یک فنجان قهوه؛ از پیدایش تا فرآوری

تا حالا به این فکر کرده‌اید قهوه‌ای که می‌خورید و یا خریداری می‌کنید چگونه کشف شد و یا هرکدام از دانه‌های قهوه تنوع زیادی دارند و چه نوعی از آن می‌تواند برای شما بهتر باشد و تبدیل به نوشیدنی موردعلاقه‌تان شود؟در این مقاله ما قصد داریم که به شما کمک کنیم که اطلاعاتی در این زمینه پیدا کنید و دانه قهوه موردنظر خودتان را هم در انتها به‌راحتی انتخاب کنید.پیدایش قهوه:اگر بخواهیم به‌صورت اجمالی در مورد پیدایش قهوه صحبت کنیم می‌توان گفت: مردمان اتیوپی و یمن گیاه قهوه را در قرن ۱۱ کشف کردند که در این باب داستان‌های متنوعی در مورد کشف آن وجود دارد ولی معروف‌ترین آن بدین‌صورت است که چوپانی متوجه شد بزهایش پس از خوردن گیلاس‌های یک بوته انرژی زیادی می‌گیرند و جنبش آن‌ها زیاد می‌شود و چوپان هم با امتحان کردن گیلاس‌های آن بوته به این مسئله می‌برد.اطلاعات به‌دست‌آمده حاکی از آن است که ابتدا صوفیان یمنی بودند که قهوه را به‌عنوان نوشیدنی اجتماعی فراگیر کردند (قبل از کشف امریکا به دست کریستف کلمب)آن‌ها برای جشن‌های شبانه خود و شب‌زنده‌داری از قهوه استفاده می‌کردند و پس‌ازآن به دنیای اسلام یعنی حجاز رسید و نوشیدنی محبوب زائران به‌حساب می‌آمده است و سپس مدتی بعد در قرن ۱۵ میلادی وارد ترکیه می‌شود و قهوه ترک نیز کار خود را از آن زمان آغاز می‌کند، ابتدا فقط در قصر سرو می‌شود ولی رفته‌رفته جزو نوشیدنی‌های پرطرفدار مردم ثروتمند ترکیه لقب می‌گیرد.باید بدانیم خود قهوه به معنی کلمه کافا (coffea) می‌باشد که در اصل نام یک منطقه در جنوب غربی اتیوپی واقع‌شده است که اولین بار قهوه در آنجا کشف شد.در زمان صفویه کافا (قهوه) به‌عنوان نوشیدنی پرطرفدار و پرمصرف قرار گرفت به این دلیل که ایرانیان مسلمان نوشیدنی‌های الکلی را حرام می‌دانستند ولی پس از پایان دوره صفویه و ورود چای به ایران جایگاه خود را از دست داد.عرب‌ها معتقد هستند که در اصل قهوه یک نوع شراب است که بعدها نام نوشیدنی شده است و ریشه آن به معنی ((بی‌اشتها)) بودن است چون به راین باور بودند که باعث بی‌اشتهایی می‌شود.ابوعلی سینا، تقریباً هزار سال پیش در کتاب خود شرح جامعی از قهوه آورده است که ایرانیان آن زمان اسم آن را بونا گذاشته بودند و او نیز همین اسم را در کتاب خود به‌کاربرده است (که البته هنوز در اتیوپی این واژه را قهوه بدون شکر به کار می‌برند).بوعلی سینا از قهوه به‌منظور تحریک بیماران افسرده استفاده می‌کرده است.کشت و تولید قهوه:دانه قهوه در حدود بیش از ۷۱ کشور جهان کشت می‌شود که عمدتاً این کشورها نزدیک خط استوا قرار دارند که به اصلاح The Coffee Bean Belt شهرت دارند.ازجمله این کشورها می‌توان: برزیل، ویتنام، اندونزی، اتیوپی، یمن، کلمبیا، هند، پاناما، هندوراس و... نام برد.در سال ۲۰۲۱، برزیل به‌تنهایی چهل درصد از مجموع تولید دانه‌های سبز قهوه را در جهان داشته است و پس‌ازآن به ترتیب ویتنام، اندونزی و کلمبیا می‌باشد.قهوه پس از نفت دومین کالای تجاری جهان محسوب می‌شود و یکی از پرمصرف‌ترین نوشیدنی‌های جهان به‌حساب می‌آید که مصرف آن در جهان به واحد تریلیون در سال می‌رسد.بیشترین میزان مصرف سرانه قهوه در کشورهای دنیا به ترتیب عبارت‌اند از فنلاند، دانمارک، نروژ، سوئد و استرالیا می‌باشد.۷۰ درصد از مصرف قهوه جهان عربیکا و ۳۰ درصد آن مربوط به روبوستا می‌باشد که البته در کشور ایران مصرف روبوستا بیشتر از عربیکا می‌باشد.درخت قهوه:گیاهان قهوه در حقیقت درختچه‌هایی همیشه‌سبز هستند که ممکن است تا ۵ متر ارتفاع داشته باشند. برگ‌های درختچه قهوه سبز، تیره و براق هست و معمولاً میان ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر طول و ۶ سانتی‌متر عرض دارند.برگ‌ها اغلب ساده و گل‌ها به رنگ سفید و معطر هستند.انواع دانه قهوه:عربیکا روبوستا لیبریکامیوه یا دانه قهوه از نوع درخت عربیکا، روبوستا ولیبریکا تولید می‌شود که همان‌طور گفته شد هرکدام از آن‌ها ویژگی‌های خاص خود رادارند.ولی به‌طورکلی ۲ گونه عربیکا (Arabica) و روبوستا (Roubsta) از بیشترین ارزش تجاری و حجم بالاتر برخوردار هستند و در بازار جهانی فقط این ۲ گونه پرورش پیدا می‌کند.عربیکا:· دانه‌هایی تقریباً صاف و تخت داشته و شیار مرکزی منحنی مانندی دارند.· در مناطقی با ارتفاع ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریا رشد می‌کنند.· کافئین کمتر نسبت به دانه روبوستا.· حساسیت نسبت به آفت و سرما.· گران‌تر بودن نسبت به دانه روبوستا.· طعم ترش و شیرین در دهان.· رایحه خوشایند بعد از رست شدن.· قدرت رشد کمتر نسبت به درخت روبوستا.· بیشترین میزان تولید قهوه در دنیا مربوط به دانه‌های عربیکا می‌باشد(چیزی حدود ۷۰ درصد قهوه جهان)· درگذشته به آن قهوه عربی می‌گفتند و اصولاً ریشه عربی دارد.روبوستا:· در مناطق کمتر از ۷۰۰ متر از سطح دریا رشد می‌کنند.· بیشتر در صنایع غذایی و یا تولید قهوه‌های فوری استفاده می‌شوند.· تقریباً دوبرابرکافئین بیشتر نسبت به دانه عربیکا.· تنوع کمتری در عطروطعم نسبت به عربیکا.· طعم تلخی و گسی در دهان.· مقاومت بیشتر نسبت به آفت و سرما.· قدرت رشد بالا نسبت به عربیکا.· بعد از رست شدن عطر کمتری نسبت به عربیکا دارد.لبیریکا:· این‌گونه در ارتفاعات کم و در آفریقای غربی و همچنین مالزی رشد می‌کند و کمتر از ۱ درصد بازار تجارت را دارا می‌باشد.· معمولاً مقدار کمی کافئین و یا فاقد کافئین هستند.· قهوه لبیریکا با تنه قدرتمند و چوبی خود تا ۱۸ متر رشد می‌کند و محصول آن طعمی شبیه به روبوستا می‌باشدشما در فنجان قهوه خود به دنبال چه چیزی هستید، عطر یا گیرایی؟فواید قهوه:قهوه باعث می‌شود که احساس خستگی کمتری کنید و هوشیاری شمارا بالا می‌برد.این خاصیت مربوط به ماده محرک در قهوه است که کافئین نام دارد.به‌عبارت‌دیگر پس از نوشیدن قهوه، کافئین جذب جریان خون می‌شود و پس‌ازآن به سیستم اعصاب بدن می‌رسد و به سراغ آندوزین (عامل خستگی) می‎‌رود و مانع فعالیت آن می‌شود.کافئین سبب افزایش تولید نوراپی نفرین (عامل حفظ دقت و کنترل احساسات) و دوپامین (عامل توانایی، انرژی و لذت) نیز می‌گردد.به‌طورکلی از خواص آن می‌توان به:1. ضدافسردگی و شادی‌آور بودن.2. از انواع سرطان جلوگیری می‌کند.3. خطر سکته را به‌صورت چشم‌گیری کاهش می‌دهد.4. در برابر آلزایمر و زوال عقل کمک شایانی می‌کند.5. کافئین موجود در قهوه خطر دیابت نوع ۲ را پایین می‌آورد.6. قهوه می‌تواند اثرات چربی سوزی داشته باشد.7. کافئین می‌تواند خطر ابتلا به بیماری پارکینسون را پایین بیاورد.8. قهوه می‌تواند سبب افزایش طول عمر شود.9. منبع آنتی‌اکسیدان خوبی می‌باشد.