در مکتب کرونا

زهرا کشاورزشاید سال‌ها بعد پیدا کردن این نوشته در این نشریه خیلی جذاب باشد، همانطورکه پیدا کردن روایتی از زلزله‌ی بم که زیر آوار نوشته شده برای ما شورانگیز است، روایتی از دل بحران!این متن را درحالی می‌نویسم که بیش از یک ماه از شنبه‌ی موعود می‌گذرد، اما نه تنها همه چیز در ایران به حالت عادی بازنگشته بلکه تمام جهان در غیرعادی‌ترین حالت خود قرار دارد. BMW و فولکس به جای خودرو ماسک تولید می‌کنند. چک محموله اهدایی چین به ایتالیا را می‌دزدد و دزدان دریایی ایتالیایی کشتی حامل مواد بهداشتیِ تونس را غارت می‌کنند، آمریکا از فرانسه و آلمان راهزنی میکند و البته که الناس علی دین ملوکهم! چه انتظاری هست که مردم کالیفرنیا بعد از نایاب شدن اقلام بهداشتی بویژه دستمال کاغذی به مکزیک هجوم نبرند؟ (اگر از آن دسته از آیندگانید که این متن را در کانال نبض پیدا کرده‌اید، خودتان بروید توییت‌های مربوط به این ژانر در این مقطع زمانی را پیدا کنید، به علت برخی ملاحظات از توضیحات بیشتر معذوریم. بالاخره یک ایرانی باید از نقش آفرینی آفتابه در صحنه بین‌الملل آگاه باشد...)به هر حال، کرونا آخرین آزمون سال پر حادثه‌ی 98 بود، آزمونی از عملکرد دولت و نیروهای مسلح و صدا و سیما و نظام سلامت و غیره و ذلک و تذکری برای هرکدام از ما که «ما غرّک بربک الکریم»؟ (شما هم جای من بودید، بعد از دعوتِ ترامپ به استغاثه، دلتان نمی‌آمد نظمِ متن سیاسی‌تان را به هم نزنید و فاز معنوی نگیرید.) وظیفه تحلیلِ آزمونِ دولت و صدا و سیما و نظام سلامت هم بر دوش ما سنگینی کرده و این نشریه را اسباب ادای تکلیف دانستیم. در اوصاف کراماتِ این نهادها نیز عرایضی داریم که شاید سبب رجوع شما به برگ اول و نگاهی مجدد به نام صاحب امتیاز این نشریه شود، اما «و جعلنا» خوانده و متن را ارسال می‌کنیم!راستش ما عادت کرده‌ایم هر اتفاقی که افتاد بالا تا پایینِ دولت نسبتا محترم‌مان را مورد لطف قرار داده و فهرست بلند بالایی از قصور و تقصیرات تنظیم کنیم. جهت اطمینان از مسیر و حفظِ حداقل استانداردها هم دو تا نثار چپ و راست صدا و سیما کرده و برائت کامل خود را اعلام می‌داریم. ابتدای نگارش این متن هم عزم‌مان را جزم کرده بودیم برای برداشتن گامی استوارتر در این مسیر. مشغول جور کردن مدرک جهت اثبات ادعاهایمان بودیم که دیدیم شاید بهتر باشد کمی پا را از روی گاز برداشته، از خر شیطان پایین بیاییم و به خلأها و ظرفیت‌هایی که در این بحران آشکارتر شدند بپردازیم.درست نبود افزایش محسوس برنامه‌های کارشناس محور و همکاریِ گسترده‌ی صدا و سیما با آموزش و پرورش را نادیده بگیریم و گزارش غیرهوشمندانه از قم را محور توجه قرار دهیم! طبیعتا انتظار نداشتیم بعد از سال‌ها پیروی از سنت محافظه‌کارانه و از دست دادنِ زمان‌های طلایی برای بمب باران اطلاعاتی (حتی در شهادت حاج قاسم! و تحرکات داعش در مجلس) که موجب داغ شدن بازار شایعات می‌شد، صدا و سیما اولین مرجع شفاف‌سازی و اطلاع‌رسانی باشد، اما بعد از هفته‌ی اول که تلاشِ نابه‌جایی برای غیرخطرآفرین نشان دادن کرونا انجام شد، با تغییر نظر مسئولین، رویکرد صدا و سیما نیز تغییر کرد و محتواسازی‌ها درباره ویروس کرونا به سرعت انجام گرفت و شیوه مناسبی برای اطلاع‌رسانیِ روزانه‌ی آمار در پیش گرفته شد (درحالی که برخی کشورها هنوز آمار دقیق منتشر نکرده‌اند).با وجود تمام انتقاداتی که به رویکرد دولت مبنی بر عدم اعمال محدودیت در تردد مطرح بود، تصمیمی که در نهایت اتخاذ شد، ترویج فرهنگ خودقرنطینگی بود و علی‌ رغم برخی بدسلیقگی‌ها در تهیه‌ی گزارش از مبادی شهرها، نمی‌توان منکر نقش صدا و سیما در تبیین این شعار برای مخاطبین خودش بود. البته بهتراست بار بعدی که خواست شعار در خانه بمانیم را ترویج کند، یادش باشد تبلیغ حراجستان رفاه را با فاصله‌ی زمانی معقول‌تری پخش کند و مرزهای تناقض را بیش از این جابجا نکند!ناگفته نماند که یکی از نقدهای سنتی ما به صدا و سیما، فلک زده نشان دادنِ شرق تا غربِ عالم و پوشش خبری لحظه به لحظه مصائب بلاد کفر است. در حالی که گاهی تحصن‌های چند روزه‌ی مالباختگان فلان موسسه در داخل کشور از نگاه تیزبینش پنهان می‌ماند. پیروی این سنت دیرینه، به کرات شاهد تکه‌پرانی دوستان به صدا و سیما جهت پوشش خبری بحران کرونا در غرب بوده‌ایم. اما باید از این دوستان پرسید، وقتی مبتلا شدن مسئولین ما به کرونا از نظر شبکه‎‌های خارجی نشان‌دهنده‌ی عمق فاجعه بود، چرا نباید خبر ابتلای بوریس جانسون از رسانه‌ی ملی پخش شود؟در برابر اخبار احتکار اقلام بهداشتی و کمبودهایی که البته به لطف تولیدکنندگان داخلی، نیروهای مردمی و تدابیر دولت جهت واردات تا الان نسبتا مرتفع شده است، چرا نباید خبر مفقود شدن 6 میلیون ماسک در فرودگاه کنیا و استفاده‌‎ی پرستاران آمریکایی از کیسه‌ی زباله به جای پوشش محافظتی، پوشش داده شود؟ البته که نباید لحن این اخبار به گونه‌ای باشد که جای خالی «بر طبل شادانه بکوب» در زمینه‌ی آن احساس شود، اما مگر بحران بین‌المللی را چگونه پوشش می‌دهند؟همه‌ی این‌ها را بیان کردم تا اثبات کنم علاوه بر انتقاداتی که بر عملکرد این سازمان وارد است، عادلانه که بنگریم گام‌های رو به جلو را تشخیص خواهیم داد. اما باید به یاد داشت که وقتی در یک افتضاح رسانه‌ای، اعتبار صدا و سیما به بازی گرفته می‌شود و با وجود این که مسئولین عالی رتبه مملکتی احتمال یک خطای انسانی بزرگ را می‌دهند، به رسانه‌ی ملی منتقل نمی‌شود که فعلا کارشناسی، جهت تمسخرِ برخی فرضیات دعوت نکند، به این زودی‌ها پیشرفت‌ها موثر واقع نخواهد شد. یا وقتی سر و تهِ تمام اعتراضات مردم به اوضاع معیشت را با تعلق خاطر همین مردم به اسلام و انقلاب هم می‌آوریم، انتظار بی‌جاییست که مردمی که هیچ گاه شما را صدای خود ندیده‌اند، ادعاهای مبنی بر کنترل بیماری را از همین تریبون بپذیرند. یک شبه نمی‌توان اعتماد از دست رفته را به دست آورد.به هر حال این متن سندی است بر این مدعا که علی رغم سوالاتِ بسیارِ پاسخ داده نشده و اشتباهاتی نظیر کوچک شمردن بحران در هفته‌ی اول، ما روزنه‌های امید را دیدیم، باشد که نگاه عادلانه‌مان مضحکه‌ی مخاطبین آینده‌مان نشود.از صدا و سیما که بگذریم می‌رسیم به دولت، نهادی که با ارائه بودجه 99 در شرایط جنگ اقتصادی، سال جدید را نیامده وارد ژانر وحشت کرد. دل‌مان را باید به مجلسی خوش می‌کردیم که با وجود کمبودهای روزهای ابتداییِ بحران، تمام نمایندگانش پک بهداشتی کاملی دریافت کردند. داشتیم سبک سنگین می‌کردیم که برای تشکیل جلسه لازم بود این خدشه بر اعتماد عمومی وارد شود یا نه که دیدیم زهی خیال باطل! مجلس تعطیل شد... و مایی که متوجه نشدیم اگر هم قرار به رنگین‌تر بودن خون است، سبب این رنگ چیست وقتی جلسه‌ای قرار نیست تشکیل شود؟ به هر حال بودجه 99 حالا تصویب شده و به این بودجه که خودش بحران آفرین بوده باید شرایط پسا کرونا را هم اضافه کنیم. البته این شرایط اقتصادی مختص ایران نیست و صندوق بین‌المللی پول، بحرانی خطرناک‌تر از سال 2009 را پیش‌بینی کرده است. با این اوصاف باید تدابیری جدی، با برنامه ریزی صحیح اندیشیده شود تا کشور از این رکود اقتصادی به سلامت عبور کند. هرچند دولت تا کنون اقدامات قابل تقدیری من جمله 3 ماه امهال وام برخی تولیدکننده‌ها، پرداخت حق بیمه با تاخیر توسط کارفرماها، دادن یارانه به کسانی که درآمد ثابت ندارند و ... انجام داده است. اما یک مسئله‌ی جدی این است که برای زمین نخوردن تولید در برخی زمینه‌ها باید تخفیف‌های مالیاتی قابل توجهی در نظر گرفته شود (البته کسب و کارهایی که دچار ضرر جدی نشده‌اند نباید مشمول این تخفیف شوند و خطر کسری بودجه را جدی‌تر کنند).اگر درامدِ این مالیاتِ بر تولید، از محلی مانند مالیات بر عایدی سرمایه تامین نشود، ممکن است خسارات جبران‌ناپذیری به بار بیاورد؛ در حالیکه شرایطِ پیش‌آمده، فرصت مناسبی است تا این اصلاحِ بنیادینِ مالیاتی صورت بگیرد. ناگفته نماند دولت مبلغ خوبی را تا اینجا، برای واحدهای تولیدی در نظر گرفته است، اما باید توجه داشت کسانی که در کوتاه مدت در معرض خطرند، بنگاه‌های تولیدی و صاحبان آنها نیستند، بلکه کارگران روزمزدی‌اند که سفره‌شان خالی شده و تشویق به ماندنِ در خانه می‌شوند. در این رابطه هم دولت اقداماتی نظیر اختصاصِ کارت اعتباریِ یک تا دو میلیون تومانی برای اقشار آسیب‌‌پذیر را اجرایی کرده و امیدواریم در امتداد این اقدامات، تا پایان بحران، تدابیر لازم جهت رسیدگی به این اقشار صورت بگیرد.تصمیم دیگر دولت در این زمینه اختصاص بیست درصد از بودجه به مشاغل آسیب دیده از کرونا است. منتها تجربه‌ی دولت‌های قبل در پولپاشی غیر هدفمند و بدون نظارت که منجر به نتایج فاجعه باری شد در مقابل چشم است و باید سازوکار و شیوه‌ی شناسایی مشاغلِ هدف شفاف شود تا بار دیگر شاهد توزیع غیرهدفمند و افزایش فساد نباشیم. عملکرد دولت در مقابله با احتکارگران نیز قابل تحسین است اما باید از فاز بگیر و ببند کمی بیرون بیاید و به جای مقابله، به بازار اعتماد کند و با انحصار مقابله (اجازه شکل گیری رقابت را بدهد). در عمل هم دیدیم وقتی موانع تولید الکل رفع شد، بخش خصوصی چگونه شوک تقاضا را در بازار جبران کرد.ظرفیت مهم دیگر، بازارهای غذا و اقلام بهداشتی در منطقه است که دولت وظیفه دارد با تشویق تولیدکنندگان و تسریع در صدور مجوز، راه را برای صادرات باز کند.علاوه بر اقداماتی که لازم است اجرا شود، شرایط کرونا موجب شد تصمیماتی گرفته شود که درصورت تداومِ آنها گام بلندی در جهت جهش تولید برداشته خواهد شد. مثلا برای ماسک و لوازم بهداشتی مجوزها ظرف 48-72 ساعت صادر می‌شوند. چرا همیشه این روند همین قدر کوتاه نباشد تا تولیدکننده مجبور به گذر از 70 خان نشود؟! هم چنین کرونا برخی ضرورت‌های اقتصاد مقاومتی مانند لزوم در نظر گرفتن تولید جایگزین برای هر واحد تولیدی و گسترش بسترهای فروش الکترونیک را بیش از پیش عیان کرد.نهایتا آنچه واضح است این است که دولت با استقبال از پیشنهادات کارشناسان و عدم تکرار اشتباهاتی نظیر اعلام دیرهنگام محدودیت‌های جاده‌ای و اجرای طرح فاصله گذاری اجتماعی، که موجب تشدید بحران در نوروز شد، می‌تواند این بحران را به خوبی کنترل کند (کما اینکه تا حالا هم تا حدود خوبی کنترل کرده است). شاید دیگر پیش نیاید که پس از اخبار رسمی دعای «الهی عظم البلا» را پخش کنند. اما کرونا در کنار تمام این سختی‌ها، ظرفیت‌های ما در حوزه‌های مختلف را آشکارتر کرد و فرصت مناسبی جهت ترمیم نقوص فراهم آورد.در زمانی که شاهد افول تمدن غرب هستیم، و در آمریکا از مردم خواسته می‌شود تا مدتی دست از تیراندازی بردارند و موجب پر شدن تخت‌های بیمارستانی نشوند، گروه‌های جهادی در ایران به صورت خودجوش با تهیه‌ی لوازم بهداشتی و ضدعفونی کردن معابر به کمک دولت می‌آیند. در حالی که در ایتالیا حکومت برای کفن و دفن قربانیان به مشکل جدی برخورده است، در ایران داوطلبین مردمی و طلبه‌ها به غسالخانه‌ها رفتند. ارتش ظرف 48 ساعت نقاهتگاهی با 2000 تخت خواب فراهم کرد و کیت تشخیص کرونای وزارت دفاع به تولید انبوه رسید.در این دوران لزوم برخی اقدامات مانند تشکیل پرونده‌ی الکترونیکی سلامت برای همه محسوس‌تر شد و در بسیاری از مناطق شاهد کمبود امکانات به خصوص در روزهای ابتدایی بودیم اما نظام سلامت ما که قوی‌ترین نظام سلامت منطقه است توانست آمار قابل توجهی در نسبت تعداد بهبود یافتگان به مبتلایان را ثبت کند.در حالی که خیلی از کشورها در زندان‌هایشان دچار معضلاتی شده‌اند و دکتر عسگری، استاد دانشگاه شریف که در آمریکا زندانی است، اظهار می کند: «در آمریکا می خواهند زندانیان را با کرونا بکشند»، در ایران ده هزار زندانی امنیتی مشمول عفو رهبری شده و حدود صد هزار نفر با در نظر گرفتن تدابیر لازم به مرخصی می‌روند.در پایان با توجه به موج بازگشت از سفرهای نوروزی احتمال می‌رود که در اواخر فروردین شاهد پیک کرونا باشیم، لکن تجاربی که تا حالا در مکتب کرونا کسب کرده‌ایم نشان می‌دهد با تکیه بر توان متخصصین داخلی و اعتماد مردم به مسئولین می‌توانیم به زودی روایت فتح را در همین نشریه منتشر کنیم.کانال تلگرام نشریه نبض