آیا روانشناس‌ها دیوانه‌اند؟

باورهای نادرست بسیاری دربارهٔ دانش روان‌شناسی و روان‌شناس میان مردم هست. اگر کلیشه‌های نادرست دربارهٔ روانشناسی و روانشناس در ذهن مردم برطرف نشود تأثیر منفی روی نگرش آن‌ها خواهد داشت و باعث می‌شود که آن‌ها نتوانند یا نخواهند که برای حل مشکلاتشان کمک حرفه‌ای بگیرند. در این نوشته به بررسی برخی از کلیشه‌های نادرست می‌پردازم. 1. روانشناسی دانش نیست؟ روان‌شناسی دانش است.همان‌گونه که پیش‌تر برایتان گفتم روان‌شناسی دانش است و از اصول پیروی می‌کند. در روان‌شناسی می‌توان از روش‌های آزمایشی (تجربی)، هم‌بستگی و … بهره گرفت. این دانش بر خلاف باور نادرست برخی افراد، تکرارپذیر است و دستاوردهای روان‌شناسی می‌تواند به پیش‌بینی کمک کند. شما می‌توانید در دانشگاه‌های برجسته سراسر جهان در این رشته درس بخوانید. پس این‌که برخی افراد روانشناسی را شبه علم می‌دانند باوری نادرست است.2. روانشناسی ساده است؟ برعکس پیچیده استهر کسی می‌تواند به زبان مادریش سخن بگوید ولی آیا یادگیری دستور زبان آسان است؟ نه. مردم می‌توانند دیدگاه‌های روان‌شناسی را در اینترنت، روزنامه‌ها و … بخوانند ولی یادگیری علمی کاری متفاوت و دشوار است. پس بدون مطالعهٔ دانشگاهی نمی‌تواند به درک مسائل گوناگون این دانش دست یابد.3. روان‌شناسی بدیهی و مانند اطلاعات عمومی است؟ روان‌شناسی، اطلاعات عمومی نیست.برخی بر این باورند که هر کسی، از اصول روان‌شناسی آگاه است؛ و روان‌شناسان تنها به یادآوری این پایه‌ها به ما می‌پردازند ولی چنین نیست. روان‌شناسان سال‌ها پژوهش و آزمایش می‌کنند تا به هم‌بستگی و نابستگی میان رفتارها و فرآیندهای روانی پی ببرند. هیچ کدام از دیدگاه‌ها و رویکردها دستاورد سخنرانی ساده نیست و سال‌ها پژوهش چنین سرانجامی داشته است که ما بتوانیم درستی یک دیدگاه را تأیید کنیم و بنیان‌ها این دانش ساخته شود. برای نمونه می‌توان از آزمون میلگرام یاد کرد. مردم بر این باورند که هر گاه دستور با وجدان انسان ناهمسو (مخالف) باشد انسان از انجام دستوری که داده شده خودداری می‌کند ولی آزمون میلگرام نشان داد دستور می‌تواند به اندازه‌ای نیرومند باشد که آزمودنی وجدانش را زیر پا بگذارد و آن را به سادگی انجام دهد.4. با داشتن گواهی کارشناسی روان‌شناسی می‌توان درمانگر شد؟ هر فارغ التحصیلی، روان‌درمانگر نیست.دانشجویان در دانشگاه با بنیان‌های روان‌شناسی آشنا می‌شوند آموزش می‌بینند؛ به پژوهش و آزمایش می‌پردازند ولی آیا با خواندن دیدگاه‌ها و یادگیری روش‌های روان‌درمانی می‌توان درمانگر شد؟ باید بگویم نه. اگر روان‌شناسی، دانش‌آموختهٔ پایهٔ دکترای روان‌شناسی هم باشد نیازمند تجربه است و باید کارآزموده شود. از سوی دیگر روان‌شناسان باید دارای پروانهٔ کار نیز باشند. تنوع شاخه‌ها بسیار بالاست و همه نیز به کار درمان مشغول نیستند. برای نمونه کار روان‌شناسان صنعتی و سازمانی درمانگری نیست. بلکه آنان به شرکت‌ها و سازمان‌ها برای افزایش بهره‌وری و رفاه کارکنان کمک می‌کنند.5. روان‌شناس پول می‌گیرد تا گفته‌های مردم را بشنود؟ آن‌ها فقط گفته‌هایتان را نمی‌شوند آن‌ها دنبال راهکار هستند.یکی از پیش‌داوری‌های نادرستی که برخی از مردم از روان‌شناسان دارند این است که آن‌ها در اتاقشان یک کاناپه دارند که می‌توانید روی آن دراز بکشید و به سخن گفتن بپردازید؛ و روان‌شناس کنارتان می‌نشیند و به گفته‌هایتان گوش می‌دهد تا در پایان از شما پول بگیرد. روان‌شناسان تنها به شنیدن گفته‌هایتان نمی‌پردازن. آن‌ها تلاش می‌کنند از میان گفته‌هایتان دربارهٔ دشواری‌ها، شکست‌ها و چالش‌هایی که در زندگیتان رخ داده آگاه شود. سپس به شناسایی اختلالی که به آن دچار هستید و درمانتان بپردازند.6. روان‌شناس می‌تواند با چند جمله حال مردم را بهتر کند؟ آن‌ها نمی‌توانند تنها با گفتن چند واژه حال شما را بهتر کنند.روان‌شناسان گفته‌های شما را می‌شنوند و به مشکل شما پی می‌برند. از شما پرسش‌هایی می‌کنند تا به شناسایی بهتری دست یابند؛ به شما پیشنهادهایی می‌کنند ولی این پایان کار نیست. فرآیند درمان تنها با گفتن چند واژه رخ نمی‌دهد اگر چنین بود واژهٔ «جادوگر» را به جای روانشناس به کار می‌بردیم. فرآیند درمان می‌تواند بر پایهٔ رویکردهای گوناگون مانند درمان شناختی – رفتاری، روانکاوی، طرحواره درمانی و … انجام شود.7. روان‌شناس، مردم را بهتر از خودشان می‌شناسد؟ شناخت روان‌شناسان از افراد وابسته به گفته‌هایشان است.بارها پیش آمده که از من پرسیده‌اند کار شما چیست؟ هنگامی که می‌گویم روان‌شناس هستم می‌گویند: «پس بگو من چه جور آدمی هستم؟» یاد آن شعر افتادم که می‌گوید «تا شخص سخن نگفته باشد * عیب و هنرش نهفته باشد». چنین کسانی باید پرسش خود را به جای روانشناسان از جادوگران بپرسند! روانشناسان نمی‌توانند بدون گفت‌و‌گو با شما، آزمون روان‌شناسی، دیدن رفتارتان و یا خواندن گزارش بگویند که چه طور آدمی هستید. همان‌گونه که می‌دانید دانش روان‌شناسی به بررسی رفتار و فرآیندهای روانی می‌پردازد. روان‌شناسان پس از برگزاری جلسه با شما می‌توانند به دشواری‌ها و مشکلاتتان پی ببرد و شما را یاری کند.8. روان‌شناسی بالینی بهترین شاخهٔ روان‌شناسی است؟ هیچ شاخه‌ای برتر از دیگر شاخه‌ها نیست.هیچ کدام از شاخه‌های روان‌شناسی بر دیگر شاخه‌ها برتری ندارد چون هر کدام از شاخه‌ها در زمینهٔ ویژه‌ای کار می‌کنند پس نمی‌توان گفت روان‌شناسی بالینی به روان‌شناسی اجتماعی برتری دارد یا روان‌شناسی آزمایشگاهی از روان‌شناسی سیاسی بهتر است و … . نتایج پژوهش‌ها و کار هر کدام از این شاخه‌ها در رشد و توسعهٔ علمی نقش مهمی دارد و قابل حذف نیست.9. روانکاوی و مشاوره رشته‌هایی جدا از روانشناسی هستند؟ هر دو زیرمجموعهٔ روان‌شناسی هستند.دو شاخهٔ روانکاوی و مشاوره زیرشاخهٔ روان‌شناسی هستند. ولی برخی از مردم گمان می‌کنند این دو، جدای از روان‌شناسی هستند. روانکاوی یکی از رویکردهای ارزشمند روان‌شناسی است . مشاوره در برخی از کشورها شاخه‌ای جدای از روان‌شناسی شناخته می‌شود. آن‌چه روشن است این است که مشاوره و روانکاوی، شاخه‌هایی از روان‌شناسی در انجمن روان‌شناسی آمریکا هستند. دربارهٔ روانکاوی این نکته را نیز باید گفت که زیگموند فروید بنیان‌گذار روانکاوی در مصاحبهٔ خود با رادیو بی بی سی از روانکاوی به عنوان شاخه‌ای از روانشناسی یاد می‌کند.10. روان‌پزشکی بهتر از روان‌شناسی است؟ روان‌پزشکی از روان‌شناسی ارزشمندتر نیست.روان‌شناسی و روان‌پزشکی دو دانش جدا و مکمل هستند و هر کدام در جای خود ارزشمند است. روان‌شناس به شناسایی، پیشگیری و درمان اختلالات روان‌شناختی با روش‌های روان‌درمانی می‌پردازد. و روان‌پزشک در درمان اختلالات روان‌شناختی از دارو درمانی بهره‌ می‌گیرد. پس کار این دو جدای از هم است و هیچ کدام بر دیگری برتری ندارد. به یاد بسپارید پسوند «پزشک» یا «شناس» که همراه «روان» می‌آید هیچ کدام از این دو شاخه را ارزشمندتر نمی‌کند.منبع: آقای روانشناس