داستان"بشکن دندان سنگی را" اثر شهریار مندنی پور

در داستان بشکن دندان‌های سنگی، آقای مندنی پور به تبعیت از دو داستانِ "سگ ولگرد" و "سه قطره خونِ" صادق هدایت، استفاده تمثیلی دارند از سگ و سه قطره خون(در داستان هدایت، سه قطره خونِ گربه را پای دیوار داریم) و در مجموع فضای وهم گونه و خیالی اثر مندنی پور، شباهت زیادی به فضای گنگُ و گیج و البته زیبای داستان بوف کور هم دارد. اما تفاوت سگِ داستانِ هدایت با این سگ، در این است که در آن یکی، شخصیت داستانیِ سگ، بینوا، مظلوم و کتک خورده است؛ اما در این اثر، علاوه بر وفاداری و بی‌گناهی سگ، به جنبه حیوانی او هم توجه شده. اگر سگ و شخصیت داستانی را یکی بدانیم،به دو روی خیر و شر آدمی می‌رسیم که باز مفاهیم نیکی و بدی بوف کور را تداعی میکند. در واقع کنش‌های پایانی شخصیت مرد داستان، آدم را بیاد سریال‌های جنایی، خصوصا سریال "شکارچی ذهن" محصول آمریکا و "ذهن‌های خطرناک" محصول کره (که برداشتی از همان نسخه آمریکایی ست)می‌اندازد . قاتلان سریالی که ابتدا افرادی نرمال و بی‌آزار بودند؛ اما شرایط محیطی، آزار اطرافیان یا کم و کسری های زندگی، از آن‌ها افرادی قاتل و شرور می‌سازد. در این داستان که یکی از داستان‌های مجموعه مومیا و عسل می‌باشد، ما سربازی داریم که بقول نامزدش که راوی تک گوی داستان است‌؛ قبلا فردی نرمال و اجتماعی بوده و بتدریج طی نامه‌هایی که می‌فرستد، عوض می‌شود و نامزدش به تغییرات او پی می‌برد. این جوان در دوران سربازی به روستایی عقب افتاده که مردمی خرافاتی و یکدنده دارد فرستاده می‌شود و وقتی می‌بیند مردم در خاکی بی‌آب و علف کشاورزی می‌کنند و به چهاردانهء زرد گندم دلخوش دارند، سعی می‌کند آن‌ها را تشویق به رفتن به دیاری بهتر بکند تا زحماتشان در زمینی خشک و پوسیده هدر نرود. آنها را به معرفت و تغییر و دور شدن از خرافات ترغیب کند‌‌؛ منتها اهالی روستا واقعیت را انکار می‌کنند و با یکنوع مثبت اندیشی سمی، به کنار آمدن با بدبختی و فقر ادامه می‌دهند‌‌؛ در عوض سگ وفادار و حق شناسی که با مرد جوان دوست شده و به او چسبیده(و خود به او نسبت نجسی و هاری می‌دهند) را مسبب بدبختی و بیماری معرفی می‌کنند و در سبب کشتنش برمی‌آیند. چون سگ استعاره‌ای از شخصیت مرد جوان نیز هست(جنبه منفی و لایه پنهانی وجودش) به گونه‌ای می‌شود گفت در صدد از میان برداشتن و بیرون کردن مرد برمی‌آیند؛ چون از آگاهی و تغییر می‌ترسند. مرد مایوس از این حجم نادانی، گوشه گیر و منزوی می‌شود و بخاطر ترس از کشته شدن، از روستاییان دوری می‌کند و اوقاتش را داخل سردابه تاریک می‌گذراند؛ اما سگ همه جا چون شبحی او را دنبال می‌کند. مرد در نامه‌ای که به نامزدش نوشته، سه بار قسم می‌خورد که مخفیگاه سگ را لو نمی‌دهم و مراقبش هستم. شاید منظور نویسنده اینست که مرد جوان، جنبه سبعیت و منفی خود را به روستاییان بروز نمی‌دهد و همانطور که انسانهای متفکر و روشن اندیش در مجاورت با جماعت جاهل، رنج می‌برند و در لاک تنهایی خود فرو می‌روند، او نیز گوشه گیر و منزوی می‌شود. اما در داستان می‌بینیم که مردم دست از سر سگ برنمی‌دارند و همین اذیت و آزارهای مکرر، جنبه حیوانی جوان را بیدار می‌کند و از او بشری خطرناک و مجنون می‌سازد. مردجوان با مراجعه به نقش‌های تاریخی روی دیوار، در پی کشف معنا و دلیل این تصاویر برمی‌آید و قدم به قدم، شباهتِ داستان نقش‌ها را با سرنوشت خود پیدا می‌کند. برابری تصویر سگ که روی دو پا ایستاده با مرد تاریخی، او را متوجه نشانه ها و یکی بودنشان میکند و همچنین دندان‌های سگ که رو به مخاطب تیز شده اند. سگی که هفت جان دارد. در ادامه می‌خوانیم که مرد در مقابل اصرار اهالی برای کشتن سگ، روده گوسفندی را سمی می‌کند و به سگ می‌خواند اما سگ نمیمیرد؛ پس مردم سگ را به آتش می‌کشند دار می‌زنند و خلاصه نه تنها با هر ترفندی که روستاییان بکار می‌برند، کشته نمی شود‌؛ بلکه زخمی تر، آسیب پذیرتر و خطرناک‌تر می‌شود و در نهایت می بینیم که همزمان مرد و سگ زمین‌های کشاورزی روستاییان را به آتش می‌کشند و در دل شب گم می‌شوند. بنظر من آقای مندنی پور در این داستان استعاره ای هم می‌زنند به جوامعی که اسیر عقب ماندگی و اختناق و بدتر از همه مثبت گرایی های باری بهر جهت شدند و تحت تاثیر خرافات و فریب عده‌ای که خود را عاقلتر می بینند دچار خودکم بینی می‌شوند. اینوسط آگاهی رسانی فرهیختگان و اندیشمندان جامعه وقتی به نتیجه نمی‌رسد، از ترس آزار و گزندِ جماعت جاهل، به کنجی میخزند تا روزیکه میزان خشم و خودداری مردم، از ظرف وجودیشان بیرون بزند و دندان های غضب خود را نشان دهند و خانه ظلم را به آتش بکشند. #مژگان_معمارزاده