نقش «مورس» در فیلم «انگل»: زبان بی زبانی ناخرسندیهای واقعیت

وااقعیتی که در فیلم انگل بازنمایی میشود، واقعیتی شفاف و یکدست نیست. این واقعیت از همانابتدا بین سطوح مختلف، متضاد و در عین حال به هم پیوسطهاش ترک برمیدارد. دوربین که ابتدا اززیرزمین خانهی یک خانوادهی حاشیه شروع به حرکت میکند، به سطح میآید و به کنکاش دربارهرابطهی خاص «زیر زمین» و «روی زمین» واقعیت میپردازد. به یک معنی تلاش فیلم این است تارابطهی دوقطب مخالف را نسبت به دو سر این دو قطب درونی کند .رابطهای که ابتدا ب عنوان دنیایغنی و برخوردار در یک سو و دنیای حاشیهای و «انگل»ی در سوی دیگر تقسیم شده است، بهواسطه این درونی شدن قطبها نسبت به هم به عنوان وجه انگی کلیت ساختار بازنمایی مجددمیشود .«انگل» سعی میکند به توازن و توسعه ناموزن واقعیت جامعه کره جنوبی و تناقضات متعددآن بپردازد و واز وجوه ایدیولوژیک این واقعیت پرده بردارد .همانطور که میدانیم، کارکرد تفسیر دولتی ،رسمی و ایدءولوژیک چیزی نیست جز بیرونی کردن خطر برای به دست دادن یک وحدت و کلیتیکدست از واقعیت. در این نگاه، آنچه، فیالوقع، حیات یک اجتماع را به خطر میاندازد و مخل کلیت وحدت یافته است، چیزی جز یک عنصر بیرونی شیءواره شده نیست .اشاره فیلم به بمبهای اتمیکره شمالی و رهبر دیوانهاش، کیم جونگ ایل ،واجد همین قسم نگاه ایدءولوژیک است و کارکردش بهتمامی واجد بعدی ساختاری است وکه مکرراً به شکل اجرایی بیان میشود. همه چیز در خدمت ایناست تا به مخاطب این مسأله را القا کند که گویا «کره جنوبی» واجد یک حیات یکدست و توپر و «سالم» است که از بیرون توسط «انگل»ی به نام «کره شمالی» در معرض خطر است و عقلانیتحکم میکند که در برابر این خصم بیرونی و خطرناک موضع سفت و سخت اتخاذ کرد. این همان روایت رسمی بازنمایی شده در درون فیلم است. اما دقیقاً در همین مقام است که ما با خط بدیل روایی ثانویهای در فیلم روبرو میشویم که به جدال با روایت اولیه و رسمی برمیخیزد و تمام تلاشش را میکند تا این روایت رسمی را زیر سوال ببرد و ناکارآمداش را در توضیح واقعیت به رخ بکشد.خط مخالفی که وجه رادیکال و انتقادی «انگل» را مشخص میکند و تخالف دو تفسیر رقیب را نمایانمیسازد، از مسیری میگذر که ما اشارهوار در بالا به صورت مختصر آن را نشان داده بودیم. اینتفسیر انتقادی کاری نمیکند جز اینکه خصم بیرونی یا همان «عنصر کره شمالی» را در پرانتز بگذارد وسعی کند ردپای این وجه انگلگون را در خود واقعیت کره جنوبی جستجو کند. این درونی کردن «انگل» نسبت به واقعیت و تکثیر مدام این عنصر «انگلی» همان حربه نوک تیزی است که به کارگرداناجازه میدهد فرم انتقادی و رادیکل خود به واسطه آن سر و سامان دهد .«انگل» نشان میدهد کهصفت انگلی بودن وجه اساسی و کارکردی سطوح مختلف واقعیت کره جنوبی است که سرتاسر حیات اجتماعی و اقتصادی این واقعیت را به خودش آلوده کرده و به نوعی بند ناف خود این واقعیت بهوجوح انگلی آن وابسته بوده و از آن تغذیه میکند. در این باره فیلم رک و راست است و بدون هرگونهپرده پوشی آن را نشان میدهد. تغذیه برند معرف پیتافروشی از بخش انگلی و زیرزمینی خدمات بستهبندی خانواده فیلم در همان ابتدا گویای این شکل از بده بستان دو طرف است و به خوبی این رابطه متکی بر استثمار نیروی کار را رو میآورد.در واقع فیلم نشان میدهد که واقعیت کره چگونه از درون در حال ساختن و شکل دادن به این حیات میتواند گاه و بیگاه با سر ریز شدن تناقضات درونی اش به واقعیت آن حاشیهای و انگلی است، کهرا با بحران روبرو کند و سلامت آن را با خطر عجین کند. آنچه فیلم دارد با حاشیهروی در این حیات انگلی و حاشیهای به ما نشان میدهد، چیزی پنهان و رمزآلود نیست، بلکه نقد فیلم بر رمزآلود و درهالهای از اسطوره پیچانده شدن آن توسط ایدءولوژی رسمی است .«انگل» به ما هشدار میدهد که گول این ایدءولوژی سازی را نخوریم، چرا که این حیات انگلی و حاشیهای بخش جدایی ناپذیر و لذا برساختهی همین وضعیت است و راه رسیدن به حقیت تلخ این واقعیت زمخت از مسیری مخالف این نگاه رسمی میگذرد.فیلم سعی میکند این درونی شدن و یکدستی قطبهای دوگانه را به صورت فرمال در محتوای درونی فیلم هم نشان دهد بگنجاند. خانه فرد ثروتمند که ظاهری شیک و با شکوه در وجه دیداری خود دارد ،واجد زیر زمینی است که مکان تعین یافتن همان رگهی انگلی و حذف شدهی واقعیت است. واقعیتیحذف شده که در هالهای از واقعیت شیک و ایدءولوژیک رازآمیز و ناشناخته پیچانده شده است. فیلم انگل میخوهاد زبان گویای این واقعیت حذف شده باشد .«مورس» همان زبانی است که با زبان بی زبانی به حیات حذف شده و منزوی شده خود اشاره میکند، ولی هر بار تلاشش برای تعین یافتن در واقعیت نمادین شده، به شکلی مأیوسانه به خطا میرود و در دل انبوهی از ساده لوحی و نفهمی وبدفهمی ساختارهای رسمی مدفون میشود. به زن ثروتمند فیلم نگاه کنید که با ساده لوحی تماموقتی میبیند که لامپهای خانه خاموش و روشن میشود میگوید:« سنسورها انگار اتصالی پیدا کردن؟». در واقع این همان واقعیت حذف شده است که حذف شدهگی خودش را «مورس» میکند ،ولی ناتوانی واقعیت رسمی در خوانش پیام مورس مانعی است برای ترجمهپذیری این بخش بحرانزا.حتی وقتی در قالب روایت پسر خردسالاش از دیدن همسر زندانی شده خدمتکار خانه روبهرو میشودآن را به «روح» حواله میدهد و به نوعی این واقعیت عینی را «روحانی» و ایدءولوژیک میکند.این روحخواندن یک نقص عینی و در عین حال اشاره به دشمن بیرونی در قالب «کره شمالی»، به نوعی ،اشاره به یک واقعیت واحد دارد و نشانه دو شکل خاص ایدءولوژیک و ماستمالی کردن واقعیت وتناقضات درونی آن است. از طرف دیگر، این ناتوانی شکلی دوگانه دارد. از طرفی نمیتواند «معناپذیر»شود و از طرفی دیگر، واقعیت رسمی در «مکانیابی» آن هم راه خطا را میپیماید. مکان «انگل»درست بیخ گوش واقعیت و بخش انکارناپذیر آن است و نه عنصری بیرونی از جنس «موشکهایبالستیک کره شمالی». فیلم در حال بازنمایی واقعیتی است که از درون در حال تولید و بازتولید وجوهانگلی خویش است؛ انگلهایی که نه فقط میتوانند حیات اجتماع به خطر بیندازند، بلکه آشکارا نشانداده میشود که فاقد هرگونه حمایت ساختارهای موجود از آنهاست و در واقع به حال خود رها شدهاند. مورد باران شدید و بالا آمدن فاضلاب را در درون فیلم بیاد بیاورید تا به عمق این به حال خود رهاشدگی و بی سرپناهی پی ببرید.خانواده «کیم کیتک» در واقعیت بازنمایی شده فیلم حیاتی انگلی دارند. مدام از یک شکل از تجربهانگلی به تجربهای دیگر سوق داده میشوند؛ از هک کردن وای فای همسایه و جعل جعبه مخصوصپیتزای یک برند معروف تا جعل مدرک دانشگاه آمریکایی و تا جعل تخصص «هنر درمانی» توسط دخترخانواده و در نهایت هم سناریوی انگلی و جعلی که به صورت خانوادگی در مورد خانه آقای «دونگیک» ثروتمند اجرا میشود. در همه این موارد ما با سناریویی جعلی و انگلی روبروایم، ولی هرگونهفردی کردن و روانشناسیگری فردی در تحلیل این رفتارها با خط رادیکال و انتقادی مورد نظر فیلم درتناقضی آشکار قرار میگیرد. فیلم سعی میکند با فراروی و دست رد زدن بر سینهی این شکل ازتفاسیر شخصی، نوعی تاکید ساختاری را پیش بکشد تا این رفتارها را بواسطهی نوعی تحلیلساختاری روشن کند. اگر اجرای نوعی سناریوی انگلی واجد میزانی از بهره هوشی و استعداد باشد ،یقیناً میتوان بی هیچ شک و شبههای بر استعداد و تواناییهای خانواده «کیم کیتک» مهر تأیید زد. براین اساس است که وقتی پسر خانواده، در حالی که مدرک جعلی دانشگاهی در دست دارد، درجواب پدرش که با اشاره به اینکه «اگر دانشگاه هاروارد رشته جعل اسناد داشت یقیناً کی جونگ جز بهترین دانشجوایان اون رشته بود» و ضمن تایید توانایی خودش گفته بود «فقط مدرکش یه کم زود ای در برابر بی رسیده به دستش»، پر بیراه حرف نمیزند و ادعایش خالی از حقیقت نیست .این استعدادی باشکوه خانواده «دون گیک» قرار داده میشود که زن خانه حتی استعداد لازم برایشست و شو و آشپزی است و این چیزی نیست که حتی از چشم دون گیک به دور مانده باشد و به آن اعتراف هم میکند. البته این تاکید بر بی استعدای یک طرف و با استعدای طرف مقابل را نباید هستیشناسانه و تقدیری قراءت کرد، بلکه باید در این راستا خواند که چگونه یک ساختار معیوب و مبتنی بر حذف میتواند باعث هدر رفتن و منحرف شدن استعدادها و توانایی های درونی خود شود و فرصتها را به یک تهدید مداوم و در عین حال خطرناک تبدیل کند.فیلم «انگل» مدام در حال قرینه سازی است و هر جا با یک قطب به ظاهر مثبت و شیک روبرو میشود، این تصویر شیک و پیک را انگلی و خدشه دار میکند. حیات شیک و سرمایه دارنه به واسطهحیات حاشیهای و زیر زمینی، خانهی شیک دون کیگ به واسطهی زیر زمین ناشناخته و مخوف آن، و تصویر اروتیک و جنسی زوج ثروتمند به واسطه خانوادهی «کیم کیتیک»ی که در حین فرار زیر مبلها گیر افتادهاند. آنچه اینجا مهم است از یک طرف فراوانی این حیات حاشیه ای و انگلی و زبان «مورس»ی آنهاست و از طرف دیگر ناتوانی سیتم رسمی از درک و فهم این حیات انگلی است که به واسطه زبان «مورس» درخواست «کمک» میکنند. سییستم که ناتوانیاش در درک این «مورس کمک» عیان شده است و هربار آن را نادیده و نشنیده گرفته، نهایتاً با هجون این بخش انگلی و حاشیهای از «زیر زمین» به «روی زمین» و سطح مواجهه میشود و از هم میپاشد. حیات حاشیهای و انگلی که اینگونه نادیده و حذف گشته، چیزی جز پناه بردن به فانتزی و خیال ندارد. فانتزی ثروتمند شدن و نجات پدر از زیر زمین خانه توسط «آقای کیوین» نشانهی این فانتزی زود گذر است که با سکانس پایانی فیلم پاره میشود و فیلم نشان میدهد که این فانتزی رو به رستگار شدن در زمانآینده دارد. زمان آیندهای که زبان «مورس» معناپذیر و ترجمهپزیر شده است. «انگل»، روایت شکلهای مختلف تلاش انگلها و حذف شدهها برای روایتپذیر و نمادینه کردن خود است. تلاش برای اینکه بگویند «ما هم حق حیات داریم و این واقعیت باید واقعیتی برای همه باشد».