آشنایی با استان تهران

استان تهران به مرکزیت شهر تهران، با وسعتی حدود ۱۲٬۹۸۱ کیلومتر مربّع، بین ۳۴ تا ۳۶٫۵ درجهٔ عرض شمالی و ۵۰ تا ۵۳ درجهٔ طول شرقی واقع شده‌است. این استان از شمال به استان مازندران، از جنوب به استان قم، از جنوب‌غربی به استان مرکزی، از غرب به استان البرز و از شرق به استان سمنان محدود است. جمعیت این استان طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ بالغ بر ۱۳٬۲۶۷٬۶۳۷ نفر بوده‌است که ۱۲٬۴۵۲٬۲۳۰ در نقاط شهری و ۸۱۴٬۶۹۸ در نقاط روستایی ساکن هستند. مرکز این استان شهر تهران است. شهر تهران پایتخت کشور ایران نیز به‌شمار می‌رود.برج آزادی – شهر تهران استان تهران دارای شانزده شهرستان است که عبارتند از:شهرستان اسلامشهرشهرستان بهارستانشهرستان پاکدشتشهرستان پردیسشهرستان پیشواشهرستان تهرانشهرستان دماوندشهرستان رباط‌کریمشهرستان ریشهرستان شمیراناتشهرستان شهریارشهرستان قدسشهرستان قرچکشهرستان فیروزکوهشهرستان ملاردشهرستان ورامیننقشه استان تهران به تفکیک شهرستانجمعیتاستان تهران با بیش از ۱۳ میلیون نفر جمعیت، ۱۷/۵ درصد جمعیت کل کشور را در خود جای داده‌است. از این میزان، ۱۲، ۲۵۲ هزار نفر در مناطق شهری و ۱، ۱۶۱ هزار نفر در مناطق روستاییِ آن ساکن هستند. ۶۳/۶ درصد از جمعیت شهری استان تهران در شهر تهران و مابقی در ۴۴ شهر دیگر استان ساکن هستند. رشد جمعیت شهر تهران ۴/۱ درصد است که در مقایسه با دهه قبل اندکی افزایش یافته‌است. میان شهرهای استان تهران، شهریار با ۱۶/۸ درصد رشد سالیانه، در مقام اول رشد قرار دارد و ملارد با ۱۰ درصد و پاکدشت با ۹/۹ درصد و صفادشت با ۸/۸ درصد رشد سالانه در مقام‌های بعدی قرار دارند. در طول دهه ۱۳۸۵–۱۳۷۵ ده شهر به شهرهای استان تهران اضافه شده‌اند که بزرگ‌ترین آن‌ها شهرهای اندیشه، صالح‌آباد و باغستان و نصیرآباد با ۷۵ هزار، ۵۴ هزار، ۵۲ هزار، ۲۳ هزار نفر و کوچک‌ترین آن‌ها شهر ارجمند با ۱۷۰۰ نفر بوده‌است. استان تهران امروزه دارای ۱۶ شهرستان، ۴۵ شهر و ۷۸ دهستان استشهرستان تهرانتهران پرجمعیت‌ترین شهر و پایتخت ایران، مرکز استان تهران و شهرستان تهران است. با ۹٬۰۳۳٬۰۰۳ نفرجمعیت، بیست و چهارمین شهر پرجمعیت جهان و پرجمعیت‌ترین شهر باختر آسیا به‌شمار می‌رود. کلان‌شهر تهران نیز دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است.تهران کانون اقتصادی ایران است و نخستین منطقهٔ صنعتی این کشور محسوب می‌شود اما فعالیت‌های اقتصادی بین‌المللی نقش چندانی در شمار شاغل‌های آن ندارد. بر اساس آمار سال ۱۳۹۵، سهم تهران در کل تولید ناخالص داخلی ایران ۲۱ درصد است و با اختصاص نیمی از بخش صنعت کشور به خود، نقش مهمی در اقتصاد ایران دارد. این شهر یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری ایران به حساب می‌آید و دارای مجموعه‌ای از جاذبه‌های گردشگری است که شامل کاخ‌ها و موزه‌هایش می‌شود. برج آزادی نماد تهران است و از منشور کوروش بزرگ، برای نخستین‌بار در این مکان پرده‌برداری شد. برج میلاد نیز نماد دیگر تهران و بلندترین برج ایران است. تهران با میزبانی بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴، نخستین شهر در خاورمیانه بود که میزبان بازی‌های آسیایی می‌شود و مجموعه ورزشی آزادی به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین‌های آن دوران، هم‌زمان با این بازی‌ها در ۱۰ شهریور ۱۳۵۳ گشایش یافت.کلان‌شهر تهران به ۲۲ منطقه و ۱۱۲ ناحیهٔ شهری تقسیم شده‌است.مردم‌شناسیطی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در استان تهران به قرار زیر بود: ۵۸٫۹ فارس (۵۹٫۶٪ مرد، ۵۸٫۲٪ زن)، ۳۰٫۳ ترک (۲۸٫۳٪ مرد، %۳۲٫۴ زن)، ۱٫۸ کرد (۲٫۷٪ مرد، ۱٪ زن)، ۰٫۱ بلوچ (۰٫۹۹٪ مرد)، ۲٫۱ لر (۲٫۱٪ مرد، ۲٫۱٪ زن) و ۵٫۵ از اقوام شمال ایران شامل گیلک و تالشی و مازنی و ترکمن (۵٫۶٪ مرد، ۵٫۶٪ زن) و ۱٫۲ سایر بودند.اقوام مازندرانیمازندرانی‌ها با حدود دو میلیون جمعیت سومین قوم بزرگ استان تهران هستند.علاوه بر شهرستان تهران زبان مازندرانی در بخش‌هایی از شهرستان‌های فیروزکوه، دماوند و شمیرانات نیز گویش می‌شود.کردهاچهارمین قوم بزرگ استان تهران از لحاظ جمعیت که طبق برخی آمارها بین نیم تا یک و نیم میلیون نفر جمعیت در استان تهران دارند.لرهاایل هداوند از قدیمی‌ترین و بزرگترین ایلات استان تهران است که در زمان کریمخان زند به استان تهران نقل مکان کردندزبانزبان‌های رایج در استان تهران به شرح زیر هستند:زبان فارسی: زبان فارسی رایج ترین زبان استان تهران است و زبان ارتباطی بین اقوام مختلف می باشد.زبان مازندرانی: زبان مازندرانی با گویش‌های مختلف در شهرستان‌های فیروزکوه ، دماوند ، پردیس ، شمیرانات و تهران و همچنین شهرهای رودهن و بومهن گویش می‌شود.گویشگویش فیروزکوهی: گویش فیروزکوهی گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد که در شهرستان فیروزکوه گویش می‌شود.طبری دماوندی: گویش طبری دماوندی گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد که در تمام نواحی کوهستانی شهرستان دماوند و پردیس را در بر می‌گیرد. در محلات شمالی شهر دماوند تا سه کیلومتری مرکز شهر همچون دشتبان ، دشتک ، دشتمزار ، چشمه‌علا ، مشا ، احمدآباد و اوره به زبان مازندرانی صحبت می‌شود. همچنین روستاهایی که در مسیر گردنه‌های گدوک و امامزاده هاشم و اطراف آنها واقع شده‌اند همگی به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند. از مسیر گدوک: کهنک در منتهی‌الیه شرقی دماوند ، آرو ، روستاهای دشت کوه شامل: یهر، لی پشت ، دهنار ، مومج و هویر و سیدآباد درپنجاه کیلومتری گدوک و روستاهای جنوبی آن: کلاک ، مشهد ویدره و از مسیر امامزاده هاشم: دهستان آبعلی شامل: مبارک‌آباد ، آبعلی ، قائم محله ، سادات محله ، کریتون ، جورد ، وسکاره و ایراء همگی به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند. این گویش توسط بومیان شهر رودهن و بومهن گویش می‌شود.گویش قصرانی: گویش قصرانی یا قصرانی گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. گویش قصرانی گویش اهالی شهرستان شمیرانات و شهرستان پردیس می‌باشد. اکثر نواحی بخش رودبار قصران شهرستان شمیرانات همچون میگون ، لالان ، شمشک ، زایگان ، امامه ، روته ، جیرود ، دربندسر ، گرمابدر ، دیزین ، آبنیک به گویش قصرانی گویش صحبت می‌کنند. این گویش علاوه بر رودبار قصران در نواحی شرقی بخش لواسانات همچون ایرا و وسکاره و در نواحی شرقی و شمالی بخش آسارا شهرستان کرج همچون شهرستانک ، لانیز، شلنک و همه جا گویش می‌شود.گویش تجریشی: گویش تجریشی گویشی از گویش‌های فارسی-مازندرانی می‌باشد که در جنوب رودبار قصران همچون تجریش آهار اوشان و فشم گویش می‌شود.گویش لواسانی: گویشی لواسانی گویشی از گویش‌های فارسی-مازندرانی می‌باشد که در بیشتر آبادی‌های بخش لواسانات گویش می‌شود.گویش دماوندی: گویش دماوندی گویشی از گویش‌های فارسی-مازندرانی می‌باشد که در نواحی جنوبی مرکزی و شرقی شهرستان دماوند گویش می‌شود این گویش در بیشتر محلات شهر دماوند گویش می‌شود و بومیان محلات شمالی همچون دشتبان ، دشتک ، دشتمزار و چشمه‌علا به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند.پستی و بلندیاستان تهران در دامنه جنوبی البرز مرکزی قرار دارد. ناهمواری‌های این استان به سه دسته تقسیم می‌شوند:رشته کوه‌های البرز در شمال تهرانبخش‌های مرکزی و کوهپایه‌های جنوبی البرزدشت‌های استان تهرانآب و هواسه عامل در آب و هوای استان تهران تأثیرگذار هستند:رشته کوه البرز در شمال تهرانوزش بادهای باران‌زای غربیدشت کویر در جنوب استاناستان تهران را می‌توان به سه بخش اقلیمی زیر تقسیم کرد:ارتفاعات شمالی: بر دامنه‌های جنوبی، بلندیهای البرز مرکزی، در ارتفاعی بالای ۳۰۰۰ متر قرار گرفته و آب و هوایی مرطوب و نیمه مرطوب و سردسیر با زمستانهای بسیار سرد و طولانی دارد. بارزترین نقاط این اقلیم، دماوند، فیروزکوه، کلون بستک (در لواسانات) و توچال است.کوهپایه: این اقلیم در ارتفاع دو تا سه هزار متری از سطح دریا قرار گرفته و دارای آب و هوایی نیمه مرطوب و سردسیر و زمستانهایی به نسبت طولانی است. آبعلی، شهرستان فیروزکوه، شهرستان دماوند، لواسانات (شامل شهر لواسان ،دهستان لواسان بزرگ ،دهستان لواسان کوچک، منطقه حفاظت شده ورجین، دشت لار و سد لتیان)، همچنین سد امیرکبیر و دره طالقان در این اقلیم قرار دارند.نیمه خشک و خشک: با زمستانهای کوتاه و تابستانهای گرم، در ارتفاعات کمتر از ۲۰۰۰ متر واقع شده‌است. هر چه ارتفاع کاهش می‌یابد، خشکی محیط بیشتر می‌شود. ورامین، شهریار و جنوب شهرستان کرج در این اقلیم قرار گرفته‌اند.هوای تهران در مناطق کوهستانی دارای آب و هوای معتدل و در دشت، نیمه بیابانی است. تهران در مرز شرایط جوی بری و اقیانوسی قرار گرفته و تمایل آن به موقعیت بری بیشتر از وضعیت اقیانوسی است.پوشش گیاهی استان تهرانجنگل‌های طبیعی: در نقاط مختلف استان این‌گونه جنگلها پراکنده‌اند ؛ در دامنه‌های جنوبی البرز ، ارتفاعات تهران گونه‌های گیاهی مانند بادام کوهی، پسته، انجیر و زرشک به چشم می‌خورد.جنگل‌های دست کاشت: طی سال‌های اخیر، فضاها و پارکهای جنگلی جدید در استان تهران به وجود آمده‌است. بزرگ‌ترین آن‌ها عبارت اند از پارک چیتگر در غرب استان و پارک جنگلی لویزان در شمال شرق آن. در سطح استان چندین پارک جنگلی دیگراز جمله سوهانک ، وردآورد ، سرخ حصار و توسکا وجود دارد. درختان این پارک‌ها عمدتاً کاج، اقاقیا و زبان گنجشک هستندمراتعدر مناطق شمالی استان، بارش بیش از ۳۰۰ میلی‌متر در سال، دمای کافی، خاک مساعد و ویژگی‌های خاص توپوگرافی پوشش گیاهی مناسبی را به صورت مراتع بهاری و تابستانی در کوه و دشت برای دامپروران محلی و عشایری به وجود می‌آورد. گونه‌های گیاهی عمده در این مناطق عبارت اند از بنه، گز، خاکشیر، شیرین بیان، قیاق، گون، آویشن، خزه و کنگر.جدایی شهرستان کرج و تشکیل استان البرزدر جلسهٔ هیئت دولت در تاریخ ۱۲ بهمن سال ۱۳۸۸، لایحه تأسیس استان البرز (به مرکزیت کرج)تصویب و به مجلس شورای اسلامی فرستاده شد و در ادامه با تصویب نمایندگان مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۱۳۸۹/۴/۷ شهرستان‌های کرج (به مرکزیت شهر کرج)، ساوجبلاغ (به مرکزیت هشتگرد) و شهرستان نظرآباد (به مرکزیت نظرآباد) از استان تهران جدا شد.ناهمواری‌هااستان تهران در جنوب شرقی مرکز رشته کوه‌های البرز که در شمال ایران از آذربایجان تا خراسان با جهت غربی- شرقی کشیده شده، قرار دارد. رشته کوه‌های البرز به سه دیواره تقسیم می‌شود:دیواره شمالی: ارتفاعات محدودی از این دیواره در استان تهران و بقیه آن در استان مازندران قرار دارد.دیواره میانی: حد شمالی استان را تشکیل می‌دهد و بلندترین قسمت رشته کوه‌های البرز مرکزی است. کوه دماوند به ارتفاع ۵۶۷۱ متر در بخش لاریجان شهرستان آمل استان مازندران قرار دارد. این دیواره بزرگ کوهستانی به صورت کوه‌های «کندوان» و پس از آن کوه‌های «طالقان» در شمال غربی استان، تا محل به هم پیوستن رود «الموت» به «طالقان رود»، ادامه می‌یابد. در شمال شرقی نیز این دیواره با نام رشته ارتفاعات شهرستان فیروزکوه و سوادکوه تا دره رود فیروزکوه (شعبه اصلی حبله رود) که از جنوب دامنه‌های شرقی آن می‌گذرد، ادامه می‌یابد. در شرق دره فیروزکوه که پس از دریافت زیرشاخه‌هایی حبله رود نامیده می‌شود، ارتفاعات «شهمیرزاد» شروع می‌شود.دیواره جنوبی: سومین بخش از ارتفاعات مرکزی است که رودخانه‌های جاجرود و کرج آن را بریده و به سه قسمت جدا از هم تقسیم نموده‌است. این سه قسمت عبارت‌اند از:کوه‌های لواسانات که بین دره‌های رود دماوند و جاجرود قرار دارند و در شمال به دره «رود لار» محدودند. دنباله این کوه‌ها در شرق جاده آبعلی و دماوند تا دره حبله رود ادامه یافته‌اند.کوه‌های شمیرانات که میان سرچشمه‌ها جاجرود و کرج قرار دارند و بلندترین نقطه آن‌ها قله‌ها خلنو، سرکچال و کلون‌بستک با ارتفاع بین ۴۲۰۰ تا ۴۳۷۵ متر است.کوه‌های کهار که از غرب دره رود کرج آغاز شده و در جنوب طالقان رود به موازات آن ادامه دارند.علاوه بر این سه دیوار کوهستانی، در جنوب و شرق دشت تهران کوه‌هایی با ارتفاع کمتر وجود دارند که مهم‌ترین آن‌ها کوه‌های حسن‌آباد و نمک در جنوب و بی‌بی شهربانو و القادر در جنوب شرقی و ارتفاعات قصرفیروزه در شرق است.منابع آبوجود رودخانه‌های همیشگی مانند رودخانه کرج، رودخانه جاجرود، رود لار، حبله رود، رود شور یا ابهررود و طالقان‌رود موجب شده تا استان تهران از لحاظ منابع آب کمبودی نداشته باشد. بیشترین رودخانه‌های استان از کوه‌های البرز سرچشمه می‌گیرند. در استان تهران قنات‌های زیادی وجود داشته که در گذشته نه چندان دور در تأمین آب مورد نیاز مناطق شهری و روستایی سهم بسزایی داشته‌اند؛ ولی امروزه با استفاده از امکانات آب لوله‌کشی که از سدهایی چون سد امیرکبیر، لتیان و رود لار تأمین می‌شود، آب قنات‌ها و چشمه‌ها فقط برای کشاورزی و آبیاری مصرف می‌شود و فقط بعضی چشمه‌ها، به ویژه چشمه‌های آب معدنی که بیشتر در شمال شرقی استان متمرکزند، اهمیت سابق خود را حفظ کرده‌اند. مهم‌ترین این چشمه‌ها عبارت‌اند از: چشمه اعلاء دماوند، چشمه آب علی هراز، چشمه وله در گچسر، چشمه شاه دشت کرج، چشمه علی در شهرری، چشمه تیزآب، چشمه گله گیله و…دانشگاه های برتر استان تهراندانشگاه تهران – دانشگاه صنعتی شریف – دانشگاه صنعتی امیرکبیر – دانشگاه شهید بهشتی – دانشگاه علم و صنعت ایران – دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی – دانشگاه هنر تهران – دانشگاه علامه طباطبائی – دانشگاه علوم اقتصادی – دانشگاه صنعتی مالک اشتر – دانشگاه خوارزمی – دانشگاه علوم پزشکی ایران – دانشگاه علوم پزشکی تهران – دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی – دانشگاه علوم پزشکی ارتش – دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله – دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی – دانشگاه صدا و سیما – دانشگاه جامع امام حسین – دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی – دانشگاه تربیت مدرس – دانشگاه فرهنگیان – دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری – دانشگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء (ص)دانشگاه های آزاد اسلامی استان تهراندانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز – دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال – دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب – دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق – دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب – دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب – دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران – دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر – دانشگاه آزاد اسلامی واحد اندیشه – دانشگاه آزاد اسلامی واحد پردیس – دانشگاه آزاد اسلامی واحد پرند – دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند – دانشگاه آزاد اسلامی واحد رباط کریم – دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن – دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس – دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهریار – دانشگاه آزاد اسلامی واحد صفادشت – دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم پزشکی تهران – دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم دارویی – دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزکوه – دانشگاه آزاد اسلامی واحد قیامدشت – دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملارد – دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین – پیشوا – دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی (ره) شهر ریدانشگاه های پیام نور استان تهراندانشگاه پیام نور واحد تهران شمال – دانشگاه پیام نور واحد تهران غرب – دانشگاه پیام نور واحد تهران جنوب – دانشگاه پیام نور واحد تهران شرق – دانشگاه پیام نور واحد اسلامشهر – دانشگاه پیام نور واحد لواسانات – دانشگاه پیام نور واحد ورامین – دانشگاه پیام نور واحد فیروزکوه – دانشگاه پیام نور واحد دماوند – دانشگاه پیام نور واحد ری – دانشگاه پیام نور واحد شهریار – دانشگاه پیام نور واحد پیشوا – دانشگاه پیام نور واحد حسن آباد – دانشگاه پیام نور واحد پرند دانشگاه پیام نور واحد پردیس – دانشگاه پیام نور واحد پاکدشت – دانشگاه پیام نور واحد بهارستان(رباط کریم) – دانشگاه پیام نور واحد ملارددانشگاه فنی و حرفه ای ( دانشکده ها – آموزشکده ها)دانشگاه فنی و حرفه ای(سازمان مرکزی – ونک – خیابان برزیل شرقی)دانشکده فنی شهید شمسی پوردانشکده فنی و حرفه ای انقلاب اسلامیدانشکده فنی دختران تهران ولیعصر (عج)دانشکده فنی شریعتیآموزشکده فنی کشاورزی پسران پاکدشتآموزشکده فنی تربیت بدنی صفادشت – امام علی – شهریارآموزشکده کشاورزی دماوندآموزشکده فنی کشاورزی شهریارمنبع: وب سایت جامع اطلاعات استانی