نقد و تحلیل فیلم رفقای عزیز Dear Comrades 2020

دُن ناآرامدر یکی از صحنه های فیلم "#رفقای_عزیز"، وقتی "لیودا" شخصیت اصلی فیلم که از اعضای ارشد کمیته محلی #حزب_کمونیست #شوروی همراه ویکتور (افسر "ک.گ.ب"، سرویس اطلاعاتی شوروی) پس از پی بردن به محل دفن دخترش، سوتکا، آشفته و پریشان به کنار رودخانه "دُن" می رود، تصویر رودخانه "دُن" و لیودا که در کنار آن قرار دارد، صحنه ای از رمان "#دُن_آرام" نوشته #میخاییل_شولوخوف را تداعی می کند (اثری که چند فیلم و سریال سینمایی همچون نسخه 8 ساعته سرگئی گراسیموف در سال 1957 و نسخه پایان عمر #سرگئی_باندارچوک در سال 2006 براساس آن ساخته شدند).صحنه ای که "گریگوری ملخوف" پس از فراز و نشیب بسیار در زندگیش و مبارزات و جنگ ها در کنار روس های سفید و #بلشویک ها و همچنین از دست دادن اکثر اعضای خانواده (مهمتر از همه، "آکسینیا"، عشق سالیان طولانیش) خسته و غمگین به کنار رودخانه "دُن" آمده (مانند زمان هایی که برای دیدار "آکسینیا" به کنار این رود می رفت)، اما این بار اسلحه اش را به درون رود انداخته و برای یک زندگی آرام عازم دهکده پدری اش می شود.اما در فیلم "رفقای عزیز" اگرچه همه ماجرا در همان منطقه رود "دُن" و شهر نزدیک آن "نووچرکاسک" در اوایل ژوئن 1962 می گذرد، اما "لیودا" برخلاف گریگوری ملخوف، خسته و بریده نیست بلکه اینک برآشفته و پر از سوال و مسئله و خشم شده و به دنبال پاسخی برای تسکین درون ناآرامش جستجو می کند.او که عمر خود را پای آرمان های #کمونیسم گذارده و به قول خودش با نام استالین در سراسر #جنگ_جهانی_دوم، می جنگیده، حالا اگرچه در یک مقام بالای محلی حزب کمونیست قرار دارد اما دخترش را در مخالفت با همان آرمان ها از دست داده است. دختری که حتی قبر و آرامگاه و نشانی از او باقی نگذاشته اند. او براین باور است که اگر #استالین بود، هرگز چنین اتفاقی نمی افتاد و کشورش نیاز به یک استالین دارد.این درحالی است که هنوز پدر قزاقش، در خانه، لباس سربازان قزاق را می پوشد و قصه های دردناک زمان استالین را نقل می کند. او معتقد است که شولوخوف، اثر بی طرفانه و منطبق بر واقعیات نبرد بلشویک ها و منشویک ها (روس های سفید) را در رمان خود منعکس نکرده وگرنه نمی توانست جایزه ادبی استالین را بگیرد. اگرچه او #جایزه_نوبل ادبیات را هم برای همان رمان گرفت.فیلم"رفقای عزیز" به یک ماجرای واقعی در سال 1962 و دوران خروشچف می پردازد که جنگ سرد میان شوروی و آمریکا به اوج خود رسیده و احتمال درگرفتن یک جنگ واقعی نیز میان آنها می رفت. فیلم با همین احتمال شروع شده و اینکه مردم به دنبال تامین ارزاق خود هستند، خصوصا که قیمت های لبنیات و گوشت هم افزایش پیدا کرده است.اما موضوع کاهش خودسرانه دستمزدهای کارگران کارخانه لوکوموتیو سازی "نووچرکاسک" توسط مدیر آن (برای خود شیرینی!) جرقه اصلی را می زند و کارگران را در یک حکومت سوسیالیستی که اساسا خود را حکومت کارگری می داند به اعتصاب وا می دارد تا با پرچم های سرخ و تصاویر لنین و استالین (رهبران انقلاب اکتبر) به مخالفت با دولت خروشچف بروند.این طنز تلخ ماجرا را یکی از رهبران محلی حزب کمونیست در جلسه اضطراری سران حزب در همان منطقه با این پرسش بیان می کند که "اعتصاب کارگری در یک جامعه سوسیالیستی؟!" آن هم با برچم های سرخ و تصاویر لنین و استالین؟!!ماجرا با دخالت ک.گ.ب(سرویس اطلاعلاتی شوروی)و تک تیراندازهای آن، به کشته و زخمی شدن برخی تظاهرکنندگان انجامیده و گناه آن برگردن ارتش سرخ انداخته می شود که اساسا فقط تیرهای هوایی شلیک کرده بود.فیلم "رفقای عزیز" توسط آندری میخالکف کنچالوفسکی، فیلمساز معروف روس نوشته و کارگردانی شده است (که با سینماگران معروفی همچون "میخاییل روم" و "آندری تارکوفسکی" شروع کرد و آثاری برجسته ای همچون "سیبریایی" و "قطار افسارگسیخته" را از او به خاطر داریم). برادر یک فیلمساز معروف دیگر روس یعنی "نیکتا میخالکف" که او هم آثار مهمی همچون "آفتاب سوخته" و "آرایشگر سیبری" را در کارنامه خود دارد.آندری که برای تفاوت با برادرش، با حذف "میخالکف" تنها "کنچالوفسکی" نامیده می شود (همچنان که نیکیتا هم با حذف "کنچالوفسکی" فقط با عنوان "میخالکف" مشهور شده) با تصاویر سیاه و سفید "آندری نیدنوف" و بدون کاربرد موسیقی متن، با فیلم "رفقای عزیز"، یکی از بهترین آثار سینمایی 2020 را ساخته که جایزه بزرگ هیئت داوران جشنواره ونیز را هم از آن خود کرد و از سوی روسیه هم برای بخش بهترین فیلم بین المللی مراسم اسکار 2021 نیز معرفی گردید.اما علیرغم برتری ساختار و فرم و محتوی نسبت به آثاری که اینک به عنوان نامزدهای این بخش معرفی شده اند، به دلیل مغایرت موضوع فیلم با تم اسکار و همچنین زیر سوال نبردن کلیت ایدئولوژی سوسیالیسم و حکومت شوروی، در میان کاندیداها قرار نگرفت.آندری کنچالوفسکی با ساختار سینمایی و خصوصا فیلمبرداری سیاه و سفید تاثیر گذار، علاوه بر رمان "دُن آرام" و فیلم های اقتباس شده از آن، به دیگر آثار برجسته سینمای شوروی سابق نیز ادای احترام کرده، که از جمله می توان به فیلم "رزمناو پوتمکین" ساخته سرگئی آیزنشتاین اشاره کرد که در صحنه های تظاهرات سرخوشانه کارگران کارخانه و سپس شلیک به آنها، سکانس پلکان اودسای آن فیلم را تداعی می کند، خصوصا صحنه برخورد تیر به زنی در آرایشگاه که تنها صدا و تصویر شکسته شدن شیشه و خونین شدن آن را می بینیم که یادآور صحنه اصابت گلوله به شیشه های عینک زنی برروی پلکان اودساست یا صحنه انتهایی فیلم که خصوصا با نوع چهره پردازی و حتی نوع ایستادن "لیودا"، یکی از صحنه های پایانی فیلم "مادر" وسوالد پودوفکین به به خاطر می آورد که "نیونا والسوا" یا همان مادر فیلم، پرچم سرخ را در دست گرفته و پیشاپیش تظاهرکنندگان به مقابله با ارتش تزاری می رود.