ادبیات و سینما

ادبیات و سینما ایا دو جز جداگانه اند؟ ایا به راستی یک ادیب نمیتواند یک اثر سینمایی بسازد یا یک کارگردان داستانی ادبی؟برای رسیدن به جواب این سوال باید در نظر داشت که منظور ما از چیزی که صحبت میکنیم چیست؟سینما یک هنر نمایشی است. یکی از فاخر ترین و یا شاید اصیل ترین اثرات در این هنر اثرات صامت هستتند.اما امروزه میبینم در اثار سینمایی بسیاری انقد حجم دیالوگ ها زیاد است که اصلا گم میشویم که باید دیالوگ گوش کنیم یا به حرکات دوربین و بازیگر دقت کنیم؟ یا در بعضی اثار دیگر تمام اتفاقات از دید یک راوی بیان میشود و گویی اگر راوی برای توضیح روایت و روندش نباشد به کلی سررشته کار از دستمان در میرود و تصویر نمایش داده شده انقد قوی نیست که بتواند روایت را پیش ببرد.با این تفاسیر حتما فکر میکنید که سینما و ادبیات دو دشمن خونی اند که هر کسی یا میتواند سینما گر باشد و اثاری که به این صورت از ادبیات استفاده میکنند از سینما خارج اند و جایی در ان ندارند و به همین ترتیب هم کتاب هایی که صرفا به شرح صحنه و حرکات بازیگران میپردازند از ادبیات خارج بوده و همه ای اثار را در برزخی قرار میدهید که تا ابدیت بمیرند؟خیر اینطور نیستشاید اصیل ترین اثار سینمایی اثر های صامت ان باشند ولی شاید این اتفاق علاوه بر نمایشی بودن سینما به ان دلیل باشد که در اوایل صدا گذاری روی فیلم ها اختراع نشده بود.اما شاید برایتان سوال شود که چطور این دو در هم مخلوط میشوند.رابط یک اثر ادبی و سینمایی یا به صورت کلی نمایشی کسی نیست جز کارگردان. کارگردان است که یک اثر ادبی مثل نمایشنامه( بدون شرح صحنه) و یا یک داستان قدیمی را به صورت یک اثر نمایشی در میاورد و به ان معنای سینمایی میدهد.هر اثر سینمایی تا جایی میتواند از ادبیات استفاده کند و همچنان سینمایی باشد که از نمایشی بودن و دراماتیک بودنش خارج نشود.اینکه چه لغات و ادبیاتی دراماتیک است رو در مقاله ای در این لینک توضیح داده ام .اما نکته ای هست که به شناخت این تلفیق بسیار کمک میکند.ان هم درک نمایشی شدن یک اثر ادبی است.در خیلی از اثار ادبی به خصوص اشعار روایتی در کار نیست و به همین ترتیب هم شاهد درامی نیستیم( البته پر واضح است که این اتفاق از بار ادبی شعر کم نمیکند) اما میتوان از دل همین اثار هم اثری دراماتیک خلق کرد.از ان سمت همان طور که در اول بحث شرح دادم خیلی از اثار سینمایی ( همان طور که در سریال های شبکه خانگی این روز ها میبینیم) به توضیح دادن بیش از حد داستانی پوشالی میپردازند و سعی میکنند صرفا با پیچیدگی ادبیاتی و نه دراماتیک و نمایشی اثری فاخر عرضه کنند در حالیکه به هیچ عنوان سطح دیالوگ های خلق شده از کانال های سطحی تلگرام بالاتر نمیرود.اما باز هم سوالی مطرح میشود . ایا تمامی شعرها و شاعران از روایت و درام به دورند ؟مطلقا نه! یکی از بزرگترین درام نویس های تاریخ تئاتر بروتولت برشت قبل از نوشتن نمایشنامه به واسطه شعر های زیبایش مشهور شد و حتی در بین نوشتن نمایشنامه هایش از شعر دریغ نمیکرد و استعاره در تمامی نمایشنامه هایش هویداست.در طرف مقابل هم در اثار اشخاصی مثل اخوان ثالث شاهد روایتی بسیار دراماتیک هستیم که بسیاری از سینما گران و دست اندرکاران تئاتر از خلقش عاجزند. در یکی از اشعار این شاعر بزرگ شاهد روایتی از خواب او هستیم که لحظه لحظه این اثر دراماتیک بوده و مانند نمایشنامه ای زیباست. کلام اخر، پس متوجه میشویم که همان طور در که در تمام مسائل هستی جاری است در مواجهه بین سینما و ادبیات هم با چیزی به عنوان صفر و صد نداریم . اما تلفیق این دو هم تا جایی جایز است و همچنان میشود اثر سطح بالایی خلق کرد که از حد ادبیاتی بودن یا نمایشی بودن در ان سمت خارج نشویم چون وقتی اثری سینمایی جنبه ادبیاتی ان از حد خارج شود دیگر ان سطح بالا سینمایی مدنظر قرار نمیگیرد . اساسا ادبیات و زبان سینما با قصه و روایت و رمان فرق دارد . تمام ابیات یک شاعر که توصیف طبیعت است را میشود در یک نما نشان داد. پس سینما برای کار دیگری آمده و اساسا زیبایی شناسی ان با شعر و رمان فرق دارد.اما اینکه چه چیز قصه و روایت را از یکدیگر جدا میکند را در مقاله های آتی به تفضیل ارائه میدهم.با تشکرامضا : علیرضا