یاد مرگ و قیامت (13) آثار ياد مرگ و قيامت (3و4) درمان هوای نفس و طول امل

اميرالمؤمنين علیه السلام فرموده اند: «اِنّما اَخافُ عليكم اِثْنَتَيْنِ اِتِّباع الهَوي و طول الاَمَل . . .»«من فقط از دو چيز نسبت به شما ميترسم، پيروي از هواهاي نفساني و درازي آرزو . . .»حضرت میخواهند بفرمایند این دو بلا تک تک شما و جامعه اسلامی را نابود و هلاک میکند.وقتی به گناه میرسی و نفس به شما میگوید کیف دارد، لذت دارد و شما تن به ذلت میدهی و خود را از چشم خدا از چشم امام زمان میندازی برای اندکی کیف و مرتکب گناه میشوی، این پیروی از هوای نفس است. خیلی جوانها التماس میکنند که ما را نجات دهید از این ذلت اما لازم به التماس نیست. درمان این بیماری مهلک، داروی تلخ اما مؤثر یاد مرگ و قیامت است.امام صادق علیه السلام فرموده‌اند: «ذِكرُ الموتِ … وَ يَكسِرُ اَعْلامَ الهَوي»«ياد مرگ پرچم­هاي هواهاي نفسانيه را مي‏شكند.»تا لشكري پرچمش افراشته باشد، شكست نخورده است. آنگاه كه پرچمش شكسته شد، يعني لشكر شكست خورده است. لشکر هوای نفس را شکست بده با یاد مرگ.اما طول امل و درازی آرزو یعنی این که فکر کنی فعلاً نمیمیری.در علاج طول امل اميرالمؤمنين علیه السلام در شمارش علامات متقين فرموده اند:«الثامنة عشر: قصر اَمله و قربه و ذلك لكثرة ذكر الموت و الوصول الي­الله»«علامت هجدهم: كوتاهي و نزديكي اَمل و آرزويش به خاطر كثرت ياد مرگ و رسيدن به خدا»یعنی اگر این شخص با تقوا، مبتلا به بیماری فوق خطرناک طول امل نیست به خاطر این است که زیاد یاد مرگ میکند و زیاد یاد رسیدن به خدا را میکند.استاد بزرگ علم اخلاق، مرحوم ملا احمد نراقي رحمة الله علیه فرموده اند:«بدان­كه معالجه مرض طول امل، ياد مرگ و خيال مردن است.»امام خمینی رحمه الله فراموشی آخرت را از آثار طول امل میشمارند:«اين حال طول امل و درازي رجا و ظن بقا و اميد حيات و رجاء سعه‏‏ وقت، انسان را از اصل مقصد كه آخرت است و لزوم سير به سوي او و لزوم اخذ رفيق و زاد طريق باز ميدارد و انسان بكلي آخرت را فراموش ميكند و مقصد از ياد انسان ميرود. و خدا نكند كه انسان سفر دور و دراز پر خطري در پيش داشته باشد و وقت او تنگ باشد و عُدّه[v] و عِدّه[vi] براي او خيلي لازم باشد و هيچ نداشته باشد و با همه وصف، از ياد اصل مقصد بيرون رود. و معلوم است اگر اين نسيان حاصل شد، هيچ در فكر زاد و توشه بر نيايد و لوازم سفر تهيه نكند.»دوستان و جوانان عزیز! یاد مرگ درمان غرق شدگان در منجلاب گناهان است جدی بگیریم این درمان رو. کسی که یاد مرگ نکنه و الله پشت به قرآن کرده. و الله پشت به انبیاء و امامان علیهم السلام کرده. و الله اسیر شیطان شده.خدای تعالی میفرماید خب قیامت رو فراموش کردی؟ قیامت بهت میفهمونم فراموشی قیامت یعنی چی؟«وَ قِيلَ الْيَوْمَ نَنْساكُمْ كَما نَسِيتُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا وَ مَأْواكُمُ النَّارُ وَ ما لَكُمْ مِنْ ناصِرِينَ»«و به آن­ها گفته مي‏شود: امروز (روز قيامت) شما را فراموش مي‏كنيم. همان­گونه كه شما ديدار امروزتان را فراموش كرده بودید و جايگاه شما دوزخ است و هيچ ياوري نداريد.»خب بیایید از امام سجاد علیه السلام یاد بگیریم چگونه یاد مرگ کنیم:«ارْحَمْ شَيْبَتِي وَ نَفَادَ أَيَّامِي وَ اقْتِرَابَ أَجَلِي وَ ضَعْفِي وَ مَسْكَنَتِي وَ قِلَّةَ حِيلَتِي مَوْلايَ وَ ارْحَمْنِي إِذَا انْقَطَعَ مِنَ الدُّنْيَا أَثَرِي وَ امَّحَي مِنَ الْمَخْلُوقِينَ ذِكْرِي وَ كُنْتُ مِنَ الْمَنْسِيِّينَ كَمَنْ قَدْ نُسِيَ مَوْلايَ وَ ارْحَمْنِي عِنْدَ تَغَيُّرِ صُورَتِي وَ حَالِي إِذَا بَلِيَ جِسْمِي وَ تَفَرَّقَتْ أَعْضَائِي وَ تَقَطَّعَتْ أَوْصَالِي يَا غَفْلَتِي عَمَّا يُرَادُ بِي مَوْلايَ وَ ارْحَمْنِي فِي حَشْرِي وَ نَشْرِي وَ اجْعَلْ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ مَعَ أَوْلِيَائِكَ مَوْقِفِي وَ فِي أَحِبَّائِكَ مَصْدَرِي وَ فِي جِوَارِكَ مَسْكَنِي يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ»«رحم کن به سفيدی موهايم و به از دست رفتن روزهايم و به نزديکی مرگم و به ضعف و بیچيزي و کمی چاره ام. ای مولای من! و رحم کن بر من آن هنگام که اثرم از دنيا قطع میشود و يادم از ذهن خلائق محو میگردد و از فراموش شدگان میگردم مانند ديگر کسانی که فراموش شدند. ای مولای من! و رحم کن بر من در موقع تغيير صورتم و حالم، آن زمان که جسمم میپوسد و اعضای بدنم از هم جدا میشوند و مفاصلم قطع میگردند. ای وای بر من با اين غفلتم از آنچه اراده شده است برای من. ای مولای من! و رحم کن بر من هنگام حشر و نشرم و جايگاه مرا در آن روز با اوليائت قرار بده و برايم در ميان دوستانت مکان والايي برگزين و محل سکونتم را جوار خود قرار بده. ای پرورش دهنده ی‏ همـه‏ ی خلق در همه ی عوالم.»ملائکه‏‏ ی عذاب با گرزهای آتشيناو (آيت الله سيد جمال الدين گلپايگانی رحمة الله علیه) میفرمود: من در دوران جوانی که در اصفهان بوده ام، نزد دو استاد بزرگ مرحوم آخوند کاشی و جهانگيرخان ـ درس اخلاق و سير و سلوک می آموختم و آنها مربی من بودند. به من دستور داده بودند که شبهای پنج شنبه و شبهای جمعه بروم بيرون اصفهان و در قبرستان تخت فولاد قدری تفکر کنم در عالم مرگ و ارواح و مقداری هم عبادت کنم و صبح برگردم. عادت من اين بود که شب پنج شنبه و جمعه میرفتم و مقدار يکی دو ساعت در بين قبرها و در مقبرهها حرکت میکردم و تفکر مینمودم و بعد، چند ساعت استراحت نموده و سپس برای نماز شب و مناجات برمیخاستم و نماز صبح را میخواندم و پس از آن به اصفهان می آمدم.میفرمود: شبی از شبهای زمستان که هوا بسيار سرد بود و برف هم می آمد، من برای تفکّر در ارواح و ساکنان وادی آن عالم، از اصفهان حرکت کردم و به تخت فولاد آمدم و در يکی از حجرات رفتم و خواستم دستمال خود را باز کرده، چند لقمه ای از غذا بخورم و بعد بخوابم تا در حدود نيمه شب بيدار و مشغول کارها و دستورات خود از عبادت گردم. در اين حال در مقبره را زدند تا جنازه ای را که از ارحام و بستگان صاحب مقبره بود و از اصفهان آورده بودند، آن­جا بگذارند و شخص قاری قرآن که متصدّی مقبره بود، مشغول تلاوت شود و آنها صبح بيايند و جنازه را دفن کنند. من همين که دستمال را باز کرده و میخواستم مشغول خوردن غذا شوم، ديدم که ملائکـه‏‏ عذاب آمدند و مشغول عذاب کردن شدند. (اين عين عبارت خود آن مرحوم است.) چنان گرزهای آتشين بر سر او میزدند که آتش به آسمان زبانه میکشيد و فريادهايي از اين مرده برمی‏خواست که گويي تمام اين قبرستان عظيم را متزلزل میکرد. نمی‏دانم اهل چه معصيتی بود که اينطور مستحق عذاب بود. و ابداً قاری قرآن اطلاعی نداشت. آرام بر سر جنازه نشسته و به تلاوت اشتغال داشت. من از مشاهده اين منظره از حال رفتم. بدنم لرزيد. رنگم پريد و هر چه اشاره میکردم به صاحب مقبره که در را باز کن، من میخواهم بروم، او نمیفهميد. هر چه میخواستم بگويم، زبانم قفل شده و حرکت نمیکرد. بالاخره به او فهماندم چفت در را باز کن. من میخواهم بروم. گفت: آقا هوا سرد است. برف روی زمين را پوشانيده. در راه گرگ است. تو را میدرد. هر چه خواستم بفهمانم به او که من طاقت ماندن ندارم، او ادراک نمی‏کرد. به ناچار خود را به در اطاق کشاندم. در را باز کرد و من خارج شدم و تا اصفهان با آن که مسافت زيادی نيست، بسيار به سختی آمدم و چندين بار به زمين خوردم. بالاخره به حجره آمدم و يک هفته مريض بودم و مرحوم آخوند کاشی و جهانگير خان می آمدند حجره و استمالت می‏کردند و به من دوا میدادند و جهانگير خان برای من کباب باد میزد و به زور به حلق من فرو می برد تا کم کم قدری قوه گرفتم.