یک قرمه سبزی که قوام نیافته است

نگاهی به فیلم "زندگی های گذشته"Past Livesدر یکی از صحنه های آغازین فیلم "بودای کوچک"(برناردو برتولوچی-1994) یک لامای بودایی قضیه تناسخ را با استفاده از یک قوری چای و فنجان و میز و حوله ای نشان می دهد، اینکه مثلا چای از قوری به فنجان رفته و سپس روی میز ریخته و توسط حوله جذب شده مانند روحی است که در اجسام مختلف حلول می یابد!اما به نظرم بلاهت و سادگی که در این مقایسه و تفسیر سردستی و نچسب وجود دارد، در آنچه شخصیت اصلی فیلم "زندگی های گذشته"، دختری به نام "نورا" از مفهوم یک لغت کره ای به نام "این یان" می کند، نیست. او می گوید "این یان" به مفهوم آن است که رابطه دو نفر به گذشته آنها و زندگی های قبلی شان باز می گردد و ممکن است در زندگی های قبلی، آنها در روابط نزدیک تری بوده یا دیداری داشته و یا حداقل از کنار هم رد شده اند!شاید آنچه نورا از زندگی های گذشته روایت می کند، افراد و اجسام دیگری نباشد و روایتی نزدیکتر مانند آنچه بر سر او (هنگامی که نامش "نایونگ"بود) و دوست دوران بچگی و جوانی اش به نام "هه سونگ"آمده، به حساب آید. دو نوجوان که در کره جنوبی و در روزگاری دوستی صمیمی و حتی عاشقانه ای داشته و آن رابطه عاشقانه نوجوانی به خاطر مهاجرت خانواده نورا به تورنتو، گسیخته شده و حسرتش را بر دل هه سونگ می گذارد.دوازده سال بعد بار دیگر در صفحات و شبکه های مجازی این فرصت برای هر دو نفر فراهم می آید که همدیگر را بیابند، در حالی که نورا نمایشنامه نویسی در نیویورک شده و هه سونگ درگیر درس خواندن است. با مشاجره و جّر و بحثی برای اینکه چگونه همدیگر را ببینند، مجددا رابطه شان گسسته شده، هه سونگ برای ادامه تحصیل به چین رفته و بازهم دوازده سال بعد همدیگر را پیدا می کنند، درحالی که نورا با رمان نویسی به نام آرتور ازدواج کرده و حالا هه سونگ تصمیم می گیرد برای یک مسافرت ولو تفریحی به نیویورک رفته و عشق دوران نوجوانی اش را ملاقات نماید.شاید "این یان" را بتوان مفهومی از همین اتصال رابطه های گسسته شده دانست. نورا و هه سونگ همدیگر را در نیویورک ملاقات می کنند درحالی که 24 سال قبل، در نوجوانی و در یک زندگی دیگر، دوست صمیمی و عاشق همدیگر بودند. آرتور نمی تواند این موضوع را درک کند اما نورا برایش از شخصیت عمیقا کره ای هه سونگ تعریف می کند. آنچه که باز برای آرتور قابل درک نیست!شاید بتوان گفت عشق زیر پوستی که "سلین سانگ"(کارگردان جوان کره ای تبار) در فیلم "زندگی های گذشته" ترسیم نموده، نسخه ای دست چندم از رابطه اجباری نیمه های دو زوج در فیلم معروف "وونگ کار وای" یعنی "در حال و هوای عشق" باشد، با این تفاوت که سلین سانگ نتوانسته آن حس و حال فیلم "کاروای" را در زمان بیش از دو ساعت فیلمش در آورد.سانگ حتی در حد چند نمای ابتدایی فیلم "جویندگان" که تنها با یکی دو میزانسن و دو سه قاب دوربین و نگاه کاراکترها، جان فورد پرده از عشق قدیمی ایتن ادورادز بر داشته هم نتوانسته به موضوع اصلی اثرش بپردازد.شاید خود سلین سانگ هم در تداوم عشق مابین نورا و هه سونگ تردید داشته و همین تردید موجب شده نتواند آنچنان که باید، به فیلمش حس و حال سینمایی ببخشد و از همین روی فیلم "زندگی های گذشته"بسیار خشک و سرد از کار درآمده که بازی های انعطاف ناپذیر کاراکترها هم این فضای سرد و خشک را تجدید کرده است.حالا که مثال "بودای کوچک" را زدیم، بی مناسبت نیست مثلا ایفای نقش جان ماگارو به جای آرتور را بی شباهت به بازی بی روح و رباتیک کریس ایساک به نقش دین کنراد پدر جسی (یکی بچه هایی که ممکن بود حامل روح لاما دورجه باشد) ندانیم و حتی "ته او یو"(بازیگر نقش هه سونگ که سال گذشته بازی قابل تاملی در نقش دکتر لی فیلم "تصمیم جدایی"Decision to Leave" پارک جان ووک از او دیدیم) و گرتا لی (به نقش نورا که نقش های متعددی در سریال های تلویزیونی داشته) هم چندان تحرک و حرارتی برای نقش هایشان به خرج نداده اند.گویا سلین سانگ در اولین فیلمش نتوانسته چندان از پس بازیگران برآید و همه توانایی خود را روی تصاویری متمرکز نموده که حداقل در فیلمبرداری، قابل قبول به نظر می آیند اگرچه در تدوین چندان به هم دست نداده و قوام نیافته اند! مانند قرمه سبزی که به قول آشپزها، آبش یک طرف و موادش طرف دیگر است!!سلین سانگ فیلم "زندگی های گذشته" را خوب شروع کرده؛ صحنه حدس زدن درباره روابط 3 نفر که روبروی کادر دوربین و پشت میزی در یک کافه نشسته اند: یک زن آسیایی و مردی سفید پوست در سمت چپ او و مردی هموطنش در سمت راستش. صدای کسی از پشت دوربین می آید که حدس های گوناگونی درباره روابط این سه نفر می زند اما معلوم نمی شود چه کسی است؟ (شاید به جای تماشاگران فیلم!)چنین صحنه ای را در اواخر فیلم و در آخرین ملاقات هه سونگ با نورا و آرتور نیز شاهدیم و آن صحنه ابتدایی فیلم برایمان بازگشایی می شود اما خب که چی؟ فقط همین؟! یعنی بازگشایی این دو صحنه هیچ ارتباطی با کلیت فیلم و آنچه در میانه این دو سکانس دیده بودیم، پیدا نمی کند.اگرچه می توان تفاسیر آنچنانی تراشید و تفسیرهای قمر در عقرب ارائه نمود و به قول معروف بخیه به آبدوغ زد ولی انصافا به لحاظ سینمایی، چیزی از ارتباط یا مفهوم این دو صحنه و یا بازگشایی آنها در نمی آید!!و بسیار شاهد این قبیل سکانس ها و ارتباطات بیهوده و بی خاصیت از سوی سلین سانگ در طول فیلم هستیم که حذف آنها یا جا به جا کردنشان، تغییری در کلیت اثر نمی گذارد. مثلا می توانیم دوستی نوجوانی نورا و هه سونگ را پس از فصل آخر یا مابین فصل دوم و سوم یعنی مابین 24 و 36 سالگی قرار دهیم یا فی المثل هه سونگ اصلا به چین نرود. اصلا نمایشنامه نویس شدن نورا یا رمان نویس بودن آرتور چه تاثیری در این درام دارد؟! مثلا می توانستند استاد دانشگاه یا رستوران دار و یا راننده تاکسی باشند!چند صحنه خداحافظی در اواخر فیلم وجود دارد که بعد از هرکدام تصور می کنیم، فیلم به پایان رسیده اما بازهم ادامه یافته! مثلا در یکی از همین خداحافظی های چندگانه، شاهدیم که نورا و هه سونگ (در حالی که ساکش را به کول می کشد)، به یک کشتی تفریحی می روند و در انتظار می مانیم که قرار است در آنجا چه اتفاقی بیفتد؟ هیچ! یعنی حتی هیچ صحبت کلیدی یا مهم هم رد و بدل نمی شود.خیلی راحت این صحنه هم می توانستند حذف کنند و ضرری متوجه کلیت فیلم نگردد، مانند صحنه های هه سونگ و دوستانش در کافه های سئول که انگار کارگردان نمی دانسته اگر گذر زمان در مورد نورا را مثلا با درس خواندن و نوشتن و کلاس رفتن نشان می دهد اما این گذر زمان را در مورد هه سونگ چگونه باید نشان دهد و گویا فرصت یا امکان مسافرت به چین هم برای گروه سازنده فراهم نبوده که لااقل دو سه تا صحنه از حضور هه سونگ در دانشگاهش را ببینیم!!اما با همه این احوال، فیلم "زندگی های گذشته" از آثار برگزیده فصل جوایز شده است! و در اغلب لیست های منتخبین و نامزدها و برگزیدگان حضور دارد!! ماجرا چیست؟بله مانیفست آکادمی علوم و هنرهای سینمایی آمریکا نشان می دهد که آنها قسم نخورده اند به فیلم های هنری و خوش ساخت جایزه بدهند و جوایز را از آثار بد ساخت و ضعیف دور نگاه دارند. بلکه آنها مانیفستی از سال 1928 دارند که تضمین کرده به فیلم های گسترش دهنده فرهنگ و ایدئولوژی آمریکایی جایزه دهند، ضمن اینکه نیم نگاهی هم به تولیدات صنعتی سینمای هالیوود داشته باشند یعنی آثاری که صنعت فیلمسازی آمریکا را نضج بدهد.البته قوانین شداد و غلاظی هم مابین این سالها برای جایزه اسکار وضع شده از جمله در سال 2020 که قرار شد، موضوعات و بخشی از کاراکترهای اصلی و گروه تولید و سازنده متعلق به اقلیت های جنسی و جنسیتی باشند.اما علاوه بر این ها، در طی این سالها برای جایزه اسکار و فصل مربوط به آن که "فصل جوایز"سال خوانده می شود، همواره براساس چالش های روز، تم و درونمایه ای در نظر گرفته شده که امسال با شکل و شمایل "جنایت موجه" در آثار برگزیده و نامزد دریافت جایزه دیده می شود.اما این تم در کجای فیلم "زندگی های گذشته"قرار دارد؟ به نظر می رسد آن حسی که شاید در سراسر این فیلم (در میان همه بی حس و حالیش)، تا حدودی دریافته شود، حس ظلم و ستمی است که به عشق هه سونگ نسبت به نورا اتفاق افتاده است.از همان دوران نوجوانی که در میان آن دوراهی، نورا به او خبر می دهد خانواده اش در حال مهاجرت هستند تا پس از روزهای دلتنگی 12 سال که باز هه سونگ، نورا را یافته و سعی در ارتباط با او دارد ولی باز هم این نوراست که به دلیلی واهی او را رها کرده تا 12 سال بعدتر که مجددا هه سونگ سراغ نورا می رود که این بار ازدواج کرده است.اگرچه ازدواج نورا هم اجباری و برای دریافت مجوز اقامت در آمریکا بوده! و همین موضوع هم ستمی دیگر این بار بر دیگر کاراکتر اصلی فیلم یعنی نوراست که ناگزیر از اقامت در آمریکا به ازدواج و عشقی زورکی تن در داده و حالا هم چندان راضی به نظر نمی رسد.این عشق سوخته هه سونگ و نورا نشان واضح ظلم و ستم و یا جنایتی است که در حق آنها صورت گرفته و البته دلیلش مهاجرت خانواده نورا به جایی است که سرزمین فرصت ها ورویاها لقب گرفته یعنی آمریکا و برای پیشرفتی که در کره امکانش وجود نداشته است.شاید در نظر آکادمی نشینان و اعوان انصارشان در انجمن های هنری و حلقه های منتقدان و سایر مراسم سینمایی، این دلیل موجهی برای رخداد آن ظلم و ستم و جنایت به نظر رسیده که فیلم "روزهای گذشته" را علیرغم تمامی نقاط ضعف محتوایی و ساختاری به یکی از برگزیدگان فصل جوایز بدل کرده اند.