پرتره‌ی بانویی در آتش

Portrait of a Lady on Fire | Celine Sciamma | 2019 الواح بازنوشتنی را در تلگرام بخوانید.⚠️ خطر لو رفتن داستان فیلمدر قرن هجدهم، زنی نقاش (ماریان) برای کشیدن پرتره‌ی نوعروسی (هلوئیز) به جزیره‌ای فراخوانده می‌شود. چگونگی کشیدن پرتره و ماجراهایی که بین ماریان و هلوئیز و البته خدمتکاری به نام سوفی اتفاق می‌افتد داستان فیلم را تشکیل می‌دهد.می‌توان فیلم را در ساحت داستانی‌اش به سه بخش آشنایی، صمیمیت، و جدایی (ماریان و هلوئیز) تقسیم کرد. این سه بخش با فلاش‌بکی طولانی بین مقدمه‌ و موخره‌ای جای می‌گیرد. فاصله‌گذاری‌ بخش‌ها هم در فیلم با حضور/غیاب مادر به عنوان نماد نیرویی سرکوبگر و مسلط نشانه‌گذاری شده است (به یاد بیاوریم تمایل بیشتر وی برای ازدواج هلوئیز و رفتن به میلان، اجازه ندادن به تنها ماندن ماریان و لوییز برای خداحافظی، ترس سوفی از عتاب وی برای سقط جنین، و یا آزادی‌هایی را که هلوئیز هنگام دوری از وی در کرانه‌ی دریا تجربه می‌کند). اما رشته‌ای که این بخش‌ها را کنار هم نگه می‌دارد و به هم مربوط می‌سازد؛ همان‌گونه که از نام فیلم و تیتراژ آغازین فیلم برمی‌آید نقاشی به طور خاص و هنر (ادبیات و موسیقی در این فیلم) در شکل عامش است. نقاشی هم بافت تصویری اثر را توجیه می‌کند: اندازه‌ی نماها، رنگ، نور، لباس، دکور؛ انگار هر نما به‌سان تابلوی نقاشی‌ است که داریم به عمق آن نفوذ و داستان آن را بازگو می‌کنیم و هم عامل پیشبرنده‌ی داستان است. در بخش آشنایی به مدد نقاشی و به بهانه‌ی کشیدن مخفی پرتره لحظاتی رازآلود و کارآگاهی را تجربه می‌کنیم که ما را به اندازه‌ی نقاش (ماریان) به ثبت جزئیات صورت هلوئیز حساس می‌کند. این حس رازامیزی با ماجرای مشکوک خودکشی خواهر هلوئیز و تابلوی نیمه‌کاره‌ی نقاش قبلی شدت می‌یابد. در بخش بعدی، با رفتن مادر گویا آزادی‌ای نصیب افراد می‌شود. فاصله‌ی طبقاتی شخصیت‌ها از بین می‌رود و به هم‌دستی زنانه‌ای منجر می‌شود که سکانس نمادین آوازخوانی دسته‌جمعی را در پی دارد.در سکانسی در همین بخش، هلوئیز داستان اورفه و اوریدیس را برای آن دو می‌خواند. واکنش شخصیت‌ها در این بخش انگار از پایان آنها در فیلم خبر می‌دهد. سوفی از کار اورفه شکایت می‌کند. او را محکوم می‌کند که تاب نیاورده و پای زن نایستاده تا او را نجات دهد. شبیه آنچه خود تجربه کرده است: با مردی خوابیده. بچه‌ای در شکم او مانده و حال تنهاست. تنهایی‌ای که سبب می‌شود علی‌رغم میل باطنی‌اش بچه را سقط کند (در بخش سقط جنین هنگامی که روی تخت کنار کودک دراز می‌کشد از میل او به نگاه داشتن بچه می‌توان آگاه شد). ماریان گفته‌ی او را تایید و اضافه می‌کند که شاید به‌عمد اورفه این کار را کرده. او خیال اوریدیس را ترجیح داده. او این کار را نه عاشقانه بلکه شاعرانه می‌داند. مانند کاری که خود با عشق تازه جوانه زده‌اش می‌کند و با خیالش می‌زید. هلوئیز اما معتقد است اورفه این کار را به خواست اوریدیس انجام می‌دهد. نشانی از محتوم بودن سرنوشت و تقدیرگرایی که خود آخر به آن تن می‌دهد.پروست در جست‌وجوی زمان از دست رفته می‌نویسد که به خاطر شدت احوالات و افکار در برخورد با معشوق چنان ملتهب‌ایم که توانایی ثبت تصویر وی را در ذهن نداریم. در فیلم هم ماریان و هلوئیز برای زنده نگاه‌داشتن عشق‌شان متوسل می‌شوند به ثبت خاطرات‌ و احساسات‌شان و چه امری بهتر از هنر می‌تواند این عمل را برآورده می‌سازد، چه این هنر کشیدن پرتره‌ای باشد، چه تکرار قطعه‌ی تابستان ویوالدی. اگر نیک بنگریم اشاره‌ی هلوئیز به ماریان پس از دیدن تابلوی اول از همین جهت است؛ او به طعنه یادآوری می‌کند که هنر صنعت‌ نیست که آفریننده بتواند بدون درگیر شدنِ شخصی با سوژه دست به خلق آن بزند. در بخش سوم با آمدن مادر دوباره نظم امور به شکل قبل برمی‌گردد و فصل جدایی سر می‌رسد. همان عهد و پیمان اورفه و اوریدیس بین ماریان و هلوئیز تداعی می‌شود که در ادامه می‌بینیم ماریان آنها را روبه‌روی هم در حال جدایی و وداع بر تابلویی کشیده است. Portrait of a Lady on Fire ***1/2