راديولوژي؛ چيستي و كارايي

معرفي و بررسي راديولوژي و نقش آن در تشخيص و درمانهمانطور که مستحضر هستید، دایره‌ی تجهیزات پزشکی خیلی گسترده و البته مهم برای دامپزشکان و دامپروران می‌باشد، فی‌الحال با وجود این نشریه بستری ایجاد شده تا در هر نوبت چاپ، به یاری خدا در مورد یک سری از تجهیزات پرکاربرد صحبت کنیم. در مقاله‌ی پیشین به بررسی و نقش سونوگرافی پرداختیم و در این مقاله قصد داریم به معرفی و بررسی رادیولوژی و نقش آن در تشخیص و درمان بیماری‌ها بپردازیم .رادیولوژی از دو کلمه رادیو Radio به معنی موج تابش یا اشعه ولوژی یا لوگوس Logus یعنی بیان تشکیل شده است، یعنی مطالبی که از زبان اشعه بیان می‌شود که عبارت است از تصویری که با اشعه ایکس تهیه می‌گردد. کشف اشعه ایکس توسط ویلهلم کنراد رونتگن، همزمان با آغاز Musculoskeletal Radiology بود، به طوری که اولین رادیوگرافی از انسان، از دست خانم Bertha، همسر رونتگن، در ۲۲ دسامبر ۱۸۹۵ به عمل آمد. رونتگن در اولین روز سال ۱۸۹۶ گزارشی از تحقیقات اولیه خود و اولین تصویر X-Rayبه دانشگاه‌های اروپا فرستاد که باعث شور و هیجان خاصی شد. در ۱۳ ژانویه در یک نمایش اختصاصی و غیر رسمی، دستاورد خود را به نمایش گذاشت. بعد از اصرارهای زیاد از طرف دانشگاه‌ها، رونتگن در ۲۳ ژانویه ۱۸۹۶ در سالن سخنرانی انستیتو فیزیک Wurzburg در همان ساختمانی که در ۱۸ نوامبر ۱۸۹۵ اشعه ایکس را کشف کرده بود در مورد کشف خود، سخنرانی کرده و از دست پروفسور آناتومی آقای von Kolliken، رادیوگرافی کرد که باعث شد پرفسور رونتگن را مورد تمجید و ستایش قرار بدهد و پیشنهاد کرد که این پدیده جدید را اشعه رونتگن بنامند. بنابراین توسط تصویربرداری از دست با استفاده از اشعه ایکس، رشته تخصصی پزشکی رادیولوژی و زیر رشته تخصصی Musculoskeletal Radiology همزمان به وجود آمدند.شکل کلی دستگاه‌های رادیولوژی بسته به اینکه به چه منظوری (تشخیصی یا درمانی) ساخته شده باشند، فرق می‌کند ولی به طور کلی در یک دستگاه رادیولوژی عمومی، لامپ تولید کننده اشعه ایکس با بازویی به پایه‌ای که می‌تواند در مسیرهای مختلف حرکت کند وصل شده تا بتواند اشعه ایکس را به طور دلخواه در جهات متفاوت متمرکز نماید. در این دستگاه‌ها، گذشته از امکاناتی که برای پرتو درمانی و یا تابش پرتوها برای عکس برداری‌ها فراهم شده است. گاهی وسایلی نیز برای رؤیت همزمان تصویر قسمتی از بدن که مورد تابش اشعه قرار گرفته، استفاده می‌شود. رادیولوژی یا علم تصویربرداری، شاخه‌ای از پزشکی است که با انرژی تابشی در تشخیص و درمان بیماری‌ها سر و کار دارد. رادیولوژی که همچنین به عنوان تصویربرداری تشخیصی نیز شناخته می‌شود، ابزاری است که پزشکان می‌توانند توسط آن، آنچه را که در بدن اتفاق می‌افتد دیده و درک کنند. قبل از ظهور رادیولوژی، فقط با مرگ بیمار، پزشکان می‌توانستند ارگان‌های داخلی را مورد بررسی قرار دهند. پزشکان می‌توانستند خارج از بدن را معاینه کنند، به اندام‌ها و بافت‌های داخلی گوش دهند و به خروجی‌های مختلف بدن نگاه کنند اما ساختارهای داخلی بیشتر پنهان بودند. در رادیولوژی از اشعه استفاده شده و از تصاویر استفاده نمی‌شود. این نوع تصویر برداری مستقیما از اشعه یونی استفاده می‌کند. به طور کلی می‌توان گفت رادیولوژی یک تخصص در پزشکی است که به تولید تصاویر داخلی بدن از طریق عوامل مختلف فیزیکی و میدان مغناطیسی می‌پردازد و از این تصاویر برای تشخیص و در حد کمتری برای پیش آگاهی و درمان بیماری‌ها استفاده می‌کند. هدف از رادیولوژی، تشخیص مشکلات داخلی‌، جلوگیری از ایجاد صدمه و درد است، قبل از اینکه این بیماری خیلی جدی شود، زیرا پزشکان را قادر می‌سازد تا بیماری‌ها را سریع‌تر و دقیق‌تر تشخیص دهند. این شاخه از پزشکی تخصصی از تجهیزات و طیف وسیعی از تکنیک‌ها برای گرفتن تصاویر از داخل بدن استفاده می‌کنند. رادیولوژی یک بخش بسیار کاربردی در دامپزشکی است چراکه خود بیمار یا حیوان نمی‌تواند دامپزشک را از مشکلش آگاه کند، از این رو دامپزشک به یک تصویر از فضای داخلی بدن بیمار نیاز دارد تا بتواند از مشکل بیمار آگاه شود و آن را حل نماید. بخش رادیولوژی جزء بخش‌هایی است که این تصویر سازی را به ما ارائه می‌دهد. رادیولوژی دامپزشکی یا تصویربرداری تشخیصی شامل روش‌های تصویربرداری از بدن حیوانات با استفاده از انواع پرتوها مانند پرتوی ایکس است. با استفاده از دستگاه رادیولوژی دامپزشکی تصاویری از قسمت‌های مختلف بدن به دست آمده و مشکلات و بیماری‌های احتمالی بیماران را نشان می‌دهد. هنگام تصویربرداری رادیولوژی باید از افراد متخصص استفاده شود که بتوانند از دوز مجاز اشعه استفاده کنند تا در کم‌ترین زمان ممکن با میزان کافی اشعه بهترین تصاویر از بدن حیوانات به دست آید. در غیر این صورت دوز بیش از حد اشعه به بدن بیمار وارد می‌شود که به سلول‌ها و قسمت‌های مختلف بدن آسیب وارد می‌کند. همچنین لازم است حیوانات در حالت بی حرکت باقی بمانند که در این حالت از بیهوشی استفاده می‌شود، زیرا حرکت می‌تواند در تصویر ایجاد شده خلل ایجاد کند و وضوح آن را از بین ببرد که در این صورت دامپزشک مجبور است تصویربرداری را تکرار کند و این کار باعث ورود اشعه‌ی بیشتر به بدن حیوان می‌شود. در رادیولوژی تکنیک متخصصان برای تشخیص، بر اساس سایه‌هایی است که ناشی از تابش اشعه به آن قسمت بدن می‌باشد، در نتیجه هرچه توان دستگاه بالاتر باشد، عکس با وضوح بهتری به ما می‌دهد و دامپزشک تشخیص سریع‌تر و درست‌تری به ما می‌دهد. همچنین هر چه جثه حیوان بزرگ‌تر باشد به دستگاه با توان بیشتری نیاز است که این دستگاه 500 میلی آمپر، 125 کیلو وات، فرکانس بالا است که با توجه به توان بالا دستگاه، اشعه قوی‌تر و در نتیجه عکس با کیفیت‌تری به ما می‌دهد. در روند ظاهر کردن عکس هم از یک سیستم کاملا دیجیتال بهره باید برد که تمامی عکس‌های گرفته شده از بیماران هم در آرشیو بیمارستان و هم در پرونده حیوان ثبت گردد تا دامپزشکان بتوانند در هر زمانی به آن مراجعه می‌کنند و از عوارض قبلی بیمار مطلع شوند و حتی با عکس جدید نیز مقایسه کنند. از دستگاه CR نیز استفاده می‌کنند تا بتوانند عکس‌ها را به صورت دیجیتال ذخیره کنند و علاوه بر آن، عکس رادیولوژی بر روی CD ذخیره می‌شود تا صاحب حیوان بتواند بر روی هر دستگاه دیجیتالی عکس حیوان خود را با بهترین کیفیت ببیند و حتی دامپزشکان دیگر نیز از آن بهره ببرند.دستگاه های رادیولوژی دامپزشکی علاوه بر مدل ثابت دارای دو مدل زیر نیز هستند:پرتابل: این مدل که بیشتر برای دام بزرگ و یا برای باغ وحش‌ها استفاده می‌شود با باتری کار می‌کند و به راحتی جابه‌جا می‌شود و البته شدت کمتری نیز دارد.موبایل: این مدل بر خلاف پرتابل فقط با برق کار می‌کند اما به راحتی در بخش‌های مختلف بیمارستان یا کلینیک دامپزشکی انتقال داده می‌شود. این وسیله برای حیوانات تا وزن 100 کیلوگرم نیز استفاده می‌شود و برای تصویربرداری از قفسه سینه، سر و پنجه‌های حیوانات کاربرد دارد.زينب عيوضي | كارشناسي مهندسي پزشكي