یک عکاس خارجی، یک قتل و رویای جنوب

Photo by َSoroush Alavi on Unsplash ۲۶ اسفند ۱۳۹۸ مقاله‌ای در گاردین با عنوان « In search of junub, the hippie spirit of Iran south» منتشر شد که شروع اتفاقاتی ناگوار برای فرهنگ هیچ‌هایکینگ جنوب ایران بود. همون آخر سال ۹۸ بود که با یکی از دوستانم در مورد همین مقاله و Photo Essay منتشر شده توسط عکاس بحثی داشتم. البته که اون روزها درگیر شیوع موج اول کرونا بودیم و سفر فعالیتی خارج از دسترس بود. با این حال من نگرانی رو طرح کردم: «تمام رویدادها، تمام اتفاقات و تمام راحتی و آرامشی که در این عکس‌ها وجود داره دوامی نخواهند داشت.»هنر بر حسب فرهنگی بومیاز ترم ۵ کارشناسی عکاسی تا پایان‌نامه بحثی جدی با استاد جمشید حاتم در رابطه با اجازه یک عکاس مستند در بازتاب رویدادهای نقاط مختلف جهان داشتم. بحث هم بر سر عکاس معروف James Nachtwey بود. آقای نچوی رویدادهای مهمی در طول دوره حرفه‌ای خودش پوشش داده. جنگ، قحطی و نسل‌کشی بین موضوعات تیره و تاره دوربین نچوی بوده. بحث من ساده بود، آیا آقای نچوی اجازه داره که از این اتفاقات عکاسی کنه؟‌ خب سریعا در جواب این پاسخ مطرح می‌شه که چنین رویدادهای تیره و تاری باید ثبت و ضبط و نشر بشن. با این حال نکته من جای دیگه‌ای قرار داره. اجازه بدید بیشتر این بحث رو باز کنیم.شخص الف رو در نظر بگیرید. شخص الف دوربین داره و با یک پایگاه خبری معتبر در ارتباطه. شخصی الف در قلب اروپا زندگی می‌کنه. شخص ب یک مرد با خانواده‌ای چهارنفره (متشکل از همسرش و دو دختر کوچک) که در افغانستان زندگی می‌کنه. شخص الف از زندگی روزمره و شاید معلولیت دختر شخص ب که به خاطر یک مین زمینی شکل گرفته عکاسی می‌کنه. حالا یک تصویر وجود داره که اتفاقات مختلفی ممکنه براش رخ بده. سه سناریو رو مطرح می‌کنم:1. سود شخصی: شخص الف عکس رو در پایگاه خبری منتشر می‌کنه. پول این مجموعه رو دریافت می‌کنه. از اعتبار بالاتری برخوردار می‌شه. تغییری در زندگی شخص ب رخ نمی‌ده.2. سود جمعی: تمام اتفاقات سناریو «سود شخصی» رخ می‌ده بعلاوه اینکه شخص ب هم تغییر مثبتی در زندگی خودش خواهد دید.3. آرشیو: عکس هیچ‌گاه منتشر نمی‌شه!این بحث‌ها طولانی بود. جمشید حاتم برای من مثال آرش خاموشی رو زد. یکی از محبوب‌ترین عکس‌های مستندی که باهاش آشنا شدم. آرش خاموشی شخصا منجر به آزاد شدن یک نفر از اعدام بوده. پیشنهاد می‌کنم این قصه رو دنبال کنید. ولی برای من آقای خاموشی نمادی از یک عکاس شریفه. اما از مبحث اصلی دور نشیم.Photo by َArash Khamooshi on ISNA & WPP از دید من اگر عکاس نفع و سود شخصی بیشتری نسبت به سوژه ببره، یک جای کار می‌لنگه. وقتی که عکاس دکمه شاتر رو می‌زنه و سوژه رو ثبت می‌کنه، قصه اون سوژه، مشکلات اون سوژه و چالش‌های اون سوژه تا ابد همراهش خواهند بود. نمی‌شه که عکس بگیریم و بریم. نمی‌شه که فراموش کنیم چه چیزهایی رو دیدیم و شنیدیم و تجربه کردیم. مخصوصا وقتی داریم عکس می‌گیریم. وقتی داریم اون سوژه رو ابدی می‌کنیم.یک عکاس خارجیسال ۱۳۹۸ و پس از مجموعه عکس جنوب، زنجیره‌ای از رویدادهای ناگوار رو شاهد بودیم که جرقه ابتدایی توسط عکاسی ساکن لیتوانی و همکار نشریه گاردین زده شد.این عکاس ساکن لیتوانی، از چندین جزیره در جنوب ایران عکاسی کرد. این مجموعه به شکل کاملا خودآگاه بر روی هیچ‌هایکرهایی تمرکز داشت که تصویر «هیپی ایرانی» رو نمایش می‌داد. در حقیقت از همون ابتدا عکاس با یک ذهنیت مشخص این مجموعه رو طراحی کرده بود: «تناقضی از یک کشور اسلامی و آزادی که در جنوب کشور جریان داره.»در توضیحات این مجموعه که در گاردین منتشر شد هم عکاس به «آزادی نسبی جوانان ایرانی در جنوب» اشاره کرده. همچنین اشاراتی به نظارت موجود بر این جزایر هم وجود داره. در حقیقت عکاس کاملا بر این مسئله واقف بوده که پارادوکسی بین رویدادهای پیش‌روی عکاس و واقعیت خود جامعه ایرانی و قوانین ایران وجود داره. با این حال عکس‌ها ثبت و نشر شدند.قتل مهدیطبعا در زمینه قتل مهدی که در مقاله‌ی گاردین با نام اودین معرفی شده، پیش‌زمینه‌های مختلفی وجود داره. تمامی خشونت‌هایی که بر پایه رویدادی ناموسی یا خانوادگی با طعم و چاشنی آبرو رخ می‌ده مواردی هستند که باید از منظر حقوقی و جامعه‌شناسی بررسی بشه. این بررسی در حد و اندازه دانش من نیست. با این حال می‌تونیم نقطه‌هارو به هم وصل کنیم.مهدی شاعر و نویسنده‎‌ای بود که در هرمز اون رو به دف‌نوازی می‌شناختند. برای گردشگران دف می‌زد و همین راهی برای گذران زندگی ساده‌ای بود که با طبیعت و سفر و «رهایی» عجین شده بود.سه ماه بعد از انتشار Photo Essay گاردین، مهدی به قتل رسید. قتلی که تصویر کردن اون غیرممکنه و خوندن در مورد اون باعث می‌شه که به اصل انسانیت شک کنیم. مهدی سوژه اصلی یکی از عکس‌های بحث‌برانگیز عکاس مذکور بود. سری به صفحه اینستاگرام عکاس زدم و تصویری از مهدی منتشر نشده بود. قبل و بعد از تصاویر جنوب، هیچ بیانیه‌ای در مورد اتفاقاتی که برای مهدی رخ داد منتشر نشده بود. پیامی به عکاس دادم و توضیحات کاملی در مورد این مقاله برای او نوشتم، به امید اینکه پاسخ و جوابی دریافت کنم، در حال حاضر که هنوز منتظر نشستم!اشباع، هجوم و تغییر زیست‌بوماز اون تاریخ تا به امروز، جزایر جنوبی کشور تغییر زیادی رو تجربه کردن. با یکی از عکاس‌های همکار فلایتیو که صحبت کردم، می‌گفت کمپرهای جزیره هنگام دیگه جمع شده. یک تغییر عمده هم ایجاد شده و خود افراد محلی سعی می‌کنن کمپ کنن و به سمت این سبک زندگی دارن پیش می‌رن. مطمئنا تجربه یکسانی نیست و اون جنب‌و‌جوش قدیم دیگه وجود نداره. هنگام، هرمز و لارک جایی بود که می‌شد یک حال تازه رو پیدا کرد. با آدم‌های زیادی صحبت کردم که تجربه دگرگون‌کننده‌ای از سفر به این جزایر داشتن. همون موقع هم این بحث مطرح بود که زیست‌بوم این جزایر با این حجم از مسافر و گردشگر متفاوت‌تر از قبل خواهد بود.در حال حاضر هم این تغییر اتفاق افتاده. کمپرهای قدیمی و ثابت این جزایر، حالا دارن جزایر شرقی‌تر یا غربی‌تر رو انتخاب می‌کنن. از نظر سطح امنیت مشکلاتی براشون ایجاد شده (مخصوصا سواحل غربی کشور که به اصطلاح شوتی‌ها خیلی رواج بیشتری دارن).با این حال، اشباع گردشگری اون اتفاقی نبود که ضربه بزرگی رو به این جزایر بزنه. یک سری مطمئنا به این اشاره می‌کنن که نباید کمپرها فضای آزادانه خودشون رو ایجاد می‌کردن. آدم‌هایی مثل من هم باور داریم که مجموعه عکس منتشر شده در گاردین ضربه اصلی رو به جنوب کشور زد.مراقب باشید!خالصانه، صادقانه و دوستانه از شما خواستارم که در عکاسی و انتشار تصاویر مراقب باشید. تصاویری که شما ثبت و منتشر می‌کنید همگی حاوی اطلاعاتی کاملا Factual و واقعی هستند. تصاویر شما Timestamp و Exif داره. اطلاعات موجود داخل هر فایل می‌تونه اسرار مختلفی رو نهان کنه. به عکاسی به چشم یک ابزار ساده نگاه نکنید. عکاسی قابلیت تغییر زندگی (به خوب و به بد) رو داره. عکاسی تبدیل به هنری دموکرات شده. هنری که قابلیت ثبت و انتشار اثر رو در اختیار همه قرار داده و می‌تونید بدون نیاز به رسانه‌های سنتی دیدگاه خودتون رو ثبت و منتشر کنید. همه شماها می‌تونید با معمولی‌ترین گوشی جهان تبدیل به یک عکاس (اونم خوب) بشید.بعد از 8 سال تحقیق و تفحص در این زمینه، می‌تونم همین درخواست‌های ساده رو از شما داشته باشم:وقتی از آدم‌ها عکس می‌گیرید، به قصه اون‌ها و چالش‌هایی که تو زندگی دارن فکر کنید.حتما حتما حتما از آدم‌هایی که در کادر شما قرار دارن اجازه بگیرید.حتما حتما حتما قبل از انتشار از اون‌ها اجازه بگیرید و کامل مشخص کنید که این عکس کجا قراره منتشر بشه.اطلاعات Exif رو قبل از انتشار پاک کنید.عکس کودکان رو منتشر نکنید.تصاویری که حاوی اطلاعاتی هستند که نمی‌شه به قانونی بودن اون‌ها استناد کرد رو در فضای کاملا عمومی منتشر نکنید.این موارد ممکنه که یک دید ضداجتماعی به شما بده، اما حقیقت ماجرا اینجاست که حریم شخصی شما و افراد اهمیت بالایی داره. قصه‌هایی که تو چند سال اخیر شنیدیم از نقض این حریم، باید زنگ خطری برای ما باشه. اگه نمی‌تونیم تغییری در ریشه ماجرا ایجاد کنیم، نفت روی آتیش نباشیم.