اثرات درک شباهت‌ها بر روابط (متن پادکست)

«ما بیش از آن چه با هم متفاوتیم، به هم شبیهیم.» این جمله تا به حال خیلی وقت‌ها به داد من رسیده است. می‌دانم که به داد شما هم خواهد رسید، اگر بخواهید. وقتی این را با خودم تکرار می کنم، فکرم، احساسم و رفتارم نسبت به آدم ها عوض می‌شود. نسبت به خودم هم. با یادآوری همین واقعیت ساده، به بسیاری از مراجعینم کمک کرده‌ام رابطه بهتری با خودشان و دیگران بسازند. لزوم درک این واقعیت به خودم و دیگران آن قدر هر روز به من یادآوری می‌شود که بالاخره تصمیم گرفتم یک قسمت از پادکست «رسیدن» را به آن اختصاص دهم تا همه ما درک بهتری از موضوع پیدا کنیم و از این واقعیت به نفع خودمان استفاده کنیم.همه ما انسان هستیم. پس قطعاً شباهت‌های بسیار زیادی با هم داریم. آن چه من در این قسمت از پادکست برایتان می‌گویم، بخشی از نقاط مشترکی است که درک آن‌ها به درک بهتر خودمان، دیگران و بهبود روابطمان کمک خواهد کرد.شباهت‌های میان ما:1. همه ما به طور کلی، نیازهای مشابهی داریم. (5 نیاز اساسی انسان از دیدگاه ویلیام گلسر: بقا، عشق و احساس تعلق، آزادی، تفریح و لذت و قدرت) مثلاً همه ما می‌خواهیم پذیرفته شویم و محبوب و مقبول باشیم. می‌خواهیم روابط خوبی داشته باشیم.2. همه ما به طور کلی افکار مشابهی داریم (دغدغه تأمین نیازها و خواسته‌ها)3. همه ما به طور کلی، احساسات مشابهی را تجربه می‌کنیم. (ترس، استرس و اضطراب، غم، شادی، امید، دلسردی، خشم، شرم و احساسات دیگر)4. همه ما -با توجه به تصویر ایده‌آل از انسان کامل- ناقص هستیم.5. همه ما از والدین و محیط زندگی و جامعه خود اثر می پذیریم.6. همه ما از کودکی تا پایان عمر، زخم ها و آسیب هایی را با خود حمل می کنیم. همه ما اثرات کودکی و نوجوانی مان را به بزرگسالی و روابطمان می آوریم.7. همه ما می توانیم یاد بگیریم و رشد کنیم.و...درک این شباهت ها چه اثری در بهبود زندگی ما دارد؟1. درک بهتری از خودمان پیدا می‌کنیم«آن چه در دیگران می‌بینم، احتمالاً در من هم هست و آن چه دیگران تجربه می‌کنند را ممکن است من هم تجربه کنم.»همیشه چیزی در دیگران هست که ما بهتر از خودشان می‌توانیم ببینیم. ویژگی یا رفتاری که بخشی از عادات و شخصیت آن‌هاست، اما به چشم خودشان نمی‌آید. و البته این متقابل است. حتماً دیده‌اید که گاهی ما به رفتار دیگران ایراد می‌گیریم ولی در پاسخ می‌شنویم که «پس چرا خودت فلان کار را می کنی؟» یا «خودت که بدتری!» این نشان می دهد که ما هم نقطه کوری داریم. این نقطه کور، خودش یکی از شباهت‌های ماست.اینکه ما در دیگران چیزی را می‌بینیم که شاید خودشان نبینند خبر خوبی است. چون دیدن آن ویژگی‌ها و مشاهدۀ ناآگاهی فرد از رفتار خودش به ما این آگاهی را می‌دهد که حواسمان را بیشتر به رفتار خودمان جمع کنیم و بدانیم که حتی شاید همان ویژگی‌ای که نقدش می‌کنیم در ما هم باشد.این آگاهی ما را متواضع می‌کند. چون می‌دانیم همیشه چیزی در ما هست که دیگران بهتر از خودمان می‌توانند ببینند. چیزی که احتمالاً آنقدرها که خودمان فکر می‌کنیم خوشایند نیست. آن وقت انگیزه بیشتری برای تلاش در جهت شناخت و درک دیگران، همدلی با آن ها و البته رشد و بهبود خودمان خواهیم داشت.2. درک بهتری از دیگران پیدا می‌کنیم«آن چه در من هست، احتمالاً در دیگران هم هست و آن چه من تجربه می‌کنم را ممکن است دیگران هم تجربه کنند.»ما معمولاً رنج های خودمان را بزرگ و قابل توجه و برخی از رنج های دیگران را کم اهمیت می دانیم. وقتی خودمان رنجی می‌بریم گمان می‌کنیم که شایسته توجه زیادی هستیم و دیگران باید به ما حق بدهند که مثلاً مدام درباره آن حرف بزنیم یا به زودی از آن گذر نکنیم. اما وقتی دیگران رنج می‌برند، گاهی معتقدیم که لوس و حساس هستند یا زیادی درگیر مشکلات می شوند یا «بس است دیگر! خودت را جمع و جور کن و به زندگی‌ات برس!»همینطور ما معمولاً تجربیات خودمان را ارزشمندتر می‌دانیم. گاهی فکر می‌کنیم که آنچه ما تجربه کرده‌ایم را دیگران تجربه نکرده‌اند. یا بهتر است بگویم که ما اصلاً به این موضوع فکر نمی‌کنیم. اصلاً حواسمان نیست که ما انسان‌ها با این همه دغدغه و مسأله و نیاز مشترک، طبیعتاً تجربیات مشابه زیادی هم داریم. مثلاً اگر من شرم، ترس، شکست، غم و ناامیدی را تجربه می‌کنم، قطعاً دیگران هم همین‌ها را تجربه کرده و می‌کنند. این‌ها تجربیات انسانی‌اند، نه نقشه خاصی برای زندگی یکی از ما. اما یادآوری این موضوع چه سودی دارد؟3. روابطمان بهبود می‌یابند«من و تو شبیه هم هستیم. پس شاید بتوانیم با هم کنار بیاییم.»اگر من برای زود رسیدن به مقصد تند و بد رانندگی کنم، حتماً دلیل قانع کننده‌ای دارم. اما اگر دیگری این کار را بکند، آدم مزخرف قانون گریزی است و من به خودم اجازه می‌دهم که سرم را از پنجره ماشینم بیرون بیاورم و به او فحش بدهم. اگر من حالم از چیزی بد است و آن را سر دوست بیچاره ام خالی می‌کنم، «او دوست من است و باید درک کند و اصلاً پس رفیق به چه درد می‌خورد؟!» اما اگر دوستم ناراحتی‌اش را از چیزی دیگر سر من خالی کند، «مگر من سطل زباله روانی او هستم؟! و لابد من به او اجازه داده‌ام که اینطور به من ستم کند و حتماً باید حالی‌اش کنم که دیگر حق ندارد صدایش را بلند کند!»واقعیت این است که همه ما از این کارها می‌کنیم! همه ما! دلیلش هم این نیست که عوضی و بی معرفت و نفهم هستیم، بلکه دلیلش این است که انسان هستیم. خب البته اگر می خواهید نتیجه بگیرید که انسان کلاً نفهم و عوضی و بی معرفت است، بفرمایید! اختیار با شماست! اما من می خواهم بگویم به نظر من مهم‌ترین دلیلش این است که ما مسائل خودمان را مستقیم و مسائل دیگران را با واسطه تجربه می‌کنیم. من دقیقاً می‌دانم که چرا دارم عجله می کنم. «آدمی که آن طرف شهر روی تخت بیمارستان منتظر من است، همه زندگی من است و باید خیلی زود خودم را به او برسانم. در این شرایط دیگر هیچ چیزی برایم ارزشی ندارد. گور پدر قانون و بقیه راننده‌ها! آن‌ها هم آدم هستند و باید شرایط من را بفهمند! نباید قضاوتم کنند و اگر هم بکنند به درک!» این منم که احساس غم، نگرانی، ترس یا هر چیز دیگری را در بدنم تجربه می‌کنم. این تجربه ویژه من است! فقط من!اما آن راننده پدرسوخته ای که مرا به نور بالا بسته و می خواهد به زور بگذرد و سرعت مجاز را رد کند، هر قدر هم عجله داشته باشد غلط می‌کند اینطور رانندگی کند و این همه آدم را در بزرگراه به خطر بیندازد! چون او اوست و من هیچ خبری از حال او ندارم. حتی اگر او بایستد و با من درباره وضعیتش مفصل حرف بزند، باز هم ممکن است قانع نشوم. چون شاید اگر اینطور باشد، دیگه سنگ روی سنگ بند نشود. درست هم هست. اصلاً قوانین و قواعد برای همین به وجود می آیند. بنابراین نمی‌خواهم بگویم در مقابل هر خطایی از هر نوع و با هر میزانی سکوت کنیم و اجازه بدهیم هرج و مرج رخ بدهد. فقط خواستم مثالی بزنم تا به یاد بیاورید که ما چقدر تجربیات مشابهی داریم و با این حال کاملاً از هم بی خبریم!حالا تصور کنید که اگر همیشه گوشه‌ای از ذهنتان خانۀ این تشابهات و مثال‌ها باشد، روابطتان چقدر تغییر خواهد کرد! اگر همیشه به یاد داشته باشید که دوستتان رفتاری با شما کرده که شما هم احتمالاً پیش از این کرده‌اید یا بعد از این خواهید کرد، و اگر به این فکر کنید که «آها! شاید من را مظلوم گیر نیاورده و فقط نیاز به یک کیسه بوکس برای خالی کردن خشمش داشته و چقدر خوب است که حضورم به دردش خورده» روابطتان چگونه خواهد بود؟!صبر کنید! باید چیزی را یادآوری کنم! وقتی می‌گویم برای درک دلیل رفتارهای یکدیگر تلاش کنیم و آسان‌تر بگیریم، به این معنا نیست که هر کسی به یک طرفِ صورتمان سیلی زد، بگوییم من درکت می‌کنم، پس کار خوبی کردی و حالا بیا این طرف را هم بزن! به این معنا نیست که از خودمان مراقبت نکنیم! به هیچ وجه! موضوع در ابتدا درک بهتر دلایل رفتار انسان‌هاست و سپس انتخاب رفتار درست. رفتاری که در حق خودمان و دیگری غیرمنصفانه نباشد. و این رفتار درست و منصفانه می‌تواند خیلی چیزها باشد، بهبود، کم کردن یا حتی قطع یک رابطه. ما می‌توانیم همسرمان را درک کنیم و سپس از او جدا شویم. می‌توانیم دوستمان را بفهمیم و سپس رابطه‌مان را با او کم کنیم. و البته که می‌توانیم کسی را بفهمیم و رابطه‌مان را با او نزدیک‌تر و زیباتر کنیم. ما می‌توانیم با این درک کردن، اولاً احساس بهتری داشته باشیم و ثانیاً رفتار و واکنش بهتری را انتخاب کنیم. همین!4. از تجربیات دیگران استفاده می‌کنیم«بیا و به من بیاموز!»وقتی برای دیگران اتفاقاتی می‌افتد که هنوز برای ما رخ نداده، به ویژه اتفاقات ناخوشایند، به یاد خواهیم آورد که این اتفاق ممکن است برای ما هم بیفتد. حتی اگر به نظر خیلی بعید برسد، معمولاً غیر ممکن نیست. این نگاه به ما کمک می‌کند که خودمان را به دلیل مرتکب نشدن برخی خطاها برتر و بهتر از دیگری ندانیم. کمکمان می‌کند تا فکر نکنیم که عاقل تر یا حتی خوش شانس تر از دیگران هستیم. که البته گاهی هستیم. اما نه همیشه! این نگاه کمکمان می کند احساس همدلی و نزدیکی بیشتری به آدم‌ها بکنیم و از همه مهم‌تر این که خیلی چیزها یاد بگیریم و خطای کمتری بکنیم. البته استفاده از تجربیات دیگران ما را از همه خطرات یا خطاها مصون نمی کند. خطر بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی و خطا شیوه‌ای طبیعی برای یادگیری و رشد است. اما اگر عبرت‌آموز باشیم، می‌توانیم از برخی خطاها و خطرات جان سالم به در ببریم و بیشتر و سریع‌تر رشد کنیم.5. شجاع تر خواهیم بود«تو هم همینطور؟! عجب! پس من هم می‌توانم!»سال ها پیش در یک سمینار شرکت کرده بودم. سالنی بزرگ با جمعیتی زیاد و مشتاق. وقتی سخنران شروع به سخنرانی کرد، با خودم گفتم «چطور این همه حرف را از بر کرده؟! نکند حرف هایش یادش برود! نکند خرابکاری کند و شرمنده شود! لابد الان مضطرب است! خدا را شکر که من جای او نیستم!» نگرانش شدم. و بعد ناگهان خودم را در حال فکر کرد مشاهده کردم! خیلی عجیب بود! من داشتم به جای او و برای او فکر و احساس می کردم! اما درواقع نگران خودم بودم!مدتی بعد وقتی یکی از دوستانم داشت درباره تلاش و تمرینش در دوره آموزش سخنرانی و نگرانی هایش برایم می‌گفت، به یاد آن سمینار افتادم و به او گفتم:«آن چه که تو روی سن تجربه می‌کنی، در آن لحظه تجربه یگانه‌ای است. اما آن پایین هم اوضاع خیلی آرام نیست.» تعجب کرد. پرسید چطور؟ گفتم: «هیچ آدم سالمی وقتی به یک سمینار می رود آرزو نمی‌کند که سخنران خرابکاری کند! همه دوست دارند تجربه خوبی کسب کنند. به علاوه اینکه همه آدم هستند و می‌فهمند که تو روی سن ممکن است چه حالی داشته باشی! و حتی بعضی‌هایشان ممکن است مثل من نگرانت بشوند، چون می‌دانند تجربه تو احتمالاً چه حال و هوا و خطراتی دارد! پس شجاع باش! برو روی سن و بدان که تو تنها نیستی! چون هر چیزی که برای تو اتفاق بیفتد، می‌تواند برای تک تک حضار هم رخ بدهد و آن ها خودشان این را خوب می‌دانند!»فکر می کنم همین مثال کافی بود! منظورم را متوجه شدید!6. کارهای بزرگی خواهیم کرد«بیا با هم کاری بکنیم!»یکی از خاصیت های بشر این است که به افراد مشابه خود نزدیک می‌شود. کسانی که از نظر سیاسی، مذهبی، قومی یا هر چیز دیگری به او شبیه هستند. اما آن چه باعث می‌شود همین امروز دنیا از این هم خرابتر و بهم ریخته‌تر نشود، چیزی که جلوی بسیاری از جنگ ها را می گیرد، درک شباهت‌هاست. درک نیازها و خواسته‌ها و دغدغه‌ها و احساسات و تجربیات مشابه انسان‌ها. چیزهایی مانند امنیت، بهداشت، آموزش و پول. ما به کسانی که هم‌دین یا هم‎فکر یا هم محلی‌مان هستند نزدیک و وابسته و دلبسته می‌شویم. اگر کسی علیه این جمع اقدامی بکند، ما بر اساسِ احساس تعلقمان، احساس وظیفه می‌کنیم و سعی می‌کنیم کمک کنیم. حالا تصورش را بکنید اگر همه آدم‌های یک خانواده، یک فامیل، یک شهر، یک کشور یا یک سیاره، فقط یک قدم در جهت درک شباهت‌هایشان با هم بردارند، چه خواهد شد؟! تصورش هم هیجان انگیز است! چه دو نفر و چه ده میلیارد نفر! به محض اینکه شباهت‌هایمان را درک کنیم و بپذیریم، در کنار کارهای بزرگی خواهیم کرد!بسیار خوب، حالا برای درک این شباهت‌های مهم و استفاده از آن‌ها پیشنهاد می‌کنم:1. به این شباهت‌ها فکر کنید. مثال‌هایی از هر مورد برای خودتان بیاورید و با این فکر مدت زیادی وقت بگذارنید تا در جانتان بنشیند!2. آن گاه در موقعیت‌های گوناگون در روابطتان این واقعیت‌های مهم را به خودتان یادآوری کنید. هر چه بیشتر به آن‌ها فکر کرده باشید، در این موقعیت‌ها زودتر و بهتر به دادتان خواهند رسید.3. در مقابل هر کسی که قرار گرفتید، در خیابان یا خانه یا محل کار یا حتی روی صفحه تلویزیون، سعی کنید وارد مغز او بشوید و ببینید که چه فکر و احساسی دارد. البته که همیشه نمی‌توانید به نتیجه عالی برسید. چون تجربه آن فرد، از آنِ اوست. اما نتیجه هر چه که باشد، از به یاد نیاوردن واقعیت‌ها که باعث واکنشی عمل کردن می‌شود، هزار برابر بهتر است. درک و شناخت هر چیزی، مقدمه‌ای مهم و ضروری برای ساختن رابطه سالم با اوست. آن چیز هر چه می‌خواهد باشد. یک دستگاه الکترونیکی یا یک انسان. پس برای درک شباهت‌ها در جهتِ شناخت بهتر تلاش کنید.اگر این واقعیت های مهم را آویزه گوشمان کنیم، به تدریج خواهیم دید که روابطمان دگرگون شده اند. دقت کنید که گفتم روابطمان و نه آدم‌هایی که با آن ها رابطه داریم. آدم های اطرافمان می توانند -از نظر ما- همین احمق‌ها و بی معرفت‌ها و ظالم‌هایی که هستند باشند، ولی رابطه‌ای که ما با خودمان و سپس با آن ها می‌سازیم طور دیگری خواهد بود! رابطه خوب با برخی افراد، یعنی قطع رابطه! اما قطع رابطه با آرامش کجا و قطع رابطه با نفرت و کینه کجا؟! و البته که بیشتر روابط ما هرگز قطع نخواهد شد، بلکه بهبود خواهد یافت. خواهیم دید که دیگران را بهتر می‌فهمیم، بیشتر دوست داریم، یا دستکم بیشتر با آنان در صلح هستیم. هر چه در این مسیر پیش‌تر برویم، آرام تر و شادکام تر خواهیم بود. و البته می دانید که من همیشه چه می‌گویم؟! زندگی به قدر کافی سخت هست. سخت‌ترش نکنیم. سعی کنیم برای خودمان و دیگران آسان‌ترش کنیم!ناهید مزیدیمربی نگرش / Mindset Coachصفحه اینستاگرام «رسیدن»پادکست «رسیدن» در Castboxپادکست «رسیدن» در شنوتو/Shenoto