یاد مرگ و قیامت (18) آثار ياد مرگ و قيامت (9)  دفع وسوسه هاي شيطاني

هر عمل زشتی كه از انسان سر بزند مقدماتي دارد:1 ـ ابتـدا از ناحیه شیطان عمل زشت به ذهن خطور ميكند.2 ـ در متابعت از شیطان، در آن عمل تأمل میشود.3 ـ شیطان به آن عمل زینت داده و آن را لذتبخش و مفید القاء ميكند.4 ـ شخص نسبت بـه آن عمل زشت شوق پيـدا ميكند.5 ـ و اين شوق تشديد شده، مؤكّد ميشود.6 ـ محصول شـوق مؤكّد، اراده است.7 ـ با اراده، قوّه ی عامله همراهي كرده و عمل انجام ميشود.اگر بتوان جلوي خطورات زشت شیطانی را گرفت يا اگر خطورات زشتي آمد، بتوان آن را دفع نمود و مورد تأمل قرار نداد يا اگر مورد تأمل قرار گرفت، محصولش تنفر از عمل باشد نه شوق به آن، انسان هيچگاه مرتكب عمل خلاف نميشود.ياد مرگ در هر سه مرحله كارساز است و وسوسه هاي شيطاني را در مرحله ی اول يا دوم يا سوم (بستگي به ميزان ايمان و كم و كيف ياد مرگ دارد.) دفع ميكند.ابي بصير ميگويد: شكايت كردم از وسوسه هاي شيطاني نزد امام صادق علیه السلام. حضرت فرمودند:«يَا أَبَا مُحَمَّدٍ اذْكُرْ تَقَطُّعَ أَوْصَالِكَ فِي قَبْـرِكَ وَ رُجُوعَ أَحْبَابِكَ عَنْـكَ إِذَا دَفَنُوكَ فِي حُفْرَتِكَ وَ خُرُوجَ بَنَاتِ الْمَاءِ مِنْ مَنْخِرَيْكَ وَ أَكْلَ الدُّودِ لَحْمَكَ فَإِنَّ ذَلِكَ يُسَلِّي عَنْكَ مَا أَنْتَ فِيهِ»«اي ابا محمد! ياد كن جدا شدن اعضای بدنت را در قبرت و ياد كن بازگشت دوستانت را آن هنگام كه تو را دفن كردند درچاله ات و ياد كن خروج جانوران را از سوراخ هاي بيني ات و ياد كن خوردن كرمها گوشتت را، ياد اينها ميزدايد آنچه را كه دچارش هستي.»ابو بصير ميگويد: به خدا قسم ياد نكردم اينها را مگر اينكه زدوده شد آنچه دچارش بودم كه همّ دنيا بود.»شهيد محراب آيت الله دستغيب رحمة الله علیه فرموده اند:اعمالت را چه می‏‏کنی؟ آيا می‏‏توانی دعوی کنی که از جهت عمل لنگ نيستی؟ معصوم ناله میکند که «ابکی لسؤال منکر و نکير فی قبری»[1] من و تو چه بگوييم؟ مسلّم است که هر کس در قبر، انيسش عملش میباشد. چنـانچه در قـرآن مجيـد، روايـات، بـه آن تصريح شده است. از آن جمله صدوق عَلَيْهِ الرَّحْمَةُ در کتاب "خصال" و "امالی" و "معانی الاخبار" از قيس بن عاصم روايت کرده که با جمعی از قبيله‏ بنی‏‏تميم خدمت رسول خدا صلی الله علیه و اله مشرف میشود و عرض میکند: يا رسول الله صلی الله علیه و اله ما را موعظه فرما که از آن بهره ‏مند شويم زيرا ما بيابانگرديم (يعنی کمتر به زيارت حضرتت موفق میشويم). پس آن حضرت ايشان را به کلمات خويش موعظه فرمود. از آن جمله:«ای قيس؛ برای تو چاره نيست از قرينی که با تو دفن شود و او زنده است و تو با او دفن میشوی در حالي ­که مرده ای. اگر يک قرين کريمی باشد، تو را گرامی خواهد داشت و اگر لئيم باشد، تو را وا خواهد گذاشت. و محشور نمی‏‏شوی مگر با او و پرسيده نمیشوی مگر از او. پس آن را قرار مده مگر صالح (نيک). زيرا اگر صالح باشد، با او انس خواهی گرفت و اگر فاسد باشد، وحشت نخواهی کرد مگر از او. و آن قرين، عمل توست.»قيس، اين موعظه را در همان مجلس، به شعر در آورد و گفت:تخيـر خليطا مـن فعالـک انما قرين الفتی فی القبر ما کان يفعل«اختيار کن انيسی برای خود از کردارهايت. جز اين نيست که انيس شخص در قبر، کردارهای اوست.»و لابد بعد الموت من ان تعده ليوم ينــادی المـرء فيـه فيقبل«و ناچاری بعد از مرگ، آن انيس را ذخيره سازی برای روزی که شخص در آن خوانده میشود پس حاضر میگردد (يعنی روز قيامت).»فان کنت مشغولاً بشیء فلاتکن بغير الذی يرضی بـه الله تشغل«پس اگر بخواهی مشغول کاری شوی، پس سرگرم مشو جز به کاری که رضا و خرسندی خدا در آن است.»فلن يصحب الانسان من بعد موته و من قبله الاّ الذی کـان يعمل«پس همراه انسان، پيش از مرگ و بعد از آن، جز کردارهايش چيزی نخواهد بود.»اَلا انمـا الانسـان ضيـف لاهله يقيم قليـلاً بينـهم ثم يرحل«هان؛ جز اين نيست که انسان در اين عالم دنيا، ميهمانی است که اندکی نزد اهلش میماند. پس از بين آنها کوچ میکند و به قرارگاه خود میرسد.»[2]انگشت جهنمی بر سينه!در نجف اشرف شخص عطاری بود که همه روزه پس از نماز ظهر در مغازه اش مردم را موعظه مینمود و هيچ گاه مغازه اش خالی از جمعيت نبود. يکی از شاهزادگان هندی که مقيم نجف اشرف شده بود، برايش مسافرتی پيش آمد. پس، جعبه ای را که در آن گوهرهای نفيس و جواهرات پربها بود، نزد آن عطار به امانت گذاشت و به مسافرت رفت.پس از مراجعت به نجف، به نزد عطار رفته و امانتش را مطالبه کرد. عطار منکر اين موضوع گرديد و جوان هندی که شاهدی نداشت، در کار خود حيران و بيچاره شد و به قبر مطهر اميرالمؤمنين پناهنده شد و گفت: يا اميرالمؤمنين؛ من برای اقامت نزد قبر شما، ترک وطن و آسايش نموده تمام دارائيم را نزد فلان عطار گذاردم و حالا او منکر اين امر شده و من نيز جز آن مالی ندارم و شاهدی هم برای اثبات آن ندارم و غير از شما کسی نيست که به داد من برسد.شب در خواب اميرالمؤمنين علیه السلام به او فرمودند: فردا صبح هنگامی که دروازه ی شهر باز میشود، از شهر بيرون برو و اولين کسی را که ديدی امانت خود را از او بخواه. او به تو میرساند.چون جوان بيدار شد، از شهر خارج گرديد. اولين کسی را که ديد، پيرمرد عابد و زاهدی بود که پشته ی هيزمی بر دوش داشت و میخواست آن را برای مصرف خانواده اش بفروشد. پس جوان خجالت کشيد از او چيزی بخواهد. از اين رو بدون گفتن کلمه ای به حرم مطهر برگشت.شب بعد، در خواب همان چيز را مانند شب گذشته به او گفتند. او فردا همان پيرمرد را ديد و باز هم خجالت کشيده و چيزی به او نگفت.شب سوم، باز همان خواب را ديده و فردای آن روز باز آن مرد شريف را ديد. حالات خود را برای پيرمرد شرح داد و امانت خود را از او مطالبه نمود. پيرمرد بزرگوار مدتی فکر نموده و سپس گفت: فردا بعد از ظهر به دکان عطار بيا تا امانت را به تو برسانم.روز بعد، هنگامی که مردم در مغازه‏‏ عطار جمع شده بودند، مرد عابد به عطار گفت: امروز موعظه کردن را به من واگذار نما. عطار قبول کرد. پس مرد عابد فرمود: ای مردم؛ من فلانی پسر فلانم و از حق الناس سخت در هراسم و به توفيق الهی دوستی مال دنيا در دلم نيست و اهل قناعت و گوشه نشينی هستم. با اين وصف، پيشامد ناگواری برايم واقع شده که امروز میخواهم شما را از آن با خبر کنم و شما را از سختی عذاب الهی و سوزش آتش جهنم بترسانم و بعضی از اخبار روز جزا را به شما برسانم. بدانيد که من محتاج به قرض گرفتن شدم. بنابر اين از يک نفر يهودی ده قران گرفتم و شرط کردم که به مدت بيست روز به او پس دهم. يعنی روزی نيم قران به او برسانم. پس، تا ده روز نصف طلبش را به او رساندم و بعد او را نديدم. احوالش را پرسيدم. گفتند به بغداد رفته است. پس از چندی، شبی در خواب ديدم گويا قيامت برپا شده، من و تمام مردم را برای حسابرسی احضار کردند و من به فضل الهی از آن موقف خلاص شده و جزء بهشتيان رو به بهشت حرکت کردم. چون به پل صراط رسيدم، صدای نعره ای از جهنم شنيدم. سپس آن مرد طلبکار يهودی را ديدم که مانند شعله آتشی از جهنم بيرون آمد و راه را بر من بست و گفت: پنج قران طلبم را بده و برو. من زاری کرده و گفتم: من در جستجوی تو بودم. اما تو را نديدم که طلبت را بدهم. گفت: تا طلب مرا ندهی، نمیگذارم رد شوی. گفتم: اينجا چيزی ندارم. گفت: پس بگذار تا يک انگشت خودم را بر بدنت بگذارم. من به ناچار پذيرفتم. چون انگشتش را بر سينه ام گذاشت، از سوزش آن فرياد زده از خواب بيدار شدم. ديدم جای انگشتش به صورت زخم، روی سينه ام مانده ‏‏است و تا به حال هم مجروح است و هر چه درمان کردم، فايده نبخشيده است. سپس سينه ی خود را گشود و به مردم نشان داد. چون مردم آن را ديدند، صداها به گريه و ناله بلند شد و عطار هم سخت از عذاب الهی به هراس افتاد. پس، آن شخص هندی را به خانه‏‏ خود برد و امانتش را به او پس داد و معذرت خواست.1- قسمتی از مناجات امام زين العابدين علیه السلام در دعای ابوحمزه ثمالی2- معاد ص25