غولِ عمل!

عاقبت صدایش کردند. گفته بودند اولِ صبح. حالا غروب بود. تمامِ روز را روی تخت، با صبر و سکوت، گوش‌به‌زنگِ شنیدنِ نامش تحمل کرده بود. انتظاری بس طولانی؛ همچون ابد. سرتاسرِ روز به پنجرۀ حفاظ‌دارِ اتاقش خیره مانده بود. به ساختمان‌های آن پشت. آپارتمان‌هایی که از هر جنبشی خالی بودند! رشته‌آپارتمان‌هایی سوت و کور، که هیچ خصلتِ روشنی نداشتند و با آدم ایاق نبودند. کیپ تا کیپ چپیده بودند کنار هم، انگاری که چندتا رفیق؛ اما از آن در و دیوارهای سیمانی هیچ‌ زنگ و رنگِ زنده‌ای برنمی‌خواست. معماریِ کج‌سلیقگی! فقط یک نفر را دیده بود که طرف‌های ظهر آمده بود روی بام رخت پهن کند. این تنها نشان از نمردگی در آن آپارتمان‌ها بود. که یعنی زندگانی هستند تا لباس‌هایشان چرک شود و کسی هست که آنها را بشوید و روی بند بیندازد و خشک کند. تا باز تن شوند و زندگانی را شیک و پیک کنند و مهیای زیستن. این پاره‌ای زندگی‌ست. بدیهی‌ست؛ اما فراموش می‌شود. گویی آن بیرون، زندگی بیمار شده بود و اینجا، توی بیمارستان، زندگی زنده‌تر بود. بیشتر می‌شد فهمیدش. و ارج و قدرِ هر جنبیدنی بی‌نهایت می‌نمود. آن بیرون پُرتاپُر از احتضار. درونِ اتاق لب به لب از انتظار. بیرون باید زندگی می‌بود؛ اما نبود. بیمارستان باید انبوه از احتضار می‌بود؛ اما نبود. اینجا انتظارِ زندگی را دم‌به‌دم نفس می‌کشیدند و در سر با نیکوترین خیال‌ها پاسش می‌داشتند.به شنیدنِ نامش، قلبش ریخت! با اینکه تمامِ روز گوش‌به‌زنگ بود، اما ناگهانی بود و جا خورد. گویی هرقدر بیشتر انتظار بکشی و از پیشامدی باخبر باشی، باز نتوان جلوی بی‌وقت بودنش را گرفت. یا شاید انتظارِ زیادی، اتفاق را گران‌تر می‌کند. حتی اگر اتفاق، به سبکیِ صدا زدنِ نامت باشد. دلش قدری شور می‌زد. با اکراه به عمل تن داده بود. از پاره پوره شدنِ پوست و گوشتش بیم داشت. با خودش خیال می‌کرد که با شکافتنِ تن، لابد راه برای تسخیر شدنش هم چاک تا چاک باز خواهد شد. حال این که چه کس، یا چه چیز به چه خیالی تسخیرش می‌کرد، خودش هم نمی‌دانست. شاید فلک! شاید هم بیگانگان. فلک به خیالِ سلطه. بیگانه به کدام خیال؟ تسخیرِ فلک؟ نمی‌دانست. اینها خیال‌بافی‌های پیش از بستری شدن بود. آخرین گمانش، اندیشیدن به مرگ. باخبر شدن از ده‌ها خطای پزشکی که دستِ ده‌ها بی‌نوا را بی‌رغبت به آخرت، بی‌خبر از زندگی بریده بود، از این گمان ناگزیرش می‌کرد. نوبرش حرفِ مشاورِ بی‌هوشی بود که گفته بود: «توی هر بی‌هوشی‌ احتمالِ اختلال هست و هر عملی، حتی عملِ دماغ هم ممکنه خطرناک باشه!»با این همه، احوالش را مهار کرد و خیلی آرام از تختش پایین سرید و لبخندی تحویلِ مریضِ تختِ بغلی داد و عقبِ پرستارِ راهنما راهی شد. با پیراهنِ مَکُش مرگِ مای بیماران، که انگار بنای قیچی زدنش را بر نمایشِ نزاری و مردنی بودنِ آدمیزاد گذاشته‌اند، دمپایی‌ای که لخ‌لخ می‌کرد، پرونده‌ای که زیر بغل داشت و خش‌خش به پیراهنِ گشادش می‌سابید، در سکوتِ بخشِ مراقبت‌های ویژه، به هرکجا که پرستار می‌رفت، روان بود. درست همچون محکومی که همراه با نگهبان، پای دار می‌رود و گریزی‌اش از مسیری که می‌پیماید نیست. انگار از هر اراده‌ای خالی باشی و بر مرکبِ مهیبِ سرنوشت سوار. سرشار از پذیرش. خالی از هر عصیان و آزادی. خالی از خویشتن. نفرین! تسخیر شده بود.درد توی پاها و کفلش تیر می‌کشید. لام تا کام حرفی به‌میان نیامد. نه پرستار توضیحی داد نه او سوالی پرسید. با خود زمزمه‌کنان: هیچ یک سخنی نگفتند! نه میزبان، و نه میهمان. و نه گل‌های داوودی. با این همه، قامتِ خستۀ پرستار و کشان‌کشان رفتن و تمنای بدنش برای ولو شدن، از نظرش دور نماند. راهرویی را تا انتها پیمودند و سوارِ آسانسور شدند و وارد طبقه‌ای دیگر شدند. به راست پیچیدند و دری باز شد. بالای در نوشته شده بود: اتاقِ عمل.گفتند بنشیند تا صدایش کنند. نشست و باز منتظر ماند. بیمارانِ نیمه‌جان را یکی‌یکی از اتاقِ عمل بیرون می‌آوردند و از تختی به تختِ دیگر هل می‌دادند و راهیِ بخش‌شان می‌کردند. ناله‌ای از برخی بلند می‌شد و بعضی انگار بی‌جان‌تر بودند و از غمِ درد و ناله فارغ. عمله و اکرۀ اتاقِ عمل ولنگارانه در رفت و آمد بودند. جایی برای همدردی و قربان‌صدقه رفتن، که اهلِ خانه خرجِ بیمار می‌کنند، نبود. اینجا بیماران، ادواتِ کار بودند؛ نه چیزی بیشتر.صدایش کردند. مانندِ دفعۀ پیش دلش هُرّی نریخت. شاید چون انتظار کمتر بود. لابد آن ادعا درست است. بلند شد. باید روی تختی دراز می‌کشید. دراز کشید و به سقف خیره شد. تخت هل داده شد و راه افتاد. چراغ‌ها نوبت به نوبت رد می‌شدند. زاویه همان زاویه‌ای بود که توی فیلم‌ها می‌میرند برای نمایشش. با این تفاوت که کسی کنارش نبود تا دستش را بفشارد و بگوید: «قوی باش!» و با لبخندی مهربانانه بدرقه‌اش کند. بعد از هم جدا بیفتند و او پشت درِ اتاقِ عمل از نظر پنهان شود. فیلم‌های نخ‌نما.- چند کیلویی؟- حدود هشتاد.گپ‌وگفتِ بیشتری نبود. همه‌چیز در ذهنش نقش می‌گرفت. هیچ‌کس آدم را روشن نمی‌کرد که چی به چی‌ست. اما در و دیوار و تخت و نورِ چراغ‌ها با او حرف می‌زدند. زیادی هم ور ور می‌کردند. ذهنش از همهمۀ این گفت‌وگوها پر بود. صدای خویشتنش را کمتر می‌شنید. انگار که در غربتِ بیمارستان گم شده باشد. بیمارستان و عمل بر موجودیتِ او چیرگی داشت. اینجا کشورِ دیگری بود.- چند سالته؟- سی‌وپنج‌شیش.با اینکه بیمار و پرستار آدمیزاد بودند، اما کمترچیزی عینِ آدمیزاد بود. همه‌چیز بیشتر به سازوکاری مکانیکی می‌مانست که رباط‌های انسان‌نما رتق و فتقش می‌کنند. اینجا، توی بیمارستان دردها را دوادرمان می‌کردند. کارِ خیر می‌کردند، اما تمامِ اعمال از صفاتِ انسانی تهی بود. شاید چون از فرطِ تکرار، هر پُری تهی می‌شود. تضاد را می‌شود هر کجای تمدنِ معاصر یافت.از دو راهرو گذشتند. عاقبت واردِ اتاق عمل شد. سرش را گرداند و گردنش را به عقب دولا کرد تا گوشه‌کنار را وارسی کند. اینجا آخرِ خط بود. دیوارِ اتاق را تا نیمه کاشی‌های سبز کشیده بودند. باقی تا سقف سفید بود. دم و دستگاه‌های ریز و درشت وجب به وجب، با مشت‌مشت سیم، دورتادورِ اتاق پخش و پلا بودند. و تختِ ویژۀ عمل، که مقصدِ جلوسِ او بود، یک هوا بلندتر از تختش، زیرِ نورِ چراغ‌های بزرگ می‌درخشید. آیا او به مسلخ می‌رفت؟ همچو قربانیانِ آزتک‌ها. توی دلش پوزخندی زد و از این همه پرگویی رنجید. چند نفر ماسک به دهن، کلاه به سر و دستکش به دست وارد شدند. همگی سبزپوش. اتحادِ بیگانگان برای تسخیرِ فلک! معلوم نبود کدام‌شان دکترِ جراح است. از طریقِ آنژیوکت چیزی تزریق کردند. قدری سوخت.- می‌ترسی؟- نه.- (با لبخند) چیزی نیست. می‌خوابی بیدار می‌شی. اولین بارته عمل می‌کنی؟- آره. چقدر طول می‌کشه خوب شم؟- (شمرده و آرام) پنج تا شیش ماه.آدمِ خوش‌قلبی به نظر می‌آمد. سنتِ مصاحبت. اکنون صدای خویشتنش را می‌شنید. ورق برگشت. چیرگی با او بود. رباط‌ها از میان رفته بودند و کسی قصد نداشت سرش را از تن جدا کند! میمونِ خیالش به شاخۀ دیگری می‌جست.?سیلی خورد. به‌هوش آمد. خواب بود؟ نه؛ اما چشمانش باز نمی‌شد. انگار پلک‌هایش را با یک مشت خمیر به هم چسبانده باشند. کجا بود؟ یادش آمد. حکما بی‌هوشی اثر نکرده. باید خبرشان کند. نالان و زورکی و کشیده صدا کرد:- پــرســتــار!صدایی از پشتِ سر آمد:- بله!- چی شده؟- عملت تموم شده. دو ساعته بی‌هوشی.فکر کردن هم کش‌دار بود. عـمـلـش کـرده‌ بـودنـد. کمرش به قدرِ نیم‌وجب می‌سوخت. حتی ذره‌ای نمی‌توانست جمب بخورد. انگار میخش کرده بودند به تخت‌. تمام شده بود. جان به در برده بود و هنوز زنده بود. ظاهرا تسخیری در کار نبود! کسانی بالای سرش صحبت می‌کردند و تختش را جابجا می‌کردند. جهتِ صداها را خوب می‌شد تشخیص داد. کیف می‌داد. تخت می‌پیچید و سروته می‌شد. کم‌وبیش شبیهِ غوطه‌ور شدن بود. چشم‌بسته گوش به زنگِ آشنایی ماند. مدتی نگذشت که کسی نفس‌نفس زنان آمد کنارِ تخت و دستش را گرفت: «عزیزم، خوبی؟» ناگهانی بود. اما با شنیدنِ صدا، جانش آرام گرفت و سبک شد. ظاهرا آن ادعا چندان هم اعتبار ندارد.