حکم از آنِ اوست

خداوند متعال در قرآن کریم یکی از اهداف بعثت انبیاء (علیهم السلام) را برقراری عدالت اجتماعی و قضاوت و داوری بین مردمان بیان می‌فرماید: «وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْط»[1]یا «فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرينَ وَ مُنْذِرينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْکِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْکُمَ بَيْنَ النَّاسِ فيمَا اخْتَلَفُوا فيه»[2]بی‌گمان لازمه برقراری و اجرای این احکام اجتماعی، برپایی حکومت است؛ زیرا مجموعۀ قوانین به تنهایی براي اصلاح جامعه کافی نیست. براي آن‌که قانون مایۀ اصلاح و سعادت بشر شود، به قوة اجرائیه و مجري احتیاج دارد.[3] به همین منظور شارع مقدس در کنار این احکام، مجریانی را نیز برای اجرای آن‌ها منصوب فرموده‌است که همانا انبیاء و اولیاء برگزیده خداوند هستند.فلذا در آیات متعدد قرآن کریم به این مسئله اشاره شده‌است که حکومت از آن خداست و از جانب خداوند به افراد شایسته آن عطا می‌گردد: «قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاء»[4] یا «وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْك»[5]مسجد کوفه - مرکز حکومت امیرالمومنین(ع)سنت و رویه پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم)این مسئله در سیره نبی مکرم اسلام (ص) نیز کاملا مشهود است. رسول اکرم (ص) به عنوان شخصیت اول اسلام، پس از دو بار بیعت با رؤسا و نمایندگان قبایل مدینه به این شهر مهاجرت فرمودند و زمینه تأسیس حكومت را در آن جا فراهم ساختند. ولایت و سرپرستى ده ساله پیامبر بر جامعه مسلمانان شیوه‌اى جدید براى اداره جامعه‌اى بود كه پیشتر به شكل قبیله‌اى اداره می‌شد؛ و در واقع اولین حكومت اسلامى بود. حکومتی که دارای ابعاد نظامی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بود.علامه طباطبایی ضرورت تشکیل حکومت در اسلام را مسئله‌ای فطری می‌دانند و ‌می‌فرمایند: «فطری بودن نیاز به تشکیلات حکومتی به حدی بود که وقتی پیامبر اسلام (ص) پس از هجرت به مدینه دست به ایجاد دولت اسلامی زد، مردم با وجود سؤالاتی که در زمینه حیض و هلال و انفاق و دیگر مسائل عادی مطرح می‌کردند و از پیامبر (ص) توضیح می‌خواستند، در این مورد (تشکیل دولت) هیچ گونه سؤالی مطرح ننمودند و توضیحی نخواستند.»[6]اما همان طور که در قرآن کریم تاکید شده‌است، ضرورت اجرای احکام و قوانین اسلام منحصر و محدود به زمان حیات رسول اکرم (ص) نیست[7]. پس به موجب استمرار قوانین اسلامی، حکومت اسلامی نیز باید ادامه پیدا کند؛ و از این رو تعیین جانشینان و مجریان احکام اسلامی پس از رسول خدا (ص) مسئله‌ای حیاتی است که تکمیل ابلاغ رسالت[8] و اکمال دین الهی[9]در گروی آن است.ائمه (علیهم السلام) و تشکیل حکومتاگر چه به فرمان خداوند متعال که در غدیرخم توسط حضرت رسول (ص) ابلاغ شد، امام علی (ع) و پس از ایشان یازده پیشوای معصوم از نسل آن حضرت جانشینان پیامبر (ص) هستند و مسئولیت تداوم جریان حکومت اسلامی را بر عهده دارند؛ اما جریان بدعت مسیر حکومت اسلامی را در جامعه دچار انحراف نمود. از این رو ائمه هدی (ع) وظیفه یافتند تا با غاصبین جایگاه خلافت الهی مبارزه کنند و زمینه را برای حکومت اسلامی فراهم نمایند. مسئله‌ای که شاید در نگاه جزئی‌نگر و ناقص اولیه به چشم نیاید و چه بسا تناقضاتی در سیره ائمه اطهار (ع) مشاهده شود. آیت الله خامنه‌ای می‌فرمایند:[10] برای دیدن مبارزات سیاسی ائمه اطهار (ع) باید نگاهی 250 ساله (از آغاز امامت امام علی (ع) تا شروع غیبت حضرت ولی‌عصر(عجّل الله تعالی فرجه)) داشت؛ و به 250 سال زندگانی ائمه اطهار (ع) به چشم زندگی یک انسان نگاه کرد. انسانی که در این 250 سال زندگی خود در مسیری مشخص و به سوی هدفی مشخص، اما با تاکتیک‌های مختلف حرکت می‌کند. درست مثل انسانی که در حال حرکت در مسیری به سوی مقصدی است و در این راه با کوه، دره یا دریا مواجه می‌شود. عملکرد او در این مناطق یکسان نیست، و در هر موقعیتی متناسب با شرایط به حرکت خود ادامه می‌دهد. هر یک از ائمه اطهار (ع) نیز متناسب با شرایط زمانی و مکانی که در آن قرار می‌گرفتند به مبارزات خود ادامه می‌دادند. به همین جهت است که امام‌حسن (ع) بسته به شرایط زمانشان تصمیم به صلح و مبارزه پنهانی، اما امام‌حسین (ع) متناسب با شرایط زمان خود تصمیم به قیام نظامی می‌گیرند؛ و یا امام باقر (ع) و امام صادق (ع) متناسب شرایط زمانیشان مبارزات خود را در قالب فعالیت‌های علمی و تربیت شاگردان به پیش می‌برند.چیزی که در تمامی دوران زندگی ائمه هدی (ع) مشترک است، مبارزه تشکیلاتی و پیوسته آن بزرگواران با طواغیت زمان و تلاش خستگی ناپذیر در نابودی حکومت فسّاق و فجّار و فراهم‌سازی زمینه برای تشکیل حکومت اسلامی است.حکومت در زمان غیبتاما سوالی که ممکن است ایجاد شود آن است که اکنون، در زمانه غیبت کبری، که امام زمان (عج) ظاهر نیست و همچنین همانند غیبت صغری از طریق نوّاب خاص امکان ارتباط با آن حضرت وجود ندارد، مسئله حکومت اسلامی چگونه خواهد بود؟ائمه اطهار (ع) بنا به وظیفه خود که تبیین احکام اسلامی در زمینه‌های مختلف برای بشریت است، مسئله حکومت و حاکم جامعه اسلامی در دوره غیبت را در احادیث متعدد به این صورت بیان فرموده‌اند که حاکم جامعه اسلامی باید فقیهی جامع‌الشرایط باشد. برای مثال به دو حدیث اشاره می‌کنیم: حضرت ولی‌عصر (عج) در پیام خود به شیخ مفید می‌فرمایند: «در حوادث و پیشامدها به راویان حدیث ما رجوع کنید، زیرا آنان حجّت من بر شمایند و من حجّت خدا هستم.»[11] و امام صادق (ع) می‌فرمایند: «مردم باید دقت کنند و از میان فقهایی که راوی حدیث ما هستند و در احکام حلال و حرام ما صاحب‌نظرند و به احکام اهل بیت (ع) آشنایی دارند، فقیهی را انتخاب کنند و او را در میان خود حاکم قرار دهند. چرا که من او را بر شما حاکم قرار دادم.»[12]بنابراین در زمان غیبت، فقیه جامع‌الشرایط به عنوان نائب امام عصر (عج) وظیفه رهبری و حاکمیت بر جامعه اسلامی را بر عهده دارد؛ و ولایتِ فقیهِ جامع‌الشرایط در جایگاه ولی امر مسلمین در راستای ولایت رسول الله (ص) و ائمه هدی (ع) بوده، و واجب‌الاطاعه است.خداوند به ما بصیرت در شناخت و اطاعت از ولایت را عنایت بفرماید، ان شاء الله[1]سوره مبارکه حدید، آیه 25[2]سوره‌‌ مبارکه بقره، آیه 213[3]ولایت فقیه، امام خمینی (ره)، ص 26[4]سوره مبارکه آل‌عمران، آیه 26[5]سوره مبارکه بقره، آیه 251[6]بررسی‌های اسلامی، علامه طباطبایی (ره)[7]برای نمونه ر.ک: آیات 52 سوره ابراهیم، 2 سوره یونس، 49 سوره حج، 40 سوره احزاب[8]سوره مبارکه مائده، آیه 67[9]سوره مبارکه مائده، آیه 3[10]انسان 250 ساله، آیت الله العظمی خامنه‌ای[11]وسائل الشیعه ج ۲۷ ص ۱۴۰[12] کافی ج ۱ ص ۶۷برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام «مکتوبات هیأت ‌الزهرا (س) دانشگاه شریف» کلیک کنید.