ماجرای صنعت ماینینگ ایران در سال ۱۳۹۷ همراه با نگاهی به آینده

در این نوشته صنعت ماینینگ در سال ۱۳۹۷ را با فراز و فرودهای آن بررسی می‌کنم و سپس در مورد اتفاقاتی که ممکن است در سال ۱۳۹۸ برای این صنعت رخ دهد مطالبی را بازگو خواهم کرد.شایان ذکر است نظرات من به‌عنوان یک ماینر تجربیات شخصی است و پیش‌بینی این صنعت در سال ۱۳۹۸ تابع عوامل بسیاری است. طبیعتاً پیش‌بینی قطعی در مورد اتفاقات سال بعد نمی‌توان داشت.در ابتدا سعی کردم در این نوشته از دید یک ماینر و کسی که خدمات ماینینگ ارائه می‌کند به بازار رمز ارز ها در سال ۱۳۹۶ نگاهی داشته باشم و سپس به‌عنوان یک شخص بی‌طرف به بررسی ماجرای صنعتی شدن ماینینگ رمز ارز ها در سال ۱۳۹۷ بپردازم و درنهایت نیم‌نگاهی به سال جدید برای ماینینگ خواهم داشت.شروع ماجرای ماینینگمی‌توانم این‌طور بگویم که تب ماینینگ در ایران مصادف شد با افزایش قیمت بیت کوین و رمز ارز ها در اواخر سال ۱۳۹۶.اما تا پیش از آن کسانی بودند که به‌صورت شخصی اقدام به تهیه ریگ‌های ماینینگ با کارت گرافیک یا خرید موردی ای‌سیک کرده بودند اما معمولاً بیشتر ماینرهای ایرانی از کارت‌های گرافیک استفاده می‌کردند و به جرأت می‌توان گفت که تعداد فارم‌های ماینینگ مبتنی بر کارت گرافیک در ایران بسیار کم بود و به همین دلیل بیشتر افراد به ماینینگ خانگی روی می‌آورند.افزایش قیمت بیت کوین در اواخر سال ۹۶ باعث شد که توجه بسیاری از افراد داخل ایران به مقوله ماینینگ و رمز ارز ها جلب شود.قبل از این به ندرت می‌توانستید فروشگاهی را پیدا کنید که دستگاه ای‌سیک داشته باشد و یا بداند که افرادی که کارت گرافیک خریداری می‌کنند هدفشان ماینینگ رمز ارز ها است.اما با مطرح‌شدن موضوع بیت کوین و افزایش قیمت آن کم‌کم این موضوع هم مطرح شد که می‌توان به‌وسیله ماینینگ رمز ارز ها به کسب درآمد مشغول شد.فروشندگان لوازم رایانه‌ای با سیل عظیمی از مشتری‌هایی مواجه شدند که برای خرید کارت گرافیک به تعداد بالا به آن‌ها مراجعه می‌کردند و کم‌کم آن‌ها هم متوجه شدند که مورد مصرف کارت گرافیک به این تعداد زیاد به خاطر ماینینگ رمز ارز ها است و همچنین دستگاه‌هایی مخصوص ماینینگ رمز ارز ها به نام ای‌سیک وجود دارد بنابراین اقدام به تهیه و فروش آن‌ها نمودند و حتی قیمت را متناسب با میزان درآمد هر دستگاه مشخص می‌کردند.دقیقاً به یاد دارم که در آن زمان کارت گرافیک مانند یک کالای نایاب به‌سختی در بازار پیدا می‌شد و فروشندگان قیمت‌های روزانه و ساعتی و حتی سهمیه برای فروش هر نفر مشخص می‌کردند.کابل رایزری (Rizer) که تا قبل از آن می‌توانستید با قیمت ۵ هزار تومان تهیه کنید تا ۳۰۰ هزار تومان هم افزایش قیمت پیدا کرد.در آن زمان قیمت دستگاه ایسیک انت‌ماینر اس ۹ (۹Antminer S) تا ۲۰ میلیون تومان هم رسید.مطرح شدن موضوع بیت کوین و ماینینگ رمز ارز ها و همچنین افزایش قیمت آن و به‌تبع آن افزایش درآمد ماینینگ در آن مقطع باعث شده بود تا عده بسیاری از مردم به‌خصوص جوانان به سمت ماینینگ رمز ارز ها کشیده شوند.با صنعتی شدن ماینینگ رمز ارز ها امیدوارم در سال آینده شرکت‌های بیمه بتوانند طرح‌های خود را برای بیمه کردن فارم‌های ماینینگ به صاحبان صنایع ارائه کنند و آن‌ها با پرداخت مبلغی ریسک سرمایه‌گذاری خود را کاهش دهند.با اینکه در بسیاری از مشاوره‌ها به اشخاص توصیه می‌کردم که در این مقطع زمانی وارد چرخه ماینینگ رمز ارز ها نشوید اما درآمد حاصل از ماینینگ بسیار گمراه‌کننده بود و باعث می‌شد افراد بدون در نظر گرفتن شرایط کلی بازار اقدام به خرید لوازم ماینینگ کنند.در بقیه نقاط جهان نیز به سبب افزایش قیمت علاقه برای ماینینگ رمز ارز ها ایجاد شده بود و به‌تبع آن افزایش ناگهانی سختی شبکه‌های رمز ارز ها ایجاد شد.سقوط بزرگدر اوایل سال ۱۳۹۷ به ناگاه قیمت رمز ارز ها شروع به ریزش کرد و به‌تبع آن درآمد دستگاه‌های ماینر شروع به کم شدن کرد. از طرفی با بالا رفتن قیمت دلار و افزایش قیمت لوازم رایانه‌ای از جمله کارت گرافیک درآمد افرادی که با کارت گرافیک اقدام به ماین می‌کردند بسیار پایین آمد و عملاً عده زیادی شروع به فروختن دستگاه‌های خود کردند.اما به ناگاه شرکت‌های تولیدکننده دستگاه‌های ای‌سیک با توجه به پایین آمدن درامد دستگاه اقدام به پایین آوردن قیمت دستگاه‌ها نمودند.نکته جالب اینجا بود که حتی با افزایش چند برابری قیمت دلار داخل ایران قیمت دستگاه‌ها در داخل رو به کاهش گذاشت.در خارج ایران هم به دلیل پایین آمدن درامد مدل‌های قدیمی‌تر آن‌ها که دارای مصرف برق بسیار زیادی بودند عملاً صرفه اقتصادی نداشته و صاحبان آن‌ها کم‌کم شروع به خاموش کردن آن‌ها کرده بودند واردکنندگان ایرانی هم به دلیل اطلاع از تعرفه برق بسیار پایین داخل ایران و اطمینان از سوددهی این دستگاه‌ها اقدام به واردات این دستگاه‌ها به‌صورت دست‌دوم به داخل ایران کردند.وقتی ماینینگ صنعت شددر همین هنگام بود که کسانی که اقدام به فروش کارت‌های گرافیک خود کرده بودند علاقه‌مند شدند تا با خرید دستگاه‌های ای‌سیک دوباره به چرخه ماینینگ رمز ارز ها برگردند اما با دو مشکل مواجه شدند اول اینکه دستگاه‌های ای‌سیک مصرف برق بسیار زیادتری نسبت به ریگ‌های ماینینگ داشت در نتیجه در عمل تعداد بسیار کمی در ابعاد خانگی می‌توانستند راه‌اندازی کنند و دوم هم مشکل صدای بسیار زیاد این دستگاه‌ها برای نگهداری در داخل منزل بود و از طرفی به خاطر بالا بودن تعرفه برق خانگی میزان سوددهی این دستگاه‌ها بسیار پایین می‌آمد.به خاطر همین موارد کم‌کم ماینرهای ایرانی به دنبال پیدا کردن مکان‌هایی با برق سه فاز آمپر بالا و همچنین تعرفه صنعتی نمودند در نتیجه این صنعت از ابعاد خانگی به سمت صنعتی شدن پیش رفت.صاحبان صنایع و کارگاه‌ها کم‌کم با افرادی روبرو شدند که به دنبال برق صنعتی با آمپر بالا و همچنین فضای کم برای کار خود می‌گشتند و پس از تحقیقاتی متوجه شدند که می‌توانند با سرمایه‌گذاری برای خرید دستگاه‌های ای‌سیک و راه‌اندازی فارم ماینینگ رمز ارز ها به کسب درآمد بپردازد بنابراین کم‌کم سرمایه در ابعاد بالا به سمت ماینینگ رمز ارز ها حرکت کرد.تا اینجا می‌توانم بگویم سال ۱۳۹۷ سال تغییر ابعاد ماینینگ رمز ارز ها از خانگی به صنعتی بوده است.در ماه‌های پایانی سال هم می‌توانم به جرأت این مطلب را بیان کنم که هر هفته یک جلسه با صاحبان کارخانه‌ها در شهرک‌های صنعتی در مورد ایجاد فارم‌های ماینینگ دارم.نکته جالب به نظر من این است که فعلاً در فاز تست و بررسی در ابعاد صنعتی هستیم و به خاطر اینکه هنوز قوانین مشخصی برای این صنعت تعیین نشده است درنتیجه نمی‌توان به‌طورقطع از صنعت شدن ماینینگ رمز ارز ها در ایران صحبت کرد اما هستند کسانی که با مبلغ‌های بسیار بالا حتی تا یک میلیارد تومان برای ایجاد فارم‌های ماینینگ سرمایه‌گذاری کرده‌اند و تنها دلیل آن‌ها صحبت یکی از اعضا دولت در راستای به رسمیت شناختن ماینینگ رمز ارز ها به‌عنوان صنعت است.افزایش قیمت بیت کوین در اواخر سال ۹۶ باعث شد که توجه بسیاری از افراد داخل ایران به مقوله ماینینگ و رمز ارز ها جلب شود.البته در اواخر سال ۱۳۹۷ شاهد پیش‌نویسی از قوانین حوزه رمز ارز ها توسط بانک مرکزی بودیم که در یکی از موارد آن بیان شده بود که قوانین مربوط به ماینینگ رمز ارز ها مربوط به وزارت صنایع است و ربطی به بانک مرکزی ندارد.اما اکنون اجازه بدهید به‌عنوان یک فرد بی‌طرف بعد از بررسی این صنعت در ایران، دیدگاه موافقان و مخالفان آن را هم بررسی کنم.ابتدا به دلایل موافقان صنعتی شدن ماینینگ رمز ارز ها در ایران می‌پردازم و سپس به انتقادهایی که مخالفان صنعتی شدن ماینینگ در ایران بیان می‌کنند خواهم پرداخت.من ماین می‌کنم، پس هستمیکی از مهم‌ترین دلایل موافقان صنعتی شدن ماینینگ رمز ارز ها در ایران هزینه برق بسیار پایین در ازای مصرف هر کیلووات ساعت برق است به‌طوری‌که هزینه متوسط هر کیلووات ساعت برق صنعتی ۱۰۰ تومان است که باعث می‌شود سودآوری دستگاه‌های ماینر در ایران به نسبت کشورهای دیگر بیشتر باشد و همچنین طول مدت استفاده از دستگاه‌ها به خاطر بالا بودن حاشیه سود آن معمولاً بیشتر می‌شود به‌طور مثال در ایران هنوز دستگاه‌های ای‌سیک شرکت واتس ماینر(Whatsminer) به نام m3 هنوز دارای سوددهی است اما در بسیاری از کشورها به دلیل مصرف بالای برق آن از رده خارج‌شده محسوب می‌شود.دومین دلیلی که موافقان صنعتی شدن ماینینگ رمز ارز ها در ایران به آن می‌پردازند بحث ارزآوری و کمک به اقتصاد کشور است به‌طوری‌که حتی بعضی از موافقان استدلال می‌کنند که می‌توان به‌وسیله سرمایه‌گذاری خارجی داخل ایران از خروج ارز نیز بابت خرید دستگاه‌ها جلوگیری کرد.البته موارد گفته‌شده تنها دلایل موافقان صنعتی شدن ماینینگ رمز ارز ها در ایران نیست به‌طور مثال عده‌ای معتقدند که می‌توان با ماینینگ رمز ارز ها در خارج از کشور به مسئله دور زدن تحریم‌ها کمک کرد اما به‌طورکلی دو دلیلی که در بالا گفته شد دلیل اصلی افرادی است که موافق صنعتی شدن ماینینگ رمز ارز ها در ایران می‌باشند.در مقابل مخالفان نیز دلایلی می‌آورند که در زیر به برخی از مهم‌ترین آن‌ها اشاره خواهم کرد.ماینینگ هیچ ارزشی ندارد!اولین دلیلی که مخالفان می‌آورند این است که هزینه برق پایین در داخل کشور به خاطر یارانه‌ای است که دولت به انرژی اختصاص می‌دهد و اگر دولت بخواهد که برق را به قیمت تمام‌شده آن داخل ایران به مصرف‌کننده عرضه کند مزیت پایین بودن قیمت برق حذف می‌شود و دیگر صنعتی شدن ماینینگ در ایران توجیه ندارد در مقابل موافقان این مسئله را بیان می‌کنند که اگر دولت بخواهد برق را با قیمت تمام‌شده به صنایع تحویل دهد بسیاری از صنایع داخلی ایران از سوددهی به ضرر دهی می‌رسند پس یا باید دولت به کل صنعت داخل ایران برق را به قیمت تمام‌شده تحویل دهد و یا به کل صنایع داخلی از جمله صنعت ماینینگ رمز ارز ها نیز برق را با تعرفه دولتی تحویل دهد.از طرفی موافقان این پیشنهاد را هم می‌کنند که در صورت سرمایه‌گذاری طرف خارجی می‌توان با استفاده از انرژی‌های پاک مانند انرژی خورشیدی در کنار فارم‌های ماینینگ از برق پاک استفاده کرد و این مشکل را حل کرد.دومین دلیل مخالفان صنعتی شدن ماینینگ رمز ارز ها در ایران این است که آن‌ها معتقدند کسانی که داخل ایران اقدام به خرید دستگاه‌های ماینر می‌کنند عملاً به خاطر خرید این دستگاه‌ها از خارج از کشور ارز موجود داخل کشور را خارج می‌کنند و به‌صورت کلی به اقتصاد کشور آسیب می‌رسانند اما همان‌طور که در قسمت موافقان بیان نموده‌ام بسته به شرایط سرمایه‌گذاری که به‌درستی انتخاب شود می‌توان این مشکل را حل کرد به‌طوری‌که یا از سرمایه‌گذاری خارجی استفاده کرد که خود باعث ارز آوری می‌شود و یا با اطلاعات و دانش کافی وارد صنعت ماینینگ شد تا بتوان در کوتاه‌ترین مدت بازگشت سرمایه را به دست آورد و بعدازآن شروع به ارز آوری نمود.همین‌طور باید به این نکته نیز توجه نمود که در بسیاری از صنایع معمولاً دستگاه‌هایی که استفاده می‌شود از خارج تهیه شده و بابت آن‌ها ارز از کشور خارج شده است.البته مخالفان دلایل دیگری را نیز مطرح می‌کنند که شاید در این یادداشت فضای کافی برای آن وجود نداشته باشد، اما قابل‌بررسی و مطالعه در یادداشت‌های دیگری هستند.در اینجا می‌توانم این مسئله را بیان کنم که با توجه به شرایط اقتصادی کشور و موجود بودن نیروی کار جوان و همچنین منابع بسیار زیاد کشور از جمله انرژی‌های پاک اگر به‌صورت درست و اصولی و با آگاهی در مورد صنعتی شدن ماینینگ رمز ارز ها در ایران تصمیم‌گیری شود می‌تواند به اشتغال‌زایی در داخل ایران کمک بسیار زیادی بکند.اما این کار در ابتدا نیاز به سیاست‌گذاری و وضع قوانین درست و کارآمد از طرف دولت در وزارت صنایع و معادن است تا هم باعث ایجاد اشتغال و کمک به اقتصاد کشور شود و هم از زیرزمینی شدن این صنعت جلوگیری شود.به‌هرروی در سالی که گذشت کسانی که به ماینینگ رمز ارز ها می‌پردازند از جمله خود من منتظر وضع قوانین کارآمد و شفاف در این زمینه بودیم.چشم‌انداز ماینینگ در سال ۱۳۹۸اگر بخواهم نگاهی به سال آینده داشته باشم مهم‌ترین نکته‌ای که باید بیان کنم این است که اگر دولت بتواند با وضع قوانین درست و کارآمد موجب صنعتی شدن ماین رمز ارز ها در ایران شود، می‌توان آینده بسیار روشنی را برای این صنعت تصور نمود و از طرفی با تخصصی شدن ماینینگ رمز ارز ها و به وجود آمدن شرکت‌های خصوصی می‌توان امیدوار بود که دست فرصت‌طلبان و دلال‌ها از این بازار خارج کوتاه شود و صاحبان صنایع بتوانند با بهره‌گیری از تخصص و دانش شرکت‌های خصوصی با ریسک بسیار کمتر وارد این صنعت شوند.از طرفی گمرک کشور با وضع قوانین واردات بر روی دستگاه‌های ماینر می‌تواند باعث شود که دستگاه‌ها توسط شرکت‌های معتبر و نمایندگی‌های آن‌ها در داخل ایران عرضه شود تا اطمینان و گارانتی این دستگاه‌ها برای صاحبان صنایع تضمین شود.از طرف دیگر با صنعتی شدن ماینینگ رمز ارز ها امیدوارم در سال آینده شرکت‌های بیمه بتوانند طرح‌های خود را برای بیمه کردن فارم‌های ماینینگ به صاحبان صنایع ارائه کنند و آن‌ها با پرداخت مبلغی ریسک سرمایه‌گذاری خود را کاهش دهند.اما اگر دولت در سال آینده هم مثل سال ۹۷ موضع خنثی به این صنعت داشته باشد می‌توان این پیش‌بینی را کرد که این صنعت بیش‌ازپیش به سمت زیرزمینی شدن و مخفی‌کاری پیش رود که تنها برندگان آن قاچاقچیان و دلال‌ها و فرصت‌طلبانی هستند که به فروش و عرضه این دستگاه‌ها می‌پردازند.به نظرم در سال آینده می‌توانیم انتظار داشته باشیم که به تعداد فارم‌های ماینینگ رمز ارز ها در ایران افزوده خواهد شد.تا وقتی‌که قوانین مشخصی در مورد ماینینگ رمز ارز ها و یا پذیرش آن به‌عنوان صنعت مشخص نشده باشد نمی‌توان آمار دقیقی از تعداد دستگاه‌ها و یا فارم‌های ماینینگ در ایران به دست آورد اما با توجه به شواهدی که من به‌عنوان یک ماینر در سال ۹۷ به آن پی بردم می‌توانم به جرأت بگویم که تعداد دستگاه‌ها و فارم‌های ماینینگ در سال ۹۷ در ایران رشدی بسیار زیاد داشت و در سال ۹۸ این رشد شیب تندتری خواهد گرفت.