اهمیت ناباروری و درمان‌های پیشرفتۀ آن

مسئلۀ جمعیت در برنامه‌ریزی آیندۀ کشورها به‌عنوان امری بنیادین تلقی می‌شود و براساس اطلاعات سرشماری سال ۱۳۹۰میزان باروری در کل کشور ۱/۲ فرزند به‌ ازای هر زن می‌باشد و بر اساس روند فعلی باروری، رشد جمعیت در سال‌های ۱۴۱۵-۱۴۲۰ به حدود صفر خواهد رسید.با توجه به اینکه شیوع ناباروری ۱۵-۱۰% می‌باشد، این موضوع عامل نگرانی تمام جوامع پیشرفته و در حال توسعه تلقی می‌شود. ناباروری به‌صورت عدم باروری پس از یک سال رابطۀ جنسی بدون استفاده از روش‌های پیشگیری تعریف می‌شود.قابلیت باروری (Fecundability)، به‌صورت شانس بارداری در هر چرخۀ قاعدگی تلقی می‌گردد. تقریبا ۲۵-۱۵% از زوج‌های سالم و جوان طی یک چرخۀ قاعدگی بارور می‌شوند و احتمال باروری به‌طور واضح طی سال اول عدم باروری کاهش می‌یابد. به‌طوری که میزان باروری پس از هفت چرخۀ قاعدگی به کمتر از ۱۰% می‌رسد و در طی چرخۀ دوازدهم قاعدگی تنها ۳% زوج‌ها بارور می‌شوند.در این راستا اگرچه به تعویق انداختن ارزیابی ناباروری برای زوج‌های جوان و فاقد سابقۀ بیماری‌های تأثیرگذار بر باروری پس از یک سال عاقلانه است اما در زوج‌های دارای سابقۀ بیماری‌هایی که میزان باروری را کاهش می‌دهند و یا دارای سن بالا هستند، بهتر است ارزیابی ناباروری زودتر آغاز شود و بررسی‌های تشخیصی و درمانی ناباروری در خانم‌های بالای ۳۰سال پس از ۶ ماه تلاش ناموفق و عدم بارداری منطقی می‌باشد و هنگامی که یک و یا هر دو زوج دارای سابقۀ ابتلا به اختلالی با قابلیت کاهش میزان باروری باشند، این اقدامات باید بلافاصله آغاز گردد. لذا در نظر گرفتن سابقۀ بالینی و معاینۀ فیزیکی هر دو نفر و همچنین سن آنان ضروری می‌باشد.باتوجه به اهمیت ناباروری و افزایش جمعیت و حفظ کانون خانواده، درمان‌های آن نیز در اولویت جوامع قرار گرفته است. طی چند دهۀ گذشته، روش‌های درمان موفقی برای تقریبا تمامی علل ناباروری به‌وجود آمده و باعث امیدواری زوج‌های مبتلا به این مشکل شده است. اولین نوزادی که با روش درمان‌های پیشرفتۀ ناباروری متولد گردید، لوئیس براون می‌باشد که در سال ۱۹۷۸در انگلیس و با روش باروری داخل آزمایشگاهی (IVF) چشم به جهان گشود و حوزۀ پزشکی تولیدمثل و ناباروری برای همیشه دچار تحول گردید و باعث امیدواری زوج‌های بسیاری گردید و پس از آن کاربرد تکنیک‌های تشخیصی و روش‌های درمان ناباروری عمدتا به‌دلیل افزایش آگاهی بیماران افزایش یافت.علل اصلی ناباروریاختلالات مردانه، اشکالات تخمک‌گذاری و نارسایی تخمدان، اختلالات لولۀ‌رحمی وناباروری با علت غیرقابل توجیه (UEI) می‌باشد و سایر علل آن همانند آندومتریوز، ناهنجاری‌های رحمی و مشکلات زناشویی و … شیوع کمتری دارند .درمان‌های مختلف ناباروری و روش‌های پیشرفتۀ آن (ART) براساس علل ناباروری و شدت اختلال و سن و ضرورت‌های زندگی زوج انتخاب می‌شود. درمان‌های رایج در اختلالات خفیف ناباروری و متناسب با شرایط بیمار، شامل استفاده از روش‌های تحریک تخمک‌گذاری و در صورت لزوم انجام تلقیح داخل رحمی اسپرم (IUI) می‌باشد و در مواردی که اختلال شدیدتر باشد و برحسب شرایط اسپرم، از درمان‌های پیشرفتۀ ناباروری (ART) مانند باروری داخل آزمایشگاهی (IVF) یا روش تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI) استفاده می‌گردد.به‌منظور انجام درمان‌های فوق، پس از بررسی‌هایی که برای زوج نابارور انجام می‌شود، تخمدان‌های بیمار با استفاده از پروتکل‌های دارویی مناسب تحریک می‌گردد و سپس تحت بیهوشی، تخمک از تخمدان‌ها خارج و در محیط آزمایشگاه، لقاح به‌روش IVF یا ICSI انجام و پس از تشکیل جنین، حداکثر ۶روز پس از بارورسازی، جنین به دستگاه تولیدمثل و رحم بیمار منتقل می‌گردد و پس از گذشت ۲ هفته، تست بارداری انجام می‌شود.میزان موفقیت روش‌های ART و وقوع حاملگی با افزایش سن مادر و شدت اختلال اسپرم کاهش می‌یابد، به‌طوری که میزان موفقیت در مواردی که از جنین‌های غیر اهدایی و از تخمک یا اووسیت بیمار استفاده می‌شود، ۳۵-۳۰% می‌باشد.همانند تمام روش‌های تشخیصی‌ و درمانی پزشکی، عوارض و خطراتی نیز بیماران حیطۀ تولیدمثل و ناباروری را مورد تهدید قرار می‌دهند که خوشبختانه با توسعه و تولید داروهای نوترکیب و انتخاب پروتکل‌های مناسب تحریک تخمک‌گذاری‌، ازبروز و شدت عوارض کاسته شده است. این عوارض شامل: تحریک بیش‌ازحد تخمدان (OHSS)، حاملگی چند قلویی و عوارض جراحی و بیهوشی می‌باشد.با پیشرفت درمان‌های ناباروری و به موازات آن روش‌های حفظ باروری با استفاده از انجماد اسپرم، تخمک و جنین و انجماد بافت تخمدان و بیضه در بیماران سرطانی و یا بیماران متقاضی تأخیر در بارداری نیز توسعه یافت و امید به داشتن فرزند در این بیماران افزایش یافته است.همچنین در کنار درمان‌های پیشرفتۀ ناباروری، اقدامات دیگری نیز برحسب شرایط بیمار و شدت اختلال ارائه می‌گردد که شامل: اهداء جنین، اهداء تخمک، تشخیص اختلالات ژنتیکی و یا تشخیص جنسیت جنین پیش از انتقال به داخل رحم (PGD)، آسپیراسیون اسپرم از اپیدیدیم از طریق پوست (PESA) و برداشت اسپرم از بیضه (TESE) و رفع اختلالات و ناهنجاری‌های رحم ولوله‌های رحمی با استفاده از روش‌های جراحی لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی می‌باشد