آگاه شدن منوچهر از کار سام و زال زر (بخش دوم): بازگشتن زال به زابستان

زال (تصویرِ تولیدشده با هوش مصنوعی)برای مشاهده بخش قبلی شاهنامه (آگاه شدن منوچهر از کار سام و زال زر) اینجا کلیک کنید.سلام. اول از همه فایل صوتی بالا رو با متن زیر بخونیدش و لذت ببرید. بعدش هم می‌ریم سراغ معنی تک‌تک بیت‌هابِفرْمود پس شاه با موبدان ... ستاره‌شناسان و هم بِخْرَدانکه جویند تا اَخترِ زال چیست ... بر آن اخترْ ازْ بخت، سالار کیستچو گیرد بلندی چه خواهد بُدَن ... همی داستان از چه خواهد زدنستاره‌شناسان همْ اَندر زمان ... از اختر گرفتندْ پیدا نشانبِگفتند با شاهِ دِیهیم‌دار ... که شادان بِزی تا بُوَد روزگارکه او پهلوانی بُوَدْ نامدار ... سرافراز و هشیار و گُرد و سوارچو بشنید شاه این سخنْ شاد شد ... دلِ پهلوانْ از غم آزاد شدیکی خِلعتی ساختْ شاهِ زمین ... که کردند هر کسْ بدو آفریناز اسپانِ تازی به زرین ستام ... ز شمشیر هندی به زرّین نیامز دینار و خَزْ و ز یاقوت و زر ... ز گستردنی‌های بسیارْ مَرغلامان رومی به دیبای روم ... همه گوهرش پیکر و زَرْشْ بومزبرجدْ طبق‌ها و پیروزه جام ... چه از زرِّ سرخ و چه از سیمِ خامپر از مُشک و کافور و پرْ زعفران ... همه پیشْ بُردندْ فرمان‌بَرانهمان جوشن و تَرْگ و برگُسْتُوان ... همان نیزه و تیر و گرزِ گرانهمانْ تخت پیروزه و تاجِ زر ... همانْ مُهرِ یاقوت و زرین کمرو زان پسْ منوچهرْ عَهدی نوشت ... سراسر ستایش به سانِ بهشتهمه کابل و زابل و مای و هند ... ز دریای چین تا به دریای سِنْدز زابُلْسِتان تا بدان روی بُسْت ... به نُوّی نوشتند عهدی درستچو این عهد و خلعت بیاراستند ... پسْ اسپِ جهان پهلوان خواستندچو این کرده شد، سام بر پای خاست ... که ای مهربانْ مهترِ داد و راستز ماهی بر اندیشه تا چرخِ ماه ... چو تو شاه نَنْهاد بر سر کلاهبه مهر و به داد و به خوی و خرد ... زمانه همی از تو رامِش بَرَدهمه گنجِ گیتی به چشم تو خوار ... مبادا ز تو نامِ تو یادگارفرود آمد و تخت را داد بوس ... بِبَسْتَند بر کوههٔ پیلْ کوسسوی زابلستان نهادند روی ... نظاره بر او بر همه شهر و کویچو آمد به نزدیکیِ نیمروز ... خبر شد ز سالارِ گیتی فروزبیاراسته سیستانْ چون بهشت ... گِلَشْ مُشکِ سارا بُد و زرِّ خشتبسی مشک و دینار بَر ریختند ... بسی زعفران و دِرَم بیخْتَندیکی شادمانی بُد اندر جهان ... سراسر میانِ کهان و مهانهر آن‌جا که بُد مهتری نامجوی ... ز گیتی سوی سامْ بنهاد رویکه فرخنده بادا پِیِ این جوان ... بر این پاکْ‌دل نامور پهلوانچو بر پهلوانْ آفرین خواندند ... اَبَر زالِ زرْ گوهر افشاندندنشست آنگهی سامْ با زیب و جام ... همی داد چیز و همی راند کامکسی کو به خلعتْ سزاوار بود ... خردمند بود و جهاندار بودبراندازه‌شان خِلعَت آراستند ... همه پایهٔ برتری خواستندداستان از چه قرار است؟منوچهر از اخترشناس‌ها می‌خواهد که طالع زال را ببینند و آن‌ها هم می‌گویند که بخت زال بلند است و آینده‌ی خوبی در انتظارش خواهد بود. شاه خوشحال می‌شود و از فرصتِ دیدار با سام استفاده می‌کند تا سرزمین‌های تحت فرمانروایی او را گسترش دهد. پس کابل و دنبر و مای و هند و سرزمین‌هایی که از دریای چین تا سند قرار داشتند را به سام می‌دهد. سپس خلعت و اسب و شمشیر و دیبا و زر و غلامان رومی زیادی به او هدیه می‌کند تا راهی شود.سام هم به سیستان برمی‌گردد و مشغول فرمانروایی و تربیت زال می‌شود و هنرهای شاهانه را به او می‌آموزد.معنی شعر بازگشتن زال به زابلستانبِفرْمود پس شاه با موبدان ... ستاره‌شناسان و هم بِخْرَدانکه جویند تا اَخترِ زال چیست ... بر آن اخترْ ازْ بخت، سالار کیستمنوچهر به اخترشناسان دستور داد که طالع زال را ببینند و او را از آینده‌ی زال آگاه کنند.سالار: ستاره‌ای که در طالع زال بوده و سرنوشت و آینده‌ای او را رقم می‌زند.چو گیرد بلندی چه خواهد بُدَن ... همی داستان از چه خواهد زدنمی‌خواست بداند که زال وقتی بزرگ شود و به مقام برسد، چه کار می‌کند و چه تقدیری را پیش می‌گیرد.بلندی گرفتن: کنایه از بزرگ شدنبُدَن: بودن - شدن - رخ دادنداستان زدن: شیوه‌ی زندگی و رفتار و کردارستاره‌شناسان همْ اَندر زمان ... از اختر گرفتندْ پیدا نشانبِگفتند با شاهِ دِیهیم‌دار ... که شادان بِزی تا بُوَد روزگارکه او پهلوانی بُوَدْ نامدار ... سرافراز و هشیار و گُرد و سوارستاره‌شناس‌ها هم بلافاصله دستور منوچهر را انجام دادند و پس از آرزوی عمر طولانی برای منوچهر، به او گفتند که زال پهلوانی بزرگ و نامدار خواهد شد و آینده‌ی درخشانی دارد.گُرد: پهلوان - قهرمانچو بشنید شاه این سخنْ شاد شد ... دلِ پهلوانْ از غم آزاد شدسام با شنیدن این حرف‌ها خوشحال شد.پهلوان: سامیکی خِلعتی ساختْ شاهِ زمین ... که کردند هر کسْ بدو آفریناز اسپانِ تازی به زرین ستام ... ز شمشیر هندی به زرّین نیامز دینار و خَزْ و ز یاقوت و زر ... ز گستردنی‌های بسیارْ مَرمنوچهر دستور داد هدایای گرانبهایی برای سام آماده کنند. از اسب‌های عرب و ملزومات جنگی (زینِ طلایی و شمشیر هندی و غلافِ شمشیر طلایی) گرفته تا جواهرات و پول و پارچه‌های گرانبهاسِتام: زینِ اسبنیام: پوشش و غلافِ شمشیرگستردنی: چیزی که گسترده می‌شود؛ مثل فرش و قالیمر: شمار - شماره - تعدادبسیار مر: بی‌شمارغلامان رومی به دیبای روم ... همه گوهرش پیکر و زَرْشْ بومغلامان رومی هم به سام بخشید. به‌علاوه پارچه‌ای که نقش و نگارِ آن از جواهرات و زمینه‌اش از طلا ساخته شده بود.دیبای روم: پارچه‌ی ابریشمی رومیپیکر: نقش و نگار دیبای رومیبوم: زمینهزبرجدْ طبق‌ها و پیروزه جام ... چه از زرِّ سرخ و چه از سیمِ خامپر از مُشک و کافور و پرْ زعفران ... همه پیشْ بُردندْ فرمان‌بَرانهمان جوشن و تَرْگ و برگُسْتُوان ... همان نیزه و تیر و گرزِ گرانهمانْ تخت پیروزه و تاجِ زر ... همانْ مُهرِ یاقوت و زرین کمرخدمت‌گزاران درگاه منوچهر، تمامی هدایا را در درگاه حاضر کردند تا منوچهر به سام پیشکش کند.زبرجد: گوهرسنگی به رنگ سبز زیتونی با نام علمی Peridote که در نزدیکی ایران از معادنی در افغانستان و پاکستان استخراج می‌شود و ارزشی کمتر از زمرد دارد. (با سپاس از دوستی که معنی درست این کلمه رو داخل کامنت‌ها گفتن)زرِ سرخ: کنایه از طلای نابسیم: نقرهترگ: کلاه‌خودبرگستوان: لباس جنگی که می‌پوشند و روی اسب هم می‌اندازند.زرین کمر: کمربندِ طلاییو زان پسْ منوچهرْ عَهدی نوشت ... سراسر ستایش به سانِ بهشتبعد،‌منوچهر عهدنامه‌ای نوشت و از سام تعریف کرد.منظور از عهد، فرمانی است که پادشاه (منوچهر) می‌نویسد تا فرمانروایی منطقه‌ی زابلستان را به سام بسپارد. این عهد قبلا (در زمان فریدون) نوشته شده بود؛ اما عهد‌های این چنینی، هر چند وقت یک‌بار (یا با تغییر پادشاه) تمدید می‌شدند تا کسی نتواند به صحت فرمانروایی شخص شک کند و سر ناسازگاری بگذارد. در اینجا منوچهر فرمان‌نامه‌ی پادشاهی سام بر ولایت زابلستان (به‌علاوه چند محدوده دیگر) را تازه می‌کند تا مُهرِ تایید خودش بر این فرمانروایی را اعلام کند. همه کابل و زابل و مای و هند ... ز دریای چین تا به دریای سِنْدز زابُلْسِتان تا بدان روی بُسْت ... به نُوّی نوشتند عهدی درستمنوچهر عهدنامه‌ی جدیدی نوشت و سرزمین‌های کابل و زابل و مای و هند و هر سرزمینی که بین دریای چین و سند قرار داشت را سام واگذار کرد.کابل: در آیین زرتشت، هفتمین سرزمینی است که مزدا آفریده است و به آن کابلستان هم می‌گفتند.مای: سرزمینی است که جغرافیای واقعی آن را نمی‌دانیم. برخی می‌گویند مای شهری بوده در هند. برخی می‌گویند همان «ماد» است. دشتی هم در نزدیکی کرمانشاه هست که به آن «مای دشت» می‌گویند.سند: زبان‌شناسان می‌گویند واژه‌ی کهنِ «هند» است.نوی: از نو - دوبارهچو این عهد و خلعت بیاراستند ... پَسْ اسپِ جهان پهلوان خواستندبعد از نوشتنِ عهدنامه و تقدیم هدایا، اسبِ سام را به درگاه پادشاهی آوردند.در مراسم احیای عهد، در نهایت به کسی که مقام گرفته بود، خلعتی هدیه می‌کردند و اسبی را که مناسبِ جایگاه شخص باشد را به درگاه می‌آوردند تا پیاده از درگاه خارج نشود. این کار به نشانه احترام انجام می‌شده.چو این کرده شد، سام بر پای خاست ... که ای مهربانْ مهترِ داد و راستز ماهی بر اندیشه تا چرخِ ماه ... چو تو شاه نَنْهاد بر سر کلاهوقتی اسب آمد، سام از جا بلند شد و گفت: «ای پادشاهِ درست‌کارِ ما که تا به حال هیچ پادشاهی شبیهت نبوده است ... »از ماهی تا ماه: کنایه از همه‌ جا و همه‌ی جهان هستی (از دریا تا آسمان)به مهر و به داد و به خوی و خرد ... زمانه همی از تو رامِش بَرَد«... ای کسی که با مهربانی و عدالت و خردمندی‌ات باعث شدی زمانه در آرامش سپری شود و خبری از جنگ و درگیری نباشد ...»رامش بردن: آرامش گرفتنهمه گنجِ گیتی به چشم تو خوار ... مبادا ز تو نامِ تو یادگار«... و ای پادشاهی که ثروت و مال دنیا در چشم تو ارزشی ندارد ... دعا می‌کنم خودت جاوید بمانی و تا ابد زنده باشی، نه اینکه بمیری و فقط نام خوب از تو باقی بماند»فرود آمد و تخت را داد بوس ... بِبَسْتَند بر کوههٔ پیلْ کوسسوی زابلستان نهادند روی ... نظاره بر او بر همه شهر و کویسپس از تخت پادشاهی پایین آمد و بارگاه منوچهر را بوسید. هدایا را هم سوارِ فیل‌های جنگی کردند و به سمت زابلستان حرکت کردند. تمام شهر هم برای بدرقه‌شان آمده بودند.کوی: محلهچو آمد به نزدیکیِ نیمروز ... خبر شد ز سالارِ گیتی فروزبیاراسته سیستانْ چون بهشت ... گِلَشْ مُشکِ سارا بُد و زرِّ خشتبسی مشک و دینار بَر ریختند ... بسی زعفران و دِرَم بیخْتَندنزدیکِ زابلستان که رسیدند، اهالی شهر با خبر شدند و شهر را تزئین کردند و به استقبال آن‌ها آمدند.نیمروز: نامِ دیگر زابلستان (نیمروز یعنی جنوب - و چون سیستان در جنوب ایران بوده، به آن نیمروز هم می‌گفتند)سالار گیتی فروز: کنایه از سامسارا: خالص بیختن: الک کردنیکی شادمانی بُد اندر جهان ... سراسر میانِ کهان و مهانتمام مردم خوشحال بودندهر آن‌جا که بُد مهتری نامجوی ... ز گیتی سوی سامْ بنهاد رویکه فرخنده بادا پِیِ این جوان ... بر این پاکْ‌دل نامور پهلوانچو بر پهلوانْ آفرین خواندند ... اَبَر زالِ زرْ گوهر افشاندندتمامی بزرگان به پیشواز سام آمدند و به او تبریک گفتند و پیشکشی‌های بسیاری تقدیم زال کردند.نشست آنگهی سامْ با زیب و جام ... همی داد چیز و همی راند کامکسی کو به خلعتْ سزاوار بود ... خردمند بود و جهاندار بودبراندازه‌شان خِلعَت آراستند ... همه پایهٔ برتری خواستندسام هم بر تخت فرمانروایی‌اش نشست و به افراد خردمند و فرمانبردارانش بر اساس جایگاهشان هدایای بسیاری بخشید.برای مشاهده بخش بعدی شاهنامه (پادشاهی دادنِ سام، زال را)، اینجا کلیک کنید.