تولید میلیونی واکسن کرونا از خرداد

به گزارش «تابناک»، محمدرضا شانه‌ساز در نشست آنلاین خبری با اصحاب رسانه گفت: سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت به عنوان یکی از حوزه‌هایی که در طول سال‌های قبل از شیوع بیماری کرونا با پدیده شوم و ظالمانه تحریم‌های تحمیلی از سوی اجانب و دشمنان این مردم مواجه بوده، هم در خط مقدم در حال خدمت‌رسانی به مردم بود و هم در حین و ایام شیوع کرونا وظیفه تامین و تدارک و پشتیبانی از مردم و کادر بهداشت و درمان را برعهده داشت، همواره تلاش داشته که در تبدیل تهدید‌ها به فرصت با مدیریتی جدی اقدام کند.وی با بیان اینکه ما روال معمول‌مان در کاهش ارزبری و حمایت از تولید در سال ۱۳۹۹ نسبت به ۱۳۹۸ دستخوش تغییراتی شد، افزود: کرونا بسیاری از معادلات را بهم زد و در تهیه و تدارک اقلام و تجهیزات پزشکی، دارو و مکمل‌ها و غیره مجبور بودیم برنامه‌ریزی خاص خودمان را داشته باشیم. با این حال در اداره دارو در حوزه مواد اولیه در سال ۱۳۹۹ نسبت به ۱۳۹۸ در مجموع ارز نیمایی، بانکی و اشخاص شاهد دو درصد رشد ارزبری بودیم و در محصولات وارداتی ۳۱ درصد کاهش واردات را داشتیم.?معاون وزیر بهداشت در ادامه گفت: در حوزه تجهیزات و ملزومات پزشکی ۴۵ درصد تغییر مثبت داشتیم. در زمینه ماسک، ونتیلاتور، کیت‌ها و... ۴۵ درصد افزایش ارزبری مواد اولیه و متقابلا ۲۲ درصد کاهش واردات را داشتیم. در حوزه مکمل و اقلام طبیعی و سنتی و شیرخشک در حوزه مواد اولیه ۴۸ درصد شاهد تغییرات مثبت بوده و ۷۴ درصد کاهش واردات را انجام دادیم.وی افزود: در مجموع در بحث غذا و آرایشی و بهداشتی با اینکه ارزبری و تامین ارز و نیاز‌های ارزی مستقیما برعهده سازمان غذا و دارو نبوده، در آن محدوده‌ای که قانون به ما اجازه می‌داد همین رویکرد را ادامه دادیم. با تلاش‌ها و پیگیری‌هایی که کردیم، توانستیم مدت صدور IRC‌هایی که مجوز واردات بود را از بالای ۴۵ روز تا دو ماه به ۲۴ ساعت کاهش دهیم که به نوعی پشتیبانی و حذف موانع تولید است.شانه‌ساز گفت: در بازار ریالی ما به نفع تولید داخل قدم‌های بلندی را برداشتیم. در حوزه ریالی دارو و مواد تحت کنترل ۸۲ درصد بازارمان به نفع تولید داخل چرخش مثبت داشته است و محصولات وارداتی‌مان ۲۶ درصد کاهش یافته است. تجهیزات و ملزومات پزشکی ۲۱۳ درصد تولید داخلی رشد داشته و واردات‌مان در این حوزه تنها ۱۰ درصد رشد داشته است که البته از نظر بحث شرایط خاص کرونا این افزایش‌ها قابل توجیه است.وی ادامه داد: در حوزه مکمل‌ها نیز ۵۱ درصد شاهد رشد شرکت‌ها و بازار تولیدات داخلی بودیم و محصولات وارداتی‌مان۹۲ درصد کاهش یافت. در مجموع تولید داخلی ما ۹۲ درصد رشد نشان داده و وارداتمان نیز کاهش ۲۱ درصدی را نشان می‌دهد.شانه ساز افزود: در حوزه مجوز‌های صادراتی هم شاهد تغییرات به نفع تولید داخلی بودیم و به هر حال همه این اعداد و ارقام مبین تحقق شعار‌های سالی بود که از سوی مقام معظم رهبری اعلام شد و نشان از برنامه‌ریزی‌هایی بود که در وزارت بهداشت انجام شد. در حوزه آرایشی و بهداشتی تعداد پروانه‌های تولید داخلی ما ۹.۳ رصد رشد داشت؛ در حالی که واردات ۴۷.۵ درصد کاهش را نشان داد یا در حوزه غذا در تولید ۹۶.۴ درصد رشد و واردات تنها ۳.۷ درصد رشد را نشان می‌دهد.رییس سازمان غذا و دارو گفت: در مجموع در حوزه دارو و تجهیزات و دارو‌های طبیعی و مکمل و آرایشی و بهداشتی و... ۷۶ درصد شاهد رشد تعدادی پروانه‌های تولید داخل و ۴۱ درصد کاهش پروانه‌های وارداتی هستیم.وی تاکید کرد: در زمینه مبارزه با کرونا هم همین جهش‌ها را داشتیم. همه شاهد بودند که ظرف ۴۵ روز موفق شدیم از حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ هزار تولید عددی ماسک سه لایه به حدود ۴۵ میلیون عدد ماسک برسانیم. در زمینه ونتیلاتور نیز همین اتفاق افتاد و پیش از این حدود ۱۰۰ دستگاه ونتیلاتور تولید می‌شد که امسال به ۱۵۰۰ رسیده است. در زمینه کیت تولیدمان صفر بود، اما اکنون خودکفا هستیم.شانه ساز در ادامه گفت: در زمینه دارو‌های مقابله با کرونا توانستیم همه این دارو‌ها را در کمتر از سه ماه در داخل تولید کنیم و حتی مواد اولیه آن را هم تولید کردیم، زیرا می‌دانستیم که دنیا با ما بازی خواهد کرد و تلاش می‌کند که مردم ما در سایه تحریم‌ها صدمه ببینند که خوشبختانه به برنامه ریزی و تلاش تولیدکنندگان اجازه ندادیم این اتفاق رخ دهد و امروز هم در زمینه واکسن می‌بینید که جمهوری اسلامی توانسته همه پلتفرم‌های واکسن در دنیا را دنبال و راه‌اندازی کند. این اتفاقات مجموعه‌ای از تصمیمات و برنامه‌ریزی‌هایی است که از فروردین ۱۳۹۹ آغاز شد.وی با بیان اینکه قرار نیست بابت واکسن کرونا پولی از مردم دریافت شود و تمامی واکسن‌های وارداتی در اختیار وزارت بهداشت قرار می‌گیرد، گفت: در زمینه تولید واکسن نیز چهار شرکت موفق به دریافت مجوز انجام مطالعات بالینی شده اند و دو شرکت هم مجوز تولید مشترک را دریافت کرده اند. ما از بحث واردات و تامین نیاز‌ها در زمان‌های کوتاه غافل نبوده ایم، اما تکیه اصلی ما بر واکسن تولید داخل است.معاون وزیر بهداشت افزود: در زمینه واردات واکسن سریع‌تر هم از هیچ تلاشی فروگذار نکردیم. از بحث کوواکس علی رغم همه مشکلاتی که زاییده تحریم است و در زمینه انتقال ارز انجام شد با کمک بانک مرکزی زمینه را فراهم کردیم و امروز امیدواریم که در خرداد ماه بتوانیم اولین مجموعه میلیونی واکسن تولید داخل را داشته باشیم و به تبع آن در ماه‌های بعدی اعداد به رقمی بالای ۱۰ میلیون افزایش خواهد داشت و این بیانگر این است که می‌توانیم تا پایان سال نگرانی تامین واکسن را علاوه بر جمعیت اولویت‌دار خودمان، برای سایر گروه‌های جمعیتی‌مان برطرف کنیم.شانه ساز ادامه داد: سازمان غذا و دارو از حدود ۱۰ سال قبل موفق شده بود که گواهی نظارت بر تولید و عرضه واکسن را از سازمان بهداشت جهانی دریافت کند و توانست رجیستر شود. به این معنی است که هر واکسنی را که سازمان غذا و داروی ایران تایید می‌کند، از نظر سازمان جهانی بهداشت می‌تواند در لیست تامین واکسن قرار گیرد. با تلاشی که در سال گذشته شد و با تغییر ضوابط و آیین نامه‌های معمول، علاوه بر اینکه در کوران تامین تجهیزات پزشکی بودیم، دارو‌های مختلفی را هم داشتیم که همه آن‌ها را تولید کردیم و در عین حال از بحث کیفیت هم غافل نبودیم.وی با بیان اینکه یکی از وظایف ما بحث برچسب‌گذاری است، گفت: در زمینه تی‌تک و برچسب اصالت که همه اقلام وارداتی در حوزه ما را شامل می‌شود و اقدام بی نظیری بود که در این سال‌ها انجام شد و در حوزه محصولات سلامت محور همه اقلام وارداتی را برچسب‌گذاری کردیم و از مردم می‌خواهم که ما را یاری کنند و مطمئن باشند که اقلام وارداتی که تهیه می‌کنند، برچسب داشته باشند.شانه ساز افزود: کمتر کشوری در دنیا این امکان را فراهم کرده است. این تلاش حدود ۱۰ سال است. از سال گذشته محصولات تولید داخلی را هم برای شناسه‌گذاری آغاز کردیم. مثلا در حوزه دارو و مواد تحت کنترل در سال ۱۳۹۹ نسبت به ۱۳۹۷ به میزان ۴۱ درصد افزایش برچسب‌گذاری را داشتیم. مردم می‌توانند به عنوان بازرسین وزارت بهداشت روی این موضوع نظارت کرده و جلوی قاچاق و تولید فیک را بگیرند. همه ماحصل این برچسب‌ها مبارزه با پدیده شوم قاچاق است.وی گفت: در زمینه ملزومات دارویی ضدعفونی کننده و ژل‌ها ۳۳ درصد رشد برچسب‌گذاری داشتیم. در زمینه مکمل‌های تغذیه‌ای و ورزشی که از بخش‌های آسیب‌پذیر است و این اقلام در بسیاری از سالن‌های بدنسازی و فروشگاه‌هایی که مجاز به عرضه این‌ها نیستند به قیمت گزاف به جوانان ما داده می‌شود، ۸۱ درصد رشد برچسب‌گذاری داشته‌ایم. برای سلامت خودتان به این موضوع دقت کنید و بدانید اگر محصولی برچسب ندارد، قطعا قاچاق و تقلبی است و اگر برچسب دارد هم باید کنترل شود.رئیس سازمان غذا و دارو افزود: در زمینه تجهیزات و ملزومات ۲۵۹ درصد رشد برچسب‌گذاری داشتیم. در حوزه غذا و آشامیدنی شش درصد در تولید داخل و در آرایشی بهداشتی تولید داخل چهار درصد رشد برچسب‌گذاری را شاهدیم. در زمینه تامین و تدارک دارو برنامه‌مان این است که با برنامه ریزی و رصد و پایش مداوم بازار مانع از بروز هرگونه کمبودی شویم و تلاش‌مان این است که همکاران بتوانند در حداقل زمان مجوز‌های لازم را برای تولید دریافت کنند.وی ادامه داد: از نظر ریالی در بازار دارو ۷۵ درصد بازارمان در سال ۱۳۹۷ تولید و ۲۵ درصد واردات بود که در سال ۱۳۹۹ به سهم بازار تولید داخل به ۸۸ درصد ارتقاء پیدا کرده است و واردات هم به ۱۲ درصد تقلیل پیدا کرده است. از نظر عددی هم تولید داروی ما از ۹۵ درصد به بالای ۹۷ درصد افزایش داشته و وارداتمان از پنج درصد به سه درصد کاهش یافته است. ما نمی‌گوییم که کارمان بی نقص است، اما تلاش‌مان بر این بوده که در جهت شعار‌های کلان نظام وظایفمان را به عنوان سرباز خط مقدم تولید اقلام سلامت محور انجام دهیم.رئیس سازمان غذا و دارو درباره وادارت واکسن کرونا و وضعیت تزریق آن در کشورمان، گفت: امروز نه فقط ایران، بلکه همه کشور‌ها دارند از خودخواهی و به نوعی آپارتاید و نژادپرستی که در زمینه استفاده از واکسن در دنیا مطرح است، داد از این بیداد می‌زنند و نگرانند. علی‌رغم اینکه شعار‌های روز اول این بود که هر کس به تولید واکسن رسید، به همه ملل که مورد تهاجم ویروس هستند، واکسن را تحویل دهد، اما در عمل این اتفاق نیفتاد. ما همیشه به لحاظ تحریم‌ها فریاد می‌زدیم و شعار‌های بشردوستانه‌ای که در عمل عکس آن وجود دارد، اما امروز همه ملل شاهد این تبعیض هستند.وی افزود: کشور‌های تولیدکننده واکسن کرونا آن را در اختیار سایر کشور‌ها قرار نمی‌دهند. می‌دانید ما برای واردات هر آنچه را لازم بود، برنامه ریزی کردیم و علی رغم همه مشکلات تامین ارز و تنگنا‌هایی که برایمان ایجاد کرده بودند، ما بحث پیش خرید کوواکس را انجام دادیم و اعداد و ارقام را واریز کردیم که بهانه‌ای برای عدم تحویل واکسن باقی نماند. با این حال از آنچه که قرار بوده تا پایان مارس یا دهم فروردین از طریق سازوکار کوواکس به ما بدهند که حدود ۴.۵ میلیون دوز تحویل داده می‌شده که تاکنون ۷۰۸ هزار عدد تحویل شده که آن هم با تاخیری طولانی‌مدت بوده است و هم تعدادی و هم زمانی به تعهدشان عمل نکردند.شانه‌ساز در پاسخ به سوالی درباره بحث واردات واکسن کرونا از سوی بخش خصوصی و سازوکار آن، گفت: در زمینه واردات تا امروز ما حدود دو میلیون و ۲۰۰ هزار دوز واکسن وارد کردیم؛ هرچند که طبق برنامه ریزی‌های ما باید هفت تا هشت میلیون می‌بود که یک‌چهارم آن محقق شده است. اعداد و ارقام همه کشور‌های دنیا در این رنج است، مگر کشور‌هایی که خودشان تولید کردند و بدون توجه به اولویت‌های کشور‌های دیگر ابتدا خودشان تزریق کردند.وی ادامه داد: به هر حال واکسن یک کالایی است که کاملا در اختیار دولت‌ها است و شرکت‌ها و بخش خصوصی نتوانستند در این زمینه فعالیت جدی را داشته باشند. دولت‌ها روی این بخش دست گذاشتند و اجازه نمی‌دهند که شرکت‌ها به صرف منافع اقتصادی خودشان گردش را ایجاد کنند. با این حال ما به هیچ وجه دست بخش خصوصی‌مان را نبستیم و در فراخوانی که در تیر ماه ۱۳۹۹ داشتیم و همزمان به فراخوان واکسن آنفلوآنزا، اداره کل دارویمان اعلام کرد که اگر کسی می‌تواند واکسن کرونا را وارد کند، ما استقبال می‌کنیممعاون وزیر بهداشت در ادامه گفت: بعد از آن هم سه تا چهار مرتبه در فراخوان‌های رسمی که در سایت سازمان غذا و دارو اعلام شد، اداره‌کل داروی ما در زمینه واردات از سوی بخش خصوصی اعلام آمادگی و حمایت کرد، اما تا امروز نتوانستند اقدام جدی را انجام دهند.وی افزود: با مصوبه ۱۴ فروردین ستاد ملی مبارزه با کرونا این فعالیت‌ها وارد بخش جدی‌تری شد. حدود ۴۹ شرکت بخش خصوصی به اداره کل دارو اعلام آمادگی کردند و برای بیش از ۳۵ شرکت معرفی‌نامه صادر شد، اما تا امروز هنوز هیچ یک از این شرکت‌ها نتوانستند مدارک و مستندات حداقلی را که بیانگر واردات از منابع رسمی و اصلی باشد، ارائه دهند.شانه‌ساز گفت: متاسفانه امروز سوداگران در حوزه واکسن دست از تقلب و قاچاق برنداشند. به طوری که سازمان جهانی بهداشت در نامه‌ای اعلام کرده که حدود ۲۰۰ میلیون دوز واکسن تقلبی در دنیا هست که ما باید اقدامات پیشگیرانه خودمان را هم برای واکسنی که قرار است وارد شود، انجام دهیم و مراقبت‌های لازم را داشته باشیم. به هر حال ۳۵ معرفی نامه داده شده که هنوز هیچ کدام به اجرا نرسیده است.وی تاکید کرد: تا امروز قرار نیست که بابت واکسن کرونا از کسی پولی دریافت شود. اولا واکسن‌هایی که وارد می‌شود، عمدتا باید به وزارت بهداشت تحویل داده شود تا در سازوکار اولویت‌های تعیین شده از سوی همکارانمان در معاونت بهداشتی تزریق شود. البته درخواستی از سوی برخی شرکت‌های تولیدکننده و اتاق بازرگانی وجود داشته که با توجه به اینکه در شرایط مختلف قرمز و نارنجی و سایر حالت‌ها، تولید باید کار خودش را انجام دهد و کارگران در محل‌های پرترددی هستند، درخواست کردند که برخی شرکت‌ها هزینه واکسیناسیون پرسنل خودشان و همزمان واردات واکسن را انجام دهند و پرسنل خودشان را واکسینه کنند.رئیس سازمان غذا و دارو افزود: این پیشنهادی است که از سوی برخی تولیدکنندگان داده شده و ما مخالفتی با آن نکردیم. البته قرار نیست که پرسنل و کارگران بابت واکسیناسیون پولی بپردازند. ما همه واکسن‌هایی را که وارد می‌شود، برچسب‌گذاری کرده و برچسب با کد ملی فرد دریافت کننده واکسن مطابقت داده می‌شود. همه این‌ها همزمان انجام می‌شود.وی در ادامه گفت: غیر این این هیچ تصمیمی گرفته نشده است؛ بنابراین اولویت اول تحویل به وزارت بهداشت است که در قالب گروه‌هایی که مستحق دریافت واکسن هستند، به ترتیب اولویت تامین می‌شود و اگر شرکت‌هایی بخواهند برای پرسنل خودشان با اخذ نظر موافق وزارت بهداشت و ثبت در سامانه‌ها، واکسن وارد کنند، این بخش امکان‌پذیر است، اما ثبت و ضبط باید به صورت کامل انجام شود.شانه ساز گفت: در زمینه تولید داخلی واکسن هم چهار شرکت‌مان تاکنون موفق شدند از سازمان غذا و دارو مجوز انجام مطالعات بالینی را دریافت کردند و خوشبختانه از سوی رسانه‌ها اطلاع‌رسانی می‌شود. دو شرکت هم در زمینه تولید مشترک و تحت لیسانس از ما مجوز دریافت گرفتند که به مراحل خوبی دارند می‌رسند. دو شرکت ما که با اسپوتنیک و موسسه گامالیا که صاحب پروانه اسپوتنیک وی است، قرارداد بستند که یکی از آن‌ها اکتوور است که مراحل تولیدش پیش رفته و یکی هم سیناژن است.وی ادامه داد: همچنین بحث تولید مشترک واکسن از سوی انستیتو پاستور ایران با طرف کوبایی است و یک شرکت دیگر ما هم دارد با یک شرکت استرالیایی اقدامات جدی را دنبال می‌کند. باز هم برای ما ثابت شد که باید تکیه اصلی‌مان به تولیدکنندگان داخلی‌مان باشد و در این زمینه باید کمتر به خارج چشم داشته باشیم. البته به هیچ وجه از واردات غافل نبودیم. ما مطمئن هستیم که ظرف چند ماه آینده در تولید به نتایج خوبی می‌رسیم.شانه‌ساز گفت: باید توجه کرد که واقعا شرکت‌های واکسن‌ساز ما برای تامین اقلام مختلف‌شان برای تولید با مشکلات شدید تحریمی مواجهند و بسیاری از دستگاه‌ها و تجهیزاتی که می‌خواهد در زمینه تولید واکسن به کار گرفته شود و حتی مواد اولیه‌ای که برای تولید واکسن مورد نیاز است، در تور بی رحمانه تحریم‌ها با کندی پیش می‌رود و گرنه ما می‌توانستیم زمان را کوتاه‌تر کنیم، اما تولیدکنندگان ما با تحریم‌های ناجوانمردانه دست و پنجه نرم می‌کنند.وی افزود: به هر حال ما در زمینه تولید مواد اولیه هم در کشور با کمک معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برنامه‌های مشترکی را آغاز کردیم تا در زمینه تولید این اقلام و بسیاری از تجهیزات و دستگاه‌هایی که در تولید واکسن کمک می‌کند، از مسیر داخلی تامین کنیم. همه این بخش‌ها همزمان فعال است و امیدوارم همانطور که گفتیم در سال آینده در چنین موقعی همانطور که در همه حوزه‌های مختلف اعم از ماسک و... علاوه بر رفع نیاز خودمان، صادرکننده شده‌ایم، این اتفاق برای واکسن هم رخ می‌دهد و مطمئن هستیم که به عنوان یکی از منابعی هستیم که می‌تواند واکسن را به مردم کشور‌های دیگر برساند و جزو تامین کننده‌ها محسوب شویم.معاون وزیر بهداشت درباره وضعیت تخصیص ارز برای واردات واکسن، گفت: تاکنون طبق قراداد‌هایی که بستیم، باید حدود هفت و نیم تا هشت میلیون واکسن وارداتی تحقق می‌یافت که حدود یک چهارم آن محقق شده است. به عنوان مثال ما با کمپانی هندی بهارات تفاهم‌نامه ۲.۵ میلیون دوز واردات را داشتیم و ارز و پول ۵۰۰ هزار دوز هم داده شده بود، اما ۱۲۵ هزار دوز وارد شد و دادستانی هند اجازه تحویل مابقی آن را نداد. همچنین با روسیه قرارداد دو میلیون دوزی بستیم که تاکنون عملا ۷۰۰ هزار دوزش محقق شده است. البته با تلاش‌هایی که انجام می‌شود، امیدواریم هرچه زودتر این دو میلیون دوز بیاید و ۶۰ میلیون دوز هم قرارداد جدید بسته شده و قرار است که تا پایان سال میلادی جاری تحویل داده شود و نمی‌دانیم که چقدر محقق خواهد شد.وی افزود: به لحاظ شرایط خاصی که در دنیا است و ظرفیت محدود تولید واکسن و نیاز‌های بسیار بزرگتری که امروز وجود دارد، اینکه بگوییم چقدر از این قرارداد‌ها امکان تحقق دارد، درست نیست. بر همین اساس می‌بینید که کمترین اظهارنظر‌ها در این زمینه از سوی بنده و همکارانم در سازمان انجام شده که دلیلش تغییراتی است که اتفاق می‌افتد.شانه‌ساز درباره جهش‌های کرونا و تاثیر واکسن بر آن، گفت: بحث جهش ویروسی موضوع تازه‌ای نیست و اکنون به دلیل کثرت آلودگی و نقل و انتقال سریع‌تر این ویروس به هر حال این جهش‌ها خودش را سریع‌تر نشان می‌دهد. برخی واکسن‌ها و تغییراتی که در تولید واکسن‌ها است، نسبت به این جهش‌ها پاسخگویی کمتر دارند و برخی روش‌ها می‌تواند در زمینه مقابله با این جهش‌ها کارایی خودش را حفظ کند. در بحث کلینیکال ترایالی که انجام می‌شود، تولیدکنندگان ما نظارت کافی رادر این زمینه دارند.وی افزود: در بحث کرونای انگلیسی شرکت‌های ما نتایج‌شان خوب بوده است، اما به این معنی نیست که خیالمان راحت باشد و می‌توانیم همه جهش‌ها را مدیریت کنیم. برخی فکر می‌کنند که یک بار تزریق واکسن در کرونا کفایت می‌کند، اما اینطور نیست. اکنون تا زمانی که درگیری در دنیا وجود دارد، سالیانه و حتی در مدت زمانی کوتاهتر واکسن باید استفاده شود تا بتواند جهش‌ها را مدیریت کند.رئیس سازمان غذا و دارو در پاسخ به سوالی درباره اقدام هلال احمر در زمینه واردات واکسن، گفت: جمعیت هلال احمر هم مانند دیگر واردکنندگان چند منبع را هم خواستند و ما هم معرفی نامه‌ها را به آن‌ها دادیم، پیگیری‌ها انجام شده و منتظر زحمت آن‌ها هستیم که اگر وارد شود حتما استفاده می‌کنیم.وی در پاسخ به سوال دیگری درباره فرآورده‌های گیاهی با عنوان داروی گیاهی کرونا نیز گفت: اتفاق بسیار بسیار خوبی در این حوزه افتاد و تعداد این دارو‌های گیاهی بسیار بیشتر از چهارتا شده است. واقعیت این است که اتفاق خوبی که افتاد این بود که درباره دارو‌های گیاهی و طبیعی که در کرونا مطرح شد، برایشان مطالعات بالینی انجام شد و اینطور نبود که صرف یک فرد، تصمیم‌گیری شود. برخی مدعیان اعلام می‌کنند ما می‌دانیم این دارو موثر است و چند نفر آن را استفاده کردند و خوب شدند، اما کار سازمان غذا و دارو اینطور نیست و کار مطالعات بالینی درباره این دارو‌ها انجام شد و موفق شدند مجوز‌های لازم را دریافت کنند.