پروژه سپه چالشی بزرگ اما دست‌یافتنی ...

شبی که به خوشی سحر شدهرزمان که بخواهم درخصوص پروژه مهاجرت بانکداری یکپارچه بانک سپه به سامانه‎های شرکت داتین بگویم و از تجارب و دستاوردهایمان در این پروژه صحبت کنم اولین موضوعی که به ذهنم می‎رسد اهمیت، پیچیدگی و گستردگی آن است و در این مسیر، اهمیت این پروژه را برای شرکت و برای هریک از افراد درگیر در آن یادآور می‌شوم.بانک سپه قدمتی 100 ساله دارد و با جامعه ایران بزرگ شده است. یکی از کلیدی­ ترین بانک‌های دولتی است و تقریبا بسیاری از ایرانیان به ­صورت مستقیم مشتری این بانک هستند؛ همین مساله اهمیت خدمات این بانک را دو چندان می‌کند. شاید بتوان گفت بانک سپه در کنار بانک­‌های ملی و صادرات به ­نوعی برند بانکی دولت هستند، بنابراین کیفیت خدمات این بانک‎ها اهمیت بسیار بالایی در جامعه دارد و هرگونه مشکل و اختلالی در ارائه این خدمات، تبعات جدی در سطح جامعه به ­وجود می­‌آورد.از طرفی پیشرفت­‌های روزافزونی در صنعت بانکی ایران در سال­‌های گذشته اتفاق افتاده است. بانک سپه برای هم‌راستا شدن با آن و رسیدن به کیفیت شایسته نام خود در سطح خدمات می­‌بایست یکبار برای همیشه کاری می­‌کرد تا سامانه‌های اصلی خود را متمرکز کرده و توانایی مدیریت خدماتش را بهبود بخشد و به سطح مطلوب و بالایی برساند.از طرف دیگر بانک سپه با تعداد بیش از هزار شعبه و تعداد مشتریان بسیار بالا، عملا از لحاظ بزرگی و وسعت خدمات خود، جزو بانک‌­های بزرگ ایران است و بدیهی است سامانه متمرکزی که توانایی ارائه خدمات در این بانک را داشته باشد باید بسیار کارا باشد و با حفظ کارایی، یکپارچگی را حفظ کند.بنابر تجربیات 15 ساله‌ام در حوزه پیاده‌سازی زیرساخت‌های نرم ­افزاری بانکی در ایران، با نگاه به واقعیت‌های پروژه بانک سپه می‌توانم بگویم که این پروژه، بسیار بزرگ و دارای چالش‌­های بسیار در بخش‎های زیرساختی، نرم‎افزاری، فرایندی و غیره است. بر این باورم که هرچه پروژه­ای بزرگ‎تر و پرچالش‎تر باشد، تجربیات مرتبط با آن نیز برای سازمان و افراد، بزرگتر خواهد بود. مسلما وقتی فردی یا سازمانی می­‌خواهد با چالش‎های پروژه‎ای در سطح و اندازه بانکداری یکپارچه سپه دست ­و پنجه نرم کند، سختی­‌های آن را باید به جان بخرد.چه تغییراتی در داتین رخ داد؟در طول یک­سال ­و اندی که از ابتدای پروژه تا زمان بهره‌برداری در شرکت داتین به­ طول انجامید، تلاشی شبانه‌روزی و حل مسائل گوناگونی در جریان بود و درنتیجه آن تغییرات بسیاری در زیرساخت‎ و نرم‎افزارها شاهد بودیم. این تغییرات در راستای تطبیق نرم‎افزارها با نیازهای بانک و همچنین اطمینان از کارایی سرویس‌ها در حجم فعالیت‎های بانک سپه بود.به عنوان نمونه آزمون‎های کارایی برای اکثر سامانه‌ها انجام و درخلال این آزمون‌ها مشکلات و موانع را بررسی و رفع کردیم. برای این کار در مرکزداده‌ شرکت محیط تست کارایی تهیه و راه‌اندازی کردیم و سناریوهای اصلی سامانه‌های شعب و کارت را از لحاظ کارایی تست کردیم. این تست‌ها شامل تست‌های پایداری، استرس تست و تست‌های اسپایک بودند. در زمان این تست‌­ها تمامی اجزاء زیرساختی و نرم‌افزاری را بررسی کردیم و در این بین، برخی از مشکلات همچون بهبود کارایی کوئری‌ها، تغییر پارامترهای پایگاه‌داده و غیره را انجام دادیم. با انجام این تست‌ها در شرکت به این اطمینان رسیدیم که سامانه‌­ها توانایی ارائه سرویس در سطح بانک بزرگی همچون بانک سپه را دارند.از دیگر تست­‌هایی که انجام دادیم، تست کارایی محاسبه و واریز سود سپرده بود که با توجه به حجم بالای سپرده‌های بانک سپه، از عملکرد مناسب ماژول محاسبه و سود سپرده‌ها باید اطمینان پیدا می­ کردیم. یکی از مشکلاتی که در زمان تست کارایی ماژول محاسبه و واریز سود سپرده در بخش زیرساخت مشاهده کردیم میزان Load بالای تجهیزات شبکه بود. با بررسی‌های لازم در تمامی حوزه‌های زیرساختی تصمیم گرفتیم که تغییراتی در معماری شبکه انجام دهیم. با انجام این تغییرات توانستیم میزان Loadشبکه را که می‌توانست در زمان عملیات ماژول سود، تاثیرات مخربی بر دیگر سامانه‌ها داشته باشد، تعدیل کنیم.به‌روزرسانی پایگاه‌­داده و سیستم‌عامل سرورهای پایگاه‌داده یکی دیگر از تغییرات در معماری بود که حتما قبل از راه‌اندازی سیستم­‌های بانک سپه باید مورد آزمون قرار می‌‌دادیم و از عملکرد آن مطمئن می‌شدیم. به همین دلیل در زمان تست کارایی که پیش از این در مورد آن صحبت شد، این به‌روزرسانی را در محیط تست کارایی انجام داده و نتایج تست کارایی روی آن را بررسی کردیم و در انتها با عملکرد قابل انتظار پایگاه داده پس از به‌روزرسانی، آماده راه‌اندازی مرکزداده بانک سپه بودیم.در زمان مانورها به چه مواردی حساس بودیم؟برای بهره‌­برداری از سامانه­‌ها نیاز بود از فرایند مهاجرت داده‎ها و ارائه خدمات به­ تمامی سرویس­‌های بانکی اطمینان حاصل می‌کردیم. به این­ منظور چندین مانور مهاجرت داده و همچنین چندین مانور در سطح شعب بانک را اجرا کردیم. در تمامی این مانورها تمامی تیم‌­ها اعم از زیرساخت، عملیات، توسعه و پشتیبانی درگیر بودند و شبانه­‌روزی در کنار یکدیگر تلاش می‎کردیم تا هریک از مانورها به بهترین نحو انجام شود.با توجه­ به اینکه تصمیم گرفته شده بود که مهاجرت داده به­ صورت بیگ‌بنگ انجام شود، می­‌دانستیم که در این نوع از مهاجرت داده محدودیت زمان وجود دارد. در زمان مانور مهاجرت داده، تمام تیم‎های زیرساختی اعم از سخت‌افزار، شبکه، پایگاه‌داده، تمامی اجزای زیرساخت را تحت پایش لحظه‌­ای خود داشتند تا درصورت مشاهده هرگونه رخدادی، به­ سرعت مشکل را برطرف کنند. تمامی رخدادهایی که با آنها مواجه شدیم، ثبت کردیم تا برای مانورهای بعد و نهایتا مهاجرت، ریشه اصلی رخدادها رفع و از عدم وقوع دوباره آنها اطمینان پیدا کنیم.فرایند مهاجرت داده به این صورت بود که ابتدا داده‌­های بانک در قالب‌­های توافق شده در پایگاه­ داده ایمپورت شده و برای عملیات مهاجرت به تیم­های مربوطه تحویل می‌‌شد. با توجه به آنکه داده‌­ها در قالب فایل‌های متنوعی بودند، امکان استفاده از روش یکسان و مشخص برای ایمپورت داده‌ها نبود و این مساله کندی و مشکلات مربوط به encoding و ... را برای ما به وجود می­‌آورد و مجبور بودیم هر کدام را به صورت مجزا بررسی و رفع کنیم.در زمان مانور سرویس‌دهی سامانه‌­ها به شعب، اگرچه حساسیت زمانی مانند مانور مهاجرت وجود نداشت و تست‎های کارایی برای سامانه‌­ها انجام شده بود، با این­حال مانورها شبیه‌­سازی واقعی روز کاری بانک بود و به ما کمک می‎کرد که برای روزهای آغاز پس از بهره­‌برداری از سامانه‌­ها آمادگی بیشتری داشته باشیم. در زمان این مانورها نیز پایش تمامی اجزای سامانه‌­ها از زیرساخت تا نقطه نهایی از اهمیت بالایی برخوردار بود که این کار را با همدلی تمام تیم‎ها انجام دادیم. صد البته که مشکلات بسیاری را دیدیم و راهکارهای مناسبی را با همکاری تیم­ها برای رفعشان پیدا و اجرا کردیم.یکی از مواردی که در بخش زیرساخت باعث تغییرات شد، پس از مانور سوم و پیش از روز بهره‌برداری از سامانه‌‌ها بود. در این زمان که تمامی سامانه‌­ها آخرین تغییرات را برای بهره‌برداری انجام می‌دادند، سامانه تحلیلی BI نیز پایگاه‌داده خود را آماده و به‌روز کرده بود، در زمان به‌روزرسانی پایگاه‌داده BI مشاهده کردیم که میزان Load بالای این سامانه­ تاثیر بسیار بالایی روی پایگاه‌داده سامانه بانکداری متمرکز دارد. با بررسی‌­های بیشتر مشخص شد میزان IOPS ایجاد شده در زمان واکشی داده از پایگاه‌داده استندبای بسیار بالا است، برای رفع آن مجبور به جداسازی دستگاه ذخیره­‌سازی پایگاه‌داده استندبای سامانه بانکداری متمرکز شدیم. (این پایگاه داده تا پیش از این از دستگاه ذخیره­‌ساز مشترک استفاده می‌کرد.) عملیات انتقال اطلاعات پایگاه­‌داده کاری زمان‌بر بود که خوشبختانه تا پیش از روز مهاجرت داده انجام شد. از این­ دست مشکلات در تمام مانورها و پیش از روز 19 تیر داشتیم اما نتیجه کار، خوب و رضایت‎بخش بود؛ به‌طوری­‌که از لحاظ سرویس‌دهی زیرساخت و سامانه‌­ها در روزهای پس از بهره‎برداری با مشکل حاد و بازدارنده‎ای مواجه نشدیم.پیش از بهره‌برداری از سامانه‌­ها یکی از کارهایی که باید انجام می­‌دادیم برقراری ارتباطات سامانه‌­های حاکمیتی از قبیل ارتباط با شبکه بانک مرکزی، سامانه پست، ثبت واحوال و غیره بود. با توجه به گسترده بودن این ارتباطات و نیاز به همکاری بین تیم‌های بانک و داتین، کاری طولانی اما با اهمیت بود. این کار از لحاظ فنی نیاز به بررسی و عیب‌یابی هریک از موارد داشت که در هر دو تیم باید انجام می‌گرفت. این کار چندین ماه زمان برد و با بردباری تیم شبکه داتین و بانک به سرانجام رسید.اتصال هزاران دستگاه خودپرداز بانک سپه به سامانه سوئیچ یکی دیگر از موارد پر اهمیت بود. چالش این مساله گستردگی شبکه دستگاه­‌های خودپردازها بود که برای برقراری ارتباطات آن نیاز به بررسی و عیب‌یابی توسط هر دو تیم شبکه بانک و داتین بود. با توجه به لزوم رعایت موارد امنیت شبکه در خصوص این ارتباطات، موارد مربوط به این شبکه در جلساتی با کارشناسان و مدیران شبکه بانک بررسی و سپس مطابق با توافقات، دسترسی‌ها در معماری شبکه لحاظ شد اما به دلیل طولانی بودن روند اتصال این دستگاه‌ها به سامانه سوئیچ، بررسی موردی مشکلات بسیار طولانی و طاقت‌فرسا بود.تمام زحمات به بار نشستباوجود زمان‌هایی که برای مانورها گذاشته شد، انجام مهاجرت داده به ­صورت بیگ­‌بنگ و بهره‌­برداری از سامانه­‌ها برایمان از حساسیت بالایی برخوردار بود. بهره‌­برداری از سامانه‌ها و مهاجرت داده بانک سپه نتیجه یک­سال تلاش شبانه­‌روزی بچه­ ها بود و به ­تعویق افتادن آن به نوعی احساس سرخوردگی و شکست را در ما تداعی می‎کرد. هیچ­کسی دوست نداشت که بهره‌­برداری به هر دلیلی به تعویق بیفتد؛ بنابراین عملیات مهاجرت اصلی که در تاریخ 19 تیرماه انجام گرفت استرس بالایی به ­همراه داشت. همچنین فارغ از مهاجرت داده، صبح روز جمعه 20 تیر باید تمامی سامانه‌های غیرحضوری، خدمات خود را شروع می‎کردند، برای ما اهمیت زیادی داشت و این زمان با استرس و اضطراب بالایی همراه بود؛ چراکه نتیجه نهایی تمام تلاش‎های شبانه‌روزی ما در این زمان به ثمر می‎رسید. بالاخره سامانه بهره‌­برداری و فشار بی‌ثمر ماندن همه تلاش‎ها از روی دوشمان برداشته شد. فائق شدن به مشکلات و موانعی که بر سر راه پروژه قرار داشت و بهره‌برداری نهایی از سامانه‌ها تنها در سایه تخصص فنی و فرایندی مورد نیاز، همدلی تمامی افراد و تلاش برای تحقق یک هدف به دست آمد. به­ عنوان بخشی از بدنه اجرایی پروژه، از نزدیک شاهد این تلاش‎ها بودم و خودم نیز به ­منظور رسیدن به این هدف بزرگ، تلاش می‎کردم. تمام توان و تمرکز را روی همراهی با تیم‎ها و همدل شدن با آنها، رفع مشکلات و فراهم کردن نیازمندی‎های ایشان کردم و چقدر از کار کردن در کنار این تیم لذت بردم.فراتر از شیرینی تحقق یک هدف بزرگ و شادی حاصل از آن، تجاربی که ب­دست آوردیم برای هریک از ما اهمیت بالایی دارد. همه ما نسبت به زمانی که نخستین بار نام این پروژه را شنیدیم با تجربه‌تر شدیم. ما در طول این یک­سال یاد گرفتیم که چگونه با کار کردن در کنار هم از سد مشکلات بگذریم و به اهدافی دست یابیم که در ابتدا بسیار دور به ­نظر می ­رسیدند. تجربه کردیم وقتی در یک پروژه با سطح ریسک‌پذیری بالا کار می‌کنیم، باید بنا به ضرورت و شرایط به استقبال تغییرات برویم و آموختیم چگونه هرروز آماده بروز و حل مساله جدید باشیم. از همه مهم‌تر آموختیم که صبر پیشه کنیم و با صبر و استقامت برای تحقق اهدافمان پافشاری کنیم.معتقدم یکی از دلایل رسیدن به هدف بزرگی همچون پروژه مهاجرت سامانه‌های بانکی سپه، پایش مداوم به­ منظور شناخت توانمندی‎های قابل بهبودمان است؛ اینکه با تکیه بر توانمندی‎ها نقاط ضعف را بهبود ببخشیم، کاری که ما در داتین انجام دادیم. با نگاهی به گذشته، برخی از نقاط قوتمان را در موارد زیر می­بینمفارغ از آنچه گفته شد علاقه‌مندم درخصوص فداکاری و از خودگذشتگی مثال‌زدنی تیم اجرایی پروژه صحبت کنم. همه ما طی یک­سال­ و نیم گذشته کمتر وقت برای خانواده‎هایمان گذاشتیم، کمتر مسافرت رفتیم، کمتر تفریح کردیم. حتی شیوع بیماری کرونا، هیچ­یک از ما را لحظه­‎ای برای تحقق اهداف و موفقیت در پروژه مردد نکرد. حتی بیماری به سراغمان آمد و بیم سلامتی خانواده‎مان را داشتیم اما هیچ­کدام از اینها انگیزه و انرژیمان را کم نکرد.اما این راه ناهموار و پیچیده پروژه سپه برایمان چه دارد؟تجارب فنی و سازمانی که در پروژه سپه به ­دست آوردیم ما را در ارائه خدمات بهتر به دیگر مشتریان (بانک‎ها) کمک می‌کند. سامانه‌ها و زیرساخت دیگر مشتریان در آینده مسلما شاهد تغییراتی خواهند بود که سطح ارائه خدمات در آنها را متحول خواهد کرد. همچنین بهبودهایی را که از نظر کارایی، دسترس­‌پذیری، امنیت و غیره در تمامی قسمت‎های سامانه‌ها داده‎ایم، وضعیت موجود در سامانه‌­های دیگر مشتریان را بهبود خواهد داد.از نظر سازمانی بهبود نقاط ضعف در تیم‎ها رخ داد و هرروز در تیم‌­ها یکپارچه و در قالب یک سازمان بهتر عمل می‌کنیم. مهم‌تر از همه، این اعتماد به ­نفس را به دست آورده‎ایم که می‌توانیم و منتظریم تا در کنار هم اهداف بسیار بزرگتری را محقق کنیم و در آینده شاهد پیروزی‌های بزرگتری در کارنامه کاری خود باشیم.و اما من ...پانزده سال تجربه کاری‌ام در حوزه زیرساخت و پایگاه‌داده سامانه‌­های بانکی بوده و در پروژه مهاجرت و بهره‌­برداری از سامانه‌های چندین بانک حضور داشته‌ام. بنابر تجارب پیشین و آشنایی که با سیستم‌­های زیرساختی بانکی داشته­‌ام، پروژه مهاجرت و بهره‌برداری از سامانه­‌های بانک سپه را پروژه‌ای بزرگ و پرچالش می‎دانم که آن را تجربه کردم.نقشم در زیرساخت داتین انجام هماهنگی‌ها و برنامه‌ریزی برای کارها بود و به ­همین دلیل با تمامی تیم‎های درگیر ارتباط داشتم. هماهنگی با تیم پروژه و کارفرما نیز جزو وظایفم بود و از این رو در جلسات بسیاری با کارفرما، با تیم‎های درگیر در داتین و غیره حاضر بودم. این پروژه به ­همراه مشکلات و موانعی که در طول این یکسال با آنها برخورد کردم تجارب زیادی برای من به ارمغان آورد و باعث شد مهارت‌هایی را در خودم بهبود دهم. هریک از ما تجارب و مهارت‎های فردی خود را در طول زمان به دست می‌­آوریم اما برخی رویدادها سرعت آن را بیشتر می­ کند. پروژه سپه برای من این نقش را داشت و الان خوشحالم که در این پروژه حضور داشتم و نقشی در موفقیت آن ایفا کردم.بخش بزرگی از پروژه سپه انجام پذیرفت اما شک ندارم چشم‌اندازی بسیار روشن از اهداف بزرگتر و موفقیت‎های بیشتر در انتظار ماست. پروژه مهاجرت پنج بانک ادغامی در بانک سپه گام بزرگ بعدی است که در آینده نزدیک انجام می‌پذیرد. با اتکا بر تجارب پیشین و تجربه این پروژه به استقبال آن می‌رویم و تمام تلاشمان را معطوف به آن می‌کنیم. این مسیر همچنان ادامه دارد ... .