روش‌ها(1)؛ روش مطالعه

در این مجموعه متن دنباله‌دار از روش‌ها خواهم گفت، روش‌هایی همچون روش مطالعه، روش خلاصه‌برداری، روش تندخوانی، روش یادداشت‌برداری، روش تحقیق، روش نگارش، روش کتاب‌شناسی، روش تدریس و کلاس داری، روش خطابه و سخنوری و روش نقد. چیزهایی که من در طول سالیان از کودکی و در کانون پرورش فکری تا دانشگاه و بامطالعه و کلاس و صرف هزینه یاد گرفته‌ام. اما بگویم که این‌ها فقط نکات است و همین‌ها هم بعضاً نیاز به تدریس دارند اما بااین‌حال برای کسانی که خود می‌فهمند و اهل پیگیری هستند این نکات نیز کافی است.روش مطالعهانتخاب کتاب:در روش مطالعه انتخاب کتاب جایگاه مهمی دارد و درباره انتخاب کتاب بایستی:*نسبت به کتاب و موضوع موردمطالعه حالتی انتخابی داشت و نه غافلگیری و واکنشی در جهت مسائل روز یا هوسی.*نسبت به کتاب و موضوع انسان باید اهم و مهم کند و سپس وقت صرف مطالعه کند.*سؤال از اهل مطالعه و مطلعین هر رشته دسترسی ما به بهترین‌ها را سرعت می‌بخشد.برنامه‌ریزی:برنامه‌ریزی در هر امری مهم است و امر مطالعه نیز از برنامه‌ریزی مستثنا نیست پس:*مطالعات اصلی و جنبی باید مشخص شود*کتاب‌ها باید از قبل شناسایی شوند*مکان مناسب باید برای مطالعه در نظر گرفت*نتیجه و بازدهی مطالعه در هر بازه زمانی باید ثبت گردد*برای خود سیر مطالعاتی تعریف کنیم( بهترین سیر مطالعاتی موضوعی است)*فرصت مطالعه را شناسایی کنید، فرصت برای مطالعه ساختنی است*وقت‌های هدررفته را بنویسید و به هم نزدیکشان کنید و مطالعه را در آن‌ها تقسیم کنید.ایجاد انگیزه:به‌جرئت می‌توان گفت مهم‌ترین بخش برای انجام هر کاری است چه انگیزه‌های سلبی و چه انگیزه‌های ایجابی پس:*احساس نیاز به کتاب‌خواندن و پیگیری موضوع را در خود ایجاد کنید*ذوق و علاقه تفریحی خود را در مطالعه مشخص کنید و به مطالعه مداوم یک موضوع نپردازید*کتاب اهدا کنید و کتاب کادو بگیرید*توجه کنید که گاهی یک بوک مارک( نشانه کتاب) دل‌نشین و جذاب می‌تواند ما را به خواندن تشویق کند.مفیدتر ساختن مطالعه:بایستی هر کاری را به‌صورت مفید انجام داد؛ کتاب‌خواندن مفید است و باید آن را مفیدتر ساخت. برای مفیدتر ساختن مطالعه به‌نحوی‌که هم خوب بفهمیم و هم به خاطر بسپاریم و هم بتوانیم آن مطلب را بازگو کنیم بایستی به برخی نکات توجه کنیم:1. تمرکز حواس2. خلاصه‌نویسی3. تندخوانی4. یادداشت‌برداری5. طرح سؤالتمرکز حواس:*معمولاً بایستی شرایط محیطی را برای مطالعه فراهم کرد مانند سکوت و نور و ...* از مطالعه شیرین‌تر برای ما تخیل و فکر و پرش‌های ذهنی به سمت دل‌مشغولی‌هاست. در این مواقع در کاغذی باید این افکار را بنویسیم تا بعد از مطالعه به آن‌ها فکر کنیم.*یادمان باشد برای چه مطالعه می‌کنیمخلاصه‌نویسی:*سعی کنیم از کتاب‌هایی که می‌خوانیم در یک تقویم کهنه فهرست برداری کنیم و ذیل آن خلاصه‌ای از کتاب را بنویسیم* اگر کتابی مهم است بایستی با خلاصه‌نویسی هر فصل آن را به اتمام برسانیم*خلاصه‌نویسی به ما کمک می‌کند تا از کتاب‌ها درست استفاده کنیم و مجبور به بازخوانی نشویم.تندخوانی:*تندخوانی به ما کمک می‌کند تا کلیات یک‌فصل را متوجه شویم، نقاط و بخش‌های اضافی وقتمان را نگیرند.*می‌توان ابتدا به تندخوانی پرداخت و سپس با دقت مطالعه کرد و همچنین می‌توان پس از پایان هر بخش با تندخوانی یک مرور کلی داشت تا مفاهیم تثبیت شوند.یادداشت‌برداری:*یادداشت‌برداری بخشی از خلاصه‌نویسی می‌تواند باشد اما الزاماً همان معنا را ندارد*یادداشت‌برداری می‌تواند ذهن ما را به سمت برداشت نکات مهم رهنمون کند*یادداشت‌برداری وقتی‌که فقط به اطلاعاتی از یک کتاب نیاز داریم به ما کمک می‌کندطرح سؤال:*برای چه می‌خوانیم؟*هدف فصلی که مطالعه کردیم چه بوده است؟*بعد از خواندن فصل موردمطالعه چه فهمیدیم که نمی‌دانستیم؟*آیا می‌توانیم فصل خوانده‌شده را بازگو کنیم؟تمرکز فکر:عوامل عدم تمرکز به دو بخش درونی و بیرونی ختم می‌شود:*درباره عوامل درونی بایستی فکر به این مشغولیات را به بعد موکول کرد برای مثال همان‌طور که در بالا به آن اشاره شد و یا تا رفع نشده‌اند نبایستی به مطالعه بپردازیم. خواندن رمان یا مقاله‌های موثق و کم‌حجم اینترنتی به ما کمک می‌کنند.*در مورد عوامل بیرونی می‌توان نکات زیر را انجام داد:1. مطالعه در محیط آرام2. خاموش ساختن صداهای اطراف تا حد ممکن3. استفاده از گوش‌گیر4. خواندن کتاب با صدای بلند طوری که خودمان بشنویم5. علامت‌گذاری نکات در کتاب و توجه به آن6. فرض کنید نویسند پیش روی شماست و از او سؤال کنیدبازگو کردن مطالب:نقطه قوت طلاب علوم دینی در حوزه‌ها مباحثه است که درس‌ها را برای هم مباحثه‌ای خود بازگو می‌کنند*بازگو کردن مطالب سبب نشستن مطالب در عمق ذهن ما می‌شود*بازگو کردن ابهامات را، به فرض وجود، رفع می‌کند*تمرین خطابه و سخنوری است*به کشف مثال‌هایی جدید ختم می‌شود*اگر مخاطبی نیافتید از نحوی مصری که برای بزش بازگو می‌کرد کمتر نیستید، برای دیوار بازگو کنیدمطالعه فردی و گروهی:*رمان را معمولاً فردی می‌خوانند*جز رمان، مطالعه گروهی سایر کتاب‌ها مفید است*در موضوع و کتاب واحد مطالعه گروهی بسیار کارگشاست*کتاب را میان همه توزیع کنید، همه هر بخش را می‌خوانند ولی توضیح هر بخش برای بقیه توسط یک نفر انجام می‌شود البته می‌توان همه را در مباحثه شرکت داد به‌شرط مطالعه ممتد و منظم توسط همه*مطالعه گروهی سبب تقویت کار جمعی و فعالیت مشترک، بررسی و اظهارنظر، دیدگاه‌ها، نقد و سؤال و ... می‌شود و این برخورد اندیشه‌ها سازنده است.آفات مطالعه:1. نبودن علاقه و انگیزه برای مطالعه*موضوع * مکان *زمان *جامعه * ظاهر کارها2. زدگی و دلسردی از مطالعه*خواندن کتاب نامناسب *مطالعه بدون تشویق *مطالعه بدون ارائه و تولید *مطالعه بی‌هدف3. حیرت و سرگردانی*عدم برنامه‌ریزی *عدم هضم صحیح مطالب *عدم رفع اشکالات *عدم حصول نتیجه از مطالعه *نگاه به کثرت کتب *عدم نظم دادن به دانسته‌ها4. هرزگی*سر زدن به هر کتابی و گشودن و اندک خواندن و رها کردن کتاب* در هر موضوع و نگاهی بی‌هدف خواندن* توجه زیاد به توصیه همه افراد و کتب معرفی‌شده توسط آن‌ها5. مرید شدن*علاقه به نویسند و مجذوب یک کتاب شدن*علاقه به یک انتشارات و مجذوب یک موضوع و طرز فکر شدن*علاقه به یک سبک نوشتاری یا ترجمه‌ای* پذیرفتن و سرلوحه قرار دادن و تأثیر پذیرفتن بدون فکر از یک کتاب با نویسنده6. غرور*بامطالعه چند کتاب خود را بی‌نیاز دانستن* از اندکی کتاب تقلید کردن و ترویج آن*عدم توجه به سخنان افرادی که کتاب‌هایی دیگر خوانده‌اندنکات دیگر:*مراقب حال جسمی خود موقع مطالعه باشیم، گرسنگی و خستگی بازده را کم می‌کند*کتاب نخوانیم تا بخوابیم*زمان مناسب برای کتاب‌خواندن و هر موضوع و هر کتاب را بدانیم*نور کافی خیلی مهم است، نور مستقیم یا پشت کتاب آزاردهنده است*فاصله چشم و کتاب را رعایت کنیم. 30 سانتی‌متر حدوداً کافی است*درحرکت مطالعه نکنیم*نشستن هنگام مطالعه بهتر است*از پیش‌داوری درباره موضوع و کتاب و نویسنده پرهیز کنیم.نکاتی برای کتاب‌خوان کردن کودکان:1. کتاب دوست خاموش است و ما باید آن را به حرف بیاوریم2. آزردن دوست بد است، پاره کردن و خط‌خطی کردن و مداد لای دفتر گذاشتن آزردن کتاب است3. بی‌اعتنایی به دوست بد است، نخواندن و رها کردن و پرت کردن کتاب بی‌اعتنایی به این دوست است4. از دوست چه فایده‌ای بردی؟ از کودک بخواهیم فایده کتاب‌ مطالعه شده را بگوید و فایده این دوستی را بداند5. دوست را فکر و اخلاقش می‌سازد، کودک را به جلد و ظاهر کتاب بی‌اعتنا کنیم6. انسان بی‌مطالعه عین انسان بدون دوست است. این را به کودک بفهمانیم7. کتاب نیمه مطالعه شده مانند دوستی نیمه‌راه است8. انسان‌دوست ازدست‌داده مثل مطالعه بدون یادداشت است9. شناخت دوست از دشمن مهم است، کتاب خوب و بد را به کودک معرفی کنیم و توان تمیز را به او بدهیم10. سن هر دوست مهم است، رده سنی کتاب را برای کودک توضیح دهیم11. برای کودکمان بنویسیم