راهی به درون خانه، در پناه معنای زندگی

سال جدید همیشه برای ما نوید روزهای بهتر را می دهد. یک بار دیگر به چشم خود دیدیم که زمستان با تمام زوری که می زند بیشتر از آنچه باید بماند نمی ماند. آدمی همیشه به دنبال بهانه ای می گردد برای شروع. انگار چیزی در این ابتداها هست که گمان می کنیم باید از آنها چیزی را آغاز کنیم. همیشه به دنبال اول هفته، اول ماه یا اول سال می گردیم تا برنامه ریزی های خود را به مرحله اجرا برسانیم. اما گاهی اتفاقی ما را مجبور به تغییر می کند. رسیدن به میان سالی، مرگ یکی از عزیزان مان، احساسی که به ناگاه در اثر فکری یا چیزی ما را به یک باره متحول می کند. اینجا جایی است که دیگر منتظر تقویم و یک روز خاص نمی مانیم و تنها اقدام می کنیم چون حس می کنیم همین حالا هم دیر شده است.فیلم بنشی های اینیشرین The Banshees of Inisherin تازه‌ترین ساخته‌ مارتین مک‌دونا، فیلم‌ساز نام‌آشنای ایرلندی است که در جشنواره بین المللی ونیز موفق به دریافت جایزه شد. هشت نامزدی در گلدن گلاب و نه نامزدی در اسکار 2023 کارنامه درخشانی است. تحسین گسترده منتقدان از کارگردانی، موسیقی و بازی بازیگران نیز نشان از موفق بودن فیلم می دهد.البته حقیقتش را بخواهید خیلی نتوانستم با فیلم ارتباط برقرار کنم (به جز قاب های زیبای طبیعت که شما را به وجد می آورد). اما موضوعی در آن نظرم را جلب کرد که می توانیم اسمش را درد انسان در دنیای مدرن بدانیم. به عبارتی عنوان کتاب دکتر ویکتور فرانکل، انسان در جستجوی معنی. داستان فیلم خیلی سر راست است و هیچ پیچشی ندارد. در روستایی کوچک به نام اینیشرین واقع در جزیره ای در ساحل جنوبی ایرلند دو دوست قدیمی هستند که ناگهان دوستی شان بنا به تصمیم و خواست یکی از آنها باید به پایان برسد. برندن گلیسون (کالم) نوازنده ویلون است که دیگر نمی خواهد تحت هیچ شرایطی کالین فارل (پادریک) را ببیند. هر چه در فیلم جلو می رویم و دنبال علت می گردیم یا منتظر می مانیم که از این رفت و آمدها چیزی بفهمیم در حقیقت چیزی دستگیرمان نمی شود. پادریک فکر می کند حتما دیگر جذاب نیست یا حوصله سربر است. از همه می خواهد تا ایرادهایش را به او بگویند. حتی از کالم می خواهد حداقل علت تصمیمش را بگوید. پادریک به کالم می گوید : تا دیروز با هم گپ می زدیم و مشکلی هم نبود چرا یکهو فکر کردی دیگر از من خوشت نمی آید. کالم جوابی نمی دهد گویا خودش هم دقیق نمی داند چرا دیگر از دوستش خوشش نمی آید. در برخی سکانس ها می بینیم که کالم در میخانه ای به همراه چند نوازنده دیگر ساز می زند و خوشحال است. به راستی درد کالم چیست؟آیا تا به حال این احساس به شما دست داده که دیگر برخی از سرگرمی ها، دوستان یا فعالیت هایی که برایتان خیلی جذاب بوده یا اهمیت داشته در نظرتان کم رنگ شده است. البته این احساس را زمانی می توانید صادق بدانید که تجربه های متعددی داشته باشید، یعنی هر چه قدر سرد و گرم چشیده تر باشید این حس رنگ و لعاب بیشتری به خود می گیرد. می دانید چرا؟ چون آگاه شده اید چه چیزهایی برای شما بار معنایی بیشتری دارد و چه چیزهایی را باید کنار گذاشت. کالم با توجه به سن و سالی که دارد گویا احساس می کند زمان اندکی از زندگی اش باقی مانده است و نباید آن را صرف بیهوده گی کند. به جای آن باید اثری از خود به جای گذاشت و با معنا زندگی کرد. البته کالم برای رسیدن به مقصود خود بسیار شدت عمل به خرج می دهد و با آسیب زدن به خودش بی رحمانه از پادریک می خواهد که دست از سرش بردارد. از نگاه روان‌درمانی اگزیستانسیال، آدمی برای مهار اضطراب وجودی خود حاضر است دست به هرکاری بزند. در فیلم حتی این واکنش ممکن است برای بیننده چندش آور باشد. اینکه چقدر رفتار کالم با پادریک خشمانه است موضوع بحث ما نیست و می توانید به نقدهای نوشته شده در مورد این فیلم رجوع کنید.در سکانسی کالم در میخانه نشسته و بخش ابتدایی آهنگی را می نویسد، به پادریک می گوید فردا بخش دوم و پس فردا بخش سوم آن را می نویسم و تا آخر هفته یک ملودی جدید وارد این دنیا می شود، سپس به او می گوید اگر قرار بود وقتم به حرف زدن با تو بگذرد این اتفاق نمی افتاد. کالم می خواهد بیشتر فکر کند، نت ها را بالا و پایین کند و اثری جاودان خلق کند. ملودی جدید برای او معنای تازه ای پیدا کرده است، اثری که ماندگار است. بارها برای خودم اتفاق افتاده است که جایی رفتم یا با رفیقی وقت گذراندم و بعد از بازگشت به خانه حس کردم حیف این چند ساعت که به هیچ و پوچ و به قول کالم گپ زدن بی خودکه تنها چوب خط زندگی را پر می کند گذشته است. وقتی فردی مفهومی را به طور عمیق درک می کند دیگر نمی تواند مثل سابق فکر کند.کالم سعی می کرد به پادریک بفهماند که دیگر حرف زدن و وقت گذراندن با او به درد معنایی که از این بعد برای زندگیش دنبال می کند نمی خورد اما برای پاتریک همان رفاقت به‌ظاهر حماقت‌بار کفایت می‌کند تا از زندگی احساس رضایت داشته باشد.ما دوستانی داریم که فقط به فکر تفریح و لذت بردن هستند که خیلی هم خوب است. اما تمام مدت تفریح کردن و لحظات با ارزش عمرا را اینگونه گذراندن هرچند موجی از شادی را درونمان ایجاد می کند اما اگر مدل کالم به حقیقتی دست یافته باشیم دیگر نمی خواهیم تمام وقت هایمان را با این دوستان سپری کنیم. تفریح باید بخشی از زندگی باشد و اتفاقا حضورش بسیار ضروری است اما نباید اجازه بدهیم تمام زندگی مان در آن خلاصه شود. یاد دیالوگ ماندگار فیلم پاپیون افتادم. قاضی به پاپیون (استیو مک کوئین) می گوید: اتهام تو قتل کسی نیست. جرم تو بدترین جرمیه که یک انسان می تونه مرتکب بشه. من تو رو برای هدر دادن زندگیت محکوم می کنم. پاپیون زیر لب تکرار می کنه: گناهکارم.کالم به نوعی می خواهد دیگر زندگی اش را هدر ندهد و یک عامل مهم بیهودگی را از زندگیش حذف کند که همان دوستش پادریک است. وقتی خواهر پادریک از او می خواهد که توضیح دهد چرا این کار را می کند و مگر چیزی عوض شده است؟ کالم یک جمله کوتاه می گوید : من عوض شدم.نگاهی به خودتان بیندازید چقدر نگران این هستید که اگر خواستید عوض شوید یا چیزی را تغییر دهید واکنش دیگران چگونه خواهد بود؟ اگر ارتباطی مفید نباشد می ترسیم آن را تمام کنیم در دلمان می گوییم همه همین شکل هستند. اگر برنامه ای را دوست نداریم نمی توانیم بگوییم دیگر علاقه ای به شرکت در آن ندارم. اگر عقیده ای را دیگر درست نمی دانیم جرات نمی کنیم جلوی دیگران با آن مخالفت کنیم. چرا؟ چون فکر می کنیم دیگران در مورد ما چه فکری می کنند؟ شاید ما را طرد کنند یا دوستمان نداشته باشند. اگر در حال حاضر در چنین شرایطی هستید باید صریح بگویم که مشغول هدر دادن زندگی و عمر گرانمایه خود هستید. شاید یافتن معنایی برای زندگی خیلی کلیشه ای به نظر برسد اما بر اساس نیاز و خواسته های خود مفید زندگی کردن حق شماست. با ترس از صدای دیگران آن را به تعویق نیندازید. شاید لازم باشد با دوستی قطع رابطه کنید، یا ارتباطی را کمتر کنید، مهارت دیگری را بیاموزید و هر چیزی که تا امروز جرات ابراز آن را نداشته اید وارد زندگی خود کنید. لطفا تا دیر نشده اقدام کنید.پادریک به کالم می گوید: اگر قرار نیست به این زودی ها بمیری پس قدر یک دنیا وقت داری. ما می دانیم که اینگونه نیست و ممکن است هر اتفاقی در زندگی ما بیفتد که فردا را نبینیم. کالم تصمیم گرفته زندگی اش را صرف کارهای مهم تر و بزرگ تری کند. به این فکر کنید که چگونه می توانید زندگی خود را صرف کارهای موثرتری کنید، البته اگر مثل کالم فهمیده اید که چه می خواهید. فیلم حرف های بیشتری هم برای گفتن دارد که من دیگر به آن نمی پردازم. مثل اینکه در زندگی خوب‌بودن کافی است یا انسان حتما باید اثری از خودش به یادگار بگذارد؟ البته از نظر پادریک آن یادگار می‌تواند همین خوب‌بودن باشد.در ارتباط با معنای زندگی تعبیر جالبی در فرهنگ ژاپنی وجود دارد : Ikigai (生きがい). واژه ایکیگای یعنی هدف و معنای زندگی. هر کسی ایکیگای مخصوص به خودش را دارد و دقیقا همان چیزی است که باعث می شود انسان هر روز با شور و اشتیاقی خاص از رختخواب بلند شود. این کلمه موضوع جدیدی را بیان نمی کند،بیشتر ما به آن واقف هستیم ولی شاید به دلیل مشغله های روزمره و شتاب در این دنیای مدرن کمتر به آن توجه می کنیم. اگر هر کدام از ما بتوانیم معنی و هدف زندگی خود را پیدا کنیم، زندگی مان با شادی و لذت بیشتری پیش خواهد رفت. ممکن است برایتان سوال ایجاد شود که ماجرای پادریک و کالم کمی از این مطلب فاصله دارد. درست است اما اگر خوب دقت کنید خیلی بی ربط به موضوع خودمان نیست.ایکیگای می گوید اگر تو معنایی را در زندگی خود دنبال کنی هیچ چیز و هیچ کس نمی تواند مانع راه تو باشد. اگر هدفی را با علاقه دنبال کنید کدام مصیبت و درد می تواند در کار شما خلل ایجاد کند؟ هیچ چیز. تنها ممکن است مدتی وقفه ای ایجاد شود اما دوباره سر طناب را می گیرید و خود را به قایق تان می رسانید.ایکیگای به ما دستورالعملی ساده پیشنهاد می دهد. اگر دوست دارید معنای زندگی خود را پیدا کنید باید علایق خودتان را در مورد چهار مساله مدنظر قرار دهید :چه چیزهایی را دوست دارم؟در چه زمینه هایی خوب عمل می کنم و کارایی بالایی دارم؟در حال حاضر در ازای چه کاری پول می گیرم؟امروز جهان به چه چیزهایی نیاز دارد؟با جواب دادن به این سوال ها به مرور می توانید ایکیگای خود را پیدا کنید. شما می توانید هرطور دیگری که دوست دارید فکر کنید و از این سوالها هم کمک فکری بگیرید. یکی از مسائل انسان امروز این است که بیشتر گرایش دارد طبق نظر دیگران رفتار کند و یا برای مورد قبول بودن به رنگ نظرها و سلیقه جامعه خود درآید. به جای تلاش برای دریافت رضایت دیگران باید به صدای قلب خود توجه نشان دهیم که وقتی معنا و هدف خودمان را در زندگی داشته باشیم بیشتر قابل دسترس است.پيشنهاد كتاب براي مطالعه :ایکیگای نوشته ھکتور گارسیا و فرانچسک میرالس، ترجمه گلی نژادیانسان در جستجوی معنا نوشته دکتر ویکتور فرانکلدرباره معنی زندگی ویل دورانت