جبر زنجیر

مرد بیچاره را به زنجیر بسته اند. هزاران هزار زنجیر...یکی به دست راست. یکی به دست چپ. یکی به این بازو یکی به آن بازو. زنجیرهای فراوان بسته به سر و سینه و گردن و پا و زانو و ساق و کمر!یک سر غل و زنجیرها را به پایه ای قفل کرده اند.با همه این ها او انسان است و صاحب اراده.فطرت و ذات انسان، گواهی می دهد که او اراده دارد. او به حکم وجدان بشری و با وجود موانع بسیار، سخت تلاش می کند خود را برهاند و حرکتی فراسوی آنچه جبر زنجیر به او حکم کرده انجام بدهد.مرد، نماد انسان است. (زن یا مرد بودنش فرقی نمی کند. پیام این دو جنس، یکسان است.)و زنجیر نماد جبر هستی.موانع دنیا بیشمارند.بخشی از درون خود او بر می خیزند : هوس ها، غریزه ها، دلبستگی ها، وابستگی ها، فریب ها و آرزوها و لذت ها، ... نفس، منیّت، رذایل، عادت ها، افکار، ذهنیت ها، چه از خود چه از پیشینیانش...بخشی از بیرون به او تحمیل شده اند: تنگناها و محدودیت ها و شداید طبیعت، ناتوانی های طبیعی و جسمی، تنگنای فقر، بیماری، رنج، ترس، غم و ...و هزاران هزار اراده و نیروی آشکار و پنهان که راه را بر خواست و اختیار انسان سدّ می کنند.صورت و بدن نیمه عریان مرد خیس از عرق است.او مدام تقلّا می کند... دست و پا و گردن را کِش و قوس می دهد.از جای زنجیرها بر بدن، خون می چکد.اما مرد آرام نمی گیرد. خود را می کشد تا زنجیرها را پاره کند. نه یکبار نه دوبار نه صدبار مثل مورچه ای که از دیواری راست بالا می رود و می افتد و باز بالا رفتن از سر می گیرد و باز می افتد...دوباره و دوباره...بارها و بارها...مرد هربار درد می کشد و هربار فراموش می کند که خسته و بدنش دردمند است.باز از نو شروع می کند.داستان تکراری است:تلاش و تلاش و تلاش... و زنجیر و زنجیر و زنجیر.دو صدا مدام تکرار می شود. صدای هِن هِن و آه و آخ و فریاد خفه ی مرد در فضای نیمه تاریک آن زندان خاموش و صدای جرنگ جرنگ هزاران هزار قفل و زنجیر. . . بازیگران بازی دنیا همین دوتا هستند.صدای تلاش انسانی به نماد بشرِ مختار و صدای قفل و زنجیر به نماد دنیا که همه عزمش را جزم کرده تا جلوی خواست و اراده انسان را بگیرد...دنیا بجز این کار دیگری ندارد!اما هرچه زنجیرها محکمند خواست و اراده انسان محکمتر است. هرچه بیشتر درد می کشد قوی تر می شود و تلاشش بیشتر.نبرد انسان و جبر تقدیر، یک کشمکش همیشگی است.در اوج کش و واکش انسان و زنجیر، یک بازیگر سومی قدم به صحنه می گذارد.ردای شاد پوشیده...بلند و سپید.او چیزی است به نام امید.پیک رهایی است.ورود امید درست لحظه ای رخ می دهد که انسان خسته و خیس از عرق و اشک و خون، با یک دنیا زنجیر بسته به تن و بدنش، خسته و رنجور و ناامید از پا افتاده است.دو دست و دو زانو روی زمین، سر به زیر افتاده نگاهش به پایین. چشمها نیمه بسته.امید، نرم و سبک به او نزدیک می شود. خم می شود و چیزی در گوش مرد به خاک افتاده، زمزمه می کند.انسان می جنبد، صدای فش فش زنجیرها دوباره بلند می شود. چشم باز می کند و به سمت ستونی که زنجیرها بدان بسته شده اند، می نگرد. زنجیرها قرص و محکم، بر سرجای شان نشسته اند. دریغ از پارگی یا جدایی حتی یک دانه از این هزاران حلقه ی زنجیر.امید سپید دوباره لبخند زنان همان چیز را در گوش انسان تکرار می کند.با شنیدن آنچه امید گفته،نگاه انسان، از بالا به پایین ستون می لغزد و همان جا ثابت می ماند. خیره نگاه می کند... ناگهان برقی در چشم هایش می درخشد و حالت نگاه تغییر می کند. پایه ی ستون از حفره ای که در آن میخکوب شده بود، بیرون جسته و بقدر یک بند آزاد شده.جبر زنجیر نه از ساقه بلکه از ریشه کنده شده!ناگهان انسان چون آذرخش، از جا کَنده، بلند می شود.نبرد را از سر می گیرد. با نیرویی صدچندان بیشتر تلاش می کند. آنقدر خود را می کشد و می کشد تا صدای مهیبی گوش زندان خاموش را کَر می کند.ستون با همه عظمتش از جا کنده شده و به روی زمین می غلتد. انسان هم با آن همه زنجیر به زمین می افتد.اما دیگر باکی نیست.سرانجام اراده انسانی بر جبر زنجیر پیروز شده است. . .سوسن چراغچی5 اردیبهشت 1397