این مطلب قرار است علمی باشد.

دانشگاه در27 فروردین با یک پیام ساده آغاز شد.جنسیت x پرسید من روزه نیستم. کجا می توانم چیزی بخورم؟و جنسیت y پاسخ داد: من هم روزه نیستم.متاسفانه باید به خاطر یک اقلیت ، اکثریت تحت فشار قرار بگیرند.این سرآغازی بود برای یک گفتگوی دانشجویی. حرفهایی نگفته که شاید روزهای زیادی در کنج ذهن ما نسل‌های امروزی مدفون شده است و نه تنها هیچگاه پاسخی به آن داده نشده است؛ بلکه گاه با رفتار هایی نادرست سرکوب هم شده.اما خودمانی تر موضوع این است که امروز بیش از سال‌های پیش شاهد این هستیم که عده ای به دلایل مختلف میل به روزه گرفتن ندارد و مسئله مهمی که در این میان به وجود آمده است؛ رفتارِ افراد در جامعه است.اینکه چرا افراد باید بر خلاف آنچه هست وانمود بکند؟ چرا افراد نمی‌توانند به طور آزادانه خود واقعی خویش را نشان بدهند؟ چرا افرادی که روزه نیستند باید از خوردن و آشامیدن پرهیز بکند و اگر هم چنین نکنند با برخورد قاطع حکومت مواجه می شوند!؟ این درحالی است که در در قرن ۲۱ به سر می‌بریم اما همچنان در بدیهیات نیز با مشکل و فشار مواجه هستیم...این تنها بخشی از گفت و گو های دانشجویان است و جلسه ای که به دنبال آن برپا شد؛ تا شاید حلال مشکلات باشد. من به عنوان یک شاهد، آنچه گذشت را برای شما روایت می کنم و اگر شما هم تا کنون درگیر چنین مسائلی بوده اید شاید این متن نقشی هر چند اندک در پاسخ به سوالات شما ایفا بکند.اما رعایت دو نکته الزامی است:1- در نظر داشته باشید که مسائلی که در حیطه علوم انسانی بررسی می‌شود، دارای پیوستگی بسیار است. پس به احتمال زیاد هنگام مطالعه متن سوالات دیگری نیز برای شما به وجود می‌آید. که لطفاً پاسخ دهی به آنها را به زمان دیگری موکول بکنید.2- در این گزارش اگر قرار باشد به نقش روزه و به طور کلی تر نقش مناسک در جامعه بپردازیم ؛باید به ارتباط بین دین و جامعه پرداخته شود. پس ناگزیریم به برخی از اصول دینی هم بپردازیم. هرچند که تلاش کردم به عنوان یک دانشجوی جامعه شناسی پایه و اساس کار را بر مستندات این علم قرار بدهم؛ اما از شما استدعا دارم که پیش فرض های ذهنی خود را چند دقیقه ای به من امانت بدهید و با نگاهی کاملا خنثی به مطالعه ی متن مشغول بشوید.یکی از مسائل مهمی که روزگاری اختلاف جدی بین جامعه شناسان و روانشناسان ایجاد کرده بود مسئله اهمیت و ارجحیت است. اینکه آیا فرد باید به عنوان اصل مورد توجه قرار بگیرد یا جامعه؟ یا در مواردی که باید از این بین تنها یکی را انتخاب کنیم؛ اولویت با کدام است؟ هرچند که امروزه مرز بین دوئل شکسته شده است و بر پیستگی فرد و جامعه تاکید میشود؛ اما هنوز هم گه گاهی این تفاوت ها اهمیت می یابد و مناقشه ها به پا میکند.· در ابتدا باید بر چند مفهوم ابتدایی جامعه شناسی مروری داشته باشیم.ارزش: اگر هدف نهایی هر جامعه ای را رسیدن به اوج و کمال بدانیم؛ نیاز است تا به طور مشخص هدف ها بیان بشود.برای شکل گیری این هدف هر جامعه ای به مجموعه ای از ارزش ها پایبند است. چرا که اگر ارزشی وجود نداشته باشد؛هیچ هدفی هم شکل نمیگیرد.مثل کاگردانی که دوست دارد فیلمی بسازد، اما به دنبال هیچ آرمانی نیست و به طبع فیلمی هم ساخته نخواهد شد. ارزش های موجود در جامعه پایه های اصول فکری جامعه را مشخص میکنند و از طرفی این ارزش ها،جهان شمول هستند. یعنی بخش غالبی از جامعه به آنها پایبند است.هنجار: اگر ارزش را همچون یک روح درنظر بگیریم،هنجار غالب و جسمی است که روحِ ارزش را نمایان میکند. درواقع هنجار ها شیوه ی نمود ارزش ها هستند و همان طور که افراد به ارزش ها پایبند هستند؛ هنجار ها را نیز می پذیرند.مثال: فرض کنید دخترخاله ی مادربزرگتان فوت کرده است و قرار است شما در مراسم ختم ایشان شرکت کنید.طبیعتا نسبت نزدیکی با مرحوم ندارید و زیاد هم از فوت ایشان ناراحت نیستید اما برای احترام به خانواده در این مراسم شرکت میکنید.در این مثال احترام گذاشتن به خانواده ای که یکی از عزیزان خود را از دست داده است نمونه ای از ارزش است. در همین مثال نوع پوشش شما نمونه ای هنجار است.قطعا شما برای شرکت در این مراسم از لباس قرمز رنگ استفاده نمیکنید. چراکه یکی از مصادیقِ ارزشِ احترام در اینجا نپوشیدن لباس های شاد است.همچنین در صورت انجام این عمل مردمِ حاضر شما را به طور غیر رسمی مجازات میکنند. این مجازات میتواند نگاه های خیره - تذکر ها - بی احترامی ها و حتی در نهایت طرد شدن از آن اجتماع را در پی داشته باشد.· یکی دیگر از مواردی که باید به آن دقت کرد، نقش دین در جامعه است. اگر تجربه ی تاریخی ملت ها و تمدن های گذشته را درنظر بگیرید؛ از هزاران سال پیش تا کنون در همه ی جوامع ارزش های مذهبی و به طور کلی تر پرستش و مقدسات وجود داشته است. همچنین با توجه به همین تجربه میبینیم که ملت ها برای مقدسات خود ارزش زیاد قائل بوده اند و نتنها اجازه ی توهین به آن را نمیدادند بلکه در پی نشر آن نیز بوده اند. مثال علل جنگ های مذهبی میتواند مستند خوبی برای این موضوع باشد.حال با توجه به این مقدمات به موضوع روزه بازگریدم:یکی از شعار های مهم دین اسلام، روزه است. درواقع یکی از نشانه هایی که در قرآن برای مسلمان یاد شده؛ روزه است. با این حال به دلایل مختلف و متنوعی که قصد من پرداختن به آنها نیست، انجام و پرداختن به آن کاهش یافته است. از آنجایی که در حوزه ی شخص مورد برسی قرار بگیرد؛ بهتر است روان شناسی به آن بپردازد تا جامعه شناسی.( هرچند که مرز مشخصی بین این دو نیست و درواقع یک طیف است.)اما آنچه در اینجا به عنوان مسئله وجود دارد؛ انجامِ عمل شخصی در جامعه است. همان طور که بیان شد در هرجامعه ای دین وجود دارد و شما به هیچ عنوان نمی توانید آن را انکار بکنید.شاید در شدت و ضعف آن اختلاف باشد؛ اما در اصل وجود آن شکی نیست.حال مصادیق و نشانه های وجود این دین، به عنوان یک ارزش در جامعه پذیرفته میشوند وبا لباس هنجار نمایان. اگر در جامعه ی ما اعتقاد به اسلام وجود دارد و به دنبال آن روزه گرفتن را ارزش میشماریم؛ روزه خواری در ملا عام به عنوان یک بی هنجاری شناخته میشود. وهمان طور که شما با پوشیدن لباس قرمز یا به طور غیر رسمی مجازات میشوید، در این موضوع هم یا به صورت غیر رسمی توسط افراد جامعه و یا به طور رسمی به وسیله ی قانون و به دست حکومت مجازات میشوید.حال اینکه پس آزادی های فرد چه میشود موضوع دیگری است!که آیا به راستی هر فردی میتواند تضمین بدهد که اعمال او صرفا محدود به خودش می شود و هیچ تاثیری بر جامعه نمیگذارد؟که اگر این چنین نیست پس میتواند تضمین بدهد که رفتارش به طور مطلق با حق به معنای درستی مطابقت دارد؟و اگر چنین نیست و در هر قرنی در نهایت شاید بتوان یک نفر را همچون فارابی و ابن سینا و کانت و هگل و سانتهیلر پیدا کرد که اندیشه ها و رفتارشان برپایه ی علم و معرفت باشد؛ پس آیا انتظار زیادی نیست که هرکس آزاد باشد تا در جامعه هر طور که دوست میدارد رفتار نماید؟ اگر به راستی افراد جامعه و حکومتشان یا به تعبیری همان طور که دورکیم از یک روح جمعی برای جامعه استفاده میکند؛ مقصودشان اوج و کمال جامعه است؛ با چنین شرایطی ممکن است؟شاید همه ی ما دوستدار یک جامعه ی آرمانی هستیم که در آن صرفا اخلاق حاکم باشد و نه تنها مسئولین حکومت، که تک تک افراد جامعه هم بر اساس فضیلت رفتار بکنند. اما افسوس که هیچ تمدنی تا کنون رنگی از این مدینه ی فاضله ندیده است و اگرچه باید اعتقادات و ارزش ها و هنجارها به وسیله ی فرهنگ در جامعه نهادینه بشود اما چه کنیم که بشر هموار به استفاده از قانون ملزم بوده است.شاید بخواهید از اومانیسم و نهضت های آزادی بخشی که در 200 سال گذشته در غرب رخ داده است صحبت بکنید.درواقع آنچه که در واقعیت از لفظ «آزادی» به عمل آمد؛ آزادی از تمام قید بندهای گذشته بود. قید بندهایی مذهبی و فرهنگی و اقتصادی، برای رسیدن به قید سرمایه داری! و تاریخ 200 سال گذشته باری دیگراثبات میکند که محال است بتوان ملتی را مثال زد که هیچ حکومتی و به طبع حکومتی که مجری ارزش های جامعه باشد؛ در آن یافت نشود.این خلاصه ایست از آنچه میان ما گذشت.اما باید پذیرفت که دانش و دانشگاه و دانشجو با تفاوت عقیده و نظر هایش زنده است. اگر قرار باشد رسالت دانشگاه را، تکثیر دانشجویی های همانند بدانیم؛ بد نیست که بر این پیکر بی روح بگریم.