زن، هویت مستقلی دارد...

تعریف می کرد؛ می گفت: چند سال پیش، در یکی از شعب اخذ رأی در یکی از روستاهای یه استانی، رئیس شعبه اخذ رأی بودم که هنگام رأی گیری، یکی از منشی های شعبه، از شوهرِ زنی که باهم برای رأی دادن اومده بودن، برای ثبت مشخصات شناسنامه ای، اسم زنشو می پرسه که مرد، دلخور می شه؛ می گه: خوب صحبت کن! با اسم زن مردم چیکار داری؟! و چه قدر طول می کشه تا اینکه ایشونو قانع می کنن که اسم زن و مشخصاتشو باید در اون قسمت برگ تعرفه مشخصات رأی دهنده درج کنن و واسه همین، اسم زنشو پرسیده. من بعضاً می بینم در جوامع سنتی و روستایی و حتی برخی شهرستان ها، در خیابان و در کوچه و بازار، مردها چند متر جلوتر از زن هایشان راه می روند و باهم و در کنار هم راه نمی روند. در چنین جوامعی، بعضاً می بینیم در اعلامیه های ترحیم، نام زن را نمی نویسند و درواقع، شخصیت و هویت مستقلی برای او قائل نیستند و تنها اسم فامیلی او را درج می کنند یا اینکه به جای نام و نام خانوادگی زن، اسم فامیلی شوهرشو درج می کنند. در چنین جوامعی، از نوشتن اسامی فرزندان مؤنث متوفی نیز خودداری می شود و در اعلامیه های ترحیم، از ذکر نام داغداران مؤنث وابستگان و نهادهای وابسته به آنها خودداری می کنند. نام نوه دختر، ذکر نمی شود و از نوشتن نام همسر نیز خودداری می گردد. در فرم های اداری و غیر اداری، هیچوقت ما ندیدیم در بخش فرزند، جایی و شأنی برای مادر قائل بشوند و همیشه در فرم می نویسند نام پدر و هیچوقت دیده نشده بنویسند نام مادر و انگار این شخص، فقط فرزند پدرش هست و مادری نداشته از اول! در کارت ملیِ چه هوشمند و چه غیرهوشمندش، نامی از مادر نمی بینیم. اخیراً در اتاق یکی از همکاران، ناخواسته در وضعیتی قرار گرفتیم که نام زنش را در صفحه کامپیوترش مشاهده کردیم؛ وقتی متوجه شد، چه قدر برآشفت و از خود بیخود شد و بدون Shut down ، کامپیوتر را مستقیماً خاموش کرد و بلند شد و دلخور شد؛ ناراحت و نگران از این بود که چرا نام خانمش لو رفته! بسیاری از ماها در صحبت های روزمره وقتی می خواهیم راجع به زنمون حرف بزنیم، می گیم: عیال، خانواده، منزل، خانم بچه ها، بچه ها، اهل خانه و... و فقط تعداد اندکی از ماها اسمی از زن می بریم چراکه اسم زن، تابو است برای خیلی از ماها. من بارها دیده ام در کوچه و بازار وقتی مرد از زن دورتر می شود و مرد می خواهد زنش را صدا بزند و خبر بدهد، از اسم پسرش استفاده می کند. این داستانک واقعی رو که یه استاد دانشگاهی برام تعریف کرده، دقت بفرمایید؛ ازم پرسید: منو می شناسی؟ اسم منو می دونی؟ گفتم: نه. گفت: من بهرامم دیگه؛ مادرم هم اسمش بهرامه! گفتم: یعنی چی؟! بعدش گفت: اسم خواهرم هم بهرامه! تازه خانمم هم از وقتی به جمع ما پیوسته، اسمش بهرام شده! گفتم: آقا یعنی چی؟! بیشتر توضیح بدین. گفت: پدر بزرگم بقالی داره؛ وقتی مادرم داره از جلوی مغازه اش رد می شه، می گه: بهرام بیا تو ماستتو ببر؛ خواهرم ظهری که از مدرسه برمی گرده و جلوی مغازه وامی ایسته، پدربزرگ می گه: بهرام بیا تو چیپس و پفکتو ببر. وقتی توی جمعی می خواد خانممو صدا بزنه، بهرام صداش می کنه و من هم که اصالتاً و شناسنامه ای بهرامم. در مراسم ازدواج در برخی از شهرستان ها، ذکر نام عروس در کارت عروسی تابو است و برای بسیاری از خانواده ها قابل تحمل نیست که اسم عروسشونو کسی بدونه. بسیاری از مردان در فضاهای عمومی، حاضر به نام بردن همسرانشان نیستند؛ حتی اگر هیچ فرزندی هم نداشته باشند، از نام پسرانه به جای نام زنشون استفاده می کنند. این اشخاص، نام زنشان را در تلفن همراهشان، به نام خانه یا موارد مشابه دیگری ثبت می کنند. من اخیراً وقتی تلفن یکی از آشنایان زنگ خورد، دیدم واژه ارباب را به جای اسم زنش در تلفن ثبت کرده بود؛ انگار این موجود، اسمی و هویتی مستقل برای خودش ندارد. البته کلمه ارباب باز خوبه بعضی از مردها از کلمات نازلی استفاده می کنند. در فضاهای مجازی، بیشتر زنان به جای نام‌های اصلی، از نام های مستعار استفاده می کنند؛ عکسی از خود نمی گذارند و برای خود هویتی قائل نیستن؛ انگار خودشان هم به این باور رسیده اند که به تنهایی، هیچند! من بارها دیده ام در ماشین شخصی، وقتی زن و مرد برای گردش بیرون می روند، زن در صندلی عقب می نشیند و اگر فرزندی داشته باشند، در صندلی جلو می نشانند. خانه هایی هست که هنوز هم وقتی زنگ تلفن به صدا درمی آید، زن گوشی را برنمی دارد و کودک خانه، گوشی را برمی دارد یا وقتی در را می زنند، زن نمی رود در را باز کند. همه و همه اینها نشان از این دارد که بسیاری از ماها، هنوز جایگاه و شأن زن را علی رغم وجود فرهنگ غنی در بعد نظری و تئوریک و با وجود منابع معتبر مذهبی غنی که در آن به صورت مشروح به حقوق زن پرداخته شده، درک نکرده ایم و هنوز برای او، هویت مستقلی در شأن و قامت خودش قائل نیستیم.زن، هویت مستقلی دارد...