افغانستان رنجور

بررسی پدیده طالبان و آینده افغانستاناین روزها بعید است کسی اخبار را از شبکه‌های اجتماعی یا تلویزیون پیگیری کرده باشد و درمورد طالبان و افغانستانِ این روزها نشنیده و ندیده باشد. در این سیاهه مختصری به ریشه‌ها و جریان‌شناسی اتفاقات اخیر افغانستان می‌پردازیم. تاریخ افغانستان در دهه‌های اخیر پر از جنگ، خونریزی، قتل عام و غارت بوده است. در تاریخ ۷ اردیبهشت(ثور) سال ۱۳۵۷ کودتایی صورت گرفت و حکومت استبدادی داوودخان توسط حزب کمونیست‌ها و با کمک دولت شوروی در زمان برژنف ساقط شد. دیری نپایید که بین کودتاکنندگان اختلافات بالا گرفت و خود به جان یکدیگر افتادند. شوروی در تاریخ ۶ دی ۱۳۵۸ افغانستان در حمایت از دولت کمونیستی حاکم در مقابل مجاهدین و به علت داشتن ترس از بوجودآمدن انقلابی اسلامی همچون انقلاب اسلامی مردم ایران در افغانستان و تغییر حکومت، به افغانستان حمله کرد. البته این یورش با مقاومت گروه‌های زیادی مواجه شد؛ به نحوی که علاوه بر دلاوری مبارزان مسلمان افغانستانی و تشکیل مقاومت ملی، از بسیاری از کشورهای اسلامی مبارزانی برای مقاومت در برابر کمونیست‌های شوروی و جنگیدن علیه آنان اعزام شدند. به واسطه‌ی حمله‌ی شوروی به افغانستان و علی‌رغم مقاومت و مبارزه‌ی گروه‌های اسلامگرا علیه شوروی و دولت کمونیستی؛ حکومت کمونیستی از ۱۳۵۷ تا ۱۳۷۱ در افغانستان حاکم بود. تا اینکه با حمله‌ی مجاهدین در سال ۱۳۷۱ و فتح کابل به دست آنان، نجیب‌الله احمدزی آخرین رئیس‌جمهور کمونیست افغانستان ساقط شد و مجاهدین افغان اعلام تشکیل دولت اسلامی کردند. با به قدرت رسیدن مجاهدین، از طریق شورای حل و عقد، برهان‌الدین ربانی که خود موسس این شورا بود به ریاست جمهوری رسید. در سال‌های تصدی وی بر دولت افغانستان (۱۳۷۱ تا ۱۳۷۵) ، افغانستان شاهد جنگ‌های ویرانگرتر و خانمان‌سوزتر بر سر تصاحب قدرت در بین گروه‌های مجاهدین بود؛ به نحوی که در مناطق مختلف افغانستان، بین احزاب و گروه‌های جهادی که هر کدام نیروهای مسلح و طرفدارانی داشتند، جنگ داخلی سر گرفت و رونق اقتصادی، ثبات سیاسی-اجتماعی و آرامش و امنیت همگانی در افغانستان بیش از پیش رخت بربست.‌از مهمترین این احزاب و گروه‌ها که علیه همدیگر تحت عنوان سهم در دولت کابل یا حذف مخالفان می‌جنگیدند و روزگار مردم افغانستان را تیره و تار می‌کردند، می‌توان گلبدین حکمتیار رئیس حزب اسلامی، ژنرال عبدالرشید دوستم، برهان‌الدین ربانی رئیس حزب جمعیت اسلامی، شهید عبدالعلی مزاری رئیس حزب وحدت اسلامی و در مقابل این‌ها شهید احمدشاه مسعود را نام برد.در ۱۳۷۵ گروه طالبان با زیر حملات قراردادن کابل و تسلیم‌شدن حکومت مجاهدین به قدرت رسید. این طبیعی بود که مردم خسته و رنجور از جنگ‌های داخلی افغانستان، با آغوش باز به استقبال طالبان، این گروه ناشناخته بروند. اما بسیار زود با رفتار طالبان در کشتار مردم، اقدامات عجیب، قوانین سختگیرانه، خونریزی و هزاران جرم و جنایت؛ امید عموم مردم افغانستان به یاس تبدیل شد. سرانجام با سقوط برج‌های دوقلوی آمریکا -که با احتمال بالا با طراحی خود آمریکایی‌ها صورت گرفت- و اجرای آن از طرف القاعده بود، آمریکا در سال ۱۳۸۱(۲۰۰۱ میلادی) با بهانه‌ی کنترل تروریست‌ها به افغانستان حمله کرد؛ با سقوط طالبان ابتدا دولت موقت حامد کرزای به مدت ۱ سال وسپس دولت انتقالی حامد کرزای به مدت ۲ سال شکل گرفت و در انتخابات سال ۱۳۸۴ (۲۰۰۴ میلادی) حامد کرزای در انتخابات به ریاست‌جمهوری افغانستان رسید. پس از حدود ۱۳ سال ریاست کرزای، در سال ۱۳۹۳ (۲۰۱۴ میلادی) اشرف غنی قدرت را به دست گرفت و در سال ۱۳۹۸ (۲۰۱۹ میلادی) مجددا رئیس‌جمهور افغانستان شد.تاکنون توصیفی مختصر از آنچه در افغانستان از اردیبهشت ۱۳۵۷ تاکنون رخ داده است، بیان شد. ما طالبان کجای این ماجرای پیچیده است؟پیدایش رسمی طالبان به سال ۱۳۷۳ (۱۹۹۴ میلادی) بازمی‌گردد. اعضای گروه طالبان در افغانستان در ابتدای تاسیس به پرشماری امروز نبودند. گفته می‌شود آن‌ها از جهت اعتقادی ماتریدی دیوبندی سلفی اعتدالی هستند که مستقیما متاثر از علمای دیوبند پاکستانی (جمعیت علمای اسلامی و جماعت اسلامی پاکستان) و در بعضی از افکار نیز، ابن تیمیه تاثیر پذیرفته‌اند. همچنین گفته می‌شود که از نظر فقهی آن‌ها حنفی هستند. باتوجه به پشتون بودن قومیت اکثریت گروه طالبان، بعضا باورهای قبیله‌گرایانه نیز در بین آن‌ها وجود دارد. مبانی فکری طالبان که ترکیبی از مکتب دیوبندی، سلفیت و وهابیت با باورهای قوم‌گرایانه است، با تاثیرگذاری بر عملکرد سیاسی و اجتماعی و جنگی این گروه، برای مردم رنج‌دیده‌ی افغانستان جز جنگ و سختی چیزی به جا نگذاشته است. وضع قوانین سختگیرانه‌ای مثل وجوب همراهی مرد محرم برای بیرون رفتن زنان از خانه، داشتن ریش بلند و موی سر کوتاه برای مردان، نماز جماعت اجباری، ممنوعیت زنان و دختران از حق کار و تحصیل و ممنوعیت عکاسی و نقاشی از موجودات زنده از موارد دیگری بود که موجب دلزدگی مردم از طالبان بود. طالبان از سال ۱۳۷۳ که رسما اعلام موجودیت کرد زنان و مردان زیادی را در جای جای افغانستان عزادار کرد و حوادث غمناک زیادی را رقم زد. اما چیزی که مجددا طالبان را سر زبان‌ها انداخت تصرفات فراوانی‌ست که در یک ماه اخیر فتح کرده؛ حتی بدون جنگ. تصرفات پی در پی طالبان و اخبار ضد و نقیض افغانستان، سبب شده است که تحلیلگران، کارشناسان، فعالان عرصه‌ی بین‌الملل و تمام علاقه‌مندان به مردم عزیز افغانستان این تحولات را بصورت جدی‌تری دنبال کنند. مسئله‌ای مهمتری که اکنون باید به آن توجه نمود، وجود دولتی سرسپرده و ذلیل و آمریکاپرست است، که رئیس کنونی کدخداپرستان درون ایران و حلقه‌ی اطرافیانش باید پیش آن‌ها شاگردی ذلت کنند!از موارد متعدد ذلت دولت کنونی که خود از ریشه‌های قدرت یافتن طالبان است به چند مورد اشاره می‌شود:۱) در آذرماه ۹۸ بود که دونالد ترامپ ریاست جمهوری آمریکا در سفری غیرمنتظره و اعلام نشده وارد فرودگاه بگرام شد. در این سفر ۲ ساعته رئیس جمهور افغانستان، اشرف غنی برای دیدار با آقای ترامپ در اقدامی تحقیرآمیز به پایگاه بگرام رفت و در بین سربازان آمریکایی ایستاد که موجی از واکنش را در میان مردم غیور افغانستان و کارشناسان سیاسی برانگیخت.۲) در فروردین ۱۴۰۰ بود که اشرف غنی در افتتاح سد کمال‌خان بیان داشت که «کشورش دیگر آب رایگان به کسی نمی‌دهد.» و «ایران از این پس برای باید برای دریافت آب، به افغانستان نفت بدهد.» این سخن نسنجیده‌ی آقای غنی باعث بوجودآمدن تنش‌هایی سیاسی در بین دو دولت شد. از طرفی دست‌آویزی از سوی رسانه‌های دشمن دو ملت برای تحریک و ایجاد تفرقه بود. در صورتی که با وجود اشتراکات زبانی، مذهبی، فرهنگی، جغرافیایی و تاریخی، مهمترین مسائل چالش برانگیز براحتی می‌توانند حل شوند.۳) در سال ۱۴۰۰، درحالی که طالبان روز به روز شهرهای بیشتری را تصرف می‌کردند، جناب غنی و عبدالله با هیئتی ۶۰ نفره عازم واشنگتن شدند که نه رئیس‌جمهور آمریکا که هیچکدام از مقامات امریکا، اعم از وزیر امورخارجه و معاونانش با او کنفرانس مشترک خبری برگزار نکردند و حتی به استقبال اون نیز نرفتند. بایدن و دولتمردان آمریکا پس از تحقیر این خودباختگان، صرفا به دادن وعده‌های شفاهی که تکرار وعده‌های قبلی بود بسنده کردند و هیچ حرفی هم از توافق نامه امنیتی کابل به میان نیامد.وجود چنین دولت‌هایی با سیاست‌های اشتباه که توصیه‌ها و نصیحت‌های سیاسمتداران دلسوز دوست و هم‌دین در کشورهای همسایه را نمی‌پذیرند؛ باعث پیچیده‌تر شدن مسائل افغانستان و طالبان شده‌است.در پایان باید بیان داشت:در این روزها که طالبان، ولسوال(شهرستان) پس از ولسوال و ولایت (استان) پس از ولایت را تصرف می‌کند و به کابل هم نزدیک و نزدیک‌تر می‌شود، به راستی آیا مسئولان مربوطه در دیپلماسی و میدان، اطمینان لازم و کافی دارند که رویکرد طالبان چنان تغییر پیدا کرده است که جمهوری اسلامی به عنوان یکی از مهمترین و بزرگترین همسایگان افغانستان، موضعی نسبتا انفعالی یا هم‌سو با به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان بگیرد؟ آیا در صورت تسلط کامل طالبان بر افغانستان یا بخش اصلی قدرت بودن در افغانستان، امنیت و آرامش برادران و خواهران سنی و شیعه‌ی ما و همه‌ی مردم افغانستان، دوباره توسط طالبان مورد تهدید و تعرض قرار نخواهد گرفت؟ آیا واقعا دیدگاه‌های قومیت گرایانه‌ی طالبان نسبت به سایر اقوام و قوم بزرگ هزاره، همانطور که سخنگوی آنان یعنی ذبیح اﷲ مجاهد، در توئیتر می‌گوید تغییر کرده است و دیگر آن‌ها را مورد اذیت و آزار و کشتار قرار نخواهند داد؟به هر ترتیب، ما ایرانیان باتوجه به اشتراکات دینی، تاریخی، زبانی، فرهنگی که با کشور افغانستان داریم، افغانستان و مردمش را جان خود می‌دانیم و امیدواریم مسئولین امر، چنان تضمین‌هایی از گروه‌های مختلف و دولت‌های صاحب نقش در افغانستان گرفته باشند و‌ چنان فعالانه در عرصه‌های گوناگون سیاسی، دیپلماسی و میدانی عمل کنند که با درنظر گرفتن منافع مردم افغانستان، ایران و ایرانی در آینده‌ی تاریخ شرمنده‌ی مردم صادق، باصفا، صریح، شجاع، پرکار و پرتلاش افغانستان نباشند و برگ دیگری از حمایت از مستضعفین و مظلومان در کارنامه‌ی پرافتخار انقلاب اسلامی ثبت شود.سعید محمدی | کارشناسی فلسفه‌ غرب