تجربه من در تغییر نگرش سیستم آموزشی دانشگاهی به سمت کارآفرینی

سلام...این اولین پست من هست و حدود یکسال پیش نوشته بودم ولی به دلایلی اونو پابلیش نکردم تا امروز شنیدم یکی از دانشجوهام تونسته با کاری که انجام داده توی حرفه ی خودش به درآمد برسه... بنابراین این مطلب و به اشتراک گذاشتم تا بقیه هم بدون میشه بدون نگاه به درآمد خلق ارزش کرد... برسد به دست مسئولین که زمانی مسخره ام کردن!! همه ی ما در هر حرفه ای که مشغول به فعالیت هستیم نیازداریم که کارهامون و یک جور مدیریت کنیم، یکی کارهاشو توی تقویمش می نویسه، یکی reminder روی تلفن همراه اش تنظیم می کنه یکی تقویم دیجیتالش و پر می کنه خلاصه هرکس به هر نحوی اقدام به مدیریت کارهای خودش می کنه. اما اگر کارهامون به صورت گروهی باشه چی؟ چکار باید کرد؟ اگر بخوایم یک فعالیت یا پروژه رو به صورت گروهی انجام بدیم باید چکار کنیم؟ و اگر این پروژه در حوزه ی فناوری اطلاعات که به صورت بلقوه از تغییرات بدور نیست باشه باید به چه صورت مدیریت بشه؟ این ها سوالاتی است که متاسفانه همه ی ما پس از دوران فارغ التحصیلی مون در رشته های مختلف تازه با اون مواجه می شیم و در دوران تحصیل حتی در رشته های تخصصی مربوطه به ما آموزشی داده نشده است. برای استناد به این موضوع اشاره ای می کنم به نحوه ی استخدام نیروی جدید در شرکت خصوصی خودمان، ما در شرکتی که در حدود 5 سال در حوزه ی طراحی و ساخت نرم افزار ها مشغول به فعالیت است؛ فراخوان های مختلفی برای جذب نیرو داشته ایم اما متاسفانه اکثر افرادی که به ما مراجعه می کنند (اکثرا دانش آموخته تحصیلات تکمیلی از دانشگاه های ممتاز کشور هستند) دید روشنی از نحوه ی تعامل کار تیمی را ندارند. این موضوع هم قابل ذکر هست که ما خودمان هم هنوز به یک بلوغ کامل در مدیریت پروژه هایمان نرسیده ایم اما مفهوم و چارچوب روحیه کار تیمی را درشرکتمان پیاده کرده ایم.این موضوع همیشه در ذهن ما هست که چرا دانشگاه ها نیاز های بازار کار را پوشش نمی دهند و اکثراً در حد تئوری عمل می کنند و انجام فعالیت های عملی را اکثرا به صورت انفرادی ارائه می کنند. بعضاً تمرین ها و پروژه های عملی گروهی طوری تعریف می شوند که در آخر یک یا دو نفر به جای بقیه آن پروژه را هر چند بدون کیفیت و صرفا برای کسب نمره در آن درس به پایان می رسانند و نه تکمیل اصولی آن!من بیشتر در حوزه ی امنیت سیستم ها و شبکه های کامپیوتری به پژوهش می پردازم و بیش از شش سال است که سابقه تدریس در دروس مرتبط با امنیت را رزومه کاری ام دارم. اما در حوزه ی راه اندازی کسب و کار یا به قول امروزی ها "استارتاپ ها" حدود چهار سال است که هم موسس چند استارتاپ در حوزه های مختلف فناوری اطلاعات در داخل و خارج از ایران بوده ام و یا به عنوان مربی (منتور) استارتاپ ها در رویداد مختلف حضور داشتم. از این رو می تونم این رو بیان کنم که خلاء های موجود را در ارتباط دانشگاه با صنعت را از سایرین فعالین دانشگاهی بیشتر لمس کردم. همیشه سعی کردم به دانشجویانم طوری آموزش بدم که بتوانند از علمشان در کار های عملیاتی مرتبط با درسشان استفاده کنند و همیشه مبنای این را به صورت جدی در کار گروهی قراردادم، البته امیدوارم که موفق بوده باشم. اصولا آدمی نیستم که بخوام شرح وقایع زندگی مو بنویسم، تنها دلیل نوشتم این پست به اشتراک گزاری تجربه انجام شده یک روش کاربردی و عملیاتی در یک محیط علمی و همچنین تشویق به نوشتن آن توسط دوست عزیزم اسد صفری مدرس توانمند دوره های مدیریت پروژه چابک به روش اسکرام در ایران و دوست و استاد عزیزم دکتر خیامی استادیار دانشگاه صنعتی شیراز است.داستان اصلی از اواخر تابستان 96 کلید خورد وقتی که رئیس وقت دانشکده مهندسی کامیپوتر و فناوری اطلاعات دانشگاه صنعتی شیراز، دکتر خیامی عزیز، از من برای تدریس مدیریت پروژه های فناوری اطلاعات دعوت کرد. از آنجاییکه من همیشه دروس مرتبط با امنیت اطلاعات را در دانشگاه تدریس می کردم ابتدا از پذیریش این دعوت سر باز زدم، اما از این رو که دکتر استاد راهنمای من هم بود و حدود ده سال از سوابق اجرایی من با خبر؛ با ذکر دلایل قابل قبول مرا متقاعد کردند. این جا بود که به خودم گفتم این بهترین فرصت است که بتونی دغدغه ی همیشگی خودتو در عدم انتقال صحیح دانش از دانشگاه به بازار کار و صنعت رو و بهبود بدی. این شد که من با پذیرش دعوت برای خودم یک هدف گزاری مشخص و چالشی جذاب تعریف کردم.از آنجاییکه که امروزه در اکثر شرکت های بزرگ دنیا و حتی شرکت های داخل کشور از جمله خود ما از تفکر چابک در مدیریت پروژه های فناوری اطلاعات استفاده می کنند، مبنای تدریس رو این تفکر قراردادم. اما من نمی توانستم کل کلاس رو به این موضوع اختصاص بدم و باید سرفصل مصوب رو هم در این درس رعایت می کردم. دراین حین شروع کردم به مطالعه دقیق تر تفکر چابک و متدولوژی اسکرام و هر هفته حدود چهار الی پنج ساعت به مرور دانسته هام وتحقیق در این رابطه کردم. همچنین به بررسی سایر دانشگاه جهان در ارائه این درس پرداختم و خوشبختانه دیدم همین رویکرد من رو دانشگاه های دیگه ای مثل استندفورد و واشنگتن قبلاً داشتن.بنابراین در هفته ی ابتدایی کلاس این موضوع رو با دانشجوها مطرح کردم و خوشبختانه اکثراً بر روی چگونگی ارائه درس به توافق رسیدیم. ارائه درس بر روی این منوال قرار دادیم که دانشجویان باید حتما به چند گروه 5-6 نفری تقیسم بندی بشوند و بر روی ارائه یک محصول نرم افزاری تمرکز کنند زیرا باید در انتهای ترم این محصول را در قالب یک MVP ارائه کنند. من نیز برای هر گروه چند نقش متداول در پروژه های نرم افزاری همراه با شرح وظایف شون رو تعیین کردم، که این نقش ها شامل مدیر پروژه (مدیر محصول)، تحلیل گر، توسعه دهنده و طراح UX ,UI و مستندساز می شد. پس از تعاریف به دانشجو ها یک هفته وقت دادم که اسامی گروه همراه با نقش هایشان تعریف شده همراه با یک اسم برای گروه خود را در کانال تلگرامی قرار بدهند. پس از این مدت همه به این درخواست به بهترین شکل پاسخ دادند و این شد که هر گروه حتی برای خود یک لوگو نیز طراحی کرد که در ادامه اسم گروه ها و لوگوهای آن ها آورده شده است. سپس هر از گروه خواستم که محصولی را که قرار است بر روی اون کار کنه (که میتونه یک محصول نرم افزاری یا یک گزارش تحلیل باشه) طی یک ارائه 5 دقیقه ای معرفی کنه.هویت بخشی تیم ها به خودشان با طراحی لوگودر حین اماده سازی گروه ها و مسائل و چالش های موجود من به ارائه سرفصل های اصلی درس مدیریت پروژه های فناوری اطلاعات می پرداختم تا بتوانم مسائل آموزشی رو نیز رعایت کرده باشم. اما به دانشجویان گفتم که پروژه های عملی انجام شده سهم بیشتری از نمره ی آنها را تشکیل خواهد داد. این شد که یک درس کاملا تئوری را به یک درس عملی کاربردی تبدیل کردم. پس از ارائه مطالب تئوری مدیریت پروژه فناوری اطلاعات و آشنایی دانشجویان با روش ها و متدولوژی های مختلف مدیریت پروژه های نرم افزاری، شروع به آموزش تفکر چابک و به صورت خاص آموزش متدولوژی اسکرام کردم. شایان ذکر است، که خود من حدود دو سال است که با این متدولوژی آشنا هستم و من بعنوان مدیر محصول این متدولوژی را در شرکت خودمان با کمک دوستانم اجرایی کردیم و نتایج خیلی خوبی هم گرفتیم. از سمت دیگر دوره های تخصصی برگزار شده این متدولوژی را گذرانده ام. و چون در کسب و کارمان از آن استفاده می کنیم از چالش های آن آشنا هستم. بنابراین سعی کردم با یک رویکر ملموس و قابل فهم با دانشجویان در رابطه با چالش های موجود در مدیریت پروژه های نرم افزاری صحبت کنم.یکی از اتفاقات خوب دیگری که باعث شد چالش تدریس این درس را بر عهده بگیرم مطلع بودن از برگزاری سیزدهمین رویداد استارتاپ ویکند شیراز در تاریخ ها یک الی سوم آذرماه سال 96 بود. چون خود من به عنوان یکی از منتور ها، حامیان و مشاورین برنامه ریزیش بودم. از این رو از تیم اجرایی رویداد خواستم که باهماهنگی انجمن علمی دانشگاه صنعتی در دانشگاه حضور پیدا کنند و برای دانشجویان رویداد رو شرح بدهند که البته با دردسری هایی هم همراه بود. در نهایت گروه تیدا با همراهی چند تن دیگر از دوستانشان بر روی محصول خودشان که از همان روز اول سرکلاس ارائه دادند تحت عنوان "زرشک" در این رویداد شرکت کردند و مقام اول این رویداد رو بدست بیاورند. این تیم همچنین تونست همزمان از سه مرکز رشد پارک علم و فناوری استان فارس، کارخانجات مخابراتی شیراز و دانشگاه زند پیشنهاد عملیاتی کردن پروژه رو در این مراکز دریافت کنند.تیم تیدا با محصول زرشک در سیزدهمین استارتاپ ویکند شیراز پس از آموزش های مفاهیم متدلوژی اسکرام به هر گروه یک ابزار مدیریت پروژه چابک متداول ازجمله نرم افزار Jira، Trello و غیره معرفی شد، تا دانشجویان بوسیله کار با آنها نحوه ی کارکرد این ابزارها رو یاد بگیرند و برای سایر گروه ها نیز ارائه دهند. هدف از این کار آشنایی دانشجویان با ابزاری های مدیریت پروژه در دنیای واقعی کسب و کار بود و همچنین یادگیری در کنترل یک پروژه گروهی و واقعی. برای این کار آنها خواستم که کارهای مربوط به پروژه در این سیستم ها وارد کنند و مرا نیز در آن اضافه کنند تا از نحوه ی انجام پروژه ی آنها مطلع شوم.پس از برگزاری امتحان میانترم از دانشجویان خواستم که روند پیشرفت پروژه یا همان محصولشان را در قالب یک نمونه اولیه یا پروتوتایپ همراه با ابزار مدیریت پروژه ی مورد استفاده ارائه بدهند. همچنین از اونا خواستم روند کار پیشرو و تخمین هزینه های مختلف آموزش داده شده را تا اتمام پروژه را در ارائه پایانی پیشبینی کنند.تیم دونیکس کار بر روی پروژه ی اینستا تبم اینستا اپارائه میانترم برگزار شد و هریک از تیم ها اقدام به معرفی کارهای انجام شده خود کردند بعضی از تیم ها هنوز جای کار داشتند به اونها نقاط ضعفشان گفته شد اما بعضی دیگر از جمله تیم Donix یک محصول واقعی و قابل ارائه به بازار رو تحت عنوان InstaTab خلق کرده بودند. فارق از نوع ایده ها، یک پروژه ی واقعی و قابل ارائه با بازار شکل گرفته بود نه یک پروژه دانشجویی جهت کسب نمره یک درس! قابل ذکر بود که دانشجویان ترم پنج از دوره ی کارشناسی خودشون رو میگذروندن و تازه با مفاهیمی مثل پایگاه داده، سیستم عامل و تحلیل سیستم آشنایی شدن!در آخر از تیم ها خواستم که با جدیت بیشتری بر روی پروژه هایشان کار کنن و بتوانند یک محصول با ارزش رو جهت ارائه به تیم های سرماگذاری ارائه بدن. با امید داریم که با کمک رئیس مرکز رشد ICT پارک علم و فناوری استان فارس جهت پرورش ایده های شکل گرفته در کلاس تجربه ی جدید برای دانشجو ها فراهم کنیم. امیدوارم که توانسته باشم از این چالش سربلند بیرون آمده باشم.با آرزوی موفقیت برای همگی دانشجوهای مشتاق![1] Minimum Viable Product