نگاهی به جنگ روسیه با اوکراین از منظر تاریخی

امنیت یکی از مولفه های مهم برای کشورهای جهان از گذشته دور تا امروز میباشد. تهدیداتی که میتوانند امنیت یک کشور را به خطر بیندازند به دو دسته تقسیم میشوند. اول: تهدیداتی که به صورت ناگهانی رخ میدهند و کشورها از قبل آمادگی و شرایط رویارویی با آن را نداشته و در نتیجه در برابر آن غافلگیر میشوند، یا با تاخیر به آن پاسخ میدهند و یا در دادن پاسخ مناسب به آن تهدید ناتوان می‌مانند و مغلوب آن می‌شوند.دسته دوم تهدیدات اما، تهدیداتی هستند که دارای سابقه طولانی هستند و کشورها انتظار وقوع آن را دارند و در نتیجه در برابر این تهدیدات دست به دو اقدام می‌زنند. ابتدا سعی میکنند تا حالات گوناگون وقوع آن تهدید را شبیه‌سازی کنند تا در صورت وقوع عملی آن تهدید، به شکلی مناسب به آن پاسخ بدهند. حالت دوم پاسخ به تهدید که دارای هزینه بسیار کمتر و نتیجه بسیار بهتری میباشد؛ این است که از بوجود آمدن زمینه‌ها و مقدماتی که موجب وقوع آن تهدید می‌شود، جلوگیری به عمل بیاورد و از وقوع آن پیشگیری کند. کشور روسیه از گذشته‌های بسیار دور با معضل امنیت دست به گریبان بود و همواره مورد همجوم کشورهای گوناگون قرار داشت. یکی از ویژگی‌های این تهدیدات برای روسیه این بوده که اغلب این تهدیدات همواره از سوی کشورهای غربی صورت گرفته است. نگاهی به حملات به روسیه از قرن هفدهم که در سال 1605.م در جنگ لهستان مورد حمله قرار گرفت، تا صد سال بعد از آن که چالز دوازدهم پادشاه سوئد در سال 1707.م روسیه را مورد هجوم خود قرار داد و در ادامه این سلسله حملات اروپائیان به روسیه، یک قرن بعد نیز ناپلئون بناپارت در سال 1812.م روسیه را مورد هجوم قرار داد.در طول این سلسله از حملات از سوی مرزهای غربی روسیه به این کشور، همواره سرمای استخوان‌سوز روسیه نگهبان و حافظ مردم روسیه در برابر این حملات بوده و مانع از شکست روسیه در برابر دشمنان غربیاش شد. اما با پیشرفت تکنولوژی و توانایی انسان‌ها برای غلبه بر نیروی طبیعت و ساخت انواع خودروهای جنگی که توانایی حرکت در سردترین و گرمترین محیط‌های آب و هوایی را دارا بودند؛ دیگر سرمای روسیه نمی‌توانست حافظ و نگهبان روسها در مقابل حملات از سوی همسایگان غربیاش باشد.این موضوع طی جنگ جهانی اول مشخص گردید و در طول این جنگ ارتش روسیه تزاری در حالیکه جمعیت بسیار زیادی داشت، در برابر ارتش ارتش آلمان دچار شکست‌های پی‌درپی شد و مجبور شد برای جلوگیری از سقوط کشور طی یک پیمان موسوم به «پیمان برست لیتوفسک» با آلمان، از کلیه‌ی ادعاهای خود در مورد سرزمین‌های فنلاند، استونی، لیتوانی، لتونی، لهستان، بلاروس و اوکراین صرفنظر کرد.جنگ جهانی دوم آزمونی بزرگتر از سایر آزمون‌ها برای سران روسیه آن زمان بود. آلمان نازی که با استراتژی نظامی خود موسوم به «بلیتس گریک» تمام اروپا را مورد هجوم قرار داده بود، نوک پیکان حمله خود را به سوی روسیه گرفت. این بار نیز ارتش روسیه نتوانست مقاومت نماید و شروع به عقبنشینی نمود و با کمک کشورهای دشمن آلمان نازی چون انگلستان و آمریکا که از راه ایران برای او سلاح و تسلیحات ارسال کردند توانست این حمله را دفع نماید. شرایط آب و هوایی روسیه را هم در این موفقیت نباید از نظر دور داشت ولی نسبت به کمک متحدان چندان قابل توجه نبود.بدین‌ترتیب حمله از مرزهای غربی یکی از مصائب و مشکلات روسیه بوده. پس از جنگ جهانی دوم اما بزرگترین تهدید از سوی مرزهای غربی پیمان آتلانتیک شمالی «ناتو» بود که در سال 1949.م تشکیل شد. روسیه نیز اما در اقدامی متقابل در سال 1955.م پیمان کشورهای کمونیستی موسوم به «ورشو» را تشکیل داد. اما پس از فروپاشی شوروی ناتو به عنوان تنها نیروی قدرتمند در اروپا باقی ماند.ناتو به صورت آرام شروع به محاصره روسیه پس از فروپاشی نمود. در سال 1999.م کشورهای جمهوری چک، مجارستان و لهستان که از اقمار شوروی سابق بودند به ناتو پیوستند. ناتو در ادامه برنامه محاصره روسیه در سال 2004.م بلغاستان، استونی، لتونی، لیتوانی، رومانی، اسلوواکی و اسلوونی را به عضویت خود درآورد.روسیه که از گذشته خود درس گرفته بود، و دیگر نمیخواست که اتفاقات گذشته تکرار گردد، خط قرمز خود را «حضور ناتو در مرزهای خود» گذاشت. یعنی نمیخواست بگذارد دشمن تا مرزهایش پیشروی کند و در مرز با آن رو به رو شود. در سال 2007.م میخائیل سکشویلی رئیس جمهور گرجستان، همسایه جنوبی روسیه، خواستار عضویت این کشور در ناتو گردید. واکنش روسیه در برابر این اقدام گرجستان، حمله به این کشور و تحقیر رئیس جمهور این کشور بود.اوکراین یکی دیگر از کشورهایی است که در همسایگی روسیه در قسمت مرزهای غربی این کشور قرار دارد و بارها زمزمههای پیوستن آن به ناتو به گوش رسیده که جدیترین مورد آن در سال 2014.م بود، که با حمله روسیه به این کشور، و الحاق کریمه به خود توانست تا حدودی بر اوضاع مسلط گردد و نگذارد ناتو پا در خط قرمزش بگذارد. این روزها بار دیگر زمزمه‌های نفوذ ناتو در اوکراین به گوش میرسد که با واکنش سخت روسیه مواجه گردیده و روسیه نیروهای نظامی خود را در نقاط مختلف مرزهای اوکراین برای یک حمله همه جانبه مستقر نموده. حمله‌ای که میتواند موجب تسلط روسیه به اوکراین و جلوگیری از ورود ناتو به خط قرمز روسیه گردد. تجربه تاریخی روسیه میگوید که نباید بگذارد دشمنانش که همواره کشورهای غربی بوده‌اند بیش از حد به مرزهایش نزدیک شوند و با حمله‌ای رعدآسا روسیه را غافلگیر نمایند. پایبند بودن روسیه به استراتژی مهار دشمن در دور دست و تبدیل مرزها به خط قرمز در طول سالیان اخیر موجب ثبات و آرامش در روسیه گردیده و بیش از دو دهه است که امنیت روسیه را تضمین نموده است. موفقیت این استراتژی موجب شده که روسیه نگذارد که اوکراین در دامن ناتو بیفتد و دشمنش در همسایگی روسیه قرار بگیرد. همچنین روسیه نشان داده برای حفظ این استراتژی هیچ ابائی از بکار بردن قدرت نظامی ندارد و حفظ امنیتش از سوی مرزهای غربی اولویت اول این کشور میباشد. اولویتی که روسیه به هیچ یک از همسایگانش اجازه نمیدهد به خطرش بیندازد. ۱۴۰۱/۱۰/۱۰