تأسیس دولت پهلوی

رضا پهلوی در غیاب احمد شاه به تثبیت موقعیت خود پرداخت و با ماده واحده­ای که در آبان 1304 هـ . ش به تصویب مجلس رساند آخرین شاه قاجار را از سلطنت خلع و حکومت قاجاریه را منقرض و سلسلة پهلوی را تاسیس کرد. وی با انحلال تفنگداران جنوب و تیپ های خراسان و ژاندارمری و... نیروی واحدی به نام قشون ـ ارتش ـ تشکیل و به وضع آشفته کشور پایان داد. او برای تحکیم موقعیت خود و در اجرای سیاست انگلیس در ایران بسیاری از رهبران ـ از جمله شهید مدرس ـ را به شهادت رساند، مخالفین را سرکوب و مدت شانزده سال سلطنت کرد. وی که دست نشانده انگليس بود به دستور آنها، اقدامات شدید­ی در جهت تخریب بنیة اعتقادی مردم انجام داد که از آن جمله می توان به واقعه شوم و غیر انسانی«کشف حجاب»اشاره کرد.در سال 1318 هـ . ش جنگ دوم جهانی شروع و آلمان نازي پیشروی خود را به سمت شوروی آغاز نمود. متفقین خاک ایران را مسیر کمک­رسانی به شوروی تعیین کرده بودند. دولت ایران بیطرفی خود را اعلام کرد ولی متفقین بدون توجه به موضع بیطرفانه دولت پهلوی، وارد خاک ایران شدند. آنها در سال 1320 هـ . ش رضا شاه را از سلطنت بر کنار و به جزیرة موریس تبعید کردند.دوران سلطنت محمدرضا پهلویبا کناره­گیری رضا شاه از سلطنت، به صلاحدید متّفقین، فرزندش محمدرضا به سلطنت رسید. سقوط ساده و بی­ سر و صدای دیکتاتوری مانند رضاپهلوی و پادشاهی زودرس فرزندش که تجربه کافی در اداره امور کشور نداشت از سویی و برهم­خوردن موازنة سیاسی ابرقدرت­ها از سوی دیگر باعث شد مردمِ نجات یافته از دیکتاتوری رضاشاهی دست به اقداماتی بزنند؛ بنابراین در جامعة خاموش و افسردة ایران، جرقًه حرکات سیاسی ـ اجتماعی زده شد.محمد رضا پهلوی برای فرونشاندن آتش خشم مردم و تثبیت موقعیت خود، در بعضی موارد مردم را آزاد گذاشت. تعدادی از زندانیان آزاد شدند؛ ولی مردم که اقدامات شاه را مقطعی ارزیابی کرده و فرصت را برای به دست آوردن موقعیت مناسب می­دیدند ساکت ننشسته و دست به تأسیس احزاب مختلف زدند. رهبرانی چون دکتر مصدق به عنوان پیشوای ملّی و آیه الله کاشانی به عنوان رهبر و زعیم مذهبی، هدایت حرکت­های مردمی را به عهده گرفتند.با فعالیت­های سرسختانه آزادی خواهان و ملّیون مسلمان، لایحة ملی شدن صنعت نفت به مجلس شورای ملّی برده شد و بااعدام انقلابي نخست وزیر وقت ـ رزم آرا ـ به دست فداییان اسلام به رهبری شهید نواب صفوی زمینة نخست وزیری دکتر مصدّق فراهم آمد.بیگانگان که حکومت ملی دکتر مصدّق را مخالف منافع خود می دیدند شاه را مجبور به عزل او کردند. بعد از عزل مصدّق در30 تیر1331 هـ . ش، مردم به خیابان­ها ریختند. با اینکه دولت در سرکوب مردم از هیچ اقدامي فروگذار نبود؛ ولی مقاومت مردمی باعث شد که حکم نخست وزیری مصدق دوباره صادر گردد.شاه در 25 مرداد 1332 هـ . ش از ایران خارج شد. سه روز بعد آمریکا با یک کودتای نظامی حکومت ملی مصدق را ساقط و سر لشکر اردشیر زاهدی ـ داماد محمد رضا و عامل کودتا ـ را به نخست وزیری منصوب کرد.با بازگشت شاه به ایران چتر سیاه خفقان بر سر ایران گشوده شد، مسلمانان گروه گروه روانة زندان شدند و سید مجتبی نواب صفوی به همراه برخی از اعضای فداکار فداییان اسلام به شهادت رسیدند.آمریکایی ها اوضاع ایران را انفجارآمیز ارزیابی کرده و برای کنترل آن «دکتر علی امینی» را برای تصدی پست نخست وزیری پیشنهادکردند. وی در سال 1340 هـ . ش به نخست وزیری رسید و برای فرو نشاندن تب و تاب نهضت­های موجود، تا حدودی فضای باز سیاسی ایجاد کرد. جبهه ملّی در این سال­ها فعّال بود ولی خود را درگیر جریانات حساس نمی­کرد به طوری که در شعارهایش نیز از پرداختن به شاه و دربار دوری می­کرد. در این سال­ها نهضت آزادی بوسیله آیه الله طالقانی و مهندس بازرگان و دکتر سحابی با اننشعاب از جبهۀ ملی تأسیس گردید.در سال 1341 هـ . ش امینی از نخست وزیری عزل گردید. دولت بر شدت خفقان افزود و به خیال خام خود جوّ را برای حکومت راحت و بی دغدغه آماده ساخته و به سلطنت آسوده­اش ادامه داد! ولی قیام مردی از سلالة رسول الله(ص) در جوّ خاموش و خفقان پهلوی، همة رویاهای شیرین رژیم را به کابوسی وحشتناک تبدیل کرد.تأسیس دولت پهلویرضا پهلوی در غیاب احمد شاه به تثبیت موقعیت خود پرداخت و با ماده واحده­ای که در آبان 1304 هـ . ش به تصویب مجلس رساند آخرین شاه قاجار را از سلطنت خلع و حکومت قاجاریه را منقرض و سلسله پهلوی را تاسیس کرد. وی با انحلال تفنگداران جنوب و تیپ های خراسان و ژاندارمری و... نیروی واحدی به نام قشون ـ ارتش ـ تشکیل و به وضع آشفته کشور پایان داد. او برای تحکیم موقعیت خود و در اجرای سیاست انگلیس در ایران بسیاری از رهبران ـ از جمله شهید مدرس ـ را به شهادت رساند، مخالفین را سرکوب و مدت شانزده سال سلطنت کرد. وی که دست نشانده انگليس بود به دستور آنها، اقدامات شدید­ی در جهت تخریب بنیه اعتقادی مردم انجام داد که از آن جمله می توان به واقعه شوم و غیر انسانی«کشف حجاب»اشاره کرد.در سال 1318 هـ . ش جنگ دوم جهانی شروع و آلمان نازی پیشروی خود را به سمت شوروی آغاز نمود. متفقین خاک ایران را مسیر کمک ­رسانی به شوروی تعیین کرده بودند. دولت ایران بی طرفی خود را اعلام کرد ولی متفقین بدون توجه به موضع بی طرفانه دولت پهلوی، وارد خاک ایران شدند. آنها در سال 1320 هـ . ش رضا شاه را از سلطنت بر کنار و به جزیره موریس تبعید کردند.با کناره­ گیری رضا شاه از سلطنت، به صلاحدید متّفقین، فرزندش محمدرضا به سلطنت رسید. سقوط ساده و بی ­ سر و صدای دیکتاتوری مانند رضا پهلوی و پادشاهی زودرس فرزندش که تجربه کافی در اداره امور کشور نداشت از سویی و برهم ­خوردن موازنه سیاسی ابرقدرت­ ها از سوی دیگر باعث شد مردمِ نجات یافته از دیکتاتوری رضا شاهی دست به اقداماتی بزنند؛ بنابراین در جامعه خاموش و افسرده ایران، جرقه حرکات سیاسی ـ اجتماعی زده شد.محمد رضا پهلوی برای فرو نشاندن آتش خشم مردم و تثبیت موقعیت خود، در بعضی موارد مردم را آزاد گذاشت. تعدادی از زندانیان آزاد شدند؛ ولی مردم که اقدامات شاه را مقطعی ارزیابی کرده و فرصت را برای به دست آوردن موقعیت مناسب می ­دیدند ساکت ننشسته و دست به تأسیس احزاب مختلف زدند. رهبرانی چون دکتر مصدق به عنوان پیشوای ملّی و آیه الله کاشانی به عنوان رهبر و زعیم مذهبی، هدایت حرکت ­های مردمی را به عهده گرفتند.با فعالیت­ های سرسختانه آزادی خواهان و ملّیون مسلمان، لایحه ملی شدن صنعت نفت به مجلس شورای ملّی برده شد و با اعدام انقلابی نخست وزیر وقت ـ رزم آرا ـ به دست فداییان اسلام به رهبری شهید نواب صفوی زمینه نخست وزیری دکتر مصدّق فراهم آمد.بیگانگان که حکومت ملی دکتر مصدّق را مخالف منافع خود می دیدند شاه را مجبور به عزل او کردند. بعد از عزل مصدّق در30 تیر1331 هـ . ش، مردم به خیابان ­ها ریختند. با اینکه دولت در سرکوب مردم از هیچ اقدامي فروگذار نبود؛ ولی مقاومت مردمی باعث شد که حکم نخست وزیری مصدق دوباره صادر گردد.شاه در 25 مرداد 1332 هـ . ش از ایران خارج شد. سه روز بعد آمریکا با یک کودتای نظامی حکومت ملی مصدق را ساقط و سر لشکر اردشیر زاهدی ـ داماد محمد رضا و عامل کودتا ـ را به نخست وزیری منصوب کرد.با بازگشت شاه به ایران چتر سیاه خفقان بر سر ایران گشوده شد، مسلمانان گروه گروه روانه زندان شدند و سید مجتبی نواب صفوی به همراه برخی از اعضای فداکار فداییان اسلام به شهادت رسیدند.آمریکایی ها اوضاع ایران را انفجار آمیز ارزیابی کرده و برای کنترل آن «دکتر علی امینی» را برای تصدی پست نخست وزیری پیشنهاد کردند. وی در سال 1340 هـ . ش به نخست وزیری رسید و برای فرو نشاندن تب و تاب نهضت­ های موجود، تا حدودی فضای باز سیاسی ایجاد کرد. جبهه ملّی در این سال­ها فعّال بود ولی خود را درگیر جریانات حساس نمی­ کرد به طوری که در شعار هایش نیز از پرداختن به شاه و دربار دوری می­ کرد. در این سال­ها نهضت آزادی بوسیله آیه الله طالقانی و مهندس بازرگان و دکتر سحابی با انشعاب از جبهه ملی تأسیس گردید.در سال 1341 هـ . ش امینی از نخست وزیری عزل گردید. دولت بر شدت خفقان افزود و به خیال خام خود جوّ را برای حکومت راحت و بی دغدغه آماده ساخته و به سلطنت آسوده ­اش ادامه داد! ولی قیام مردی از سلاله رسول الله(ص) در جوّ خاموش و خفقان پهلوی، همه رویاهای شیرین رژیم را به کابوسی وحشتناک تبدیل کرد.سخنرانی امام(ره) در مراسم چهارم آبان باعث شد که شاه با خشم و عصبانیت تمام از حضور آن حضرت در بین مردم مسلمان به ستوه آمده و در 13 آبان ماه به دستور آمریکا تصمیم گرفت ایشان را دستگیر کند و به ترکیه تبعید نماید.رهبر انقلاب اسلامی، پانزده سال در تبعید بسر برد. اگر چه در این سال­ ها از جمع یاران و مردم دور بودند، ولی دورادور مسلمانان را هدایت می­ کردند. رژیم پهلوی در این مدّت دست به کارهایی زد که بیش از پیش مردم را عصبانی نمود؛ اقداماتی از قبیل: تغییر تاریخ هجری به شاهنشاهی، تقویت ساواک، ایجاد جو رعب و وحشت، برگزاری جشن ­های دوهزار و پانصد ساله، توسعه و ترویج فساد و فرهنگ برهنگی، تغییر قانون اساسی و تشکیل حزب رستاخیز و...بعد از پانزده سال، مردم بر علیه حکومت پهلوی قیام کردند، شاه در 21 بهمن 1357 به خیال تکرار 28 مرداد 32 روز سر نوشت سازی برای خود انتخاب کرده و با اعلام حکومت نظامی از ساعت 4 بعد از ظهر قصد پایان دادن به انقلاب اسلامی مردم را داشتند و در این راه دستورات اربابان آمریکایی خود را اجرا می کردند؛ لیکن درایت و هوشیاری امام و تجربه های تلخ گذشته تاریخ، نقشه شوم استکبار را نقش بر آب ساخت. امام دستور دادند که مردم به حکومت نظامی اهمیتی نداده و به خیابان­ ها بریزند و به همین صورت با حضور مردم در خیابان­ها و راهپیمایی، حکومت نظامی شکسته شد و توطئه ای عظیم در نطفه خفه گردید.تلویزیون مراسم ورود امام(ره) را که پخش مستقیم آن در دوازدهم بهمن به دستور ساواک قطع شده بود با هدف کشاندن مردم به خانه ­ها و تنبیه همافران شجاع و انقلابی نیروی هوایی ـ که در 19 بهمن با امام بیعت کرده و در مدرسۀ علوی مقابل ایشان رژه در رفتند ـ در غیاب مردم، دوباره پخش کرد. هم زمان گارد شاهنشاهی به پادگان همافران حمله کرد. درگیری گارد شاهنشاهی و همافران به اطلاع مردم رسید؛ ملت به کمک فرزندان همافر خود شتافتند و درگیری شدیدی بین سلطنت طلبان و انقلابیون در گرفت. دولت بختیار ـ آخرین نخست وزیر پهلوی ـ سقوط کرد. انقلاب اسلامی ایران به پیروزی رسید و به حکومت2500 سالۀ شاهنشاهی ایران پایان داده شد.