این اعداد عزیز

شماره ۸۵| اسما شهنازی- این متن تنها به دلیل اهمیت پرداختن به دانشجویان بازداشتی نوشته شده است و به هیچ عنوان قابلیت استفاده آماری و خبری ندارد؛ زیرا اخبار و آمار دقیقی در منابع موجود نیست. هدف از انتشار این متن، یادآوری رنجی است که در یک قدمی تعدادی از دوستان و هم‌وطنانمان جولان می‌دهد. امروز که حدود ۱۳ سال از جریان اعتراضات مردمی به نتایج انتخابات خرداد ۱۳۸۸ و حوادث پیرامون آن می‌گذرد و در حالی که تا کنون آمار دقیقی از همۀ کشته‌شدگان یا بازداشت‌شدگان آن دوران منتشر نشده است، شاید کمتر کسی را بتوان یافت که نام «ندا آقا سلطان» را نشنیده باشد؛ دختری ۲۷ ساله که در ۳۰ خرداد ۱۳۸۸ کشته شد و انتشار فیلم کوتاهی از لحظات جان سپردن او که با تلفن همراه گرفته شده بود، بازتاب‌های فراوانی در رسانه‌های جهان و فضای مجازی به دنبال داشت. من آن زمان تنها هشت سال سن داشتم و با توجه به فضای رسانه‌ای محدود آن دوران، تنها عکس ندا را دیده بودم و همین عکس کافی بود تا خاطرات تلخ آن روزها شفاف‌تر از هر خاطرۀ دیگری در ذهنم نقش ببندد. زمان گذشت و صدای دادخواهی خانوادۀ ندا و دیگر خانواده‌ها، در میان فریاد اعتراض مردم در برابر مشکلات متعدد اقتصادی و اجتماعی، گم شد. فریادهایی که اگر بگوییم ایران عزیزمان سمفونی غمناکی از آن‌هاست، خلاف واقع نگفته‌ایم. اگر صفحات تاریخ معاصر عجیبمان را ورق بزنیم، نمی‌توانیم چشم روی اعتراضات دی ماه ۱۳۹۶ ببندیم. پویشی که با شعار «نه به گرانی» آغاز شد و ابتدا با خواسته‌هایی اقتصادی بود؛ اما با فراخوان‌های بیشتر، دامنۀ آن فراتر رفت و اعتراض به عملکرد نظام سیاسی ایران را نیز دربرگرفت. اطلاعات دقیقی از تعداد و مشخصات افرادی که در این اعتراضات جان باختند، وجود ندارد. در مورد بازداشت‌شدگان هم تنها رقم ۸۰۰۰ تن در برخی از منابع موجود است. امروز من بیشتر از هر زمان دیگری به این اعداد و ارقام می‌اندیشم. البته نمی‌توانم ادعا کنم که اهمیت اندیشیدن به این ارقام، یک شبه به من نازل شده است. بلکه آنچه مرا به این اندیشه واداشته و می‌دارد، گذر و تلخی زمان بود. در میان این گذر زمان، می‌توانم سال ۱۳۹۸ را که حجم اندوه آن می‌تواند هر فردی را از پا بیندازد، نقطۀ عطف زندگی‌ام بنامم. یک صبح جمعه و در حالی که جامعه آمادگی آن را نداشت، بنزین گران شد و در پی آن، اعتراضات آبان ماه کلید خورد. این اعتراضات با قطعی و اختلال اینترنت همراه بودند؛ ولی برای من که حالا دانشجویی نوورود در پایتخت بودم، قابل مشاهده و نسبت به گذشته، ملموس‌تر بودند. این بار به جای اینکه عکس و فیلم‌ها را ببینم، به آتشی خیره شده بودم که می‌سوزاند، می‌بلعید، می‌کُشت و مهیب و ترسناک بود. با اینکه دسترسی به اینترنت محدود و در اکثر مواقع ناممکن بود، اما صدای تیراندازی و آمبولانس و... به تکرار به گوش می‌رسید و من اتفاقات پیرامونم را حس می‌کردم. این بار می‌دانستم که آن «عدد»ها، از کجا زاده شده‌اند و می‌توانستم بهتر از گذشته، هم‌زادپنداری کنم. این بار از سوی برخی منابع، رقم ۸۶۰۰ تن برای بازداشت‌شدگان و ۱۵۰۰ تن برای جان‌باختگان، اعلام شده است؛ ۱۵۰۰ جان گرفته شده، قبل از اثبات قطعی گناه. بعد از آبان ۱۳۹۸ و در حالی که زخم‌هایمان هنوز التیام نیافته بود، یک صبح تاریک با خبر سقوط پرواز شمارۀ ۷۵۲ بیدار شدیم. همه مبهوت و حیران بودیم. ۱۷۶ بی‌گناه جان باخته بودند و این غم همچون صخره‌ای بر قلب‌هامان سنگینی می‌کرد. در روز بعد مقامات اطلاعاتی تعدادی از کشورها اعلام کردند که تصاویر ماهواره‌های شناسایی مادون قرمز مستقر در فضا، با اطمینان شلیک و نزدیک شدن دو موشک سطح به هوا به بدنۀ هواپیما را نشان می‌دهد. سخنگوی دولت ایران اما بی‌درنگ، با انتشار بیانیه‌ای، هرگونه برخورد موشک را تکذیب کرد. با وجود تحلیل‌ها و خبرسازی‌های مختلف و همچنین تکذیب‌های متوالی، در نهایت در تاریخ ۲۱ دی ۱۳۹۸، شلیک موشک به پرواز ۷۵۲ توسط ستاد کل نیروهای مسلح ایران تأیید شد. این خبر، همچون هیزمی آتش اعتراضات مردمی را که پس از آبان خونین تا حدودی خاکستر شده بود، شعله‌ور کرد و برای من، این بار عدد ۱۷۶ همچون پتکی بر سرم فرود آمده بود؛ چرا که در بین این ۱۷۶ جان عزیز سرشار از زندگی، ۱۶ نفر از هم‌دانشگاهی‌هایمان هم حضور داشتند. ۱۶ فرزند این خانه که برای تحصیل و ساختن زندگی بهتر تلاش می‌کردند. در پی این فاجعه، جامعه و دانشگاه روزهای بسیار ملتهب و غمناکی را به خود دیدند و توان فعالیت از ما گرفته شده بود. شاید بسیاری از ما گمان نمی‌کردیم که بتوانیم این داغ‌ها را دوام بیاوریم؛ ولی ما همچنان هستیم و زمان گذشت؛ چون محکوم به گذر کردن است.سال ۱۳۹۸ با این غم‌ها رو به پایان بود که رئیس مرکز روابط عمومی وزارت بهداشت، در ۳۰ بهمن ماه اعلام کرد که نتایج آزمایش اولیۀ دو مورد مشکوک ابتلا به کرونا در استان قم، مثبت گزارش شده است و این خبر، تائیدی شد بر حضور ویروس کرونا در ایران. این خبر، بوی مرگ می‌داد. در دو سال و اندی که کرونا بر زندگی‌هایمان خیمه زده بود، هزاران نفر جان باختند. در آن روزها با اینکه تمامی رسانه‌ها سعی در هشدار دادن به مردم داشتند، اما بعد از گذشت چند ماه و عادت کردن مردم جامعه به شرایط، آمار قربانیان تنها به اعدادی در صفحه تلویزیون تبدیل شده بود و با اینکه در بعضی از روزها شمار قربانیان به بیش از ۶۰۰ نفر می‌رسید، اما باعث هوشیاری مردم نمی‌شد؛ تا آنجا که کسی خود، عزیزش را از دست می‌داد. کرونا چند عزیز را از من گرفت و از دست دادن آن‌ها، مثل سیلی محکمی بود که به صورتم خورد و مرا بیدار کرد. این سیلی‌ها، دوباره یادآوری کردند که این اعدادی که هر روزه در تلویزیون می‌بینیم، تنها عدد نیستند! بلکه جان‌هایی هستند که ده‌ها نفر به آن‌ها وابستگی دارند. کرونا کنترل شد؛ اما جای خالی افرادی که از دست رفتند، هرگز پر نشد. شهریور ۱۴۰۱، زمانی که تنها چند ماه از کنترل کرونا گذشته بود و خستگی دو سال تلخ هنوز در بدنمان باقی مانده بود، با جان باختن دختر وطن، «مهسا امینی»، فصل جدیدی از زندگی برای هر ایرانی و ایران‌دوستی گشوده شد. فصلی که تا کنون جاهای خالی زیادی را به بار آورده است و در آن، تعدادی از دوستان ما متحمل هزینه‌های گزافی شدند و خواهند شد. در طی جریان اعتراضات مردمی از شهریور ماه تا کنون، دانشجویان زیادی به شیوه‌ها و اتهامات مختلفی بازداشت شده‌اند. برخی از آن‌ها را تنها با نام و تصویر می‌شناسیم، بعضی را چند باری از نزدیک دیده‌ایم و تعدادی از آن‌ها دوستان عزیزمان هستند؛ دوستانی که به زودی با احکام سنگینی روبه‌رو خواهند شد. احکامی که فرصت جوانی کردن و داشتن یک زندگی معمولی را از آن‌ها سلب خواهند کرد. آمار موثقی از تعداد دانشجویان بازداشتی کل کشور و تعداد احکام صادره وجود ندارد و تا به حال، فقط عدد ۶۳۷ نفر برای بازداشت‌شدگان اعلام شده است. اما از کنار همان آمارهای غیرموثق موجود هم نباید ساده گذر کرد. نباید فراموش کنیم که هر یک از این اعداد، نمایندۀ هزاران آرزوی در خطر نابودی است؛ آرزوهایی که با سکوت ما پشت میله‌های زندان‌ها تضعیف می‌شوند و رفته رفته خواهند مرد. هر یک از ما، می‌توانست یکی از آن اعداد باشد. امروز وظیفۀ ماست که اجازه ندهیم این اعداد، «عدد» بمانند. باید با هر وسیله و ابزاری، در هر نقطه‌ای از این جهان خالی از انصاف، صدای آزادی‌خواهان در بند باشیم، حقوق پایمال‌شده‌شان را مطالبه کنیم و برای احقاقشان تسلیم نشویم. یقیناً مسیر دشواری است و تلخی‌ها و ناملایمات زیادی خواهد داشت؛ اما نیرو و انگیزۀ ما، باید رنجی باشد که دوستانمان در هر ثانیه در زندان تحمل می‌کنند. به خاطر بسپاریم که بسیاری از معترضین، نه دشمن، بلکه بسیار دوستدار کشورشان و دلسوز آن هستند. به جای خاموش کردن صدای معترض، باید به آن گوش سپرد. چه کسی بیش از فرزندان این میهن، دغدغۀ آن را دارد و بهتر از او، مشکلاتی را که با آن‌ها زندگی می‌کند، درک کرده است؟ چه کسی توانمندتر و خلاق‌تر از دانشجویان این سرزمین است که بتواند مشکلات کشورش را ببیند و راه حل بیابد؟ هر یک از دانشجویان این وطن، تکه‌ای از پازل آیندۀ ایران هستند. عدم حضورشان در دانشگاه، یعنی خالی بودن جای آن‌ها در این پازلی که جان و آیندۀ ما، به ساختن آن گره خورده است. پازلی که با وضع قوانین مستبدانه و سخت در شیوه‌نامۀ انضباطی، صدور حکم‌های سنگین و سخت‌تر در دادگاه و خالی شدن جای تکه‌های گمشده‌اش، نه تنها دیگر زیبا نخواهد بود، بلکه بنیان تفکر آینده‌سازش سست‌تر خواهد شد. شاید بتوان دانشجو را دربند کرد، صدای اعتراضش را نشنید و تلاش در سرکوبش داشت؛ ولی شرایط فکری جامعۀ ایران، هرگز به قبل از شروع اعتراضات باز نخواهد گشت و این‌گونه، تنها سرمایه‌های وطن از دست خواهند رفت. به امید روزی که دیگر شاهد بازداشت فرزندان دغدغه‌مند ایران نباشیم.