چالش کتابخوانی طاقچه: کوری

به نام خداموضوع چالشِ (اول راه) این ماهِ طاقچه درباره شیوع یک بیماری بود که من از میان کتاب‌هایی مثل قرنطینه، لمس بشر، طاعون و غیره کتاب مشهور کوری اثر ژوزه ساراماگو را انتخاب کردم که نویسنده برای نوشتن آن در سال ۱۹۹۸، جایزه نوبل ادبیات را به دست آورد.«بخشی از آثار ژوزه ساراماگو»نظر شخصیمتن و موضوعش دقیقا مثل عنوانِ کتاب، در عین سادگی، پیچیدگی خاصی در سبک نوشتار و مفهومش هست. بعضی از قسمت‌هایش تلخی و خشونت زیادی داشت اما جذابیت زیادش باعث شد که آن را پیوسته و در مدت یک هفته بخوانم. میتوانم بگویم کتابی شاهکار، تلخ، گیرا و تاثیرگذار بود. اگر در سال‌های قبل که ویروسی به نام کرونا همه‌گیر نشده بود، این کتاب را می‌خواندم به احتمال زیاد موقع خواندن آن بیشتر از این زمان متعجب می‌شدم و درک آن ناملموس تر بود اما در دوره کنونی، در مفهوم فلسفی آن تعمق بیشتری داشتم. اینکه همیشه شرایط می‌توانست بدتر از اوضاع پیش آمده باشد اما خب در جایی در همین کتاب نوشته شده بود: «هیچ خوب و بدی همیشگی نیست.» و در واقعیت هم همین است؛ به طور مثال، هر اپیدمی و پاندمی‌ای در طول تاریخ با وجود گستردگی، بالاخره روزی پایان یافته است.شاید بتوان گفت مفهوم اصلی، طعنه ها و انتقادات از موضوعات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی که نویسنده در این کتاب به آن اشاره کرد، در طول تاریخ همواره در حال تکرار هستند. اینکه انسان از گذشته تا حال مورد هجوم اتفاقات ناگوار و غیرقابل‌پیش‌بینی بوده است و قطعا در آینده هم از آن مصون نخواهد ماند و آنچه که اهمیت دارد این است که خوی انسانی‌اش را از خوی حیوانیِ غیرقابل‌کنترل حفظ کند گرچه که میل به بقا، سِیر ناامیدی را سرعت می‌بخشد اما تسلیم نشدن و مبارزه یکی از ویژگی‌های برتر انسان است.سبک نویسنده نکته جالب توجه این است که ساراماگو برای شخصیت ها، اسمی انتخاب نکرده است؛ یعنی بیشتر بر شخصیت وجودی آن ها تاکید داشته و همین هم ارتباط با آن ها را برایم آسان کرد. توصیف‌ها و فضاسازی فوق‌العاده آن به گونه‌ای بود که شاهد تمام وقایع بودم.قهرمان داستانزن دکتر، شخصی که هنگام خواندن داستان با او زندگی کردم. شجاعت، ایثار، غیرت در این شخصیت مثال‌زدنی است؛ آنچنان تاثیرگذار که در نقطه عطف ماجرا نقش اساسی داشت و بعد از کار بزرگ او روند داستان به کلی تغییر کرد!در این بخش، زن دکتر اولین قدم در راه سخت خود و همراهانش را برداشت که بعد از آن، این نکته ارزشمند بیان شد:اغلب چند جمله بجا بیشتر از یک سخنرانی طولانی کمک به حل مسائل می‌کند و چه بسا نطق‌های طولانی باعث وخیم‌تر شدن اوضاع هم می‌شود.همینطور جملات تاثیرگذاری از زبان این شخصیت بیان شده بود:همه ما گاهی احساس بیچارگی می‌کنیم. این خیلی خوب است که می‌توانیم گریه کنیم؛ زیرا گاهی اشک باعث آرامش می‌شود و بعضی وقت‌ها اگر گریه نکنیم، ممکن است به بهای از دست دادن جانمان تمام شود.و یا این جمله ارزشمند داستان که از زبان او گفته شد که شاید بخشی از هدف نویسنده از نوشتن این کتاب باشد:اگر نمی‌توانیم همچون آدم‌های دیگر زندگی کنیم، دست کم سعی کنیم تا مثل حیوانات زندگی نکنیم.تلاش او برای کمک به دیگران و بهبود آن شرایط بد واقعا ستودنی بود: من نمی‌دانم که آینده‌ای هست یا نه؛ اما آنچه اکنون اهمیت دارد این است که درحال حاضر چگونه زنده بمانیم.در بخشی دیگر، به این اشاره شد که کوچکترین نعمت‌هایی که قبل از شیوع بی‌اهمیت بودند ولی آن‌ها در این دوران به آن توجه ‌کردند:یک لیوان آب، نعمتی عظیم است.زن دکتر در آخرین بخش‌های کتاب، این‌گونه درخواستش را به همراهانش گفت و به آن شرایط شهادت داد:_ بیایید چشم‌های خود را باز کنیم!دکتر گفت: «نمی‌توانیم؛ ما کور هستیم!»واقعا بسیار راست گفته‌اند که از همه کورتر کسی است که نمی‌خواهد ببیند.و در آخر نظر یا اعتراف این شخصیت که در بخش پایانی بیان کرد (این دیدگاه که «ما کور بینا هستیم» واقعا برایم جالب بود):من خیال نمی‌کنم که ما کور شدیم. فکر می‌کنم که ما کور هستیم؛ کور اما بینا، کورهایی که قادر به دیدن هستند؛ اما نمی‌بینند.بخش‌های دیگری از کتابدر بخش ابتدایی کتاب که مردم در آغاز شیوع بیماری کوری هستند، این جمله بسیار قابل تامل بود که چشم‌ها و بینایی، چه نعمت بزرگی هستند:ای کاش می‌شد دید؛ حتی به اندازه سایه‌هایی غیرقابل‌تشخیص.این بیماری شاید بیشتر از همه برای شخصیتِ دکتر، که چشم پزشک است، زجرآور بود که در جایی اینگونه درباره چشم‌ها و درد روحی‌اش گفت:من در تمام عمرم به چشم‌های مردم نگاه کرده‌ام. چشم تنها عضو انسان است که شاید هنوز در آن روح وجود داشته باشد و اگر این چشم‌ها وجود نداشته باشند...جمله قابل تامل دیگری که در بخش‌های میانی و پس از آن اتفاق بزرگ بیان شد:به همان صورت که لباس زیبا نشان از آدم بودن نمی‌دهد، برای شاه شدن هم کافی نیست که عصای پادشاهی را داشته باشی و این حقیقتی است که که نباید هیچوقت فراموشش کرد.ارتباط شکل‌گرفته میان شخصیت‌های داستان هم بسیار جالب بود؛ مخصوصا رابطه‌‌ای که میان دختر با عینک دودی و پیرمرد با چشم بند سیاه شکل گرفت. دو شخصی که از لحاظ سنی و ظاهری بسیار با هم متفاوت بودند اما از لحاظ درونی همسو بودند.ترجمهبا وجود اینکه برای این کتاب، ترجمه‌های متعددی منتشر شده است، ترجمه خانم زهره روشنفکر از انتشارات مجید را انتخاب کردم. به نظرم نسبت به بقیه ترجمه‌ها روان‌تر، کامل‌تر است و البته از ترجمه خانم مینو مشیری هم تعریف زیادی کرده‌اند. ایرادات ویراستاری مانند نیم‌ فاصله هم وجود داشت که نسبت به ترجمه‌های دیگر قابل چشم پوشی است!سخن آخراز خواندن این اثر بینظیر و ماندگار ادبی بسیار لذت بردم و آن را به دیگران هم توصیه می‌کنم. ممنون از تیم طاقچه برای ایجاد این فرصت و چالش کتابخوانی. امتیاز من به این کتاب ۵ از ۵ است.لینک خرید از طاقچه: https://taaghche.com/book/59630/%DA%A9%D9%88%D8%B1%DB%8C