ایران و مسئله وفاق اجتماعی

بسا کسان در معرض درگیری با این پرسش بوده اند که به راستی چرا بخش عمده ای از جریان طرفدار نظام با مسئله ادبیات و بخصوص فردوسی به نوعی احساس بیگانگی، بی میلی و حتی در پاره ای از مواقع حس ضدیت و تعارض پیدا می کند؟ پاسخ به این سؤال شاید آسان باشد و این راقم قصد پاسخ در این مرقوم حاضر ندارد چرا که ساعت ها بحث می توان گفت و گفته شده است. امّا بستری که این ذهنیت در آن شکل گرفته است محل بحث است. به نظر می رسد دوران های تاریخی ایران، به ما نشان داده است که هر حاکمیتی که تنها بر بخشی از هویت های رنگارنگ این مرز و بوم تأکید داشته است و دیگر هویت ها را نادیده گرفته و یا در تقابل و تعارض شدید با آن قرار گرفت محکوم به زوال است و سیاست های فرهنگی دولت وقت محتوم به شکست. مانند ملی گرایی رضاخانی یا هضمِ فرهنگی مغولانِ ایلخانی در هویت ایرانی_اسلامی! حوادث چهل ساله اخیر اما تا حدودی متفاوت تر از گذشته است و ابعاد دیگری از مسئله را نیز روشن کرد. ادبیات و شعر نه تنها همچون تیغ دو لبه است که از ظرفیت بسیار عظیم و قدرتمندی در یکپارچه سازی جریان های قومی، سیاسی و اندیشه ای ایران دارد. توضیح واضحات آنکه می تواند به حربه ای دائمی و مستمر و در عین حال قوی علیه حاکمیت چهل ساله تبدیل شود و یا آنکه بر واقعیت های موجود آن تکیه شود و وفاق اجتماعی را در مسیر حرکت عمومی ایران شکل دهد. در اتفاقات دانشگاه فردوسی در دوران دولت قبل(دوازدهم) وقتی جریانی در زمینه شفافیت مالی و بحث سرمایه گذاری دانشگاه از مسئولین مطالبه کرده بودند، پاسخ مسئولین در برخی موارد بازنمایی از ایران دوستی، تکریم نام فردوسی و شهرت دانشگاه به نام نامی وی بود که جدای از آنکه پاسخ مطالبات نبود و هیچ ارتباطی با مطالبات دانشجویی نداشت، به وضوح روشن بود که می خواستند فضای دوقطبی ایجاد کنند. البته با استقبال برخی از جریان های مغرض و یا برخی از دانشجویان بی اطلاع از اصل ماجرا همراه بود و هجمه ای علیه دانشجویانی که به دنبال احقاق مسائل حقوقی و صنفی دانشجویی بودند، به راه افتاد که البته با درایت و هوشمندی برخی از این دانشجویان واکنش و توجهی نسبت به این دوقطبی نوظهور نشان ندادند. امّا هیچ گاه برای مان سوال نشد که چرا برخی جریان ها اینگونه تصویری از فردوسی ارائه می دهند که حتی با فرهنگ و واقعیت فردوسی در تضاد است؟ و یا چرا برخی گمان کردند که فردوسی با بخش اسلامی از هویت ایرانی_اسلامی در تضاد است و به چشم یک فرصت به آن نگریسته اند؟ حال آنکه دغدغه فردوسی یکپارچگی و حفظ هویت ملت ایرانِ شیعی بود! پرواضح است که این امر جدای از فقدان سیاست گذاری فرهنگی، از سوی جریان طرفدار نظام رخ داده است. هر چند که باید عنایت داشت که جریان فرهنگی ای که قبل از انقلاب با عنوان ۲۵۰۰ سال تاریخ تمدن و باهدف یکپارچگی و یکدست ساختن کشور؛ یا به عبارتی دیگر سوق دادن وفاق اجتماعی به نفع تثبیت قدرت سیاسی، به راه افتاد در بی میلی یا احساس عدم تعلق طرفداران نظام فعلی به آن، بی تاثیر نبوده است. با این حال باید در نظر داشت مسئله وفاق اجتماعی امری قراردادی نیست و شاخصه های بیرونی آن نیز با قرارداد حاصل نیامده است. بلکه سیر تکوین وفاق اجتماعی بی هیچ تردید یک امر درونی انسان ها است که بروز و ظهور پیدا می کند. و اگر مسئله وفاق در رابطه با امری رخ دهد از قدرت اجتماعی قابل توجهی برای ثبات و امنیت ملی خواهد داشت. امّا امروزه که جمهوری اسلامی خود محصول یک وفاق اجتماعی جامعه ایرانی است. جریان های نزدیک به انقلاب نتوانسته اند آنطور که باید شاخصه های بیرونی آن که برخاسته از هویت ملی و فرهنگی ایران است را فهم و تحلیل کنند لذا مسئله وفاق اجتماعی نه در زمره مطالبات آن ها از مسئولین و نه در خاطره دغدغه آن ها وجود دارد. در حالی که همانطور در سطور فوق عرض شد، هر حاکمیتی که تنها بر بخشی از هویت های رنگارنگ این مرز و بوم تأکید داشته است و دیگر هویت ها را نادیده گرفته و یا در تقابل و تعارض شدید با آن قرار گرفت محکوم به زوال است و سیاست های فرهنگی دولت وقت محتوم به شکست.