گفتار اندر آفرینش عالم

سلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من هیچ تخصصی ندارم و تازه‌کار هستم. لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مراجعه به بخش قبلی شاهنامه (گفتار اندر ستایش خرد)، اینجا کلیک کنید.بخش سوم از جلد اول شاهنامه: گفتار اندر آفرینش عالمفایل صوتی که در بالای صفحه هست، از این صفحه از سایت گنجور (خوانش سهراب سیفی) برداشته شده.از آغازْ باید که دانی درست ... سرِ مایهٔ گوهرانْ از نخستکه یزدانْ ز ناچیز، چیز آفرید ... بدان، تا توانایی آرد پدیدسرمایهٔ گوهرانْ این چهار ... بر آورده بی‌رنج و بی‌روزگاریکی آتشی بَر شده تابناک ... میان، آب و باد از بر تیره خاکنخستین که آتش به جنبش دمید ... ز گرمیشْ پس خشکی آمد پدیدو زان پس ز آرام، سردی نُمود ... ز سردی همان باز تَرّی فُزودچو این چار گوهر به جایْ آمدند ... ز بهر سِپَنْجی سَرای آمدندگُهرها یک اندر دِگر ساخته ... ز هر گونه گردن برافراختهپدید آمد این گنبد تیزرو ... شگفتی نمایندهٔ نو به‌ نواَبَر ده و دو، هفت شد کدخدای ... گرفتند هر یک سزاوارْ جایدرِ بخشش و دادنْ آمد پدید ... ببخشید دانا چنان چون سزیدفلک‌ها یک اندر دگر بسته شد ... بجنبید، چون کار پیوسته شدچو دریا و چون کوه و چون دشت و راغ ... زمین شد به کردارْ روشن چراغببالید کوه، آب‌ها بر دمید ... سر رُستنی سوی بالا کشیدزمین را بلندی نَبُد جایگاه ... یکی مرکزی تیره بود و سیاهستاره بر او بر شگفتی نُمود ... به خاک اندرونْ روشنایی فُزودهمی بر شد آتش، فرود آمد آب ... همی گشت گردِ زمین آفتابگیا رُست، با چند گونه درخت ... به زیر اندر آمد سرانْشان ز بختببالد ندارد جز این نیرویی ... نپوید چو پیوندگان هر سوییو زان پس، چو جنبنده آمد پدید ... همه رُستنی زیر خویش آوریدخور و خواب و آرام جوید همی ... و زان زندگی، کام جوید همینه گویا زبان و نه جویا خرد ... ز خاک و ز خاشاک تن پروردنداند بد و نیکِ فرجام کار ... نخواهد از او بندگی کردگارچو دانا توانا بُد و دادگر ... از ایرا نکرد ایچ پنهان هنرچنین است فرجام کارِ جهان ... نداند کسی آشکار و نهانبریم سراغ معنی ابیات و کلمات و سایر توضیحاتاز آغازْ باید که دانی درست ... سرِ مایهٔ گوهرانْ از نخستبهتر است که در شروع ماجرا، منشا و مرجع تمام چیزهایی که خدا آفریده را بشناسی (منظور 4 عنصر اصلی)سر مایه‌ی گوهران: منظور اولین چیزی است که خدا آفریدهکه یزدانْ ز ناچیز، چیز آفرید ... بدان، تا توانایی آرد پدیدخداوند، از هیچ شروع به آفرینش کرد تا بدین گونه توانایی خویش را آشکار کند.سرمایهٔ گوهرانْ این چهار ... بر آورده بی‌رنج و بی‌روزگارخداوند چهار عنصر اصلی (آب، خاک، آتش و باد) را که سرمنشا همه چیز هستند، بدون هیچ زحمتی، سریع آفرید.برآوردن: کنایه از آفریدنبی‌رنج: بدون سختیبی‌روزگار: بدون نیاز به صرف وقت. در سریع‌ترین حالت ممکن. در یک چشم بهم زدنیکی آتشی بَر شده تابناک ... میان، آب و باد از بر تیره خاکهدف این بیت، بیان عناصر اصلی است. فردوسی می‌گوید خداوند خاک را در فرود پدید آورد؛ آتش را برفراز و دو عنصر دیگر را (آب و باد) در میانه پدید آمدند.نخستین که آتش به جنبش دمید ... ز گرمیشْ پس خشکی آمد پدیداول آتش پدید آمد و از گرمای اولین آتش، خشکی پدید آمد.و زان پس ز آرام، سردی نُمود ... ز سردی همان باز تَرّی فُزودو بعد، گرما کم‌کم از بین رفت و سرما آمد. این سرما، باعث شد تا آب، دوباره پیدا شود(خیلی‌ها می‌گویند این ابیات، بیانگر تئوری بیگ‌بنگ و عصر یخبندان هستند)چو این چار گوهر به جایْ آمدند ... ز بهر سِپَنْجی سَرای آمدندوقتی این 4 عنصر اصلی خلقت، با هم ترکیب شدند، جهان هستی شکل گرفت.به جای آمدن: کنایه از انجام پذیرفتن - انجام شدنسنپجی: عاریت - خانه موقتسپنجی‌سرای: منظور زمین یا جهان هستیگُهرها یک اندر دِگر ساخته ... ز هر گونه گردن برافراختهاین عناصر با هم ترکیب شدند و ریخت‌ها و نمودهای گوناگونی را پدید آوردند.گردن برافراختن: کنایه از آشکار شدن - به تکاپو پرداختنپدید آمد این گنبد تیزرو ... شگفتی نمایندهٔ نو به‌ نواین‌گونه بود که آسمان شکل گرفت. همان آسمانی که مدام شگفتی‌های غیرمنتظره و جدیدی به وجود می‌آورد.نو به نو: پی در پی - مداوماَبَر ده و دو، هفت شد کدخدای ... گرفتند هر یک سزاوارْ جایبعد از پدیدار شدن آسمان، دوازده برج در آن پدیدار شدند. و خداوند آسمان را در این دوازده برج تقسیم کرد. بعد هفت اختر بر 12 برج سروری یافتند و هر کدام در جای خودشات قرار گرفتند. (این تعبیر از کتاب استاد کزازی نقل شد)ابر: برده و دو: دوازده صورت فلکیهفت: هفت کوکب یا هفت سیاره گرداندرِ بخشش و دادنْ آمد پدید ... ببخشید دانا، چنان چون سزیدبعد، خداوند همانطور که شایسته‌اش بود، شروع به بخشش کرد.فلک‌ها یک اندر دگر بسته شد ... بجنبید، چون کار پیوسته شدهفت آسمان به صورت تو در تو (یکی درون دیگری) آفریده و به هم پیوسته شدند. و چون کار آفرینش به سرانجام رسید، به حرکت در آمدند و شروع به کار و گردش کردند.پیوسته شدن: کنایه از سامان یافتن و به انجام رسیدنفردوسی از یک باور باستانی صحبت می‌کند که بر اساس آن، آسمان‌ها در حرکت اند و سیاره‌ها و ستاره‌ها ثابت هستند.چو دریا و چون کوه و چون دشت و راغ ... زمین شد به کردارْ روشن چراغبا پدید آمدن اسمان‌ها و حرکت آن‌ها، پدیده‌های دیگر دنیا مانند دریا و کوه و دشت و راغ پدید آمدند. و زمین، به دلیل فروش و روشنی‌اش، مثل یک چراغ تابان شد.راغ: دامنه‌ی کوهببالید کوه، آب‌ها بر دمید ... سر رُستنی سوی بالا کشیدکوه به وجود آمد و آب از دل زمین جوشید و گیاهان شروع به رشد کردند سر به سوی آسمان نهادند.بالیدن: رشد کردنرستنی: گیاهان - روییدنی‌هادمیدن: پدیدار شدن(تمامی بخش‌های آفرینش - به ترتیب پیداش آب، گیاه، جانوران و انسان‌ها - در این بخش و بخش بعدی شاهنامه قید شده‌اند. و این نشان‌دهنده علم بالای فردوسی است)زمین را بلندی نَبُد جایگاه ... یکی مرکزی تیره بود و سیاهزمین (قبل از خورشید) تیره و سیاه بود و ارزشی نداشت.ستاره بر او بر شگفتی نُمود ... به خاک اندرونْ روشنایی فُزودتا اینکه خورشید بر زمین تابید. نور خورشید، روی خاک افتاد و آن را روشن کرد. به همین دلیل شگفتی آفریده شد.همی بر شد آتش، فرود آمد آب ... همی گشت گردِ زمین آفتابآتش روشن شد، ابر شکل گرفت و باران بارید و آفتاب بر گرد زمین می‌گذشت.(فکر می‌کنم منظور از آتش، صاعقه و رعدوبرق باشد که بعد از آن، باران می‌بارد)گیا رُست، با چند گونه درخت ... به زیر اندر آمد سرانْشان ز بختدانه‌هایی که که خوش‌شانس بودند، سرشان را از زیر خاک بیرون آوردند و رشد کردند و به گیاهان و درختان تبدیل شدند. برای آنها چنان رقم خورده بود که برای خوراک جانوران باشند و به نیت تسلط آن‌ها آفریده شدند.ببالد ندارد جز این نیرویی ... نپوید چو پیوندگان هر سوییگیاه فقط رشد می‌کند و جز این نیرویی ندارد و نمی‌تواند مقا جانوران به هر سویی برود و حرکت کند.و زان پس، چو جنبنده آمد پدید ... همه رُستنی زیر خویش آوریدو بعد از آن بود که جنبده‌ها (حیوانات) پدید آمدند و گیاهان را در اختیار گرفتند (منظور این است که حیوانات، از گیاهان تغذیه می‌کردند).خور و خواب و آرام جوید همی ... و زان زندگی، کام جوید همیتمام چیزی که این حیوانات از زندگی می‌خواستند، این بود که بخورند و بخوابند و در آسایش باشند.نه گویا زبان و نه جویا خرد ... ز خاک و ز خاشاک تن پروردنه زبان صحبت داشتند و نه به دنبال عقل بودند. فقط از خاک و گیاهان استفاده می‌کردند تا ادامه حیات داشته باشند.نداند بد و نیکِ فرجام کار ... نخواهد از او بندگی کردگارآن‌ها به فکر خوبی و بدی عاقبت کارشان نبودند. خدا هم از آن‌ها انتظار بندگی نداشت.چو دانا توانا بُد و دادگر ... از ایرا نکرد ایچ پنهان هنرخداوند توانا و عادل، هیچ هنری را دریغ نکرد و هرچه هنر داشت در آفرینش به نمایش گذاشت.از ایرا: از برای این - از این جهتایچ: هیچچنین است فرجام کارِ جهان ... نداند کسی آشکار و نهانو پایان کار جهان، این‌گونه است. کسی آشکار و نهانِ آن را نمی‌داند.برای مشاهده بخش بعدی (گفتار اندر آفرینش مردم)، اینجا کلیک کنید.