این مشکلات حل‌نشدنی

چگونه پیش‌نویس‌ها واقعیت را تحریف می‌کنند؟ محمدمهدی حداد/ دانشجوی مقطع کارشناسی رشته‌ی مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی شریف همه‌ی ما در زندگی مشکلاتی داریم که مدت‌هاست همراهمان هستند و حل‌نشده باقی مانده‌اند. به راستی چرا فکر می‌کنیم نمی‌توانیم برخی مشکلات را حل کنیم در حالی که از نظر دیگران قابل حل به نظر می‌آیند؟ آیا ایراد از نحوه‌ی برخورد ما با مشکلات نیست؟نیاز به گفتن ندارد که بسیاری از مشکلاتی که حل نمی‌شوند ریشه در تنبلی دارند. تنبلی مسئله‌ی جدیدی نیست و دلایل خودش را دارد. یکی از دلایل دیگری که در این حل نشدن‌ها اثرگذار است، نادیده‌گرفتن است. اما نادیده‌گرفتن چیست؟ چه چیز‌هایی را نادیده می‌گیریم؟ در این نوشتار سعی دارم با استفاده از نظریه‌ی تحلیل رفتار متقابل، به نحوه‌ی این نادیده‌گرفتن و دلایل آن به طور خلاصه اشاره کنم.نادیده‌گرفتن را می‌توان به طور خلاصه این‌گونه تعریف کرد: «انکار ناآگاهانه‌ی اطلاعاتی که در رابطه با حل یک مسئله به ما کمک می‌کنند».برای اینکه بخواهیم دلایل و نحوه‌ی نادیده‌گرفتن‌ها را بهتر بیاموزیم ابتدا بهتر است با مفهومی‌ به نام «پیش‌نویس زندگی» آشنایی مختصری داشته باشیم. همه‌ی ما در دوران کودکی داستان ادامه‌ی زندگی خود را می‌نویسیم. طرح اصلی این داستان در دوران طفولیت، قبل از آنکه بتوانیم بیش از چند کلمه ادا کنیم نوشته می‌شود. در حین بزرگترشدن پیوسته جزییاتی بر این داستان می‌افزاییم و البته گاهی آن را تغییر می‌دهیم اما عمده‌ی این داستان قبل از آغاز نوجوانی نوشته می‌شود. خوشبختانه ما می‌توانیم در دوران بزرگ‌سالی این داستان را مورد تجدید نظر قرار دهیم. البته نباید این نکته را نادیده گرفت که این کار بسیار سخت و زمان‌بر است.پیش‌نویس حاصل تجربیات زمان کودکی و احساسات ما در آن دوران است که دو عامل اصلی تاثیر‌گذار بر آن نحوه‌ی رفتار والدین و سرپرستان در دوران کودکی و پتانسیل‌های وراثتی هستند.در برخورد با مسائل زندگی پیش‌نویس‌مان صورت ناخودآگاه اجرا می‌شود و ما اصلا وجودش را احساس نمی‌کنیم، به طور ناخودآگاه در ذهنمان مسیری را برای ادامه‌ی مسائل و ارتباطاتمان در نظر می‌گیریم و بر اجرای آن اصرار داریم درحالی‌که از وجود آن آگاهی نداریم. با یک دید کلی می‌توان گفت: ما همواره تمایل داریم جهان را با پیش‌نویس ذهنی خود هماهنگ سازیم.متاسفانه این پیش‌نویس ذهنی در خیلی از مسائل بر خلاف واقعیت است و اینجاست که نادیده‌گرفتن‌ها مهم ‌می‌شوند. یکی از راه‌هایی که به ما اطمینان ‌می‌دهد که دنیا با پیش‌نویس زندگی ما هماهنگ است آن است که اطلاعاتی را که درباره‌ی یک موقعیت خاص در اختیار داریم به طور انتخابی نادیده بگیریم. ما جنبه‌هایی از واقعیت را که ممکن است با پیش‌نویس زندگی ما در تضاد باشد بدون قصد، آگاهانه پس ‌می‌زنیم و سعی ‌می‌کنیم با نادیده‌گرفتن و تحریف حقایق، دنیا را با پیش‌نویس خود هماهنگ سازیم. این نادیده‌گرفتن‌ها و تحریفات ضررهای زیادی در زمینه‌های مختلف زندگی به ما وارد ‌می‌کنند که اینجا به توضیح مختصر تاثیراتش بر حل‌نشده‌باقی‌ماندن مسائل ‌می‌پردازم.تصور کنید من در رستورانی شلوغ نشسته‌ام. احساس تشنگی ‌می‌کنم و آب ‌می‌خواهم. سعی ‌می‌کنم توجه خدمت‌کار را به خود جلب کنم ولی او متوجه نمی‌شود. دوباره سعی ‌می‌کنم اما باز هم او متوجه نمی‌شود. من با یاد آوری داستانی تکراری از کودکیَم در ناخودآگاهم که در آن من تلاش می‌کردم تا توجه مادرم را به خود جلب کنم اما او متوجه نمی‌شد این گونه نتیجه‌گیری می‌کنم: «هیچ فایده‌ای ندارد. هر چقدر هم تلاش کنم او نخواهد آمد. من ناچارم تشنه بمانم». برای رسیدن به این نتیجه من بسیاری از اختیارات خود را نادیده گرفتم. می‌توانستم بایستم و به سمت خدمت‌کار بروم و او را متوجه کنم. یا می‌توانستم به پذیرش رستوران بروم و از آن‌ها درخواست آب کنم.نباید اجازه بدهیم قسمت‌های مختلف حقیقت را نادیده بینگاریم و تنها از یک زاویه به موضوع بنگریم و یا آن‌ها را با توهمات در ذهنمان تحریف کنیم. نادیده‌گرفتن‌ها معمولا در سطوح مختلف انجام می‌شوند، انسان‌ها در مواجهه با یک مسئله اگر به حل آن نپردازند در سه سطح نادیده می‌گیرند، اول اینکه وجود مسئله را نادیده می‌گیرند. مثلا بیایید دو دوست را در نظر بگیریم که دارند با یکدیگر صحبت می‌کنند و در این حین یکی از آن‌ها پشت سر هم سیگار می‌کشد. دوست سیگاری پس از مدتی شروع به سرفه‌های متوالی می‌کند و درحالی که سرفه‌ها امانش نمی‌دهند باز سیگار دیگری روشن می‌کند. دوستش به او می‌گوید:«سرفه‌هایت خطرناکند، نگرانت هستم، لطفا سیگار را ترک کن.» او وجود مسئله را نادیده می‌گیرد و در پاسخ می‌گوید:«کدام سرفه؟ من که سرفه نمی‌کنم»، همچنین ممکن بود او وجود مسئله را به گونه‌ای دیگر نادیده بگیرد و پاسخ دهد: «من همیشه سرفه می‌کنم، مسئله‌ی خاصی نیست».سطح دوم نادیده‌گرفتن در نادیده‌گرفتن اهمیت مسئله است. مثلا در مثال قبل فرد سیگاری با پاسخی مانند: «خب می‌دانی، سلامتی برای من اهمیتی ندارد، چیزی که من می‌خواهم یک زندگی کوتاه اما شاد است» اهمیت و لزوم سلامتی برای داشتن زندگی شاد را نادیده می‌گیرد. و یا می‌توانست نادیده‌گرفتن اهمیت با این پاسخ باشد: «سیگار نقش خاصی در به‌مخاطره‌انداختن سلامتی ندارد، پدربزرگ دوست من هفتادسال سیگار کشید» و یا: «من مدت‌هاست که سیگار می‌کشم، فکر نمی‌کنم ترک آن از الآن تاثیر خاصی داشته‌باشد».سطح سوم، نادیده‌گرفتن امکانات تغییر و توانایی‌های خود است. مثلا اگر در مثال قبل فرد سیگاری این گونه پاسخ می‌داد: «حق با توست، باید سیگار را ترک کنم، اما نمی‌فهمم این کار را چطور انجام دهم؟» و یا می‌گفت: «بله، سال‌هاست که می‌خواهم این سیگار و فندک را دور بیندازم ولی به نظر می‌آید که نمی‌توانم این کار را بکنم».یکی از بهترین راه‌هایی که می‌توانیم با استفاده از آن فریب پیش‌نویس ذهنی‌مان را نخوریم و دچار نادیده‌گرفتن راه حل مشکلات نشویم دیدن حقایق به صورت کامل است. نباید اجازه بدهیم قسمت‌های مختلف حقیقت را نادیده بینگاریم و تنها از یک زاویه به موضوع بنگریم و یا آن‌ها را با توهمات در ذهنمان تحریف کنیم.تمام مشکلات حل نمی‌شوندبرخی مشکلات هر چه هم تلاش کنیم حل نمی‌شوند. مخصوصا مشکلاتی که علتی در خارج از شخصیت ما دارند. توانایی ما برای تغییر دنیا محدود است، اما توانایی بیشتری برای تغییر خود داریم. باید روشی متفاوت در مواجهه با برخی مشکلات پیش بگیریم و این‌بار مشکلات را حل نکنیم، بلکه خودمان را با شرایط تطبیق دهیم و مشکلات را بپذیریم. گاهی بهتر است به جای اینکه تمام دنیا را فرش کنی، کفش بپوشی.حال که با نادیده‌گرفتن و انواع آن آشنا شدیم باید سعی کنیم از آنها در حل مشکلاتمان کمک بگیریم. وقتی با یک مشکل حل‌نشده مواجه می‌شویم باید از خود بپرسیم دلیل حل‌نشدن مسئله چیست؟ مشکل از کجاست؟ تنبلی ما و یا نادیده‌گرفتن حقایق؟ اگر مشکل از نادیده‌گرفتن است در چه سطحیست؟ آیا واقعا با مشکلی غیرقابل‌حل مواجهیم؟ اگر با مشکل غیرقابل‌حل روبه‌روییم چرا خود را با آن سازگار نمی‌سازیم؟ و یا آن را با تغییر خود حل نمی‌کنیم؟برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام دوهفته‌نامه‌ی دانشجویی «داد» کلیک کنید.