آنچه که پذیرفتنش برای هوادارن دشوار است

یادداشتی درباره بت‌های ذهنی هواداران به بهانه انتشار فلیم کوتاه «زالو» بهمن کیارستمیمعمولاً هوادران و طرفداران افرادی چون هنرمندان، ورزشکاران، سیاستمداران و ... تصویری زیبا و کامل از آن‌ها در ذهن دارند که گاهی اوقات این تصویر با انتشار یک خبر و نمایان‌سازی بخشی از زندگی، رفتار و افکار آن فرد دوست‌داشتنی فرو می‌ریزد. به‌نظرم این تصویر ذهنی هوادران از گروه هنرمندان و متفکران همیشه تصویر کامل‌تریست؛ چرا که مثلاً یک نویسنده به‌خصوص نویسنده مدعی روشنفکری به‌دلیل ارتباطش با حوزه اندیشه و اخلاق انتظار مخاطب و هوادار خودش را بیشتر کرده و مخاطبش کمتر از او انتظار رفتاری خلاف ارزش‌های اخلاقی دارد. که البته شاید هیچگاه آن نویسنده حتی علی‌رغم سخن گفتن از فضایل خود را پایبند به آن‌ها ندانسته و ادعایی نداشته است. همین چند وقت پیش که بهمن کیارستمی فیلم کوتاه زالو را منتشر کرد؛ هوادارن کیارستمی را در چنین موقعیت فروپاشی ذهنی قرار داد. در این فیلم کوتاه عباس کیارستمی در ابتدا در جلو دوربین پسرش را به‌دلیل درس نخواندن و به جای آن سراغ فیلمسازی رفتن سرزنش می‌کند. این صحنه برای من مخاطب بسیار عجیب بود؛چراکه انتظار نداشتم چنین کارگردانی مخالف فعالیت هنری پسرش و حتی مخالف تحصیل او در رشته غیرریاضی و تجربی باشد. اینجا از خودم پرسیدم پس تفاوت او با پدر من چیست وقتی هردو هنر را بطالت می‌دانند. کیارستمی در این صحنه آنچنان حقارت آمیز با پسرش صحبت می‌کند و او را زالو می‌نامد که تمام لطافت و شاعرانگی «خانه دوست کجاست؟» و آن تصویر درخت تنها به ناگه پوچ می‌شود. برهم ریختن تصویر مخاطب از کیارستمی در این فیلم آنقدر آشکار بوده است که برخی به‌ویژه فرزند دیگرش احمد، بهمن را برای انتشار آن سرزنش کرده‌اند. اما من اگر می‌توانستم حتماً تحسین خودم را به گوش بهمن می‌رساندم. تحسینی برای شجاعت شکستن تابوهای ذهنی هوادارن که نشان می‌دهد خودش از آن دست آدم‌هاییست که از کسی بت نمی‌سازد. در جست و جوی این مطالب به دعوای احمد و بهمن بر سر انتشار کتاب نامه‌های عاشقانه کیارستمی برخوردم. در مصاحبه‌ای بهمن گفته بود: « هی می‌گن در شأن کیارستمی‌ها نیست که اختلاف باهمدیگه رو عیان کنن و زنهارگویان نچ نچ و هیس هیس می‌کنن. بابا، کیارستمی‌ها و شجریان‌ها و رفسنجانی‌ها و خمینی‌ها نداریم. هر خانواده‌ای اعضایی داره ریز و درشت با قیافه‌های متفاوت و نظرات مختلف. اختلاف نظر رو هم اگه بهش بگی تضارب آرا دیگه چیز بدی به‌نظر نمی‌رسه» این حرف تلنگریست برای همه ما. مایی که نه تنها از خود آن چهره سرشناس که حتی از خانواده‌اش نیز انتظار کامل بودن داریم. البته شکستن بتی که در ذهن ساخته‌ایم شاید خیلی هم آسان نباشد. چند ماه پیش که موضوع اتهامات جنسی علیه محسن نامجو بر سر زبان‌ها بود، دختری نوجوان از اقوام به من گفت که احساس می‌کند شکست عشقی خورده است و اصلاً نمی‎‌تواند بپذیرد که خواننده محبوبش آن هم کسی با ادعاهای فراوان روشنفکری و اخلاقی چنین رفتار کرده باشد و نمی‌داند حالا تکلیفش چیست و باید باز به آهنگ‌هایش گوش بدهد یا نه. من هم چند شب پیش که مستند «مردی که دوستش داشتیم» درباره نادر ابراهیمی از شبکه چهار پخش شد، همین سؤال را از خودم پرسیدم. دلم می‌خواست برخی از آنچه گفته شد و از زبان نویسنده محبوبم شنیدم دروغ باشد. مستند وجهی از ابراهیمی را نشان می‌داد که من تابحال درباره آن نشنیده و نخوانده بودم. هرچند که آنچه نمایش داده شد به‌عنوان حسن وتمجید بود؛ اما با ارزش‌های من و تصویر من از او متفاوت بود و فکر نمی‌کردم نویسنده‌ای چنین لطیف، آگاه و منتقد آن حرف‌ها را زده و آن کارها را کرده باشد.خلاصه آنکه گویی در طرفداری از افراد اولین موضوعی که باید به آن توجه کنیم این است که قرار نیست آن‌ها کامل، بی‌نقص و مطابق با تصویر ایده‌آل ما باشند.تا جایی که می‌دانم کتاب «فیلسوفان بدکردار» با بیان بدکرداری تعدادی از فیلسوفان به همین موضوع پرداخته است. آن را در نوبت مطالعه قرار می‌دهم.