کامل‌گرایی؛ بیماری این روزها!

در همین اول بگویم که کامل‌گرایی، یک بیماری است. بیماری‌ای که همگان به آن مبتلا هستند و خود من نیز چند مرتبه‌ای، از آن آشفته شدم. بیایید در اول به این معنای ساده و روان‌خوان کامل‌گرایی نگاهی بیندازیم:کاملگرایی به این معناست که شما منتظرید تا همه چیز کامل شود و سپس کار را شروع کنید. پس از آنجا که هیچ گاه شرایط به طور 100 درصد کامل نمی شود، شما هم برای شروع کردن آماده نمی‌شوید. همین کامل‌گرایی می‌تواند مانع بزرگی برای پیشرفت و برداشتن قدم اول در زندگی باشد.بسیاری از دوستان را دیده‌ام که دغدغه نوشتن روزانه دارند و مشکلشان این است که نمی‌توانند همیشه بنویسند. خب، مسلما برای این دسته از عزیزان، راهکار تا دلتان بخواهد در اینترنت ریخته. امّا گفتم نوشتن در این مورد، بی‌فایده نیست و حداقل برای دوستانی که نوشته‌های مرا در اینجا می‌خوانند، اثرگذار خواهد بود. حالا نوشتن چه ربطی به کامل‌گرایی دارد؟خوب دقت کنید. من از واژه کمالگرایی استفاده نکردم. اینجا ما از کامل‌گرایی حرف می‌زنیم. من گمان دارم نویسنده‌ها وقتی میخواهند چیزی به نگارش بیاورند، معمولا به انتظار پیدایش یک ایده، هیچ تکانی به خودشان نمی‌دهند. یعنی صبر می‌کنند تا همه چیز کامل شود. می‌گویند حالا که من ایده ندارم، بعدا مینویسم. و این «بعداََ» به هیچ جایی نمیرسد. تنها این کاملگرایی باعث میشود از شروع کردن، گریزان باشید. ذهن ما معمولا برای آغازیدن، به حجم کار نگاه توجه می‌کند. اگر آنقدری باشد که از آن بترسد، آن را به بعد یا شاید هم هیچوقت موکول میکند. امّا اگر حجم آنقدر در نگاه اول جلوه کوچک و ناچیز جلوه کند، کار برایش آسان میگردد. این میشود که بدون هراس، به سراغ کار میرود.چطور می‌توانیم از کامل‌گرایی در نوشتن بپرهیزیم؟تنها مشکل نویسنده‌ها این است که نمی‌دانند کی و چطور شروع کنند. از آغازیدن ترس دارند و همانطور که اشاره شد، این تقصیر ذهن ما است. و مسلما روشی که باید در پیش بگیریم، با فریب دادن ذهن پیوند می‌خورد. قصد دارم این پاراگراف مفید از کتاب خرده عادت‌ها اثر استفان گایز را برایتان نقل کنم:بیایید تصور کنیم. نشسته‌اید و می‌خواهید تمرین کنید امّا واقعا حسش نیست، چه می‌کنید؟ این همان مقاومت شدید است! در چنین طرح ماجرایی، اگر می‌توانید ذهنتان را فریب دهید که به روش خودتان کاری از پیش ببرد، دیگر لازم نیست با ذهنتان بجنگید. کم‌کم، به خود وظایفی کوچک و کوچک‌تر پیشنهاد دهید تا جایی که حس کنید مقاومت به حداقل رسیده است.من کلماتی که به نظرم مهم آمد را بولد کردم. مثلا می‌خواهید بنویسید. امّا حس نوشتن را ندارید یا اینکه به اندازه‌ای خسته هستید که نای فکر کردن را هم از دست داده‌اید. مقاومت میکنید. در برابر نوشتن مقاومت میکنید. و تنها راه و چاره، فریب دادن ذهن است. باید نوشتن را کم کم اجرا کنید. تا مقاومتتان در برابر نوشتن کم و کمتر شود. راهنمای عملیحال، سوال پیش می‌آید که چگونه این حس مقاومت را سرکوب کنیم؟ من به شما یک پیشنهاد می‌دهم:فقط روزه پنجاه کلمه (سه خط) بنویسید. استفان گایز به این مورد اشاره می‌کند که چگونه از روزی 50 کلمه به 2000 کلمه رسیده است. او در بخشی از کتاب آورده:کم انتظار داشته باشید و خواهید دید که اشتهایتان برای بیشتر، افزایش خواهد یافت.او همچنین پیشنهاد می‌دهد عادت‌هایی که در پی ساخت آنها هستید را، تا حدی به اعمال کوچک و ریز تقسیم کنید که «احمقانه» به نظر برسد. مزیت این کار چیست؟سه خط نوشتن، مانع‌های ذهنی را بر می‌دارد. اکثر نویسنده‌ها و آنهایی که دستی بر قلم دارند، از شروع کردن می‌هراسند و این ترس نتیجۀ شوکه شدن مغز از حجم کار است. وقتی کم انتظار داشته باشید، به نفع مغز عمل میکنید و این موثرترین راه فریب دادن ذهن است. نویسندۀ کتاب، از ساختن عادت خردی میگوید که باعث شد فعالیت او به سه روز ورزش در باشگاه تبدیل شود. امّا آن خرده عادت چه بود؟ استفان گایز برای خودش یک اقدام بسیار کوچک و «احمقانه» تعیین کرده بود: انجام یک حرکت شنا در روز!ما هم دقیقا همین روش را اجرا می‌کنیم: سه خط در روز!بگذارید با نمونه‌های دیگری این موضوع را ملموس و قابل هضم کنم:مثلا می‌خواهید کتاب بخوانید و به خود می‌گویید باید شرایط مناسب باشد، تمرکز داشته باشم و حتما باید پشت یک میز، مطالعه کنم. این موارد مفید و لازم هستند امّا نمیتوانند بهانه‌ای باشند برای مطالعه نکردن!می‌خواهید ورزش کنید و میگویید ان‌شاءالله از شنبه!میخواهید در کنار خانواده فیلم ببینید و فکر می‌کنید قبل از آن باید همۀ کارهایتان را به پایان برسانید!قصد دارید به دیدار یک دوست بروید، امّا در انتظار از بین رفتن جوش روی صورتتان، این ملاقات را به تعویق می‌اندازید!دوست دارید به پیاده‌روی بروید امّا فکر می‌کنید باید لباس و کفش مناسب داشته باشید!می‌خواهید پادکست ضبط کنید، امّا به بهانۀ ترس از شکست و دیده نشدن، پا پس می‌کشید.و...آیا اینکه کم بنویسیم، بد نیست؟شما نیاز به شروع دارید. و معمولا برای خودتان سدی در برابر شروع می‌سازید که باعث می‌شود فقط در خیالات به سر ببرید. عاری از هرگونه عملگرایی و حس اعتماد به نفس. امّا خرده عادت‌ها، در هر رابطه‌ای می‌توانند به شما کمک کنند تا شروع کنید. فرض کنیم با سه خط، نوشتن را می‌آغازید. وقتی سه خط می‌نویسید، تازه گرم می‌شوید. و این گرم شدن به شما کمک می‌کند بیشتر و بیشتر بنویسید و به خود بیایید و ببینید هزار کلمه قلم زده‌اید. دقیقا مشابه اتفاقی که برای استفان‌ گایز افتاده بود. در واقع او، با این برنامۀ خرده، میل و رغبت بیشتری برای نوشتن پیدا کرده بود و می‌توانست بعضی روزها دو هزار و سه هزار کلمه هم بنویسد. برای همین باید حد لازم خودمان را کوچک و فوق العاده احمقانه تعیین کنیم.روزهایی هم هست که بی‌رمق هستید و همان پنجاه کلمه کفایت می‌کند. و این حسی پیروزمندانه است که امید شما را از نوشتن قطع نمی‌کند. زیرا شما می‌توانید سه خط را به آسانی هرچه تمام تر روی کاغذ بریزید. چون اگر در عمل امتحان کنید، واقعا کار سهلی است. و همچنین می‌توانید در طی مدت زمان طولانی‌تری، بر این مقدار بیفزایید.یک نکته فوق‌العاده مهم: هنگام نوشتن پنجاه کلمه‌ها هرگز خودتان را وادار به بیشتر نوشتن نکنید. بگذارید حس نیاز به نوشتن از ژرفای روحتان سر برکشد و شما را به نوشتن وا دارد. پس هرگز از روی اجبار خودتان ننویسید. نه فقط نوشتن، بلکه...علاوه بر استفاده از این سیستم برای ایجاد عادت نوشتن، بلکه برای عادات دیگر هم می‌توان بهره برد. مثلا ورزش کردن، کتاب خواندن، پیاده روی، سخنوری، و...فقط کافی است کارهای به نظر دشوار را، به بخش‌های قابل هضمی تبدیل کنید. امیدوارم این یادداشت، برای شما مفید واقع شده باشد. دانیال محمودزاده 1401/10/27