یک صنفی سربه‌راه

تجمع‌های اعتراضی به کاهش سنوات مجاز تحصیلی در دانشگاه شریف - شهریور و مهر ۱۳۹۵بعد از تغییر شیوه‌نامه اجرایی آیین‌نامه انضباطی دانشجویان در سال جاری که تغییرات عجیب و غریبش صدای اعتراض خیلی‌ها را درآورد، گویا آیین‌نامه شوراهای صنفی دانشجویان هم دست‌خوش تغییر و تحول شده تا یکی دیگر از نهادهای مهم دانشجویی هم احتمالا ضعیف‌تر از قبل به فعالیتش ادامه دهد و به‌طور ساده و خلاصه، خیلی موی دماغ مسئولین دانشگاه‌ها نباشد. البته باید منتظر ماند تا در یکی دو ماه آینده، شیوه‌نامه اجرایی این آیین‌نامه هم ابلاغ شود تا به‌طور کامل‌تر و دقیق‌تر بدانیم چه آشی برای شوراهای صنفی پخته‌اند. در این گزارش برخی تغییرات آیین‌نامه جدید نسبت به آیین‌نامه قبلی شوراهای صنفی را مرور می‌کنیم.سرت به کار خودت گرم باشه و بس!در بخش تعاریف آیین‌نامه، «نحوه ارائه خدمات آموزشی مرتبط با دانشجویان» از تعریف امور صنفی حذف شده و بنابراین شورای صنفی طبق آیین‌نامه جدید حق دخالت در امور آموزشی دانشگاه را ندارد. هم‌چنین در آیین‌نامه قبلی، «امور دیگر به پیشنهاد شورای صنفی دانشگاه و تصویب شورای نظارت دانشگاه» می‌توانست جزء امور صنفی تلقی شود، اما در آیین‌نامه جدید خبری از آن نیست.در بخش اهداف آیین‌نامه جدید نیز تأکید شده که شوراهای صنفی، صرفا در امور صنفی و رفاهی فعالیت می‌کنند و ورود به حوزه برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری امور آموزشی و پژوهشی و نیز فعالیت در امور فرهنگی، رسانه‌ای، سیاسی و علمی بر عهده سایر مجموعه‌هاست. (تبصره ماده ۲) البته طبق تبصره ماده ۱ آیین‌نامه قبلی هم شوراهای صنفی مجاز به انجام فعالیت و موضع‌گیری سیاسی و همکاری، هم‌سویی و حمایت از تشکل‌ها و جریان‌های سیاسی داخلی و خارج دانشگاه‌ها نبودند، ولی در آیین‌نامه جدید فعالیت‌های فرهنگی و رسانه‌ای و علمی هم قدغن شده است.برای دخترانطبق تبصره ۱ ماده ۶ آیین‌نامه جدید، حداقل تعداد مشخصی از اعضای شورای صنفی مرکزی دانشگاه باید از بین دختران منتخب شوراهای واحدهای مختلف دانشگاه انتخاب شوند و اگر این تعداد در میان منتخبان واحدها نباشند، معاون دانشجویی از میان دانشجوهای دارای صلاحیت اخلاقی و علمی، تعداد افراد لازم را انتخاب می‌کند.کشک مثل استقلالاز جمله عجیب‌ترین تغییرات آیین‌نامه جدید، تبصره ۲ ماده ۶ است که می‌گوید جلسات شورای صنفی مرکزی دانشگاه با حضور معاون دانشجویی و در محل معاونت دانشجویی برگزار شده و مصوبات آن با تأیید معاون دانشجویی قابل اجراست. در واقع به زبان ساده‌تر، با اجرای این بند عملا استقلال شورای صنفی زیر سوال می‌رود.شورای نظارت یا هیئت نظارت دانشگاه نیز در آیین‌نامه جدید کوچک‌تر از قبل شده است. طبق آیین‌نامه قبلی، شورای نظارت را اعضای زیر تشکیل می‌دادند:رئیس دانشگاهمسئول نهاد رهبریمعاون دانشجوییمعاون آموزشیمعاون مالی، پشتیبانیمدیر امور دانشجوییرئیس مرکز مشاورهیک نماینده از شورای فرهنگییک عضو هیئت‌علمی با حکم رئیس دانشگاهدو عضو از میان شورای صنفی مرکزی به پیشنهاد دبیر شورای نظارت (معاون دانشجویی) و حکم رئیس دانشگاهاما در آیین‌نامه جدید، هیئت نظارت شامل افراد زیر می‌شود:معاون دانشجوییمسئول نهاد رهبری یا نماینده‌اشمدیر امور دانشجوییمدیر امور فرهنگیدو نفر از نمایندگان شورای صنفی مرکزی دانشگاههم‌چنین در هیئت نظارت مرکزی، در حالی که در آیین‌نامه قبلی، از بین ۱۱ نفر عضو، چهار نفرشان دبیران شوراهای صنفی دانشگاه‌ها بودند، در آیین‌نامه جدید از بین ۹ نفر عضو، ۲نفرشان دبیران شوراهای صنفی دانشگاه‌ها هستند و ۲ نماینده دیگر شوراهای صنفی دانشگاه‌ها حذف شده‌اند.تریبون مسئولیندر بخش وظایف و اختیارات آیین‌نامه جدید، عبارات جدیدی اضافه شده که به نظر می‌رسد بدش نمی‌آید از شورای صنفی تریبونی برای توجیه اقدامات مسئولین دانشگاه‌ها بسازد؛ «تعامل سازنده با مدیران واحد و انعکاس برنامه و دیدگاه‌های مسئولان دانشگاه برای بهبود امور صنفی-رفاهی به دانشجویان» به وظایف شورای واحد و «تشویق دانشجویان به حضور داوطلبانه در فعالیت‌های صنفی-رفاهی»، «تعامل سازنده با مدیران دانشگاه و انعکاس برنامه‌ها و دیدگاه‌های آنها برای بهبود امور صنفی-رفاهی به دانشجوها» و «برگزاری جلسه با معاونت‌های ذی‌ربط در دانشگاه به منظور آشناسازی و آگاهی‌بخشی دانشجوها با ابعاد مدیریتی دانشگاه» به وظایف شورای صنفی مرکزی دانشگاه افزوده شده است.جالب‌تر آنجاست که چه در بخش وظایف شورای واحد و چه در بخش وظایف شورای صنفی مرکزی دانشگاه، پیگیری رفع مشکلات صنفی دانشجوها از مسئولان دانشگاه که در آیین‌نامه قبلی به صراحت ذکر شده بود، در آیین‌نامه جدید به صورت واضح دیده نمی‌شود.حواس‌مان بهتان هستدر بخش وظایف شورای نظارت دانشگاه یکی از بندهای نسبتا مهم حذف شده:بررسی گزارش‌های دوره‌ای معاونت دانشجویی از وضعیت صنفی-رفاهی دانشجویان و تصویب برنامه‌ها و راه‌کارهای عملی جهت بهبود وضعیت موجود و پیشنهاد راهکارهایی جهت بهبود وضعیت صنفی-رفاهی به سازمان امور دانشجویان و صندوق رفاه دانشجویانهم‌چنین رسیدگی به تخلفات شوراهای صنفی واحدها و شورای صنفی مرکزی دانشگاه، با شدت و حدت نسبتا زیادی به هیئت نظارت دانشگاه سپرده شده که در آیین‌نامه قبلی خبری از آن به این شکل نبود. در شرح وظایف هیئت نظارت دانشگاه موارد زیر دیده می‌شود:رسیدگی به تخلفات انتخابات شورای واحدها و شورای مرکزیرسیدگی به تخلفات مرتبط با وظایف مصرح در آیین‌نامه و شیوه‌نامه اعضای شورای واحدها و شورای مرکزیرسیدگی به شکایت از اعضای شورای واحدها و شورای مرکزی مرتبط با وظایف مصرح در آیین‌نامه و شیوه‌نامهرسیدگی به شکایت از عملکرد شوراهای واحدها شورای مرکزی مرتبط با وظایف مصرح در آیین‌نامه و شیوه‌نامهتعلیق و انحلال شورای واحد و شورای مرکزیاز سوی دیگر طبق تبصره ماده ۲۱آیین‌نامه قبلی، آن دسته از تخلفات احتمالی اعضای شورای صنفی که در چارچوب انجام وظایف و محدوده فعالیت تعیین‌شده در آیین‌نامه و شیوه‌نامه صورت می‌گیرد، صرفا در شورای نظارت موسسه قابل رسیدگی‌ست، اما تبصره ماده ۱۳ آیین‌نامه جدید، رسیدگی به تخلفات در هیئت نظارت را نافی صلاحیت شورای انضباطی در رسیدگی به تخلفات مرتبط نمی‌داند.این را هم باید اضافه کرد که یکی از وظایف شورای مرکزی نظارت وزارت علوم طبق آیین‌نامه قبلی، رسیدگی به شکایات شورای صنفی دانشگاه‌ها در خصوصی عدم اجرای صحیح آیین‌نامه و شیوه‌نامه اجرایی آن بود، اما آیین‌نامه جدید رسیدگی به این شکایت را تنها پس از تأیید هیئت نظارت دانشگاه مجاز می‌داند و بدون تأیید هیئت نظارت دانشگاه، شکایتی از سوی شوراهای صنفی دانشگاه‌ها در خصوص عدم اجرای صحیح آیین‌نامه و شیوه‌نامه اجرایی آن در دانشگاه‌شان، قابل وصول در شورای مرکزی نظارت وزارت علوم نیست.ورود صنفی ممنوعآیین‌نامه قبلی درباره تخلفات شوراهای صنفی و اعضای آن ساکت بود، اما آیین‌نامه جدید حسابی به آن پرداخته است. طبق آیین‌نامه جدید، تخلفات اعضای شورا شامل تخلفات ذکرشده در شیوه‌نامه اجرایی آیین‌نامه انضباطی دانشجویان، از دست دادن شرایط داوطلبی برای انتخابات شورای صنفی یا کشف عدم وجود شرایط از ابتدا و نیز هرگونه تقلب، جابه‌جایی رأی و اعمال روابط ناسالم در انتخابات می‌شود.خود شوراهای صنفی هم ممکن است تخلفات زیر را مرتکب شوند:انجام اقداماتی برخلاف وظایف مقررورود به موضوعات خارج از موارد مقرر در ماده ۱آیین‌نامه که امور صنفی و رفاهی مدنظرش را شرح داده است.نقض آزادی‌های مشروع و مصرح اشخاص در قانون اساسی یا ایراد تهمت، افترا، اهانت، نشر اکاذیب، ترویج و تبلیغ احزاب و گروه‌های غیرقانونی و معاندت با اصول قانون اساسیاگر یکی از اعضای شورای صنفی، حکم قطعی از کمیته انضباطی بگیرد، شورای نظارت هم می‌تواند یکی از موارد زیر را در حق او جاری کند:تذکر کتبیتذکر شفاهیسلب عضویتمحرومیت از انتخاب مجددهم‌چنین هیئت نظارت پس از رسیدگی به شکایات و بررسی تخلفات شوراهای صنفی واحدها و شورای صنفی مرکزی دانشگاه و اعضای آنها، علاوه بر موارد بالا می‌تواند حکم به تعلیق یا انحلال شورا هم بدهد.فقط خودی‌هادر بخش شرایط داوطلبین انتخابات شوراهای صنفی، چند شرط اضافه شده:التزام عملی به قانون اساسی، ولایت فقیه و قوانین موضوعه کشورثبت‌نام آموزشی و اخذ واحد در ترم برگزاری انتخاباتعدم اشتهار به ارتکاب اعمال و رفتار مغایر با مقررات دانشگاه یا شئون اخلاقی و رفتاری دانشجویی و عدم اشتهار به مشکلات روان‌شناختیالبته در شیوه‌نامه آیین‌نامه قبلی هم، متقاضیان شرکت در انتخابات شورای صنفی هنگام ثبت‌نام باید فرمی شامل موارد زیر را تکمیل و امضا می‌کردند که شبیه همین موارد بالاست و از این نظر شاید تفاوت جدی در نتیجه نهایی حاصل نشده باشد:اعتقاد به نظام مقدس جمهوری اسلامی و التزام عملی به ولایت مطلقه فقیه و قانون اساسیرعائت شئون دانشجویی و اخلاقیرعایت مفاد آیین‌نامه و شیوه‌نامه شورای صنفی دانشجویانهم‌چنین حداقل معدل کل برای دانشجوهای کارشناسی از ۱۳ به ۱۴ افزایش پیدا کرده، اما حداقل معدل کل برای دانشجوهای ارشد و دکترا همان ۱۵ و ۱۷ باقی مانده است.از سوی دیگر یکی از شرایط داوطلبین در آیین‌نامه قبلی «نداشتن حکم قطعی محکومیت در کمیته انضباطی» بود که آیین‌نامه جدید «نداشتن محکومیت کیفری موثر» را هم به آن اضافه کرده است. طبق آیین‌نامه قبلی «عدم عضویت در شورای مرکزی تشکل‌های اسلامی» کافی بود، اما در آیین‌نامه جدید عضویت در شورای مرکزی کانون‌های فرهنگی-هنری و انجمن‌های علمی دانشگاه هم منجر به عدم صلاحیت می‌شود.براساس آیین‌نامه قبلی در صورت هرگونه محکومیت قطعی عضو شورای صنفی در شورای انضباطی، عضویت او در شورای صنفی لغو می‌شد، اما آیین‌نامه جدید محکومیت قطعی در محاکم کیفری و مراجع قضایی را هم موجب لغو عضویت در شورای صنفی می‌داند.سهولت بیشتر در انتخاباتدر آیین‌نامه قبلی حداقل درصد مشارکت برای رسمیت داشتن انتخابات در واحدهای صنفی، ۲۵ درصد بود که آیین‌نامه جدید آن را به ۲۰درصد کاهش داده است. هم‌چنین ملاک انتخاب هم از کسب نصف به‌علاوه یک رأی از آرای مأخوذه به کسب اکثریت نسبی تغییر یافته است. به نظر می‌رسد این تغییرات برای جلوگیری از کشیدن انتخابات شورای صنفی به دور دوم و تشکیل سریع‌تر شوراهای صنفی در دانشگاه‌ها بوده است.