روایت من از روزه‌داری

قبل از آن که تجربه‌ی خود را از روزه‌داری روایت کنم. می‌خواهم نگرشم را با پاسخ به پرسش " دیدگاه من نسبت به جهان چه نسبتی با من دارد؟ " توضیح دهم. شاید برخی در پاسخ به این پرسش عوامل بسیاری را ذکر کنند. عواملی همچون طبقه ی اجتماعی، فرهنگ، تربیت خانوادگی .اما به نظر من نوعی از تجربه‌ها نیز در نگرش ما نسبت به جهان اثر گذارند. تجربه‌هایی که رازآلودند، قابل توصیف نیستند( به این معنا که دیگری این تجربه را با صرف توصیف همچون شما حس نمی کند) و شاید حتی از نظر دیگران عقلانی نرسد. به عنوان مثالی آشنا در زندگی روزمره، بیماری و مرگ را در نظر بگیرید. احتمالا شما مرگ یکی از عزیزانتان را تجربه کرده اید. در آن هنگام بغصی شما را فرا می گیرد باور نکردنی است، شخصی که تا همین چند روز پیش با او سخن می گفتید اکنون دیگر نیست، صدایی نمی شنود و چیزی را نمی‌بیند و از او برای شما تنها تصاویری مبهم در ذهنتان باقی مانده است. و اکنون شما می‌مانید با آینده‌ای متفاوت. همین مثال را در مورد بیماری در نظر بگیرید فرض کنید در جشنی کسالتی پیدا کرده اید، شاید سردردی یا دل دردی یا هر مشکل دیگری، در حالی که شما درد می کشید، افراد دیگر خانواده با خوش حالی به تفریح خود می‌پردازند در این لحظات حس می‌کنید چرا دیگران هم همچون شما درد نمی کشند و به این فکر می کنید که چه کاری کنید که دیگران دردتان را بفهمند؟ این ناتوانی چه حسی به شما می دهد؟ نگاه شما اینک به آینده و دیگران و بدنتان چگونه است؟حالا فرض کنید یکی از نزدیکانتان ازدواج کرده است یا موفقیتی تحصیلی به دست آورده اید یا تیم مورد علاقه ی شما در جامی پیروز شده است، یا حتی به اثر موسیقایی و نوشتاری و دیداری جالبی بر خودرید حال نگاه شما نسبت به آینده و جامعه و سرنوشت و ... چه تغییری می کند؟در رمان رنج های ورتر جوان که گویی تجربه‌ی زیسته‌ی گوته است این تحولات نگرشی نسبت به جهان مشخص است. ورتر در بخش اول رمان که نیمی از آن را تشکیل می دهد نگاهی بسیار مثبت نسبت به جهان دارد او از بودن در طبیعت خوش حال است و لحظه به لحظه‌ی آن را می ستاید.".... خزه ای که در این سنگ و صخره ی سخت، باری، خوراک خود را به دست می آورد و بوته زار ها از دامنه ی خشک و شنی بالا کشیده بودند، همه ی این ها آن زندگی درونی را بر من متجلی کرد، من این زندگی گدازان و مقدس را با قلب گرم خوددر می یافتم، از این سرشاری و گوناگونی احساس خدایی می کردم و پدیده های با شکوه جهان بی کران، همه جان بخش، در روح من هم به جنبش در می آمدند."(ص۷۴)اما در نیمه‌ی دوم داستان که از معشوقه‌ی خود جدا شده است از همه چیز احساس بیزاری می کند و هر آن چیزی که او را در نیمه‌ی اول تسلی می داده است اینک او را آزار می‌دهد"حال کنونی من مثل آن نگون بختانی است که در گذشته ها تسخیر شیطان گمانشان می کردند. من گاه دچار چنین حالی می شوم، این نه ترس است، نه اشتیاق. بلکه یک تلاطم آشنای درونی است که گلویم را در پنجه ی خودش می گیرد و می خواهد بشکافد!وای!وای! برای من جز این نمی ماند که در حال و هوای هراس انگیز شب های بی ترحم به شبگردی بروم"(ص۱۴۱)۰حال کدام یک از اندیشه‌‌های ورتر به عینیت جهان نزدیک تر است؟ آن احساس خدایی یا این این حس نگون بختی؟ معیار صدق در مورد این دو گزاره چیست؟ بی گمان خوانندگان این سطور پاسخ‌های متفاوتی بدین پرسش دارند گروهی اولی را می پسندند گروهی دیگر دومی را. پاسخ من به چرایی این تکثر و پرسش ابتدایی متن این است که پاسخ به پرسش فوق در گروی عواطف آنی خوانندگان است. به بیان دیگر معیار صدق این گزاره‌ها خود شما هستید و گزاره‌ای برتر است که بتواند "حال" شما را بنمایاند.انسان آماج این احوال متضاد و گوناگون است. احوالی که نمی دانیم چیستند از کجا می آیند و چرا ایجاد می شوند و به معنایی غیر عقلانی هستند برای این که منظور خود را در مورد غیر عقلانی بودن این تجربه ها روشن کنم . به موضوع بحثمان از یک نگاه ریاضی وار بنگرید. مرگ که بی گمان پایان هر موجودی است و ترس از آن در رخ دادش تاثیری ندارد یا ازدواج یا هر موفقیتی هم روندی عادی است. اما این با احساس ما از زندگی کاملا در تضاد است. ما این احوال را لحظه به لحظه حس می کنیم. نگرش ما از پیرامونمان همچون فرشی است که تارش از مشاهداتمان و پودش از عواطفمان است و این تار و پود چنان در هم بافته شده اند که ما قدرت تفکیکش را نداریم.از آنجایی در یافتن چرایی وجود این عواطف بی اطلاعیم تنها می توانیم آنها را در وجودمان بیابیم و آن ها را روایت کنیم. عبدالکریم سروش در کتاب بسط تجربه ی نبوی نگاه عارفان به این سیلان حالی را این گونه بیان می کند"عارف این معنا را عمیقا در تجربه‌های روی خود می آزماید و می بیند که نشیب و فراز ها و قبض و بسط‌های روحی وی به هیچ وجه قابل پیش بینی و ضبط و مهار نیست، و آینده ی سلوک وی نیز نا معین است "(ص۳۴۶)مولانا نیز در ابیاتی این احوالات را الهی می داند که ما باید آنان را فراچنگ اوریم و پاس بداریم. احوالاتی که هر دم بخشی از وجود راز آلود ما را آشکار می کنند.هست مهمان خانه این تن ای جوان هر صباحی ضیف نو آید در آن هین مگو کاین ماند اندر گردنمکه هم اکنون باز پرد در عدمهر چه آید از جهان غیب وشدر دلت ضیف است او را دار خوشمنظور من ازیافتن این تجربه ها در خود این است که بپذیریم نگرشمان از جهان بر اساس تجربه ی نوعی تنهایی است یا نوعی عشق است یا ستایش قدرت است یا .... .نوشتارها یا گفتار ما تنها می توانند بازنمود "دید" ما نسبت به جهان باشند و نه چیز دیگری. مولانا نیز در برخی از ابیاتش از محدودیت زبان می نالد و اشاره می کند که کاش می توانست جهان را "دیده" از خود بی واسطه به نمایش بگذارد.آینه ام آینه ام مرد مقالات نی ام دیده شود حال من ار چشم شود گوش ما***در دیده ی من اندر آ وز چشم من بنگر مرازیرا برون از دیده ها منزلگهی بگزیده امحال می خواهم با این مقدمه ی طولانی به روایت خود از روزه داری بپردازم. روزه‌داری نیز پرتوی به وجود انسان می افکند و من را با بخش دیگری از وجودم آشنا می کند. روزه داری نمایان گر یک تضاد در وجود انسان است. بدنتان گرسنه است و غذا می طلبد و تشنه است و آب می خواهد اما قسمت دیگری از وجودتان از خوردن و آشامیدن مقاومت می کند. این تجربه پرسشی در درون می افکند و آن این که این نیرو چیست؟ تمایز من با بدنم چیست؟و این که در نهایت من کیستم؟از طرفی دیگر زمان معنای دیگری پیدا می کند و غذا همین طور و حتی طلوع و غروب خورشید.روزه داری به این معنا یک تجربه‌ی وجودی است. نوعی شهود که در ابتدا و انتهای آن نگاه یکسانی به خود ندارید و اینک به جنبه ی دیگری از خود دست یافته اید و اینک وجودتان برای شما راز آلود تر گشته است ثمره ی این احساس نوعی حیرت و گشودگی است. احساسی که شاید تحققش رسالت پیامبران بوده باشد. عارفان نیز مدام به ما متذکر شده اند تا در خود نظر کنیم و جهان راز آلود را در خود بنگریمصدر غیب الغیب را سلطان جاویدان توییجز تو گر چیزی است در هر دو جهان دوران توستهم ز جسم و جان تو خاست این جهان و آن جهانهم بهشت و دوزخ از کفر تو و ایمان توستهم خداوندت سرشت و هم ملائک سجده کردپس تویی معشوق خاص و و چرخ سرگردان توستای عجب تو کور خویش و ذره ذره در دو کونبا هزاران دیده دائم تا ابد حیران توست(غزلیات عطار/۳۹)وجود انسان هم چون دریای طوفانی است که هر چه تلاش می کنی ببشتر در آن گم می شوی و سیاحی در آن جرئت می خواهد. مرغ دل چون واقف اسرار گشتمی طپید از شوق چون ماهی بشستبر امید این گهر در بحر عشقغرقه شد وان گوهرش نامد به دست(غزلیات عطار/۷۴)