علائم اخلاط چهارگانه

غذایی که ما می خوریم پس از هضم در معده و روده کوچک، از طریق عروق بسیار ریز مزانتریک (ماساریقا) به کبد منتقل می شود و پس از پردازش در کبد به چهار بخش عمده تقسیم می شود: صفرا، دم(خون)، بلغم، سودابه هریک از این ها خلط گفته می شود و منظور از اخلاط اربعه همین چهار خلط است. در واقع خلط جسم سیال و روانی است که از هضم غذا حاصل می شود. البته بلغم عمدتا در معده و روده ایجاد می شود و مقدار کمتری از آن در کبد تولید می گردد. این بخش از طریق عروق لنفاویک روده جذب می شود و برخلاف بقیه غذاها وارد کبد نمی شود.برای نزدیکی به ذهن، این طور در نظر بگیرید که اگر یک مقدار خون داخل لوله آزمایش بریزیم چهار بخش در آن دیده می شود: بخش فوقانی آن که در واقع کف خون است و به زردی می زند صفرا نام دارد، بخش زیرین آن که به رنگ قرمز است دم و زیر آن بلغم قرار دارد و در ته لوله یک لایه رسوب تیره رنگ داریم که سودا نامیده می شود.مزاج خون گرم و تر است. صفرا گرم و خشک، بلغم سرد و تر و سودا سرد و خشک است.آنچه موجب بیماری است به هم خوردن تعادل میان این اخلاط و تغییر در مقدار(تغییر کمی) یا در کیفیت اخلاط(تغییر کیفی) می باشد. به همین دلیل در اکثر بیماری های اکتسابی باید به دنبال غلبه یکی از اخلاط چهارگانه بگردیم. این غلبه خلط را سوء مزاج مادی می نامند یعنی تغییر در ماده ایجاد شده و یکی از اخلاط افزایش یافته و غلبه پیدا کرده است و مزاج فرد یا عضو را از حالت تعادل خارج کرده است.خصوصیات و وظایف اخلاط مختلف:خون طبیعی:· سرخ رنگ و بدون بوی ناخوشایند، شیرین و دارای قوام معتدل· خون طبیعی از خوردن غذاهای معتدل و سازنده خون مثل گوشت بره و نان گندم خوب پخته شده که در بدن تحت تاثیر حرارت معتدل قرار گرفته تولید می شود و وظیفه آن:· تغذیه و رشد نمو بدن، جایگزینی مواد از دست رفته و سرحال نگه داشتن بدنصفرای طبیعی:· سرخ مایل به زرد، سبک، تند و تیز و تلخ و رقیق· از خوردن غذاهای تند و چرب و شیرین تحت تاثیر حرارت معتدل در بدن پدید می آید و هدف آن:رقیق کردن خون است تا بتواند درعروق ریز نفوذ کند.تحریک روده هاست برای دفع مدفوع و تغذیه بعضی از اعضای بدن مثل ریهبلغم طبیعی:بدون بو، مایل به شیرینی، دارای قوام معتدل و مستعد تبدیل شدن به خون· از خوردن غذاهای لزج و سرد و تر مثل ماهی تازه که در بدن تحت تاثیر حرارتی کمتر از اعتدال قرار گرفته اند، تولید می شود و وظیفه آن:· آمادگی برای تبدیل شدن به خون و جایگزینی رطوبات از دست رفته بدن، تر نگهداشتن مفاصل و اعضایی که حرکت زیاد دارند. مخلوط شدن با خون و آماده کردن آن برای تغذیه برخی اعضا مثل مغز، نخاع و ...سودای طبیعی:· رسوب خون طبیعی است و طعم ترش و گس دارد.· از غذاهای خشک و غلیظ مثل بادنجان، عدس و ماهی شور تحت حرارت معتدل در بدن تولید می شود و رسوب خون طبیعی است و هدف آن: تغذیه اعضایی مثل استخوان و طحال، ریختن به دهانه معده و برانگیختن اشتها و ایجاد استحکام در اعضاعلائم غلبه اخلاط:غلبه خون:سر درد و سنگینی سر از علائم غلبه خون می باشد· پری رگ ها و نبض· سردرد و سنگینی سر· سرخی چشم ها و صورت و بدن· زیاد شدن خواب و احساس کسالت و خمیازه· ایجاد دمل و بثورات پوستی و خارش· شیرینی دهان· خونریزی لثه و بینی· خارش محل حجامت و فصد قبلیغلبه بلغم:فراموشی و کند فهمی از علائم غلبه بلغم است· سفیدی رنگ· نرمی و سردی پوست· کندی حواس و زیاد شدن خواب· فراموشی و کند فهمی· ترشحات پشت حلق بلغمی و سرفه زیاد· ضعف هضم و آروغ ترش زدن· زیاد شدن آب دهان· عدم تشنگی· ادرار سفید و سنگینی بدن که در این ها بیشتر از غلبه خون است.غلبه صفرا:کاهش تمایل به غذا نشانه غلبه صفرا است· زردی رنگ چشم و پوست· تلخی دهان· خشکی دهان و بینی و عطش زیاد· کاهش تمایل به غذا· تهوع· احساس گزگز و سوزن سوزن شدن بدن· نبض سریعغلبه سودا:فکر و خیال زیاد نشانه ی غلبه سودا است· لاغری و خشکی و سفتی پوست· پرمویی پوست· موی درشت و سیاه همراه با دونیم شدن موها· سیاه شدن رنگ پوست بخصوص زیر چشم· فکر و خیال زیاد· خواب سبک و کم و پریدن های مکرر از خواب· سوزش سر دل و اشتهای کاذب با وجود گرسنگی شدیدجهت آشنایی با دستورات تغذیه ای هر مزاج می توانید مقاله پاکسازی اخلاط بدن را مطالعه نمایید.برگرفته از کتاب تغذیه در طب ایرانی، اسلامی دکتر کردافشاری