بازسازی درام زندگی

لندن ، آپریل 1950بگذارید با یک فکت شروع کنم: «ما در حال فرار به آینده هستیم» و نمی‌دانیم از چه، همانطور که نمی‌دانیم به کجا می‌دویم. گرچه این مسئله شایسته تعمق است، اما در این پست چنین قصدی ندارم. به هرحال آنقدر با سرعت چشمگیری در حال فرار رو به جلو هستیم که فرصت و هزینه‌ای برای تجربه دوست داشتنی‌هامان و آنهایی که شاید دوست داشتنی‌مان شوند نداریم. لذا نوشتن و خواندن این تجربیات، اگر تجربه‌ای مشترک باشد، شیرین است و اگر نو باشد، همان هدفی را یافته‌ایم که به خاطرش سراغ خواندن آمده‌ایم؛ درک تجربه دیگران. اینها را گفتم که بگویم چرا اینجا هستم و برای مراعات حکم اخلاق و ارزش وقت شما آنچه را خواهم نوشت که فهم و سوادش را داشته باشم.تا همینجا هم بیش از حد برای مقدمه یک صفحه اجتماعی پرگویی کردم. اما اصل مطلب... احتمالا از عنوان و مقدمه‌ام حدس نزده‌اید که چه می‌خواهم بگویم، نهایتا یک سری برداشت‌های شخصی از سبک زندگی. اما قرار است از "فوتبال" برایتان بگویم!مخاطب حرفم ابدا خاص نیست. اینگونه نیست که آن عاشق فوتبال بخواند و احساس ذوق و شعف کند؛ که این هست و این همه نیست.پدیده‌ای شگفت انگیز که در عرض 150 سال از یک بازی عجیب دانشگاهی در بریتانیا تبدیل به پدیده‌ای جهانی شد.پدیده ای که از هر زاویه‌ای به آن نگاه کنیم، جهان شمولی‌اش را به رخ می‌کشد و سیلی محکمی به صورتمان می‌کوبد که: «من متعلق به همه شما هستم.»نگاهی به عکس کاور پست بیندازید. بیش از 70 سال از گرفته شدن آن می‌گذرد. بچه‌هایی که هنوز لباس مدرسه به تن دارند، به هیچ چیز جز عبور دادن یک جسم کروی از بین ژاکت‌هایی که دروازه‌شان را ساخته فکر نمی‌کنند.نه سن می‌شناسد، نه موقعیت جغرافیایی، نه طبقه اجتماعی و نه جنسیت. شاید این مورد آخر تا دهه های اخیر تنها نقطه ضعفش بود، اما امروز میبینیم که جمله «فوتبال، بازی مرد هاست» رنگ باخته است. مدتی قبل، 60 هزار نفر بازی تیم‌های بانوان بارسلونا و اتلتیکو مادرید را از نزدیک دیدند. شاید تنها نقطه‌ای که فوتبال در آن اهمیت ندارد، قطب جنوب باشد. که خب آنجا بقیه چیز ها هم اهمیت چندانی ندارند!مدیر عامل یک شرکت بزرگ را تصور کنید که کراوات مشکی باریکی را روی پیراهن سفید بسته و درحال قدم زدن به سمت محل جلسه هیئت مدیره است تا خبر مهمی را به آنها دهد. خبر این است که سهام شرکت رشد بی‌نظیری داشته و طی هفته‌های اخیر شرکت ده‌ها میلیون دلار سود کرده است. به نظر شما آیا کسی در این جلسه از جا بلند می‌شود که فریاد شادی سر دهد؟ و یا در حالی که دستش را روی شانه بغل دستی‌اش گذاشته، بالا و پایین بپرد و فریاد بزند: یس! یس! یا اینکه فرض کنید به جای خبر سود کلان قرار است خبر زیانی بزرگ را بدهد. چقدر احتمال می‌دهید که کسی در این جمع بلند شود و لگدی نثار صندلی کند و در حالی که فحش می‌دهد، گریه کند و جلسه را ترک کند؟ واکنش هایی از این جنس را از همین رؤسای کت و شلوار برند پوش هم خواهید دید. زمانی که یک جسم کروی، از یک خط قراردادی که میان دو دیرک محصور شده باشد، بگذرد...واکنش هایی که مشابهش را در طول تاریخ شاید در فیلم های رنگی شده از لحظات فرو ریختن دیوار برلین دیده باشیم.اگر برای شما هم چنین اتفاقی افتاده است باید بگویم خوش به سعادتتان، شما یک "لحظه فلسفی" را تجربه کرده‌اید. قبل از این‌که بخواهم تعریف لحظه فلسفی را از قول جناب "پُل هوینینگن" بگویم اجازه دهید این لنگر اصلی مطلب معرفی کنم. پل هوینینگن، استاد فلسفه و اخلاق، بنیان‌گذار و مدیر مرکز فلسفه و اخلاقیات در دانشگاه لایب‌نیتس هانوفر است. نظریه زیبایی دارد که شالوده اصلی این مطلب را تشکیل می‌دهد و نویسنده صرفا کمی گوشه و کنارش زبان می‌ریزد. هوینینگن لحظه فلسفی را اینطور توصیف می‌کند: اتفاقی که به خودی خود کاملا بدیهیست، اما در یک آن خاصیت بدیهی بودنش را از دست می‌دهد و به طرز غیر منتظره‌ای تبدیل به مهمترین اتفاق هستی می‌شود. چیزی از جنس معما...اما فوتبال چه ویژگی دارد که سزاوار چنین توصیفاتی است؟ پل هوینینگن چه می گوید؟ افسون فوتبال چیست؟ قضیه: «فوتبال، درام زندگی را بازتولید می‌کند.» فرض کنید می‌خواهید یک کیک درست کنید. دستور پخت را از روی کتاب می‌خوانید، مواد مورد نیاز را از فروشگاه تهیه می‌کنید و دست به کار می‌شوید. نهایتا اگر اتفاق خارق‌العاده ای رخ ندهد شما یک کیک خواهید داشت. حال فرض کنید می‌خواهید با دوستانتان به یک تفریح دریایی بروید. (فرض کنید پولش را هم داریم!) به ساحل می‌روید، یک قایق تفریحی اجاره می‌کنید و به آب می‌زنید. در حالی که از آفتاب دلکش بهار لذت می‌برید، هوای بهار شوخی‌اش می‌گیرد و طوفان می‌شود. یکی از دوستانتان در آب می‌افتد و برای نجاتش بسیار سختی می‌کشید. در همین حین دکل کشتی می‌شکند و برق هم قطع می‌شود و وقتی مشغول کلنجار رفتن با موتور برق هستید کشتی بزرگی از کنارتان رد می‌شود و شما را نمی‌بیند. خسته، زخمی و نا امید در تاریکی نشسته اید بدون توانایی برای برقراری ارتباط یا حرکت. گویا واقعا این آخر خط است. اما درست زمانی که یکی از دوستانتان یقه شما را می‌گیرد تا برای اتفاقات آن روز سرزنشتان کند، پیرمردی با قایق ماهیگیری اش پیدایتان می‌کند و نجات می‌یابید. این یک داستان دراماتیک است. فرق دو داستان اخیر این است که در داستان دوم اتفاقات مطابق پیش‌بینی شما پیش نمی‌روند و مهم نیست چقدر خودتان را برای رویدادهای پیش رو آماده کرده‌اید. این خاصیت تمام مسائل زندگیست. ما، تنها پارامتر تعیین کننده نتایج نیستیم.آمیخته ای از شانس و توانایی نتیجه را رقم می‌زنند. با ذکر این نکته که در دراز مدت از میزان اهمیت شانس کم می‌شود و به اهمیت توانایی و آمادگی مواجهه افزوده می‌شود؛ با اینکه باز هم موفقیت تضمین شده نیست، اما تنها راه ما تقویت مهارت و میزان آمادگی است.و این دقیقا همان درام زندگی است که فوتبال در حال بازتکرار آن است.از شباهت فوتبال و زندگی گفتیم، از تفاوت آن هم بگوییم. فوتبال با وجود تمام جدیت، فقط یک بازی است و زندگی واقعی نیست. به این معنی که عواقب اشتباهات و ناکامی‌ها در همان فضای فوتبال معنی می‌دهند. این حرف نه تنها از ارزش آن کم نمی‌کند، بلکه همان دلیلی است که باعث می‌شود گاهی فوتبال را از زندگی واقعی هم بیشتر دوست داشته باشیم. چرا که تجربه درام زندگی را بدون بار مسئولیت سنگین و ترس از عواقب، برای ما بازسازی می‌کند. قرار نیست جانتان را در یک طوفان دریایی به خطر بیاندازید.برتری دیگر درام فوتبال نسبت به درام زندگی این است که درام فوتبال دیر یا زود به نتیجه‌ای ختم می‌شود. در زندگی نمیتوانیم تشخیص دهیم که قصه‌ای که نقش اول آن را بازی می‌کنیم تمام شده یا قصه جدیدی را آغاز کرده‌ایم. درام فوتبال این خاصیت را دارد که در نهایت می‌توانیم همه چیز را به راحتی فراموش کنیم و توجهمان را به چیز دیگری جلب کنیم. چه سعادتی بالاتر از این؟با وجود اینکه تک‌تک قوانین فوتبال بر اساس عدالت ایجاد شده‌اند، اما مشابه همه قوانین دیگر در سراسر دنیا، نمی‌توانند عدالت را به طور کامل اجرا کنند. و این باعث می‌شود که فوتبال بیش از هر عنصر دیگری شبیه زندگی باشد. تعریف و مصداق این پاراگراف بماند برای نوشته ای دیگر، که هم مخاطبش فرق دارد و هم زیباییش یک پست مجزا می‌طلبد.حرف‌هایی که تا به اینجا زدم می‌تواند در آوردگاه نقد به چالش جدی کشیده شود. اما سعی شد که در فضایی که کمتر اسیر سانتی‌مانتالیسم شده، با تکیه بر نظریات یک فیلسوف برجسته، این پدیده را مورد بررسی قرار دهیم. نهایتا اینکه شاید جمله «فوتبال، خود زندگی است.» کمی رمانتیک به نظر برسد. اما پدیده‌ای که می‌تواند سبب تحولات عظیمی مثل انقلاب شود و یا رنج عده زیادی را برای مدت قابل‌توجهی کاهش دهد، نه تنها شایسته احترام است، بلکه با هیچ چیز جز خود زندگی قابل قیاس نیست.و در آخر، این متن را تقدیم می‌کنم به همه کسانی که بارها مخاطب این جمله بودند: «چرا همیشه داری فوتبال می‌بینی؟»پی‌نوشت: تشکر می‌کنم از نوید خرم خورشید عزیز، که ایده این نوشته و بسیاری از مطالب را از او وام گرفته‌ام و پادکست ارزشمند پودیوم.