معضل اجتماعی

در انتخابات 2016 ایالات متحده، شایعه‌ای در فیسبوک منتشر شد مبنی بر اینکه صاحب یکی از پیتزا فروشی‌های واشنگتن که ارتباطاتی با حزب دموکرات دارد، در زیرزمین خود انسان قاچاق می‌کند. این ماجرا در شبکه‌های اجتماعی مثل توییتر با pizzagate# معروف شد. در آن زمان اگر الگوریتم فیسبوک در کسی نشانه‌ای از علاقه‌مندی به تئوری‌های توطئه می‌دید گروه‌های این شایعه را به او پیشنهاد می‌داد. به همین ترتیب این شایعه آن‌قدر بازنشر شد که شخصی با اسلحه به آن پیتزافروشی حمله کرد تا کودکان را از زیرزمین پیتزا فروشی‌ای آزاد کند که اصلا زیرزمین نداشت!اینگونه شایعات در فضای مجازی به سرعت منتشر می‌شوند و حتی قبل از آنکه از بتوانیم آن را به کسی نشان دهیم، همه آن را دیده‌اند. اینگونه مطالب گاهی آنقدر دست به دست می‌شوند که ما آن‌ها را به راحتی می‌پذیریم و حتی بر اساس آن‌ها تصمیم می‌گیریم. همانطور که در دوران شیوع کرونا شایعه کشته شدن ویروس با خوردن مایع ضدعفونی‌کننده باعث شد افراد زیادی اینکار را انجام دهند و دچار مسمومیت شوند. همان شایعاتی که در خلال ساعت‌های متمادی پرسه زدن و اسکرول کردن در شبکه‌های اجتماعی، تصمیم گرفته‌ایم انتشارشان بدهیم.بی دلیل نیست که ما بسیار علاقه‌مندیم زمان زیادی را در شبکه‌های اجتماعی بگذرانیم. شبکه‌های اجتماعی از میزان زمانی که ما در آن‌ها می‌گذرانیم سود می‌برند. هرچه بیشتر وقتمان را صرف این شبکه‌ها کنیم آن‌ها می‌توانند تبلیغات بیشتری به ما عرضه کنند و درآمد بیشتری کسب کنند. اما ماجرا زمانی جدی‌تر می‌شود که شبکه‌های اجتماعی از سیستم‌هایی استفاده می‌کنند تا تبلیغات را به دست کسی برسانند که احتمال بیشتری دارد که آن محصول را خریداری کند. به همین منظور از هر یک از ما‌ یک مدل می‌سازند که با آن مدل رفتاری ما را پیش‌بینی کنند و با ارائه دادن آن مطالبی که دوست داریم، ما را بیشتر آنلاین نگه دارند. تیم کوک می‌گوید: «گر سرویسی رایگان بود، بدانید که خود شما کالای آن هستید!».در شبکه‌های اجتماعی کالای اصلی ما هستیم؛ در واقع شبکه‌های اجتماعی با استفاده از مدل‌های رفتاری، پیش‌بینی می‌کنند که ما به کدام محصول بیشتر علاقه‌مندیم و تبلیغ همان محصول را به ما ارائه می‌کنند. از سوی دیگر هرچه زمان بیشتری را در شبکه‌های اجتماعی بگذرانیم، مدل رفتاری دقیق‌تری از ما به دست می‌آید، اینگونه مدل‌های رفتاری ما به شرکت‌های تجاری فروخته می‌شود تا آن‌ها بتوانند با تبلیغات اثرگذار، سود بیشتری کسب کنند. اگر سرویسی رایگان بود، بدانید که خود شما کالای آن هستید!اگر بخواهیم واقع‌بینانه نگاه کنیم، سازندگان شبکه‌های اجتماعی از همان ابتدا نمی‌خواستند که انسان‌ها کالایی برای عرضه به صاحبان سرمایه شوند. خواست اولیه شبکه‌های اجتماعی و سازندگان آن‌ها چیزی جز برقراری ارتباط با یکدیگر و جذابیت نبوده است. اما حال می‌توانیم ببینیم که چه معضلاتی را این شبکه‌ها برای اجتماع به وجود آورده است؛ به عنوان مثال در صفحات شبکه‌های اجتماعی کنار اسم و مشخصات هر شخص تعداد دنبال‌کنندگان او را نیز نشان می‌دهند. گویی تعداد دنبال‌کنندگان ما یکی از ویژگی‌های شخصیتی ما است.این مساله برای نوجوانان به طرز قابل توجهی جدی است و گویی هویت آن‌ها به صفحات شبکه‌های اجتماعیشان گره خورده است. تا جایی که برای برخی از نوجوانان به دغدغه شبانه روزی تبدیل شده است. به عنوان مثال امروزه می‌بینیم که برخی از دختران نوجوان کارهایی-مانند میک‌آپ‌های عجیب و غریب- را در شبکه‌های اجتماعی انجام می‌دهند که شاید تا چندین سال پیش اصلا دغدغه دختری به این سن نبوده است. همین مساله که نوجوانان خود را با میزان لایک‌هایشان می‌سنجند باعث شده بسیاری از آن‌ها اعتماد به نفس خود را از دست بدهند.از همین جهت، میزان آسیب غیر کشنده به خود در آمریکا، طی ده سال اخیر میان دختران بین 10 تا 14 سال 190 درصد و در میان دختران بین 15 تا 19 سال نیز 62 درصد افزایش داشته است، که این میزان افزایش در چند ده سال اخیر بی‌سابقه است. همین طور میزان خودکشی میان دختران نیز در مقایسه با میانگین ده سال پیشین افزایشی مشابهی داشته است. این آمار نشان دهنده این است که به چه میزان نسل جدید، در ده سال گذشته از لحاظ روانی آسیب پذیر شده‌اند و همزمانی این مساله با محبوب شدن شبکه‌های اجتماعی بین نوجوانان، حکایت از تاثیر جدی شبکه‌های اجتماعی بر مسائل روانشناختی جامعه دارد. اما مساله در همین نقطه متوقف نمی‌شود، یکی دیگر از معضلاتی که شبکه‌های اجتماعی بوجود آورده‌اند، دو قطبی‌سازی جوامع است. شبکه‌های اجتماعی هر روز پست‌ها و مطالبی را به ما نشان می‌دهند که موافق عقاید خودمان هستند. همچنین اگر مطالب مخالف نظراتمان را کمتر دنبال کنیم یا یکی از آن‌ها را مسدود کنیم، کمتر به ما نمایش داده می‌شوند. اینجاست که بستر گفتگو کم‌رنگ می‌شود؛ مانند شخصی که دائما می‌بیند مردم دارند عقاید او را بیان می‌کنند، ما احساس می‌کنیم که تمامی تفکراتمان صحیح است و سایر دنیا نیز مانند ما فکر می‌کنند و از همی جهت کم کم خود را غیر قابل نقد می‌یابیم. این اتفاق موجب شکاف جامعه و دوقطبی شدن آن می‌شود؛ به عنوان مثال اکنون شکاف میان هواداران دو حزب بزرگ آمریکا از همیشه بیشتر شده است.از طرف دیگر، شبکه‌های اجتماعی امروزه بستر و لانه اصلی اخبار جعلی شده‌اند، همواره در طول تاریخ، اخبار جعلی، شایعات و خرافات بیشتر از حقایق طرفدار داشته است؛ اما هیچگاه بستر انتشار به این بزرگی در اختیارشان نبوده است، امروزه با وجود دسترسی همگانی به اطلاعات، شاهد آن هستیم که اخبار جعلی همواره سریع‌تر از حقایق منتشر می‌شود، امروزه آنچنان اخبار جعلی -به دلیل عجیب و جالب بودنشان برای مردم- به سرعت منتشر می‌شوند که تشخیص آن‌ها از واقعیت‌ها کار آسانی نیست. در تحقیقی که در دانشگاه‌ام آی تی انجام شده، به این نتیجه رسیده‌اند که در توییتر اخبار و مطالب جعلی شش برابر سریع‌تر از حقیقت پخش می‌شود، چراکه حقیقت معمولا خسته‌کننده‌تر از شایعات است. یکی از کارکنان اسبق شرکت گوگل می‌گوید: «هرچه شما بگذارید مطالب جعلی بیشتری در شبکه اجتماعیتان پخش شود بیشتر درآمد کسب می‌کنید». در دنیایی که مناسبات نه بر اساس منافع انسانی بلکه بر اساس منافع مالی چیده می‌شوند و انتشار شایعات برای شبکه‌های اجتماعی درآمدزایی دارند، هر روز شاهد آن خواهیم بود که مطالب جعلی بیشتری در این شبکه‌ها همه گیر می‌شوند. همواره در طول تاریخ، شایعات بیشتر از حقایق طرفدار داشته اند، اما هیچگاه بستر انتشار به این بزرگی در اختیارشان نبوده است.علی رغم اینکه بخشی از سیاست‌های شبکه‌های اجتماعی به مبارزه با مطالب این‌چنینی اختصاص داده شده‌اند، اما می‌بینیم که این شبکه‌ها به اشاعه این نوع مطالب کمک‌های فراوانی کرده‌اند؛ مانند اخبار جعلی که به علت جذابیت سریعا منتشر می‌شوند و همچنین پست‌های تفکرات رادیکال که به علت خاص و متفاوت بودن زود همه گیر شده و افراد زیادی را به خود جذب می‌کند. علت این اتفاق این است که هرچه افراد بیشتری جذب شوند الگوریتم‌ها پست‌های بیشتری به کاربران نشان می‌دهند و همین باعث می‌شود که عده‌ای -برای جذب مخاطب یا نداشتن اطلاعات کافی- طرفدار تئوری‌های توطئه شوند و تبلیغ اینگونه شایعات را بکنند. در یکی از همین موارد اخیر، تئوری زمین تخت به شدت در میان بعضی از کاربران شبکه‌های مجازی پرطرفدار شد و کار به جایی رسید که یکی از بازیکنان لیگ حرفه‌ای بسکتبال آمریکا (NBA) در مصاحبه‌ای گفت که به زمین تخت معتقد است. او بعدا مصاحبه‌ای کرد و از حرفی که زده بود عذر خواهی کرد. نکته قابل توجه اینجاست که الگوریتم‌هایی که موظفند افراد را در اپلیکیشن نگه دارند، هزاران بار عبارات مربوط به این تئوری‌های توطئه را به کاربرانی که حتی یک بار هم در مورد آن سرچ نکرده بودند پیشنهاد داده بود. می‌توان گفت که عده‌ای از مردم کندذهن این تئوری‌ها را باور می‌کنند، اما الگوریتم روز به روز پیشرفته‌تر می‌شود، اگر امروز توانسته است مردم را متقاعد کند که زمین تخت است، فردا نیز خواهد توانست شما را در مورد دروغی دیگر متقاعد کند. همانطور که دیدیم شبکه‌های اجتماعی و الگوریتم‌هایشان موجوداتی خنثی نیستند، بلکه ما را مورد تاثیرات جدی قرار می‌دهند و این همانجاست که آزادی انسان در خطر قرار می‌گیرد. مایی که برای انتخاب رییس جمهور یا نمایندگان مجلس ساعت‌ها و روز‌ها به بحث می‌پردازیم چگونه می‌توانیم خود را به دست کسانی بسپاریم که حتی بعضا نام آن‌ها را نمی‌دانیم؟ به نظر می‌رسد باید نحوه اندیشه و نگاهمان را به شبکه‌های اجتماعی تغییر داده و زودتر از آنکه این معضلات به طور جدی دامن‌گیر جهان شود راه حلی برایشان پیدا کنیم. ادوارد تافتی می‌گوید: «تنها دو صنعت به مشتریان خود مصرف کننده (user) می‌گویند، فروشندگان مواد مخدر و نرم‌افزارها» تا زمانی که شبکه‌های مجازی و الگوریتم‌هایشان تنها به منافع مالی خود نگاه کنند اوضاع تغییری نخواهد کرد. باید قوانینی بر این شبکه‌ها وضع شود تا آن‌ها نتوانند تمام اطلاعات را جمع‌آوری کرده و هر طور خواستند استفاده کنند؛ تا آن زمان راه زیادی تا رسیدن به تکنولوژی انسان‌گرا خواهیم داشت...