مذهب با طعم پروپاگاندا

خوب میدانیم که همه‌ی ادیان از ادیان ابراهیمی گرفته تا ادیان و مذاهب کمتر شناخته شده‌ای همچون گابا و.. دارای جوهر‌ه‌ای تبلیغی هستند. (حال اگر شما دین یا مذهبی سراغ دارید که اینگونه نیست سبب خرسندی است که در قسمت نظرات اعلام کنید.) پس تبلیغ ادیان و تلاش آنان برای گسترش دین و مذهب خود امری طبیعی است.تبلیغ مذهبی رساندن آموزه‌های دین به مخاطبان است؛ پروپاگاندای مذهبی نیز که در این متن قصد صحبت درباره‌ی آنرا دارم هم به معنی تبلیغ مذهبی است اما تفاوت‌هایی بنیادی با تبلیغ مذهبی دارد. مراد از تبلیغ مذهبی را در ادامه عنوان خواهم کرد.در ابتدا به این میپردازیم که پروپاگاندا چیست؟ پروپاگاندا به ساده‌ترین وصف ممکن یعنی زیبا نشان دادن. پروپاگاندیست کالا (مادی یا معنوی) را زیباتر از آنچه که هست جلوه میدهد تا به هر نحوی آن را به خورد مخاطب کند.این در حالی است که در آموزه‌های دینی به ما در رابطه با تبلیغ مذهبی گفته شده که به معنای رساندن واقعیت به مخاطب است؛ این موضوع در آیه‌ی [ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ ] مورد تاکید واقع شده و حاکی از این است که پیامبر صرفا رسانه است و نمیتواند از خود نکته‌ای کم یا اضافه کند و صرفا باید هر آنچه از طریق وحی به دست آورده بیان کند.*از شاخص های تبلیغ دینی که در آموزه‌های ادیان به آن اشاره شده میتوان به:۱-حقیقت محوری و تمایز میان حق و باطل۲-پرهیز از انحراف و بزرگنمایی۳-احساس حضور در محضر الهی۴-دین باوری۵-پرهیز از تمسک به باطل۶-پرهیز از تحکم و اجبار [قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْهِ ما حُمِّلَ وَ عَلَيْكُمْ ما حُمِّلْتُمْ ]اشاره کرد. این در حالی است که در پروپاگاندای مذهبی واقعیت‌ها به طور گزینش شده بیان و بازنمایی میشوند و میتوان گفت همین واقعیت‌های گزینش شده و دین بازنمایی شده است که سبب شده مردم در برابر دینداران و دینداری و حتی در معنای عام آن دین گارد گرفته و برای زیر سلطه نرفتن از آن دوری جویند. اینگونه رفتار نشان از این دارد که دین برای تحت استعمار قرار دادن مردم سرزمین خود یا سرزمین دیگری تبدیل به ابزار صاحبان قدرت شده است.گفتن این نکته که پروپاگاندای دینی چگونه و از کجا آغاز شد میتواند پاراگراف قبلی را تکمیل کند. آغاز پروپاگاندا ریشه‌ای مذهبی دارد، ریشه پروپاگاندا (جوسازی) به تاریخ کلیسای کاتولیک بازمیگردد؛ در سال 1622 میلادی پاپ اوربان هشتم برای ترویج مسیحیت در مناطق غیرمسیحی جهان گردهمایی تبلیغاتی به راه انداخت در آن زمان کاتولیک ها اینکار را نوعی از آموزش بر میشمردند.خوب است که به طور خلاصه چند تصویر کوتاه که با موضوع مطرح شده مرتبط است را تماشا کنیم.در پروپاگاندای مذهبی متولیان ادیان و... یا خود و دین و مسلک خود را بهشت برین معرفی میکنند و یا ادیان و مذاهب دیگر را به طرز عجیبی تحریف شده، مخالف حقیقت و... جلوه میدهند.حال باید این را در نظر گرفت که مخاطب امروزی آن مخاطب قرون گذشته نیست که به راحتی تحت تاثیر مدینه فاضله‌ای که توسط مبلغین وعده داده میشود قرار بگیرند بلکه مخاطب امروزی خواه و ناخواه در میان هجمه‌ی اطلاعاتی عظیمی قرار میگیرد که او را دچار شک و تردید میکند و اگر مبلغ نتواند با استدلال‌های عقلی مخاطب را قانع کند به هیچ عنوان موفق به جذب مخاطب خود نخواهد شد. به عبارتی دیگر دوره‌ی وعده‌ی درخت‌هایی که از زیرشان نهر شیر و عسل روان است گذشته است.در ادامه به روش‌هایی اشاره میکنم که در پروپاگاندا برای جذب مخاطب به کار گرفته میشود۱-برچسب زدن که به منظور برانگیختن وحشت یا تعصب افراد جامعه علیه گروه مخالف استفاده میشود.۲-شعار فریبنده که توجه افکار عمومی را به پیام مبلغ جمع کند. این پیام حول محور ارزش‌هایی چون شرافت، دین، میهن پرستی است.۳-حمله شخصی که شامل اتهاماتی چون روابط نامشروع یا خیانت به کشور است.۴-توسل به ترس تاکید بر خشونت و وحشی‌گری دشمنان یا احتمال قریب الوقوع حمله آنان دارد.۵-توسل به اکثریت القا این حس که اکثریت مردم پیروان حزب موافق هستند و پیروزی آنها قطعی است تا افراد برای همرنگ جماعت شدن یا برای رسیدن به پیروزی حتمی به آنها وصل شوند.۶-دروغ بزرگ بیان دروغی چنان بزرگ که هیچ‌کس فکرش را هم نمیکند فردی چنین بی شرم باشد که این چنین حقیقت را تحریف کند.۷- سیاه و سفید نمایی جلوه دادن اوضاع به گونه ای که افراد تنها دو گزینه در برابر خود داشته باشند یا دوست کامل بودن و یا دشمن کامل بودن.امروزه تشخیص این موارد آسان‌تر شده است هرچند که هرچقدر هم ما نسبت به اینگونه روش‌ها اطلاعات جامع‌تری پیدا کنیم از طرفی دیگر پروپاگاندیست‌ها روش‌های نوین‌تری پیدا میکنند اما با این وجود این آگاهی سبب میشود افراد متوجه تفاوت تبلیغ مذهبی و پروپاگاندای مذهبی شوند و سعی کنند تحت تاثیر تبلیغات دینی یا ضددینی‌ای که قصد تحریف واقعیت را دارند قرار نگیرند و با منطق بیشتری به سمت دین و آیینی که عقلانیت‌ بیشتری دارد گرایش پیدا کنند. در پایان میتوان گفت اگر افراد متوجه شوند ادیان و مذاهب صرفا عملکردی منطقی نداشته و پیرو آنان بودند از نظر منطقی توجیهی ندارد و مبلغین با دروغ و بزرگنمایی و بد جلوه دادن دیگران سعی در جذب آنان دارند هرچند که ذات آن دین حق باشد از آن روی برمیگردانند.*تبلیغ دینی چیست و چه شاخص‌ها و معیارهایی دارد؟/ دکتر کریم خان محمدی/ سایت جامعه‌شناسان جوان