چماق تئوریک علیه ولایت

سلسله مباحث عدالتخواهی گاهی دوگانه سازی یکی از روش های موفق ایجاد انحراف و غرض ورزی در مسائل اساسی است، گاهی هم برخی از دوگانه سازی ها حاصل جهل و نداشتن نگاه جامع به مباحث است.مثال تاریخی اش هم همان دوگانه معروف تعهد یا تخصص است که بعدا برای همگان روشن شد که هر طرف این دوگانه اخذ شود راه صحیحی انتخاب نشده بلکه راه صحیح و جامع در انتخاب طریق سومی است که در هیچ طرف آن دوگانه مطرح نشده بود.مثال امروزی این دوگانه سازی انحرافی و یا شاید مغرضانه که بسیار بر سر زبان ها افتاده است دوگانه ولایت و عدالت است. اینکه آیا ولایت بر عدالت مقدم است یا عدالت بر ولایت؟.پاسخ صحیح و جامع این سوال در هیچ کدام از طرفین این دوگانه وجود ندارد چرا که این مسئله وجوه مختلفی دارد و هر کدام از این وجوه یک پاسخ متفاوت؛ و متاسفانه باید گفت این سوال پاسخ یک کلمه ای ندارد که طرفداران یک طرف دوگانه چماق کنند و بر سر دیگری بکوبند، خصوصا اگر چماق بدست میدان ما نام مقدس عدالتخواهی را برای خودش جعل کند و بخواهد با چنین دوگانه سازی هایی ادبیات معرکه اش علیه ولایت را تولید کند.بررسی رابطه تقدم عدالت و ولایت دو ساحت دارد که در هر بخش پاسخ متفاوت است. اول، بخش نظری و دوم، بخش اجرایی.اول؛ در مقام مسائل نظری و فلسفی عدالت بر ولایت مقدم است چرا که شرط ولایت ولی و مقدمه ی واجب ولایت، عدالت است. مفهوم ولایت مفهوم جامعی است که جامع صفات و خصوصیات متعددی است که یکی از آن صفات عدالت است. شخص ولی به شرط عادل بودن و به شرط اهتمام به اجرای عدالت ولایت دارد و به محض تهی شدن از این شرط مهم از ولایت ساقط است.دوم؛ این مسئله ساحت دومی دارد که اتفاقا محل بحث عدالتخواهان، سیاسیون و اهالی رسانه همینجاست و آن پاسخ به سوال مطرح شده در ساحت حکومت اسلامی و اجراست.در این وجه از سوال اتفاقا ولایت است که بر عدالت تقدم دارد. آن ولایت الهی است که بستر ساز اجرای عدالت است. ولی الهی است که با استفاده از منابع دینی و اسلامی تعریف صحیحی از عدالت در میان ده ها تعریف مختلف و مکاتب گوناگون ارائه می دهد. ولی الهی است که اولویت ها، مصالح، موانع و مقتضیات را شناسایی می کند و جامعه را به سوی اقامه قسط و عدل رهنمون می سازد. اینجاست که قطعا ولایت بر عدالت مقدم است. ولایت هم مقدمه ی گفتمان شدن عدالت ناب است، هم بستر برای اجرا و اقامه اش، هم کلید قفل ها و هم دلالت کننده ی عدم انحرافش. همانطور که امام باقر علیه السلام در اهمیت ولایت فرمودند:عن الباقر علیه السلام: بُنِيَ الإسلامُ على خَمْسَةِ أشْياءَ : عَلى الصَّلاةِ ، و الزَّكاةِ ، و الحَجِّ ، و الصّومِ ، و الوَلايةِ. قالَ زُرارَةُ : فقلتُ : و أيُّ شَيْءٍ مِنْ ذلِكَ أفْضَلُ ؟ فقالَ : الوَلايةُ أفْضَلُ؛ لأنّها مِفْتاحُهُنَّ ، و الوالي هُوَ الدَّليلُ عَلَيْهِنَّ .[الكافي : 2 / 18 /5 .]امام باقر عليه السلام فرمود : اسلام بر پنج چيز استوار است: نماز، زكات، حج، روزه و ولايت. زراره مى گويد: پرسيدم: از ميان آنها كدام برتر است؟ فرمود: ولايت برتر است؛ زيرا ولايت كليد آنهاست و صاحب ولايت، راهنما به سوى آنها مى باشد.برخی از دلائل تقدم ولایت بر عدالت در مقام حاکمیت اسلام، اجرا و اقامه عدل :1- عدالت مفهوم مقدسی است که همین قداستش موجب شده تا قرن ها مکاتب مختلف با ارائه ی تعریف های متفاوت از آن ظلم را با نام عدل به جوامع مختلف مسلط کنند. فقدان ولایت الهی موجب فقدان گفتمان شدن عدالت ناب محمدی(ص) و علوی (ع) در جامعه است یعنی ولایت الهی مقدمه ی ارائه و گفتمان غالب شدن تعریفی ناب از عدالت منطبق با مبانی، اصول و ارزش های اسلامی است و وجود تعریف صحیح از یک مفهوم مقدمه اجرای صحیح و جامع آن است لذا از این منظر ولایت بر عدالت تقدم دارد.2- تشکیل حکومت اسلامی و حاکم شدن ولایت الهی تنها راه ممکن برای اقامه قسط و عدل اسلامی در جامعه است. ولایت الهی بستر اجرا و اقامه عدل است و به این جهت مقدمه ی واجب اقامه عدل به شمار می رود. جدای از اینکه این مسئله اثبات عقلی و منطقی دارد مستند به سیره معصومین (ع) هم می باشد. تا زمانی که امام علی علیه السلام به عنوان ولی الهی حاکم بر جامعه اسلامی نشده بودند ابدا توان و قدرتی برای اقامه عدل در جامعه هم نداشتند اما از زمانی که ولایت الهی حاکم بر جامعه شد اهتمام به اجرای عدالت اعلام و اقامه قسط در جامعه با قاطعیت آغاز شد لذا از این منظر هم ولایت بر عدالت مقدم است.3- قرآن کریم اقامه قسط و عدل در جامعه را به عنوان یکی از اصلی ترین فلسفه های ارسال رسل اعلام کرده است.لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ (حدید_25)اما ظاهر و سیاق آیه به خوبی نشان می دهد که رسل به عنوان اولیاء الهی، کتب و میزان مقدمه لازم برای اقامه قسط در جامعه است. لذا این آیه شریفه به روشنی تقدم ولایت بر عدالت در مقام اقامه و اجرا را می رساند.4- رجوع به سیره و سنت امیرالمومنین (ع) خصوصا در دوران حکومت علوی و تمسک به آن حکومت بی نظیر الهی که بی مانندی اش مورد اقرار دوست و دشمن است هم واجب است و هم گره گشا. حکومت امیر علیه السلام به قاطعیت در اجرای عدالت به درستی مشهور است اما نکته اینجاست که اگر عدالت در مقام اجرا بر ولایت مقدم بود امیر علیه السلام نباید در هیچ موردی از اجرای عدالت مصلحت سنجی می کرد و از حکم اولیه به حکم ثانویه رجوع می کرد اما چون ولایت بر عدالت در مقام اجرا مقدم است امیرالمومنین علیه السلام در مواردی بنا به اقتضائات و مصالح و شرایط جامعه نه به حکم اولی بلکه به حکم ثانوی عمل کرده اند. مانند:عدم محاکمه عبدالله بن زبیر عدم محاکمه عایشهانتصاب اشعث بن قیس به فرماندهی جناح راست سپاه حکومت علوی در جنگ صفین عدم بازپس گیری فدک از مروان بن حکم در عین قدرت و مواردی از این قبیل... همین امر مؤید تقدم ولایت بر عدالت در مقام اجراست.5- ولایت الهی حفاظ امن الهی جهت اجرای صحیح عدالت و عدم انحراف عدالت در جامعه است که همه اولویت بندی ها، مصلحت سنجی ها، بررسی موانع و مقتضیات و مسائلی از این دست جملگی در این بخش جمع می شوند.... و الوالي هُوَ الدَّليلُ عَلَيْهِنَّ_ الکافی: 5/18/2نقش دلالت کننده ولی در امر اجرای عدالت و اقامه قسط در جامعه به خوبی ثابت کننده ی تقدم ولایت بر عدالت در مقام اجراست.به هر حال آنچه که از مبانی در پاسخ به سوال مفروض برداشت می شود، نه پاسخ تک کلمه ای بلکه پاسخ وجه بندی شده ای است که از قضای روزگار غرض طراحان صورت مسئله اش را تامین نمی کند.آروین فرشی نعیم