پدر پسر شجاع

نقدی بر پدیده آقازادگی در انتخابات شورای شهربعید می‌دانم از نسل دهه شصت کسی باشد که کارتون «پسر شجاع» را ندیده باشد و البته به لطف تکرارهای صداوسیما، از هم نسل‌های ما نیز جمع قابل توجهی این مجموعه کارتونی را دیده‌اند. از همه‌ی شخصیت‌هایش که بگذریم یک شخصیت آن دچار بحران هویتی است یا حداقل در نسخه دوبله‌ شده آن با این بحران روبرو است. اخیرا هم با آن لطیفه می‌ساختند که اگر پسر شجاع نبود، نام پدرش چه می‌شد؟لیست‌های انتخاباتی در کشور ما هم نشان از یک بی‌هویتی جدی در دو سطح ایده و افراد دارند. برای نمونه، اگر انتخابات شورای شهر با انتخابات ریاست جمهوری همزمان نباشد و لیست‌ها نتوانند از چهره‌‌ی نامزدهای ریاست جمهوری استفاده کنند، با یک بحران هویتی جدی در سطح روش و منش سیاسی روبه‌رو می‌شوند. یعنی شهروندان نمی‌دانند که اگر لیست «الف» رای بیاورد چه اتفاقی می‌افتد، یا اگر لیست «ب» رای بیاورد با چه روشی از مدیریت شهری روبرو می‌شوند. در همین انتخابات شورای شهر تهران ما یک جزوه مدیریت شهری از سمت اصلاح‌طلبان دیدیم و یک لیست اصولگرا که در آن نام‌ها بر روش‌ها ارجح بود. طرف اصلاح‌طلب به دنبال معرفی چهره‌های جدید بود و سعی داشت خلأ نبود ایده را هم به صورت ظاهری و با ارائه یک جزوه چندده‌صفحه‌ای پر کند که اگر بخوانید مجموعه‌ای از حرف‌های خوب و قشنگ است که اصلا قابلیت مخالفت ندارد. در طرف دیگر، اصولگرایان لیست «پدرانِ پسرانِ شجاع» را بستند. یعنی همانطور که در بخش روش و منش سیاسی آویزان انتخابات ریاست جمهوری بودند، در انتخاب همین افراد داخل لیست هم آویزان افراد مقبول و مشروع بودند. البته در نهایت، رَکَب بدی از مردم تهران خوردند. یعنی اگر مشارکت 26درصدی را کنار بگذاریم، در میان همین افراد شرکت کننده هم لیست اصولگرایان شکست قابل توجهی خورده و آرای باطله بعد از چمران نفر دوم شورای شهر تهران شده است!اگر چه آمار مشارکت ناراحت کننده است اما یک نکته‌ی امیدوارکننده وجود دارد و آن اینکه بعد از تجربه پسر مطهری، برادر چمران، پسر هاشمی، عموم مردم به این نتیجه رسیده‌اند که کارآمدی افراد ارتباط چندانی به نام خانوادگی و نسبت داشتن با بزرگان انقلاب ندارد. البته که همه‌ی افراد، حق ثبت‌نام برای انتخابات شورای شهر را دارند و کسی نمی‌تواند دیگری را منع کند؛ تجربه هم نشان داده که حضور افراد در این پست‌ها و عملکرد بدشان هم، مشاهیر انقلاب اسلامی را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد. یعنی شهید مطهری و شهید چمران و مرحوم هاشمی هم‌چنان در نظر مردم معتبر‌اند، اگرچه شاید فرزندانشان مقبولیت قبلی را نداشته باشند. بنظر می‌رسد انتخاب‌های نَسَبی هزینه‌ای بود که باید توسط کشور داده می‌شد تا در انتخابات 1400 شورای شهر با یک واقعیت روبرو شویم که مردم اگرچه تشییع میلیونی برگزار می‌کنند اما اگر جایی احساس سوءاستفاده از الگوها و آرمان‌های جامعه کنند، فوراً آن را پَس می‌زنند. حتی شاید بتوانیم بخشی از آرای باطله که با اختلاف 70هزار رای دوم شده را به نوعی پاسخ به این سواستفاده بدانیم؛ هر چند این نتیجه‌گیری دقیق نیست.همه‌ی این وقایع و مسائل ما را با دو «چرا»ی بزرگ تنها می‌گذارد؛ چرا ما یک یا چند ایده مشخص از لیست‌های انتخاباتی دریافت نمی‌کنیم؟ و چرا از الگوهای مقبول مردمی، مبتذل‌ترین استفاده‌ها می‌شود؟ پاسخ به این دو پرسش یک وجه مشترک دارد و بسیار وجوه نامشترک. اما وجه مشترک آن قدر وزن بالایی دارد که اولویت بالاتری پیدا ‌کند. بگذارید با یک مثال ساده توضیح دهم. حتما اصطلاح فیلم سینمایی مخصوص گیشه به گوش‌تان خورده است. یعنی فیلم حرف خاصی برای گفتن ندارد و ایده‌ای هم پشتش نیست و تنها سعی می‌کند با ترکیبی از هنرمندان مشهور و ایجاد لحظات مبتذل، شرایطی ایجاد کند که شما نفهمید چه چیزی در پاچه‌تان رفته است! همین ترکیب را برداریم، بگذاریم در جلسه هم‌اندیشی ائتلاف‌ها. احتمالا جمع به این نتیجه می‌رسد که اصلا ایده‌ای برای ارائه وجود ندارد. برای همین یک صحنه‌ای ایجاد می‌شود، چند نامزد مشهور می‌آورند تا رای دهندگان نفهمند چه چیزی به خوردشان داده اند. اما انتخابات اخیر، این رویه را شکست. اگر چه تمام یک لیست رای آورد اما صحنه سیاسی به گونه‌ای بود که بر همه‌گان روشن بود که به صورت اسمی افرادی انتخاب شده‌اند اما در کنارش با پدیده‌ای روبرو شدیم که در یک مشارکت حداقلی در تهران هم یک لیست، رای قاطعی نیاورد.نه می‌توان به آینده بسیار خوشبین بود نه بسیار بدبین؛ اما چیزی که مهم است، سوت پایان این الگوی بی‌هویت «پدرِ پسرِ شجاع» در انتخابات‌های مجلس و شورا است. شکست این ساختار در انتخابات‌ها نوید یک پیروزی در آینده را می‌دهد. جایی که ما می‌فهمیم مثلا در شورای شهر، اگر به لیست «الف» رای دهیم، در واقع اولویت را توسعه زیرساختی شهر دانستیم، اگر به لیست «ب» رای دهیم، توسعه فرهنگی شهر و ایجاد هویت شهری برای ما مساله است و یا انتخاب کنیم که در توسعه فرهنگی شهر، ما به دنبال گسترش هیات‌های مذهبی هستیم یا گسترش سینماها. در واقع یک نگاه کلان وجود داشته باشد تا بتوانیم آن را برای هر موضوعی ریز و قابل فهم کنیم و بتوانیم پیش‌بینی از عملکرد یک شورا داشته باشیم. در این چارچوب نیز لیستی رای دادن، نه تنها ضعف محسوب نمی‌شود بلکه یک نقطه قوت است و دیگر ما کمپین «نه به رای لیستی» نخواهیم دید. در این ساختار، دیگر فرزند شهید بودن هیچ برتری به یک نامزد نمی‌دهد. آن وقت دیگر حتی با این توجیه که ما به فرزند شهید گفتیم نیایند ولی ایشان آمدند و ما هم حمایت کردیم روبرو نیستیم! بنظر می‌رسد به رغم مواضع ظاهری ائتلاف‌ها، آن‌ها از این مدل رای آوردن استقبال می‌کنند و سختی این تغییر انتظارات از انتخابات‌های شوراها و مجلس، ذی‌نفع بودن جریان‌های سیاسی در مدل انتخابات فعلی است. یعنی یک روز بازیگری استوری می‌گذارد و یک گروه رای می‌آورد و روز دیگر، فرزند شهید بودن برگه برنده یک گروه در انتخابات می‌شود. ذی نفع این ساز و کار، دقیقا گروه‌های سیاسی سطحی و کاذب هستند. یعنی تغییر ظاهری در قدرت که در نهایت به کارآمدی و تغییر رویه‌ها منجر نمی‌شود. بر همین اساس، انتخابات بیشتر چهره‌ی راهزنی رای پیدا می‌کند و میل به مشارکت کمتر و کمتر می‌شود. برنده مشارکت پایین در کوتاه مدت مشخص است ولی در بلند مدت همه را بازنده می‌کند. درست مثل کسی که روی شاخه نشسته و آن را از تنه جدا می‌کند.محمدامین احمدی | کارشناسی نقشه برداری