آگاهی شدن سلم و تور از منوچهر (بخش آخر): پاسخ دادن فریدون پسران را

دلتون برای عکس‌های شجره‌ای تنگ نشده بود؟! توی این شعر گذاشتمش چون قراره اسم چندتا پادشاه قبلی مرور بشه :)سلام ... با یه تاخیر طولانی برگشتم، بریم که این شعر رو با هم ببندیم و بعدش بریم سراغ کلی جنگ و کین‌خواهی و فتوحات یکی از مهم‌ترین شاه‌های شاهنامه (منوچهر)چون این شعر خیلی طولانیه، یکم متفاوت می‌ذارمش این سری و فقط یه بار شعر رو می‌نویسم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (آگاهی شدن سلم و تور از منوچهر (بخش دوم): پیغام فرستادن پسران نزد منوچهر)، اینجا کلیک کنید.داستان بخش آخر شعر آگاهی شدن سلم و تور از منوچهرفریدون صحبت‌های فرستاده (که در بخش قبلی خواندیم) را شنیده و پاسخ می‌دهد. می‌گوید شما پدر منوچهر را خوراک حیوانات کردید و او را کشتید، حالا چطور توقع دارید که با شما مهربان باشد و دوستی کند؟ ما چهره‌ی واقعی شما را قبلا دیده‌ام و این حرف‌ها را باور نمی‌کنیم. منوچهر پیش شما خواهد آمد؛ ولی نه مثل ایرج تنها و با نیت خیر و بدون سلاح. منوچهر برای کین‌خواهی می‌آید و سپاهی بسیار بزرگ و گنجینه‌های فراوان دارد. اگر این همه سال به خونخواهی ایرج نیامدم، چون شما پسرانم بودید و نمی‌خواستم شما را بکشم، و حالا منوچهر انتقامم را از شما خواهد گرفت. من خون پسرم را به گنج‌هایی که فرستاده‌اید، نمی‌فروشم.فرستاده از ترس می‌لرزد و سریع نزد سلم و تور برمی‌گردد. هرچه دیده و شنیده را بازگو می‌کند. سلم و تور می‌ترسند و رنگشان می‌پرد. با هم مشورت می‌کنند و تصمیم می‌گیرند برای جنگ با منوچهر آماده شوند. اما نمی‌خواهند منتظر منوچهر بمانند و تصمیم می‌گیرند که پیش‌دستی کرده و به ایران حمله کنند.معنی بخش آخر شعر آگاهی شدن سلم و تور از منوچهرچو بشنید شاهِ جهانْ کدخدای ... پیامِ دو فرزند ناپاک راییکایک بِمرد گرانمایه گفت ... که خورشید را چون توانی نهفتنهانِ دلِ آن دو مرد پلید ... ز خورشید روشن‌تر آمد پدیدفریدون حرف‌های سلم و تور را می‌شنود و بعد به فرستاده می‌گوید: قصد و نیتِ آن دو مرد، حالا از خورشید روشن‌تر است و تو نمی‌توانی نیت اصلی آن‌ها را با این حرف‌ها و این گنج‌ها پنهان کنیشنیدم همه هر چه گفتی سَخُن ... نگه کن که پاسخ چه یابی ز بنمن تمام حرف‌هایت را گوش کردم و حالا نوبت توست که پاسخ تک‌تک حرف‌هایت را گوش کنی.بگو آن دو بی‌شرم ناپاک را ... دو بیداد و بد مهر و ناباک راکه گفتار خیره نیرزد به چیز ... ازین در سخن خود نرانیم نیزبه آن دو مرد بی‌شرم و پلید بگو که چنین حرف‌هایی اصلا ارزش ندارد و من کسی نیستم که به زبان خودشان با آن‌ها صحبت کنم.اگر بر منوچهرتانْ مهر خاست ... تنِ ایرج نامورْتانْ کجاستکه کامِ دد و دام بودش نهفت ... سرش را یکی تنگ تابوت جفتکنون چون ز ایرج بپرداختید ... به کین منوچهر بر ساختیدشما ایرج را کشتید و تن او را خوراک حیوانات وحشی و اهلی کردید. آن موقع مهرتان کجا بود که حالا یادتان افتاده به منوچهر مهرورزی کنید؟ شما ایرج را کشتید و باعث شد که منوچهر به کین‌خواهی او اقدام کند.نهفت: کنایه از گوربرساختن: آماده شدننبینید رویش مگر با سپاه ... ز پولادْ بر سر نهاده کلاهابا گرز و با کاویانی درفش ... زمین کرده از سم اسپان بنفششما فقط منوچهر را با سپاهش ملاقات خواهید کرد. آن زمانی که کلاه جنگ بر سر گذاشته و با گرز و درفش کاویانی و سپاهی بزرگ به سراغتان می‌آید که به خاطر سم اسب‌هایشان زمین کبود رنگ خواهد شد. پولاد: فولادیسپهدار چون قارنِ رزم زن ... چو شاپور و نستوه شمشیر زنبه یک دست شیدوش جنگی به پای ... چو شیروی شیراوژن رهنمایچو سام نریمان و سرو یمن ... به پیش سپاه اندرون رای زنفرمانده‌ی سپاه ایرج، قارن جنگجو و شاپور و نستوه شمشیرزن (که در جنگ خستگی‌ناپذیر است) هستند. شیدوش و شیروی شیرافکن و سام و سرو هم جز فرماندهان بوده و در کنارش هستند.قارن: پسر کاوه آهنگر، خانِ خاندان اشرافی ایران و سپهدار فریدونرزم‌زن: جنگاور - خون ریز در میدان جنگشاپور: یکی از پهلوانان ایرانی (نام شاپور را زیاد در شاهنامه خواهیم خواند. چرا که نام بسیاری از پهلوانان و برخی از شاهان ایرانی، شاپور بوده است.)نستوه: از پهلوانان شاهنامه که به خستگی‌ناپذیری در میدان جنگ شهرت داشته است.شیدونش: دلاور و جنگاوری در سپاه فریدونشیروی: نام یکی از پهلوانان ایرانی در سپاه فریدونشیراوژن: شیرافکنسرو: اگر یادتان باشد، سرو نام پادشاه یمن بود که سه دختر را به پسران فریدون داد.درختی که از کین ایرج برست ... به خونْ برگ و بارش بخواهیم شستبا کشتن ایرج، درختی کاشتید و حالا ما آن درخت را با خون شما می‌شوییم.از آن تاکنون کینِ او کس نخواست ... که پشتِ زمانه ندیدیم راستنه خوب آمدی با دو فرزند خویش ... کجا جنگ را کردمی دست پیشاگر کسی تا حالا به کین‌خواهی ایرج نیامده، دلیلش این است که ما عزادار بودیم و نتوانستیم خودمان را جمع کنیم. به‌علاوه من نمی‌خواستم با دو پسر خودم بجنگم و شروع‌کننده‌ی این جنگ باشم.کنون زان درختی که دشمنْ بکند ... برومند شاخی برآمد بلندبیاید کنون چون هژبر ژیان ... به کین پدر تنگ بسته میانحالا از درختی که شما از جا کندید (کنایه از ایرج)، شاخه‌ای بزرگ و تنومند برآمده (کنایه از منوچهر) که مثل شیری خشمگین به سراغ شما می‌آید و کمر بسته تا انتقام پدرش را بگیرد.هژبر: شیر دلیرژیان: خشمگینفرستاده آن هول گفتار دید ... نشستِ منوچهر سالار دیدبپژمرد و برخاست لرزان ز جای ... هم آنگه به زین اندر آورد پایفرستاده بعد از شنیدن سخنان ترسناکِ فریدون و دیدن منوچهر که سالارانه آنجا نشسته بود، حالش گرفته شد و با ترس و لرز از جا بلند شد و سوار بر اسب، به سمت سلم و تور برگشت.همه بودنیها به روشن روان ... بدید آن گرانمایه مرد جوانکه با سلم و با تور گردان سپهر ... نه بس دیر چین اندر آرد بچهرحالا همه‌چیز مثل روز برایش روشن شده بود و می‌دانست که زمانه دیگر با سلم و تور سرِ نیکی ندارد و به زودی کار آن‌ها ساخته می‌شود.چین به چهره آوردن: خشمگین شدنبیامد به کردار بادِ دمان ... سری پر ز پاسخ دلی پرگمانز دیدار چون خاور آمد پدید ... به هامون کشیده سراپرده دیدبه سرعت باد حرکت می‌کرد. جواب همه سوالات را در ذهنش داشت و دلش پر از نگرانی بود. چون خاور از دور پدیدار شد ...بیامد به درگاه پرده سرای ... به پرده درون بود خاور خداییکی خیمهٔ پرنیان ساخته ... ستاره زده جای پرداختهدو شاه دو کشور نشسته به راز ... بگفتند کامد فرستاده بازبه درگاه پادشاه خاور آمد. خیمه‌ای بود ابریشمی، سلم و تور آنجا نشسته بودند و از برگشتنِ فرستاده با خبر شدند.ستاره: پشه بندجای پرداختن: خلوت و خالی کردنبیامد هم آنگاه سالارِ بار ... فرستاده را برد زی شهریاردربان آمد و فرستاده را پیش پادشاه برد.سالار بار: رئیس تشریفات - دربانِ شاه - سالارِ دربارنشستنگهی نو بیاراستند ... ز شاه نو آیین خبر خواستندجایی برایش درست کردند که بنشیند و از او درمورد منوچهر پرسیدندبجستند هر گونه‌ای آگهی ... ز دیهیم و از تخت شاهنشهیز شاه آفریدون و از لشکرش ... ز گردان جنگی و از کشورشبه دنبال تمام اطلاعاتی بودند که فرستاده از تخت پادشاهی و فریدون و لشکرش و سرزمینش داشت.و دیگر ز کردار گردان سپهر ... که دارد همی بر منوچهر مهربزرگان کدامند و دستور کیست ... چه مایستشان گنج و گنجور کیستبه‌علاوه می‌خواستند بدانند که اوضاع چقدر بر وفق مراد منوچهر است و او چه کسانی را در دربارش دارد و در خزانه‌اش چقدر موجود دارد و خزانه‌دارش کیست.دستور: وزیرفرستاده گفت آنکه روشن بهار ... بدید و ببیند در شهریاربهاری ست خرم در اردیبهشت ... همه خاک عنبر همه زر خشتسپهر برین کاخ و میدان اوست ... بهشت برین روی خندان اوستبه بالای ایوان او راغ نیست ... به پهنای میدان او باغ نیستفرستاده گفت که قصر پادشاهی‌اش مثل بهشت است؛ مثل زیبایی بهار در اردیبهشت ماه. خاکش خوشبو است و قصرش از طلا ساخته شده است. همه چیز بر وفق مراد اوست. هیچ مرغزاری جایی را نمی‌توان بزرگ‌تر و آبادتر از درگاه او پیدا کرد. چو رفتم به نزدیک ایوان فراز ... سرش با ستاره همی گفت رازبه درگاهش هم رفتم. قد بلند است ...سر با ستاره راز گفتن: کنایه از قد بلندیبه یک دست پیل و به یک دست شیر ... جهان را به تخت اندر آورده زیردر یک دستش شیر نشسته بود و کنار دست دیگرش فیل جنگی. انگار که جهان تحت فرمانش باشد.ابر پشت پیلانش بر تخت زر ... ز گوهر همه طوق شیران نرتبیره زنان پیش پیلان به پای ... ز هر سو خروشیدن کره نایپشت فیل‌هایش یک تخت طلا بود، پر از جواهرات. طبل‌زن‌ها آن‌جا بودند و صدای موسیقی‌شان همه جا را برداشته بود.تبیره: سازی شبیه به کوس که در جنگ می‌نوازندتو گفتی که میدان بجوشد همی ... زمین به آسمان بر خروشد همیطوری بود که انگار داشت قیامت می‌شد (نشانه‌ی ترسی که در دل فرستاده ایجاد شده).جوشیدن: استعاره از تکاپوی بسیارخرامان شدم پیش آن ارجمند ... یکی تخت پیروزه دیدم بلندنشسته برو شهریاری چو ماه ... ز یاقوت رخشان به سر بر کلاهچو کافور موی و چو گلبرگ روی ... دل آزرم جوی و زبان چرب‌گویآرام پیش شاه رفتم. تخت فیروزه‌ای داشت. پادشاه مثل ماه روی تختش نشسته بود و تاجش پر از یاقوت بود. موهایش سفید رنگ و صورتش زیبا (مثل گل) بود؛ زبان چربی داشت و دلش مهربان بود.جهان را ازو دل به بیم و امید ... تو گفتی مگر زنده شد جمشیدانگار که جمشید دوباره زنده شده باشد (همه‌چیز به شکوه زمان پادشاهی جمشید می‌مانست).منوچهر چون زاد سرو بلند ... به کردار طهمورث دیوبندمنوچهر قدبلند است و مثل طهمورث دیوبند می‌ماند.زاد سرو: سروِ آزادنشسته بر شاه بر دست راست ... تو گویی زبان و دل پادشاستاو سمت راست فریدون نشسته بود. انگار که پادشاه خیلی او را دوست داشت.در این بیت و ابیات بعدی می‌خوانیم که منوچهر سمت راست شاه (فریدون) نشسته که بهترین است. سمت چپ شاه (که از نظر مقام پایین‌تر است) شاه یمن که وزیر فریدون می‌شود، نشسته و قارن در جلو و روبه‌روی شاه ایستاده است.به پیش اندرون قارن رزم زن ... به دست چپش سرو شاه یمنچو شاه یمن سرو دستورشان ... چو پیروز گرشاسپ گنجورشانآنجا قارن را دیدم. سرو (پادشاه یمن) هم مشاورشان بود و گرشاسپ خزانه‌دارشان است.شمار در گنجها ناپدید ... کس اندر جهان آن بزرگی ندیدمال و ثروتشان آنقدر زیاد بود که نمی‌شد شمرد. هیچ کس در دنیا آن‌قدر گنج ندیده است.همه گرد ایوان دو رویه سپاه ... به زرین عمود و به زرین کلاهسپهدار چون قارن کاوگان ... به پیش سپاه اندرون آوگانمبارز چو شیروی درنده شیر ... چو شاپور یل ژنده پیل دلیردور تا دور بارگاه را سپاهیان گرفته بودند و تیرک‌ها و کلاه‌هایشان طلایی بود. قارن از خاندان کاوگان فرمانده‌ی سپاه بود و آوگان (پهلوان ایرانی) پیشاپیش سپاه ایستاده بود. شیروی جنگاور و شاپور دلیر هم جز مبارزان سپاه بودند.رویه: ردیفچنو بست بر کوههٔ پیل کوس ... هوا گردد از گرد چون آبنوساگر بر طبل‌شان بکوبند، هوا از شدت برخواستن گرد و خاک، سیاه می‌شود.گر آیند زی ما به جنگ آن گروه ... شود کوه هامون و هامون کوهو اگر به سمت ما لشکر‌کشی کنند، از شدت کوبیده شدن سم اسب‌هایشان کوه، دشت هموار می‌شود و آنقدر سپاهیان ما را خواهند کشت که کوهی از مردگان روی زمین درست می‌شود. همه دل پر از کین و پرچین بروی ... به جز جنگشان نیست چیز آرزویآن‌ها کینه به دل دارند و خشمگین و عصبانی هستند و چیزی جز جنگ نمی‌خواهند.بریشان همه برشمرد آنچه دید ... سخن نیز کز آفریدون شنیدهرچه دیده بود و تمام حرف‌های فریدون را بازگو کرد.دو مرد جفا پیشه را دل ز درد ... بپیچید و شد رویشان لاژوردسلم و تور ترسیدند و صورتشان کبود شد.نشستند و جستند هرگونه رای ... سخن را نه سر بود پیدا نه پایبه سلم بزرگ آنگهی تور گفت ... که آرام و شادی بباید نهفتنباید که آن بچهٔ نره‌شیر ... شود تیزدندان و گردد دلیرنشستند و چاره‌جویی کردندو سلم به تو گفت که نباید بگذاریم منوچهر پیش‌قدم شود. منوچهر (که نره شیر ایرج است) اگر بزرگ شود، تیز دندان و دلیر شده و دمار از روزگار ما درمی‌آورد.چنان نامور بی‌هنر چون بود ... کش آموزگار آفریدون بودبه‌علاوه این که او دست‌پرورده‌ی فریدون است و حتما دلیری و جنگاوری می‌داند و نمی‌تواند بی‌هنر باشد.نبیره چو شد رای زن با نیا ... ازان جایگه بردمد کیمیاحاصل همکاری نبیره (منوچهر) و پدربزرگ (فریدون)، چیزی جز نیرنگ نیست.کیمیا: نیرنگبباید بسیچید ما را بجنگ ... شتاب آوریدن به جای درنگما باید آماده‌ی جنگ شویم و به جای اینکه دست روی دست بگذاریم، سریع حرکت کنیم.بسیجیدن: آماده شدنز لشکر سواران برون تاختند ... ز چین و ز خاور سپه ساختندفتاد اندران بوم و بر گفت‌گوی ... جهانی بدیشان نهادند رویسپاهی که آن را کرانه نبود ... بدان بد که اختر جوانه نبودپس لشکرهایشان را از چین و خاور آماده کردند و سپاهیان بسیاری را گرد هم آوردند. آنقدر زیاد که انتهای سپاه معلوم نبود. اما مشکل اینجا بود که بخت سلم و تور جوان و بیدار نبود و این سپاهی که آراسته بودند، در جنگ با منوچهر به کارشان نمی‌آمد.ز خاور دو لشکر به ایران کشید ... بخفتان و خود اندرون ناپدیدابا ژنده پیلان و با خواسته ... دو خونی به کینه دل آراستهدو لشکرِ عظیم به سمت ایران آمدند. دو برادر دل به کینه بسته بودند و قصد جنگ داشتند.خفتان: لباس جنگیبرای مشاهده بخش بعدی (فرستادن فریدون منوچهر را به جنگ سلم و تور)، اینجا کلیک کنید.