از زمین تا آسمان

واژه ی دموکراسی از لفظ یونانی دموکراتیا گرفته شده است. این اصطلاح Demokratia به معنای مردم Demos از دو واژه ی دموس به معنای حکومت کردن، Kratein و کراتوس تشکیل شده است. بدین ترتیب دموکراسی از نظر لغت به معنای حکومت به وسیله مردم (حکومت مردم بر مردم) است. عده ای مفهوم مردم سالاری را مترادف با مفهوم دموکراسی غربی تلقی می کنند و سعی دارند وجوه مردم سالاری دینی را با دموکراسی منطبق نمایند. برخی دیگر بالعکس، ماهیت مردم سالاری دینی را متفاوت با دموکراسی های غربی می دانند و در مبانی و اصول، آن را به کلی مغایر با دموکراسی می پندارند. بنابراین دموکراسی و مردم سالاری دینی با وجود ظاهری مشابه، تفاوت هایی اساسی دارند که در ادامه به تعدادی از این تفاوت ها اشاره شده است: تفاوت در منشاء مشروعیت در دموکراسی غربی رضایت اکثریت مردم به عنوان منشأ مشروعیت بیان شده و بر همین اساس، آنچه در این نوع دموکراسی به تصویب می رسد برگرفته از خواسته های مردم است. اما در مردم سالاری دینی منشأ مشروعیت خداوند و قوانین الهی است. در مردم سالاری دینی رضایت و خواست مردم که بندگان خدا هستند در چارچوب شریعت الهی تعیین کننده می باشد؛ یعنی در دموکراسی غربی اگر قانونی به زیان انسان (هر چند خودش متوجه آن نباشد!) و مغایر با قوانین الهی و اصول انسانیت به تصویب اکثریت برسد لازم الاجراست. حال آنکه در مردم سالاری دینی قوانین ضد الهی و ضد انسانیت مطرح نشده یا در صورت طرح، رد می شوند ولی در کیفیت اجرای قوانین درچارچوب شریعت الهی، مردم نقش تعیین کننده و اساسی دارند. « اگر نظامی بخواهد بر مبنای دین عمل کند، بدون مردم نمی شود؛ ضمن آن که تحقق حکومت مردم سالاری واقعی هم بدون دین امکان پذیر ]۱نیست...»[ تفاوت در منابع معرفتی اسلام وحی را به عنوان یک منبع معرفتی می داند و معتقد است که خالق انسان ها که بر تمام جوانب و زوایای روحی و جسمی مخلوقاتش احاطه دارد، بهترین وص کامل ترین برنامه ی سعادتمندی انسان را به صورت وحی بر پیامبرش ارائه کرده است که می بایست مبنای رفتاری مسلمان ها در تمام زمینه ها باشد. همچنین اسلام عقل را به عنوان یکی از منابع چهارگانه استنباط مباحث دینی معرفی می کند. دموکراسی غربی آنچه در ماورای طبیعت است را غیر قابل استناد دانسته و فقط به عقل و حس به عنوان ابزار در قانون گذاری و اداره ی جامعه بسنده کرده است. تفاوت در مبانی بنای دموکراسی بر سه اصل اساسی استوار است: الف) اومانیسم: که همان انسان محوری در مقابل خدا محوری است . در نتیجه تمایلات انسان به عنوان محور برنامه ریزی و اجرا مورد توجه قرار می گیرد نه آنچه خالق و مالک انسان ها برای ایشان نازل کرده است. ب) لیبرالیسم: که به عنوان یک مکتب فکری در غرب از آن یاد می شود. مکتب لیبرالیسم انسان را برای انجام هر کاری آزاد می داند مگر آنکه با آزادی دیگران مغایرت داشته باشد. ج) سکولاریسم: که اساسی ترین اصل در مبنای دموکراسی غربی است که همان جدایی دین از سیاست یا محدود شدن گستره ی دین در امورات فردی ست. در این تفکر دین اجازه ی ورود به مسائل اجتماعی و سیاست را ندارد . آزادی در اسلام آن است که تمام موانع رشد انسانی در مسیر الهی و تکامل برداشته شود و آزادی به شکل تعریف شده ی غربی، در اسلام مورد قبول نیست. در مردم سالاری دینی، دین علاوه بر مسائل فردی دربرگیرنده ی مسائل اجتماعی است. تعدد آیات و روایات و کتب در مسائل اجتماعی و سیاسی به مراتب بیشتر از مسائل فردی و عبادی است. تفاوت در اهداف در مردم سالاری دینی هدف، ایجاد زمینه ی تقرب به خداوند و تکامل انسان به عنوان مخلوق اوست که برای رسیدن به این هدف اصلی، اهداف فرعی نیز مترتب می شود از جمله اقامه قسط و عدل، برقراری نظم و امنیت، تعلیم و تربیت، تامین رفاه و بهداشت، ارتقای فرهنگ و ... اما در دموکراسی غربی که انسان محور است، اصالت با لذت خواهد بود و اهداف بیان شده از آنجا که راه رسیدن به لذت بیشتر بردن را میسر می کند در دستور کار قرار می گیرد. نقص دیگر در دموکراسی غربی شاید این باشد که نظام مذکور وظیفه ای در قبال معنویت انسان ها برای خود تعریف نکرده. وظیفه ای که نادیده گرفتن آن بحران هایی را پدید می آورد که حتی رفاه مطلق و آرمانی نیز نمی تواند با آن مقابله کند. «ما مردم سالاری دینی را مایه ی رشد می دانیم، مایه ی توسعه می دانیم؛ هم توسعه ی معنوی، هم توسعه ی ی. مردم سالاری دینی ارزش بسیار والایی است که ّماد ]2 مردم از آن بهره مند شده ایم. »[ ِما برای دنیا و آخرت تفاوت در مشارکت سیاسی مردم در مردم سالاری دینی آنچه برای شهروندان مسلمان اهمیت بیشتری دارد، احساس تکلیف در قبال جامعه، مردم و اعتقادات است که برگرفته از مکانیزم های دینی می باشد مانند امر به معروف و نهی از منکر، برابری در حق رای و ... در حالیکه در دموکراسی غربی صرفا منافع فردی و مادی اجتماع مدنظر است. شاید به همین دلیل باشد لقه ی آنچنانی با ُکه شهروند غربی پس از رای دیگر ع فرد منتخب ندارد و فرد منتخب به جای حضور مستمر در میان انبوه توده های مردم، حداکثر در شو های چند صد نفره ی تبلیغاتی ظاهر می شود. اما در مردم سالاری دینی در ادامه ی کار، همه ی مردم احساس تکلیف و وفاداری می کنند و در تلاشند تا بعد از رای گیری نیز در راه حل مشکلات به یاری افراد منتخب خود بشتابند. پی نوشت ها ]: بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با شورای ۱[ ۱379 دی ۱3عمومی دفتر تحکیم وحدت در تاریخ ]: دیدار رهبری با شرکت کنندگان در کنفرانس 2[ اتحادیه بین المجالس سازمان همکاری اسلامی در ۱39۶ دی 2۶