یاد مرگ و قیامت (3) مقدمه (3) خوف مقدس

نیروهایی که در انسان منشأ حرکت هستند دو نیرو هستند: نیروی حب و نیروی خوف. عالمان ربانی میفرمایند نیروی حب قویتر از نیروی خوف است اما در عموم انسانها نیروی حب ایجاد نمیشود یا ضعیف ایجاد میشود و آنچنان انرژی بخش و حرکت دهنده نیست و این خوف است که در عموم، بهترین عامل حرکت است. به دو دلیل: یکی این که در آیات بسیاری رسول خدا صلی الله علیه و اله با عنوان بشیر و نذیر از ایشان یاد شده است. اما در آیات متعددی بیان شده است که پیامبر فقط نذیر یا منذر است.«أَ وَ لَمْ يَتَفَكَّرُوا ما بِصاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ نَذيرٌ مُبينٌ» (184)اعراف«إِنَّما أَنْتَ نَذيرٌ وَ اللَّهُ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ وَكيلٌ» (12)هود«إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ» (7) رعد«قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّما أَنَا لَكُمْ نَذيرٌ مُبينٌ» (49)حجعالمان ربانی از این بیان استفاده کرده اند که عامل خوف در مردم از عامل بشارت قویتر عمل میکند.دلیل دوم که موجب شده بر روی مردم خوف بیشتر کارگر باشد تا حب، این است که مردم از عقاب میترسند و بعضی تا ترس نباشد سراغ عمل نمیروند. مثلاً نماز صبح را خیلی ها میخوانند چون ترکش عقوبت دارد اما نماز شب را نمیخوانند چون ترکش عقوبت ندارد.امام خميني رحمة الله علیه در قدرت بسیار بالای خوف در اصلاح نفس فرموده‌اند:«بدان كه خوف از حق تعالي يكي از منازلي است كه كم­تر منزلي را براي عامه توان به پايه‏‏ی آن دانست. و اين خوف علاوه بر آن كه خود يكي از كمالات معنويه اسـت، منشأ بسياري از فضائل نفسانيه و يكي از مصلحات مهمـّه‏‏ی نفس است. بلكه سرچشمه‏‏ی تمام اصلاحات و مبدأ علاج جميع امراض روحاني، توان آن را شمرد. و انسان مؤمن به خدا و سالك و مهاجر الي الله بايد به اين منزل خيلي اهميت دهد و به چيزي كه آن را در دل زياد كند و ريشه‏‏ی آن را در قلب محكم كند خيلي توجه نمايد. مثل تذكر عـذاب و عقاب و شدت عقبات موت و بعد از موت در برزخ و قيامت و اهوال صراط و ميزان مناقشه در حساب و عذاب­هاي گوناگون جهنم و تذكر عظمت و جلال و قهر و سلطنت حق و تذكر استدراج و مكر الله و سوء عاقبت و امثال آن.» [i]یکی از عواملی که میبینیم در قرآن و روایات بسیار زیاد از عذابها صحبت شده است همین است.مثلاً نگاه کنید قرآن این آیه را مطرح میکند تا ما متوجه وضعیت هولناک قیامت شویم و با ایجاد خوفی مقدس، از گناهان و شهوات فاصله بگیریم."يَومَ تَرَونَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النّاسَ سُكارى وَ ما هُمْ بِسُكارى وَ لكنَّ عَذَابَ اللّهِ شَديدٌ" حج ـ 2امام خمینی رحمه الله در باره این آیه فرموده اند:«قدرى تفكر در قرآن كن ببين چه عذابى را وعده كرده كه اهل جهنم از مالك مى‏خواهند كه آنها را بكشد، هيهات! كه مرگ در كار نيست. ببين خداى تعالى مى‏فرمايد: "يا حَسْرَتى‏ عَلى‏ ما فَرَّطتُ في جَنْبِ اللّه" آيا اين چه حسرتى است؟ كه خداى تعالى با آن عظمت با اين تعبير ذكر مى‏فرمايد. تدبر كن در آيه شريفه قرآن، بى تأمل و تدبر از آن مگذر: "يومَ تَرَونَها تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النّاسَ سُكارى وَ ما هُمْ بِسُكارى وَ لكنَّ عَذَابَ اللّهِ شَديد"«وصف روز قيامت را مى‏كند مى‏فرمايد: «روزى كه فراموش مى‏كند هر شير دهى از آنچه شير مى‏دهد و مى‏اندازد هر آبستنى بچه خود را و مى‏بينى مردم را مست با اينكه آنها مست نيستند و لكن عذاب خدا سخت است.»درست تفكر كن عزيزم، قرآن نعوذ باللّه كتاب قصه نيست، شوخى با شما نمى‏كند، ببين چه مى‏فرمايد؟ اين چه عذابى است كه عزيزها را از ياد مى‏برد، حامله را بى‏بار مى‏كند. آيا چه عذابى است كه خداوند تبارك و تعالى با آن عظمت او را وصف مى‏كند به "شدت" و جاى ديگر به "عظمت"؟ چيزى را كه خداى تبارك و تعالى كه عظمت او حدّ و حصر ندارد و عزت و سلطنت او منتهى ندارد توصيف به شدت و عظمت كند آيا چه خواهد بود؟ خدا مى‏داند عقل من و تو و فكر همه بشر از تصورش عاجز است. اگر مراجعه به اخبار و آثار اهل بيت عصمت و طهارت كنى و تأمل در آنها نمايى، مى‏فهمى كه قضيه عذاب آن عالم غير از اين عذابهايى است كه فكر كردى. قياس به عذاب اين عالم كردن قياس باطل غلطى است.»آورده اند عده ای از جنگجویان با پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله حرکت میکردند که حضرت ندا دادند و همه اطراف ایشان جمع شدند و ایشان این آیه را برای همه خواندند. آنها آن قدر گریستند که سابقه نداشت به این اندازه گریه کرده باشند. فردای آن شب کسی زین از روی اسبها بر نداشت و خیمه برنیفراشت و همچنان میگریستند و اندوه میخوردند.«در سال آخر عمر مرحوم ملا هادی سبزواری حکیم برجسته رحمة الله علیه روزی شخصی در مجلس درس ايشان آمد و خبر داد که در قبرستان شخصی پيدا شده و نصف بدنش در قبر و نصف ديگر بيرون و دائماً نظرش به آسمان است و هر چه بچه‏‏ها مزاحمش می‏‏شوند, به آن­ها اعتنايي نمی‏‏کند. مرحوم حاجی گفتند: خودم بايد او را ملاقات کنم. چون مرحوم حاجی او را ديد, بسيار تعجب کرد. نزديکش رفت. ديد به ايشان هم اعتنايي نمی‏‏کند. مرحوم حاجی گفتند: تو کيستی و چکاره‏‏ای؟ من تو را ديوانه نمی‏‏بينم. از آن طرف رفتارت هم عاقلانه نيست. در جواب ايشان گفت: من شخص نادان بی‏‏خبری هستم. تنها دو چيز را يقين کرده و باور دارم. يکی آن که دانسته‏‏ام که مرا و اين عالم را خالقی است عظيم الشأن که بايد در شناختن و بندگی او کوتاهی نکنم. دوم آنکه دانسته‏‏ام در اين عالم نمی‏‏مانم و به عالم ديگر خواهم رفت و نمی‏‏دانم وضع من در آن عالم, چگونه خواهد بود. جناب حاجی؛ من از اين دو علم, بيچاره و پريشان­حال شده‏‏ام, به طوري که مردم مرا ديوانه می‏‏پندارند. شما که خود را عالم مسلمانان می‏‏دانيد و اين همه علم داريد, چرا ذرّه‏‏ای درد نداريد و بی‏‏باکيد و در فکر نيستيد؟! اين اندرز, مانند تيری بود که بر دل مرحوم حاجی نشست. برگشت درحالي­که دگرگون شده بود. و کمی از عمرش که مانده بود, دائماً در فکر سفر آخرت و تحصيل توشه‏‏ی اين راه پر خطر بود تا از دنيا رفت.»[ii]1. شرح چهل حديث ص 4812- داستان­های شگفت