دست به دامان ثقلین (۱) - نتیجه عصیان

این ایام که حضرت اباعبدالله الحسین باز هم در قلوبمان خیمه زده و ما را به سوی خود می خواند، بر آن شدیم تا بر سفره ثقلین نشینیم و روایاتی در توضیح و تفسیر آیاتی که در روز های برنامه هیئت الزهراء سلام الله علیها تلاوت می شود؛ را مرور کنیم.لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ (11 رعد)مولا امیرالمومنین در نامه ای به اهل کوفه که پس از پایان جنگ جمل مکتوب فرموده اند، این آیه را در رابطه با عدل و هم چنین حکمت الهی می دانند:أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ حَكَمٌ عَدْلٌ‏ «لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وال‏» ...[1]هم چنین ثقه الاسلام کلینی رحمه الله علیه در کتاب شریف کافی به سندی استوار، روایتی از امام صادق چنین نقل می نماید :عَنْ سَدِيرٍ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- «َقالُوا رَبَّنا باعِدْ بَيْنَ أَسْفارِنا وَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ»‏ الْآيَةَ فَقَالَ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ كَانَتْ لَهُمْ قُرًى مُتَّصِلَةٌ يَنْظُرُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ وَ أَنْهَارٌ جَارِيَةٌ وَ أَمْوَالٌ ظَاهِرَةٌ فَكَفَرُوا نِعَمَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ غَيَّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ مِنْ عَافِيَةِ اللَّهِ فَغَيَّرَ اللَّهُ مَا بِهِمْ مِنْ نِعْمَةٍ- وَ «إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ‏» فَأَرْسَلَ اللَّهُ‏ «عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ‏» فَغَرَّقَ قُرَاهُمْ وَ خَرَّبَ دِيَارَهُمْ وَ أَذْهَبَ أَمْوَالَهُمْ وَ أَبْدَلَهُمْ مَكَانَ جَنَّاتِهِمْ‏ «جَنَّتَيْنِ‏ ذَواتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ‏ وَ شَيْ‏ءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ»‏ ثُمَّ قَالَ‏ «ذلِكَ‏ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا وَ هَلْ نُجازِي‏ إِلَّا الْكَفُور»[2]سدیر صیرفی، از امام صادق از تفسیر آیه 19 سوره سبا می پرسد که ماجرای قومی است که بر آنها عذابی نازل گشته است. حضرت در توضیح این ماجرا، از همین آیه «إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ‏» استفاده می کنند. در حقیقت حضرت به سدیر این نکته را می آموزند که سنت خداوند متعال چنین است که نعمتی را از بندگانش نمی گیرد مگر به گناهی از ایشان که به واسطه این گناه، فرد مستحق گرفتن آن نعمت می شود (هر چند که از ابتدا هم مستحق اعطای آن نعمت نبود). همان طور که در روایات دیگر این باب نیز همین موضوع به عیان مشاهده می شود.[3]در رابطه با همین آیه، روایت دیگری را نیز مرحوم صدوق در کتاب معانی الاخبار فراز آورده است که:الذُّنُوبُ الَّتِي تُغَيِّرُ النِّعَمَ الْبَغْيُ عَلَى النَّاسِ وَ الزَّوَالُ عَنِ الْعَادَةِ فِي الْخَيْرِ وَ اصْطِنَاعِ الْمَعْرُوفِ وَ كُفْرَانُ النِّعَمِ وَ تَرْكُ الشُّكْرِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ- «إِنَ‏ اللَّهَ‏ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ‏ حَتَّى‏ يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِم‏» ...[4]امام زین العابدین در این روایت، پنج گناه را بر می شمرند که باعث تغییر و زوال نعمات الهی می شود. و این پنج گناه را همان مصادیق آیه شریفه می دانند. ظلم و تعدّى بر مردم، ترك عمل خيرى كه به آن عادت شده، ترك امر به نيكي ها، و كفران نعمت، و ترك شكر.البته باید این مسئله را متذکر شد که سنت های خدا توسط خود او قابل تغییر هستند. هم چنین تطبیق یک واقعه بر یک سنت الهی، نیازمند اخبار از غیب است و صرفا می توان حدس هایی زد. ولی دقت در این سنت ها در راستای اصلاح خود، بسیار راهگشا خواهند بود ان شاء الله.امید است که خداوند متعال به حق خون مطهر سید الشهداء همه گناهان ما را به لطف و کرم خویش ببخشاید و از مجازات ما و تغییر و تبدیل نعماتمان در گذرد.[1] الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، ج‏1، ص: 258[2] الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏2، ص: 274[3] ر. ک : الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏2، ص:268 ، باب الذنوب[4] معاني الأخبار، ص: 270