اعدام و استدلال‌های مخالفت با آن

سه استدلال برای مخالفت با اعدام مطرح می‌شود. یکم از موضع حقوق بشری و بر اساس توجه به کرامت انسان. و اینکه مجازات اعدام قساوت قلب را در جامعه توجیه می‌کند و کشتن انسانی را در قالب قانون به عنوان مجازات عادی میکند. بر مبنای این دیدگاه حق حیات هسته‌ی اصلی حقوق بشر است. یعنی تمام حقوق دیگر بشر مثل حق مسکن، حق بهداشت، حق غذا، حق تحصیل و... انشعابات و رود‌هایی هستند که از حق حیات بشر سرچشمه می‌گیرند. اگر از این دریچه و با این عینک به اعدام نگاه کنیم، این مجازات را یکی از شوم‌ترین اختراعات بشر می‌بینیم. اعدام به شکل یک نوع خودکشی بشری در می‌آید، همانطور که یک جنایتکار با قساوت در حق دیگری، کرامت انسانی آن فرد را نادیده می‌گیرد، در فرآیند اعدام قانون هم با نادیده گرفتن کرامت و حق بشری جنایت‌کار و محکوم، دقیقا کار مشابهی انجام می‌دهند.استدلال دوم احتمال اشتباه در محاکمه و قضاوت را مطرح می‌کند. همیشه ممکن است شواهد و قرائنی وجود داشته باشد که از چشم دادگاه‌ها پنهان ماند‌ه‌اند. یا اینکه خشم اخلاقی و فشار‌های مختلف بر روی دادگاه باعث بشود پیش از قطعی و محرز شدن ارتکاب جنایت، حکم اعدام برای کسی صادر بشود. نمونه‌هایی از پیدا شدن مدارک بیگناهی یک مجرم بعد از چند سال و اتفاقات از این دست احتمالا دیده‌اید. اگر که مجرم پیش از اثبات بی‌گناهی اعدام می‌شد، دیگر راهی برای برگرداندن فرصت زندگی به انسان بی‌گناه وجود داشت؟قسمت اول - پیش درآمداستدلال سوم بر این اساس بنا شده که برای مجرمان و جنایت‌کاران هیچ‌گونه کرامتی قائل نیست. صاحبان این دیدگاه معتقدند که یک لحظه‌ی کوتاه عذاب و درد و در نهایت مرگ، نمیتواند برابر باشد با جنایت و اثر جنایتی که محکوم مرتکبش شده است. درواقع اعدام را حکم عادلانه‌ای برای مجرم نمی‌دانند و حتی ممکن است پا از این هم فراتر گذاشته و معتقد باشند که اعدام یک پاداش برای مجرم است. راه پیشنهادی در این استدلال برای اجرای عدالت هم این است که مجرم باید تا پایان عمر در زندان شرایط سختی را تحمل کند و با رنج و اندوهی بی پایان زندگی خود را بگذراند.البته که نتیجه‌ی سه دیدگاه نفی اعدام است، اما مطالبه‌ای که این سه دیدگاه دارند کاملا متفاوت هستند. دیدگاه اول خواستار بازپروی مجرم است. نمی‌توان منکر شد که یکی از دلایل اصلی مجازات جلوگیری از وقوع و تکرار جنایت در جامعه است، اما مجازات اعدام تا به حال نتوانسته است نشان بدهد که ارتباط معنا داری با جلوگیری از جنایت داشته است. برای همین بازپروری مجرم، به جای حذف مجرم، باید در اولویت قرار بگیرد.نگاه دوم بیشتر به دنبال کشف حقیقت است. از آنجایی که می‌داند ممکن است کشف حقیقت به شدت پیچیده و دشوار باشد، برای همین ترجیح می‌دهد که مجازات اعدام کنار گذاشته بشود، تا احتمال اینکه جان بی‌گناهی بر سر دار برود وجود نداشته باشد.و نگاه سوم انتقام جویانه است. بر اساس این نگاه زندان و زنده نگه‌داشتن مجرم بدتر از اعدام است. دیدگاه سوم با محبوس نگه‌داشتن مجرم قصد دارد تا آتش اننقام را سیراب کند. اما این ایده همیشه با این چالش مواجه هست و باید پاسخ بدهد که درست است ما برای کسی که هیچ کرامتی برایش قائل نشدیم، تنها به خاطر میل به انتقام، یک دستگاه عریض و طویل راه‌اندازی کنیم و هزینه‌های زیادی کنیم تا جنایتکاری درگیر یک رنج طولانی بشود؟چندماه اخیر کاربران ایرانی زیادی در شبکه‌های اجتماعی مطالبه‌ی جلوگیری از اعدام داشتند. البته که این مطالبه درمورد پرونده‌ها و موارد خاصی بوده است. خیلی از کاربران دلایل خود را برای مخالفت از اعدام گفتند. اما خواستگاه مخالفت عده‌ی زیادی از جنس دسته‌ی دوم بود. کاربرای زیادی با اعدام مخالفت می‌کردند چون معتقد بودند این حکم ناعادلانه‌ای برای محکومین این پرونده‌های خاص بوده است. اما همچنان گویی که بسیاری از مسئله‌ی حقوق بشر و اصل عالیه کرامت انسانی غافل هستند. ما پادکست مویه را با برداشت‌های مستقیمی از کتاب حق حیات، مخصوصا جلد سوم، با این هدف آماده می‌کنیم که افراد بیشتری با مطالبه‌ی لغو اعدام بر اساس دیدگاه حقوق بشر استدلال‌های این نگاه آشنا بشوند. در ادامه‌ی این پیش در آمد براتون خلاصه از پیشینه حقوق بشر و مخالفت با اعدام میگم و این قسمت رو به پایان می‌رسانیم.از کتاب تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم اکثرا معقتدند که آغاز شکل‌گیری پارادایم حقوق بشر در سطح بین‌المللی از اعلامیه حقوق بشر و شهروند فرانسه (سال ۱۷۸۹) آغاز شده و به تدریج به کشورهای دیگر هم رفته است. بعد از جنگ جهانی دوم، در سال ۱۹۴۵ (۲۹ آذر ۱۳۲۷) به ابتکار آمریکا سازمان ملل متحد تشکیل می‌شود. اعلامیه جهانی حقوق بشر در ۱۰ دسامبر با رای مثبت ۴۸ دولت از ۵۶ دولت عضو سازمان ملل تصویب می‌شود. هیچ کشوری مخالفت نمی‌کند اما ۸ کشور رای ممتنع به این مصوبه می‌دهند. اما خوب این اعلامیه هیچ ضمانت اجرایی ندارد. برای همین دو میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی برای الزام‌آور کردن اعلامیه حقوق بشر به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل می‌رسد. میثاق اول سال ۱۹۶۶ تصویب می‌شود و میثاق دوم سال ۱۹۷۶. طبق این میثاق از نظر حقوق بشر اصل بر اجتناب از اعدام است. در بند دوم از ماده ششم آمده: در کشورهایی که مجازات اعدام لغو نشده، صدور حکم اعدام جایز نیست مگر درمورد مهم‌ترین جنایات بر طبق قانون لازم‌الاجر در زمان ارتکاب جرم. در بند پنجم ماده‌ی دوم هم کشور‌ها را از اعدام افراد کمتر از ۱۸ سال و زنان باردار منع کرده است.در سال ۱۹۸۵ کشورهای اتریش، سوئیس، نروژ، آلمان، سوئد، بلژیک، هلند، پرتقال، اسپانیا، یونان، ایسلند، فرانسه و دانمارک مجازات اعدام را لغو کردند. تنها کشور غربی که مجازات اعدام هنوز در آن لغو نشده است، آمریکاست. در آمریکا هم مجازات مرگ در سال ۱۹۷۲ لغو شد اما در سال ۷۶ دوباره برگردانده شد. در سال ۲۰۰۲ اتحادیه‌ی اروپا لغو مجازات اعدام در کلیه‌ی کشور‌های عضو را اعلام کرد. آمریکا هم در این سال محدودیت‌های جدیدی برای لغو اعدام گذاشت. دیوان عالی آمریکا تصویب کرد که دیگه قاضی حق ندارد رای اعدام برای قاتلین صادر کند، بلکه فقط هیئت منصفه توانایی این کار را خواهد داشت. تا قبل این مصوبه محاکمه‌ی بعضی از قاتلین بدون حضور هیئت منصفه انجام می‌شد. در بعضی ایالت‌های دیگه هم هیئت منصفه رای به بی‌گناهی یا گناه‌کاری می‌داد و قاضی حکم را صادر می‌کرد. اما حالا تعیین حکم هم با هیئت منصفه بود. دیوان عالی آمریکا معتقد بود که با این تصمیم صدها محکوم از مرگ نجات پیدا می‌کنند و مجازات‌شان به ابد کاهش پیدا می‌کند.یکی دیگر از چالش‌های بین المللی که این پارادایم حقوق بشری ایجاد کرده، عضویت ترکیه در اتحادیه‌ی اروپا بوده است. اتحادیه‌ی اروپا برای عضویت ترکیه، لغو اعدام را به عنوان یکی از شروط تعیین می‌کند. ترکیه اولین کشور اسلامی است که لغو اعدام را توی دستور کار خود قرار می‌دهد. بعد از یک کشمکش و درگیری پارلمان ترکیه در تاریخ ۱۱ مرداد ۸۱ با ۲۵۶ رای موافق در برابر ۱۶۲ رای مخالف، مجازات اعدام را به جز در شرایط جنگی، از قانون این کشور حذف می‌کند. شاید فکر کنید که کشمکش در ترکیه به خاطر وجود گروه‌های اسلام‌گرا و مخالفت این گروه‌ها با حکومت لائیک ترکیه بوده. اما اینطور نیست. حتی گروه‌های اسلامگرایی که با نظام لائیک ترکیه مخالفت داشتند، از لغو اعدام حمایت می‌کردند. تنها چالشی در ترکیه وجود داشته این بوده که عده‌ای می‌خواستند که لغو مجازات اعدام بعد از اجرای حکم عبدالله اوجالان، رهبر پ.ک.ک، تصویب شود. که با فشار اتحادیه‌ی اروپا به خواسته‌ی خود نمی‌رسند و حکم اوجالان به حبس ابد کاهش پیدا می‌کند.این شرح مختصر و گزارش کوتاه از پارادایم حقوق بشر در جهان به خوبی نشان می‌دهد که یک تفکر مترقی چطور از یک کشور آغاز می‌شود و بعد از حدود ۲۰۰ سال با گذشتن از چالش‌های مختلف و تغییرات زیاد، پخته شده و به دیگر کشورها رشیده و تمام جهان رو در بر می‌گیرد.