اگهی یافتن فریدون از کشته شدن ایرج - شاهنامه فردوسی

فریدونسلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من تخصصی توی تفسیر شاهنامه ندارم و نتیجه‌ی جستجوهام رو اینجا می‌نویسم. پس لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (کشته شدن ایرج بر دست برادران)، اینجا کلیک کنید.شعر آگهی یافتن فریدون از کشته شدن ایرجفریدون نهاده دو دیده به راه ... سپاه و کلاه آرزومند شاهچو هنگام برگشتن شاه بود ... پدر زان سخن خود کی آگاه بودهمی شاه را تخت پیروزه ساخت ... همی تاج را گوهر اندر نشاختپذیره شدن را بیاراستند ... می و رود و رامشگران خواستندتبیره ببردند و پیل از درش ... ببستند آذین به هر کشورشبه زین اندرون بود شاه و سپاه ... یکی گرد تیره برآمد ز راههیونی برون آمد از تیره گرد ... نشسته برو سوگواری به دردخروشی برآورد دل سوگوار ... یکی زر تابوتش اندر کناربه تابوت زر اندرون پرنیان ... نهاده سر ایرج اندر میانابا ناله و آه و با روی زرد ... به پیش فریدون شد آن شوخ مردز تابوت زر تخته برداشتند ... که گفتار او خوار پنداشتندز تابوت چون پرنیان برکشید ... سر ایرج آمد بریده پدیدبیافتاد ز اسپ آفریدون به خاک ... سپه سر به سر جامه کردند چاکسیه شد رخ و دیدگان شد سپید ... که دیدن دگرگونه بودش امیدچو خسرو بران‌گونه آمد ز راه ... چنین بازگشت از پذیره سپاهدریده درفش و نگونسار کوس ... رخ نامداران به رنگ آبنوستبیره سیه کرده و روی پیل ... پراکنده بر تازی اسپانش نیلپیاده سپهبد پیاده سپاه ... پر از خاک سر برگرفتند راهخروشیدن پهلوانان به درد ... کنان گوشت تن را بران رادمردبرین گونه گردد به ما بر سپهر ... بخواهد ربودن چو بنمود چهرمبر خود به مهر زمانه گمان ... نه نیکو بود راستی در کمانچو دشمنش گیری نمایدت مهر ... و گر دوست خوانی نبینیش چهریکی پند گویم ترا من درست ... دل از مهر گیتی ببایدت شستسپه داغ دل شاه با های و هوی ... سوی باغ ایرج نهادند رویبه روزی کجا جشن شاهان بدی ... وزان پیشتر بزمگاهان بدیفریدون سر شاه پور جوان ... بیامد ببر برگرفته نوانبر آن تخت شاهنشهی بنگرید ... سر شاه را نزدر تاج دیدهمان حوض شاهان و سرو سهی ... درخت گلفشان و بید و بهیتهی دید از آزادگان جشنگاه ... به کیوان برآورده گرد سیاههمی سوخت باغ و همی خست روی ... همی ریخت اشک و همی کند مویمیان را به زناز خونین ببست ... فکند آتش اندر سرای نشستگلستانش برکند و سروان بسوخت ... به یکبارگی چشم شادی بدوختنهاده سر ایرج اندر کنار ... سر خویشتن کرد زی کردگارهمی گفت کای داور دادگر ... بدین بی‌گنه کشته اندر نگربه خنجر سرش کنده در پیش من ... تنش خورده شیران آن انجمندل هر دو بیداد از آن سان بسوز ... که هرگز نبینند جز تیره روزبه داغی جگرشان کنی آژده ... که بخشایش آرد بریشان ددههمی خواهم از روشن کردگار ... که چندان زمان یابم از روزگارکه از تخم ایرج یکی نامور ... بیاید برین کین ببندد کمرچو دیدم چنین زان سپس شایدم ... اگر خاک بالا بپیمایدمبرین‌گونه بگریست چندان بزار ... همی تا گیا رستش اندر کنارزمین بستر و خاک بالین او ... شده تیره روشن جهان‌بین اودر بار بسته گشاده زبان ... همی گفت کای داور راستانکس از تاجداران بدین‌سان نمرد ... که مردست این نامبردار گردسرش را بریده به زار اهرمن ... تنش را شده کام شیران کفنخروشی به زاری و چشمی پرآب ... ز هر دام و دد برده آرام و خوابسراسر همه کشورش مرد و زن ... به هر جای کرده یکی انجمنهمه دیده پرآب و دل پر ز خون ... نشسته به تیمار و گرم اندرونهمه جامه کرده کبود و سیاه ... نشسته به اندوه در سوگ شاهچه مایه چنین روز بگذاشتند ... همه زندگی مرگ پنداشتندداستان شعر آگهی یافتن فریدون از کشته شدن ایرجفریدون چشم به راه ایرج است. وقتی روز موعود می‌رسد، شهر را آزین می‌بنند و به استقبال ایرج می‌رود. اما به جای ایرج، با فرستاده‌ای روبه‌رو می‌شود که سر او را برایش آورده است. بینایی‌اش را از دست می‌دهد. روزها عزاداری می‌کند و از خدا می‌خواهد آنقدر به او عمر بدهد که ببیند کسی از نسل ایرج بیاید و انتقامش را از سلم و تور بگیرد.بیشتر ابیاتی که در این شعر می‌خوانیم، آیین‌های سوگواری در زمان فریدون را بیان می‌کنند.معنی شعر شعر آگهی یافتن فریدون از کشته شدن ایرجفریدونْ نهاده دو دیده به راه ... سپاه و کلاه آرزومندِ شاهفریدون چشم انتظارِ رسیدنِ شاه (ایرج) بود.چو هنگامِ برگشتنِ شاه بود ... پدر زان سخن خودْ کِی آگاه بودهمی شاه را تختِ پیروزه ساخت ... همی تاج را گوهرْ اَنْدر نِشاختزمان بازگشت ایرج رسید و فریدون نمی‌دانست که چه چیزی در انتظارش است. برای ایرج یک تخت فیروزه ساخت و تاجش را تزئین کرد.نشاختن: نشاندنپذیره شدن را بیاراستند ... می و رود و رامشگران خواستندمکانی که برای استقبال از ایرج بود را آراسته کردند و شراب و خواننده آوردند.پذیره شدن: استقبال کردنتَبیره بِبُردند و پیل از درش ... بِبَستند آذین به هر کشورشطبل و دهل و فیل آوردند و آذین‌بندی کردند.تبیره: نوعی طبل و دهلبه زین اندرون بود شاه و سپاه ... یکی گردِ تیره برآمد ز راهشاه و سپاه ایرج در آنجا منتظر بودند که ناگهان از دور، گرد سیاهی بلند شد.هیونی برون آمد از تیرهْ گرد ... نشسته برو سوگواریْ به درداسبی از آن گردِ سیاه بیرون آمد که یک پیک سوگوار رویش نشسته بود.هیون: شتر/اسب تندروخروشی برآورد دلِ سوگوار ... یکی زر تابوتْش اندر کنارپیک ناله کرد. در کنارش یک تابوت طلایی بود.به تابوتِ زر اندرون پرنیان ... نهاده سرِ ایرجْ اندر میاندرون تابوت طلایی، یک پارچه‌ی ابریشمی بود که سر ایرج در آن پیچیده شده بود.پرنیان: نوعی پارچه ابریشمیاَبا ناله و آه و با رویِ زرد ... به پیش فریدونْ شد آن شوخْ مردمرد با آه و زاری به نزدیک فریدون آمد.ابا: باشوخ: گستاخ - فتنه‌انگیز - چرک و کثیفز تابوت زرْ تخته برداشتند ... که گفتار او خوار پنداشتندز تابوت چون پرنیان برکشید ... سر ایرج آمدْ بریده پدیددرِ تابوت طلایی را باز کردند و پارچه را کنار زدند و سر ایرج نمایان شد.بیافتاد زْ اسپْ آفریدون به خاک ... سپه سر به سر جامه کردند چاکفریدون از روی اسب روی زمین افتاد. سپاهیان هم زاری کردند.سیه شد رخ و دیدگان شد سپید ... که دیدن دگرگونه بودش امیدفریدون که انتظار این را نداشت و به چیز دیگری (دیدنِ دوباره‌ی ایرج) امید بسته بود، پوستش کبود و چشمانش سفید شد.سپید شدن دیدگان: کنایه از نابینا شدنچو خسرو بران‌گونه آمد ز راه ... چنین بازگشت از پذیره سپاهدریده درفش و نگونسار کوس ... رخ نامداران به رنگ آبنوساز آنجا که ایرج اینگونه نزد سپاهیانش برگشته بود، آن‌ها درفش‌ها را پاره کردند و کوس نواختند و چهره‌هایشان سیاه شد.آبنوس: چوبی سیاه رنگ (این کلمه خیلی در شاهنامه تکرار می‌شود و نشان تیرگی و سیاهی است)پاره کردن درفش و نواختن کوس، نوعی آیین سوگواری است. ادامه‌ی رسوم عزاداری را هم در بیت‌های بعدی می‌خوانیم.تَبیره سیه کرده و رویِ پیل ... پراکنده بر تازی اسپانْش نیلروی فیل را پارچه‌ی سیاه کشدند، روی اسب‌ها نیل کشیدند و دهل را هم سیاه کردند.نیل: گیاه یا علف‌چه‌ای است که از آن یک ماده‌ی رنگی استخراج می‌شود که آبی است و در رنگرزی و نقاشی کاربرد دارد. پیاده سپهبدْ پیاده سپاه ... پر از خاکْ سر، برگرفتند راههمه از اسب‌هایشان پایین آمدند و بر سر خاک ریختند و پیاده به سمت کاخ راه افتادند.خروشیدنِ پهلوانان به درد ... کَنانْ گوشتِ تن را بران رادمردپهلوانان داد می‌زدند و گوشتشان را می‌کندند.برین گونه گردد به ما بَر سپهر ... بِخواهد ربودن، چو بنمود چهرآری. دنیا اینگونه است ... بعد از آنکه چهره‌اش را نشان دهد، سریعا رویش را برمی‌گرداند (اوضاع وارونه می‌شود) و چیزی را از تو می‌دزدد.مَبَر خود به مهرِ زمانه گمان ... نه نیکو بُوَد راستی در کمانچوبِ کمان باید خمیده باشد و راست بودن برای آن پسندیده نیست. از زمانه هم نباید انتظار راستی و مهربانی داشته باشی؛ درست همانطور که از کمان انتظار راستی نداری.چو دشمنْش گیری نمایدْت مهر ... و گر دوست خوانی نبینیش چهراگر با دنیا دشمنی کنی، روی مهربانش را به تو نشان می‌دهد؛ و اگر با آن دوست باشی، چهره‌ی واقعی‌اش را نمی‌بینی (تا وقتی دنیا را دوست بخوانی، روی واقعی‌اش را به تو نشان نخواهد داد).یکی پند گویم تُرا من درست ... دل از مهر گیتی، ببایدت شستاز من به تو نصیحت، امیدی به مهربانی دنیا نداشته باش.سپه داغْ دل شاه با های و هوی ... سوی باغ ایرج نهادند رویفریدون و سپاهیان با دل‌های داغ‌دیده و زاری به سمت قصر ایرج رفتند.به روزی کجا جشن شاهان بُدی ... وزان پیشتر بزمگاهانْ بدیهمان‌جایی که یک روز، جای ایرج بود و جشن و شادی در آن برگزار می‌شد.فریدون سر شاهِ پور جوان ... بیامد بِبَر برگرفته نَوانفریدون با آه و ناله پیش آمد. در حالی که سر ایرج را در آغوش کرفته بود.نوان: نالانبر آن تختِ شاهنشهی بنگرید ... سر شاه را نَزْدرِ تاج دیدهمان حوض شاهان و سرو سهی ... درختِ گلفشان و بید و بهیبه تخت پادشاهیِ نظری انداخت ...بهی: میوه‌ی بِه (نشانِ نیکویی)تهی دید از آزادگانْ جشنگاه ... به کیوانْ برآورده گرد سیاهوقتی آن‌جا را خالی دید، آتش روشن کرد و همه‌چیز را سوزاند (سوزاندن خیمه و سرا، جزئی از مراسم سوگواری است)همی سوخت باغ و همی خَست روی ... همی ریخت اشک و همی کند مویباغ را سوزاند و صورتش را چنگ زد و اشک ریخت و موهایش را کند.خست: مجروح کردمیان را به زِنازِ خونین ببست ... فکند آتش اندر سرایِ نشستگلستانْش برکند و سَروان بِسوخت ... به یکبارگی چشم شادی بدوختبه کمرش زنار خونین بست و محل جلوسِ ایرج را به آتش کشید. همه‌جا سوخت و از بین رفت.زنار: ریسمانی بسیار ضخیم که دور کمر می‌بندند.بستن میان به زنار خونین: یکی از آیین‌های سوگواری در آن زماننهاده سرِ ایرج اندر کنار ... سر خویشتن کرد زی کردگارسر ایرج را در کنارش گذاشت و سر به آسمان (به سمت خدا) بلند کرد.همی گفت کای داورِ دادگر ... بدین بی‌گُنَهْ کشته اندر نگرگفت ای حاکم، عادل، به این پسری که بی‌گناه بوده و کشته شده نگاه کن.به خنجر سرش کنده در پیش من ... تنش خورده شیرانِ آن انجمنسرش را با خنجر بریده‌اند و برای من فرستاده‌اند و بدنش را طعمه‌ی شیرهای خودشان کرده‌اند.دلِ هر دو بیداد از آن سانْ بسوز ... که هرگز نبینند جز تیره روزدلِ آن دو ستمگر (سلم و تور) را طوری بسوزان که دیگر حتی یک روز خوش هم نبینند.به داغی جگرشان کنی آژده ... که بخشایش آرد بریشان ددهجگرشان را طوری بسوزان که حتی حیوانات وحشی هم حاضر نباشند آن رو بخورند. آژده: سوزن زدن - سوزن در چیزی فرو کردندده: حیوان وحشیهمی خواهم از روشن کردگار ... که چندان زمان یابم از روزگارکه از تخم ایرج یکی نامور ... بیاید برین کین ببندد کمرمن از تو می‌خواهم آنقدر به من عمر بدهی که ببینم کسی از نسل ایرج آمده و کمر به خونخواهی می‌بندد.چو دیدم چنین زان سپس شایدم ... اگر خاک بالا بپیمایدمبعد از دیدن این، شایسته است که بمیرم.خاک بالا بپیمایدم: کنایه از اینکه بمیرم و دفن شوم (خاک رویم را بپوشاند)برین‌گونه بگریست چندان بِزار ... همی تا گیا رُسْتش اندر کنارزمین بستر و خاک بالینِ او ... شده تیره روشنْ جهان‌بین اوآنقدر گریه کرد که در کنارش گیاهان رشد کردن (اغراق - به این معنی که فریدون خیلی گریه کرد). همانجا ماند و روی خاک می‌خوابید و بینایی‌اش را از دست داد.تیره شدن: چشم‌هایش تار شدن - نابینا شدنفریدون در اینجا نابینا می‌شود و در آینده (که داستانش را بعدا می‌خوانیم)، دوباره بینایی‌اش را بدست می‌آورد.در بار بسته گشاده زبان ... همی گفت کای داورِ راستاندر بارگاه را بست و کسی را راه نمی‌داد. با خدا به راز و نیاز پرداخت و گفت: ای حاکمِ عادل ...یکی از برنامه‌های روزانه‌ی شاهان در قدیم، این بوده که هر روز درِ بارگاه را باز کنند و بزرگان، سپاهیان و یا مردم را به حضور بپذیرند. این برنامه هیچ‌وقت تعطیل نمی‌شده و همواره برقرار بوده؛ مگر آنکه اتفاق خاصی رخ می‌داده.کس از تاجداران بدین‌سان نمرد ... که مُرْدَست این نامبُردارِ گردهیچ پادشاهی قبلا اینگونه نمرده است ...سرش را بریده به زارْ اهرمن ... تنش را شده کام شیران کفناینطور که اهریمن سرش را جدا کند و تنش را خوراک شیران کند (کفن او، کامِ شیر بوده است)خروشی به زاری و چشمی پرآب ... ز هر دام و دد برده آرام و خوابآنقدر گریه و زاری می‌کرد که حتی دل حیوانات اهلی و وحشی هم به درد آمده بود و از سروصدای فریدون آرام نداشتند.سراسر همه کشورش مرد و زن ... به هر جایْ کرده یکی انجمنهمه دیده پرآب و دل پر ز خون ... نشسته به تیمار و گرم اندرونهمه جامه کرده کبود و سیاه ... نشسته به اندوهْ در سوگ شاهتمام مردم کشور (مرد و زن) هم در کنار هم جمع شده بودند و زاری می‌کردند. گریه می‌کردند؛ جامه‌های کبود و سیاه پوشیده بودند و سوگوارِ پادشاه بودند.چه مایه چنین روز بُگذاشتند ... همه زندگی مرگ پنداشتندچند وقتی به همین منوال گذشت و همه عزادار بودند و جز مرگِ ایرج و سوگواری برای او، کار دیگری نمی‌کردند ...برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (گفتار اندر زادن دختر ایرج)، اینجا کلیک کنید.