داستان ضحاک (بخش دوم): پادشاهی ضحاک هزار سال بود

سلام ... من سارا هستم ... علاقه‌مند به تاریخ و ادبیات و هنر ... چند وقتیه که شاهنامه می‌خونم و از اونجایی که برای پیدا کردن معنی کلمات و ابیات دچار مشکل میشم، می‌خوام هرچی پیدا می‌کنم رو اینجا برای شما بنویسم. فقط این رو بگم که من هیچ تخصصی ندارم و تازه‌کار هستم. لطفا اگر نکات بیشتری می‌دونستید یا اشتباهی توی متن‌هام بود، برام بنویسید تا اصلاح کنم.برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (داستان ضحاک - بخش اول)، اینجا کلیک کنید.نکته: فایل صوتی که در بالای صفحه هست، از این صفحه وب‌سایت گنجور (خوانش فرید حامد) برداشته شده است.مثل همیشه اول شعر رو کامل می‌گذارم. بعد داستان رو به زبان امروزی براتون می‌نویسم و بعد میریم سراغ معنی ابیاتشعر داستان ضحاک (بخش دوم): پادشاهی ضحاک هزار سال بودچنان بد که هر شب دو مرد جوان ... چه کهتر چه از تخمهٔ پهلوانخورشگر ببردی به ایوان شاه ... همی ساختی راه درمان شاهبکشتی و مغزش بپرداختی ... مر آن اژدها را خورش ساختیدو پاکیزه از گوهر پادشا ... دو مرد گرانمایه و پارسایکی نام ارمایل پاک‌دین ... دگر نام گرمایل پیشبینچنان بد که بودند روزی به هم ... سخن رفت هر گونه از بیش و کمز بیدادگر شاه و ز لشکرش ... و زان رسم‌های بد اندر خورشیکی گفت ما را به خوالیگری ... بباید بر شاه رفت آوریو زان پس یکی چاره‌ای ساختن ... ز هر گونه اندیشه انداختنمگر زین دو تن را که ریزند خون ... یکی را توان آوریدن برونبرفتند و خوالیگری ساختند ... خورش‌ها و اندازه بشناختندخورش خانهٔ پادشاه جهان ... گرفت آن دو بیدار دل در نهانچو آمد به هنگام خون ریختن ... به شیرین روان اندر آویختناز آن روزبانان مردم‌کشان ... گرفته دو مرد جوان را کشانزنان پیش خوالیگران تاختند ... ز بالا به روی اندر انداختندپر از درد خوالیگران را جگر ... پر از خون دو دیده پر از کینه سرهمی بنگرید این بدان آن بدین ... ز کردار بیداد شاه زمیناز آن دو یکی را بپرداختند ... جز این چاره‌ای نیز نشناختندبرون کرد مغز سر گوسفند ... بیامیخت با مغز آن ارجمندیکی را به جان داد زنهار و گفت ... نگر تا بیاری سر اندر نهفتنگر تا نباشی به آباد شهر ... تو را از جهان دشت و کوه است بهربه جای سرش زان سری بی‌بها ... خورش ساختند از پی اژدهااز این گونه هر ماهیان سی‌جوان ... از ایشان همی یافتندی روانچو گرد آمدی مرد از ایشان دویست ... بر آن سان که نشناختندی که کیستخورشگر بدیشان بزی چند و میش ... سپردی و صحرا نهادند پیشکنون کُرد از آن تخمه دارد نژاد ... که ز آباد ناید به دل برش یادپس آیین ضحاک وارونه خوی ... چنان بد که چون می‌بدش آرزویز مردان جنگی یکی خواستی ... به کشتی چو با دیو برخاستیکجا نامور دختری خوبروی ... به پرده درون بود بی‌گفت‌گویپرستنده کردیش بر پیش خویش ... نه بر رسم دین و نه بر رسم کیشدر بخش دوم شعر داستان ضحاک چه می‌خوانیم؟در بخش‌های قبلی خواندیم که چطور ابلیس راه‌حل مشکل ضحاک را به او نشان می‌دهد و چطور ضحاک پادشاه ایران می‌شود. در این بخش با سرگذشت اولین نفراتی آشنا می‌شویم که می‌خواهند جوانان ایران را از شر ضحاک نجات بدهند.همانطور که قبلا خوانیدم، بنا بر این است که ضحاک روزانه 2 مرد را کشته و مغز آن‌ها را به مارهایش بدهد تا خودش در امان باشد. و ضحاک باید تا زمانی که مارها خودشان از بین بروند (بمیرند)، این کار را ادامه بدهد. اَرمایِل و گرمایِل، اولین نفراتی هستند که به فکر چاره می‌افتند. آن‌ها رسم آشپزی (خوالیگری) می‌آموزند و به طباخ‌خانه‌ی دربار ضحاک می‌روند. بعد به جای اینکه هر روز دو جوان را بکشند و برای مارها ببرند، مغز یک جوان و مغز یک گوسفند را مخلوط می‌کنند. و اینگونه می‌شود که هر ماه 30 جوان از مرگ نجات پیدا می‌کنند.بعد از اینکه تعداد جوانان نجات‌یافته به 200 می‌رسد، ارمایل و گرمایل به آن‌ها گله‌ای دام می‌دهند و می‌گویند به دشت و صحرا بروند و آنجا زندگی‌شان را ادامه دهند. فردوسی می‌گوید که کردهای غیور فعلی، از نژاد همان‌هایی هستند که از چنگال ضحاک گریختند.معنی ابیات شعر داستان ضحاکچنان بُد که هر شب دو مردِ جوان ... چه کهتر چه از تخمهٔ پهلوانوضعیت اینطور بود که هر شب دو مرد جوان را می‌کشتند. فرقی هم نمی‌کرد که آن‌ها از مرد عادی باشند یا از نسل پهلوانانکهتر: زیردست - کوچکتر - پست در شان و مقام - کنایه از مردم عادیخورشگر ببردی به ایوان شاه ... همی ساختی راهِ درمان شاهبکشتی و مغزش بپرداختی ... مر آن اژدها را خورش ساختیآشپز این جونان را به درگاه شاه می‌برد؛ آن‌ها را می‌کشت و از مغزشان برای مارها غذا می‌پخت. دو پاکیزه از گوهرِ پادشا ... دو مرد گرانمایه و پارسایکی نام اَرْمایِلِ پاک‌دین ... دگر نام گرْمایِلِ پیشبیندو مرد پارسا و نیک‌کردار به نام‌های ارمایل و گرمایل که از نسل جمشید و نیاکانش بودند، پاک دین: زاهد و پارسا - کسی که اعتقادات دینی محکم و درستی دارد.پیشبین: دوراندیشچنان بد که بودند روزی به هم ... سخن رفت هر گونه از بیش و کمز بیدادگر شاه و ز لشکرش ... و زان رسم‌های بد اندر خورشاین دو جوان روزی با هم صحبت می‌کردند و حرف به شاه ستمگر رسید.یکی گفت ما را به خوالیگری ... بباید بر شاه رفت آورییکی از آن‌ها گفت که ما می‌توانیم آشپز شویم و به درگاه ضحاک رفت و آمد کنیم. و زان پس یکی چاره‌ای ساختن ... ز هر گونه اندیشه انداختنمگر زین دو تن را که ریزند خون ... یکی را توان آوریدن برونبعد از آن به دنبال راه چاره‌ای برای نجات جوانان بودند. تا اینکه به نتیجه رسیدند و راهی پیدا کردن که هر روز یکی از جوانان را نجات بدهند.برفتند و خوالیگری ساختند ... خورش‌ها و اندازه بشناختندپس آشپزی (انواع غذاها و دستور تهیه آن‌ها) را یاد گرفتند.خورش خانهٔ پادشاه جهان ... گرفت آن دو بیدار دل در نهانآشپزخانه‌ی ضحاک هم آن‌ها را استخدام کرد.چو آمد به هنگام خون ریختن ... به شیرین روان اندر آویختناز آن روزبانان مردم‌کشان ... گرفته دو مرد جوان را کشانزنان پیش خوالیگران تاختند ... ز بالا به روی اندر انداختندو آن‌گاه بود که نوبت به کشتن جوانان رسید. نگهبانان قصر ضحاک، هر روز دو مرد را کشان‌کشان به آشپزخانه می‌آوردند و کتک می‌زدند و پیش پای آشپزها می‌انداختند.پر از درد خوالیگران را جگر ... پر از خون دو دیده پر از کینه سرهمی بنگرید این بدان آن بدین ... ز کردار بیداد شاه زمیناز آن دو یکی را بپرداختند ... جز این چاره‌ای نیز نشناختندگرمایل و ارمایل که جگرشان از این ظلم می‌سوختت و پر از خشم و کینه بودند، به هم نگاهی انداختند. اما راه فراری از دستور پادشاه ظالم نبود و تنها چاره این بود که یکی را بکشند و مغزش را بپزند.برون کرد مغز سر گوسفند ... بیامیخت با مغز آن ارجمندبعد از آن، مغز یک گوسفند را هم پختند و با مغز جوانی که کشته شده بود، ترکیب کردند.یکی را به جان داد زنهار و گفت ... نگر تا بیاری سر اندر نهفتنگر تا نباشی به آباد شهر ... تو را از جهان دشت و کوه است بهراینطور بود که یکی را نجات دادند. به این افراد نجات‌یافته می‌گفتند که باید پنهان شوند و هیچ‌وقت به شهر نروند. این جوانان نجات‌یافته از این به بعد فقط در دشت و کوه جای داشتند و نباید بین مردم ظاهر می‌شدند.به جای سرش زان سری بی‌بها ... خورش ساختند از پی اژدهاو این‌گونه بود که به جای مغز یک انسان، از مغز یک حیوان بی‌ارزش برای پختن غذای مارها استفاده کردند.از این گونه هر ماهیان سی‌جوان ... از ایشان همی یافتندی روانچو گرد آمدی مرد از ایشان دویست ... بر آن سان که نشناختندی که کیستخورشگر بدیشان بزی چند و میش ... سپردی و صحرا نهادند پیشچاره‌ای که ارمایل و گرمایل پیدا کرده بودند، باعث شد که هر ماه 30 جوان از مرگ نجات پیدا کنند. وقتی تعداد نجات‌یافته‌ها به 200 تن رسید، به آن‌ها گله‌ای از بز و گوسفند ماده دادند (تا چوپانی کنند و روزگار بگذرانند) و به آن‌ها گفتند که به صحرا بروند و بگریزند.کنون کُرد از آن تخمه دارد نژاد ... که ز آباد ناید به دل برش یادو نژاد کرد، از این جوانان پدید آمد.پس آیین ضحاک وارونه خوی ... چنان بد که چون می‌بدش آرزویو آیین ضحاک اینطور بود. ضحاک هرچه آرزو می‌کرد، انجام می‌داد (چیزی جلودارش نبود).وارونه خوی: کسی که خوی او برگشته و پلید شده است.ز مردان جنگی یکی خواستی ... به کشتی چو با دیو برخاستیپهلوانان و جنگجویان را مجبور می‌کرد که با دیوان کشتی بگیرند.(در تفسیر دیگری خواندم که: ضحاک هر از چند گاهی یکی از پهلوانان را انتخاب می‌کرد و به ناحق می‌کشت. بهانه‌اش هم این بود که آن‌ها علیه دیوان شوریده‌اند و قیام کرده‌اند.)کجا نامور دختری خوبروی ... به پرده درون بود بی‌گفت‌گویپرستنده کردیش بر پیش خویش ... نه بر رسم دین و نه بر رسم کیشو دختران زیبا را انتخاب می‌کرد تا از آن‌ها کام بگیرد. او کارهایی می‌کرد که در هیچ دین و آیینی پذیرفته نیست.برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (اندر خواب دیدن ضحاک فریدون را)، اینجا کلیک کنید.