راه طی شده

مروری بر چهار موج فمنیسمنوشته ساناز پیشدار،حقوق دانشگاه یزداز قرن ۱۷ میلادی به بعد زمزمه‌های حقوق بشر در اروپا آغاز شد و نویسندگان و متفکرانی از جمله «روسو» و«منتسکیو» به مبارزه با تبعیض و نابرابری‌ها پرداختند و مردم را نیز با خود همراه کردند که نتیجهٔ تلاش‌های بسیارشان انتشار اعلامیهٔ حقوق بشر بود که در مادهٔ اولش «آزادی» را حق همگان می‌دانست و برای همهٔ افراد، حقوق برابری وضع می‌کرد.اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، جنبش‌ها و مبارزات حقوق بشری دچار تحولات عظیمی شد و زنان اروپایی علیه سیاست‌های حاکم دست به اعتراضاتی زدند. چراکه در آن زمان زنان به عنوان کارگر در کارخانه‌ها کار می‌کردند و با وجود میزان کار دوبرابر از مردان، دستمزدی کمتر از آنان دریافت می‌کردند و با این وجود فاقد استقلال اقتصادی بودند. اکثر زن‌ها از کودکی تا زمان مرگشان در خدمت کارفرمایان بودند و در این بین از حق تحصیل محروم می‌ماندند. هرچند آن زمان، تحصیل فقط برای مردان تعریف می‌شد. زنان نمی‌توانستند ثروتی مستقل از مردانِ خانواده داشته باشند و حقوقشان را نیز باید به شوهران خود تحویل می‌دادند. هیچ‌گونه حقوق سیاسی نداشتند و حتی نام خانوادگی‌شان را بعد از ازدواج از دست می‌دادند.در آن زمان زن موجودی ضعیف و طفیلی و فاقد عقل و شرایط مشارکت در اجتماع و سیاست تلقی می‌شد.در نتیجه این سیاست‌ها، جامعهٔ زنان، بعد از پنجاه سال مبارزه نرم و آرام، در حدود سال۱۹۱۲ مبارزات خود را علنی و با خشونت همراه کردند. آنان به رهبری املین پانکراست و با شعار«حق رأی برای زنان» به خیابان‌ها آمدند و خواستار از بین رفتن سیاست‌های ظالمانهٔ حکومت شده و بعد از سختی‌های زیاد موفق به وضع قانون حق رأی برای زنان شدند. این مسأله، مقدمه‌ و شروعی بود برای به وجود آمدن جریان فمینیسم. مقدمه‌ای که بعدها توسط جامعهٔ زنان و مدافعان حقوق زن دست‌خوش تغییراتی در اهداف آن شد و اامروزه به اسم تساوی و دفاع از حقوق زن، به جای حفاظت از زن، او را به ورطهٔ نابودی برده است..جریان فمینیسم از ابتدای پیدایشش تا کنون سه موج را پشت سر گذاشته و موج چهارمش را می‌گذراند. موج اول، بیشتر جنبهٔ اعتراضی داشته و سعی داشته بعضی ساختارهای اجتماعی و سیاسی و اقتصادی را تغییر دهد. اندیشه‌های «مری ولستون کرفت» و«املین پانکراست»، در این موج، بسیار مؤثر بوده است. موج دوم این جریان با نظریات «سیمون دوبووار» و «ویرجینیا وولف» بیش‌تر به محدودیت‌ها و حقوق فرهنگی زنان پرداخت. به مواردی از جمله برابری در کار و موقعیت خانوادگی و خانه‌داری و فرزندآوری و ازدواج. موج سومی‌ها اما موج دوم را به شدت مورد نقد قرار دادند و تأکیدشان به روی توجه به تفاوت‌ها بوده است.موج چهارمی‌ها هم تقریباً تلفیقی از موج اول و دوم هستند ولی با تفاوت‌های اساسی. موضوعی که در این بین جالب است، نبود یک مانیفست واحد برای دفاع از حقوق زن است. البته کتابی منتشر کرده‌اند به نام «مانیفست یک فمینیست» اما عملاً بر سر یک مانیفست در تقلایند. موج سومی‌ها که «ظاهراً» موجه‌تر هستند، موج چهارمی‌ها را می‌زنند، موج چهارمی‌ها موج سومی‌ها را قبول ندارند، سیمون دوبووار را مادر معنوی خود می‌دانند اما نقدهای مفصلی به او وارد می‌کنند. و اما تا کِی عده‌ای از جامعهٔ زنان باید به دور خود بچرخند و تقلا کنند؟ البته «بعضی» دغدغه‌های این جریان به‌جاست و در طول تاریخ به موفقیت‌هایی برای دفاع از حق زن رسیده است.جریان فمینیسم از ابتدا تاکنون تمام تلاشش را برای رسیدن به برابری زنان و مردان، جنسیت زدایی و بعضاً مرد ستیزی به کار گرفته است و تدابیر مختلفی را برای وصول به اهداف اتخاذ کرده که بارزترین آنها اهتمام به تنانگی زن است. عده‌ای از فمنیست‌ها معتقدند تا زمانی که تابوی بدن زن شکسته نشود آنها نمی‌توانند به ارزش واقعی خود دست پیدا کنند. از نظر آنها قوهٔ بدن زن و پرهیز از پرداختن به آن موجب هراس و امنیت زنان در جامعه شده و جرئت بروز و ظهور را از آنها گرفته است و اساساً تا زمانی که این برابری محقق نشده، زن کالایی است در دست جامعهٔ مردسالار. اما یکی از اشتباهات آنها که موجب بطلان نظریات‌شان می‌شود سهل‌انگاری در رصد کنش‌های زنان در سراسر جهان است. آنهایی که نه قوانین برخاسته از اسلام را تایید می‌کنند و نه قوانین آمریکا و اروپای مدرن را و هردوی این قوانین متفاوت را ناقض حقوق زنان می‌دانند، خود در لبهٔ پرتگاه تناقض دست و پا می‌زنند.علاوه بر زنانی که بدون ایجاد تقابل‌های فمنیستی بین زن و مرد، موفقیت‌هایی کسب کرده‌اند، تجربهٔ طرح غرب در برابری تن و شکست تابوی بدن نیز در مقابل نظریات رادیکال فمنیست قابل تأمل است و چیزی جز فرا رسیدن افول این جاهلیت مدرن را نشان نمی‌دهد. سلبریتی‌های هالیوودی و سوپرمدل‌های معروف، در این برهه از تاریخ به این شکست مفتضحانه اعتراف می‌کنند؛ از جمله: لیدی گاگا، خوانندهٔ مشهور آمریکایی و هیولای شهرت در آمریکا و جزء ۱۰۰ شخصیت تأثیرگذار که بعد از آزادی‌های جسمی افراطی، تصمیم به پوشیدن کت و شلوار سایز بزرگ مردانه در فرش قرمز می‌گیرد و می‌گوید: «کت و شلوار می‌پوشم تا خودم را در آن حس کنم.» و یا کارلی کلاس، مدل سابق ویکتوریا سکرت، که بعد از جدایی از این برند معروف، طی مصاحبه‌ای با مجلهٔ ووگ اعلام این کارش را اینطور ذکر می‌کند که: «نمی‌خواستم این پیام اشتباه به زنان القا شود که برای زیبا بودن باید مثل فرشته‌های ویکتوریا شوند.» و صدها فرد باتجربهٔ غربی دیگری که با گذر از اهتمام به تنانگی، معترف به اولویت روح و اصل وجودشان نسبت به برابری جسمی هستند ولی جسارت تغییر رویه در عملکرد خود را ندارند و یا شاید همانند ففمنیست‌ها که برای رسیدن به ارزش حقیقی زن به هر کمپین و هشتگی تن می‌دهند، الگوی مناسب برای تبعیت نمی‌یابند با این تفاوت که این حامیان حقوق زن همچنان معتقد به اصالت جسم هستند.-فیلم ( suffragetteحق رأی) که در سال 2015منتشر شد، داستانی مربوط به سال ۱۹۱۲و مبارزات زنان انگلیس برای گرفتن حق رأی.فیلمی متأثرکننده که گویای وضع اسفبار زنان در اروپای قرن بیستم است و البته با پایانی باز که بیننده را به سمت مبارزات برابری‌خواه و بعضا خشونت‌آمیز ترغیب میکند و زن را برای گرفتن حقوقی برابربا مرد و دنبال کردن اندیشه‌های فمینیسمی می‌شوراند. زنان اروپایی خواهان حقی بودند که سیزده قرن قبل، برای همه زنان وضع شده بود!-کتاب مانیفست یک فمنیست-کتاب نظام حقوقی زن در اسلام-مجله مطالعات راهبردی زنان، ،۱۳۷۹شماره ۹منتشر شده در ویژه نامه مشترک طلوع،ثمین و ریحانه با نام:نگذاریم تاریخ تکرار شود!ویژه‌نامه را از اینجا دریافت کنید.