دهخدا، نخستین کاندید ریاست جمهوری ایران (تاریخ ناگفته)

اغلب ما دهخدا رو با فرهنگ نامش میشناسیم. اما تئاتر "کابوس‌های آنکه نمیمیرد" باعث شد با جنبه‌های فراموش شده درباره این شخصیت شگفت انگیز آشنا بشم و دوست دارم شما رو هم قلقلک بدم تا یکم دربارش بخونید. سال تولد و مرگ و اطلاعات کلی این چنینی رو رد میکنم چون خودتون میرید میخونید. میخوام درباره نکاتی که نمیدونم به چه دلیل، اما در هیچ جایی تا حالا نشنیدیم صحبت کنم.دهخدا زمان مشروطه توی یکی از جنجالی ترین روزنامه‌های اون زمان به اسم صور اسرافیل جزو نویسنده‌های اصلی بود. نه توی قسمت ادبیات، بلکه توی قسمت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی. شاید بگین دهخدا رو چه به سیاست، ولی برای شروع باید بدونیم که تحصیلات اصلی دهخدا علوم سیاسی بود. دهخدا با نام مستعار "دخو" توی این روزنامه به شاه و مذهبی‌های سنتی (همون تندروهای همیشگی) به شدت حمله میکرد و در نهایت هم توسط علما تکفیر شد. دخو یا همان دهخدا، یکی از طرفداران مشروطه بود و در نهایت هم اسمش جزو 8 نفری بود که محمدعلی شاه قاجار، دستور به اعدام اون‌ها رو داد. محمدعلی شاه بعد از اینکه مجلس رو به توپ بست، حکم اعدام این 8 نفر رو اعلام میکنه ولی دهخدا میتونه با کمک سفارت انگلیس از ایران خارج بشه و مدتی رو اونجا باشه. دهخدا بعد از مدتی داخل پاریس صور اسرافیل رو دوباره راه میندازه و این بار حتی شدیدتر از قبل مینویسه. دهخدا در شماره اول روزنامه صور اسرافیل در سویس، شیخ فضل‌الله نوری را «شیخ فضل‌الله خر» که «خر شیخ فضل‌الله هاست» خطاب میکنه. اونقدر اون دوران برای دهخدا سخت بوده که بعضی از منابع میگن بارها به خودکشی فکر کرده. توی همین مدت مشروطه خواهان در شمال (رشت)، تبریز و چهار محال بختیاری همچنان مقاومت میکردن تا شاه رو برکنار کنن و دوباره مجلس رو مثل قبل ایجاد کنن. بعد از مدتی هم موفق میشن و بعد از فتح تهران، محمدعلی شاه رو برکنار میکنن و فرزندش احمدمیرزا رو به عنوان شاه قرار میدن. مردم کرمان، اسم دهخدا رو به عنوان نماینده خودشون داخل صندوق های رای میندازن و دهخدا به عنوان نماینده مردم کرمان در مجلس انتخاب میشه. هرچند توی دوره بعدی دهخدا به عنوان نماینده تهران خودش رو معرفی میکنه و بازهم رای میاره و وارد مجلس میشه. با شروع جنگ جهانی اول و سقوط دولت، دهخدا به قم و بعد کرمانشاه و در نهایت چهارمحال بختیاری میره و اونجا ایده نوشتن فرهنگ دهخدا به ذهنش میرسه و شروعش میکنه.بعد از جنگ جهانی اول و در دوران رضا شاه، دهخدا از سیاست فاصله میگیره و به ترتیب سمت های زیر رو به عهده میگیره:ریاست دفتر (کابینه) وزارت معارفریاست تفتیش وزارت عدلیه (وزارت دادگستری بعدی)ریاست مدرسهٔ عالی حقوق و علومریاست دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهرانتوی این مدت، خیلی ها ازش سوال میپرسیدن که چرا دیگه شبیه گذشته که داخل صور اسرافیل مینوشت، چیزی رو چاپ نکرده. جوابش این بود که این کار رو خیلی ها میتونن انجام بدن و بلخره یه نفر باید کار سخت و بدون هیجان نوشتن لغت نامه رو انجام بده.اما یکم بریم جلو. زمان ملی شدن نفت و اوج گرفتن مصدق و ملی گراها. دهخدا یکی از پر و پا قرص ترین طرفداران مصدق بود. قبل از کودتای 28 مرداد، یک شایعه ای شده بود که قراره سلطنت منحل بشه و جمهوری شکل بگیره. توی این شرایط با وجود افراد برجسته ای مثل مصدق و فاطمی، دهخدا به عنوان اولین کاندیدای مقام ریاست جمهوری در ایران مطرح شد. فاطمی توی روزنامه خودش روی این موضوع صحت میذاره و تقریبا از حالت شایعه خارج میشه و واقعیتی بوده که تصمیمش رو گرفته بودن.اما بعد کودتای 28 مرداد، سربازها میریزن خونه دهخدا و حسابی کتکش میزنن. اما خب نمیتونستن یکی از چهره های محبوب کشور رو بکشن. اما اون رو به مراتب احضار میکردن و منزویش کرده بودن. توی همین سال ها دهخدا تمرکز بیشتری روی لغت نامه خودش میذاره و اون رو بعد از 40 سال به پایان میرسونه. و در پایان دخو در روز دوشنبه هفتم اسفند ماه ۱۳۳۴ در سن ۷۷ سالگی در خانه مسکونی خود در خیابان ایرانشهر تهران زندگی پر فراز و نشیب خودش رو به پایان میرسونه. توی پایان هم یه داستان اسپین آف دارم براتون. اولین کسی که با دهخدا صور اسرافیل رو راه اندازی میکنه جهانگیرخان شیرازی بوده. جهانگیر بعد از به توپ بسته شدن مجلس، به دار آویخته میشه. دهخدا در خاطرات خودش نقل میکنه که یک شب میرزا جهانگیرخان را در خواب میبینه که بهش میگه «چرا نگفتی که او جوان افتاد؟» برداشت دهخدا از صحبت جهانگیر این بوده که «چرا مرگ مرا در جایی نگفتی یا ننوشتی؟» و بلافاصله شعر «یاد آر ز شمع مرده یاد آر» بهش الهام میشه.ای مرغ سحر! چو این شب تار / بگذاشت ز سر سیاهکاریوز نفحه‌ی روح‌بخش اسحار / رفت از سر خفتگان خماریبگشود گره ز زلف زرتار / محبوبه‌ی نیلگون عمارییزدان به کمال شد پدیدار / و اهریمن زشت‌خو حصارییادآر ز شمع مرده یادآرای مونس یوسف اندرین بند / تعبیر عیان چو شد ترا خوابدل پر ز شعف، لب از شکرخند / محسود عدو، به کام اصحابرفتی برِ یار و خویش و پیوند / آزادتر از نسیم و مهتابزان کو همه شام با تو یک چند / در آرزوی وصال احباباختر به سحر شمرده یاد آرچون باغ شود دوباره خرّم / ای بلبل مستمند مسکینوز سنبل و سوری و سپرغم / آفاق، نگار خانه‌ی چینگل سرخ و به رخ عرق ز شبنم / تو داده ز کف زمام تمکینزآن نوگل پیشرس که در غم / ناداده به نار شوق تسکیناز سردی دی فسرده، یاد آرای همره تیهِ پور عمران / بگذشت چو این سنین معدودوآن شاهد نغز بزم عرفان / بنمود چو وعدِ خویش مشهودوز مذبح زر چو شد به کیوان / هر صبح شمیم عنبر و عودزان کو به گناهِ قوم نادان / در حسرت روی ارض موعودبر بادیه جان سپرده ، یاد آرچون گشت ز نو زمانه آباد / ای کودک دوره‌ی طلائیوز طاعت بندگان خود شاد / بگرفت ز سر خدا ، خدائینه رسم ارم ، نه اسم شدّاد، / گِل بست زبان ژاژخائیزان کس که ز نوک تیغ جلاد / مأخوذ به جرم حق ستائیپیمانه‌ی وصل خورده یاد آر‌