با خشم مقدس چه کنیم؟

یکی از دردناک‌ترین روبرویی‌ها در قرآن هنگامی روی می‌دهد که می‌بینید خداوند برای شما و ذره ذره کار شما و اعمالتان که ممکنست اندازه پرده نازک روی هسته خرما باشد ارزش قائل است، حساب می‌کند، می‌بیند و می‌فهمد اما به نظر می‌رسد برای احساسات و رنج‌های شما ارزش چندانی قائل نیست و از نظر وی اینها موقتی و رفتنی‌اند و به قول خودش تنها روی اوست که می‌ماند. البته که حقیقت درستی است و تنها روی اوست که می‌ماند. اما ما انسان هستیم، وابستگی‌هایی داریم، تعلقاتی که بخشی از انسانیت ما، روح و روان ما و قلب تاثیرپذیر ماست. آیا اینها واقعاً مهم نیست؟ ذهن‌ها و فکر‌ها و مغزهای الکن سال‌ها چنین گفته‌اند و شنیده‌ایم. که سالک خداوند و بنده مقرب خداوند فراتر از این تعلقات مادی است. اما آیا اینگونه است؟ نوح عزیز: نهصد و پنجاه سال به پیامبری و دلسوزی برای مردمان مشغول بود. دلسوزتر از او کسی نگفته: از پروردگارتان آمرزش بخواهید که بسیار آمرزنده است، تا برایتان باران را پی در پی بفرستد و شما را با اموال و پسران مدد دهد و برایتان باغ‌هایی و نهرهایی قرار دهد و.... و در آخر ناامید شد. و به خداوند گفت: هر آن‌چه که گفتم جز خسارتی بر آنها نیفزود و به راه گمراهی خود رفتند. خدایا در زمین از کافران زنده‌ای را باقی نگذار. نوح این را با خشم مقدس نگفت. انسان نمی‌تواند نهصد و پنجاه سال خشمگین بماند. اما می‌تواند نهصد و پنجاه سال با صبوری و مداومت راهی را ادامه دهد. و او خشم مقدس نداشت. خشم مقدس کورکننده است. هنگامی‌که سیل بزرگ آمد به فرزندش – که کافر بود- گفت سوار کشتی شو که امروز کسی از عذاب خدا در امان نیست. و خدا به او نگفت چرا به فرزندت چنین گفتی؟ چرا فرزندت را به کشتی خواندی؟ و فرزندش غرق شد. نوح اندوهگین شد، اندوهش آنقدر بود که به خدا گفت چرا فرزندم، فرزندم غرق شد؟ و خدا گفت او انسان صالحی نبود، من تورا پند می‌دهم تا از نادانان نباشی. و خدا نگفت چرا برای فرزندت اندوهگینی؟ این اندوه آنقدر بزرگ بوده که خودش را از سالهایی دور، خیلی دور، خیلی خیلی دور به زمان محمد (ص) کشانده، تا در کتاب او بیاید و خوانده شود. و خدا نگفت چرا برای فرزندت اندوهگینی؟ گفت فرزند تو، یا هر انسان دیگری که کافر بود، باید در عذاب خدا غرق می‌شد و نباید اندوه تو آنقدر تورا در خود بپیچد که این را نبینی. و ابراهیم، آن دوست خدا: در روزگار کهولت و در کمال ناباوری، خدا به او دو فرزند داد. هنگامی‌که یکی از آن دو، اسماعیل، به سن رشد رسید ابراهیم در خواب دید که او را قربانی می‌کند. و ابراهیم باور نکرد، ابراهیم خواب خود را، وسیله وحی خود را، باور نکرد. و خدا نگفت چرا باور نکردی؟ و دوباره وحی را فرستاد. و دوباره ابراهیم باور نکرد. و خدا نگفت چرا باور نکردی؟ و دوباره وحی را فرستاد. این بار ابراهیم نتوانست باور نکند. خداوند برای او وسیله عذاب نفرستاد که چرا دوبار گذشته باور نکرده. و ابراهیم وحشیانه فرزندش را نکشت. ابراهیم فرزندش را خواند و به او گفت: فرزندم، در خواب می‌بینم که تو را قربانی می‌کنم. و اسماعیل نگفت که من چقدر خوشحالم! و اسماعیل گفت: آن‌چه که به آن مامور هستی انجام بده که اگر خدا بخواهد، من از شکیبایان خواهم بود. و خداوند فرزندش، اسماعیل را نکشت و قربانی‌ای فرستاد. فقط خدا می‌داند حال ابراهیم در آن لحظه چه بوده. موسی، آن همکلام خدا: به دنبال علم و حکمت بود، به دنبال فردی رفت، فردی که از خود کاری نمی‌کرد. و آن فرد به او گفت بودن تو با من بی‌فایده است، تو به علت کارهای من مطلع نیستی و نمی‌توانی صبور باشی. و موسی گفت اگر خدا بخواهد صبور خواهم بود. از خواست خدا که خیلی اطلاع نداریم، اما موسی صبور نبود، چون چنین صبری اصلا منطقی نیست. کارهای خرق عادت، عجیب و غریب و بدون اطلاع و آگاهی تنها مایه وحشت می شوند، و مایه وحشت موسی شد، و خدا به او نگفت چرا وحشت کردی؟ چرا به آن بنده خدا که از خدا دستور می‌گرفت اعتماد نکردی؟ که موسی نباید اعتماد می‌کرد. موسی انسانی بود مثل دیگر انسان‌ها. و آن بنده خدا گفت: من هیچ کاری را از سر خودم، به اراده خودم و با دستور خودم انجام نمی‌دهم. و موسی را سرزنش نکرد. و موسی انسان بود، همچنان که نوح، همچنان که ابراهیم و همچنان که یعقوب، یعقوب دل‌شکسته. فرزندان یعقوب، فرزند محبوبش را در چاهی در صحرا رها کردند و او می‌دانست. سال‌ها و سال‌ها می‌دانست که فرزندش جایی است، جایی زنده و دور از او، و اندوهگین بود و غمش را به خدا شکایت می‌کرد و خدا به او نمی‌گفت چرا اندوهگینی؟ و تو نباید اندوهگین باشی ای فرزند اسحاق، فرزند ابراهیم. و خدا سال‌ها بعد فرزندش را به او بازگردانید و شاهد شادی او بود. اندوه یعقوب دل‌شکسته اشتباه نبود، اندوه او مایه سرزنش خداوند نبود اما اندوه او به او غلبه نکرد، او برای اندوهش فرزندانش را نفرین نکرد و از خود نرانید. پس سالک خداوند و بنده مقرب خداوند فراتر از این تعلقات مادی نیست. تعلقات مادی، خوشی‌ها، خشم‌ها، کینه‌ها و تمام احساسات بشری بخشی از بودن ما هستند، بخشی از انسان بودن ما، نه تنها قابل سرزنش نیستند که نبود آن‌هاست که مایه سرزنش است. اما هیچ‌کدام از آن‌ها نباید بر ما غلبه کنند، نباید به ما مسلط شوند، نباید در مقام خدایی ما قرار بگیرند. یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین دارایی‌ها برای ما، وطن ماست، ایران. ایران نه تنها یک خاک، که یک فرهنگ، یک فرهنگ به هم پیوسته از خوبی‌ها ونیکی‌های فراوان است که در طول تاریخی کهن ادامه می‌یابد. ایران چیزی است مثل فرش ایرانی، مملو از گل‌ها و شاخه‌های زیبا در زمینه‌ای هماهنگ که چشم را می‌نوازد. بدیهی است که ایران را دوست بداریم، بدیهی است که برایش دل‌نگران باشیم، بدیهی است که رنجش ما را برنجاند و خوشی‌اش خوشحالمان کند. و هیچ‌کدام از اینها از چشم پروردگار دور نیست، که چشم او همه چیز را می‌بیند. که پرستش پروردگار به دست نمی‌آید اگر برای داشتن و نگه‌داشتن خوبی‌ها تلاش نکنیم، نجنگیم و روانمان آشوب نشود. اما نباید فراموش کنیم که تنها روی اوست که می‌ماند. و روی او همه خوبی‌ها و نیکی‌ها و دانایی‌ها و راستی‌هاست، که همه این‌ها را او نگهداشته در سراسر تاریخ بشر که لحظه‌ای از آن بی فراز و فرود نبوده است. پس هر گاه که به ایران می‌اندیشیم، پس هر گاه که برای ایران کوشش می‌کنیم، برای برکشیدنش، برای نگاه‌داشتنش، برای مردمانش، برای خاکش و برای سربلندی وعزتش، از یاد نبریم که نگاهبانی بزرگتر از ما، که همان خالق و آفریدگار است، نگاهبان تمام خوبی‌های وطن ما خواهد بود، پس خشم مقدس، خشم کورکننده، تعصبی که عدالت را از خاطر ما ببرد، آشوبی که ظلم را بر ما مسلط کند نباید در ما جایی داشته باشد. که اگر برای نگهداشتن هر چیزی، هر چیزی که هر قدر عزیز باشد، اندازه فرزندی که سال‌ها به پایش عشق و رنج ریخته شده، از عدالت و نیکی خارج شویم جز انسانی نادان نخواهیم بود. چرا که همان ظلم، همان بی‌عدالتی، همان گناه چونان بومرنگی برخواهد گشت و آن چه که ساخته‌ایم را ویران خواهد کرد. خدا را از یاد نبریم.