هم عاشقم هم دیوانه!

مصاحبه کننده : سید شهاب الدین موسویپیاده سازی و تهیه: سید محمود طباطبایی- سید شهاب الدین موسوی.با تشکر از دکتر رضا علیزاده که بانی این مصاحبه شدند.دوران تحصیل- بعضی از مقامات که دیده اید! اول سوالات را می خوانند و بعد رویش فکر می کنند که چی جواب بدهند اما من نه!- آه ؛می خواهید غافل گیرانه باشد!دکتر از چه سالی در دانشکده مشغول به کار شدید؟- بسم الله الرحمن الرحیم . خیلی ممنونم از شما و ظاهرا آقای دکتر علیزاده. من ورودی سال45 هستم یعنی سال تاسیس دانشگاه و به دلایلی که حالا من الآن واردش نمی‌شوم اولین نفری که در این دانشگاه ثبت نام کرده، من بودم!بعد از 4 سال به عنوان مربی آموزشی در دانشکده استخدام شدم؛یعنی سال 49 عضو هیئت علمی بودم که تا الان چقدر می شود؟ 49سال,خوب و به حظور شما عرض بشود که یکسری آزمایشگاه‌ها و یکسری کلاس‌های تمرین و در نهایت هم بعد از5 سال 6 سال با بورس دانشگاه رفتم خارج برای دکترا ,دکترای جوشکاری و در واقع یک جوری هم من را اجبار کرده بودند که حتماً باید شما جوشکاری بخوانید. چون ظاهراً فرد ایرانی در جوشکاری در سطح دکتری نبود؛ و بالنتیجه من رفتم دانشگاه استراتکلاید,گلاسکو ,اسکاتلند؛ آنجا در کوتاه­ترین زمان , بدون فوق­لیسانس دکترایم را گرفتم. حالا این را هرجوری می خواهید تعبیر کنید؛ خوش­شانسی باشد یا چیز دیگر چون معمولا بچه­ها از لیسانس که می روند باید فوق­لیسانس بگیرند و بعد بروند دکترا اما من با توجه به این که پنج شش سال تجربه ی آزمایشگاه و کار و تمرین و کلاس و اینها داشتم ,اول فوق­لیسانس ثبت نام کردم ,اما آنجا گفتند که بیخود وقتت را تلف نکن شما می‌توانی مستقیم ترانسفر کنی برایPhD. حالا اگر سوابق را نگاه کنید، خیلی به ندرت افرادی پیدا می‌شوند که مستقیم بتوانند ترانسفر بکنند برای PhD و کوتاه‌ترین زمانی که یک نفر می‌تواند در انگلیس PhD بگیرد ، 33 ماه است من 36 ماه ,با دو سه تا مقاله و کنفرانس و اینها.58 آمدم ایران. دقیقا زمانی که من رفتم، هنوز آموزگار نخست‌وزیر بود در ایران ,وقتی برگشتم، سفارت آمریکا را گرفته بودند و مرحوم بازرگان استعفا داده بود و تعداد مسافران در هواپیما کمتر از خدمه‌ بود؛ آن هایی که داشتند ایران می آمدند. اما خب به دلایلی,علاقه‌ای که داشتم و احساس مسئولیتی که می‌کردم, آمدم و یک سال یک سال و نیم درس دادیم و ندادیم که دیگر تعطیلی دانشگاه ها و انقلاب فرهنگی و اینها پیش آمد که دیگر کمابیش به شکلی پایم در صنعت هم باز شد... .- شما با دکتر دوامی هم ‌دوره بوده اید درسته؟- من نه. آقای دکتر دوامی درواقع فارغ‌التحصیل هنرستان عالی نارمک یا علم و صنعت بودند و تقریباً ورودی ما که 45بود آقای دکتر دوامی فکر می کنم 46 یا 47 آمدند که مهندس هم بودند در کارگاه ریخته گری؛ که ایشان هم باز با بورس دانشگاه دکترا گرفتند؛ دقیقاً از همان دانشگاهی که من رفتم و اصلا یکی از دلایل این بود که ایشان من را ترغیب کردند به این دانشگاه.- آهان پس ایشان هم جزو اولین گروه هیئت علمی‌ دانشگاه بودند؟- دقیقا دقیقاً. از آن افراد آقای دکتر دوامی و آقای دکتر پورآذرنگ؛اینها افرادی بودند که من افتخار داشتم که حالا یک کلاس تمرینی فلانی با آن ها داشته باشم. بقیه یا خارج رفتند و یا فوت کردند و دیگر کس دیگری ما از آن زمان نداریم... .شریف,آریامهر,استراتکلاید!- من یک زمانی انستیتو جوشکاری پاتون که رفته بودم 700 تا فقط پروفسور جوشکاری داشتند, 700 تا! و وقتی من از یکیشان سوال جوشکاری آلومینیوم می کردم؛ می‌گفت من فقط تیتانیوم کارکردم از آلومینیوم اصلا از من سوال نکنید! یعنی این قدر به اصطلاح باریک روی زمینه‌های خاص کار می‌کنند و طبیعتا هم خیلی مسیرشان مشخص است, کارشان عمیق تر است.این یکی از تفاوت ها؛ اما این بحثی که قبل از انقلاب و بعد از انقلاب, که خیلی ها این سوال را می کنند که حالا دانشگاه صنعتی آریامهر با شریف – شما هر دوتا مقطع هم بودید- تفاوت ها چه است؟ واقعیتش آن زمان پژوهش‌ کمتر بود؛ بیشتر همان مدرک لیسانس بود یا کارشناسی بود و یک مقداری مثل حالا از این دانشگاه های مختلف کوچک و بزرگ,بدون برنامه دانشجو بگیرند و آخر کار با حجم دانشجوهای تحصیلات تکمیلی بی‌کار؛ نبود آن جا.حالا یا به هر حال صنایعی بودند که استخدام می کردند یا یک جورهایی مسئولیت داشتند که یکی که حالا فارغ التحصیل می شود یک جایی یک کار برایش فراهم بکنند و ,یا این که خارج هم می‌رفت؛به هر حال من تا آنجایی که یادم می آید، فارغ‌التحصیل بی‌کار حتی در مقطع کارشناسی نداشتیم.الان, بعد از انقلاب،واقعیتش حالا نمی دانم چقدر از این حرف ها را پخش می کنید,می نویسید یا نمی نویسد مهم نیست برای من...- نه اصلا نگران نباشید حالا...- نه اشکالی نداره,من آب از سرم گذشته...- نه باهاتون هماهنگ می کنیم...- من آب از سرم گذشته.ببینید ما 3 گروه دانشجو داریم الان در این دانشگاه؛فرقی هم نمی کند دانشکده برق باشد یا مواد باشد. یک گروه دانشجوهایی که واقعیتش از حالا کارشان مشخص است – خب, حالا وابستگان یا رانت یا هر چیزی اسمش را می گذارید – و درس را می خواند برای این که فعلا یک مدرکی بگیرد؛یک لیسانس یا فوق لیسانسی بگیرد که کارش هم, سمتش و اینها هم در فلان صنایع مشخص است؛پست مدیریتیش هم مشخص است؛این یک تعداد دانشجو هستند.یک تعداد دانشجو هم هستند که اینجا می آیند؛از روز اولی که دانشگاه می آیند,تمام تلاششان برای اپلای کردن و خارج رفتن است. از مقطع کارشناسی گرفته؛ کارشناسی‌ارشد گرفته؛چه پروژه ای بگیرم؟ با که درس بگیرم؟ آیا این پروژه دوتا مقاله ازش در می آید؟ چون من می خواهم خارج بروم و اینها؛تمام برنامشان هست بسیار قوی و با انگیزه هم درس می خوانند این اصلا بحثی درش نیست؛بحثی درش نیست.و گاهی اوقات مثلا یک نمره 18 گرفته اند ناراحتند که چرا 18 گرفته اند؛ نمی شود من یک کار اضافه بکنم که 19 بشوم؟بعد آخر کار می بینی که بله روی معدلش مثلا دارد حساب می کند برای این که خارج می خواهد برود مثلا اگر نیم نمره معدلش بالاتر باشد می تواند یک دانشگاه بهتری را انتخاب بکند.- و دسته‌ی سوّم, افرادی هستند که می‌خوانند؛ و خیلی از موارد هم ناامید. من باور کنید هفته و روزی نیست که یک دانشجو نیاید– در مقطع کارشناسی، ‌ارشد , دکتری – نگوید نا امیدی؛ من اصلا فوق لیسانس بگیرم که چی؟ من که قرار است آخرش بروم اسنپ بگیرم مسافرکشی بکنم؛حالا من, فوق لیسانس بگیرم فلان.یا الان وسط مقطع دکترا ؛من الان دوسال دیگر بایستم دکترا بگیرم چه فرقی می کند با فوق لیسانس؟ هر دو حالتش که معلوم نیست بتوانم کار پیدا بکنم یا نه .و از این موارد واقعاً گاهی اوقات من اشکم در می‌آید... .قبل از انقلاب ما فوق‌لیسانس و دکترا به آن شکل نداشتیم.یکی دو تا دانشکده فوق لیسانس دکترا داشتند؛ کارشناسی هم تعداد معدود؛ و مشخص هم بود که ما مثلاً ذوب‌آهن توسعه اش چندتا مهندس مواد می خواهد، آلومینیوم‌سازی اراک چند تا مهندس مواد می خواهد؛ مس سرچشمه چندتا مهندس مواد می خواهد,تحقیق و توسعه می‌خواهد. نه این که الآن هرجا را که نگاه می کنی, نه امکانات سخت‌افزاری دارند نه امکانات نرم‌افزاری دارند؛با این طرف آن طرف دویدن آقا ما ارشد جوشکاری را هم گرفتیم بالاخره. ما ارشد فلان را هم گرفتیم. با چه امکاناتی؟ و بعد هم معلوم نیست طرف با چه شرایطی دفاع ‌بکند و فوق لیسانس بگیرد و آخر کار هم هیچی! وقتی در مصاحبه می بینی که یک ساختار میکروسکوپی را خود بچه های فارغ التحصیل ما- می گویم آقا بچه ها شما چرا اینجوری شده اند؟- یک ساختار متالوگرافی را نشانش می دهیم عمدا یک لکه ی آب هم روی آن گذاشته ایم می گوییم این چیست؟ یک ساعت فکر می کند و آخرش می گوید نمی دانم فکر می کنم پرلیت باشد.می گویم مگراین ها آزمایشگاه متالوگرافی ندارند ؟ تشخیص نمی دهند که مثلا این لکه ی مگس است یا آب است و دنبال ساختار بینایت و پرلیت می گردند اینجا؟زندگی!...والّا چون من از خانواده‌ی پایین و متوسط به پایین بودم، هیچ امیدی از این که کمک پدر برای ازدواجم ,برای خانه,برای فلان باشد نبود و تلاش خودم و انگیزه‌های خودم ؛حتی در دوره‌ی دانشجویی آموزشگاه شبانه, تدریس خصوصی شبانه, تابستان کار ، و سعی می کردم که حداقل‌های زندگی را خودم دربیاورم. شاید مثلا پدرم می‌توانست یک کمکی هم بکند، ولی چون من می‌دیدم که وضع خیلی خوبی ندارد؛ نمی‌خواستم سربارش باشم.و وقتی فارغ‌التحصیل هم شدم و باز استخدام در دانشگاه؛ همچنان برخی کلاس‌های خصوصی خود را داشتم. گاهی اوقات می گویند که بعضی تنگناها می‌توانند انگیزه‌هایی برای تلاش باشند؛ درست برعکس این که گاهی اوقات ناامیدی هم ممکن است به وجود بیاورد؛ اما شاید رفاه زیادی هم جالب نباشد برای جوان ها حتی برای درس خواندن... .نمونه هایی از نقاشی های دکتر کوکبی.نصب شده بر دیوار دفترشان.بازنشستگییکی از نکاتی که من بار ها و بار ها گفته ام و از صحبت های شهید رجایی است - آن زمان که شرایط خیلی بهتر از حالا بود – یکی از فرمایشات ایشان این بود که تکنوکرات ها -کلا اساتید, مهندسین ,پزشکان- آن هایی که در این شرایط بعد از انقلاب در ایران می مانند و دارند کار می کنند یا عاشقند یا دیوانه؛ که من کامل ترش می کنم و می گویم هم عاشقم و هم دیوانه! روزهاییست که من با ناراحتی ,مریضی دارم می آیم دانشگاه حاج خانم من به من می گوید که کلاس داری؟ می گویم نه؛ جلسه داری؟ می گویم نه؛ قراری با کسی داری میگویم نه. می‌گوید پس برای چه میروی دانشگاه با این حالت؟می گویم والّا دارم می روم مبادا دانشجویی یک امضایی راهنمایی چیزی بخواهد و بیاید مثلا من نباشم در اتاقم و کارش لنگ بماند. نه فقط دانشجو های اینجا, دانشجو های دانشگاه های مختلف... ....من مثلا یک زمانی علاقه به کارهای نقاشی و هنر داشتم؛ نمی دانم خبر دارید یا نه؟ و به دانشجو ها توصیه می کنم که دانشجو های مهندسی حتما حتما لازم است که هفته ای دو ساعت, نه بیشتر, یا موسیقی یا نقاشی یا خط یا مجسمه, یک کار دیگر غیر از کار درسی مهندسی برای خودشان برنامه ریزی بکنند و مطمئناً خیلی مفیدتر است . من در دوران دبیرستان و کمابیش دانشجویی نقاشی می کردم اما 40 سال بود که من دیگر دست به آبرنگ نمی زدم. نوه ی من مثلا پارسال رشته هنر رفت دانشگاه علم و فرهنگ؛ اصرار اصرار, یک مقدار کاغذ, فلان, اینها, گفتم من بابا الان چشمم,دستم می لرزه وفلان و از این حرف ها؛نه الّا بالّا باید نقاشی بکنی . دو تا سه تایش را آورده ام اینجا ؛حالا هفت هشت ده تایش هم در خانه؛ که بعد نشان به استادش داده بود گفته بود که بابا بزرگت گالریش کجاست ؟... .نمونه هایی از کارهای هنری جوشکاری.دفتر دکتر کوکبی.از گرایش جوش برایمان بگوییدواقعیتش باز ادعایی ندارم آن زمانی که من آمدم جوشکاری را با عنوان در و پنجره سازی و اسکلت فلزی می شناختند.باور کنید.هنوزم که هنوز است می گویند دختر ما آمده گرایش جوشکاری یعنی قرار است برود روی سکوی فلزی و فلان؟ می گویم نه بابا . الان در جوشکاری میکروجوینینگ داریم ؛کار های بسیار بسیار ظریف و دقیق که خانم ها بسیار بهتر می توانند انجام بدهند. کارهای زیور آلات... ....به حظور شما عرض شود که جوشکاری می آید در کار بسیار حساس در صنایع هوافضا, صنایع موشکی, صنایع نظامی, صنایع مختلف! الان وقتی به یکی می گویم که یکی از پروژه های دانشجو های دکترای من روی روسوب تیتانیم نیترات , تیتانیم کارباید روی تیتانیم گرید پزشکی است مربوط به مفصل زانو و لگن.کار های جوشکاریش و سختیش و سایش؛ حالا برده است کاشته در یک نمی دانم میمون یا خرگوش که ببیند زیست سازگاریش -که من هم بلد نیستم– با سلول های اطراف چگونه است.و با یک استاد مشاورکار می کند ؛ این قسمت را من اصلا نمی فهم یعنی چه. وقتی می گویم من اتصال شیشه به فلز کار کرده ام می گوید مگر شیشه و فلز را هم می شود جوش داد؟می گویم بله در صنعت لامپ سازی... .یک وقت اگر شما رفتید اوکراین-kiev , بالای یک تپه یک مجسمه ای هست ؛ اسمش مام وطن؛ ارتفاعش از مجسمه آزادی آمریکا بزرگ تر؛ با یک غلاف تیتانیم, داخلش موزه است. تا مچ دست این خانم می شود رفت.هرجایی که بایستی پیداست.با این زیبایی و این هنر و اصلا افتخارشان این است که این تمام اسکلت فلزی به اضافه ورق تیتانیم, جوشکاری شده, تمیز.داستان هم برایش دارند... .حالا در یک مقطعی که آقای کرباسچی شهردار تهران بود من یک همچین طرحی را آماده کرده بودم که در یکی از میدان های ورودی تهران مثلا یک بسیجی را نشان بدهد مثلا فرض بگیرید که دستش بالاست و الله اکبر می گوید و اینها؛ تا یک جایی هم پیش رفت و ایشان دیگر ادامه نیافت حکومتشان و ماند. گفته بودم که یکی که کارهای طراحی اش را بیشتر وارد است بیاید کاربکند و من کارهای جوشکاریش را حالا استیل , تیتانیوم یا چیز های دیگر در یک ابعاد حداقل دو یا سه برابر انسان... .توصیه تان به ما دانشجوها چیست؟هیچی با انگیزه درس بخوانید. سعی کنید تا آنجا که امکان دارد فقط برای نمره نخوانید. به این امیدی باشید که شاید یک زمانی -سوای شعار شایسته سالاری که الان مطرح است- واقعیتش ببینند که چه بلدی و چه کار می توانی بکنی ؟ چقدر شایسته کار هستی؟... ....اگر یک دانشجو به هر دلیلی عشق به خانواده و شهر و کشورش دارد خوب بهتر است که در ضمن این که درس می خواند از فرصت های مختلف مثلا تابستان و وسط ترم ؛ به هر شکلی که می تواند در یک کارگاهی کارخانه ای یک جایی کار بکند؛ کار کارگری ها! اصلا ابایی نداشته باشد... ....کارآموزی یا هرچیز دیگه؛به شکلی حتی اگر لازم است درگیر پروژه بچه ها . در پروژتان شما چه داری کار می کنی؟ چی کارهایی انجام داده ای ؟ نتایجت چیست؟کی دفاعت است؟ من بیایم ببینم چه است.یک مقدار دید فنی پیدا بکند. این رشته متالورزی و مواد و جوشکاری یک مقدار فرق می کند با بعضی از رشته های فیزیک که مثلا دنبال سیاه چاله ها می گردند . اما این جا نه؛ ما خیلی از درس هامان حالت عملی و لمس کردنی دارد.خوردگی ,ریخته گری,شکل دادن,جوشکاریو... یک مقدار دو بعدی سعی کند خودش را آماده کند. یعنی اگر فرض کنید لیسانسش را گرفت رفت یک کارخانه ذوب آهن ؛اِاِاِ این کوره بلنده که می گویند این قدر است بلندی اش ؟ وقتی یک نهری از ذوب فولاد می بیند دارد بیرون می آید ؛اَاَاَه...(دست و پایش می لرزد).این دانشجو حتی یک فیلم هم ندیده.این ها معمولا مهندس های موفق نمی شوند در ایران .من مهندس مکانیکی می شناسم که بهترین مهندس مکانیک است. کارآموزیش ایران خودرو رفته بود قبل از انقلاب . دو دفعه قسمت حراست ازش خواستند که آقا شما محل کارآموزیت در این سالن است در این سالن آن سالن چه کار می کردی؟( قسمت های مختلف را می رفت می دید تا ببیند فلان چیز را چکار می کنند) این می شود یک مهندس موفق.اگر می خواهد خارج برود که آن هم باز به هر حال روی پروژه و مقاله ؛الان دانشجو داریم می آید اینجا می گوید آقا من این پروژه را بگیرم مقاله از آن در می آید؟ و فقط و فقط من توصیه ای که می کنم به بچه هایی که می روند خارج این است که سعی کنید تا آن جایی که امکان دارد فرهنگ خودتان را حفظ کنید.سعی کنید غرق نشوید در آن فرهنگ... .آرزو...انشاالله که موفق باشید . آرزوی من موفقیت همه ی جوون هاست. حتی برای بچه های خودم هم همیشه می گویم خدایا همه ی جوون ها را خوشبخت,سالم,صالح,صالح... .