قرآن کتاب زندگی

درس هفدهم: کتاب قرآن خانواده آرامشآیه:إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَ يُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبِيراً <۹> (سوره اسراء)ترجمه:«همانا اين قرآن [بندگان را] به راست ‏ترین و استوارترين راه هدايت مى‏ كند و اهل ايمان را كه نيكوكار باشند، به اجر و ثواب عظيم بشارت مى ‏دهد.»موضوع:• قرآن راه نشان و بهترین برنامه زندگینکات و اشارات:تفسیرقرآن کریم آخرین کتاب آسمانی است که بر آخرین پیامبر الهی نازل شده است. خداوند متعال صفات و ویژگی‌های متعددی برای آن ذکر کرده که از جمله مهم‌ترین آنها «هدایتگری» است. هدایتگری قرآن، هدایت به مستقیم‌ترین و پابرجاترین راه‌هاست و خداوندی که خالق، عالم و توانای مطلق است، آن را ترسیم و تبیین نموده است:«إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ»(همانا اين قرآن [بندگان را] به راست‏ ترین و استوارترين راه هدايت مى ‏كند‏).مستقيم‌تر و استوارتر از نظر عقایدى كه عرضه مى‏ كند، عقایدى روشن، قابل درك خالى از هرگونه ابهام و خرافات، عقایدى كه دعوت به عمل دارد، نيروهاى انسانى را بسيج مى‏ كند و ميان انسان و قوانين عالم طبيعت هماهنگى برقرار مى ‏سازد.مستقیم‌تر و استوارتر از اين نظر كه ميان ظاهر و باطن، عقيده و عمل، تفكر و برنامه، همگونى ايجاد كرده و همه را به سوی خدا دعوت مى‏ كند.مستقیم‌تر و استوارتر از نظر قوانين اجتماعى و اقتصادى و نظامات سياسى كه‏ بر جامعه انسانى حكم‌فرماست كه هم جنبه‏هاى معنوى را پرورش مى‏ دهد و هم از نظر مادى، تكامل‌آفرين است.برنامه‌های مختلفی دارد؛ از جمله برنامه ‏هاى اخلاقى كه انسان را از هرگونه تمايل به افراط و تفريط و آز و حرص و طمع و اسراف و تبذير و بخل و حسد و ضعف و استكبار رهايى مى‏ بخشد. و بالاخره صاف‌تر و مستقيم ‏تر از نظر نظام حكومتى كه برپادارنده عدل است و درهم كوبنده ستم و ستمگران.علامه طباطبائی(ق) در تفسیر «إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ» می‌نویسد:يعنى اين قرآن هدايت مى‏ كند به سوى دينى كه اقوم از هر دين و مسلط‌‌‌‌تر براداره امور بشر استهمچنان كه در جاى ديگر فرموده است: «قُلْ إِنَّنِي هَدانِي رَبِّي إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ دِيناً قِيَماً مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً؛ بگو اى پيامبر محقّقاً مرا خدا به راه راست هدايت كرده است به دين استوار و آيين پاك ابراهيم».«اقوم» افعل تفضيل از قيام است و معناى اصلى قيام، ضد قُعُود و نشستن است كه اين خود يكى‏ از معتدل‏ترين حالات آدمى است و انسان در اين حال از هر حالت ديگرى نسبت به كارهايش مسلّط‌‌‌‌تر است به خلاف نشستن يا طاقباز يا به پشت و امثال آن؛ ولى اين كلمه را در نيكو انجام دادن هر كار استعمال كرده‏اند و به كسى كه به خوبى متصدى كارى شود و بدون عجز و خستگى و با حسن اداره آن را از آب درآورد مى‏گويند فلانى قائم به فلان امر است؛ يعنى آن امر را مراقب و نگهدار است و حال آن را آن طور كه مناسب آن است رعايت مى‏نمايد. در آيه مورد بحث خداوند متعال اين ملت حنيف را ملتى قائم ناميدهو در جاى ديگر فرموده است:«فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ»(پس تو روى به جانب آيين پاک اسلام آور و پيوسته از طريق دين خدا كه فطرت خلق را بر آن آفريده است پيروى كن كه هيچ تغييرى در خلقت خدا نبايد داد؛ اين است آيين استوار) و نيز فرموده است: «فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ الْقَيِّمِ».دلیل آن این است که اين دين و این کتاب آسمانی خير دنيا و آخرت پیروان خود را تأمين و تضمين نموده و قائم بر اصلاح حال معاش و معاد ايشان است و دلیل این مطلب نیز اين است که این دين با مقتضيات فطرت انسانى موافق است كه خداوند بر اساس آن او را خلق كرده و او را به حسب آن مجهز به ابزارى فرموده كه او را به سوى غايت و هدف از خلقتش و سعادتى كه برايش در نظر گرفته شده راهنمايى مى‏كند.پرسش: اینکه خداوند می‌فرماید: «قرآن بندگان را به راست ‏ترین و استوارترين راه هدايت مى ‏كند» و اصطلاحاً از «افعل تفضیل» استفاده می‌کند، این سؤال را در ذهن ایجاد می‌کند که مگر در مذاهب و اديان دیگر، اين استقامت، عدالت و استواری در هدایت وجود دارد که قرآن واسلام از آنها در این زمینه بهتر و جلوتر باشد؟پاسخ: با توجه به چند نكته پاسخ اين سؤال روشن مى‏شود:اولاً اگر طرف مقايسه اديان آسمانى ديگر باشد، بدون شک آنها نيز هر یک در زمان و عصر خود آیينى مستقيم و صاف و پابرجا بودند؛ ولى طبق قانون تكامل، هنگامى كه به مرحله نهايى يعنى مرحله خاتميت برسيم، آیينى وجود خواهد داشت كه مستقیم‌ترین و پابرجاترين است.ثانياً اگر طرف مقايسه غير مذاهب آسمانى باشد، باز هم افعل تفضيل در اينجا مفهوم دارد؛ زيرا مكتب‌هاى ديگر مى‏ كوشند سهمى از استقامت و راستی را داشته باشند؛ ولى در مقايسه با اشتباهاتشان و در مقايسه مجموع آنها با قرآن روشن می‌شود كه اين آیين از همه مستقيم‏تر و با ساختمان روح و جسم و جان انسان هماهنگ‌تر و به همين دليل پابرجاتر است.ثالثا «افعل تفضيل»، هميشه دليل‏ بر اين نيست كه طرف مقايسه، حتماً سهمى از آن مفهوم را داراست،چنان‌كه در قرآن مجيد مى‏ خوانيم:«أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدى‏»(آيا كسى كه به سوى حق دعوت مى‏كند شايسته ‏تر براى رهبرى استيا آن كس كه راهى به حق ندارد مگر اينكه او را رهبرى كنند) (يونس: ۳۵)نکته دیگری که با دقت از آیه نهم سوره اسراء فهمیده می‌شود این است که با توجه به معنای واژه «اَقْوَم: ثابت‏تر و پابرجاتر» و همچنین با در نظر گرفتن اينكه طرف مقايسه در آیه شریفه ذكر نشده و به اصطلاح «حذف متعلَّق دليل بر عموم است» روشن مى‏شود كه اين آيه از آياتى است كه اشاره‏اى به مسئله خاتميت اسلام و پيامبر اکرم(ص) نيز دارد؛ چراكه مى‏گويد اين آیين از همه آیين‌ها ثابت‏تر و پابرجاتر است.در پایان آیه به مؤمنانی که ایمان خود را با اعمال صالح و نیک کامل می‌کنند، بشارت می‌دهد که پاداشی بزرگ در انتظار ایشان است: «وَ يُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبِيراً»(و اهل ايمان را كه نيكوكار باشند به اجر و ثواب عظيم بشارت مى‏ دهد).روایتامام صادق(ع) در مورد آیه شریف «إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي‏ هِيَ‏ أَقْوَمُ» فرمود:«يَهْدِي إِلَى الْإِمَامِ»(قرآن کریم به سمت امام و شناخت او هدایت و راهنمایی می‌کند).مطابق این روایت هدف قرآن سوق دادن مردم به سمت امام و حجّت الهی است. با این توصیف چگونه می‌توان وجود قرآن را برای هدایت کافی و خود را بی‌نیاز از امام و حجّت الهی دانست؟!جهت تهیه کتاب کلیک کنید