همه چيز درباره راديولوژي و راديوگرافي

بررسي چيستي و كاربردرادیولوژی دامپزشکی برای تشخیص سریع بیماری‌ها و عارضه‌ها در حیوانات استفاده می‌شود. در این روش چون از اشعه ایکس استفاده می‌گردد، خطرهایی وجود دارد اما بستگی به میزان اشعه و مدت تابش آن نیز دارد. اشعه ایکس می‌تواند از تمام مواد گاز، مایع و جامد عبور کند اما از سرب که دارای عدد اتمی بالایی است عبور نمی‌کند؛ به همین دلیل در دیوار اتاق‌های رادیولوژی از سرب برای محافظت بیشتر استفاده می‌شود. دستگاه رادیولوژی دامپزشکی شامل بخش‌های مختلفی است، مانند رادیولوژی ساده که برای تصویربرداری ریه و استخوان استفاده می‌شود، رادیولوژی دیجیتال که برای آنژیوگرافی استفاده می‌شود و سی تی اسکن که تصاویر مقطعی از قسمت‌های مختلف بدن حیوانات ارائه می‌دهد. پزشک متخصص در زمینه رادیولوژی، رادیولوژیست نامیده می‌شود. رادیولوژیست‌ها برای کمک به تشخیص و معالجه شرایط مختلف یا آسیب دیدگی‌ها را در تصاویری مانند تصاویر گرفته شده با اشعه ایکس تجزیه و تحلیل می‌کنند .رادیولوژی پزشکی بر حسب اینکه از چه عاملی در آن استفاده می‌شود به دو رشته تخصصی بزرگ تقسیم می‌شود: پزشکی هسته‌ای که اساس کار آنها روی مواد رادیواکتیو است و دیگری رادیولوژی که مبنای آن اشعه ایکس و ویژگی‌های گوناگون آن است. معمولا اولین ارزیابی از بیمار، رادیولوژی است. رادیولوژی می‌تواند اختلالات مختلفی را تشخیص دهد که شامل موارد زیر می‌باشند: آسیب شناسی‌هایی که باعث کمردرد می‌شوند به جز امکان تشخیص آسیب شناسی مکانیکی ستون فقرات، تغییرات در شکل ستون فقرات که در آن رادیولوژی می‌تواند به طور دقیق تعداد درجه انحنا را مشخص کند، لغزش مهره کمر یا ستون فقرات مانند اسپوندیلوزیس spondylosisو آرتروز، عکس از ریه که در واقع شناسنامه سلامت فرد است، عکس‌های رنگی با کنتراست از مری‌، معده، کلیه و…، بررسی‌های ساده و سریع از شکم، مری، معده، رود ، کلیه‌ها، لوزه سوم ،سنگ‌های کلیه و…، تشخیص شکستگی‌ها که از بهترین روش‌های تشخیصی است، عکس‌های رنگی با کنتراست.نکته قابل توجه این است که رادیولوژی معمولی اجازه تشخیص شکاف‌ها، برآمدگی‌ها یا دیسک‌های فتق و فیبروز بعد از عمل را نمی‌دهد.این شاخه از پزشکی را می‌توان به چهار بخش گسترده تقسیم نمود که شامل رادیولوژی تشخیصی، رادیولوژی مداخله، انکولوژی رادیولوژی و فیزیک پزشکی می‌باشد.· رادیولوژی تشخیصیرادیولوژی تشخیصی شامل رادیولوژی عمومی مغز و اعصاب، اسکلتی عضلانی، قفسه سینه، شکمی، کودکان و پستان می‌باشد و در مورد مشکلاتی که درون ساختار بدن برای فرد اتفاق افتاده است به پزشک اطلاعاتی داده و در تشخیص بیماری کمک می‌کند. رادیولوژی تشخیصی خود شامل شاخه‌های مختلفی مانند سی تی اسکن، ام آر آی، MRA، فلوروسکوپی، ماموگرافی و سونوگرافی و همچنین پزشکی هسته‌ای می‌باشد.· رادیولوژی مداخله ایرادیولوژی مداخله‌ای نوعی روش است که پزشکان از تصویربرداری پزشکی برای ارائه درمانی به افراد دارای شرایط غیر سرطانی استفاده می‌کنند. به عنوان مثال، رادیولوژیست مداخله‌ای می‌تواند از تصویربرداری پزشکی برای پشتیبانی از یک عمل جراحی استفاده کند. به طوری که برای هدایت عمل از روش‌هایی استفاده می‌کنند که معمولاً با سوزن یا لوله‌های باریک به نام کاتر انجام می‌شود. برخی از این روش‌ها برای فرایندهای کاملاً تشخیصی به عنوان مثال آنژیوگرافی انجام می‌شود. در حالی که برخی دیگر به عنوان بخشی از درمان‌های خاص مثال آنژیوپلاستی صورت می‌گیرد. تصاویر راهنما به رادیولوژیست این امکان را می‌دهند تا ابزارها را از طریق بدن به سمت مناطقی که مورد معالجه قرار می‌گیرند، هدایت کنند. این روش با به حداقل رساندن آسیب جسمی بیمار، میزان بهبودی را افزایش و زمان مدت بستری بعد از عمل را کاهش می‌دهد.هدف از پاتولوژی مداخله تشخیص و یا درمان پاتولوژی‌ها با تکنیک حداقل تهاجمی می‌باشد. این روش با استفاده از تکنیک‌های مختلف تصویربرداری به عنوان مثال اشعه ایکس، سونوگرافی، رزونانس مغناطیسی، سی تی اسکن می‌تواند با هدایت ابزارهای کوچک مانند سوند و موارد مشابه از طریق رگ‌های خونی طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها را درمان کند. از آنجا که فقط برش‌های کوچک پوستی ایجاد می‌شود، خطرات آن کم بوده و زمان بهبودی معمولاً در مقایسه با سایر روش‌ها بسیار اندک است. از دیگر موارد استفاده از رادیولوژی مداخله‌ای می‌توان موارد زیر را نام برد: نمونه برداری یا بیوپسی از پستان که تحت گاید سونوگرافی و یا استریوتاکسی انجام می‌شود، قرار دادن کاتر وریدی، آمبولیزاسیون کردن برای درمان سرطان‌ها، کنترل کردن خونریزی توسط آمبولیزاسیون، نمونه برداری از اندام‌هایی مانند ریه و تیروئید، درمان سرطان‌ها، مداوای کمردرد و درمان مشکلاتی که مربوط به کبد و کلیه می‌باشد.· انکولوژی رادیولوژییک متخصص انکولوژیست از پرتونگاری برای معالجه سرطان استفاده می‌کند. این روش درمانی شامل استفاده از پرتودرمانی با انرژی بالا برای آسیب رساندن به سلول‌های سرطانی است که از گسترش بیشتر آنها جلوگیری می‌کند. این روش همچنین می‌تواند به کاهش علائم کمک کند یا در برخی موارد، بیماری را به طور کامل درمان کند.· فیزیک پزشکیفیزیکدانان پزشکی از درک خود در مورد فیزیک برای کمک به تشخیص پزشکی استفاده می‌کنند. به عنوان مثال‌، آن‌ها می‌توانند در مورد جنبه‌های فنی تصویربرداری پزشکی مشاوره دهند تا از امنیت بیماران و اثر بخشی نتایج اطمینان حاصل شود. برخی از فیزیکدانان پزشکی نیز محقق هستند و در توسعه فناوری جدید پزشکی نقش دارند. فیزیکدانان پزشکی دستگاه‌های بسیاری را توسعه داده‌اند که امروزه پزشکان معمولاً از آن‌ها استفاده می‌کنند‌، مانند تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی ( MRI).انواع رادیولوژی و کاربرد آن‌ها:1-رادیوگرافی: یکی از روش‌های تصویربرداری رادیولوژی است که با دوز پایینی از اشعه ایکس انجام می‌شود. از این روش بیشتر برای عکس برداری از استخوان‌های شکسته و مشخص کردن پوسیدگی دندان استفاده می‌شود.2-سونوگرافی: در سونوگرافی از امواج صوتی با فرکانس بالا برای عکس برداری استفاده می‌شود و به دلیل بی ضرر بودن این روش، بیشتر برای عکس برداری از جنین و وضعیت سلامتی آن است. البته از سونوگرافی می‌توان برای مشاهده و بررسی مشکلات شکمی و سایر نقاط بدن نیز استفاده کرد.3-سی تی اسکن: در این روش از مقدار بسیار کمی از اشعه ایکس برای تشخیص مشکلات داخلی استفاده می‌شود و تصویرهای حاصل از آن دقیق‌تر و با کیفیت‌تر از رادیوگرافی است. با استفاده از سی تی اسکن می‌توان نمایی 360 درجه از داخل بدن بدست آورد که در آن استخوان، رگ خونی و بافت های بدن نیز قابل مشاهده است.4-ام آر آی: در این روش رادیولوژی از یک میدان مغناطیسی به همراه امواج رادیویی برای عکس برداری از درون بدن استفاده می‌شود و به دلیل استفاده از این نوع امواج، نسبت به رادیوگرافی و سی تی اسکن کمترین میزان خطر را دارد.بی‌شک امکان تصویربرداری از اعضای داخلی بدن به کمک تکنولوژی را می‌توان انقلابی بزرگ در علم پزشکی دانست. مراکز تصویربرداری پزشکی این امکان را برای پزشک معالج فراهم می‌آورند تا تشخیص دقیق‌تری از بیماری و مشکل فرد داشته باشد. پزشک معالج روش تهیه تصویر را انتخاب و بیمار را به یکی از مراکز تصویربرداری پزشکی معرفی می‌نماید.رادیولوژیرادیولوژی یا علم تصویربرداری، شاخه‌ای از پزشکی است که با انرژی تابشی در تشخیص و درمان بیماری‌ها سروکار دارد. قبل از ظهوررادیولوژی، فقط با مرگ بیمار، پزشکان می‌توانستند ارگان‌های داخلی را مورد بررسی قرار دهند. در رادیولوژی از اشعه استفاده شده و از تصاویر استفاده نمی‌شود. این نوع تصویربرداری مستقیماً از اشعه یونی استفاده می‌کند. به طور کلی می‌توان گفت رادیولوژی یک تخصص در پزشکی است که به تولید تصاویر داخلی بدن از طریق عوامل مختلف فیزیکی، میدان مغناطیسی و غیره می‌پردازد و از این تصاویر برای تشخیص و در حد کمتری برای پیش‌آگاهی و درمان بیماری‌ها استفاده می‌کند.هدف از رادیولوژی تشخیص مشکلات داخلی، جلوگیری از ایجاد صدمه و درد است، قبل از اینکه این بیماری خیلی جدی شود؛ زیرا پزشکان را قادر می‌سازد تا بیماری‌ها را سریع‌تر و دقیق‌تر تشخیص دهند. این شاخه از پزشکی تخصصی از تجهیزات و طیف وسیعی از تکنیک‌ها برای گرفتن تصاویر از داخل بدن استفاده می‌کنند. پزشک متخصص در زمینه رادیولوژی، رادیولوژیست نامیده می‌شود. رادیولوژیست‌ها برای کمک به تشخیص و معالجه شرایط مختلف یا آسیب‌دیدگی‌ها را در تصاویری مانند تصاویر گرفته شده با اشعه ایکس تجزیه ‌و تحلیل می‌کنند.رادیوگرافیرادیوگرافی یا پرتونگاری یا عکس‌برداری (Radiography) یکی از روش‌های تصویربرداری پزشکی است که به کمک آن می‌توان به نحوی درون بدن انسان را دید و از این طریق به تشخیص درست بیماری کمک زیادی کرد. رادیوگرافی انواع متفاوتی دارد. پایه‌ای‌ ترین نوع آن را رادیوگرافی ساده می‌گویند. رادیوگرافی ساده اولین نوع تصویربرداری با اشعه ایکس است که توسط بشر اختراع شده و هنوز به‌ طور وسیعی از آن استفاده می‌شود.این تصویربرداری به‌ وسیله تابش اشعه ایکس x-rayانجام می‌شود. اشعه ایکس از پوست و عضلات عبور کرده و به صفحه حساس برخورد می‌کند. رنگ این قسمت‌ها بعد از ظاهر شدن سیاه دیده می‌شود. استخوان مانع عبور اشعه ایکس شده و آن نواحی بعد از ظاهرشدن سفید دیده می‌شود. به همین علت در یک عکس رادیوگرافی بعضی استخوان‌ها که متراکم‌تر و محکم‌تر هستند، سفیدتر و بعضی دیگر کمتر سفید هستند. نواحی مثل هوا یا گاز درون روده که اشعه ایکس کاملاً بدون هیچ مشکلی عبور می‌کند کاملاً سیاه هستند و بعضی دیگر که مختصری جلوی عبور اشعه را می‌گیرند مانند عضلات، خاکستری دیده می‌شوند.تفاوت بین رادیولوژی و رادیوگرافی چیزی است که بسیاری از افراد را گیج می‌کند. بااین‌حال، اگر به کلمات نگاه کنید، آنها سرنخی به شما می‌دهند Ologyبه معنی مطالعه است، در حالی که «گرافیکی» به معنای صرف تصویربرداری است؛ بنابراین، رادیوگرافی، در دنیای پزشکی به عمل گرفتن تصاویر رادیویی اشاره دارد، در حالی که رادیولوژی به بررسی عمق این تصاویر و تجزیه و تحلیل آنها برای تشخیص بیماری‌ها و انتخاب روش‌های درمانی صحیح اشاره دارد. از طرف دیگر رادیوگرافی یک تخصص در دنیای پزشکی نیست، هرچند که به‌خودی‌خود حرفه‌ای تمام‌ وقت است که پزشک درگیر جدیدترین وسایل و ماشین‌هایی است که از بیماران عکس بگیرد. به زبان ساده به اشعه X به عنوان رادیوگرافی گفته می‌شود، بنابراین رادیوگرافی به گرفتن این تصاویر اشاره دارد. رادیوگرافی یک حرفه متحد در دنیای پزشکی است که نیاز به مهارت در کار با این ماشین‌ها و گرفتن تصاویر رادیویی از قسمت‌های مختلف بدن بیماران دارد. این بخش جدایی‌ناپذیر از حرفه پزشکی در دوران مدرن است؛ زیرا بر اساس این تصویر رادیویی، رادیولوژیست‌ها در مورد وضعیت یک بیمار به نتیجه می‌رسند.در رادیوگرافی با تنظیم شرایط الکتریکی تابش پرتو رنتگن و قرار دادن فیلمی در مسیر خروج پرتوها و در عین حال بکار بستن وسایل فرعی برای جمع و جور نمودن تابش می‌توان از حالات سلامت و یا مرضی قسمتی از بدن مدرک مطمئنی برای مطالعه در دست داشت. منظور از عکس یا رادیوگرافی ساده، عکسی است که بدون کاربرد یک ماده خارجی به بدن گرفته می‌شود. در این روش، تفکیک حدود اعضاء از یکدیگر مشکل خواهد بود. در رادیوگرافی با مواد کنتراست، با وارد نمودن مواد خارجی به بدن که نسبت به بافت های نرم تراکم متفاوتی داشته باشند، رنگ یکنواخت آن قسمت را بهم زده و تمایز رنگ‌ها حاصل می‌شود. با توجه به اینکه رادیولوژی با اهداف و منظورهای متفاوتی انجام می‌شود شکل کلی دستگاه نیز بر اساس کارایی آن متفاوت می‌باشد اما در حالت کلی در تمام آن‌ها کامپیوتر وجود دارد که اشعه ایکس را تولید می‌کند و توسط پایه‌ای که به آن متصل است در جهت‌های مختلف حرکت می‌کند. همچنین وسایلی در کنار آن‌ها استفاده می‌شود که می‌توان توسط آن‌ها آن قسمت از بدن را که مورد تابش اشعه ایکس قرار می‌گیرد مشاهده نمود.این دو حرفه متفاوت هستند، اما به یکدیگر وابسته‌اند. رادیولوژیست‌ها و رادیوگرافر‌ها با هم همکاری می‌کنند. رادیولوژیست‌ها برای تهیه اسکن با کیفیت به متخصصان رادیوگرافی وابسته هستند تا بتوانند نتایج را تفسیر کنند. هر دو باید درک درستی از اسکن های مختلف داشته باشند و مراقبت از ایمنی بیمار را به خاطر داشته باشند.امواج پونیزه شده قدرت نفوذ و تخریب بالایی دارند که تابش مداوم و مکرر آن منجر به تخریب بافت‌های سلولی می‌گردد. بنابراین عایق بندی کامل محل و استفاده از محافظ‌های سربی برای افراد الزامی است. همچنین با پیشرفت تکنولوژی، رادیولوژی نیز دچار تحولاتی شد که از آن جمله ظهور رادیولوژی دیجیتال را باید نام برد.در رادیولوژی دیجیتال مقدار دوز دریافتی اشعه و تکرار آن پایین بوده و تصاویر کیفیت بالاتری دارند، بنابراین بیماران مدت زمان کمتری در معرض اشعه قرار می‌گیرند. همچنین تصاویر گرفته شده در رادیولوژی دیجیتال، قابلیت آرشیو داشته که از تکرار عکسبرداری جلوگیری می‌کند.با استفاده از انواع روش‌های تصویربرداری و رادیولوژی می‌توان بسیاری از بیماری‌ها را در سریع‌ترین زمان و با دقیق‌ترین روش‌ها تشخیص داد. از جمله بیماری‌ها و مشکلاتی که با تصویربرداری از بدن قابل تشخیص است می‌توان به بیماری‌های قلبی و عروقی، انواع سرطان‌ها، بیماری‌های ریوی، شکستگی استخوان و… اشاره کرد. تشخیص بسیاری از بیماری‌ها بدون استفاده از رادیولوژی امکان پذیر نیست و در بعضی از مواقع عدم استفاده از آن، تشخیص را برای پزشک بسیار دشوار می‌کند. یکی دیگر از مزایای استفاده از رادیولوژی، تشخیص و نحوه عملکرد بدن پس از درمان و یا عمل جراحی و بررسی میزان موفقیت آن است. استفاده از رادیولوژی به پزشک این امکان را می‌دهد تا انواع مشکلات داخلی را تشخیص داده و در صورت نیاز به جراحی، این کار را انجام دهد. همچنین استفاده از تصویربرداری برای بیماران اورژانسی از اهمیت خاصی برخوردار است. در مورد عوارض رادیولوژی می‌توان گفت که به دلیل استفاده از درصد پایینی از اشعه ایکس، دارای کمترین میزان خطر است و مزایای آن نسبت به عوارضش به مراتب بیشتر است و به همین دلیل تنها برای خانم‌های باردار منع استفاده دارد.زینب عیوضی | کارشناسی مهندسی پزشکی