از کجا امکانات و‌ سرمایه برای تجاری سازی ایده بگیریم؟

اينجا قصد ندارم تعاريف كلاسيك راجع به انواع مراكز رشد و شتابدهي و سرمايه گذاران خطرپذير و كاركردهاي آنها را مجدد بيان كنم. هدف اصلي اين است كه خيلي ساده، كاربردي و آسانسوري "كاركرد" هركدمشان را بگويم تا كه وقتي يك تازه وارد مي خواهد در اكوسيستم شروع به فعاليت كند بداند كاركرد و تفاوتهاي كليدي هركدام ازآنها چيست!1- مراكز رشد و نوآورياين مراكز غالبا تحت حمايت دانشگاه ها و يا با مشاركت صنايع بزرگ ايجاد مي شوند و بيشتر دانشجويان از آنها استفاده مي كنند. كاركرد اصلي اين مراكز كمك به دانشجويان دارای ايده براي تبديل كردن آن به محصول/خدمات نوآورانه ، سپس تجاري سازي نوآوري و ايجاد آمادگي در تيم براي ورود به بازار است.در اينگونه مراكز و حسب مرحله ي توسعه ي ايده، امكانات اداري،خدماتي،فني و مالي نظير مكان فيزيكي براي استقرار تيم و يا آزمايشگاه براي R&D فراهم است. شايد مهمترين كاركرد اين مراكز دسترسي سهل و آسان دانشجويان به اساتيد متخصص، منابع علمي، امكانات آزمايشگاهي و مراجع تكنولوژيكي است كه مي تواند آنها را در مراحل تحقيق و توسعه تبديل دانش به تكنولوژي، و تبديل تكنولوژي به محصول و خدمات نوآورانه ياري نمايند.از آنجا كه در ايران بودجه دانشگاه ها محدود است و رويكرد غالب مراكز رشد دانشگاهي كسب سود از ايده هاي دانشجويي نيست، سرمايه گذاري و مشاركت دانشگاه در ايده هاي دانشجويي يا محدود است و يا در جايي كه نياز به مبالغ كلان تر باشد، به دليل حاكم بود بروكراسي هاي اداري، پيچيدگي هاي زيادي براي جذب سرمايه وجود دارد و ممكن است براي برخي تيم ها در مراحل آغازين تحقيق و توسعه و يا مراحل بعدي در خلال فرايند معرفي محصول به بازار و تجاري سازي آن كارآمد نباشد.2- مراكز شتابدهيمراكز شتابدهي نسل بعد از مراكز رشد دانشگاهي و صنعتي هستند و به طور عمومي فرايندها و مراحل و چرخه هاي بررسي ايده‌ي خام تا تجاري سازي محصول حداقلي قابل عرضه را به طور تكامل يافته تر و كارآمدتر پشتياني مي كنند. شتابدهنده ها چون نگاه تجاري به ايده هاي افراد دارند با عقد قراردادهاي مشاركت در سود (از طريق اخذ سهام شركت و يا طرق حقوقي ديگر) نوآوري هاي تجاري سازي شده، به مراتب حرفه اي تر نسبت به مراكز رشد عمل مي كنند. در اين مراكز قاعدتا چرخه هاي پرورش و تجاري سازي ايده ها و نوآوري ها براساس ضوابط و معيارهاي سختگيرانه اي تحت كنترل و هدايت مديريتي و عملياتي است و در صورت تحقق شاخص هاي كليدي عملكردي توسط تيم ،مبالغ مالي مورد نياز به تيم مرحله به مرحله تزريق مي گردد. همچنين در كليه مراحل حسب ضرورت و‌نیاز ، تيمها از كارگاه هاي آموزشي مرتبط و از دانش و تجارب مديريتي و بازار و فني منتورهاي حرفه اي و مجرب براي تسريع در به سرانجام رسیدن چرخه هاي تجاري سازي ايده بهره مي برند. شايد مهمترين كاركرد شتابدهنده ها ارايه خدمات حرفه اي كوچينگ و منتورينگ براي تيم ها و سرمايه گذاري كارآمد در چرخه ي تجاري سازي ايده هاست . در اينجا شايان ذكر است كه در جذب مبلغ سرمايه در مقابل ميزان واگذاري سهام به شتابدهنده و سرمايه گذار خطرپذير بايد دقت گردد، چون ممكن است درميان مدت و در صورت موفقيت آميز بودن تجاري سازي ايده و لانچ محصول و خدمات نوآورانه در بازار، ميزان سهام باقي مانده براي موسسين به قدري رقيق يا كم شده باشد كه هم به لحاظ تسلط و اختيارات مديريتي بر شركت جديد و هم به لحاظ ميزان درآمد و سود، ادامه كار براي بنيانگذاران اوليه از انگيزه ي كافي برخوردار نباشد. به همين دليل لازم است بنيانگذاران اولیه استارتاپ در نحوه ي عقد قرارداد و شروط مندرج در آن بسیار دقت نمايند و از خبرگان حقوقي و افراد با تجربه اكوسيستم مشورت بگيرند.3- اسمارت ماني چيست؟اسمارت ماني ها افراد حقيقي يا حقوقي متخصص و دارای تجربه زیاد در زمينه ي همان كار و يا صنعت هستند كه علاوه بر در اختيار قراردادن كليه ي امكانات اداري و مالي مورد نياز تيم ، به منظور چابكي در گردشكار چرخه ي تجاري سازي ايده ها ، ظرفيت و توان فني و شبكه ي تخصصي كاري خود را نيز در اختيار تيم مي گذارند. چالش مهم بسياري از ايده هاي دانش بنيان و يا استارتاپي در سويي در رابطه با مسائل و مشكلات فني و تكنولوژيكي توليد و آماده سازي محصول اوليه قابل عرضه( MVP ) و تكامل آن است. در سويي ديگر كه در بسياري از موارد مشكل حادتر از مقولات فني و تكنولوژيكي است توانايي بازاريابي و عرضه و فروش محصولات و خدمات نوآورانه در بازارهاي هدف مورد نظر است . مزيت اسمارت ماني ها چه از نوع سرمايه گذار فرشته حقيقي و یا حقوقي، و چه از نوع شتابدهنده هاي تخصصي، نسبت به مراكز رشد و شتابدهنده های عمومی ، دارا بودن تجارب تخصصي و فنی تکنولوژیکی در توليد و آماده سازي محصولات/خدمات در همان حوزه است. همچنين به دليل قدمت و سابقه ي فعاليت در بازار/صنعت مربوطه، داراي شبكه اي گسترده اي از افراد و شركتها و سازمانها هستند و در غالب اوقات چالشهاي مذكور را به نحوي بسيار حرفه اي و كارآمد در حوزه ي توليد و رساندن محصول به بازارهاي هدف حل مي نمايند و البته همانند شتابدهنده ها در مقابل سرمايه گذاري ها و مشاركتهاي مالي و اجرايي، با قراردادهاي حقوقي درصدي از سهام شركت/استارتاپ را دريافت مي كنند.4- استارتاپ استوديودر مراكز رشد و شتابدهي از نوع عمومي تا اسمارت ماني نحوه ي همكاري بدين صورت است كه افراد دارای ايده و نيازمند به حمايتهاي اداري و فني و مالي در پی اخذ امكانات و سرمايه به سمت مراكز مذكور رفته و در صورت جلب موافقت و توافق کاری و‌حقوقی طرفيني ، حمايتها و‌امکانات لازم در تمامي ابعاد را مرحله به مرحله دريافت کرده و اقدام به تجاري سازي ايده ي خود مي نمايند. در اين حالت تيم هاي كاري در صورت تعامل حرفه اي و عقد قراردادهاي حقوقي صحيح با شتابدهنده و سرمايه گذار، از استقلال عمل مناسب در حوزه هاي مديريتي و اجرايي و رشد شركت جديد و آينده مالي خوبي برخوردار خواهند بود. لیکن در استارتاپ استوديو ها غالبا فرايند طوري ديگر است . اينگونه مراكز خود دارای ايده های متنوع و از تكنولوژي های خاص لازم برخوردار هستند و غالبا به دنبال تيم هاي تلنت ، متخصص و علاقه مند و ترجيحا فاقد ايده مي باشند، كه آن افراد بتوانند خواسته ها و ايده هاي آنها را تحت حمايت و هدايت مديريتي و مالي خودشان تجاري سازي نمايند. در اين حالت گرچه احتمال موفقيت طرفين به طور نسبی در قیاس با سایر روشهای مذکور تجاری سازی ایده بالاست ليكن ميزان برخورداري از سود در نتايج تجاري سازي ایده و ميزان سهام و استقلال كاري و مديريتي در حال و آينده واحد استراتژيك كسب و كاري( SBU) جديد ، نسبت به حالات مذكور در فوق براي تيم ها كاري به مراتب كمتر است.سخن پاياني شايد در نگاه عمومي به نظرآيد كه برخي شيوه هاي اخذ حمايت و كمك و‌امکانات اداري و مالي براي توسعه ايده هاي استارتاپي، بر برخي ديگر ارجحيت و‌مزبت دارد، ليكن تجربه ثابت كرده است كه هركدام از روش هاي فوق جايگاه و كاركرد خود را داشته و مي تواند براي برخي ايده ها و تيم ها بنا به ويژگيهاي ايده و نیات و‌مقاصد اشخاص سودمند و مفيد باشد و برعكس. لذا ضروري است قبل از هرگونه شروع به فعاليت و عقد قرارداد مشاركت جذب امكانات و سرمايه ، تيم هاي استارتاپي و دانش بنيان با قوانين و مقررات هركدام از مراكز فوق به دقت و بدرستي آشنا شوند و پيرو ارزيابي دقيق انتظارات و اهداف و ويژگيهاي شخصيتي خود و همچنين چشم انداز رشد و توسعه شخصي و كسب و كاري خود ، بهترين انتخاب را انجام دهند.از كليه دوستان متخصص و داراي تجربه تقاضا دارم ديدگاه و نظرات و تجربيان خود را در خصوص اين نوشتار و براي تكامل اين نوشتار اعلام و ارسال نمايندادرس ایمیل sharif.askari74@gmail.com