آگراندیسمان 1966 (Blow up)

از یه بیننده معمولی، برای بیننده‌های احتمالا معمولی دیگه.قطعا پر از اسپویلر، هرچند فکر نمی‌‌کنم تعداد زیادی قصد و برنامه(و البته حوصله) دیدن یه فیلم 60 ساله‌ عجیب غریب ایتالیایی رو داشته باشن.آگراندیسمان به پروسه بزرگ کردن عکس میگن. عکس‌ها رو blow up می‌کردن تا جزییات بیشتری مشخص بشه. آگراندیسمان، محصول سال 1966 و ساخته مایکل آنجلو آنتونیونی -کارگردان ایتالیاییه. این اولین فیلم انگلیسی زبان کارگردان و پرفروش‌ترین Art Film ای هست که تا به حال ساخته شده و تقریبا دو ساعته. پلات فیلم از یه داستان از خولیو کورتازار الهام گرفته شده؛ اینجوری که پروتاگونیست تقریبا همونه ولی اتفاقاتی که می‌افته تو فیلم و داستان کورتازار متفاوت هستن.داستانیه عکاس خوش‌تیپ و جوون توی لندن دهه 60 توی استودیوش از مدل‌ها(و به قول خودش "پرنده‌هاش") عکس می‌گیره و مشغول انجام پروژه عکاسیش با کمک دوستشه. فیلم اینجوری شروع می‌شه که یه روز می‌ره بین کارگرها و بی‌خانمان‌ها تا ازشون عکس بگیره. لباس‌های کهنه و پاره هم پوشیده که بتونه بینشون قاطی شه. کارش رو انجام می‌ده و تو راه برگشت با یه گروه از دلقک‌ها مواجه می‌شه که جیغ و داد کنان ازش درخواست پول می‌کنن. بر می‌گرده به استودیو و شروع می‌کنه به عکاسی از یه مدل که جلسه عکاسی اوج می‌گیره و سریع و پرهیجان می‌شه تا جاییکه ممکنه سکس رو تو ذهن تداعی کنه. توماس علاوه بر رسیدن به پروژه‌های شخصیش نیاز به پول هم داره واسه همین از مدل‌های زیادی عکس می‌گیره و به گفته خوش "دخترهای زیادی بهش کلی پول می‌دن که ازشون عکس بگیره". مدل‌ها همکاری نمی‌کنن و این جلسه خوب پیش نمی‌ره و توماس با اعصاب خورد استودیو رو ترک می‌کنه. وقتی می‌ره بیرون یه زوج رو تو یه پارک می‎بینه که دارن با هم راه می‌رن. تعقیبشون می‌کنه و می‌رسه به یه جای خیلی خلوت و سبز. توماس پشت درخت‌ها قایم می‌شه و از اون زوج عکس می‌گیره. مرد که موهاش جوگندمیه خیلی خشک و سرد به نظر میاد و نه صورت و بدنش چیز خاصی رو نشون نمی‌دن ولی زن خیلی متحرک و پراحساسه. بعد از چند دقیقه زن متوجه حضور توماس می‌شه و دنبال توماس در حال فرار می‌ره تا عکس‌ها رو پس بگیره ولی موفق نمی‌شه. زن برمی‌گرده ولی از مرد میانسال خبری نیست. توماس باز هم عکاسی رو ادامه می‌ده و محل رو ترک می‌کنه. زن بعدتر محل استودیو رو پیدا می‌کنه و حتی سعی می‌کنه بدنش رو با عکس‌ها معامه کنه ولی توماس موافقت نمی‌کنه و حلقه فیلم دیگه‌ای رو به زن قالب می‌کنه. زن شماره‌اش رو هم به توماس می‌ده. بعد از اینکه زن استودیو رو ترک می‌کنه دو دختر وارد استودیو می‌شن و اصرار می‌کنن که توماس ازشون عکس بگیره ولی جلسه تبدیل به یه رابطه سه نفره و هیجان‌انگیز می‌شه، بعد از اون توماس -درازکش- چشمش به چیزی روی عکس‌ها که گرفته می‌افته و دخترها رو بیرون می‌کنه. بعد از دقت بیشتر متوجه می‌شه که ظاهرا لای علف‌ها و بوته‌های پارک یه نفر با تفنگ تصمیم داشته مرد میانسال رو به قتل برسونه و توماس با عکس گرفتنش مانع این کار شده. زنگ می‌زنه برای همکارش ولی موفق نمی‌شه باهاش صحبت کنه. به شماره‌ای از زن داخل عکس گرفته بود هم زنگ می‌زنه ولی شماره اشتباهه. بعد چندین دقیقه توماس متوجه می‌شه از جنازه مرد هم عکس گرفته و چیزی مثل بدن یه آدم زیر یکی از بوته‌ها افتاده. دو سوم اول فیلم به کندی صرف توماس و علاقه و درگیر شدنش با پروسه عکاسی می‌شه.توماس در این بین به همسایه نقاشش هم سر می‌زنه و باهاش درباره نقاشی حرف می‌زنه. همسایه‌اش از این می‌گه که چطور خودش هم در ابتدا نمی‌دونه چی می‌کشه بلکه بعد از تموم شدن دنبال چیزهایی می‌گرده تا به آثارش معنی بدن. همچنین دوست دختر همسایه‌اش رو می‌بینه که به نظر رابطه خیلی صمیمی و دوستانه‌ای با توماس داره.در ادامه توماس زنی که ازش عکس گرفته بود رو حین رانندگی می‌بینه، پیاده می‌شه تا دنبالش کنه ولی موفق نمی‌شه. در عوض صدایی که می‌شنوه رو دنبال می‌کنه و سر از یه کنسرت در میاره که آدم‌هاش بی‌روح، خسته و بی‌حوصله ایستاده‌ان و کاری نمی‌کنن. ولی جو بالا می‌گیره و توماس هم به جمع مشغول رقص اضافه می‌شه. (نکته جالب اینکه گروهی که مشغول اجراست، The Yardbirds هستن و می‌شه Jimmy Page و Jeff Beck رو هم می‌شه حین اجرای Stroll On دید. یکی از گیتاریست‌ها گیتارش رو می‌شکونه و دسته‌اش رو پرت می‌کنه لای جمعیت و همه هجوم می‌برن که بگیرنش. با دعوا و کتک‌کاری توماس موفق می‌شه دسته شکسته رو به دست بیاره و از ساختمون فرار کنه. در بیرون ساختمون اما متوجه می‌شه چیزی جز یه تیکه چوب شکسته نیست و پرتش می‌کنه گوشه خیابون.بعد از اون می‌بینیم که موقع گرگ و میش صبح توماس به پارک برمی‌گرده تا مطمئن شه چیزی که تو عکس دیده جنازه مرد میانسال بوده یا نه. چیزی که پیدا می‌کنه ظاهرا جنازه یه آدمه ولی اونقدر خشک، مصنوعی و پلاستیکیه که نمی‌شه گفت آدمه یا یه مانکن. باد شروع به وزیدن می‌کنه و تو صحنه بعد جنازه سر جاش نیست.بعد توماس راهی استودیو می‌شه که دوباره به گروه دلقک‌ها برمی‌خوره که همچنان مشغول جیغ و داد رو و توی ماشینشون هستن و چند قدم اونورتر پیاده می‌شن و وارد یه زمین تنیس می‌شن. دو نفر می‌رن داخل و بقیه همراه توماس از بیرون فنس‌ها مشغول دیدن بازی می‌شن. تنیسی که نه راکت داره و نه توپ ولی همه دلقک‌ها محو تماشا کردنش شده‌ان. توماس با خنده و تمسخر همراه بقیه نگاه می‌کنه و لبخند می‌زنه. یکی از بازیکن‌ها توپ خیالی رو محکم می‌زنه و توپ از زمین خارج می‌شه. از توماس می‌خوان که توپ رو براشون بیاره، توماس می‌ره و توپ خیالی رو تو دستاش می‌گیره و براشون پرت می‌کنه. کم کم صدای توپ به گوش می‌رسه و دوربین یه نمای خیلی دور از توماس وسط چمن‎‌ها نشون می‌ده و فیلم تموم می‌شه.اول به نظر میاد فیلم درام باشه و در ادامه احساس می‌شه که داره ماجراجویی و حتی پلیسی می‌شه! ولی واسه من همون درام کفایت می‌کنه.فیلم‌های آنتونیونی معمولا رازآلود و منزوی هستن در حالیکه نقش اول این فیلم ماشین مسابقه‌ایش رو تو خیابون‌ها می‌رونه و عکاسی می‌کنه و حتی شب‌ها کنسرت هم می‌ره؛ با افراد زیادی ارتباط داره و سکس نقش پررنگی توی روزمرگی‌هاش داره. همچنین برخلاف بقیه فیلم‌هاش که ایتالیایی هستن، انگلیسیه. آنتونیونی رها کردن قهرمان رو امضای خودش دونسته.آگراندیسمان به پروسه بزرگ کردن عکس می‌گن. زمانی که "زوم کردن" بی‌معنی بود، می‌تونستیم از دستگاه آگراندیسمان استفاده کنیم و عکس رو Blow Up کنیم -که اسم انگلیسی فیلمه- تا جزییات بیشتری رو ببینم. اسم فیلم هم به"جستجو برای دیدن و دونستن بیشتر" اشاره می‌کنه. اینکه با هر اثر هنری باید همینکار رو کرد، باید Blow Up کرد و درگیرش شد، شاید یه جنازه پیدا شد!نکته‌ای که خیلی به چشم میاد پررنگ بودن نقش "هنر" تو فیلمه. به شکلی که انگار فیلم درباره هنره و تقریبا هر عنصری از فیلم رو می‌شه هنر تلقی کرد، از خود توماس تا جنازه‌ای که معلوم نیست وجود داره یا نه. کل ماهیت فیلم عملا به ماهیت هنر پرداخته و اینکه چجوری گذار هنر از مدرنیسم به پست مدرنیسم اتفاق می‌افته و این سوال که هنر چیه و چه چیزی قابلیت این رو داره که هنر تلقی بشه؛ و مهم‌تر اینکه هنر چه تاثیری روی زندگی ما آدم‌ها داره.این ایده تو دهه 60 خیلی فراگیر و مهم بود و دیدگاهی که الان به هنر داریم رو کاملا دستخوش تغییر کرد. همچنین کنسرت زیرزمینی وسط فیلم هم اهمیت دوره psychedelia رو گوشزد می‌کنه، دوره‌ای که Jefferson Airplane، Pink Floyd، Jimmi Hendrix، The Doors، The Moody Blues، Velvet Underground، Woodstock، جنگ ویتنام و وارهول ازش سردرآوردن.علاوه بر این انواع مختلقی از هنر تو فیلم دیده می‌شه مثل عکاسی(که شغل توماسه)، مجسمه‌سازی(خرید پره هواپیما به عنوان مجسمه)، نقاشی(آنتیک فروشی و مکالمه با پیرمرد)، رقص و تئاتر(دلقک‌ها و تنیس) و معماری(توجه دوربین به ساختمون‌های شهر حین رانندگی). همین اهمیت دادن به همه هنرها حتی باعث شده تا خود هنر سینما کمرنگ تر بشه تا فرصت پرداخت به بقیه هم باشه.دیدن این فیلم مثل دیدن یه نقاشی در حال کشیده شدنه. از ابتدا تقریبا غیرممکنه که سردرآورد چه اتفاقی داره می‌افته و چندان اهمیتی به انتظاراتی‌که معمولا از یه فیلم داستانی سینمایی می‌ره نمی‌ده. صحنه آخر هم که بهترین جای فیلمه هم خود فیلم و هم قدرت ادراک و تحلیل بیننده رو زیر سوال می‌بره و خودم هم اول اون صحنه رو تو یوتیوب دیدم و مشتاق شدم که کل فیلم رو ببینم. هدف فیلم هم اتفاقا همینه که به بیننده گوشزد کنه هنر objective نیست بلکه به هر چشمی یه رنگه. صحنه آخر بیشتر از همه‌جا بهمون یادآوری می‌کنه که باید دید، درگیر شد و در نهایت دنبال معنی گشت، حتی اگه معنی‌ای پیدا نشه هم مهم نیست چون در این مورد، رسیدن به هدف مهم نیست بلکه پروسه و مسیره که مهمه. حتی پا فراتر می‌ذاره و به جای "چه چیزی هنر هست و چه چیزی نیست؟" می‌پرسه "چه چیزی هست و چه چیزی نیست!؟". همونجوری که هیچوقت نمی‌فهمیم نقاشی‌های همسایه توماس چی بودن، اینکه مرد میانسال کشته شد یا نه، اینکه چرا زن اصرار به پس گرفتن عکس‌ها می‌کرد، اینکه رابطه توماس با دوست دختر همسایه‌اش چی بود، اینکه پروژه عکاسی توماس چی شد، چه بلایی سر همکارش یا دختر آنتیک فروش اومد، عملا هیچی، دو ساعت سوال؛ با این حال می‌شه از فیلم لذت برد و درگیرش شد و همینه که مهمه. درست مثل همسایه توماس که خودش هم در ابتدا نمی‌دونه چی می‌کشه، باید فقط نقاشی کنیم و بعد از تموم شدن باید با چشم خودمون دنبال چیزهایی بگردیم تا به کارمون معنی بدیم.