صورت‌حسابی به قاعده چهل سال!

در یک ساختار غیردموکراتیک، فرادستان همواره در مقابل دموکراسی سازی مقاومت می‌کنند. علت این مقاومت هم واضح است: دموکراسی منجر به تقسیم قدرت سیاسی و اقتصادی می‌شود و این به هیچ عنوان خوشایند فرادستان نیست. فرادستان در هر جامعه‌ای، ولو دموکراتیک، در صدد غلبه بر فرودستان هستند. پس مهم‌ترین عامل مقاومت در مقابل دموکراسی‌سازی، چیزی نیست جز: منافع فرادستان!حال پرسش این است که چه زمانی فرادستان در مقابل دموکراسی‌سازی مقاومت نمی‌کنند یا مقاومتشان کم است و یا در شرایط ایدال، حتی در جهت تحکیم دموکراسی بر می‌آیند؟چرا این پرسش مهم است؟ چون دموکراسی فرادستان پایدار است و نه دموکراسی فرودستان! دموکراسی فرودستان، به شدت نوسان دارد، پایدار نیست و اغلب دچار حرکات نوسانی شدید می‌شود.در واقع، دموکراسی زمانی تحکیم می‌شود که فرادستان انگیزه‌ای قوی برای سرنگون کردن آن نداشته باشند و در این فرآیند: ساختار نهادهای سياسی، ساختار اقتصادی، ماهيت بحران‌های سياسي و اقتصادی، ميزان نابرابری اقتصادی يا همان مبحث طبقه متوسط و همچنين شكل و دامنه جهاني شدن، شش عاملي هستند كه به تحكيم پايه‌های دموكراسی مي‌انجامند.اما در چه شرایطی فرادستانِ مخالف دموکراسی تن به دموکراسی می‌دهند. جواب مختصر و مفید این است که این تن‌دادن زمانی رخ می‌دهد که شهروندان محروم‌شده از امتیازات، قادر به تهدید فرادستان و وادار ساختن آنان به اعطای امتیازات باشند.واکنش فرادستان به تهدید شهروندان می‌تواند متفاوت باشد که طیفی از سرکوب تا امتیازدهی، مانند بازتوزیع درآمدها (ارجاع به پرداخت همزمان به قول جمهوری اسلامی هزینه معیشتی و سرکوب خشونت‌بار آبان‌ماه)، تا تن دادن به دموکراسی را در برمی‌گیرد. از آنجا که تن دادن به گزینه‌های دموکراسی و سرکوب، هر دو پرهزینه است، فرادستان اغلب به سیاست امتیازدهی روی می‌آورند. اما کلید پیدایش دموکراسی آن است که سیاست امتیازدهی قدرت را همچنان در دست فرادستان نگه می‌دارد و بنابراین تضمینی نیست که آنان در آینده زیر حرف‌شان نزنند.بنابراین، دموکراسی زمانی ایجاد خواهد شد که؛- ناآرامی‌های اجتماعی در رژیم‌های غیردموکراتیک به اندازه‌ای بالا باشد که نتوان با اعطای امتیازات محدود و وعده اتخاذ سیاست‌هایی به نفع شهروندان مانع از شکل‌گیری آن شد.- فرادستان هزینه‌های دموکراسی را کم ارزیابی کنند، به طوری که با وسوسه استفاده از سرکوب برای مواجهه با شهروندان ناراضی موجود در نظام غیردموکراتیک مواجه نشوند. هزینه دموکراسی زمانی بالا خواهد بود که نابرابری زیاد باشد، زمانی که بتوان به دارایی‌های فرادستان مالیات بست، یا اینکه آن را بازتوزیع کرد، زمانی که فرادستان در اثر تغییر نهادهای اقتصادی چیزهای زیادی برای از دست دادن داشته باشند و زمانی که امکان دستکاری نهادهای دموکراتیک نوظهور وجود نداشته باشد. در کنار آن، عواملی مانند نهادهای سیاسی و طبقه متوسط در یک جامعه در مسیر دموکراسی‌سازی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. بررسی نهادی گروه‌های فرادست در جمهوری اسلامی، به ویژه زمانی که دو چاشنی نفت و ایدیولوژی مذهبی را به آن بیفزاییم، در کنار متلاشی شدن طبقه متوسط به ویژه طی یک دهه گذشته، پرده از راز مخوف برمی‌دارد؛ فرادستان حاکم در جمهوری اسلامی، در پی هر تغییر، اصلاح یا انقلاب، چیزهای بسیار زیادی برای از دست دادن دارند. شکاف طبقاتی میان فرادستان حاکم و اکثریت فقیر و از منابع ثروت به دور مانده، آنقدر زیاد است که هرگونه هزینه سیاسی ناشی از سرکوب مردم به شکل گسترده و سبوعانه را توجیه می‌کند!جمهوری اسلامی یک پارادیم شکست‌خورده است و این شکست را به عیان‌ترین و بلندترین صدای ممکن در آبان ۹۸ به همه، از مردم ایران تا کل جهان ابلاغ کرد. از آبان ۹۸ به بعد، برای جمهوری اسلامی پرداخت هر هزینه‌ای برای بقا، قابل توجیه است. این هزینه هم در هر حالت، از جیب مردم ایران برداشته خواهد شد، چه همچنان به سان چهار دهه گذشته، در کنج خاموشی خود بخزند و چه آبان ۹۸ را نقطه عطف حرکت خود قرار دهند؛ یک صورت‌حساب سنگین پیش روی همه است!