فیلم‌هایی درباره جهان نویسندگان 1 | درباره Barton fink

در این سلسله نوشته‌ها که امیداوارم در آینده هم بتوانم آن را ادامه بدهم، می‌خواهم درباره فیلم‌هایی حرف بزنم که درباره جهان نویسندگان ساخته شده‌اند. نویسنده‌ها هر چند که به ظاهر شغل ملال آوری دارند و در سال‌های دور سر و کارشان تنها با قلم و کاغذ بوده و در حال حاضر با تق تق کیبرد کامپیوتر و لپ تاپشان، اما زندگی درونی عجیب و غریبی دارند. آن‌ها مجبور هستند که همراه با شخصیت‌های داستان‌هایشان زندگی کنند، همراه با آن‌ها درد بکشند و این تازه اوضاع خوب آن‌ها است. برخی اوقات هم دوست دارند، بنویسند اما ایده‌ای به ذهنشان نمی‌رسد یا کار داستانشان خوب پیش نمی‌رود و این شاید از بدترین عذاب‌های هر نویسنده‌ای باشد. برخی از فیلم‌ها زندگی درونی و نگرانی‌های نویسندگان را بسیار خوب به تصویر می‌کشند که یکی از همین فیلم‌ها، فیلم شاهکار بارتون فینک است.درباره عوامل و ساخت بارتون فینکبارتون فینک فیلمی است با همکاری مشترک برادران کوئن و در سال 1991 ساخته شده است. این پنجمین فیلمی بوده است که این دو برادر با هم نوشته‌اند. جوئل کوئن نیز این اثر را کارگردانی کرده است. برادران کوئن از هنرمندان صاحب سبک سینما هستند که آثار ماندگاری را مثل لبوفسکی بزرگ و فارگو ساخته‌اند. آخرین فیلم آن‌ها هم تصنیف باستر اسکروگز است که توصیه می‌کنم آن را حتما ببینید. بارتون فینک در جوایز اسکار 3 بار و در جوایز گلدن گلوب 1 بار نامزد دریافت جایزه شده است که هیچ کدام از آن‌ها را برنده نشده است. درباره بازیگران این فیلم نیز می‌توان به جان تورتورو و جان گودمن اشاره کرد. جان گودمن در فیلم لبوفسکی بزرگ یکی از نقش‌های اصلی و ماندگار را بازی کرد.بررسی فیلمبارتون فینک درباره نویسنده موفقی به همین نام است که در زمینه نمایشنامه نویسی و کارگردانی تئاتر در محافل هنری نیویورک به شهرت رسیده است. پس از این شهرت، یکی از استودیوهای معروف هالیوود از بارتون فینک دعوت می‌کند که به استودیو بیاید و برای پروژه‌هایشان فیلم نامه بنویسد. بارتون فینک هر چند در پذیرش این دعوت مردد است اما به او می‌گویند که این فرصت شغلی کمتر پیش می‌آید و باید سریعا آن را بپذیرد. او این موقعیت جدید را می‌پذیرد و ادامه فیلم ماجراهای بارتون فینک با شرایط جدیدش در استودیوی فیلم‌سازی است.بارتون فینک در زمینه درام‌نویسی معتقد است که دیگر پرداختن به قهرمان‌های عجیب و غریب، پادشاهان و افراد خاص کافی است و دوباره باید مردم عادی را به نمایش برگرداند چرا که مردم عادی هم زندگی با شکوهی دارند. او در طول فیلم این ایده خود را چندین بار تکرار می‌کند اما مهمترین قسمت آن در زمان حرف‌زدن با همسایه‌اش است که در هتل با هم زندگی می‌کنند. حالا قبل از این که بیشتر به فیلم بپردازیم بهتر است، کمی با هم این ایده را بررسی کنیم. این که زندگی آدم‌های عادی باشکوه است، به چه معنی است؟حتما داستان برخی از نمایشنامه‌های کلاسیک را مثل هملت، مده‌آ و مکبث و ... خوانده‌اید یا درباره داستان آن‌ها شنیده‌اید همه این نمایشنامه‌ها درباره پادشاهان، شاهزادگان و قدرتمندان نوشته شده‌اند. کسانی که دغدغه‌هایشان بیشتر از به دست آوردن پولی برای گذران زندگی است. هر تصمیم این افراد به طوری است که می‌تواند سرنوشت یک کشور را عوض کند، برای همین در موقعیت‌های خاصی هستند ولی زندگی ما هم از نظر افت و خیزهای دراماتیک چیزی کمتر از هملت و مکبث و ... ندارد. ما هم در برهه‌هایی از زندگی خود مجبوریم انتخاب‌های سختی انجام دهیم و آینده خود یا خانواده خود را عوض کنیم. به عنوان مثال در زمان کار با یک انتخاب اخلاقی روبه‌رو می‌شویم یا در زمان انتخاب رشته باید بین علاقه خود و آینده شغلی بهتر یکی را انتخاب کنیم. هر کدام از این انتخاب‌ها می‌توانند آینده ما را به کلی عوض کنند و برای همین هم خیلی تنش‌زا و پر استرس هستند. به همین دلیل هم هست که بارتون فینک معتقد است به جای این که مثل هالیوود به قهرمان‌های افسانه‌ای بپردازیم باید به مردم عادی توجه کنیم چرا که زندگی آن‌ها هم پر فراز و نشیب و باشکوه است. با این نگاه کودکی که نمی‌تواند بر میل برداشتن شکلاتی بیشتر غلبه کند و هم‌زمانبا عذاب وجدان و نگاه خشم آلود پدر و مادرش مبارزه می‌کند، دست به یک حماسه زده است.بارتون فینک با این ایده و با تنفر خاصی از فیلم‌های هالیوودی وارد هالیوود می‌شود ولی به محض ورود و دیدن هتل می‌فهمیم که اوضاع هتل چندان عادی نیست، از رفتار خدمتکار هتل گرفته تا برخورد مدیر استودیو با او، غیرعادی بودن اوضاع را نشان می‌دهند. مدیر استودیو به طرز عجیبی عاشق نویسنده‌ها است و آن‌ها را بالاتر از بقیه ارکان استودیو قرار می‌دهد. بارتون فینک همسایه‌ای هم دارد که رفتار او هم عجیب است و از همان ابتدا می‌توان حدس زد که کمی هم اختلال روانی دارد ولی از آن جایی که بارتون فینک تنها است، هم صحبتی با او را ترجیح می‌دهد. در این مدت او باید فیلم‌نامه‌ای درباره یک قهرمان کشتی بنویسند اما نمی‌داند. که این کار را چه طور باید انجام بدهد و داستان جلو نمی‌رود. در ادامه هم ما شاهد زجر کشیدن او از نداشتن هیچ ایده‌ای هستیم. تا این که بعد از اتفاقات عجیبی که پشت سر می‌گذارد، شروع به نوشتن می‌کند و او فیلم‌نامه خود را درباره مردی می‌نویسد که با روح خود کشتی می‌گیرد و این برگشتی به ایده اصلی بارتون فینک درباره نوشتن است. او دوباره درباره انسان‌های عادی نوشته است. مثل همه ما که گاهی برای کاری که انجام داده‌ایم یا اننخابی که کرده‌ایم باید با وجدان و روحمان کشتی بگیریم.از چند قرابت در فیلم می‌توان فهمید که همسایه خود بارتون فینک است. یکی همین ارجاع کشتی گرفتن با روح و زمانی است که بارتون فینک با همسایه‌اش کشتی می‌گیرد و مغلوب می‌شود.و دیگری زمانی است که هر زمان بارتون فینک گرمای آزار دهنده‌ای حس می‌کند و کاغذ دیواری‌ها ور می‌آیند، همسایه‌اش از راه می‌رسد. بارتون فینک با همین گرم شدن برای بار آخر حدس می‌زند که همسایه‌اش (که حالا فهمیده‌ایم آدم کشی است) برگشته است. شاید این استعاره گرما و جهنمی شدن، به این معنا باشد که بارتون فینک در زمان نوشتن چه عذابی در درونش حس می‌کند و خوب آنچه از قلمش هم تراوش می‌کند ناشی از همین عذاب درونی است.در کل می‌توان گفت فیلم بارتون فینک نشان می‌دهد، هر انسانی با توجه به مشکلات و دغدغه‌هایی که باید بگذراند و با توجه به تضادهایی که میان آرمانش و واقعیت می‌بیند، نوعی قهرمان است. هر چند که در ظاهر این تقلاها مشخص نمی‌شود، بلکه همه اتفاقات بین شخص و درونش رخ می‌دهد.شباهت بارتون فینک با بوف کور صادق هدایتحالا از تحلیل فیلم که بگذریم نکته بسیار جالبی در فیلم وجود دارد که من هر چه در اینترنت گشتم، ندیدم که عوامل فیلم اشاره‌ای به این موضوع کرده باشند. بارتون فینک شباهت بسیار عجیبی به بوف کور صادق هدایت دارد. نه تنها ایده فیلم شبیه بوف کور است بلکه صحنه‌هایی از داستان در فیلم تکرار شده است. قبل از این که درباره این شباهت صحبت کنم بد نیست که کلیتی هم از داستان بوف کور بگویم.درباره بوف کور و خط داستانی آن سخن گفتن کار خیلی سختی است ولی به طور اجمالی در بوف کور هم با هنرمندی طرف هستیم که قتلی مرتکب شده است و در کل داستان با وجدان خود سخن می‌گوید. ما در اواخر داستان می‌فهمیم که همه شخصیت‌هایی که راوی معرفی می‌کنند، در واقع خود او هستندمطابق با همین ایده‌ای که در پاراگراف قبلی درباره بوف کور گفتم، مشخص می‌شود که ایده داستان و فیلم نامه تقریبا یکی است. در هر دو انگار ما گفت و گوهای فرد با خودش را می‌شنویم و موقعیت‌های متصورش را می‌بینیم. قبل از این که به شباهت‌های داستان فیلم برسیم. شباهت دیگری هم وجود دارد که احتمالا همین الان هم آن را فهمیده‌اید. بارتون فینک شباهت بسیار زیادی به صادق هدایت دارد.همان طور که گفتم بارتون فینک و بوف کور حتی در برخی از صحنه‌ها بسیار شبیه هستند. یکی از این صحنه‌ها زمانی که بارتون فینک بیدار می‌شود و می‌بیند که زنی که در کنار اوست با چاقو کشته است. در اوایل بوف کور هم صحنه‌ای شبیه به آن چه در فیلم دیده می‌شود، روایت می‌شود. شخصیت اصلی داستان بوف کور از خواب بلند می‌شود و می‌بیند، زن بسیار زیبایی کشته شده است.این صحنه در بوف کور به این شکل توصیف شده است:«خواستم با حرارت تن خودم او را گرم کنم، حرارت خود را به او بدهم و سردی مرگ را از او بگیرم، شاید به این وسیله بتوانم روح خود را در کالبد او بدمم. لباسم را کندم رفتم روی تخت خواب و پهلویش خوابیدم. مثل نر و ماده مهرگیا به هم چسبیده بودیم. [...] دهنش گس و تلخ مزه طعم ته خیار را می‌داد. تمام تنش مثل تگرگ سرد شده بود. حس می‌کردم که خون در شریانم منجمد می‌شد و این سرما تا ته قلبم نفوذ می‌کرد. همه کوشش‌های من بی بیهوده بود. از تخت پایین آمدم، رختم را پوشیدم نه دروغ نبود، او در این جا در اتاق من، در زخت خواب من آمده تنش را به من تسلیم کرد. تنش و روحش را هر دو به من داد.»حتی در بوف کور شخصیت اصلی برای این که زن را از خانه خارج کند، او را تکه تکه می‌کند و این اتفاق در فیلم هم می‌افتد. هر چند که به نظر می‌رسد که برادران کوئن در مورد استفاده از بوف کور حرفی نزده‌اند اما چنین شباهت‌هایی بسیار جالب میان این دو وجود دارد.