان‌اند، اون گروه بهمان‌اند، اون یکی که اصلاً مهم نیست و ... از دیدش همه چیز سیاهه و راه‌حلی وجود نداره. به همین دلیل، به عرفان روی میاره، چون اصلاً عرفان یعنی همین‌که این عالم کثرت مهم نیست، اصل وحدته و عالَم آخرت.اما این آدم، نمی‌تونه بیکار بشینه و شروع می‌کنه به فعالیت (چون می‌دونه بیکار بشینه، مُرده). اما متأسفانه، فقط نق می‌زنه و نق‌زدن، کار حقیقی نیست، یعنی کاری نیست که منجر به تغییر بشه؛ البته بهتره بگم، منجر به تغییر مثبت بشه. نق‌زنی تغییر ایجاد می‌کنه. آدمی که بدون ارائه راه‌حل فقط نق می‌زنه، در اصل، تنها کاری که می‌کنه اینه که چراغ امید رو در دل دیگران خاموش کنه. نق‌زدن و نق‌زن، باطله، چون امید رو می‌کشه.پس، رویکرد ما این باید باشه که از نق‌زدن پرهیز کنیم و امیدِ غیرِ خودمون رو ناامید نکنیم. طبیعتاً باید امید داد. اما باید به یاد داشته باشیم که امیدی که بر پایه دروغ بنا شده باشه، باطله. پس، امید باید بر پایه واقعیت‌های روز کشور باشه، یعنی برای هر حرف امیدوارکننده‌ای شاهد و قرینه‌ای محکم وجود داشته باشه.سوم، حذف و سرکوب:این دسته خودشون رو خدا در نظر می‌گیرند، یعنی خیال می‌کنند به حقیقت مطلق دست یافتند و چیز دیگه‌ای وجود نداره که ندیده باشند. در نتیجه، از افراطیونِ طرفِ موافقِ نظام به حساب میان.رویکرد این آدم در برخورد با غیرخودشون (یعنی، مخالفان نظام) چیه؟ متأسفانه، این آدم اصلاً غیرخودشون رو آدم حساب نمی‌کنه؛ یعنی، نادیده‌شون می‌گیره. طرف خودش رو در جایگاه استاد همه‌چی‌دان می‌بینه و در مورد همه چیز نظر می‌ده، از علوم انسانی گرفته تا جامعه شناسی، اقتصاد سیاسی، علم سیاست، اقتصاد، فلسفه، ادبیات، انسان شناسی، هنر، سینما، موسیقی و تاریخ. منطق‌اش اینه که «خب، بریم در مورد فلان مسأله حرف آخر رو بزنیم و بحث رو ببندیم». اگه کسی نقدشون کنه، دو حالت داره: یا نقدِ منتقدِ بی‌اساسه که در این صورت، پیروزمندانه جواب میده، یا جوابی برای نقد نداره که در این صورت به منتقد همه نوع انگی می‌زنه تا از جواب‌دادن طفره بره (این یه نوع خاصی از مغلطه است و یه اسم هم داره. الان اسمش رو یادم نیست). البته، همیشه یه مشت بی‌سواد هم هستند که مبهوت اطلاعات گسترده این آدم شدند (انصاف باید بدیم این اطلاعات گسترده‌ای دارند، اما خب عین طوطی، این‌ها رو از حفظ‌اند و فاقد علم لازم‌اند) و توهم زدند که طرف واقعاً چیزی حالیشه. اما اشکال کار این آدم کجاست؟ این آدم هیچ تلاشی نمی‌کنه تا با غیرخودش (مخالف نظام) ارتباط برقرار کنه. در نتیجه، هیچ شناختی از ذهنی غیر خودش نداره. هیچ‌وقت تلاشم نکرده تا بفهمه حرف حساب غیر خودش چیه و این‌که چرا اعتراض داره. از نظرش، هر کسی غیر خودش فریب رسانه‌های دشمن رو می‌خوره. چرا این‌جوریه؟ چون خودش رو عقل کلّ در نظر می‌گیره و غیر خودش یه مشت رعیت و بی‌سواد (متأسفانه، باید بگم که این آدم هم از قبیلهِ برج‌عاج‌نشینانه). برای همین، سعی می‌کنه نقش منجی و قهرمان غیر خودش رو بازی کنه. اما از اون‌جایی که هیچوقت سعی نکرده با غیر خودش ارتباط بگیره و از طریق زبان باهاش گفتگو کنه و در نتیجه، اصلاً بلد نیست چطور از طریق کلام حقیقت رو به غیر خودش منتقل کنه، مجبور میشه به اجبار و قهر روی بیاره.کلمه «صیانت» از دهان این آدم نمی‌افته. هر اتفاقی می‌افته، واکنش طبیعی‌اش اینه که «من گفته بودم صیانت کنید». اشتباه این آدم اینه که وقتی فرصت داره، از ایجاد ارتباط با غیر خودش خودداری می‌کنه. این آدم از همون اول، غیر خودش رو آدم حساب نمی‌کنه و در نتیجه، تلاشی انجام نمیده تا براش حقیقتی رو که خودش دیده، تبیین کنه. وقتی هم که بحران پیش میاد، به اجبار روی میاره؛ چون صیانت یعنی این‌که «تو» مجبوری، اون چیزی رو که «من» می‌گم، ببینی و گوش بدی (و خوشبختانه، هیچکس به اجبار و اکراه، ایمان نمیاره. این گزاره رو خود اسلام هم تأیید می‌کنه).پس، ما وظیفه داریم حقیقتی رو که فهمیدیم، برای غیر خودمون تبیین کنیم. چند روز پیش، ضمن بحث، طرف مقابلم (شاید یکم جوگیر شد) و همون‌جا رسماً ازم دعوت کرد تا با هم مناظره کنیم. کارش بامزه بود. من هم در این‌جا و از این تریبون از اساتید پرمدعای ویرگولی دعوت می‌کنم از چاپلوسی، توهین، نق‌زدن و حذف و سرکوب دست بردارند و در همین جا و در همین حال، برای غیر خودشون حقیقت رو تبیین کنند.پ.ن: برای جلوگیری از طولانی‌شدن متن، فعلاً تا همین‌جا باشه. در ادامه، در مورد این صحبت می‌کنم که این حقیقت شامل چه چیزهایی میشه.