فلسفه به چه دردی می‌خوره؟

دو نوع آدم داریم، آدمای خودخواه و آدمای غیرخودخواه. آدمای خودخواه مشخصه چه آدم‌هایی هستن، آدم‌هایی که رفاه، پول، پیشرفت و کلا چیزهای مثبت رو سعی می‌کنن به دست بیارن و وضعیت بقیه و یا جامعه به طور کلی براشون کمتر اهمیت داره. آدمای غیرخودخواه هم اونایی هستن که به جامعه و بقیه هم اهمیت می‌دن. مشخصه برای یک آدم خودخواه پرسش "فلسفه به چه دردی می‌خوره؟" جواب ساده‌ای داره. مثل اینه که از یه خودخواه بپرسی پول درآوردن، یا رفاه، مسافرت رفتن، بستنی خوردن به چه درد می‌خوره؟ خب مشخصه، این‌ها چیزی‌ان که زندگی رو فرح‌بخش و جذاب و دوست داشتنی می‌کنن. یک فیلسوف ممکنه تفلسف و نتیجه‌اش یعنی فهم جهان و دستیابی به حقیقت رو همون قدر دوست داشته باشه و جذاب بدونه که یه بازرگان ثروت و نتیجه‌اش، رفاه رو دوست داره. یه نفر ممکنه دیوونه فلسفه باشه و فقط این فعالیت کمی ذهن پویا و خلاقش رو ارضاء کنه. این خیعلی عجیبه که از یه نفر بپرسی ثروت و رفاه به چه درد می‌خوره، و خب دلیل این که پرسش از کاربرد فلسفه اینقدر عجیب نیست اینه که کمتر کسی طعم تفلسف رو می‌چشه و قشر کمی هم از اون افراد مجنونش می‌شن و جامعه با فلسفه و آرمانی به نام حقیقت خو نگرفته.می‌رسیم به آدمای غیرخودخواه، اقلیت مطلق همه جوامع، آدمایی که در برابرشون تواضع می‌ورزم، جمعیتی که دو ساله ترکشون کردم و نمی‌دونم روزی بهشون خواهم پیوست یا نه، افرادی که معلوم نیست با این همه سختی زندگی چجوری آرمان‌گرایی‌شون رو حفظ کردن. مثل موارد دیگه، درباره چرایی پرداختن به فلسفه، من شرمنده این گروهم، و چیز زیادی برای گفتن ندارم. فقط در همین حد می‌تونم بگم که فلسفه با علم، جنبش‌های اجتماعی و سیاسی، مسائل و قضاوت‌های اخلاقی و معنا و هدف زندگی، داد و ستد و دیالکتیک داره و این موضوعات طبعا وجهه عملی دارن، و خب نتیجتا فلسفه، گرچه غیرمستقیم، روی این که جامعه به چه سمتی می‌ره می‌تونه تاثیر داشته باشه و مسیر تاریخ رو تغییر بده، حداقل ممکنه.اما اون جایی که به نظرم فلسفه می‌تونه بزرگترین تاثیر رو بذاره دین هستش، دین‌داری فرد قبل و بعد مواجهه‌اش با فلسفه می‌تونه به طرز قابل توجهی تغییر کنه، حداقل برای من که این طور بوده. فلسفه می‌تونه نگرش افراد رو به دین تغییر بده، خداباور رو قدمی از باور به خدا دور و یا خداناباور رو قدمی به دین‌داری نزدیک کنه. و خب شاید کمتر چیزی مثل دین بر زندگی افراد تاثیر داشته باشه، امنیت ما رو کمتر چیزی به اندازه بنیادگرایی دینی به خطر می‌اندازه و کمتر چیزی مثل دین مشوق فعالیت‌های خیریه و خدمت اجتماعیه. اگر فلسفه نگرش ما رو بر دین اینقد تحت تاثیر قرار می‌ده پس نتایج عملی قابل توجهی خواهد داشت.انتقاد مهمی که شاید به گفته قبلی من وارد بشه اینه که این همه آدم دوگم مذهبی به فلسفه می‌پردازن برای پیدا کردن مبنا و ضامن برای اعتقادشون. در نظر داشته باشید که منظور من رویکردهای متکلمانه نیست، چیزی که بسیار رایجه. منظورم از رویکرد متکلمانه، پناه بردن به فلسفه برای رفع شبهه‌است، این که ما مثلا مسئله شر یا اختفای الهی رو یه سری شبهه و مشکل و آفت برای اعتقادمون بدونیم و سعی کنیم اینا رو رفع کنیم. طبعا این تفلسف نیست، خالصانه نیست و صرفا پوشوندن تنش‌هاست، و فیلسوف کسیه که صادقانه دنبال حقیقت باشه و پیش از پرداختن به مسائل این امکان رو بده که انتقادات به خداباوری می‌تونه واقعا خداباوری رو زمین بزنه.پی‌نوشت: کواین فیلسوف سَمیه، و خب با وجود این که خیعلی باهاش موافق نیستم به یک تز خاصش گرایش دارم، و اون هم کل‌گرایی‌اش هستش. تز دوئم-کواین می‌گه که باورهای ما مثل یک شبکه یا web می‌مونن، همه‌شون به هم مرتبط هستن و تغییر یک باور و یا اضافه شدن باورهای جدید ممکنه رو کل شبکه تاثیر بذاره و تغییرش بده. نتیجتا یک باور فلسفی، هرچقدر هم نظری باشه ممکنه روی باورهای practicalتر ما تاثیر بذاره و با پذیرش این تز کواین می‌شه گفت فلسفه به درد می‌خوره چون رو خیعلی از باورهامون از جمله باورهایی که طبق اون‌ها تصمیم می‌گیریم و عمل می‌کنیم تاثیر داره.