چرا فوتبال مهم است؟

روایت پله از شکست برزیل در فینال جام جهانی ۱۹۵۰خندیدیم! جیغ کشیدیم! بالا و پایین پریدیم! با همه فامیل در خانه کوچک­‌مان جمع شده بودیم. مثل همه خانواده­‌های دیگر در سراسر برزیل. ۳۰۰ مایل آن طرف­‌تر پیش چشم جمعیتی خروشان در ریودوژانیرو، برزیل بزرگ در فینال جام جهانی ۱۹۵۰ به مصاف اروگوئه کوچولو رفته بود. همه‌چیز به سود ما بود، لحظه سروری ما فرا رسیده بود و در دومین دقیقه نیمه دوم، یکی از فورواردهای ما، فریاکا، مدافع مستقیمش را از سر راه برداشت و توپ را با یک شوت تیز و کوتاه به طرف دروازه فرستاد. توپی که از دروازه­‌بان گذشت و به تور چسبید.برزیل ۱ اروگوئه ۰.زيبا بود، حتی اگر نمی‌توانستيم با چشم خودمان ببينيمش. شهر كوچک ما تلويزيون نداشت. درواقع پخش تلويزيونی با همين جام جهانی به برزيل آمد، اما فقط در ريو، بنابراين ما مثل بيشتر برزيلی‌ها فقط راديو داشتیم. گوشه اتاق اصلی خانه، يک راديوی غول‌آسای چهارگوش با پيچ‌های گرد و آنتنِ وی‌شكل جا خوش كرده بود كه حالا داشتيم مثل ديوانه‌ها دورش می‌رقصيديم و جيغ‌وداد می‌كرديم.من نه‌سالم بود، ولی آن احساس را هرگز فراموش نخواهم كرد: سرخوشی، غرور و فكر اين‌كه دوتا از بزرگ‌ترین عشق‌هايم، فوتبال و برزيل، حالا در پيروزی متحد شده بودند؛ در رسيدن به عنوان بهترينِ همه جهان. مادرم را يادم است، با لبخند سهل‌الوصولش، و پدرم را، قهرمانم، كه بعد از مصدوميت چندسال قبل و فروريختن همه روياهای فوتبالی‌اش، حالا دوباره جوان شده بود و دوستانش را با شادمانی غریبی بغل می‌كرد. همه اين‌ها قرار بود نوزده دقيقه دوام بياورد.تا قبل از آن روز، شانزدهم جولای ۱۹۵۰، روزی كه هر برزيلی‌ای مثل سال‌مرگ عزيزش آن را به‌خاطر دارد، سخت می‌شد به چيزی فكر كرد كه بتواند همه مردم ما را كنار هم جمع كند. آن‌موقع برزيلی‌ها را چيزهای زيادی از هم جدا می‌كرد و وسعت كشور، يكي از آن‌ها بود. شهر كوچک ما، بائورو، روی فلاتی در ايالت سائوپولو، انگار يک دنيا با ريو، پايتخت پرزرق‌وبرق و ساحلی برزيل و محل برگزاری فينال جام جهانی، فاصله داشت. ريو همه‌اش سامبا بود و گرمای حاره‌ای و جوان‌های خوش‌قيافه در لباس‌های خنک، يعنی همان چيزی كه بيشتر خارجی‌ها با شنيدن اسم برزيل تصور می‌كنند. اما بائورو در روز بازی آن‌قدر سرد بود كه مادرم تصميم گرفت اجاق آشپزخانه را روشن كند، شايد اتاق نشيمن گرم شود و مهمان‌ها از سرما نمیرند. و اگر ما آن روز فكر می‌كرديم از ريو خيلی دوريم، نمی‌دانم برزيلی‌های ساكن آمازون يا مرداب‌های وسيع پانتانال، يا صخره‌های لم‌يزرع سرتائو در شمال‌شرق چه حسی داشتند. برزيل از ايالات متحده منهای آلاسكا بزرگ‌تر است و آن موقع حتی بزرگ‌تر از اين به‌نظر می‌آمد. منظورم زمانی است كه فقط اندک ثروتمندان افسانه‌ای ماشين داشتند و تازه در برزيل، جاده‌های آسفالت چندانی هم وجود نداشت كه كسی بخواهد رويش رانندگی كند. ديدن هر چيزی بيرون از زادگاه برای همه، جز معدودی برزيلی خوش‌شانس، رويای دورودرازی به‌حساب مي‌آمد و من تا پانزده‌سالگی، چشمم به اقيانوس نيفتاد.ولی فقط جغرافيا نبود كه ما را از هم دور و جدا می‌كرد. برزيل، سرزمين زيبای برخوردار از طلا و نفت و قهوه و ميليون‌ها موهبت ديگر، گاهی شبيه دو كشور كاملا مجزا و متفاوت به‌نظر می‌آمد. سرمايه‌داران و سياست‌مداران در ريو، عمارت‌های پاريسی، پيست‌های اسب‌دوانی و تفرجگاه‌های ساحلی‌ خودشان را داشتند، اما آن سال، وقتی برزيل برای اولين‌بار ميزبان جام جهانی شد، تقريبا نصف برزيلی‌ها غذای كافی برای خوردن نداشتند، فقط يک نفر از هر سه نفر، خواندن بلد بود و من و برادر و خواهرم جزء آن نيمه‌ای از جمعيت بوديم كه معمولا پابرهنه راه می‌رفتند. اين نابرابری ريشه در سياست، فرهنگ و تاريخ ما داشت؛ من عضو سومين نسلی از خانواده‌ام بودم كه برده به دنيا نيامده بود.سال‌ها بعد كه فوتبال را كنار گذاشته بودم، نلسون ماندلای بزرگ را ديدم. به من گفت: «پله، اين‌جا در آفريقای جنوبی ما اقوام مختلف و پرتعدادی داريم كه هركدام به زبان متفاوتی حرف می‌زنند. شما در برزيل، آن‌همه ثروت داريد و تنها يک زبان، پرتغالی. پس چرا كشورتان ثروتمند نيست؟ چرا كشورتان يک‌پارچه نيست؟» آن‌موقع جوابی برايش نداشتم و حالا هم جواب كاملی ندارم. اما در طول زندگی هفتادوسه‌ساله‌ام، پيشرفت را ديده‌ام. و می‌دانم كه كِی آغاز شد. بله، مردم می‌توانند هرقدر دل‌شان می‌خواهد، شانزدهم جولای ۱۹۵۰ را نفرين كنند. درک می‌كنم، خودم هم اين كار را كرده‌ام، ولی به نظرم شانزدهم جولای، همان روزی بود كه برزيلی‌ها سفر طولانی‌شان را به سوی يک‌پارچگی آغاز كردند؛ روزی كه چشمان‌مان به قدرت واقعی فوتبال باز شد.آن موقع هم مثل امروز، هيچ‌چیز به‌اندازه جام جهانی مردم را به هيجان نمی‌آورد؛ تورنمنتی كه هر چهار سال، كشورها را از سراسر جهان كنار هم جمع می‌كند تا يک ماه كامل را به رقابت، جشن و نمايش بگذرانند، مثل مهمانی عظيمی كه همه زمين به آن دعوت‌اند. المپيک هم فوق‌العاده است، اما با آن همه ورزش و رقابت و مسابقه، برای سليقه من زيادی شلوغ است. جام جهانی فقط فوتبال دارد؛ مسابقه‌هايی كه آرام‌آرام هيجان می‌سازند و انباشته می‌كنند تا آن نقطه اوج بی‌نظير، بازی فينال، كه پادشاهان جديد جهان را معلوم می‌كند.حالا جام جهانی چنان رويدادی شده كه به نظر می‌آيد هميشه وجود داشته است. اما در ۱۹۵۰ وقتی برای اولين‌بار به خاک برزيل آمد، هنوز اتفاق نسبتا جوانی بود و پايه‌های چندان استواری نداشت. اولين جام جهانی فقط بيست‌سال قبلش، در ۱۹۳۰ برگزار شده بود. يک فرانسوی به اسم ژول‌ريمه كه رئيس فيفا بود، تصميم گرفت ويترينی برای اين ورزش كه هر روز محبوب‌تر می‌شد، درست كند. ابتكار ريمه كم‌كم محبوب‌تر و مقبول‌تر شد و در سومين دوره آن، يعنی ۱۹۳۸ فرانسه، بازی‌ها چندده‌هزار نفر تماشاگر داشت. ولی يک ‌سال بعد جنگ‌ جهانی دوم شروع شد و جام جهانی را هم مثل خيلی از چيزهای ديگر متوقف كرد. جنگ در ۱۹۴۵ تمام شد، اما بيشتر كشورهای اروپايی چنان ويران و درگير بازسازی شهرها و كارخانه‌ها بودند كه فكر برگزاری دوباره يک تورنمنت فوتبال، خيلی دور از ذهن بود. تا سال ۱۹۵۰ كه بالاخره به‌نظر می‌آمد می‌شود دوباره به ادامه ماجرا فكر كرد. سازمان‌دهندگان برای ميزبانی به كشوري نياز داشتند كه از جنگ آسيب نديده باشد و از عهده مخارج ساخت استاديوم‌ها و زيرساخت‌های مورد نياز هم بربيايد. اين‌طور بود كه پای برزيل‌ به میان آمد.اما حتی بعد از آن‌كه برزيل ميزبانی را قبول كرد و مشكل محل برگزاری حل شد، چندين كشور آن‌قدر ورشكسته بودند كه نمی‌توانستند تيم‌هايشان را به آمريكای جنوبی بفرستند. هنوز مسافرت با جت همه‌گير نشده بود، رسيدن از اروپا به برزيل حداقل سی ‌ساعت طول می‌كشيد و چندين توقف بین راهی لازم داشت. آلمان هنوز در اشغال متفقين بود و حق شركت در رقابت‌ها را نداشت. ژاپن هم همين‌طور. اسكاتلند و تركيه در آخرين لحظات انصراف دادند و در نهايت فقط شش كشور از اروپا در رقابت‌ها شركت كردند تا تعداد كل تيم‌ها به سیزده برسد. برای آن‌ها خيلی بد بود، ولی برای برزيل، بهتر از اين نمی‌شد! ما دنبال اولين عنوان قهرمانی در جام جهانی بوديم و حالا به‌نظر می‌آمد زمانش واقعا فرا رسيده است. در يک ميدان كم‌رقيب خانگی چطور ممكن بود ببازيم؟روح تازه­‌ای داشت در برزیل دمیده می‌­شد و همه احساسش می­‌کردند. مردم انگار فنر در گام‌­های­شان بود، انگار می­‌خواستند چشم­‌های دنیا را خیره کنند. حتی در دورافتاده‌ترین مناطق مثل بائورو، همه‌­مان غرق در تب جام‌جهانی بودیم. البته بیشتر از آنکه تب خود بازی­‌ها باشد، هیجان اطمینان از قهرمانی بود. من فقط ۹ سال داشتم، اما سنم برای اینکه قاطی این اتفاق‌ها شوم کفایت می‌­کرد. «اون جام مال ماست!» پدرم این را وقتی که شب­‌ها همگی اخبار اردوی آمادگی تیم ملی را گوش می‌کردیم، بارها و بارها با قطعیت تکرار می‌کرد. «جام به ما می‌­رسه دیگو» رفقايم از برگزاری جشن و كارناوال شادی حرف می‌زدند و از اين‌كه چه‌كسی ممكن است بتواند جام قهرمانی را با چشم خودش ببيند. فوتبال‌های خيابانی‌مان را با خيال اين‌كه قهرمان جهان هستيم بازی می‌كرديم و هيچ‌كجا هيچ‌كسی پيدا نمی‌شد كه حتی کوچک‌ترين ترديدی در قهرمانی برزيل داشته باشد.جام جهانی كه شروع شد ما هم بازی‌های محله‌ای‌مان را متوقف كرديم كه همه‌ حواس‌مان را به مسابقه‌ها بدهيم و تا مدتی هيجان و اشتياق‌مان خيلی خوب ارضا شد. برزيل در ريو، ديدار افتتاحيه را چهار بر صفر از مكزيک برد. مسابقه‌ بعدی با سوئيس، رقابت متعادل‌تری بود كه دو-دو مساوی شد، اما پيروزی دو-صفر بر يوگسلاوی اعصاب همه را آرام كرد و برزيل را به دور نهايی رساند.و آن‌جا بود كه انگار هيولايی خفته ناگهان بيدار شد؛ برزيل اول تيم قبراق سوئد را هفت بر یک ويران كرد و چهار روز بعد، اسپانيا را هم شش-یک برد كه گل‌هايش را پنج بازيكن متفاوت زدند. برزيل به‌نظر تيم مستعد و متوازنی می‌آمد كه يک دفاع خوب و چند گل‌زن آماده در خط حمله دارد. آن‌ها جلوی جمعيتی بازی می‌كردند كه شور و انرژی و كاغذرنگی بر سرشان می‌ريخت؛ نهايت عشقی كه آدم می‌توانست از تماشاگر خانگی انتظار داشته باشد. و به اين ترتيب، بدون هيچ تعليقی برزيل به يک‌قدمی قهرمانی رسيد. شايد دون‌دينهو، پدرم، راست می‌گفت. شايد اين جام واقعا مال ما بود.فينال، همانی بود كه همه می‌خواستند؛ جلوی اروگوئه، كشور كوچكی در مرز جنوبی برزيل، با دوميليون جمعيت، يعنی خيلی كمتر از ساكنان ريودوژانيرو، كه برخلاف ما لنگ‌لنگان به فينال رسيده بود: با اسپانيا به زور دو-دو كرد و جلوی سوئد هم همين نتيجه را پنج‌دقيقه مانده به سوت پايان، به سه-دو رساند. حتی محل برگزاری مسابقه هم، بهترين جای ممكن بود: استاديوم نوساز ماراكانا در ريو كه دولت، آن را براي جام جهانی ساخته بود و به‌خاطر ابعاد غول‌آسا و معماری جلوه‌گرانه‌اش بيشتر به كاخ سلطنتی‌ای می‌مانست كه با هزينه‌ای دست‌ودل‌بازانه اختصاصا برای تاج‌گذاری تيم ميزبان بنا شده باشد. در ساخت ماراكانا بيشتر از ده‌هزار كارگر حاضر بودند كه اواخر پروژه، با جمع‌شدن در قسمتي از سكوها و جشن‌گرفتن گل‌های خيالی، استحكام بنا را «امتحان» كردند. (خوش‌بختانه همه ستون‌ها و تيرها از امتحان سربلند بيرون آمدند.) وقتی پروژه بعد از دوسال تمام شد، ماراكانا با اندكی كمتر از دويست‌هزار نفر ظرفيت، بزرگ‌ترین استاديوم جهان بود؛ ‌پنجاه‌هزار نفر بيشتر از استاديوم همپدن‌پارک در گلاسكوی اسكاتلند كه در رتبه‌ دوم قرارداشت. رسانه‌ها و سياست‌مداران برزيل در رقابت بر سر اين‌كه چه‌كسی بيشتر می‌تواند ماراكانا- و به تبعش برزيل- را مدح كند، خودشان را هلاک كردند. روزنامه «آ نويچی» نوشت: «برزيل حالا بزرگ‌ترین و بی‌نقص‌ترين استاديوم جهان را ساخته كه سندی است بر توان‌مندی مردم و شكوفايی‌ كشور در تمامی عرصه‌های فعاليت انسانی. حالا ما صحنه‌ای با ابعاد شگفت‌انگيز در اختيار داريم تا همه دنيا بتواند نظاره‌گر و تحسين‌كننده اعتبار ما و عظمت ورزشی‌مان باشد.» جوگيرانه است، اما به گرد پای فضای روز فينال هم نمی‌رسد. كارناوال‌های شادی، با سرودها و ترانه‌هايی كه برای قهرمانی برزيل سروده شده بودند، خيابان‌های ريو را قرق كردند. خيلی از كارگرها مرخصی گرفتند و خانه‌هايشان را با شيرينی و نوشيدنی پر كردند تا جشن و مهمانی حتمی بعد از بازی، چيزی كم‌وكسر نداشته باشد. حتی يک روزنامه در صفحه اولش بالای عكسی از تيم ملی تيتر زد: «اين‌ها قهرمانان جهان‌اند!»وقتی تیم برزیل وارد زمین شد، بازیکنان از دیدن ماراکانای لبریز به شوق آمدند. نزدیک ۲۰۰ هزار تماشاگر که تا امروز رکورد بیش­ترین تعداد تماشاگران یک بازی فوتبال باقی مانده است. قبل از شروع بازی به اعضای تیم ساعت‌های طلایی دادند که که رویش حک شده بود «برای قهرمانان جهان». و بعد محض اطمینان برای این­که کسی بی‌خبر نمانده باشد، فرماندار ریودوژانیرو خطاب به تیم، تماشاگران و ملت گفت: شما برزیلی‌ها که من پیروز این رقابت‌ها می‌دانم­‌تان، شما بازیکنان که چندین ساعت دیگر مورد تشویق میلیون­‌ها نفر از هم‌وطنان­‌تان قرار خواهید گرفت، شما هم‌آوردی روی این کره خاکی ندارید، شما از هر رقیبی برترید، شما که من پیشاپیش به‌عنوان فاتحان جام مقابل­‌تان تعظیم می­‌کنم.وسط این ستایش‌­ها فقط یک صدا به نشانه اخطار بلند شد که البته سرچشمه­‌اش نگران‌کننده بود. فلاویو کاستا، مربی برزیل روز قبل به خبرنگارها گفت: این نمایش نیست، یک مسابقه است، مثل بقیه مسابقه‌­ها، فقط دشوارتر و من می­‌ترسم بازیکنان طوری قدم بر میدان بگذارند که انگار نشان قهرمانی پیشاپیش بر روی پیراهن­‌هایشان دوخته شده است.حالا آدم از خودش می­‌پرسد چه خبر بود؟ آن همه شلوغ‌بازی از کجا می­‌آمد؟ آیا ما خام و ساده‌لوح بودیم؟ احمق بودیم؟ یا چیز دیگری در پس‌زمینه جریان داشت؟ یکی از چیزهایی که در طول سالیان یاد گرفتم این است که آن چه در زمین فوتبال اتفاق می‌افتد، تقریبا هرگز روایت­‌گر همه داستان نیست؛ نه فقط در برزیل، بلکه در همه کشورها باید به بیرون آن مستطیل سبز نگاه کنیم، به زندگی بازیکن­‌ها، خود تیم‌ها و بعضی وقت­‌ها وضعیت سیاسی کشور تا بفهمید واقعا چه اتفاقی دارد می‌افتد. در جام جهانی ۱۹۵۰ واضح بود که ورزش فقط قسمتی از ماجراست. برای اولین بار که آخرین بار هم نبود، سیاست‌مداران برزیل رقابت­‌ها را به چشم فرصتی طلایی برای بهبود سابقه و جایگاه کشور و همین­‌طور خودشان دیدند. تمامی برزیل اسیر این­‌ها شده بود و این هیجان به زودی در زمین فوتبال با شوربختانه‌ترین پایان­‌ها روبه‌رو می‌شد؛ اتفاقی که در عمرم بارها و بارها و بارها شاهدش بودم.نیمه اول مسابقه یک نفس حادثه بود و برزیل مدام حمله می‌کرد. نیمه دوم که شروع شد، فریاکا بالاخره اولین توپ را از روکه عبور داد و به دروازه رساند. پدر و مادرم همدیگر را در آغوش گرفتند و من و دوستانم از خانه بیرون ریختیم و محله را روی سرمان گذاشتیم. وقتی با دوستانم برگشتیم خانه، مراسم در شرف آغاز بود، پدرم و دوستانش داشتند درباره بازی‌­های گذشته­‌شان حرف می‌زدند و توجه چندانی به رادیو نمی­‌کردند و همان موقع بود که گزارشگر رادیوی ملی، انگار که از دهانش پریده شده باشد گفت: گل برای اروگوئه؟ چی؟ چطور شد؟ گل برای اروگوئه.گزارشگر بعدا گفت حرفش را عمدا تکرار کرده، چون می‌دانست شنونده‌­ها برای بار اول باور نمی‌کنند. اتاق در سکوت فرو رفت. هنوز دلیلی برای عزا گرفتن وجود نداشت. جام ۱۹۵۰ به خاطر کم بودن تعداد تیم‌­ها، جدول گردشی عجیبی داشت که در نتیجه‌­اش برزیل برای قهرمان شدن کافی بود در فینال با اروگوئه مساوی کند. از زمان بازی هم فقط ۲۰ دقیقه باقی مانده بود و تیم ما تا این­جای جام در هر بازی کم‌تر از یک گل خورده بود و می‌شد مطمئن بود که دفاع ما اجازه گل دوم را نمی­‌دهد، اما لحظه‌ای که اروگوئه توپ را به تور دروازه ما رساند، اتفاق غریبی افتاد؛ چیزی که هم جمعیت حاضر در ماراکانا احساسش کردند و هم ما که فرسنگ‌­ها دورتر در بائورو بودیم. مثل هوایی که از یک اتاق بیرون مکیده می‌­شود، انگار همه آن اعتمادبه‌نفس و نشئگی ناگهان به عکس خودش تبدیل شد. ما آن­‌قدر خودمان را بالا برده بودیم که اگر می­‌افتادیم، ضربه مرگبار بود و ناگهان تمامی برزیل خودش را خیره در ژرفای مغاک احساس کرد. به دوندینهو نگاه کردم که حالا با چشم‌­های گشاد در صندلی فرو رفته بود. در ماراکانا از ۲۰۰ هزار نفر جمعیت مطلقا صدایی بیرون نمی‌آمد. مربی برزیل بعد گفت که سکوت زهره بازیکنان ما را ریخت و اروگوئه کوچولو، خروس رام ازپیش‌شکست‌خورده، حالا بوی خون را احساس می­‌کرد.فوتبال هیچ ربطی به اندازه کشور یا قد و قواره بازیکنان ندارد، فقط جرئت، مهارت و سخت­‌کوشی مهم است. خدایا! من یکی باید این­‌ها را بهتر از هرکسی دیگری می­‌دانستم. ما فراموش کرده بودیم که بنای سنتی فوتبال در اروگوئه اگر بیشتر از برزیل نباشد، کمتر نیست. تیم فوتبال‌شان در جهان به گاراچوارا، اصطلاحی محلی برای جرئت و جنگاوری معروف بود. دو مدال المپیک در کارنامه­‌اش داشت و یک عنوان قهرمانی در جام جهانی ۱۹۳۰، یعنی اولین دوره که در خاک خود اروگوئه برگزار شده بود.وقتی اروگوئه­‌ای­‌ها برای فینال به ریو رسیدند و دیدند که با آن­‌ها مثل قربانی­‌های آیین تاج­‌گذاری برزیل رفتار می‌شود، همان کاری را کردند که دقیقا از تیمی با نسب و تبار قهرمانی انتظار می‌رود. آن­‌ها شوریدند، بازیکنان اروگوئه کاملا خشمگین بودند و با شدت و حدتی غیرعادی تمرین کردند و مربیان و مسئولان همراه تیم در این خشم فرصتی طلایی دیدند. صبح روز مسابقه مانوئل کابالرو، سرکنسول اروگوئه در ریو ۲۰ نسخه از همان روزنامه‌ای که تیم برزیل را پیشاپیش قهرمانان جهان اعلام کرده بود خرید و به هتل محل اقامت اروگوئه برد. وقتی بازیکنان برای صرف غذای قبل از مسابقه سر میز نشستند، کابالرو آن روزنامه­‌ها را روی میز انداخت و گفت: تسلیت می­‌گم، شماها باختید. بازیکنان از عصبانیت منفجر شدند و یکی­‌شان، خوزه بیوتخرا که به جوشی بودن معروف بود، بلند شد و مشتش را کوبید به دیوار و داد زد: نه! نه! نه! اون­‌ها قهرمان نیستند، حالا می‌بینیم کی قهرمان می‌شه.اگر موقع ورود به ماراکانا ترس و اضطرابی هم در بازیکنان اروگوئه باقی مانده بود، با پایان بدون گل نیمه اول به کلی از بین رفت. اسطوره شکست‌ناپذیری برزیل فرو ریخته بود و حتی گلی که ما در آغاز نیمه دوم زدیم، فایده‌­ای غیر از تشدید احساس تنازع بقای تیم اروگوئه نداشت. اودلیو، کاپیتان اروگوئه توپ را از توی دروازه برداشت و دستش گرفت و یک دقیقه خطاب به همه، از جمله داور و تماشاگران داد و بیداد کرد. وقتی بالاخره توپ را روی چمن گذاشت و اجازه داد بازی ادامه پیدا کند، سر هم‌تیمی‌هایش فریاد کشید: یا ازشون می­‌بریم یا همین جا ما را می‌کشند. داشت اغراق می­‌کرد، ولی به هر حال اولین کسی نبود که آن روز در برزیل حرف­‌های غیرواقعی می­‌زد. اعضای تیم به همان سرعتی که اودلیو آرزویش را داشت به حرف‌هایش واکنش نشان دادند و گل مساوی به فاصله کمی به ثمر رسید. بعدش نوبت جیجیا، بازیکن استثنایی جناح راست اروگوئه بود که ۱۰ دقیقه مانده به پایان مسابقه خودش را تقریبا تنها نزدیک دروازه برزیل می­‌بیند.وقتی سوت پایان بازی به صدا درآمد، هزاران نفر در جایگاه‌­های ورزشگاه و خدا می­‌داند چند هزار نفر در سراسر برزیل زیر گریه زدند. فضا آن­‌قدر تلخ و غم‌بار بود که وقتی بازیکنان اروگوئه منتظر ژول‌ریمه بودند که به زمین بیاید و جام را بهشان بدهد، چندتایشان می‌خواستند ول کنند و به سمت رختکن‌­ها بدوند. چیافینو، زننده گل اول اروگوئه گفته: من بیشتر از برزیلی‌­ها گریه کردم، چون می‌­دیدم که چه رنجی می‌­کشند. بیرون ماراکانا مردم خشمگین، این­جا و آن­جا روزنامه­‌ها را آتش زدند که لابد شامل آن نسخه‌­هایی که برزیل را قهرمان اعلام کرده بود هم می‌­شد. استادیوم، خاکستر نشد، اما مجسمه‌­ای را که شهردار از خودش بیرون ورزشگاه علم کرده بود، پایین کشیدند و سرش را توی رودخانه ماراکانا انداختند.بازیکنان برزیل چند ساعت بعد مبهوت و سرگردان از ورزشگاه بیرون آمدند. خیلی‌ها خودشان را مثل جن‌­زده‌­ها به کافه­‌های نزدیک ورزشگاه رساندند و بعضی‌هایشان چند روز بعد را همان جا مانند. فریاکا، زننده تنها گل برزیل را چند نفر به جا آوردند و اسم بازیکنان پیروز اروگوئه را خطاب به او فریاد زدند: ابدولیو، جیجیا. فریاکا گفت: دیدم که آن فریادها تا پایان عمر تعقیبم خواهند کرد.در هفته‌­ها و ماه­‌های بعدش ماتم به جای آن­‌که فروکش کند، شدیدتر شد. غرور قبل از بازی زیاد بود، اما به پای عزا و خودکاوی بعدش نمی‌رسید. مثل پایان جنگی بود که برزیل در آن شکست خورده باشد و خیل عظیمی جان باخته باشند؛ باخت فینال، نه به حساب کوتاهی ۱۱ بازیکن، که به پای نقص و قصور تمامی یک ملت نوشته شد. سندی بر اینکه برزیل تا ابد محکوم به عقب‌ماندگی و توسعه‌نیافتگی است. بعضی‌­ها ورد زبان­‌شان شد که برزیل هیچ وقت جام جهانی را نمی­‌برد و هرگز نمی‌تواند در هیچ چیزی با کشورهای بزرگ جهان رقابت کند. حتی بعضی از آدم­‌های خیلی جدی هم نظرشان کمابیش همین بود. روبرتو داماتا، انسان‌شناس معروف گفت که این باخت احتمالا بزرگ‌ترین تراژدی تاریخ مدرن برزیل است، چون همه را قانع کرد که ما ملتی بازنده‌­ایم. بدتر از همه شکست درست آن زمانی اتفاق افتاد که کشور به خودش جرئت داده بود رویای عظمت در سر بپروراند. ما خطر کرده بودیم، از جای امن­‌مان بیرون خزیده بودیم و نتیجه فاجعه‌بار شده بود. سال­‌ها زمان لازم بود تا زخم اعتمادبه‌نفس ملی­‌مان التیام پیدا کند. نلسون رودریگز، روزنامه‌نگار ورزشی برزیل نوشت: هر کشوری فاجعه لاعلاج ملی خودش را دارد؛ چیزی مثل هیروشیما و هیروشیما، برای ما این فاجعه، شکست ۱۹۵۰ از اروگوئه بود.ولی مگر اولش نگفتم که جام جهانی ۱۹۵۰ اتفاق خوبی برای برزیل بود. کمی دیگر دندان روی جگر بگذارید. بله آن فینال عواقب وحشتناک زیادی داشت. برای باربوسا و خیلی‌های دیگر هیچ نیمه پری نداشت، اما برای بقیه­‌مان آن روز در ریو یک تجربه بزرگ بود؛ چیزی که به یک‌پارچگی­‌مان به عنوان یک ملت کمک کرد و طنینش تا سال‌ها و دهه‌ها در ذهن­‌مان ماند.شانزدهم جولای روزی بود که همه کشور از فقیر و غنی، سیاه و سفید دور رادیوها جمع شدند و مثل یک ملت واحد برای نخستین بار با هم شادی کردند و با هم رنج کشیدند. جمع شدن دور رادیو و رنج کشیدن در کنار هم برزیلی‌­ها را در یک تجربه مشترک سهیم کرد؛ چیزی که می‌توانستند درباره‌­اش با هرکسی در خیابان، نانوایی و محل کار حرف بزنند و بحث کنند، خواه در ریو باشد یا بائورو، سائوپولو یا اعماق آمازون. امروز این چیزها به نظرمان بدیهی می‌­آید، اما آن موقع نقش خیلی مهمی در خلق یک داستان و روایت مشترک از معنای برزیلی بودن داشت. دیگر با هم بیگانه نبودیم و فکر نمی‌کنم بعدش هم دوباره غریبه شده باشیم. اتفاق مهم دیگر این بود که برزیلی‌ها کمی از آن معصومیت و جوانی و خامی که در آن بعدازظهر یا حتی ماه‌های قبلش آن­‌قدر تابلو و واضح بود، از دست دادند. به هیچ وجه محو نشد، اما بعدش همگی کمی بالغ­‌تر بودیم.شانزدهم ژولای ۱۹۵۰ چنان انگیزه‌بخش بود که جای اغراق ندارد. بعد از اینکه گریه­‌های پدرم را دیدم و تلاش مادرم را برای آرام کردنش، رفتم به اتاق خواب­‌شان، روبه روی تصویری که از مسیح روی دیوار بود ایستادم و اشک‌ریزان گفتم: چرا این­‌جوری شد؟ چرا این بلا سرمون اومد؟ چرا مسیح؟ چرا داریم مجازات می‌شیم؟معلوم است که جوابی نیامد، اما همین­‌طور که یأس در وجودم فروکش کرد، چیز دیگری به جایش نشست، چیزی عمیق­‌تر و پخته‌تر. اشک­‌هایم را پاک کردم برگشتم توی اتاق نشیمن و دستم را روی بازوی پدرم گذاشتم. نمی­‌دانم حرفی که بعدش زدم از کجا آمد، شاید یکی از همان چیزهایی بود که یک پسربچه ۹ساله ممکن است برای بهتر کردن حال پدر و مادرش بگوید، اما هر علتی داشت، اتفاقاتی که در سال‌های بعد افتاد، آن را از یک ادعای کودکانه جذاب‌تر کرد. به پدرم گفتم: طوری نیست بابا، خودم یک روزی جام جهانی را برات میارم. قول می‌دم.گزیده‌ای از نوشته پله با عنوان «چرا فوتبال مهم است؟» با ترجمه احسان لطفی که پیش‌تر در ماه‌نامه همشهری داستان منتشر شده است.