سقط جنین در ترازوی اخلاق و قانون

مسئولیت اخلاقی اراده آزاد- حق بدن- حق جنین"سقط جنین" از مهمترین چالش‌های فعالان حوزه زنان در دهه‌های اخیر بوده است.در اینجا قصد دارم از رهگذر مبانی اخلاق و اصول انسانی به موضوع بپردازم. و کوشیدم موضوع را نه از وجه بیولوژیک و یا فمینیستی(که البته محترم اند) بل از وجه اخلاقی و اجتماعی مورد تحلیل قرار دهم.استدلال اخلاقی‌ای که در اینجا پایش به میان خواهد آمد یک روش کاملا subjective دارد. با این قصد که گویی این اتفاق رخ نداده و صرفا شرایط پیش روی کسی که می‌خواهد وارد این معرکه شود را برایش شفاف می‌کند و غبار قمار را از دیدگان بر می‌گیرد تا نهایتا با پذیرش هر کدام از شرایط، داوری و تصمیم را حاصل کند.و در نگاه objective به مسئله، جایگاه قانون و ابزارهای کنترلی اجتماعی را نسبت به این مسئله بررسی خواهم کرد. در سقط خودخواسته که البته مدافعان حقوق زنان بر جوانب فیزیکی آن بیشتر تاکید می‌کنند، آنچه استدلال کلی و منطقِ مغذی آن است، این گزاره است: حق زن بر بدن خود، مرجح و مقدم بر حق جنین بر زندگی‌اش است.استدلال بنده در اینجا روشی مشابه با استدلال مدافعان و حامیان حقوق محیط زیست و حیوانات دارد. یعنی تقریبا(حدود این تقریب البته خود جای بحث فراوان دارد) با همین استدلال می‌شود وارد بحث در حوزه‌های گفته شده نیز شد. من با طرح ۳ پرسش بحث را پیش می‌برم:اولا، نظام حقوقی‌ای که ترجیح ذاتی و یا فطری موجودی بر موجود دیگر دارد، چگونه نظمی است؟ و اینکه آیا این نظم اساس صحیحی دارد؟دوما، نظم حقوقی و اخلاقی بدیل چیست؟ و در چارچوب آن چگونه با حقوق جنین می‌باید مواجه شد؟سوما، قانون و ابزارهای کنترلی اجتماع تا چه اندازه مجاز به دخالت در این موضوع هستند؟ پرسش اول در دستگاه فکری قدما(فیلسوفان باستان) موجودات واجد مراتبی از اعتبار و کرامات بودند. یعنی همه‌ی موجودات، برخلاف ساختار جهان امروز، مراتب و قدر و فضل یکسانی نداشتند. در این نظام(امروزه "نظام سلسله مراتب" خوانده می‌شود) ذی‌مرتبه بودن چنین تفسیر می‌شد که هر موجود بر موجود دون‌تر از خود، قدر دارد. قدر داشتن از معنی قدرت داشتن می‌آید. یعنی موجود قدیرتر بر موجود ضعیف‌تر اعمال قدرت می‌کرد. و نشان و عیار آن هم توانایی در شکل دادن یا شکل‌ یافتن بود. اینکه کدام موجود می‌تواند موجودیت دیگری را تغییر دهد و یا به آن شکل دهد، مترتب آن بود که بر او تواناست پس قدر او بیشتر است و موجود بلند مرتبه‌تری است.بر این اساس موجودات را به چهار گروه تقسیم کردند:- جمادات- نباتات- حیوانات- آدمیان(حیوان ناطقه در منظومه ارسطویی)این نظام موجودات بترتیب از ضعیف به قوی است؛ نباتات بر جمادات قدرت دارند؛ حیوانات بر نباتات و جمادات؛ انسان بر همه‌ی موجودات پیش از خود.در این بنای فکری و در چنین معنایی از جهان و چنین تفسیری از کائنات که توسعا نظام اخلاقی را هم می‌زاید، هر کدام از موجودات که رتبه‌ی بالاتری دارد بر مراتب دون واجد حق می‌شود.در اخلاق حاصل از بسط چنین خوانشی، کشتن، اسیر کردن، خوردن، نابود کردن زیستگاه، تسخیر منابع غذایی و یا شکنجه کردن و آزردن موجود دون‌تر کاملا جایز شمرده می‌شود.در ادامه‌ی چنین مسیری، تطبق و ترتب دامنه‌ی وسیع‌تری می‌یابد. چنان که حتی در میان هر کدام این طبقات هم قدر یکسان توزیع نشده. هر گیاه ممکن است توسط گیاه دیگر محاط شود و یا خود، محیط بر گیاه دیگر باشد. بعضی حیوانات بر بعضی مسلط اند و تحت سلطه‌ی حیوان دیگر.با گرفتن این ریسمان و ورود به تمدنی انسان‌ساخت، متوجه می‌شویم که میان انسان‌ها نیز چنین تسلسلی شکل گرفته. اولین نظام این چنینی در جوامع انسانی، با شکل گیری نخستین امپراطوری‌ها جلوه بیشتری پیدا کرد.طبقات حاکم و رعیت و شکل گیری نخستین نظام‌های سلسله مراتبی. در نظام دانش و ارزش انسانی چنان این ایده سخت ریشه دوانده و از چنان "جهان‌شمولی" برخوردار شده که تقریبا تصور کردن معنای جهان و مبانی دانش بشری بدون آن ناممکن است. در آموزه‌های دینی، خداوند بلند مرتبه‌ترین وجود است و لذا بر همه تسلط دارد. در ادیان مراتبی از بهشت و جهنم وجود دارد. همچنین که بعنوان مثال در دین اسلام گرچه همه انسان‌ها از یک نطفه بوجود می‌آیند اما با این همه با قرار دادن معیارهایی میان آدمیان اختلاف ایجاد شده گرچه این اختلاف برخلاف موارد پیشین، ذاتی و فطری نیست و اسلام همه‌ی انسان‌ها را فطر یافته از وجود خداوند می‌داند اما مقصود بنده اختلافات اکتسابی‌ای مانند کسب دانش، انجام کار خیر، تقوا و پارسایی و امثالهم است.[[《 یا أَیهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکمْ مِنْ ذَکرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکرَمَکمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ 》(حجرات-۱۳) ]]که در مجموع، ایمان و تقوا و اعمال نیک انسان‌ها میان آنان فرق انداخته و لذا برابری را بر چیده.[[ 《وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ۚ أُولَٰئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ ۗ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ》(توبه-۷۱) ]]در اینجا نیز به آنان که برترند دستور به امر به معروف و نهی از منکر می‌دهد.در ادبیات و سنت عرفان کلاسیک ما هم چنین است و حیوانات از چنان جایگاه رفیعی برخوردار نیستند.《من گر سگکی زان تو باشم چه شود؟/خاری ز گلستان تو باشم چه شود؟شیران جهان روبه درگاه تواند/گر من سگ دربان تو باشم چه شود؟》(سعدی-رباعی ۷۱)برای پذیرفتن چنین نظام سلسله مراتبی، لازم نیست به تاریخ شاهان و جنگ‌های تمدن سوز مراجعه کرد. برده‌داری در حدود ۱۶۰ سال پیش با افزودن قانون "لغو برده‌داری" به قانون اساسی در آمریکا برچیده شد و عمر آنچنانی ندارد. امروزه نیز چنین برتری ای وجود دارد. کشتار دام و طیور برای خوراک انسان‌ها و یا پوشاک، استفاده از حیوان برای بارکشی و ترابری، استفاده از درختان برای تولید لوازم و ابزار حیات و همچنین کاغذ و قص علی هذا. مع الوصف آنچه تا کنون در بیان آمد، "نظام سلسله مراتب" بوده. که فهمیده شد نه فقط توسط شاهان و دیکتاتوران که توسط نوع بشر و حتی موجودات غیرانسان نیز اعمال می‌شود. اما آیا کشتار حیوانات و طبیعت و تخریب محیط زیست مانند سقط جنین است؟ آیا آن استدلال و آن خرد بشری و آن منظومه اخلاقی که "استفاده" از موجودات ضعیفتر را جایز می‌شمارد، سقط جنین را هم تایید می‌کند؟بدیهی است که یک فعال زنان هیچ‌گاه زن را به انسانی چپاول‌گر که دست تصرف در طبیعت گشوده و هوس جهان‌خواری یافته، تقلیل نمی‌دهد و هیچگاه وجود پاک و بی‌اختیار جنین را با حیوانات درنده و چارپا یکی نمی‌داند و اصلا چنین استدلالی را پایه بحث خود قرار نمی‌دهد. آنچه در اینجا به قدر قلیل آورده شد صرفا بیان آبشخور و چشمه‌ی جوشش این بنای فکری که موجودی بر موجود دیگر مرجح می‌شود بیان شد. به بیانی، فمینیست‌ها مصداقا و انضماما چنین استدلالی ندارند اما انتزاعا و از نظر منطق و روش‌شناسی از چنین تفکری پیروی می‌کنند. در این مقدمه نسبتا طولانی و البته مهم سعی این بود که چنان درکی از جهان را توصیف کنم. نتیجه‌ی آن درک را می‌شود به ایجاز چنین گفت که: برخی موجودات بر برخی دیگر قدیر اند، پس بر آنها برتری دارند و لذا بر آنها حق دارند.حال اما به نقد این دستگاه فکری می‌پردازمچنانچه گفته شد، بعضی موجودات به سبب دارا بودن مراتبی از قدرت تاثیر بر موجودات دیگر، برتر و مفضل بر آنها شده و لذا محق هستند و می‌توانند بجای آنها و در مورد آنها تصمیم بگیرند و نفع خود را بر آنها وارد آورند. و در کلام بهتر، نفع و علایق و امور خود را مرجح بر آنان بدانند. نقد اول اینکه برخی موجودات قابلیت‌ها و قدرت‌های به مراتب بیشتری نسبت به برخی دیگر موجودات دارند بدیهی است. اما این قابلیت و قدرت متفاوت شاید "امکان" حذف را در اختیار آنان قرار دهد اما "جواز" آنرا صادر نمی‌کند. شاید در جایی بشود چنین دریافت که موجود آ "بتواند" موجود ب را حذف کند اما به هیچ عنوان این دریافت نمی‌شود که آ باید ب را حذف کند و یا اینکه آ بر ب محق است و می‌تواند در مورد کیفیت زیست و غایات و افعال او و یا حتی وجود او تصرف کند و دست دخالت بر آن بگشاید.نقد دومدر این دستگاه اصلا معیار درستی برای سنجش قدرت معرفی نشده. خطا در آنجاست که برخی موارد، که شاید از نگاه طرفداران سلسله مراتب استثنا محسوب شود، موجود ظاهرا ضعیف‌تر موجود قدیرتر را حذف کرده. سیل؛ حجم انبوه و خروشانی از آب است که در طبقه‌ی جمادات جای می‌گیرد اما همین سیل نه فقط نباتات و حیوانات که جمعیت زیادی از انسان‌ها را هم تاکنون به کام نیستی کشانده. و یا گیاهانی که سمی هستند و خورده شدن توسط جانوران و انسان‌ها، آنان را با مشکلات متعددی مواجه کرده. پیشرفت علم ما را با کشنده‌های ضعیف‌تر(از نگاه تسلسلی) آشنا کرده. باکتری ذات الریه، ویروس کرونا که امروزه جهان را در نوردیده، کارسینوژن‌های شیمیایی و زیستی، مالاریا و موارد متعدد دیگر که دیگر شاید نشود نام استثنا بر آن نهاد.نقد سومجهان کنونی مجموعه‌ای از برهم‌کنش‌ها است. موجودات در روابط تنگاتنگی با یکدیگر قرار دارند. زیست و بقا در کمیت و کیفیت شبکه است و نه رشته. جهان از تار و پود و تلاقی و برخورد و میان‌کنش تک تک ذرات موجود در آن تشکیل شده. شاید بشود گیاه را خوراک انسان دانست اما انسان هم خوراک گیاه می‌شود. بقول حضرت خیام که می‌فرماید:《این سبزه که امروز تماشاگه ماست/تا سبزه خاک ما تماشاگه کیست》درست است که آدمی حیوانات را برای خوراک خود ذبح می‌کند اما باید از همین وجه نگاه کند که اگر همین حیوان و گیاه و آب و محیط زیست نباشد، او چگونه خواهد توانست به حیات خود ادامه دهد؟ اگر همین سگ که اینقدر او را پست و ذلیل می‌پندارد، نباشد چگونه می‌خواهد از جان گوسفندان خود در برابر گرگ‌ها که آنها را هم ایضا ضعیف می‌شمارد(دیدگاه تسلسلی) محافظت کند؟ اگر همین چارپایان پست نبودند چگونه می‌توانست محموله‌های بسیار سنگین را از مناطق بسیار صعب العبور بگذراند؟درواقع برتری‌ای که نتیجه‌ی نظام اخلاقی تسلسلی است، یک نگاه ذات باورانه دارد که غایت موجودات را در خدمت انسان می‌داند و همه چیز تسخیر و خادم تکامل اوست. [در نوشتار "فرشته عدالت بر شانه غول‌ها" به تفصیل در خصوص ذات باوری پرداخته‌ام در این لینک بخوانید:https://t.me/talalo_pub/51 ]بدیهی است نگاه قرآن به پدیده‌ها ذاتی و غایی‌انگارانه است و از این حیث نمی‌شود وارد بحثی فلسفی شد چرا که فرض قرآن بر خالقیت و معاد استوار است و دستگاه فکری آن تنظیم شده بر آن روش‌شناسی‌ها است.[[ 《وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِنْهُ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ》(جاثیه- ۱۳)《وَ لَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِي‌ آدَمَ‌ وَ حَمَلْنَاهُمْ‌ فِي‌ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَ رَزَقْنَاهُمْ‌ مِنَ‌ الطَّيِّبَاتِ‌ وَ فَضَّلْنَاهُمْ‌ عَلَى‌کَثِيرٍ م مَّنْ‌ خَلَقْنَا تَفْضِيلاً》(اسراء- ۷۰) ]] در مجموعدر جمعبندی نقدها می‌شود چنین گفت که با تعریف یک معیار کاملا مندرس که اولا "شمول" بالایی ندارد و ثانیا "برهان" ضعیفی دارد، : موجودات اعتبار، فضل، قدر، ارزش و مرتبه‌ی یکسان با یکدیگر دارند. و تعامل و همنشینی و تکمیل چنان پرقوت و همه‌گیر است که اگر هم دستور به برتری و یا حذف یکی بدهد، ادامه‌ی این دومینو، جلوی پای خود اوست. اولین موجودی که خود را برتر و مرجح دانست، نه خود که کل نظم و شاکله‌ی هستی را در هم می‌شکند. چرا که بقای موجودات گره خورده به یکدیگر است و قائل شدن حق و تصرف و تولی بر موجود دیگر اولین نتیجه‌ی نگونش، انحطاط و انهباط و اضمحلال نوع خود است. توجیه این مسئله از نگاه داروینی نیز صادق است. با وجود اینکه تسلسلی‌ها داروین و تئوری فرگشت او را مقوم و مؤید آراء خود می‌دانند اما باید گفت که در تفسیر فرگشت نیز دچار خطا شده‌اند.فرگشت به بقای انواع برتر یک گونه اشاره دارد و نه بقای گونه‌ی برتر. بدیهی است اصلا در نظام داروینی، گوته‌ی برتری وجود ندارد. هر گونه‌ای که به پایداری درستی با محیط رسیده، این پایداری را در رقابت با هم نوعان خود حاصل کرده. در بیشه، هم کفتار هست و هم شیر و هم گاومیش. طبیعت هیچگاه چنین نخواهد بود که شیرها همه‌ی گاومیش‌ها را بدرند و تا هم گاومیش‌ها بمیرند و هم کفتارها از گشنگی و در ادامه شیرها همدیگر را برای خوراک، پاره کنند‌. تعادلی که در نظم داروینی حاکم است مبتنی بر سرعت جایگزینی موجودات نیز هست. لهذا نابودی گندم برای اینکه انسان برتر از اوست اصلا توجیه داروینی ندارد. پرسش دومپس نظم درست چیست؟ آیا نظام فکری و اخلاقی‌ای می‌تواند چنان تفسیری از ارزش و عدالت بدست دهد که نه موجودِ اول قیم و مالک موجودِ اسفل شود و هم اینکه بهره‌برداری و تعامل میان موجودات، تعادل و حدود خود را حفظ کند؟پاسخ مثبت است.جهان حاضر افت و خیزهای فراوانی را پس پشت خود تجربه کرده تا به عصر Liberalism رسیده. عبدالکریم سروش، مهمترین و از اولین مفسران و معلمان لیبرالیسم در ایران، آنرا به مکتب "حق‌مداری" ترجمه کرده. در چنین ترجمانی، می‌شود چنان پنداشت که حقوق، سقفی است افراشته بر ستونی از اراده که برخاسته از خاک آزادی است.در اینجا مایل نیستم تفصیل این گزاره را ارائه کنم. اما باید مجمل گفت که حقوق، مبتنی بر اراده آزاد موجود است و آنجا که اراده آزاد، وجود دارد، حقوق به بار می‌نشیند. به بیانی تمایلات و اراده‌های موجود همیشه در کنار اراده و تمایلات دیگران تعریف می‌شود و بی‌توجهی به آن سبب تضییع و یا تعدی به حقوق دیگران و آزادی‌ها و اراده‌های آنان می‌شود.از این خوانش لیبرالیستی از جهان که حتی برای باکتری‌ها و مورچگان هم حقی قائل است چه آنکه جنین انسان، دستگاه اخلاقی‌ای پدید می‌آید که به این شرح است:انسان با سایر موجودات فرقی ندارد مگر بنا بر ادله اخلاقا روا می‌تواند خود را مرجح کند بر سایر موجودات. این ادله چهار اصل هستند: قوانین جواز: تحت شرایطی علایق دیگران را تابع علایق خود کنیم- اصل دفاع: اگر جان انسان به مخاطره افتد و برای دفاع از موجودیت خود، مجبور شود موجودیت دیگری را نابود کند.- اصل صیانت: اگر لازمه‌ی بقا باشد. مثلا خوراک و پوشاک بدون آن ممکن نباشدقوانین منع- اصل عدم تناسب: منافع اساسی دیگری مرجح بر منافع غیر اساسی خود است. یعنی منافع دیگری، امکان بقا را نفی نکند.- اصل جبران: اگر اصول پیشین را مکدر کنیم، باید جبران کنیم. که اقتضای اصل عدالت است. در اینجا حدود حقوق موجودات مشخص می‌شود. چنانکه مشخص است، ما در حدود اختیارات خود واجد حقوق هستیم و تنها زمانی می‌توانیم اختیارات دیگران و حقوق آنان را نقض کنیم که چاره‌ای نداشته باشیم.حال مباحث گفته شده را به موضوع وصل می‌کنیم. در مورد ترجیح حقوق زن بر بدن خود بر حقوق جنین:زنان وجود جنین را معطوف به اراده فیزیکی خود می‌دانند، لذا جنین را مستقلا واجد حق نمی‌دانند بلکه خود را صاحب حقوق او می‌دانند چون اگر اراده زن نبود، جنین موجودییت نمی‌یافت پس حق را از جنین مسلوب و محول به اراده خود می‌کنند. چون حق بر چیزی، ناشی از داشتن اراده در وجود اوست.اراده زن، حق ولایت بر فعل را به او داده (همانند استدلال برهان وجود که خداوند چون خالق است، مالک است و چون مالک است، ولی و محق است) لذا حق او بر بدنش را مرجح بر امکان جنین می‌داند.اراده از سویی خود از آزادی بر می‌خیزد. اراده، توانایی رفتار آزادانه است. و زن اجازه نمی‌دهد آزادی او در فعل(اراده) از خارج کنترل شود و عاقبت فعل را وابسته به خود می‌داند(مسئولیت) وگرنه فعل از اختیار جدا می‌شود.ما وقتی جانوران را به هدف خوراک کشتار می‌کنیم داریم از این حق اراده آزاد بهره می‌بریم. چون خودمان ۱۰۰۰ جوجه یک روزه تولید کردیم و اگر ما نبودیم، آنان بوجود نمی‌آمدند پس ما مالک حقوق و والی آزادی های آنان هستیم و به تصمیم ما باید بمیرند.اما اگر جریان طبیعت را مختل کنیم اینطور نیست. ما حق نداریم پرندگان وحشی(رشد یافته در طبیعت و مستقل از اراده انسان) را بکشیم چون وجود آنان و در نتیجه حقوق آنان گره خورده به ما نیست. مانند آنکه یک مادر حق دارد کودکش را سقط کند اما مادر دیگر این حق را ندارد. گرچه هردوشان دارند یک عمل را انجام می‌دهند. این استدلال بنابر موضوعاتی که پیشتر گفته شد، مردود است. درست است که موجودی ممکن است معلول فعل ما باشد اما بستگی و وابستگی وجودی به ما ندارد. مانند نتیجه‌ی طبیعی هر فعل دیگری است. نمی‌شود با این توجیه که جنین را نمی‌خواهیم، وجودش را نادیده بگیریم. اگر برای بدن خود اراده و اختیار و نتیجتا حقی قائل شده‌ایم باید در برابر نتایج آن مسئول باشیم نه آنکه با نادیده گرفتنش، حق حیات را از او برباییم.جنین فارق از اینکه از چه زمانی دقیقا واجد حیات می‌شود(شکل گیری سیستم عصبی و درک درد) و اینکه از کجا می‌تواند زندگی مستقل از مادر را آغاز کند، واجد حقوق قائم به اختیار خود است. شاید نتواند حقوق خود را طلب کند اما حتما واجد آن است.در اینجا نیز اقتضای جهان جدید این است که تا جاییکه می‌شود باید تمامی حقوق او در هر مرحله‌ای رعایت شود و مجاز شمرده شود.(اصل عدم تناسب) اما آنجا که نگهداری او آسیبی به مادر می‌زند و یا حتی به خودش آسیب می‌زند می‌توان از ادامه بارداری انصراف داد.(اصل دفاع و اصل صیانت) چنانکه فعالان زنان بجای بکار یردن "سقط جنین" از تعابیری مانند "پایان خودخواسته به بارداری" استفاده می‌کنند. پرسش سوماما نکته‌ی مهم اینجا این است که قانون باید چه موضعی اتخاذ کند؟قانون حکم اخلاقی نمی‌دهد. یعنی پیروی از قانون لزوما انجام یک عمل اخلاقی نیست و قانون وظیفه تضمین بقای اخلاق را ندارد اما نباید حقوق و کرامت انسانی را لکه دار کند.اولا تصمیم مادر در اینجا کاملا به خودش مربوط است. بدیهی است قضاوت کامل و دقیق موضوعاتی که خلطی از جوانب فردی و گروهی و خصوصی و عمومی را داراست، امر ممکنی نیست چرا که با وجود همه‌ی داوری‌های اخلاقی و یا حقوقی، انتخاب فردی و سلوک شخصی افراد تا آنجا که تداخلی با دیگری و اجتماع نداشته باشد، محترم است و جامعه در جایگاهی برای مذمت و نکوهش تصمیمات افراد نیست. لذا همانطور که ، رسالت و غایت قانون کنترل و نظم اجتماعی است، حدود و قلمرو آن نیز اجتماع است. اگر تصمیم یک زن برای پایان دادن به بارداری‌اش نزاعی میان او و بدنش است، دیگر قانون چه جای آن دارد که وارد این محکمه شود؟دوما با غیرقانونی کردن سقط جنین، نه تنها از نظر آماری تفاوتی در میزان بروز آن حاصل نشده که میزان عوارض و حتی مرگ و میر ناشی از انجام غیرقانونی آن، که معمولا توسط افراد نامتخصص و در مکانهای غیربهداشتی انجام می‌شود، افزایش چشمگیری یافته.بنا بر آمار بهداشت جهانی سالانه ۴۰ میلیون زن، سقط جنین انجام می‌دهند که حدود نیمی از آن یعنی ۲۰ میلیون آن غیرقانونی است.بعنوان مثال در آمریکای جنوبی این کار غیر قانونی است و میزان عوارض ناشی از آن ۲۵٪ است حال آنکه این میزان در آمریکای شمالی که سقط جنین، قانونی است در حدود ۰.۳ درصد است. که ناشی از انجام آن در مراکز بهداشتی و توسط متخصصین مربوطه است.نتیجهسقط جنین و یا آنچه "پایان خودخواسته به بارداری" تسمیه می‌شود، گرچه قضاوت اخلاقی کاملا نسبی‌ای دارد و بنابر نظام فکری حق‌مدارانه، حقوق هم برای مادر و هم برای جنین جاری است و تصمیم مادر باید با احتساب و سنجش جامع الاطرافی میان این دو باشد و نمی‌شود حکم واحدی برای همه مادران صادر کرد اما آن گونه که جندر‌فمینیست‌ها و یا فمینیست‌های موج دومی بر طبل آن می‌کوبند، حقی کاملا مجاز شمرده نمی‌شود.نظام حقوقی و قانونی جوامع هم باید حدود اختیارات خود را به نحوی تعیین و طراحی کنند که کمترین تعدی و تهاجمی به حقوق انسانی افراد داشته باشد و از پیش فرض‌های دینی و باستانی را که عمدتا بر پایه برتری‌های ذاتی و سلسله مراتب نادرست است، دست بشویند. تا اینکه نه آن زنانی که با احتساب جمیع جوانب به بارداری پایان دادند احساس گناه و سرخوردگی اجتماعی کنند و نه آنرا با تحمل هزینه‌های فراوان انجام دهند و در کنار اینکه با لوازمی، از وقوع بیشتر آن جلوگیری کنند.