روشنفکر، علیه کاپیتالیسم

مخالفت روشنفکران با کاپیتالیسم تعجب آور است چون سایر گروه های اجتماعی-اقتصادی مشابه چنین درجه ای از تعارض را نشان نمی دهند. جالب اینکه روشنفکران در جامعه سرمایه داری شرایط خوبی دارند، آزادند که ایده های جدید بسازند و اشاعه دهند، و بخوانند و به مباحثه بپردازند. مهارت های شغلی آنها مورد تقاضا بوده و درآمدشان بالاتر از میانگین جامعه است. اما مخالفت روشنفکران با کاپیتالیسم از این حیث حائز اهمیت است که آنها ایده ها و تصویرهای ما از جامعه را شکل میدهند.به زعم رابرت نوزیک، استاد فقید فلسفه دانشگاه هاروارد، دلیل تنفر روشنفکران چپ از کاپیتالیسم به تفاوت قضاوت ارزشی دو سیستم دانشگاه و جامعه سرمایه داری برمیگردد. البته در اینجا منظور او از روشنفکران کسانی است که شغل شان در ارتباط با ایده ها و کلمات است، مثلا شعرا، نویسندگان، منتقدین ادبی، روزنامه نگاران، و بسیاری اساتید دانشگاه، که عموما در دانشگاه، رسانه، و دستگاه های دولتی اشتغال دارند. روشنفکران انتظار دارند که در جامعه جایگاهی بالا، پرستیژ و قدرت داشته باشند. به نظر خود روشنفکران آنها با ارزش ترین و شایسته ترین مردم هستند و جامعه باید به مردم براساس ارزش و شایستگی شان پاداش دهد. اما جامعه سرمایه داری به روشنفکران افتخار نمی کند و اصل بازتوزیع مبتنی بر شایستگی و ارزش را ارضا نمی نماید، بلکه مبنای آن ارضای تقاضای دیگران در بازار و ارزش اقتصادی است. البته تجار و کارگران ناموفق در بازار چنین تنفری از جامعه سرمایه داری ندارند زیرا عامل این تنفر از حس خود برتر بینی روشنفکران می آید که بنظر شان مورد خیانت بازار قرار گرفته است که نتیجتا چنین عداوتی را تولید می کند.اما چرا روشنفکران خود را با ارزش ترین میدانند و چرا طرفدار بازتوزیع برمبنای شایستگی هستند؟با افزایش اهمیت دانش کتابی، آموزش مدرسه ای نیز توسعه یافت. خارج از خانواده، مدارس تبدیل به نهاد مهمی در شکل دهی دیدگاه انسان ها شدند و تقریبا تمام آنهایی که بعدا به روشنفکر تبدیل شدند از مسیر مدرسه گذشتند. آنها در مدرسه موفق بودند، در مقایسه با بقیه برتر شناخته شدند، تشویق شدند، پاداش دریافت نمودند و مورد علاقه معلم بودند. چطور ممکن بود که خود را برتر نبینند درحالیکه مدرسه به آنها نشان داد و گفت که برتر هستند. مدرسه این اصل پاداش بر مبنای ارزش را به آنها آموزش داد.اما بازار درس دیگری را آموزش میدهد. بالاترین پاداش به افراد دارای بالاترین مهارت بیانی نمی رسد و مهارت های روشنفکری باارزش ترین نیستند. در میانه این تناقض، تنفر روشنفکران از جامعه کاپیتالیستی که آنها را از پاداشی که محقّش بودند محروم می کند عجیب نیست. نه اینکه روشنفکران تنها برای پاداش هایی همچون ثروت و مقام ارزش قائل باشند، بلکه انتظار بالاترین میزان قدردانی از سمت جامعه را دارند. جدا از پاداش های مالی، این حقیقت که جامعه فعالیت های روشنفکری را دارای بالاترین ارزش نمی داند موجب تحریک حس تنفر آنهاست. روشنفکران دوست دارند که کل جامعه مانند یک مدرسه باشد، مشابه همان محیطی که او زمانی در آن موفق و مورد تقدیر بود. مدرسه با وارد کردن استاندارد پاداش دهی متفاوت از جامعه باعث شد که بعضی از آن دانش آموزان موفق بعدا شاهد افول جایگاه خود در دنیای واقعی باشند. اما آنهایی که در رتبه های بالای مدرسه قرار داشتند اکنون خود را شایسته بالاترین مقام ها، چه در سطح کوچک و چه در سطح عموم جامعه میدانند. و وقتی جامعه قادر نیست با آنها آنطور که انتظار دارند رفتار کند از آن متنفر می شوند. در نتیجه این مدرسه است که احساسات ضد کاپیتالیستی را در بین روشنفکران تولید می کند.از طرف دیگر روشنفکران در سیستم رسمی مدرسه که در آن پاداش ها توسط مقام مرکزی معلم توزیع می شود موفق هستند. بنابراین عجیب نیست که بازتوزیع کالاها و پاداش ها توسط یک مکانیزم توزیع سازمان یافته مرکزی (سوسیالیسم) بنظر آن ها مناسب تر از هرج و مرج و آشفتگی بازار می آید. در جامعه ای که کودکان در آن وارد نهاد و سیستم غیرخانوادگی مدرسه می شوند و یاد میگیرند پاداش باید برمبنای شایستگی توزیع شود، انتظار دارند جامعه نیز بر مبنای همین هنجار با آنها برخورد کند. از فرضیه نوزیک اینگونه می توان برداشت کرد که گسست بین عملکرد در مدرسه و درآمد در بازار موجب حس سرخوردگی و مخالفت بیشتر با بازار می شود.رابرت نوزیک نویسنده کتاب آنارشی، دولت، و آرمانشهرحال این ایده های نوزیک تا چه حد از آزمون داده ها موفق بیرون می آیند؟تحقیق رائول برتون و همکاران (2018) اقدام به نظرسنجی از 1500 شخصیت آکادمیک در فرانسه نمود و نتیجه اینکه بطور کلی افراد آکادمیک در مقایسه با مردم عادی تمایل بالاتری نسبت به مخالفت با بازار نشان دادند (به جز اقتصاددانان). این اختلاف خصوصا در مقایسه با افراد طبقات بالای جامعه مشابه خودشان مانند مدیران بسیار قابل ملاحظه است. از دید میزان تحصیلات افراد بدون تحصیلات یا فقط دارای تحصیلات ابتدایی مخالفت زیادی با بازار نشان میدهند، ولی این شاخص با افزایش میزان تحصیلات (فوق لیسانس و پی اچ دی) کاهش میابد. از این منظر دیدگاه افراد آکادمیک به طبقه کم درآمد با سواد کمتر نزدیک تر است تا افراد هم طبقه اجتماعی خودشان.همچنین این تحقیق نشان داد هرچه افراد آکادمیک گسست بزرگ تری بین دانشگاه و بازار ببینند مخالفت بیشتری با بازار از خود نشان میدهند و حس سرخوردگی شان از این گسست در غیراخلاقی دانستن نتیجه بازار موثر است. بعلاوه دانش آموزان موفق تر سیستم ارزیابی مدرسه ای (مانند آزمون کتبی) برای استخدام را مناسب تر از روش های بازاری می دانستند.منابع: https://bit.ly/375lnHehttps://bit.ly/2ZjpPPT