دو سال و یک عمر

پرسش‌وپاسخ پیرامون سربازی در برنامه مجازی انجمن اسلامیاگر دانشجوی پسر باشید و در جرگه عوام، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌هایتان بعد از پایان تحصیل در دانشگاه خدمت سربازی‌ست؛ دغدغه‌ای مهم که حتی انگیزه ادامه تحصیل برخی دانشجوها را افزایش می‌دهد.سه‌شنبه، ۲۵ شهریور انجمن اسلامی برنامه‌ای مجازی با محوریت پرسش و پاسخ پیرامون قوانین سربازی در صفحه مجازی خود برگزار کرد. مدعوین این برنامه حسین زاهد، معاون اجتماعی نظام وظیفه، مهدی آفریدون، کارشناس معافیت تحصیلی نظام وظیفه و خانم یوسفی، رئیس اطلاع‌رسانی و آموزش همگانی نظام وظیفه بودند. با توجه به اهمیت موضوع برای تعداد زیادی از دانشجوها خلاصه‌ای از پرسش و پاسخ‌های جلسه را در ادامه مرور می‌کنیم.شایعه لغو معافیت از طریق رزمندگی پدر با وجود ۳۰ ماه رزمندگی، از ابتدای سال ۱۴۰۰ صحت دارد؟خیر، بحثی در خصوص لغو معافیت ایثارگران وجود ندارد. این یک ماده قانونی و در حال اجراست. معافیت از این طریق برای هر فرزند که می‌خواهد معاف شود، حداقل ۳۰ ماه حضور در جبهه یا ۲۵٪ جانبازی است، یا تلفیق این دو به گونه‌ای که هر ماه جبهه یک امتیاز و هر درصد جانبازی یک امتیاز دارد و مجموع امتیازات باید به ۳۰ برسد. هرکدام از این حالات تنها یک فرزند را معاف می‌کند.فرزندان آزادگان چه شرایطی برای معافی دارند؟۲۴ماه اسارت برای معافیت کافی است ولی برای حالت تلفیقی، امتیازات (تعداد ماه اسارت، تعداد ماه حضور در جبهه و درصد جانبازی) باید به ۳۰ امتیاز برسد؛ مثلا ده ماه اسارت، ده درصد جانبازی و ده ماه حضور در جبهه یک فرزند را معاف می‌کند.چند پروژه کسری می‌توان در یک سال معافیت تحصیلی بعد از فارغ‌التحصیلی انجام داد؟این بحث مربوط به نخبگان و سربازهای محقق است و باید از آن سازمانی که پروژه را از آن دریافت کرده‌اند سوال کنند اما در مجموع حداکثر تا ۱۹ ماه می‌توانند کسر خدمت پروژه تحقیقاتی بگیرند و حداقل هم باید دوتا باشد، چون یک پروژه تا سقف ۹ ماه کسری خدمت دارد.آیا انجام پروژه سربازی، معافیت موقت دارد؟خیر، ارتباطی ندارد. در حین تحصیل یا خدمت می‌توانند کارشان را انجام دهند اما تعویقی برای آن‌ها لحاظ نمی‌شود.براساس ماده ۴۹ قانون خدمت وظیفه عمومی، حقوق دریافتی یک سرباز باید بین ۶۰ تا ۹۰ درصد حقوق هم‌کادر خود باشد. چرا این قانون اجرا نمی‌شود؟پیگیری حقوق سربازی یکی از دغدغه‌های سازمان خدمت وظیفه عمومی هم هست و از طریق مجاری‌های ذی‌ربط مثل دولت و مجلس پیگیری‌هایش را انجام داده ولی چون این موضوع در قانون منوط به تأمین آن شده، متأسفانه فعلا تأمین نشده است.این موضوع خارج از وظیفه سازمان خدمت‌ وظیفه عمومی است و در اختیار ستاد کل نیروهای مسلح است و اگر دوستان بخواهند پیگیری‌های بیشتر انجام دهند، باید از طریق ستاد کل اقدام کنند. دراصل وظیفه سازمان نظام وظیفه در رابطه با مشمولیت افراد است و بحث حقوق و درجه مربوط به بخش نیروی انسانی ستاد کل است.چرا امریه دانش‌بنیان از آبان به بعد لغو شده است؟ اگر به خاطر کروناست، چرا بقیه سربازها در خوابگاه‌ها و پادگان‌ها در حال خدمت‌اند؟متولی امریه‌ها، سازمان وظیفه نیست. امریه این گونه‌ است که از خدمات سربازان نظام وظیفه در دستگاه‌های غیر نظامی استفاده می‌شود. این دستگاه‌ها از ستاد کل نیروهای مسلح برای به‌کارگیری سربازان مجوز و سهمیه می‌گیرند و ربطی به حیطه کاری نظام وظیفه ندارد. الان هم اعزام نیروی امریه را داریم ولی ممکن است متناسب با نیاز سازمان یا دستور ستاد نیروی کل، تعداد سرباز لازم کم و زیاد شود یا مجوز به کلی لغو شود.طرح سرباز ماهر چیست؟ آیا فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها هم می‌توانند در آن شرکت کنند؟طرح سرباز ماهر، مهارت‌آموزی حین خدمت است. براساس قرارگاه‌های کارآموزی که در ستاد کل نیروهای مسلح شکل گرفته، مقرر شده تمام افرادی که وارد دوره خدمت وظیفه عمومی می‌شوند، مهارتی را کسب کنند، به گونه‌ای که اگر مهارتی داشته باشند، آن را ارتقا دهند و اگر هیچ مهارتی ندارند، یک مهارت انتخاب کنند. این مهارت برای دوران بعد از خدمت افراد هم استفاده می‌شود و مدارک مربوط به آن را هم دریافت می‌کنند. ما این طرح را توصیه می‌کنیم، چون یک‌سری تسهیلات هم برایش در نظر گرفته شده؛ مثل تسهیلات بانکی بعد از دوران خدمت. هر رشته‌ای که در حوزه فنی‌حرفه‌ی موجود باشد، در این طرح قابل دسترسی است.آیا می‌توان در تعیین محل خدمت حق انتخابی داشت؟مشمولین می‌توانند هنگام ثبت نام درخواست دهند ولی عملا امکان اجرای ‌شدن آن وجود ندارد. البته افراد متخصص می‌توانند براساس تخصص‌شان جذب ارگان‌های مربوطه شوند. در موضوع امریه هم می‌توانند در سازمان‌های غیر نظامی خدمت کنند.اداره‌ها و سازمان‌هایی که امریه ارائه می‌دهند، معمولا می‌نویسند کسانی‎ که تاریخ اعزام‌شان چند ماه دیگر است اقدام کنند. این به چه معناست؟من برای همه افرادی که می‌خواهند امریه بگیرند، یک توصیه و راهنمایی دارم. همه مشمولان یک سال فرصت دارند خودشان را برای انجام خدمت معرفی کنند. این زمان یک‌ساله به سبب برنامه‌ریزی مشمولین در نظر گرفته شده. توصیه‌ام این است که در طول این یک سال به سازمان‌ها مراجعه کنند و تاریخ اعزام سربازان امریه را از آنها بپرسند. در این یک سال مشمولین می‌توانند تاریخ اعزام خودشان را انتخاب کنند، یعنی فرد بعد از اینکه تاریخ اعزام سربازان امریه را متوجه شد، همان تاریخ اعزام را برای خود انتخاب می‌کند و برگه‌ای برایش صادر می‌شود که می‌تواند به سازمان‌ها مراجعه کند و سربازی خود را به صورت امریه بگذراند. توجه کنید که هر سازمان برای بررسی درخواست و پذیرش به یک تا دو ماه زمان قبل از اعزام نیاز دارد.با توجه به شیوع کرونا و مجازی بودن آموزش دانشگاه‌ها در ترم جاری در دانشگاه‌های خارج از کشور، چه تسهیلاتی برای دانشجوهایی که فعلا به دلیل بسته بودن مرزها موفق به دریافت ویزا و خروج از کشور نشده‌اند در نظر گرفته شده است؟طبق آیین‌نامه مصوب هیئت دولت، دانشجوهایی که از دانشگاه‌های موردتأیید خارج از کشور پذیرش دارند، باید بعد از گرفتن معافیت، ظرف مدت ۶ ماه از کشور خارج شوند اما با توجه به شرایط پیش‌آمده، سازمان نظام وظیفه این مدت را تا ۶ ماه دیگر نیز تمدید می‌کند و فرصت دانشجویان تا یک سال افزایش می‌یابد. درباره تحصیل آنلاین هم از نظر سازمان نظام وظیفه، منعی وجود ندارد، به شرطی که وزارت علوم اجازه آن را صادر کند و از زمان سنوات مجاز آن مقطع تحصیلی تجاوز نکند.تاریخ دانش‌آموختگی نیم‌سال دوم سال تحصیلی ۹۹-۱۳۹۸ تا ۳۰ مهر تمدید شده و از سوی دیگر معافیت دانشجوهای مشمول مشغول تحصیل در ترم ۶ آخر شهریور به پایان می‌رسد. آیا تمدید مهلت دفاع پایان‌نامه تا آخر مهر مورد موافقت سازمان قرار گرفته؟دانشجوهایی که دفاع پایان‌نامه‌شان بعد از تاریخ ۳۱ شهریور است، باید با دریافت نامه معرفی از آموزش دانشگاه و ارائه آن به اداره‌های مربوط نظیر پلیس +۱۰، نسبت به تمدید معافیت تحصیلی خود تا پایان مهر اقدام کنند تا سنوات ارفاقی بگیرند. برای هر مقطع تحصیلی تعداد سال معافیت تحصیلی تعریف شده: کاردانی دو سال و نیم، کارشناسی پیوسته سال، کارشناسی ناپیوسته ۳ سال، کارشناسی ارشد ناپیوسته ۳ سال، کارشناسی ارشد پیوسته ۶ سال، دکترای حرفه‎ای و عمومی ۸ سال و دکترای تخصصی ناپیوسته ۶ سال. بعد از اتمام این زما، دانشجو باید با نامه‌ای از طرف کمیسیون موارد خاص دانشگاه به پلیس +۱۰ مراجعه و نسبت به تمدید معافیت اقدام کند که می‌تواند به صورت دو نیم‌سال مجزا سنوات تمدیدی دریافت نماید. بعد از پایان این یک سال سنوات ارفاقی، دانشجو یک سال امکان معرفی دارد. برای کسانی که بعد از گذران سقف مجاز و سنوات ارفاقی درس خود را تمام نکرده‌اند، یک ترم امکان تحصیل در طول یک سال زمان معرفی در نظر گرفته شده. البته استفاده از این نیم‌سال ارفاقی، دانشجو را از تحصیل در مقاطع بالاتر محروم می‌کند و بعد از پایان یک سال زمان معرفی، فرد باید خودش را برای خدمت معرفی کند.دانشجویی که سنوات ارفاقی برای ترم ۷ ارشد استفاده کرده، امکان خروج از کشور دارد یا باید بعد از پایان سربازی برای خروج اقدام کند؟دانشجوهایی که در سقف مجاز سنوات تحصیلی فارغ‌التحصیل شده و یا در مهلت یک ‌ساله معرفی برای خدمت قرار دارند و به طور کلی غیبت نکرده‌اند، می‌توانند از طریق درگاه اینترنتی سازمان وظیفه ناجا، با سپردن وثیقه لازم، مجوز خروج از کشور را کسب کنند. دانشجوهای فارغ‌التحصیل در حال حاضر به شرط نداشتن غیبت بدون دریافت برگه اعزام امکان گرفتن مجوز را دارند.اگر دانشجویی به قصد تحصیل مهاجرت کند، معافیت تحصیلی او تا چه زمانی ادامه می‌یابد و رفت‌وآمد او به کشور چگونه خواهد بود؟اگر دانشجو در حال تحصیل در مقطع ارشد باشد و پذیرش دانشگاه خارج از کشور را بگیرد، در صورتی که اولین باری باشد که انصراف از تحصیل می‌دهد، در مهلت یک سال بعد از انصراف، می‌تواند پذیرش دانشگاه خارج از کشور را بگیرد. البته زمان انصراف از تحصیل حتما باید قبل از ورود به سنوات ارفاقی باشد و از طریق وزارت علوم یا بهداشت مجددا برای گرفتن معافیت تحصیلی به مدت سه سال برای خارج از کشور اقدام کند. اگر این مهاجرت بعد از پایان تحصیلات باشد، باز هم باید از وزارت علوم یا بهداشت برای گرفتن معافیت سه ساله اقدام کند. نحوه رفت‌وآمد به کشور هم بسته به قوانین وزارت‌های بهداشت و علوم خواهد بود ولی به طور معمول دوبار این اجازه داده می‌شود با حداکثر سه ماه توقف در کشور یا سه مرتبه تردد با مجموع توقف ۴ماه در یک سال تحصیلی. دانشجو باید در کشور مربوطه به سفارت ایران مراجعه کرده و مهر تردد را در پاسپورت خود دریافت کند.آیا نامه معافیت تحصیلی بعد از صدور قابلیت تغییر کشور را دارد؟ اگر سابقه انصراف از تحصیل داشته باشیم چه تأثیری دارد؟دانشجوهای انصرافی دقت کنند که در طول تحصیل از کاردانی تا دکترای تخصصی ناپیوسته، تنها یک بار امکان انصراف دارند، چه دانشجوهای داخل و چه خارج از کشور. وقتی دانشجو معافیت تحصیلی برای کشوری دریافت کرد، طبق قانون باید تا ۶ماه بعد از کشور خارج شود؛ اگر آن‌جا قصد داشت کشور، مقطع یا رشته خود را تغییر دهد، با وجود سابقه انصراف مجاز به این کار نیست و برای شرایط دلخواه جدیدش برگه معافیت صادر نمی‌شود و باید به ناچار از انتقال معافیت اسفاده کند. دانشجو مدارک شرایط جدید را به وزارت علوم یا بهداشت تحویل و در قالب انتقال معافیت تحصیلی درخواست می‌دهد.برای مصاحبه سفارت کشورهای مختلف که باید گاهی به کشورهایی مثل ترکیه رفت، همان وثیقه ۱۵ میلیون تومانی کافی است یا شرایط دیگری هم دارد؟دانشجوها برای درخواست مجوز خروج از کشور باید به درگاه اینترنتی سازمان مراجعه و ثبت درخواست کنند. با پرداخت وثیقه این درخواست به کارتابل دانشگاه ارسال می‌شود و مسئول تأییدکننده از سوی دانشگاه این درخواست را به سازمان وظیفه ناجا ارسال می‌کند و بعد از بررسی درخواست، سازمان مجوز خروج از کشور را صادر می‌کند. لذا در طول سنوات اولیه و ارفاقی و مدت یک‌ساله معرفی، اقدام از طریق درگاه و پرداخت وثیقه ۱۵ میلیون تومانی کافی‌ست. مجوز خروج از کشور سیاحتی بوده و مدت زمان آن تا سقف یک ماه است. درضمن تعداد صدور مجوز خروج محدودیتی ندارد.معافیت افراد دورشته‌ای به چه صورت است؟ملاک رسیدگی به درخواست این دانشجوها دانشگاه و رشته انتخابی اول آن‌هاست که معافیت تحصیلی برای آن اخذ شده و می‌توانند در طول معافیت مربوط به رشته اول، رشته‌ی دوم را بخوانند. دقت کنید که اگر دانشجو از رشته‌ی اول خود انصراف دهد، دیگر قادر به تحصیل در رشته‌ی دوم نیست.برای تحصیل در مقطع پسادکترا در خارج از کشور چه راهی وجود دارد؟ چون چندسالی‌ست که سازمان نظام وظیفه مثل قبل برای این مقطع معافیت تحصیلی صادر نمی‌کند.طبق ماده ۳۳ قانون، آخرین مقطع مصوب، مقطع دکترای تخصصی ناپیوسته است و برای مقطع پسادکترا، چه برای داخل کشور و چه برای خارج از کشور، معافیت تحصیلی در نظر گرفته نمی‌شود.شرایط فارغ‌التحصیلی از دید نظام وظیفه‌ی عمومی چیست؟‌برابر با ماده ۳۴ قانون خدمت وظیفه عمومی، ملاک تعیین آخرین وضعیت تحصیلی دانشجوها از طریق دانشگاه محل تحصیل اعلام می‌شود؛ اعم از فراغت از تحصیل، انصراف، ترک تحصیل یا اخراج. تاریخ فراغت هم بسته به تاریخی‌ست که دانشگاه در نامه فراغت اعلام می‌کند.آیا دانشجوی فارغ‌التحصیل ارشد می‌تواند دوباره کنکور ارشد دهد و مشمول معافیت تحصیلی برای مقطع کارشناسی ارشد گردد؟خیر؛ مجوز معافیت تحصیلی طبق قانون برای هر مقطع تحصیلی صرفا یک بار صادر می‌شود.آیا از پروژه جایگزین خدمت نخبگان حین تحصیل هم می‌توان استفاده کرد یا حتما باید بعد از فارغ‌التحصیلی اقدام شود؟باید حتما فارغ‌التحصیل از مقطع ارشد و عضو بنیاد نخبگان باشند اما یک‌سری از پروژه‌ها به گونه‌ای تعریف می‌شود که دانشجوهای دکترا می‌توانند حین تحصیل آن‌ها را اخذ کنند و با استفاده از آن‌ها معافیت بگیرند.مهسا دستمالچیان