دبیان - داستانی تلخ و غمگین که سی‌ساله شد!

بی‌شک تمام آن‌هایی که از توزیع‌های لینوکسی استفاده کرده‌اند توزیع دبیان «Debian» را می‌شناسند و احتمالاً با آن کار هم کرده‌اند. دبیان، یکی از معروف‌ترین توزیع‌های مبتنی بر هسته‌ی گنو/لینوکس است که نامش به لطف پشتیبانی طولانی مدت، امنیت و پایدارای بالا سر زبان‌ها افتاده است، اما پشت داستان نام همین سیستم عامل، داستانی تلخ و غمگین وجود دارد که شاید بسیاری از ان خبر نداشته باشند.توزیع دبیان در ۱۶ آگوست ۱۹۹۳ (۲۵ مرداد ۱۳۷۲) توسط «ایان مورداک» به عنوان یک توزیع پایدار رونمایی و چند ماه بعد آماده‌ی عرضه شد. «ایان مورداک» نام دبیان را از ترکیب اسم خودش و دوست دخترش (دبرا لین) که بعدها با او ازدواج کرد، انتخاب کرده بود. نام اصلی این سیستم عامل در ابتدا the Debian Linux Release بود که امروزه به‌اختصار آن را «دبیان» می‌نامند.هدف اصلی «مورداگ» از توسعه‌ی دبیان، توسعه‌ی یک سیستم عامل پایدار و جایگزینی برای SLS بود. تا پیش از دبیان، SLS که عنوان کاملش Softlanding Linux System بود، به عنوان یکی از مهم‌ترین توزیع‌های لینوکسی حساب می‌شد که دارای باگ‌های کاربردی متعدد و پشتیبانی بسیار ضعیف بود. «مورداک» با توسعه و ساخت دبیان تصمیم داشت تا یک توزیع پایدار و کاربردی را برپایه هسته لینوکس توسعه دهد که البته در این زمینه نیز بسیار موفق بود.دبیان یکی از اولین‌هایی بود که از هسته لینوکس برای توسعه‌ی یک پکیج کامل از سیستم عامل با تمامی امکانات کاربردی استفاده کرد. هسته‌ی لینوکس دو سال قبل از دبیان، یعنی در سال ۱۹۹۱ آماده‌ی انتشار شده بود و در این بازه‌ی دوساله، توزیع‌های محدودی از آن بیرون آمده بودند، اما هیچ یک از آن‌ها به کاملی دبیان نبودند. «مورداک» تصمیم گرفت تا به عنوان یکی از حامیان مالی پروژه‌ی GNU‌ و نرم‌افزار آزاد اقدام به توسعه یک توزیع کامل، بدون باگ و کارآمدتر کند که در نهایت نتیجه‌ی آن با عنوان دبیان آماده‌ی عرضه به کاربران شد.برگ‌های برنده‌ی دبیان در مقایسه با توزیع‌های لینوکسی دیگردر کنار پشتیبانی طولانی مدت و عملکرد مناسب، توزیع دبیان سه برگ برنده‌ی مهم در مقایسه با دیگر توزیع‌های عرضه شده‌ی هم‌زمان خودش داردبرگ برنده‌ی اول دبیان، سیستم مدیریت بسته‌های قدرتمند آن است که امکان نصب سریع‌تر و راحت‌تر را فراهم می‌اورد و برگ برنده‌ی دوم عرضه‌ی رایگان آن بود که باعث شده تا بسیاری از کاربران شخصی و تجاری تمایل بیشتری برای استفاده از آن پیدا کنند.در اوایل دهه‌ی ۲۰۰۰ دبیان با آغاز عرضه نسخه ۲.۴ و ۲.۶ هسته‌ی لینوکس، از ابزار مدیریت پکیج aptitude پشتیبانی کرد که روند نصب پکیج‌ها و نرم‌افزارهای کاربردی را بسیار آسان‌تر می‌کرد. علاوه بر این، با وجود کامل بودن روند کاربری سیستم عامل و پشتیبانی‌های امنیتی عرضه رایگان این ابزار قدرتمند باعث شد تا کسب و کارها و افراد حرفه‌ای بیشتری به استفاده از آن تمایل پیدا کنند.فرایند عرضه‌ی توزیع ردهت (RedHat) که یکی از رقبای اصلی دبیان به حساب می‌آید، در همان سال ۱۹۹۳ آغاز شده بود. هر چند که ردهت هم یکی از قدرتمندترین توزیع‌های مبتنی بر لینوکس است، اما همین برگ‌های برنده‌ی دبیان، گوی رقابت را از ردهت ربود؛ آمارهای امروزی نشان از آن دارد که دبیان و توزیع‌های زیرشاخه‌ی آن بیشترین سهم بازار را در اختیار دارند.«اوبونتو» (Ubuntu) به عنوان یکی از مهم‌ترین توزیع‌های شاخه شده از دبیان است، در سال گذشته ۲۰۲۲ بیش از ۳۳ درصد از سهم بازار را توزیع‌های لینوکسی را در اخیتار داشته است. پس از اوبونتو، دبیان به دلیل سبکی و کاربری بالا دارای ۱۶ درصد از سهم بازار است و در جایگاه دوم قرار گرفته است. این در حالی است که ردهت و توزیع‌های زیرشاخه معروف آن مثل «فدورا» (Fedora) کمتر از ۱ درصد سهم بازار را درمیان ۶۰۰ توزیع لینوکسی توسعه داده شده در اختیار دارند. سهم بازار ردهت ۰.۸ درصد و فدورا ۰.۵ درصد است؛ در این میان، شاید به‌جرئت بتوان CenOS را تنها توزیع محبوب مبتنی بر ردهت نامید که ۹.۳ درصد از سهم بازار را در اختیار دارد.برگ برنده‌ی سوم دبیان در مقایسه با دیگر توزیع‌های مبتنی بر هسته‌ی لینوکس نیز پشتیبانی طولانی مدت آن است. امروزه دبیان تقریبا هر دو سال یک‌بار با عرضه نسخه‌ای جدید همراه است، اما تیم پشتیبانی آن، همچنان آپدیت‌های امنیتی و کاربردی را برای نسخه‌های پیشین نیز عرضه می‌کنند. هر نسخه از دبیان برای دو سال پشتیبانی کامل می‌شود، اما از نسخه‌ی ششم به بعد این توزیع که با عنوان Squeeze آماده‌ی عرضه شده، پشتیبانی امنیتی و عرضه‌ی آپدیت‌های امنیتی تا سه سال دیگر نیز ادامه پیدا می‌کند. این موضوع باعث می‌شود تا هر نسخه از دبیان را بتوان مجموعاً تا پنج سال با پشتیبانی کامل امنیتی استفاده کرد.کاربران تجاری دبیان را زنده نگه داشتند!امروزه مهم‌ترین کاربرد دبیان و سیستم عامل‌های زیرشاخه آن سرورها و خدمات هاستینگ هستند. شاید اغلب ما از هیچ یک از توزیع‌های لینوکسی روی کامپیوترهای دسکتاپ و لپ‌تاپ‌های خودمان استفاده نکنیم، اما حقیقت این است که اکثر سرورهایی که در دنیای وب از آن‌ها استفاده می‌کنیم، از توزیع‌های لینوکسی قدرت گرفته‌اند. همین توضیح برای کاربردی بودن و سطح استفاده‌ی قابل توجه توزیع‌های لینوکسی و البته دبیان در زندگی دیجیتال امروزی کافی است. البته یادمان نرود که هسته‌ی سیستم عامل «اندروید» که بیش از ۷۰ درصد از سهم بازار تمام سیستم عامل‌های قابل اجرا روی دستگاه‌های شخصی از را دارد نیز لینوکس است. در حقیقت تعداد کاربران اندروید از ویندوز، iOS و macOS نیز در میان کاربران شخصی بیشتر است.دبیان و زیرشاخه‌های مهمی مثل اوبونتو امروزه روی اکثر سرورهای مجازی، هاست‌ وب‌سایت‌ها و سرور ابری که با اهداف مختلف در حال استفاده از آن‌ها هستیم، در حال اجرا است. اغلب کسب و کارهایی که نیاز به ابزاری برای میزبانی اپلیکیشن‌، وب‌سایت یا سرویس‌های خود دارند، به لطف انعطاف‌پذیری و مقیاس‌پذیری بالا و امنیت قابل اتکا، از دبیان و سیستم عامل‌های زیرشاخه‌ی آن استفاده می‌کنند.دبیان و داستانی تلخ؟دبیان هر چند که یکی از تاثیرگذارترین ابزارهای دنیا برای کاربران تجاری و شخصی است، اما داستانی غم‌انگیز را هم در تاریخچه‌ی خود دارد؛ این داستان غم‌انگیز را شاید اغلب افرادی که نام دبیان را هر از گاهی می‌شنوند یا به زبان می‌آورند نیز ندانند. همان‌طور که گفته‌ شد، دبیان، نامی بود که «ایان مورداک» با ترکیب نام خود و دوست‌دخترش «دبرا لین» انتخاب کرده بود.ایان مورداک، ایده‌پرداز و توسعه‌دهنده‌ی اصلی دبیانایان و دبرا بعدها با یکدیگر ازدواج کردند که حاصل آن سه فرزند بود. اما با وجود موفقیت روزافزون دبیان، زندگی مشترک و علاقه‌ی آن‌ها به یکدیگر دوام زیادی نداشت و آن‌ها نهاتاً در سال ۲۰۰۸ از هم جدا شدند. داستان غمناک‌تر آنکه «ایان مورداک» در روزهای پایانی سال ۲۰۱۵ و در بحبوحه جشن سال نوی میلادی تصمیم به مرگ خودخواسته گرفت و به زندگی خود پایان داد.با این حال، حاصل علاقه‌ی آن‌ها، یعنی نام دبیان و سیستم عامل قدرتمندی که «مورداک» همراه با همکارانش توسعه داده بودند همچنان برقرار است و چرخ دنیای وب و اکثر فناوری‌های امروزی روی دستان آن می‌چرخد.