مدل پنج عاملی شخصیت از نگاه بهترین روانشناسان ایران

مدل پنج عاملی شخصیت ، در روانشناسی ، مدلی از شخصیت فرد است که آن را به پنج ویژگی تقسیم می کند. ویژگی های شخصیتی به عنوان الگوهای فکری، احساسی و رفتاری درک می شوند که در طول زندگی فرد نسبتاً پایدار هستند.ویژگی هایی که مدل پنج عاملی را تشکیل می دهند عبارتند از: برون گرایی، روان رنجوری ، گشودگی به تجربه، موافق بودن و وظیفه شناسی. برون گرایی، که گاهی اوقات به آن اجباری نیز گفته می شود، با رفتارهای قاطعانه ، پرانرژی و گروهی نشان داده می شود. روان رنجورخویی اساساً معادل بی ثباتی عاطفی است و می تواند در رفتارهای تحریک پذیر و بد خلق دیده شود. گشودگی به تجربه، که گاهی از آن به عنوان عقل یاد می شود، نشان دهنده کنجکاوی، متفکر بودن و تمایل فرد است.برای کارهای چالش برانگیز فکری سازگاری در رفتارهای همدلانه، همدلانه و مهربان نشان داده می شود. در نهایت، وظیفه شناسی به احساس مسئولیت و وظیفه و همچنین آینده نگری فرد اشاره دارد.مدل پنج عاملی در دهه‌های 80 و 90 میلادی عمدتاً بر اساس فرضیه واژگانی توسعه یافت ، که نشان می‌دهد ویژگی‌های اساسی شخصیت انسان، در طول زمان، در زبان رمزگذاری شده‌اند. بر اساس این فرضیه، وظیفه روانشناس شخصیت این است که صفات اساسی شخصیت را از هزاران صفت موجود در زبان که افراد را بر اساس گرایشات رفتاری آنها متمایز می کند، بیرون بکشد . فرضیه واژگانی را می توان در دهه 1930 دنبال کرد و ظهور تحلیل چند عاملی (روشی آماری برای توضیح تفاوت های فردی در طیفی از ویژگی های مشاهده شده بر حسب تفاوت در تعداد کمتری از ویژگی های مشاهده نشده یا نهفته) در همان دهه یک تجربی ارائه کردروشی برای حذف این توصیفات کلامی در نیمه دوم قرن بیستم، روانشناسان شخصیت در واقع برای کشف و تأیید بسیاری از نظریه های ویژگی های خود عمدتاً بر تحلیل عاملی تکیه کردند. تعداد زیادی از روانشناسان شخصیت به این نتیجه رسیدند که مدل پنج عاملی موفق ترین نتیجه این تلاش ها را نشان می دهد.سه خط تحقیق از اعتبار مدل پنج عاملی پشتیبانی کرده است. اول و مهمتر از همه، پنج عامل به طور مداوم از تجزیه و تحلیل عاملی انجام شده بر روی مجموعه داده های متعددی که از اصطلاحات توصیفی از تعدادی زبان، از جمله انگلیسی، چینی، و آلمانی تشکیل شده اند، پدیدار شده اند. دوم، مطالعات دوقلو و فرزندخواندگی یک مؤلفه ژنتیکی قابل توجهی را در پنج عامل نشان داده است. ثالثاً، این پنج عامل در طول عمر انسان اعمال شده است. به عنوان مثال، مطالعات نشان داده اند که کودکان هنگام توصیف آزادانه خود و دیگران از پنج عامل استفاده می کنند و توصیفات زبان طبیعی والدین از فرزندان خود را می توان بر اساس این پنج عامل طبقه بندی کرد. همچنین نشان داده شده است که جایگاه نسبی افراد در مورد این پنج عامل در بیشتر طول عمر بزرگسالی نسبتاً پایدار است. تلاش‌های جدیدتر به دنبال این بوده‌اند که به طور صریح با این پنج عامل به‌عنوان مزاج‌هایی برخورد کنند که از بدو تولد وجود دارند، بنابراین مدل پنج عاملی را کاملاً در یک زمینه رشدی قرار می‌دهند .با وجود تمام موفقیت‌هایش، مدل پنج عاملی به شدت مورد انتقاد تعدادی از محققان قرار گرفته است. یک موضوع مربوط به عدم وجود جامع استتئوری. فرضیه واژگانی، در حالی که جذاب و منطقی است، توسط برخی از محققان بسیار محدود به نظر می رسد که به عنوان یک نظریه شخصیت قابل قبول نیست. یک موضوع مرتبط به ماهیت عمومی عوامل مربوط می شود که ظاهراً برای ارائه درک کافی غنی از شخصیت انسان بسیار گسترده هستند. منتقدان همچنین نگرانی‌های روش‌شناختی مهمی را مطرح کرده‌اند که حول استفاده از تحلیل عاملی به‌عنوان ابزار اصلی کشف و اعتبارسنجی برای روش پنج عاملی می‌چرخند. در نهایت، اختلاف نظر بین نظریه پردازان صفت نیز در ادبیات برجسته بوده است. برخی از محققان استدلال کرده اند که سه ویژگی کافی است: برون گرایی، روان رنجورخویی و روان پریشی (که با رفتارهای خود محور، سرد و تکانشی مشخص می شود). برخی دیگر استدلال کرده اند که برای ارائه یک جامع به تعداد بیشتری از صفات نیاز استطبقه بندی .با این وجود، مدل پنج عاملی احتمالاً در آینده قابل پیش‌بینی به عنوان یک مدل ویژگی محبوب شخصیت انسان ادامه خواهد یافت. این پنج عامل برای محققان و پزشکان در زمینه‌های مختلف مانند حوزه‌های اجتماعی، بالینی و صنعتی-سازمانی بسیار مفید بوده است. این مدل بدون شک تحقیقات و بحث های زیادی را ایجاد کرده است و نقش مهمی در احیای رشته روانشناسی شخصیت ایفا کرده است.