آنچه از تشنجِ روزهای اخیر آموختم

اگر روزی را بگذرانیم و چیزی نو نیاموزیم، بیهوده زیسته‌ایم. اگر برابرِ آموختن مقاومت کنیم و خود را کامل و بی‌نقص بشمریم، اگر نظرمان را «درستِ مطلق» بدانیم، نادان‌تر از نادانیم.قاسم سلیمانی، سردارِ جغرافیا و حکومتِ ایران به‌دستِ امریکا ترور شد. به‌دستورِ رئیس‌جمهورِ کشوری که پیش از این نیز، دست به خون‌های بسیاری در عراق و افغانستان و یمن و ویتنام و هیروشیما و ناکازاکی و ایران آلوده است. پیش‌تر چیزی در این باره نوشته‌ام. قصدم از این نوشته، برشمردنِ نکاتی‌ست که تازه آموختم یا در تلاشم بیاموزم.چه آموختم؟ما (همۀ ما، با هر نگرشی) در این چند روز پس از ترورِ سردار قاسم سلیمانی، چیزهای مختلفی دیدیم. از پیام تسلیتِ آیت‌الله سیستانی تا محمود دولت‌آبادی، از غیرقانونی و خلافِ عرف بین‌المللی خواندنِ این ترور تا جرومنجرِ آدم‌ها در توییتر و اینستاگرام، از ستودن شخصیت او از سوی سیدحسن نصرالله تا اردشیر زاهدی. بله خیلی چیزها دیدیم. آخرِ سر هم یک تشییعِ اعجاب‌آور دیدیم که نمی‌توان نادیده‌اش گرفت.ما در این چند روز کم به هم اتهام نزدیم. در میان این غبار، این لگدکوب کردنِ همدیگر، چه می‌توان آموخت؟ما مردمی ناتوان در گفتگو هستیم: نه به محتوا و عمق سخنِ مخالف‌مان توجه می‌کنیم و نه به دیگری مجال می‌دهیم حرفش را آزادانه بزند. (پس باید بکوشم در شکیباتر شدن و شرح صدر)ما خشن و دیکتاتورمآب هستیم: فرقی ندارد در کدام دسته‌ایم و چه تفکری داریم. واژه‌بازی را رها کنید، بیایید روراست باشیم، اگر زور دستمان باشد هر عقیدۀ متفاوت و مخالفی را با صاحبش دفع و دفن می‌کنیم. (پس بکوشم تا آزادی را حقِ دیگران بدانم)ما بی‌انصاف هستیم: ما تربیتِ «تحلیل» و «تعامل» نداریم. حرف حرفِ خودمان است و خودمان را «درستِ مطلق» می‌دانیم. بنابراین هر فکر، حرکت، فرد یا اتفاقی را که مخالف نظرمان باشد بی‌رحمانه می‌کوبیم. در این مسیر از هیچ شرارت، کینه‌ورزی و جنایتی که قدرتش را داشته باشیم فروگذار نمی‌کنیم. (پس بکوشم منصف باشم)ما تاریخ‌مان را فراموش می‌کنیم. از عصرِ مشروطه تا امروز، یک بازۀ مهم تاریخی‌ست که نه درباره‌اش خوانده‌ایم، نه می‌خوانیم. ما نخوانده ملّا هستیم و حقِ خود می‌دانیم دربارۀ چیزهایی که نمی‌دانیم حرف بزنیم. (پس بکوشم بخوانم، بیاموزم یا اگر نمی‌دانم دهان ببندم)ما خیلی راحت‌تر از آنچه فکر می‌کنیم بازی می‌خوریم: بازی رسانۀ داخلی یا بازی رسانۀ خارجی فرق ندارد. بازیِ سیا و موساد یا واجا فرقی ندارد. ما خیلی خامیم.ما توان و شعورِ تحلیلِ موضوع‌ها را به‌صورت واقعی نداریم. به‌آسانی همه چیز را با هم می‌آمیزیم، بلافاصله بعد از چیزی که شنیده‌ایم و بدونِ اینکه درباره‌اش اطمینان پیدا کنیم موضعی قطعی و غیرقابل بازگشت می‌گیریم. (پس بکوشم موضوع‌ها را تفکیک کنم و هر چیز را سر جای خود ببینم و منافع بزرگ را قربانی منافع نفسم نکنم)ما در خود تردید نمی‌کنیم. ما آغوشی باز برای یادگیری، اصلاحِ نظر و شنیدنِ دیگران نداریم.ما پیش از آنکه بدانیم «داوری» می‌کنیم. و پیش از آنکه بشنویم «محکوم» می‌کنیم و بدون اینکه تخصص داشته باشیم نظر می‌دهیم. (بکوشم شنوا باشم.)در نظرگاهِ ما فقط دو حالت وجود دارد: «خوب مطلق»، «بد مطلق». (بکوشم درست ببینم)ما آماده‌ایم بر سر هر چیزی به جان هم بیفتیم. تقریباً هیچ مفهوم و معنا یا عاملِ بیرونی وحدت‌بخشی باقی نمانده. نه پرچم، نه سرود ملی، نه میدان، نه یک تعریف مشترک از کشور...این همه که گفتم، تیرگی بود و پلیدی. ممکن است بپرسید خب چه باید کرد؟چه باید کرد جز اینکه از «من»، از خود شروع کنیم. این وضع، این کشور به‌سعیِ آدم فضایی‌ها به این روز نیفتاده. خودمان اینطورش کردیم و اگر همینطور پیش برویم، بدترش هم خواهیم کرد.ما «نخوانده ملّا شده‌»ها، کِی قرار است بنشینیم و بخوانیم و بیاموزیم؟ نمی‌دانم.