مهاجرت از عصر پارینه سنگی به عصر آهن

در سال ۲۰۱۰ وقتی که اولین بار جک دورسی یکی از بنیان‌گزاران توییتر شرکت اسکوئر را در سانفرانسیسکو تاسیس کرد و اعلام کرد که می خواهد با استفاده از کارت‌خوانهایی رایگان و بسیار کوچکی، خدمات پرداخت به کسب و کارهای کوچک ارائه دهد، شرکت پی‌پال دو سال بود که در حال بررسی این بازار و ارائه خدمات مشابه بود. اولین بار پی‌پال به قصد ارائه چنین خدمتی در آمریکا، سفارش ساخت دستگاه کارت‌خوانی کوچک را به BBPOS داد. اما به نظر می‌رسد که مدل کسب و کاری تعریف شده در پی‌پال پاسخگوی نیاز بازار نبود و همین مسیر غلط باعث شد که پی‌پال پس از گذشت دو سال نتواند خدمات خود را اغاز کند. تا اینکه اسکوئر همان خدمات را در سال ۲۰۱۰، با ایده گرفتن از اختراع BBPOS، به کسب و کارهای کوچک ارائه کرد.بازار محدودی که اسکوئر هدف گرفته بود، باعث شد تا به سرعت پیشرفت کرده و تعداد پذیرنده‌های خود را به سرعت در بیشتر کشورهای اروپا نیز افزایش دهد.روندی که پس از تاسیس و موفقیت اسکوئر به وجود آمده بود، باعث شد تا شرکتهای زیادی این مدل را در کشورهای مختلف با برندهای متفاوت پیاده کنند. همین مدل می‌توانست در ایران نیز مورد استفاده قرار گیرد. اما به دلیل سردرگمی رگولاتور، این اتفاق تا سال ۹۶، متوقف مانده بود. این تاخیر ۶ ساله باعث شد تا نیاز بازار با کارتخوانهای پورتابل معمولی با نزدیک به ۳ برابر قیمت پاسخ داده شود.دلایل سردرگمی رگولاتور به چند دلیل زیر ایجاد گردید:۱- دلایل امنیتی: این که انتظار داشته باشیم قوانین خدماتی قبل از ارائه خدمت به جامعه، توسط رگولاتور مشخص گردد، انتظار نابجایی است. به دلیل پیش‌بینی‌های امنیتی عجیب و غریب و غیر استاندارد چند مجموعه، شاپرک تصمیم به ممنوعیت ارائه کارتخوان موبایلی گرفت، تا زمانی که مقررات ایجاد گردد.۲- دلایل کسب وکاری: با خاطره و تجربه بدی که که از نحوه طراحی مدل کسب و کاری در حوزه کارت‌خوانهای ثابت و پورتابل معمولی درذهن همه ایجاد شده بود، رگولاتور بدش نمی‌آمد تا در مدل کسب و کار نیز دخالت کرده و اشکالات موجود در مدل کسب وکاری قدیمی را رفع نماید. البته دخالت رگولاتور در این لایه نیز، خود مشکل‌ساز خواهد بود.۳- استرانژی غلط: رگولاتور به اشتباه در ابتدای راه سرنوشت کارتخوان موبایلی را به سرنوشت پرداخت خرد گره زد و با توجه به سرنوشت نافرجام پرداخت خرد (که خود حدیث مفصل دارد) سرنوشت کارت‌خوان موبایلی هم دچار ابهام شد.اما به نظر می‌رسد که این روزها که رگولاتور از این سردرگمی بیرون آمده، شرکتهای ارائه دهنده خدمات پرداخت (PSP) و همچنین شرکتهای ارائه دهنده راهکارهای پرداخت پیش‌بینی‌هایی برای رفع دغدغه‌های رگولاتور و همچنین اصلاح مدل کسب وکار را داشته‌اند و می‌توان اینبار امیدوار بود که اشتباهات گذشته تکرار نشود. البته که همیشه شرکتی پیدا می‌شود که بازار را به هم ریخته و نه تنها خدمات رایگان ارائه می دهد، بلکه ماشینهای گران قیمت نیز به جایزه می‌گذارد.در بازار جدید به وجود آمده به مدد mPOS، چند تغییر در موضوعات زیر بایستی ایجاد گردد:۱- امنیت: در دوره راه‌اندازی خدمات کارت‌خوان، اشتباهات بسیار زیادی در این زمینه صورت گرفت. مهمترین اشتباه در آن دوره، عدم استفاده از کلیدهای رمزنگاری و بدتر از آن استفاده از کارت‌خوانهایی بود که به طور کلی از روشهای استاندارد رمزنگاری پیروی نمی‌کردند و حتی برخی از آنها دارای Secure Module نبودند. یکی از مهمترین دلایل این اتفاق، بهانه قیمت بود و به دلیل قیمت بالاتر تجهیزات استاندارد و به بهانه پایین آوردن هزینه خدمات کارت‌خوان، تجهیزاتی وارد کشور شد و مورد استفاده قرار گرفت که دارای مشخصات استاندارد نبودند. خوشبختانه یکی از مهمترین تاثیرات رگولاتور حوزه پرداخت، اصلاح این مورد بوده و دیگر نمی‌توان از تجهیزات غیر استاندارد در شبکه رگولاتور استفاده کرد و امیدواریم در حوزه اجرا نیز رگولاتور نظارتهای لازم برای اجرای صحیح را نیز به کار بندد تا مجدد دچار مشکلات قبل نشویم.۲- استانداردسازی: یکی دیگر از سهل‌انگاری‌های انجام شده در دوره قبل، عدم تطابق با فرآیندها و استانداردهای استفاده شده در کشورهای دیگر است. تطابق با آن استانداردها می‌تواند مشکلاتی را در حوزه‌های اجرایی، امنیتی، کسب و کاری و ….. را حل کند. یکی از مهمترین حوزه‌هایی که بایستی برای تطابق مورد توجه قرار گیرد، مجموعه استانداردهای EMV است. یک اشتباه رایج در خصوص EMV این تصور غلط است که تطابق با EMV فقط و فقط در زمان استفاده از کارتهای دارای چیپ مصداق دارد.۳- کسب‌وکار: تجهیزات رایگان، بی‌شک بزرگترین خطای کسب و کار کارتخوان‌های موجود بوده است و هزینه ارائه خدمات را در حد غیر قابل باوری بالا برده است. علاوه بر آن، ارائه تجهیزات به پذیرنده رایگان باعث شده است که پذیرنده هیچ‌گاه خود را طلبکار دریافت خدمات با کیفیت نداند و ارائه دهنده خدمات پرداخت هم به دلیل ارائه رایگان خدمات، با رویکرد «همینی که هست» خدمات ارائه کرده و چرخه طبیعی مابین ارائه دهنده خدمات و مصرف کننده شکل نگیرد. از یک سو ارائه تجهیزات رایگان، هزینه ارائه خدمات را بالا برده و این هزینه بالای ارائه خدمات به صورت مستقیم در اقتصاد کشور تاثیر منفی گذاشته و از سوی دیگر باعث شده که در هر فروشگاه چند پایانه نصب گردد و این به صورت مشخص مصداق هدر دادن سرمایه کشور است. به نظر می‌رسد که اینبار ارائه دهندگان خدمات کارتخوان موبایلی (mPOS) بایستی در یک توافق، مدل مشخص کسب‌وکاری ایجاد کرده و از ارائه تجهیزات رایگان پرهیز کنند. با توجه به نو بودن خدمات مذکور امکان ایجاد این تغییر در مدل کسب‌وکاری ممکن به نظر می‌رسد.۴- کارمزد: در هر کسب‌وکار منطقی، در ازای ارائه خدمات هزینه‌ای از مصرف کننده دریافت می‌گردد. اما در کسب‌وکارموجود کارتخوانهای بانکی، این خدمات نه تنها به صورت رایگان ارائه می‌شود، بلکه در ازای استفاده بیشتر پذیرندگان از خدمات ارائه شده، جوایزی هم به آنها اختصاص داده می‌شود. با توجه به اینکه تا به امروز خدمات کارتخوان موبایلی در کشور ارائه نشده، زمینه لازم برای دریافت کارمزد در ازای خدمات فراهم است و شرکتهای ارائه دهنده خدمات می‌توانند هوشمندی به خرج داده و از این موقعیت برای تغییر شکل بازی استفاده کنند.۵- کیفیت خدمات: به نظر نگارنده عمر فن‌آوری در روزگار کنونی بین ۵ تا ۱۰ سال است. در حال حاضر نزدیک به ۱۶-۱۷ سال است که خدمات کارتخوان به همان شکل اولیه ارائه می‌گردد. اگر که کیفیت خدمات و شکل ارائه خدمات در طول زمان تغییر نکند، آن کسب‌وکار توسط متجددین (بخوانید فین‌تکها) دچار مخاطره خواهد شد و محکوم به فناست. شرکتهای ارائه دهنده خدمات پرداخت اگر هوشمندی به خرج نداده و در حوزه خدمات کارتخوان موبایلی کیفیت و شکل خدمات خود را تغییر ندهند، عملا فقط ابزار ارائه خدمات را تغییر داده‌اند. مهمترین چالش در خدمات امروزی، چالش تجربه کاربری است. تجربه کاربری خود شامل شکل و شمایل ارائه خدمات و کیفیت خدمات ارائه شده است.۶- فن‌آوری: با توجه به بالا رفتن دانش متخصصین حوزه پرداخت، در مقایسه با دوران راه‌اندازی کارتخوانهای رومیزی، منطقی به نظر می‌رسد اگر انتظار داشته باشیم که خدمات کارتخوان موبایلی، با استفاده از تکنولوژی‌های بروزتری ارائه گردد. تکنولوژی‌هایی نظیر White Label Application ، Remote Key Injection، aar Libraryها و غیره و غیره. از سوی دیگر با ظهور کارتخوانهای موبایلی به نظر می‌رسد وقت آن رسیده که شرکتهای ارائه دهنده خدمات پرداخت نیز به سوی ارائه Open API رفته و تغییر و تحولی در زمینه تکنولوژیهای مورد استفاده در صنعت پرداخت ایجاد کنند.به نظر نگارنده فرصتی پیش آمده تا یک بازنگری کلی داشته باشیم در خصوص کسب‌وکار مورد گفتگو در تمام جوانب. این فرصت به این زودی‌ها تکرار نخواهد شد و مجموعه ای که از این فرصت برای ایجاد تغییر استفاده کند به صورت طبیعی از منافع این تغییرات سود خواهد برد. این بازنگری کلی منافع بسیار زیادی را برای همه، از جمله میکرو ارگانیسمهای این کسب و کار و همچنین مصرف کنندگان، به همراه خواهد داشت. از سوی دیگر به نظر می‌رسد فرصت به دست آمده، زمینه لازم برای ورود شرکتهای ثالث به این کسب و کار را نیز فراهم نموده است. تجربه موفق ورود شرکتهای ثالث با عنوان درگاههای واسط در تراکنشهای CNP این امید را در ذهن نگارنده به وجود می‌آورد که در حوزه CP هم شرکتهای ثالث شکل بازی را تغییر داده و کیک این کسب‌وکار را بزرگتر خواهند کرد.