بندگی عامل ارزشمندی!

اَعوذ باللّه من الشیطان الرجیم، بسم اللّه الرّحمن الرّحیم و به نَستعین و صلی اللّه علی سیّدنا محمّد و آله الطّاهرینَ. اللّهم صلِّ علی محمّد و آل محمّد و عجّل فرجهم.جهت شادی ارواح طیبه شهدا، روح حضرت امام، همه‌ گذشتگان، ذوی الحقوق، پدر و مادرمان، معلم‌هایمان، اساتیدمان، الفاتحه مع الصّلوات. اللّهم صلِّ علی محمّد و آل محمّد و عجّل فرجهم.بسم‌ اللّه الرّحمن الرّحیم. الحمدللّه ربِّ العالمین، الرّحمن الرّحیم، مالک یوم الدّین، ایّاک نعبدُ و ایّاک نستعین، اهدِنا الصّراط المستقیم، صراط الّذین انعمتَ علیهِم غیر المغضوب علیهم و لا الضّالین. بسم‌ اللّه الرّحمن الرّحیم. قل هو اللّه احد، اللّه الصّمد، لم یلد و لم یولد و لم یکن له کفوواً احد.آیات پایانی سوره‌ی مبارکه‌ی فرقان: ویژگی‌‌های عبادالرحمنبحث ابتدایی که می‌خواهم خدمتتان عرض بکنم، آیات پایانی سوره‌ی مبارکه‌ی فرقان است. این چهار شب راجع به این آیات معروف، توضیح «عباد الرحمن»، صحبت می‌کنیم، که با عبارت «وَعِبَادُ ٱلرَّحمَنِ ٱلَّذِينَ يَمشُونَ عَلَى ٱلأَرضِ هَونا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ ٱلجَهِلُونَ قَالُواْ سَلَما...» {فرقان، ۶۳}، شروع می‌شود.ابتدا یک نکته راجع به «عبد» و «عباد الرحمن» بگویم که پایه تمام فقرات دیگر این بحث است. آن‌چه که در دین خیلی مهم است، «بندگی» است. «بندگی» یعنی حرف نزن، یعنی انسان به جایی برسد که اگر خداوند چیزی گفت، او دیگر مِن مِن نکند! اگر بنده شد، خیلی بالا رفته‌‌است. شما نگاه کنید، مواقعی که خداوند می‌خواهد بگوید، پیامبر (ص) به مقام بسیار بالایی رسیده است، مثلا وقتی ایشان به معراج می‌رود، خداوند می‌فرماید او «بنده» شده است! «سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا...» {اسرا، 1}، خداوند بنده را معراج می‌برد. زمانی هم که قرآن می‌خواهد نازل شود، می‌فرماید: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ...» {کهف، ۱}. ما فکر می‌کنیم که هر چه‌قدر در کار خدا اما و اگر بیاوریم، فرهیختگیمان را نشان می‌دهد! خیر، ما تا جایی بحث می‌کنیم که بفهمیم خدا این را گفته است یا نگفته است؟ زمانی که به جایی رسیدیم که فهمیدیم خدا گفته است، ما که هستیم که راجع به هر چیزی مِن مِن کنیم؟! ما نوک بینی‌مان را هم نمی‌توانیم ببینیم! تا آن‌جایی برسد که انسان «بنده» بشود. تا جایی بحث کنیم که مشخص شود خدا چه گفته است؛ نه این‌که بالاخره خداوند یک نظری دارد، ما هم یک نظری داریم، در امور عالم خداوند نظری دارد، ما هم نظری داریم! بعضی اوقات نظرمان با خداوند یکسان است، آن‌جایی هم که یکسان نیست، ببینیم چه کار باید بکنیم! این، راه و رسم بندگی کردن نیست.ویژگی‌‎های بندگان مخلصسوره صافات را نگاه کنید، آن‌جا سخن از «...عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ» {صافات، 40} است. خیلی عجیب است، آن‌جا دیگر شخص در بندگی، از جو خارج می‌شود. آن‌جا می‌فرماید: «وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ» {صافات، 39}. دقت کنید، آیاتش خیلی عجیب است! می‌فرماید: «شما جزا داده نمی‌شوید، مگر به آنچه که عمل می‌کنید.» در ادامه سوره می‌فرماید: ‌«إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ» {صافات، 40}، یعنی این‌که عباد مخلص اصلا عمل ندارند! اصلا عمل نمی‌کنند! می‌دانید یعنی چه؟!بگذارید با مثالی توضیح دهم. ببینید چه‌قدر زیبا است، آدم جزو عباد مخلص شود یا لااقل آن سمت را نشانه بگیرد! ببینید، اگر چیزی در چیز دیگری محو شود؛ مثل اینکه شما قوای جسمانیتان در روحتان محو است، یعنی قوای جسمانیتان مختار نیست؛ به صورتی که اگر اراده کنید دستتان را تکان دهید، آن را تکان می‌دهید. درست است؟ اگر قرار باشد زیر گوش کسی بزنید، دستتان را تکان می‌دهید و زیر گوشش می‌زنید، الان عمل مستند به دست شما است یا شما؟ منتسب به دست شما است یا شما؟ شما ملامت می‌شوید یا دستتان؟ اصلا دست اراده ندارد؛ دست در حال حرکت است، ولی کس دیگری است که دست را تکان می‌دهد!لذا عباد مخلص وقتی مکرر در حال بنده شدن هستند، به این مرتبه می‌رسند که اراده و عمل ندارند؛ عمل منتسب به کس دیگری می‌شود، کس دیگری در حال حرف زدن است. «سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ، إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ» {صافات، 159 و 160}، خداوند از هر وصفی منزه است، مگر بندگان مخلص خداوند. چرا؟ چون دیگر زبان برای آن بنده نیست! کس دیگری در حال حرکت دادن آن است! یک کس دیگری او را دارد حرکت می‌دهد.اُرِیْدُ اَنْ لَا اُرِیْدَ: می‌خواهم چیزی نخواهم!کسانی می‌گویند حاج آقا چطور تصمیم بگیریم؟ تصمیمات خیر را چطور باید بگیریم؟ به حضرت زهرا گفتند چه می‌خواهی؟ گفتند: «اُرِیْدُ اَنْ لَا اُرِیْدَ.»، می‌خواهم چیزی نخواهم. هر چه‌قدر کسی بنده بشود، برای او تصمیم می‌گیرند وگرنه ما در هزارکوره‌های راه نمی‌توانیم دائما تصمیم بگیریم، مگر ما چقدر شعورمان می‌رسد که تصمیم بگیریم. خوب است برای آدم تصمیم بگیرند؛ به حسب ظاهر این تصمیم، تصمیمی است که تو گرفتی، ظاهرش این است، ولی یک کس دیگر این قلب را گرفته است و به این سو و آن سو می‌کشاند، بعد شما تصور می‌کنی خودت داری تصمیم می‌گیری درحالی‌که یک کس دیگر دارد تصمیم می‌گیرد.بندگان مخلص در مقابل خدا هیچ‌اند.این عباد مخلص برای این که عمل ندارند، حضور در صحنه حساب و کتاب هم ندارند. کسی حساب دارد، که یک سری عمل دارد، که می‌نشینند و اعمالش را حساب و کتاب می‌کنند. اگر کسی هیچ عملی نداشته باشد، حساب هم ندارد. برای همین دارد که «فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ» {صافات، ۱۲۷}، همه در روز قیامت حاضر می‌شوند، «إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ» {صافات، ۱۲۸}، اصلا عباد مخلصی در روز قیامت حاضر نمی‌شود، اصلا آن‌ها حساب و کتاب ندارند، اصلا عملی ندارند، اصلا هیچی نیست، اصلا اعمالش منتسب به خودش نیست. خیلی قشنگ است که کسی مسئولیت عملش با امامش است، «يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ فَمَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ» {الاسرا، ۷۱}، امام نامه عملش را به او می‌دهد. این مال چه کسی است؟ مال کسی است که این‌قدر در مقابل حضرت حق جبهه نمی‌گیرد. تا چیزی گفتند، برای این‌ها دیگر تمام هست؛ خدا گفته است، پس دیگر تمام است.هر چقدر شخصی خودش را به این بندگی نزدیک بکند، عبادالله المخلصین می‌شود. دیگر می‌شود هیچ چیز. اما این هیچ چیز، خیلی می‌ارزد و ارزش دارد.فرهنگ بندگی در آغوش خدا و خود هیچ پنداریاین عبارت را بارها در این مجالس عرض کردیم. شما مادامی که با پای لنگان خودت حرکت می‌کنی، می‌گویند که حرکت کن؛ بچه‌هایی را که تازه برایشان کفش صدادار می‌‌خرند، دیده‌اید؟ می‌گوید من خودم می‌روم، می‌‌گویند برو، بعد این پدر و مادر همراهش آرام دنبال او حرکت می‌کنند و این طرف و آن طرف به دنبال او می‌روند، اگر در نقطه‌ای خستگی خودش را اعلام کرد -باید انسان خودش به این نقطه برسد- بعد از مدتی حرکت کردن و بعد برگشت به خدا یا به پدر و مادرش گفت من دیگر نمی‌توانم، آن لحظه، لحظه‌ای است که پدر بغلش می‌کند و دیگر با پای پدر حرکت می‌کند؛ حرکت می‌کند، اما حرکت منتسب به خودش نیست. این‌جا است که می‌گویند «مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ» {بقره، ۱۰۷}. مادامی که انسان از خدا طلب نصرت می‌کند، می‌گوید که از تو حرکت، از خدا برکت؛ حرکت مال تو است، خدا هم کمک می‌کند. یک موقع هست می‌گوید: من نمی‌توانم حرکت کنم، من بلد نیستم و هر موقع به خودم واگذار شدم، گند زدم، من نمی‌توانم حرکت کنم؛ اگر این‌طوری کرد، بغلش می‌کنند، این عباد می‌شود.این فرهنگ بندگی، یک مقداری باید در ما جا بیفتد. هر چه گفتند خوب است، هر چه گفتند حدودالله است، هر چه گفتند بد است، همان‌جا بایستیم و متوقف شویم. آن موقع است که گفتند: خداوند هر که را که بپسندد، عقل را از او می‌گیرد، آن کار را می‌رود انجام می‌دهد، بعد که تمام شد، عقل را به او واگذار می‌کند؛ این عقل معاشش را از او می‌گیرد، چون اگر بخواهد دو دو تا چهار تا کند که کار را انجام نمی‌دهد. قلب او دست خدا افتاده و به این سمت و آن سمت می‌کشد، دیگر عمل برای خودش نیست. این‌گونه قشنگ نیست آدم به گونه‌ای شود که مطمئن باشد همه چیز درست است، بدون انجام حساب و کتاب و بدون این‌که حساب و کتابی پس دهد، نه در قیامت حاضر می‌شود و نه سؤال و جوابی پس می‌دهد، هیچ کدام از این کارها را انجام نمی‌دهد؟ چرا؟ چون او «هیچ چیز» شده است. این هیچ خیلی ارزش دارد.روزی پادشاهی آمد و همه در برابرش ایستادند، به غیر از یک درویش. پادشاه از درویش پرسید چرا بلند نشدی؟ درویش گفت مگر تو چه‌کاره هستی؟ جواب گرفت که پادشاه هستم. درویش پرسید بعد از آن چه هستی؟ پادشاه گفت فلان فتوحات را انجام می‌دهم. درویش پرسید بعدش؟ پادشاه گفت هیچ! درویش گفت تو می‌خواهی بروی این همه کار انجام دهی و آخرش هیچ هستی، من همین الان هیچ هستم.پایه‌ی بسیاری از مباحث اخلاقی ما هم همین است.فعل و حرکت با خضوعاگر گفتند که «وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِینَ یمْشُونَ عَلَی الْأَرْضِ هَوْنًا...» {فرقان، ۶۳}، بنده‌های خدا این‌گونه‌اند که روی زمین راه رفتنشان با هون و تواضع و خواری همراه است، یعنی بدون درنظر داشتن مقام و جایگاه شغلی حالتشان این است که این‌گونه روی زمین راه بروند. فرقی ندارد ممکن است مثل خارجی‌ها که بعضی اساتید دانشگاه با اسکوتر جابجا شوند. گاهی فردی وقتی پای نظامات اجتماعی وسط بیاید خود را صاحب نظر بداند، یعنی صاحب می‌داند که بگوید چگونه جامعه بگردد، این هم هون نیست، این هم مشی‌اش با تواضع و خواری نیست. یک فرد خوار این‌گونه حرکت می‌کند که از او نظری بخواهند، می‌گوید من چه نظری بدهم؟ طبق نظر خدا عمل کنید. در رفتار طبیعی‌اش هم این حالات ظهور می‌کند. خدا حاج قاسم را رحمت کند، بعضی وقت‌ها کسی می‌خواست با او عکس بیاندازد در ماشین را می‌بست تا با او عکس بیاندازند. به او می‌گفتند که از کسی عکس بگیرد انجام می‌داد. بعد برای شما سؤال پیش می‌آمد که خار چشم همه‌ی دشمنان اسلام به راستی این شخص هست؟ آدم به یاد آن جمله امیرالمؤمنین می‌افتاد؛ راجع به آن برادر دینی‌شان می‌گفتند: «و کان ضعیفاً مستضعفاً»، یک برادر دینی داشتند که خیلی حالتش ضعیف بود. وقتی کار جدی می‌شد مثل شیر صحرا می‌شد، مثل مار بیابان می‌شد، ‌ این‌طور می‌شد. ولی همین طوری که با او برخورد می‌کردی، می‌دیدی هیچ چیز نیست اصلاً! آن‌قدر خوار است.ما حتی توصیه می‌کنیم به عزیزان، به مدیران که آقا خودت برو خریدت را بکن، مگر چه شده؟ برو خرید کن، برو در جامعه باش، بگذار طعنه به تو بیاندازند، بگذار به تو فحش بدهند، لازم است دیگر، خودت سیب‌زمینی و پیاز دستت بگیر، وقتی سیب‌زمینی‌هایت می‌ریزد می‌فهمی یعنی چه؟! با ماشین شخصی خودت این‌جا و آن‌جا می‌روی، باید جای پارک پیدا بکنی، باید منتظر آسانسور بشوی، زندگی همین است، خیلی وقت‌ها ماها راحت از بین می‌رویم، یعنی آن قدر حلوا حلوایمان می‌کنند، آن‌قدر بالا پایینمان می‌کنند، می‌بینی رفته رفته یک تبخترهایی در ما شکل می‌گیرد.«به اسب شاه گفتند یابو»، آن‌چنان یک غیظی می‌کند، قدرت هم که دارد، غیظش در قدرتش خودش را نشان می‌دهد، می‌بیند که می‌شود همین وضعی که دارند، لذا جالب است اولین ویژگی‌ که یکی از عبادالرَّحمن گفته می‌شود این است: «و َعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِینَ یمْشُونَ عَلَی الْأَرْضِ هَوْنًا...» {فرقان، ۶۳}؛ هر جا خالی بود بنشین. ما یک موقعی که بچه‌تر از حالا بودیم این روایات مربوط به علامت متواضع را می‌خواندیم، نوشته بود علامت متواضع این است که هر جایی خالی بود می‌نشیند! این هم شد علامت متواضع؟ خب آدم هر جا خالی است می‌نشیند دیگر! بعد دیدیم نه این‌گونه نیست و هر جا خالی‌ است نمی‌شود. اگر ردیف جلو بود و کارت ویژه ردیف جلو را داشتم می‌روم می‌نشینم، اگر بخواهم دور بنشینم خب از تلویزیون نگاه می‌کنم، چه فرقی دارد؟ پس دیدیم نه واقعاً این جزو علامت متواضع است. حضرت می‌گفتند «...خصفی النعل بیدی...»[1]، «...حلبی العنز بیدی...»[2] {وسایل الشیعه، باب ۳۵}. من کارهای آن‌گونه خفیف را خودم انجام می‌دهم؛ مثلاً وصله پینه می‌زنم، شیر می‌دوشم... «لتکون سنة من بعدی» {وسایل الشیعه، باب ۳۵}؛ برای این‌که بعد از من سنت بشود و بقیه مسئولین هم این کارها را بکنند تا این‌قدر خودشان را نگیرند. «و َعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِینَ یمْشُونَ عَلَی الْأَرْضِ هَوْنًا...» {فرقان، ۶۳}؛ خیلی خوار راه می‌روند. این که گفتند «وَلَا تَمْشِ فِی الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّک لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولاً» {اسرا، ۳۷}. مرح حرکت نکن، با حالت تبختر حرکت نکن. با یک حالت هون و خوار حرکت کن. اگر یک چیزی به تو گفتند، یک طعنه‌ای به تو گفتند، چنان رگ گردنت باد می‌کند... مگر تو که هستی؟ حالا یک طعنه‌ای به تو انداختند. تو یک آخوند هستی مثل همه‌ی آخوندها. حالا یک طعنه به تو انداختند، چرا رگت ورم می‌کند؟ یک استاد دانشگاه هستی، مگر چه هستی حالا؟ حالا در خیابان یک نفر به تو یک طعنه‌ای زد مگر چه می‌شود؟درباره‌ی میرزای شیرازی گفته‌اند که کسی از نجف تا کربلا داشت به او فحش می‌داد. از کربلا تا نیمه راه نجف هم داشت فحش می‌داد. بعد دید که میرزای شیرازی بزرگ چیزی نمی‌گوید. گفت: «جدی با من هستی؟ من فکر کردم با کس دیگری هستی. واقعاً با من بودی؟» نود کیلومتر او فحش می‌داده است! این‌ها ارزش است. «و َعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِینَ یمْشُونَ عَلَی الْأَرْضِ هَوْنًا...» {فرقان، ۶۳}.روش مدیریتی پیغمبر (ص)بحثی درباره پیغمبر در سوره‌ی مبارکه‌ی حدید، که سوره‌ی محوری این شب‌ها بود و آن آیه‌ی معروفش آیه‎ی محوری بود، مطرح کردیم و نکته‌ای گفتیم که برای برخی دوستان سوالی پیش آمد. آن نکته‌ای که گفتیم این بود که پیغمبر خدا یک روش اداره‌ای داشت که در این روش اداره اشخاص را در حالت بازی‌های تدارکاتی نگه می‌داشت. یعنی مردم را در همین حالت نگه می‌داشت، نمی‌گذاشت به وضعیتی که تمام شد و استراحت کنیم برسیم و نمی‌گذاشت جامعه در این حالت باشد. پیغمبر جامعه را در یک وضعیت انقلابی نگه می‌داشت. تاوانش را هم خیلی پس می‌داد. شما مفصل در سوره نساء و هم‌چنین بعد از جنگ احزاب در سوره‌های حج، فتح، ممتحنه و حدید و ... این را می‌بینید و مربوط به همین داستان است.دوستان سؤال کردند که آیا در این روش مدیریتی مردم توجیه هستند یا نه؟ این‌جا من یک نکته بسیار مهم را بگویم که یکی از تفاوت‌های جدی حاکمیت امروزه و جریان پیغمبر این است که پیغمبر خیلی سعی داشته کارها را توجیه کند؛ یعنی توضیح بدهد و تبیین کند. شما ببینید در سور مکی ابتدا همه مبانی را می‌چیند. دستوری ندارد و مبنا می‌چیند. از مبانی توحیدی، معادی و... . مبانی این‌ها را می‌گوید و احکامی هم ندارد، دستورالعملی ندارد. دارد چه کار می‌کند؟ دارد تبیین می‌کند. حتی به این متوقف نمی‌شود که تبیین کرده باشد.فرق تبیین و تبیّنبه فرق میان این دو کلمه خوب دقت بکنید؛ ما در قرآن یک تبیین و یک تبیّن داریم. عبارت «من بعد ما تبیّن لهم الحق» را خیلی در قرآن شنیده‌اید. تبیّن یعنی چه؟‌ دقت کنید. در تبیین من ممکن است توضیح دهم ولی شما متوجه نشوید. به این تبیّن نمی‌گویند. تبیّن یعنی غیر از این که من توضیح می‌دهم شما هم متوجه می‌شوید. به این می‌گوید تبیین شد و نه تبیین شد. ممکن است من تبیین کنم و شما متوجه نشوید. کسی موضوعی را تبیین کند و دیگری متوجه نشود.قرآن تمام کفر و شرک و شقاق با رسول را به تبیّن موکول می‌کند. یعنی متوجه شد. «وَمَنْ یشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تبیّن لَهُ الْهُدَی» {نساء، ۱۱۵}، بعد از این که فهمید. حالا که فهمید ممکن است مشاقه کند. ممکن است مبارزه کند. بله این‌جا می‌شود کفر و شرک. اگر اصلاً مطلب برای آن جامعه روشن نشود شقاق با رسول خدا هم حتی اشکالی ندارد. «من بعد ما تبیّن لهم الحق» باید بشود. یعنی مطلب برایش روشن بشود. حالا که روشن شد و متوجه شد اگر جامعه یا افرادی مقابله بکنند خطا است. در همان آیه معروف «لا اکراه فی الدین...» {بقره، 256}، نیز همین است. می‌گوید «لَا إِکرَاهَ فِی الدِّینِ...». در دین اکراه نیست. «...قَد تبیّن الرُّشْدُ مِنَ الْغَی...» {بقره، ۲۵۶}، نه «...قد بین رشد من الغی...». نه این که رشد و غی تبیین شد، خیر؛ رشد و غی تبیّن شد، یعنی جامعه فهمید که این جهت رشد و این جهت غی و ظلالت است، حالا که فهمید، «لَا إِکرَاهَ فِی الدِّینِ...». دیگر اکراهی نیست. حالا «...فَمَنْ یکفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَک بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَی...» {بقره، ۲۵۶}، آدم باید برایش روشن بشود این افعال برای چه است. این اقدامات برای چه است. این قوانین برای چه است. جامعه باید برایش روشن بشود. حتی شما عبارت امر به معروف و نهی از منکر را دقت بکنید در قرآن. باید یک چیزی معروف بشود تا بشود به آن امر کرد. اگر معروف نشود به آن نمی‌شود امر کرد. چرا به جای معروف و منکر نگفت حَسَن و قبیح؟ نه. چون که باید عرف هم بشود. شناخته بشود.مثال از منکری که معروف شد!شما نگاه بکنید یک موقعی بود که در این کشور ما بچه‌دار شدن ایراد بود. یک منکر بود. کسانی که سن‌شان هم‌سن‌ و سال من باشد این را کاملاً لمس کردند. بچه‌دار بودن یک منکر اجتماعی بود که یک موقع من متاسفانه تکه‌اش را هم به حضرت آقا انداختم. این بچه سوم که به دنیا آمد به حضرت آقا گفتم که یک بچه ولایی ما آوردیم. حضرت آقا گفتند که دست شما درد نکند، ممنون و تشکر کنید و... بعد ایشان گفتند حالا بچه چندم است؟ گفتم سوم. گفتند از شما بیش از این انتظار بود. گفتم آقا ما مال آن دوره‌ای هستیم که بچه بد بود. آقا سرشان را به ناراحتی پایین انداختند. یک موقعی بچه بد بود. حالا این منکر اجتماعی تبدیل به معروف شد. حالا بچه خوب است. حالا می‌شود امر کرد. یکی از بهترین کارها و مهم‌ترین کارها این است که شما یک فعل درست را معروف کنید. حتی قرآن پا جلوتر از این می‌گذارد. می‌گوید: «خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ...» {اعراف، ۱۹۹}، یعنی می‌گوید معروف را باید عرف کنی. و این‎جا است که فراخوان می‌دهد خدا به یک سری آدم که زمام معروف‌ها و منکرها به دست این‌ها است. این‌ها باید تولید گفتمان بکنند. تولید گفتمان به دست این‌ها است. می‌گوید: «وَلْتَکنْ مِنْکمْ أُمَّةٌ یدْعُونَ إِلَی الْخَیرِ وَیأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ...» {آل‌عمران، ۱۰۴}، یک عده‌ای از شما باید باشند که دعوت به خیر بکنند. یک امتی هستند. یعنی تشکیلات دارند. این همان چیزی است که آقا تحت عنوان حلقه‌های میانی می‌گویند. انقلاب خلأ حلقه‌های میانی پیدا کرده است. شده امام، امت. این اشتباه است. یک عده‌ای هستند، باید این وسط باشند. شما اسم‌شان را ممکن است ماله‌کش سیستم بگذارید. ولی این‌ها کسانی هستند که مبانی را درست می‌فهمند و درست می‌توانند ترجمه بکنند به سطح پایین‌تر. و این کار را بکنند که دعوت به خیر شکل بگیرد. آن موقع است که می‌شود چه کار کرد؟ آن موقع است که می‌شود امر به معروف کرد. وگرنه این صفتی که صفت منافقین است که در قرآن آمده است، «الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ یأْمُرُونَ بِالْمُنْکرِ وَینْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ...» {توبه، ۶۷}، این‌ها که امر به منکر می‌کنند، نهی از معروف می‌کنند، نمی‌شود امر به منکر کرد. یعنی به یک چیزی که منکر است امر کرد. کسی نمی‌پذیرد. این‌ها چه کار می‌کنند؟ معروف و منکر را دارند جای‌شان را عوض می‌کنند. یعنی یک چیزی که واقعیتش منکر است در چشم ملت معروف می‌کنند. شناخته شده‌اش می‌کنند. عرفش می‌کنند. گفتمانش می‌کنند. این همان چیزی است که می‌گوید «...وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ...» {اعراف، ۱۹۹}. به پیغمبر می‌گوید «خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ...» {اعراف، ۱۹۹}، به عرف امر کن. یعنی چه؟ یعنی معروف باید گفتمان شده باشد. چه داریم می‌گوییم؟ داریم می‌گوییم سیستم پیغمبر و سیستم قرآن به شدت توضیح‌دهنده است. مبانی‌گوینده است. و حتی شبیه این کتب علمی هم نیست که حالا که به مدینه رسید، بگوید آقا طبق آنچه که در فصل یک گفته بودیم، نتیجه‌اش این‌جا است. اصلا این کار را نمی‌کند. می‌بینید مُندَمِجا وقتی دارد بحث از کنش‌های سیاسی می‌کند، مُندَمِجا دارد بحث های مبدا و معاد را می‌کند و از آن نتیجه استخراج می‌کند.آیات ابتدایی سوره‌ی مبارکه‎ی حدید: نهایت توحیدخیلی این حرف مهم است. یعنی می‌گوید آقا این توحیدی که من می‌گویم، شما همین سوره‌ی حدید را ببینید که یکی از سیاسی-اجتماعی ترین سوره‌ها است‌. همین سوره‌ی حدید را ببینید، شش آیه‌ی اولش را امام سجاد (ع) می‌فرمایند: این شش آیه‌ی اولش برای متعمقین و ژرف اندیشان آخرالزمان که بخواهند در توحید غور کنند، این شش آیه‌ی اول را خدا گفته «...فَمَن رامَ وَراءَ ذلك فَقَدْ هَلَكَ»، اگر کسی پشت سر این بخواهد یک چیزی دربیاورد دیگر هلاکت است. دیگر این ته توحید است. ته توحید را کجا گذاشته؟ اول یک بحث که براساس آن می‌خواهد تازه نتایج انقلابی بگیرد. یعنی عمیق‌ترین بحث‌های توحیدی قرآن در همین شش آیه‌ی اول سوره‌ی حدید است. اگر دارد یک جایی نتیجه می‌گیرد که شما فلان کار را کنید، دارد دنیا را توضیح می‌دهد، آخرت را توضیح می‌دهد، رابطه‌ی دنیا و آخرت را توضیح می‌دهد، توحید را توضیح می‌دهد، ارتباط توحید به معاد را توضیح می‌دهد. در این بستر فکری است که شما می‌توانید، حتی بحث‌های گرایشی می‌کند، بحث‌های عاطفی می‌کند، رسما تشر می‌رود؛ حالا به شما نشان می‌دهم. گاهی اوقات تشر می‌رود. این مجموعه آن موقع است که توجیه می‌کند شخص حالا توجیه می‌شود، تبیّن می‌شود، حالا فهم می‌شود ولی لزوما عمل نمی‌شود؛ چرا؟ به دلیل این‌که یک فاصله‌‌ی عمیقی بین علم و ایمان است.ضرورت تبدیل علم به ایمان و باوراین را دقت کنید. یکی از ضرورت‌های کار ما که قرآن به شدت دنبال می‌کند، این است که علمتان به ایمان تبدیل شود وگرنه به علم حصولی، اینی که من می‌فهمم، نه. «قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ...» {حجرات،۱۴}، من با قلب شما کار دارم. در قلب رفت یا نرفت؟ امام در همین کتاب چهل حدیث یک بحثی و یک مثالی دارند که مثالشان جالب است که بگویند که چقدر بین علم و ایمان فاصله است، بین علم و باور فاصله است. حضرت امام یک مثال می‌زنند. می‌فرمایند شما می‌دانید که از مرده کاری برنمی‌آید؟ آره؛ آقا این‌که دست و پایش را حرکت نمی‌دهد؟ نه؛ چیزی که نمی‌گوید؟ نه؛ لطمه ای که قرار نیست به شما بزند؟ نه. یک شب کنار مرده می‌خوابی؟ مثلا شما غسالخانه بروی و کنار پنج مرده بخوابی؛ می‌خوابی؟ نه! چرا؟ می‌خواهد بگوید بس که شما احمق هستید. یعنی واقعا حضرت امام یه حالتی توهین می‌کنند. بس که شما نمی‌فهمید. یعنی علمت به ایمان تبديل نشده‌است. می‌ترسید. چرا؟ زنده باشد که آدم باید بیش‌تر بترسد. ممکن است غلت بخورد و مثلا دستش به صورت تو بخورد. ولی این‌که همین‌طوری خوابیده، اصلا انگار یک تکه چوب خوابیده، چرا پیشش نمی‌خوابی؟ چرا کنار یک مرده شما نمی‌خوابی؟ فکر می‌کنی حالا مثلا چی‌ می‌شود؟ مشکلت چیست؟ مشکل این است که ایمان به این علمت نداری. به علمت باور نداری. این علمت را باور نکردی. این علم‌ها مهم است. علم توحید مهم است. شبیه این علم نیست که آب در ۱۰۰ درجه جوش می‌آید یا نمی‌آید؛ که به گرایش‌ها و کنش‌های تو ممکن است آن‌قدر هم ارتباط نداشته‌باشد. نه! اگر توحید را با تمام لبه‌هایش باور کنی آن‌طور که قرآن می‌گوید، آن موقع قرآن شروع می‌کند سرش بحث را جلو می‌برد. بحث را قرآن سر آن بحث جلو می‌برد. لذا به امیرالمؤمنین (ع) گفتند در صفین لشکر بهم ریخته، معاویه دارد حمله می‌کند، چی فلان. حضرت در لشکر رفتند، فکر می‌کنید چه کار کردند؟ شروع کردند توحید گفتند. گفتند: امیرالمومنین، مگر الان وقت توحید است؟ اتفاقا مشکل همین توحید است. اگر توحید افراد درست شود، این قضیه نیز حل می‌‌شود.اصلا چرا سوره حدید با توحید شروع شده است، ما اگر با این مبانی جلو نیاییم، یک‌سری خروجی‌‌های کنشی سیاسی می‌‌گوییم که عقبه، محتوا و پشتوانه ندارد. و چون به آن‌ها مستند نیست، ممکنه دروغی بگوییم، خالی‌‌بندی یا سیاسی‌‌کاری کنیم.اهمیت صداقت حاکمیت با مردماین همان چیزی است که خلاء جدی امروزه حکومت جمهوری اسلامی ما است. توضیح ندادن، توجیه نکردن، مردم را حساب نکردن، به شعور مردم توهین کردن، صداقت نداشتن و... که این موارد اکنون برای ما جزو واضحات است. قبل از اعلام کردن هر آماری، به صورت پیش‌‌فرض می‌‌دانیم دروغ است. در آماری که در دانشگاه خوانده می‌‌شود، یک اصطلاحی وجود دارد به صورت «How to lie with statistics»، یعنی چگونه با آمار راست را دروغ بگوییم. یک کتاب در این موضوع وجود دارد.یک هفته قبل از آمارگیری اشتغال، یک قانون تصویب می‌‌شود که تعریف شغل این است: یک ساعت در روز. بنابراین نرخ اشتغال بالا می‌‌رود. این توهین به شعور مردم است. این توضیح ندادن کار برای مردم و آن‌ها را غریبه حساب کردن است. به همین دلایل حضرت آقا مداوم به سیاستمداران می‌‌گویند که راست بگویید. تو را به خدا راست بگویید.پشت آمارها معمولا دروغ است. خط فقر به طور ناگهانی کشیده می‌‌شود به خط فقر خشن و بعد به ناگهانی پایین کشیده شده و یک عده از افراد به بالای خط فقر کشیده می‌‌شوند. چون قرار است آمار خط فقر داده شود. حال از طرفی به دنبال کنش سیاسی در دنیا و جهان هستیم بدون آن که توجه کنیم در عقبه‌‌های فکری و انقلابی ما، خلاء شهید بهشتی و شهید مطهری و... در این موارد مشخص می‌‌شود. قاسمیان و امثال او نیز این خلاء را پر نمی‌‌کنند و این‌جا است که آن خلاء فکری خود را نشان می‌‌دهد. کسانی که باید خود را به عنوان امامان میانه، این وسط بایستند و درست توجیه کنند که این کنش از این اعتقاد دارد نتیجه‌‌گیری می‌شود را نداریم، قرآن هم که نمی‌‌خوانیم. در نتیجه گاهی اوقات اصلا نمی فهمیم داریم چه کار می‌‌کنیم. و بعد بی‌صداقتی با مردم، بی‌صداقتی با مردم گاهی به اوج خود می‌‌رسد. توهین به شعور مردم و... خب این‌ها می‌شود همان خلاء‌‌هایی که موجود است و اصلا نباید این چیزها را با رفتار پیامبر مقایسه کرد.من اپوزسیون نیستم، اما لازم است یک دور برگردیم و انقلاب را یک‌‌بار دیگر ویرایش کنیم. همین سر جریانات آبان، من با یکی از افراد امنیتی که همه‌ی شما، او را می‌‌شناسید، در حال توضیح بود که چرا ما این کار را کردیم و چرا بنزین فلان... تمام که شد به او گفتم ما را چه فرض کردی؟ شما امنیتی‌ترین دولت موجودید و تو خودت امنیتی‌ترین آدم حاکمیت هستی، نمی‌‌دانی بنزین را این‌گونه نباید گران کرد؟ من که می‌‌دانم چرا این کار را کردید. به خاطر آن‌که اعتراضات به‌‌حق را به اعتراضات امنیتی تبدیل بکنید، بعد به صورت امنیتی همه را با هم جمع کنید. دیگر حرفی نداشت که بگوید این‌گونه نیست. ما که این چیزها را می‌‌فهمیم. این اوج بی‌‌صداقتی با مردم است که شما یک کاری بکنید که حالت امنیتی بشود بعد همه‌ی اعتراضات باهم یک‌کاسه امنیتی بکنید و بعد جمع بکنید.این اوج توهین به شعور مردم است که بگویی پزشکی هسته‌ای به شهر ارتباط دارد. آقا این توهین به شعور است. می‌دانید این نتیجه‌اش چه می‌شود؟ یک موقع است شما راست و حسینی می‌آیی و می‌گویی آقا مدیریت در حد خیلی کلان اصلاً به تخصص ارتباطی ندارد. امرٌ عرفی، قابل بحث است؛ شاید هم درست باشد اصلاً. مدیریت از یک حدی کلان‌تر، نیازی به آن تخصص ندارد. یک‌دفعه می‌گوییم پزشکی هسته‌ای هم جزو تخصص مربوط به شهر است. این می‌شود همانی که فراعنه‌ی عالم کلاً متمایل هستند «فَاستَخَفَ قَومَهُ فَأَطاعوهُ...» {زخرف، 54}، مردم را حقیر بکنند تا اطاعت بکنند. مردمی که فکر نکنند و حقیر بشوند، آن موقع اطاعت می‌کنند. آیا شما دنبال این هستی؟شما اصلاً این رفتار قرآن را که آن‌قدر تبیین‌های تو در تو می‌کند برای این‌که یک مطلب را واضح بکند (که ما نمی‌کنیم؟)؛ حالا دشمن دارد بله؛ قضیه تبیّن هم می‌شود، فهم هم می‌شود، منتهی خب دشمنی هم ایجاد می‌شود. این دیگه طبیعی است. نفاق همین‌جاها مشخص می‌شود؛ نه این‌که اصلاً تبیّن نشد؛ کسی نفهمید؛ هیچ‌کس هیچ چیز نمی‌داند بعد ناگهان می‌گویند که فلان طرح در مجلس رفت، آن‌طوری بیرون آمد. حالا نه کسی می‌داند، نه کسی می‌فهمد، نه جامعه همراه شده است، نه هیچ، نه هیچ و نه هیچ! بعد یک‌دفعه در این وضعیت یک طرح بالا می‌رود. بعد هم از صحن مجلس بیرون می‌کشانند. من این‌ها را می‌دانم چه‌طوری است. من این‌ها را می‌دانم؛ می‌فهمم. شما فکر کردید که قوانین مجلس در صحن کمیسیون‌ها بسته می‌شود؟ نه‌خیر! در سلف مجلس بسته می‌شود. آن‌جایی که همه‌ی بانک‌ها و خودروسازها و همه این‌ها آن‌جا هستند. استخر لجن است. آن‌جا بسته می‌شود. بعد بر حسب ظاهر فلان می‌شود و در کمیسیون‌‌ها می‌چرخد و می‌آید در صحن مجلس رای می‌آورد و شما فکر می‌کنید که مثلاً یک چیزی به‌صورت طبیعی آمده و یک چیزی رای آورده. نه این‌طور نیست. البته در بحث تقنین مشکل واقعاً حکمرانی وجود دارد. در همه‌ی بحث‌ها هم است. یک بار دیگر هم عرض کردم؛ این اشکالی هم ندارد؛ اشکال آن‌جا است که نخواهیم حل بکنیم. انقلاب اسلامی، وضعیتش مثل یک انسانی است که مریض شده.نخبگان و خواص: کلید شروع تغییرحالا چرا سوره‌ی حدید؟ یک خط بگویم، جلسه‌ی بعد ادامه می‌دهم. چرا سوره‌ی حدید؟ سوره‌ها‌ی حج و فتح و ممتحنه و حدید و این‌ها، به‌ترتیب نزول، جاهایی است که گره‌ای به کار انقلاب افتاده‌است. فراخوانی است برای کسانی‌که آقا بلند شوید بیایید این انقلاب را نجات بدهید. اگر مردم قرار است قیام به قسط بکنند، یک‌سری باید استارت بزنند شروع کنند. در ماشین درست است همه‌ی قسمت‌هایش کار می‌کند؛ ولی استارت یک چیز دیگری است. آن‌جایی که همه‌ی لشگر زمین‌گیر شده، «وَ رَبَطنا عَلی قُلوبِهم إذ قامُوا فَقالو رَّبُنا ربَّ السَماوات و الأَرض» {کهف، 14}، ناگهان یک عده بلند می‌شوند؛ دلشان در دست خدا است، برای تغییر بلند می‌شوند. این فراخوان آن استارت‌ها است. پس این بسیجی‌ها کجا هستند؟ آن کسانی که ادعایشان می‌شود کجا هستند؟ ادعای کمکشان می‌شود کجا هستند؟ سیستمتان مریض شده؛ حالا نوبت شما است؛ حالا چه کار می‌کنید؟ الان اپوزیسیون هستیم؟ ما الان دقیقاً چه هستیم؟ اشکالات را هم فهمیده‌ایم؛ اشکالات هم معلوم شده. این‌جا است که انقلاب‌ها، اگر هم فراخوانی مردمی است، تشکیلات میانی لازم دارد؛ برای این‌که آن‌ها انقلاب‌ها را از بحران‌ها خارج بکنند. نوبت این‌ها است. توقع از همه‌ی مردم نیست؛ توقع از نخبگان است؛ توقع از خواص است؛ این‌ها وقتی شروع بکنند، ممکن است اتفاقات خوبی بیفتد و همراهی توده‌های مردم را جذب و جلب بکند. حالا توضیح بیش‌ترش را دوباره باز می‌گردیم روی سوره‌ی حج و فتح و ممتحنه و آیات شاخصش را بخوانیم تا به سوره‌ی مبارکه‌ی حدید برسیم. با زاویه‌ی توحیدی؛ اگر توحید نباشد، رفتارهای پیغمبر و آیات قرآن، این‌ها هم غیر قابل توجیه است. اگر توحید برای ما درست حل نشود، برای همین است که اول سوره‌ی حدید، عمیق‌ترین آیات توحیدی است بعد دقیقاً روی آن نتیجه می‌گیرد؛ البته من قصد ندارم آیات توحیدی را کاملاً توضیح بدهم؛ فروعات این بحث را بیش‌تر بهش توجه می‌کنیم. ان‌شاالله که خداوند ما را به معارف نورانی قرآن و اهل بیت عالم و عامل کند به برکت صلواتی بر پیامبر و آلش.اللهم صل علی محمد و آل محمد.[1] امام صادق (ع)[2] امام رضا (ع)برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام «مکتوبات هیأت ‌الزهرا (س) دانشگاه شریف» کلیک کنید.