گام صِفرُم

مجموعه‌ی تفکر نقاد با این فرض پیش میره که تفکر نقاد یک مهارت آموختنیه، مهارت یافتن در اون نیازمند تمرینه و توضیح میدن که ذهن طبیعی ناپرورده‌ی ما، اغلب چیزهایی رو درست و بدیهی می‌انگاره که هرگز درستی یا نادرستی اون‌ها رو ارزیابی نکرده و ما کارهایی رو به خیال اینکه آگاهانه و با هدف معلوم و برنامه‌ریزی مشخص هستن انجام میدیم اما وقتی نتیجه برعکس انتظار ما از آب درمی‌آد، خشمگین میشیم. یا به‌زبان اخلاق‌مندی رو ستایش می‌کنیم، اما دیگران رو رنج میدیم و حتی نمی‌فهمیم چرا؛ انگار که ما نه حاکم بر ذهن خودمون، بلکه تحت سلطه‌ی اون هستیم. ما باید سازوکار تفکر رو بشناسیم تا متوجه عیب‌هاش بشیم و بتونیم اصلاحش کنیم و در نتیجه فرمان اعمال، احساسات و نفس خودمون رو در دست بگیریم و مسئولیت زندگی‌مون رو بپذیریم.پل و الدر، بین انجام دادن کار و خوب انجام دادن کار تفاوت قائل میشن. معتقدن که اگر دچار عادت‌های بدِ فکری باشیم، در هر زمینه‌ای که مستلزم تفکر باشه ضعیف عمل می‌کنیم و این یعنی عملاً تمام زمینه‌ها. برای درک عمیق تفکر، باید در همه حال و تا آخر عمر تلاش کرد و تعهد، پشتکار و صداقت لازمه. کتاب هم به‌دنبال دگرگونی معجزه‌آسا نیست و تنها راهنمایی برای شروع برنامه‌ریزی و تمرین خوداندیشیه. نویسندگان از ما می‌خوان که اگر با نکته‌ای در کتاب موافق نیستیم، گذشت کنیم چون هدف اصلی پیشرفت در مقام تفکره و مسئله اشتباه کردن یا نکردن نیست (همه انسان‌ها ممکنه اشتباه کنن)، بلکه درس گرفتن از اشتباه‌هاست.پستالوتزی (از پیش‌گامان آموزش و پرورش نوین) میگه «آنچه انسان را به معرفت سوق می‌دهد تفکر است. آدمی ممکن است هرچه می‌خواهد و هر قدر می‌خواهد ببیند و بشنود، بخواند و بیاموزد؛ اما هیچ‌وقت چیزی را نخواهد شناخت، مگر به آن فکر کرده و به‌واسطه‌ی تفکر آن را به مایملک ذهن خویش بدل کرده باشد». موضوع اصلی این کتابِ راهنما هم همین ارتقای تفکره. مقصود هم اینه که با به‌کارگیری نظام‌مند ایده‌های ساده، زندگی‌مون رو بهبود ببخشیم. منظور از تفکر راهبردی هم، تفکر انتقادی در عمله.برای شروع، باید بپذیریم که بدون دخالت فعالانه، تفکر انسانی می‌تونه بسیار مشکل‌زا باشه؛ مثلاً ما انسان‌ها پیش‌داوری می‌کنیم، پایبند به معیارهایی که خودمون برای دیگران قائلیم نیستیم و گاهی مرتکب قتل، دزدی یا شکنجه شده‌یم. اما حتی وقتی نابخردانه رفتار می‌کنیم، رفتارمون از نظر خودمون منطقیه و مشکل‌ها رو ناشی از مشکل در تفکرمون نمی‌دونیم. شاید مهم‌ترین دلیل ناتوانی ما در تشخیص رفتارهای نامعقول خودمون، این باشه که تفکرات نامعقول هم در ذهن می‌تونن معقول به نظر برسن تا ما پیش خودمون، در جایگاه حق بمونیم. گرچه همه ما فکر می‌کنیم حقیقت نزد ماست و قربانی خودمحوری انسانی هستیم که باعث میشه نتونیم متفکران کاملی باشیم، همه‌مون این امکان رو داریم که متفکر بهتری بشیم.همونطور که برای رسیدن به آمادگی بدنی نیاز به زحمت و تحمل رنج داریم، در مقام متفکر هم بدون رنج فکری، گنج فکری میسّر نیست. اگر در طول طی این مسیر دچار فشار یا درد ذهنی شدید، به خودتون ببالید که در حال پیشرفت هستید. در مورد اینکه کتاب ۲۵ گام داره، طبیعتاً عدد ۲۵ نکته جادویی خاصی نداره که با عددهای قبل و بعدش متفاوت باشه؛ فقط مهم اینه که برای هر ایده زمانی صرف کنیم تا از حالت تقلید دربیاد و ازآن خودمون بشه. نویسنده‌ها یک هفته رو برای تحقق این امر کافی دونسته‌ن؛ با توجه به این نکته که ایده‌ی هفته‌های قبل تموم نمیشه و در کنار ایده‌های جدید ادامه پیدا می‌کنه.نویسنده‌ها چند توصیه عملی برای ناکار کردن زندگی هم برامون دارن:۱. دور و برمون فقط پر از افرادی باشه که شبیه خودمون فکر می‌کنن!۲. روابط فردی‌مون رو مورد سوال و نقد قرار ندیم!۳. اگر دوستی ازمون انتقاد کرد، ناراحت بشیم و سرزنشش کنیم که ما رو دوست نداره!۴. برای انجام کارهای نامعقول، بهونه آماده کنیم تا از زیر بار مسئولیت شونه خالی کنیم!۵. بر نیمه خالی لیوان زندگی تمرکز کنیم و خودمون رو در جایگاه ستم‌دیده بذاریم تا تقصیر به گردن ستمگر بیفته!۶. اشتباه‌هامون رو گردن دیگران و عوامل خارجی بندازیم!۷. به کسانی که نقدمون می‌کنن، با پرخاش و بد و بیراه گفتن پاسخ بدیم!۸. در گروه‌های اجتماعی که هستیم، همیشه پیرو باشیم تا لازم نباشه مستقل فکر کنیم!۹. وقتی به چیزی که می‌خواستیم نرسیدیم، به بهانه‌ی بروز احساسات، کولی‌بازی دربیاریم (ترجمه‌ش رو نمی‌پسندم)!۱۰. برای رسیدن به خواسته‌هامون، بی‌ملاحظه باشیم! به عنوان نکته آخر پیش از شروع، لازمه همواره یادمون باشه که ما هم شبیه انسان‌های دیگه‌ایم و استثنا نیستیم؛ بنابراین باید انتظار دیدن همه‌ی کاستی‌های انسانی رو در خودمون داشته باشیم. بدون این فرض، پیشرفت چشمگیری نمی‌تونیم به دست بیاریم.