رسانۀ نارسانا

گفتاری در باب سوء مدیریت رسانه‌های برون‌مرزی جمهوری اسلامی ایرانما در منطقهٔ اسرارآمیزی از جهان هستیم که از آغاز تاریخ میزبان ماجراهای عجیب بسیاری بوده و هست؛ منطقهٔ غرب آسیا. جایی که بیشتر اطرافیانمان کشورهای عرب‌زبان هستند و پیوندها و زمینه‌های مشترک دینی و مراودات فرهنگی بین ما و این کشورها غیرقابل انکار است. صرف نظر از پیوندهای عمیق تاریخی میان ما و کشورهای همسایه، ما در حرکتی به نام انقلاب اسلامی نیز پیشرو بوده‌ایم و برخی می‌گویند الهام‌بخش ربیع العربی‌ها هم شده‌ایم و سال‌هاست که با تعدادی از این کشورها در محوری به نام مقاومت، کنار هم ایستاده‌ایم. ما برای رساندن پیاممان، که می‌گوییم حق است هم بی کار ننشسته‌ایم. در جهان امروز با این اهمیت رسانه‌ها و توجهی که به آنها می‌شود شبکه‌هایی تاسیس کرده‌ایم که حرفمان را‌ به گوش دنیا برسانیم.شبکه‌های برون مرزی صدا و سیما، تریبون جمهوری اسلامی در جهان هستند. فرصتی برای بیان مواضع و گفتمان کشورمان در میان جنگ روایت‌های غربی و عبری و عربی. تریبونی که باید به بهترین شکل اداره شود‌. اما با تمام وجوه اهمیت، ضعف‌هایی هم دارد.مثلا همین‌ که سال گذشته نزدیک بود با کم‌‌لطفی دولت، پخش ماهواره‌ای شبکه‌های مهمی مثل پرس تی‌وی، العالم و الکوثر به طور كامل قطع شود که جریان دانشجویی با مصائب فراوان تا حد خوبی دفع بلا کرد . اما مسائل دیگری مخصوصاً در شبکه‌های عرب‌زبان بخش برون‌مرزی سازمان صداوسیما هنوز باقی‌ست.از جهت مالی، ضمن اینکه وابستگی کامل به بودجهٔ دولتی اساساً باعث بروز مشکلاتی می‌شود و صداوسیما باید توان درآمدزایی و تامین بودجهٔ خود را داشته باشد، گلایهٔ مدیران از بودجهٔ کم شبکه‌ای مثل العالم در مقایسه با تلویزیون قدرتمند و کم‌انصافی مثل الجزیره است. ولی آیا تفاوت این دو فقط در ميزان بودجهٔ اختصاص‌داده‌شده است؟ و اگر شبکهٔ العالم نيز به ميزان شبكهٔ الجزیره بودجه داشت، به همان قوت تولید محتوا می‌کرد؟آن هم با تمام ولخرجی‌هايی كه الجزيره در بازسازی استودیوهای تلويزيونی‌اش با تمام ضعف‌های دکوراسیون می‌كند و بعد از تغييرات بدتر هم می‌شود. يا افتتاح رادیو بحرین که با صرف هزینه‌های هنگفت، بعد از یکی دو سال از آغاز به کار بسته شد. شبکه‌‌ای مثل العالم سوریه نيز استخوان در گلو می‌شود. نه بسته می‌شود که بودجه‌اش را صرف شبکه‌های اصلی کنند و نه برنامه‌‌سازی قوی‌ای برایش صورت می‌گیرد.شبکه‌ای که با چند درصد تبعیض بین کارمندان ایرانی و خارجی، حقوق خارجی‌ها را به یورو و دلار می‌دهد و برایشان منزل و ماشین رفت و آمد تهیه می‌کند؛ اما گاه تا چندین ماه حقوق کارمندان ايراني را نمی‌پردازد. یعنی ندارد که بپردازد. شاید هم ندارد که از کارشناس درجه یک و حتی درجه دو و خبرنگار خبره و نیروی متخصص متعهد دعوت به کار کند. این درحالیست که غایت دانشجویان عربی، استخدام در دارالترجمه‌ها و نهایتا تدریس است، و حلقهٔ اتصالی بین دانشگاه و این ظرفیت‌های مغفول ماندهٔ رسانه‌ای یافت نمی‌شود و البته دانشجو هم در دانشگاه آن طور که بایسته و شایستهٔ كار در رسانه است تربیت نمی‌شود.در فضایی که به اذعان کارشناسان و ضمن احترام به زحمات تمامی کارمندان، عربی‌زده است و بعضاً افرادی که بدون تخصص رسانه‌ای و شایستگی لازم و دلبستگی به انقلاب، صرفاً زبان عربی بلدند -که گفته می‌شود برخی مدیران همان چند کلمه عربی را هم نمی‌دانند- مشغول به کار هستند. نیروها بدون هیچ گزینش دقیقی -ان شاءالله فارغ از خویشاوندسالاری- استخدام می‌شوند و بدون اصول و خط مشی خاص و مهندسی خبر و سیاست‌های کلی و جزئی خبری و عدم آگاهی دقیق از موضع‌گیری شبکه در وقایع الایام، بدون گذراندن دوره‌های تقویت و بازپروری -که تحت عنوان دوره‌های تدریبی در شبکه‌هایی مثل العربیة وجود دارد- فعالیت می‌کنند و اتفاقاً محتوایی تولید می‌شود که اصلاً متناسب با فرهنگ و زبان و جهان عرب نیست.ایده‌های ساخت برنامه، رفاقتی و بدون معیار مشخصی تصویب می‌شوند. مثلا در شبکهٔ الکوثر و گاهی آی‌فیلم سریال‌های ضعیفی که در کشور خودمان هم از آنها استقبال نمی‌شود یا مجموعه‌ای تلويزيونی مثل «پایتخت» که کاملاً باب ذائقهٔ ایرانی است انتخاب و پخش می‌شوند. آن هم با دوبلاژ انحصاری بعضی شرکت‌ها که دوبله را صرف نظر از زبان فصیح، با لهجهٔ خاصی -اغلب شامی- بدون در نظر گرفتن کیفیت و بازخورد و عمومیت مخاطب انجام می‌دهند و متولیان امر هرگز بازخواست که نه، نظارت هم نمی‌‌شوند.یا صبح روز یک مناسبت خاص، تازه یادشان می‌افتد برنامهٔ مناسبتی تهیه نشده و مستندی با هنر تدوینگر و به‌هم چسباندن مستندهای آرشیوی و چند عکس و گزارش، روی آنتن می‌رود!از حق نگذریم، در این میان برنامة «مطالعات العقیدة» سید کمال الحیدری که در شبکهٔ الکوثر به آنتن رفت در جهان عرب‌ سروصدا کرد که آن ‌هم متاسفانه بعد از مدتی متوقف شد. اما حالا شبکهٔ فرهنگی مذهبی الکوثر در راستای اتحاد مذاهب و صدور گفتمان انقلاب و فرهنگ اسلامی چه می‌کند؟در شبکهٔ العالم هم که محتوای اصلی آن اخبار است، -هرچند شاید بهتر باشد برای تلطیف فضای شبکه، برنامه‌های متنوع دیگری هم در جدول پخش گنجانده شود- پرورش محتوا صورت نمی‌گیرد و چیزی که می‌بینیم صرفاً انعکاس اخبار است. سرعت پخش خبر و پوشش همه‌جانبهٔ رویداد ضعیف است. در پخش خبرهای انحصاری خوب عمل نمی‌شود و نیروهای کنونی شبکه در کشورهای عربی عملکرد چشمگیری ندارند. با تمام نقاط قوت‌ و ضعف‌ گفته و ناگفته، اصلاح رویهٔ شبکه‌های برون‌مرزی به هیچ‌ وجه غیرممکن نیست. جریان مقاومت و به ويژه جمهوری اسلامي ايران که داعیه‌دار حرف حق است توان رسانه‌ای خود را با شبکه‌ای مثل المیادین و کارسپاری به متخصصین متعهد ثابت کرده است. کشوری که به برکت مجاهدت‌های دلبستگانش ظرفیت زدن حرف اول در منطقه را دارد، می‌تواند با جامع‌نگری و مدیریت صحیح به رسانهٔ بین‌المللی خود قدرت ببخشد و اگر قرار باشد بهبودی حاصل شود، لازم نیست جای دوری برویم. کلید اینجاست./ هانیه کمری - کارشناسی ادبیات عرب