آرمان شهر

شهرها همه در ظرف مكان جاي ندارند. خداوند مهربان در عالم شهري دارد، كه در ظرف زمان قرار يافته‌است. شهر خدا كه در زماني معلوم و با گنجايشي نامحدود، همه ساله محل اقامت مهمانان خداي بزرگ مي‌شود، همان خانه‌ی ملكوتي خداست و ضيافت خانه‌ی ملك پادشاهي پروردگار رحمان است؛ كه با عظمت بي نظيري، مانند قلعه اي با برج و باروهاي بلند بر روي تپه‌اي از باغستان بهشت بنا شده است. شهري كه در آن اين بار ملائكه به دور ساكنان خا نة خدا طواف مي كنند، و براي پذيرايي از مهمانان خدا مُحرِم مي شوند... (شهر خدا، علیرضا پناهیان)بی قرار بی قرار بی قرار... در آمدن و رفتن‌هایی بی پایان، در رسیدن به ضرب العجل‌ها، اضطراب، اضطراب، اضطراب... این‌ حالات انسانی معمولی در جامعه‌ی ماست. انسان مدرنی که نویسندگان غربی ترسیم می‌کنند، انسان حقیقت جویی که ایمان به خدا و روز آخرت دارد، اعضای خانواده‌ای که در جامعه‌ی خودمان با فشارهای اقتصادی و اجتماعی کنار می‌آیند و .... همه و همه اشکالی از بی‌قراری را در خود دارند. آیا این بی‌قراری جزئی از زندگی ما است؟ باید آن را بپذیریم؟ چگونه از انسان امروزی بی‌قرار که توجهش هر ۸ ثانیه از موضوعی به موضوع دیگر جلب می‌شود، می‌توان انتظارِ صبوری داشت؟ چگونه این انسان در انتظاری با مدت نامعوم بر سر عهدی بماند؟ آلن واتس (از معروف‌ترین مفسران فلسفه‌ي شرق) در کتاب حکمت بی‌قراری می‌گوید: کاملا طبیعی است که همه‌ی ما می‌خواهیم لذت‌های زندگی را تجربه کنیم... برای اینکه قدر لحظات عمیق زندگی را بدانیم، باید بخش‌های دردناک آن را هم تجربه کنیم... انسان‌ها تا زمانی که به چیزی امید داشته باشند می‌توانند با بسیاری از واقعیات سخت و تلخ زندگی کنار بیایند. (میکروبوک حکمت بی‌قراری، ناشر الکترونیک فیدیبو)هر ساله بخشی از جهان وارد تمرینی برای مهار این بی‌قراری می‌شود.اگر به انسان امروزی بگوییم در گرمای ۴۰ درجه‌ به بالای تابستان و در طی ۱۴ ساعتِ روز، نخور و ننوش تا یک ماه؛ چه می‌گوید؟ مسلما ابتدا می‌پرسد برای چه باید چنین کاری بکند؟می‌توان گفت چون خداوند گفته‌است؛ اما این حرف ممکن است در ذهن افراد آن را در حد عملی اجباری برای عبودیت بکاهد؛ در حالی که این عمل نیز همچون سایر عبادت، عین آزادی است. (رجوع کنید: عبادت و عبودیت، موسی الصدر) پس چرا باید این عمل را انجام داد؟حتما این جملات برایتان آشناست: «می‌گویند نخورید تا حال ندار و فقیر را بفهمید. من می‌خورم و کمک می‌کنم... چه بسا افرادی که نمی‌خورند و کمکی هم نمی‌کنند!» احتمالا شما هم قبول دارید که فکر کردن در مورد چیزی هرگز به عمق حس کردن و لمس کردن آن به طور واقعی نیست؛ بماند که فلسفه‌ی این نخوردن و نیاشامیدن به درکِ حال محرومان و مدد آن‌ها محدود نمی‌شود.در برخی آیات قرآن روزه معادل صبر گرفته شده است؛ چه تمرینی بهتر از روزه برای افزایش شکیبایی؟ جدال‌ها و نزاع‌های روزمره را در نظر بگیرید. به جرئت می‌توان گفت ریشه‌ی تقریبا تمامشان بی‌صبری است. حتی در مواردی که به قتل‌ منجر می‌شود گفته می‌شود که نوعی جنون‌های «آنی» به فرد دست می‌دهد. از طرفی در گزارش‌های متعددی از نیروی انتظامی آمده است که آمار جرم و جنایت در ماه رمضان کاهش می‌یابد؛ درصدهای ذکر شده هم متفاوت است. مثلا درگزارشی کاهش ۳ تا ۳۵ درصدی بسته به نوع جرم ذکر شده است (منبع: مهرنیوز). اما آنچه اهمیت دارد؛ تفاوت معنی دار آمار جرم و جنایت در این ماه با سایر ماه‌هاست. در یادداشتی از معاون اجتماعی ناجا به برخی از عوامل این تفاوت بر می‌خوریم: فضای این ماه به گونه‌ایست که وجدان را در افراد بیدار می‌کند (در ۹۰ درصد افراد مجرم وجدان -هر چند به طور ناقص- شکل گرفته است که با برخی محرک‌ها می‌توان آن را تقویت کرد)؛ در واقع معنویت پلیس درون را بیدار می‌کند و از تمایل برای کجروی می‌کاهد؛ در این ماه همراهی افراد کجرو با خیلِ مؤمنان صورت می‌گیرد و برچسب‌زنی کاهش می‌یابد و افزایش هم‌بستگی اجتماعی و هم چنین افزایش بخشش به جای خشم خشونت در پی «تقویت پیوندهای عاطفی و اجتماعی» میان مردم (منبع: فارس‌نیوز، یادداشت سردار منتظرالمهدی)برخی از متفکران ماه رمضان را به طور ویژه فرصتی برای تمرین انتظار دانسته‌اند. (رجوع کنید: رمضان، ماه امام زمان، علیرضا پناهیان). انتظار و افزایش صبری در پی وعده‌ی اجر مادی و معنوی ایجاد می‌شود. اولین وعده، وعده‌ی اجر مادی است؛ اگر از سحر تا شام غذا نخورید، با اذان مغرب سفره‌ی رنگین افطار برای شما پهن می‌شود و این را بگذارید درکنار حال خوشی که از موفقیت در یک روز دیگر روزه گرفتن به آدم دست می‌دهد. بدون در نظر گرفتن تمام ثواب‌های اخروی و صواب‌های دنیایی دیگر، خود این مثال بارز تحقق وعده‌ی خداست به انسانی که در طول روز و روزه‌داری، مدام خسته و بی‌حال می‌شود، کم می‌آورد، فکر خوردن به سرش می‌زند، فکر برگشت، تسلیم و شکستن عهد؛ اما اگر به وعده‌ي یاری خداوند ایمان داشته باشد دوام می‌آورد. هم‌چنین برای همین است که گفته‌اند روزه داری تمرین جهاد است، چون مهم‌ترین عنصرِ جهاد «پایداری» است.این‌ها اتفاقاتی بود که در یک جامعه‌ی ایمانی رخ می‌دهد. اما در جامعه‌ای که تمامش ایمانی نشده باشد خطاها و کوتاهی‌هایی صورت می‌گیرد که باعث دور کردن قلب‌ها از فضیلت‌های این ماه می‌شود و از شکوفایی ظرفیت‌های آن جلوگیری می‌کند. مثلا طبق نص قرآن و نظر تمام مراجع تقلید، این دستور خداست که اگر برای سلامتی کسی روزه آسیب جدی دارد، روزه نگیرد. یا درباره‌ي روزه‌خواری، نوعی احترام متقابل از هرگونه برخورد میان گروه روزه‌دار و روزه‌ندار جلوگیری‌ کند. در نهایت ماه رمضان با تمام برکاتش، با تمرین صبر و انتظار و دوری از گناهان و انجام کارهای خیر، گویی تمرینی برای داشتن یک آرمان‌شهر است؛ شهری که از آن با نام «شهر خدا» یاد شده‌است.