پنج شنبه ها

در یکمین جلسه‎ی نمایش فیلم آموزشگاه که من حضور داشتم، فیلم " شمال به شمال غربی" آلفرد هیچکاک پخش شد. پنج شنبه بود و نزدیک به سی نفر برای دیدن این فیلم آمریکایی آمده بودند. از هفته های بعدی هر پنج شنبه چند نفر کم می‎شدند و کم کم کار به جایی رسید که تنها من و اُستاد پای فیلم می‎نشستیم. بنابراین استاد تصمیم گرفت نمایش فیلم را کنسل کند. فکری به سرم زد، اینکه همکلاسی های فیلمنامه نویسی خود را به آن کلاس دعوت کنم. چهار پنج نفری بودیم. با اصرار من، آنها به پنج شنبه های نمایش فیلم آمدند و کلاس ادامه پیدا کرد. من به همراه آرش، مهران، سهیلا و یکی دو نفر دیگر که گاهی می‎آمدند و گاهی نه، هر هفته یکی از مهم ترین فیلم های تاریخ سینما را می‎دیدیم. روال بر این بود که پس از پایان فیلم در مورد آن به بحث می‎پرداختیم. آرش دانشجوی رشته‎ی حقوق بود و به اوضاع سیاسی کشور آمریکا و ورزش بدنسازی علاقه‎ی ویژه‎ای داشت. اما کم کم علاقه اَش به مسعود فراستی بر تمام این‎ها سایه انداخت تا جایی که این منتقد سینما برایش به یک قدیس تبدیل شد و در هر بحثی نظریات او را به نام خودَش تحویل ما می‎داد. مهران در مقطع کارشناسی، زبان انگلیسی خوانده بود و در مقطع ارشد جغرافیای گردشگری. حالا اینکه این دو رشته چه ارتباطی به هم داشتند نمیدانم. اساسا در مورد مهران هر پرسشی بی پاسخ می‎ماند! نه تنها من و دوستان مشترکمان او را نفهمیدیم بلکه خود ِ او هم خودَش را هرگز نفهمید! در مورد هیچ موضوعی نظر روشن و مشخصی نداشت و به همین دلیل او را آقای مورسو (شخصیت اول رمان بیگانه نوشته‎ی آلبر کامو) صدا می‎زدم. البته آقای مورسو در انتهای رمان کنش گر می‎شود و آدم می‎کشد اما مهران بعید است روزی بتواند در مورد کُشتن یک سوسک تصمیم بگیرد. سهیلا دیگر همکلاسی ثابت ما در کارگاه فیلمنامه گویا شیمی خوانده بود اما خودش ادعای این را داشت که از پانزده سالگی مشغول گذراندن کلاس های سینمایی است. او در آموزشگاه ما هم تمام دوره‎ها را پشت سر گذاشت. از بازیگری تا کارگردانی، از تصویربرداری تا تدوین، از عکاسی تا فیلمنامه نویسی و غیره و غیره! اما با تمام این‎ها در تمام مدت آشنایی مان نه یک پلان تصویر گرفته شده (چه در مقام کارگردان و چه در مقام تصویر بردار) از او دیدم و نه یک عکس چاپ شده. نه یک صفحه فیلمنامه از او خواندم و نه چند خط نقد. در کل هیچ اثری از جنس هنر تحویل من و دوستانم نداد. اما او در عاشق شدن تبحر خاصی داشت. هر روز عاشق یکی از مَردان میانسال اطرافش (چه در آموزشگاه و چه در فامیل) می‎شد و شب‎ها با رویای بوسیدنشان به خواب می‎رفت. برایش فرقی هم نمی‎کرد طرف متاهل است یا مجرد. هر مَردی که بیشتر از پانزده سال از او بزرگتر بود و از نظر فیزیکی کمی چهار شانه به نظر می‎رسید می‎توانست دل او را ببرد. خیلی زود فهمیدم که سهیلا تنها برای پیدا کردن یک مرد مناسب (از نظر خودش) به آموزشگاه آمده و هنر و تمام این‎ها بهانه است. سروش یکی از همکلاسی های یکی در میان کارگاه فیلمنامه بود. او در حرفه‎ی بساز و بنداز فعالیت می‎کرد و فیلمنامه هم می‎نوشت اما به گویش گیلکی. پسر مشکی پوش ِ چاق و چهار شانه‎ای که انگار مسئله‎ای در دل ِ خود داشت.بعد از مدتی محمد و میلاد همکلاسی های خود در کارگاه سروش را به آن جمع اضافه کردم. محمد فوق دیپلم عمران گرفته بود اما دوباره از ابتدا رشته‎ی شهرسازی را در دانشگاه پیام نور رشت می‎خواند. به عکاسی علاقه داشت و دوره‎ی تصویر برداری را در کارگاه هنر سروش با هم گذرانده بودیم. میلاد مثل من دیپلم ردی بود اما با فکر تحصیل در رشته‎ی عکاسی یا سینما زندگی می‎کرد. او هر چقدر از سینمای خارج از ایران چیزی نمی‎دانست به همان اندازه بر سینمای ایران تسلط داشت، البته سینمای تجاری و فیلمفارسی. او پلان به پلان کمدی های مبتذل را حفظ بود اما هرگز به یک فیلم تقوایی یا بیضایی اشاره نمی‎کرد!از آنجا که آرش و سهیلا برای نمایش فیلم دیگر نمی‎آمدند تنها چهار نفر مانده بودیم که پای نمایش فیلم و صحبت های اُستاد می‎نشستیم. مریم از شاگردان کلاس بازیگری نیز گاهی با ما همراه می‎شد. محمد در دانشگاه دوستی داشت که در رشته‎ی معماری تحصیل می‎کرد. او همیشه از علاقه اَش به ساخت فیلم مستندی با موضوع معماری برای محمد گفته بود. به همین دلیل محمد قرار ملاقاتی بین من و او گذاشت تا شاید بتوانم در ساخت آن فیلم کمک کنم. بهمن سال نود و دو برای اولین بار جشنواره فیلم فجر در رشت برگزار شد. با محمد، میلاد و دوست معمار محمد که شایان نام داشت پای فیلم خط ویژه نشستیم. در سانس بعدی سینما سپیدرود، فیلم کلاشینکف به نمایش درآمد. محمد و میلاد برای دیدن آن فیلم هم در نوبت ایستادند اما من و شایان انصراف دادیم. فرصت خوبی برای آشنایی ما بود. شایان پسری با قد متوسط و وزنی نزدیک به صد و بیست کیلوگرم بسیار دوست داشتنی به نظر می‎رسید. موهای مجعد و برگشته اَش با یک سبیل قاجاری او را از هم نسلان ما جدا می‎کرد. من و شایان خیابان علم الهدی را چندین و چند بار دور زدیم. از همه چیز گفتیم. بسیار پراکنده و گذرا حرف می‎زدیم. از فلسفه و تاریخ هنر تا شرایط روز سینما در ایران و جهان. شایان من را به کافه‎ای در طبقه‎ی دوم یکی از مراکز خرید خیابان علم الهدی برد و یک نوشیدنی خنک مهمانم کرد. در مورد فیلم مستند مورد نظر شایان هم به نقاط مشترکی رسیدیم. دیدن فیلم های آنتونیونی را به او پیشنهاد دادم. حتی چندی بعد سه یا چهار فیلم از فیلم ساز ایتالیایی را برایش بردم تا ببیند اما او بعد از سه ماه نگهداری فیلم‎ها هرگز وقتی برای دیدنشان پیدا نکرد. آنجا بود که فهمیدم هیچ هدفی را در سینما دنبال نمی‎کند. فیلم مستند مورد نظرش هم هرگز ساخته نشد.یکی دو هفته بعد در یکی از پنج شنبه‎هایی ‎که نمایش فیلم در آموزشگاه برگزار نشد از طریق شایان با مرتضی آشنا شدم. در واقع همه‎ی بچه‎ها با مرتضی آشنا شدند. پسر عینکی به ظاهر مثبتی که عشق موسیقی بود. کیهان کلهر را اُسطوره‎ی خود می‎دانست و به همین دلیل با اینکه در رشته‎ی عمران تحصیل می‎کرد دوره های آموزش ساز کمانچه را پشت سر می‎گذاشت. در همان غروب آشنایی، مرتضی پیشنهاد داد با افراد همان جمع برای صبح جمعه به یک مکان تفریحی برای عکاسی و گردش بیرون برویم. همه با پیشنهاد مرتضی موافقت کردیم. قرارمان شد فردای همان روز ساعت هشت صبح فلکه‎ی رازی. یکی از جمعه های اسفند ماه ِ سال ِ نود و دو بود که با پراید صد و چهل و یک مرتضی به سقالکسار رفتیم. گفتیم، خندیدیم، نان و پنیر خوردیم، عکس گرفتیم و ...! مرتضی کمانچه نواخت. سپهر شعر مست و محتسب پروین اعتصامی را به شکل یک اِتُد ِ نمایشی اجرا کرد و من هم بعضی از ترانه هایم را برای همه خواندم. در راه برگشت در یکی از قهوه خانه های قدیمی جاده‎ی رشت- فومن نهار خوردیم و نزدیک غروب هر کدام به خانه هایمان برگشتیم. بعد از آن سفر سپهر از گروه ما جدا شد اما من و محمد و شایان و مرتضی به یک گروه ثابت چهار نفره تبدیل شدیم.به پنج شنبه های نمایش فیلم ما به مرور و هر چند ماه یک بار افراد جدیدی اضافه می‎شدند. علی که بعد‎ها در گروه به علی ژیژک معروف شد، نفر بعدی بود. او کارشناسی ارشد زبان انگلیسی داشت و به سینما هم علاقه‎ی زیادی نشان می‎داد. نمیدانم چگونه پایش به آموزشگاه باز شد اما آشنایی با او یک اتفاق بسیار خوب بود. کمی دمدمی مزاج به نظر می‎رسید و به نظریه های ژیژک در تمامی زمینه‎ها به خصوص سینما تسلط داشت. در سینما هم به کارگردان های اروپایی به خصوص گدار، برتولوچی، پازولینی، برگمان و فلینی عشق می‎ورزید. چند روزی از آشنایی با او نگذشته بود که علی دیگری به جمع ما اضافه شد. این علی از فومن می‎آمد. او را محمد با ما آشنا کرد. بعد‎ها که بیشتر او را شناختم به او لقب حافظه‎ی سینما دادم چرا که از تمام فیلم ساز های جهان حداقل سه یا چهار فیلم دیده بود و سال تولید تمام فیلم‎ها را هم به یاد داشت. البته با تمام این آگاهی‎ها هیچ مسئله‎ی مشخصی را به عنوان یک هنر دوست در او نمی‎دیدم که بخواهد درگیرش کند. بیشتر به صورت یک اُپراتور و دیتا با هنر برخورد می‎کرد چرا که یک فرد بی احساس و پر از اغراق و ادعا بود. همیشه می‎خواست خود را تبلیغ کند و اطلاعاتش را به رُخ بکشد. او خداگونه به دیوید لینچ عشق می‎ورزید و این کارگردان آمریکایی را بهترین و خوش تیپ ترین فیلم ساز جهان می‎دانست!چند جلسه‎ای با همین جمع هفت نفره یعنی محمد، شایان، مرتضی، علی ژیژک، علی لینچ به همراه خودم و مهران پنج شنبه های نمایش فیلم را در آموزشگاه ادامه دادیم. فیلم های مهم تاریخ سینما را با اُستاد مرور می‎کردیم و سپس راهی پارک محتشم می‎شدیم. تا ساعت دو بامداد و بلکه بیشتر در پارک شهر به صرف سیگار و چای از سینما و خیلی وقت‎ها از دیگر چیزها حرف می‎زدیم. آن پنج شنبه‎ها آنقدر خوش می‎گذشت که برایمان قابل قیاس با هیچ لذتی در دنیا نبود. کم کم بساط نمایش فیلم در آموزشگاه جمع شد اما ما به شب نشینی های خود بدون دیدن فیلم در کافه های رشت ادامه دادیم. قبل از شروع این شب نشینی‎ها نمایشگاه عکس محمد، میلاد، سپهر و شایان در سالن مارلیک افتتاح شد. قرار گذاشتیم که روز دوم نمایشگاه یعنی یکشنبه همه در نمایشگاه حضور پیدا کنیم. علی ژیژک تنها نیامده بود. یک پسر لاغراندام عینکی و قد بلند او را همراهی می‎کرد. علی اجازه نداد که در مورد فرد جدید سوال بپرسیم:- بچه‎ها این دوستم نعیمه! مثل خودم ادبیات انگلیسی خونده!آن شب پس از پایان ساعت نمایشگاه، همه‎ی بچه‎ها که حالا در غیاب مهران هفت نفر بودیم به سمت لب آب حرکت کردیم. بچه‎ها همه دیزی خوردند ولی من به دلیل گیاهخواری در آن روزها اُملت سفارش دادم. در آن هم نشینی همه با هم آشنا شدند. تقریبا تنها کسی که برای اولین بار با همه آشنا می‎شد نعیم بود. درد دل های نعیم را در آن شب هرگز فراموش نمی‎کنم. او از یک شکست عشقی بزرگ می‎آمد و بیش از اندازه افسرده و غمگین به نظر می‎رسید.همه‎ی بچه‎ها با هم از لب آب تا چهارراه ِ گلسار قدم زدیم و سپس به بوستان ملت رفتیم. همان شب قرار گذاشتیم که غروب پنج شنبه همدیگر را ببینیم. هنوز که فکر میکنم بسیار برایم جالب و عجیب به نظر می‎رسد. هم نشینی جمع ما به مدت یک سال ادامه داشت. ما هفت نفر ( و گاهی هشت یا نُه نفر) حداقل چهل پنج شنبه را با هم گذراندیم. همان طور که پیش از این اشاره کردم گاهی افراد مهمان هم داشتیم. عماد دوست قدیمی من که در کتابفروشی مژده با هم کار می‎کردیم گاهی به جمع ما اضافه می‎شد. در جشن تولد چند نفر از بچه های جمع حضور داشت و هدیه هم داد. او با بعضی از بچه‎ها بیشتر از من صمیمی شده بود و از این اتفاق احساس خوبی داشتم. عماد مثل یک راز بود. از خودش خیلی چیزی نمی‎گفت و به سوال های دیگران هم بسیار مبهم و سربسته جواب می‎داد. پس از سال‎ها دوستی با او چیز زیادی از زندگی اَش نمی‎دانستم اما او در جریان بسیاری از مسائل زندگی من بود. او کم کم به فکر ازدواج اُفتاد و عجیب اینکه این قضیه را با بچه‎ها در میان گذاشت. چند پنج شنبه را با موضوع ازدواج عماد سر کردیم و او در نهایت با همکارش ازدواج کردم. پنجشنبه‎ای که با حضور همسرش به شادی پرداختیم یکی از جذاب ترین دورهمی هایمان بود.روزهای بسیار خوبی را گذراندیم. دعوا و آشتی هم داشتیم. گاهی بر سر یک اثر هنری بحث در حدی بالا می‎گرفت که دلخوری پیش می‎آمد اما یک ساعت بعد همه چیز فراموش می‎شد. خیلی وقت‎ها از احساسات شخصیمان نیز حرف می‎زدیم، از عاشقانه هایمان، از رابطه با خانواده، از خاطرات و از آینده‎ی غیر قابل پیش بینی نسل ما که به شدت نا اُمید کننده به نظر می‎رسید. بسیاری از کافه‎ها و یا رستوران های گیلان میزبان جمع ما بودند. از کافه آرتیست در برج گلسار تا کافه رادیو در ساغریسازان، از کافه ناخدا در خیابان مطهری تا کافه کاست در خیابان پرستار، از کاروانسرای شاه عباسی در امامزاده هاشم تا رستوران قلعه یا ایرانیان در جاده انزلی!گاهی در این بین دوستانی هم پیدا می‎کردیم. برای مثال در کافه رادیو با سعید آشنا شدم. سعید نوازنده‎ی گیتار و خواننده بود. او از فعالیت خالتوری زندگی اَش را می‎گذراند. ترانه هایم را به او دادم و توانستیم در چند قطعه با هم همکاری کنیم. اما پنج شنبه های جذاب ما با رفتن من به تهران به پایان رسید. انگار نقطه‎ی اتصال آن جمع، من بودم. بعد از آن بعضی از بچه‎ها که پیش از حضور در آن جمع با هم دوست بودند دو به دو همدیگر را می‎دیدند اما هرگز تمام آن افراد کنار هم قرار نگرفتند. به هر حال آن پنج شنبه‎ها هم به خاطره‎ها پیوست. روزهای شیرین و با ارزشی بود. بعضی از افراد همان جمع به تازگی از گذران وقت و عمرشان در آن پنج شنبه‎ها ابراز پشیمانی کرده اَند اما من به چنین چیزی اعتقاد ندارم. آن دوره هم تجربه‎ای بود که باید اتفاق می‎اُفتاد!