تعظیم شعائر الهی، برخاسته از تقوای قلب‌ها

بسم الله الرحمن الرحیمشب دوم مراسم اربعین ۱۴۴۵ / ۱۵ شهریور ۱۴۰۲ / حجت‌الاسلام محمدزادهذلِکَ وَ مَنْ يُعَظِّمْ شَعائِرَ اللَّهِ فَإِنَّها مِنْ تَقْوَي الْقُلُوبِ؛ این است (برنامه حج)، و هر کس شعائر خدا را بزرگ شمارد، بی‌تردید (این تعظیم شعائر الهی) نشأت‌یافته از تقوای دل‌هاست.در جلسه قبل پیرامون تقوی و اهمیت آن به عنوان سپری در برابر شیطان صحبت کردیم. یکی از نشانه‌های همین انسان متقی، تعظیم شعائر الهی است. آیا انسان متقی باید شعار را حفظ کند و اهل شعار و جلوه بیرونی دین باشد؟ آیا پوسته دین مهم است؟ یا نه؛ این شعائر و پوسته فقط برای حفظ دین است و آن چیزی که مهم است ماهیت درونی دین و محتوای اصلی دین است؟در پاسخ به این سوال دو دیدگاه مطرح است. دیدگاه اول می‌گوید ما باید به ظاهر بپردازیم و شعائر را تعظیم بداریم. باید با شعار ظاهر دین را حفظ کنیم و دین باید نمود بیرونی داشته باشد. اگر جلوه ظاهری نباشد، این دین از بین می‌رود. ظاهر ما باید نمود مذهبی داشته باشد و با برگزاری مراسمات مذهبی جشن و عزاداری، شعائر را به نحو احسن تعظیم کنیم.در مقابل دیدگاه دوم می‌گوید شعائر و ظواهر خیلی مهم نیست. این ظواهر مانند یک پوسته هستند که محتوای درونی را حفظ می‌کند. ما اگر به محتوای درونی رسیدیم، دیگر نیازی به پوسته نداریم. گروهی به نام واصلیه در اهل تصوف هستند که معتقد به همین دیدگاه هستند. ایشان معتقدند که بعد از این که انسان به مرتبه و جایگاهی در دین رسید، نیازی به انجام این عبادات ظاهری مانند نماز ندارد. برای استناد به حرف خود نیز به این آیه بسنده می‌کنند که «وَ اعْبُدْ رَبَّکَ حَتَّى یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ» یعنی پروردگارت را عبادت کن تا یقین تو فرا رسد! در جواب این گروه دوم باید گفت که اتفاقا این ظواهر و پوسته هست که از ماهیت درونی و مغز درونی دین محافظت می‌کند. در دین شعار و محتوای درونی باید با هم باشند. در همین آیه هم منظور از کلمه یقین، مرگ است. با مرگ است که انسان به یقین می‌رسد و عوالم را می‌فهمد؛ وگرنه چه کسی بالاتر از پیامبر اکرم(ص) در یقین است در حالی که تا آخرین لحظه عمر، ایشان نمازشان را ترک نکرد.محتوای درونی و ظاهر بیرونی را نمی‌توان از هم جدا کرد. اتفاقاً پیامبر اسلام(ص) در ابتدای دعوت خود به اسلام با شعار شروع کردند. شعار «قولوا لااله الا الله تفلحون» از همین باب است. یا مثلاً برای جمع شدن مسلمانان دور هم نیاز به یک شعار بود. اطرافیان پیامبر به ایشان پیشنهاد دادند که طبل بزنند یا آتش روشن کنند. اما ایشان فرمودند که شعار نباید از محتوا خالی باشد و از خداوند شعاری را مسألت کردند که جبرئيل در پاسخ اذان را وحی کردند. اذان برای اسلام شعار شد. همچنین وقتی ما اسامی اهل بیت را بر فرزندمان انتخاب می‌‌کنیم، درحقیقت می‌خواهیم فرزندمان بداند که در زندگی به چه کسی اقتدا کند و به چه سمتی حرکت کند وگرنه صرف اسم‌گذاری که اثری ندارد.همه این شعائر ما را به یک محتوا می‌رساند. در حج دستور است که همه حجاج با پارچه سفید خودشان را بپوشانند و هیچ فرقی بین افراد نیست. این شعار می‌خواهد یادآوری کند که آخرین لباس شما کفن است. گدا و ثروتمند هم ندارد. یا وقتی دستور سجده بر خاک می‌دهد، این شعار می‌خواهد برابری همه انسان‌ها در برابر پروردگار به نمایش بگذارد و به بنده آن را یادآوری کند.اگر کسی بخواهد پای محتوای دین بایستد، باید هم شعائر را اجرا کند و هم پیام شعائر را بگیرد. چرا زیارت توصیه شده است؟ ‌زیارت یک نوع شعار است؛ شعاری برای بیعت با امام. امام ما را هر لحظه می‌بیند و صدای ما را از هرجا می‌شنود ولی این زیارت سبب می‌شود که باب فهمی برای انسان باز شود تا لذت مناجات با حضرات را درک کند. گریه بعد از زیارت انسان را به فطرت خود نزدیک می‌کند. پس درک این شعائر و عمل به آن مهم است.شعارها حتماً باید محتوای قوی داشته باشد. در جنگ با یهودی‌های بنی‌نضیر شب قبل از کندن در خیبر توسط مولا، پیامبر(ص) دستور دادند که مسلمانان بیرون قلعه از شب تا صبح شعار الله اکبر سر دهند. این شعار آنقدر قوی بود که تمام پایه‌های محتوایی درونی دشمن را به لرزه در آورد. یا در نبردهای مسلمانان با کفار، در پاسخ به شعار «اعلیٰ هُبَل» از سمت کفار، رسول خدا دستور دادند که مسلمانان بگویند: «الله اعلیٰ و أجَلّ». یا در پاسخ به شعار «لنا عُزّیٰ و لا عُزّیٰ لکم» که از جانب مشرکین گفته می‌شد، پیغمبر دستور دادند که شعار «الله مولانا و لا مولیٰ لَکُم» سر داده شود.