خداحافظی ۱

امروز بیستم مهر ماه هزار و سیصد و هشتاد و یک است. یعنی سه روز دیگر من از تهران می روم. برای همیشه؟ امیدوارم که نه اما خودم هم‌ نمیدانم. تقریبا تمام کار ها تمام شده؛ وسایل جمع شده، لباس ها هم در چمدان است فقط مانده کتاب ها را بسته بندی کنم. وسایل از دو دفتر و یک آلبوم عکس تجاوز نمی کنند و تمام دارایی من در این بیست و دو سال زندگی است. الان، در یکی از همان دفتر هاست که می نویسم.امروز صبح که بیدار شدم بر‌ خلاف همه روز های دیگر که سعی می کردم آنی از روی تخت بلند شوم، همان جا ماندم و به سقف زل زدم. به همه چیز فکر کردم از مادر و فرهاد و مینا تا پول و بدبختی و سفر. بیش از تمام این ها به تنهایی فکر کردم. ‌ خاطرم هست‌ زمانی که بی بی همچنان بین ما بود حدودا پنج ساله بودم.‌ در آن زمان تنهایی به نظرم نمی آمد و مرا نمی ترساند؛ برعکس تنهایی را به بازی‌ با بچه های همسن و سال ترجیح می دادم. اما بی بی تا مرا می دید می گفت: «پسرکم برو بیرون با بچه ها تو کوچه بازی کن. یادت باشه عزیزُم شیطون تو تنهایی میاد سراغ آدما!» از آن روز تنهایی مرا می ترساند و هیچگاه تنها نمی ماندم. در خانه هر جا مادر می رفت دنبالش بودم و شب ها هنگام خواب، درِ اتاقم را باز‌ می گذاشتم تا نور چراغ راهرو را ببینم یا فرهاد را نیمه شب از خواب بیدار می کردم تا احساس کنم که تنها نیستم. ‌‌ تا اینکه یکروز مادرم که از تعقیب و گریز های روزانه من به ستوه آمده بود، همچنان که با عجله به آشپزخانه می رفت، مرا نگه داشت، روی زانوانش نشست تا هم تراز من بشود و گفت: «چرا تنها بازی نمی کنی پسرم؟ تو که دوست داشتی تنها تو سالن بازی کنی تا مامان کاراش تموم شه و بیاد.» گفتم: « بی بی میگه تنها که باشی شیطون میاد سراغت! » ‌ ‌ ‌‌ ‌ ‌ همان روز، چند ساعت بعد بی بی تا مرا دید صدایم‌ زد که پیشش بروم. نخودچی و کشمشی در دستانم گذاشت، موهایم را نوازشی کرد و گفت: « عزیزم من شیطون شاید فقط تو تنهایی بیاد سراغ ما اما خدا همیشه با ماست.» ‌‌ بزرگ تر که شدم دیگر مطمئن نبودم که خدا کجاست اما پیش خود این جمله ی بی بی را تحسین می کردم چرا که از آن موقع دیگر از تنها ماندن نترسیده بودم؛ تا همین الان!یا به مینا فکر می کردم. اگر نتوانم به اندازه ی کافی پس انداز کنم چه؟ یا چه قدر مینا باید منتظر من بماند تا برگردم و او را هم ببرم؟ تمام این افکار، گویی که پشت مغز من انبار بوده اند و حالا که دقیقا باید آن جا انبار بمانند، خود را خلاص کرده اند و روی صحن علنی رژه می روند.بعد از نیم ساعت زل زدن به سقف و کلنجار با خاطرات، بالاخره بلند شدم، لباس پوشیدم و به طبقه ی پایین رفتم. مادر مثل هر روز در آشپزخانه با روزنامه اش نشسته بود. اما این مرتبه تا او را دیدم، یاد پدر افتادم. مدت ها بود که به دیدن مادر بدون فکر کردن به او عادت کرده بودم. تا سه سال پیش، هر روز این ساعت پدر و مادر در کنار هم نشسته بودند و روزنامه می خواندند. مادر تمام بخش ها را و پدر همه ی بخش را به جز حوادث! وقتی از او پرسیدم که چرا این اخبار جذاب ضعف بشری را به کناری می اندازد هر بار یک پاسخ می داد: «پسر جون هر روز تو تموم کشور های شناخته شده و نشده آدما می میرن. این کمکی به کله ی من و تو نمی کنه.» ‌ ‌ اولین باری که طعم تنهایی را کشیدم مراسم ختم بود. آن جا میان دریایی از فامیل و دوست و آشنا، من و مادر و فرهاد، هر کدام تنها ترین انسان های زمین بودیم. هر کداممان به نوبه ی خودش. مادر معشوقه اش را از دست داده بود، فرهاد پدرش را و من دوستم را. همه به تنهایی یکدیگر احترام می گذاشتیم. همه حالشان خوب نبود. ‌ ‌ آن روز ها یک سوال بود که در ذهن من تکرار می شد:«چرا؟» . وقتی آقای بهزادنیا، دبیر ریاضی که از نمره ام به شدت ناراضی بود رو به رویم ایستاد و شروع کرد به داد و قال، من چیزی نمی شنیدم اما حرکت آرواره هایش را تماشا می کردم. یادم هست همان لحظه از خودم پرسیدم: «چرا پدر و نه آقای بهزاد نیا؟» «چرا پدر و نه آقای مدیر؟ چرا پدر و نه آقای اسدی؟ اصلا چرا پدر و من نه؟ » تمام آن سال این چرا ها دیدگانم را گرفته بود و من همه ی آدم ها را مردمانی می دیدم که در مسابقه ی مرگ از پدر جلو افتادند. من و تمام آدم ها مسئول مرگ پدر بودیم چرا که به جای او نمردیم! اما کم کم فهمیدم که تقصیر من و مدیر و بهزادنیا و اسدی نیست بلکه مقصر اصلی سکته ی قلبی نامروت است. اما کمی درباره ی پدر: او نوشتن را توصیه می کرد اما روی خواندن تاکید داشت. اولین کتابی که برای من آورد، «سووشون» بود. چهارده ساله بودم؛ وقتی به او گفتم که کتاب را تمام کرده ام نگاهی به من انداخت و گفت: «آدمی چیست؟» من هم گفتم: «امیدی کوچک» و این اولین لبخند رضایت حقیقی را روی صورتش پدید آورد. از آن لحظه بود که دریافت من هم می توانم بفهمم. شاید برای دیگری مضحک به نظر برسد ولی برای او که مرا آفریده بود این حکم یک معجزه را داشت. بعد از سووشون هر هفته با یک کتاب می آمد. از دانشور و علوی و برونته تا داستایوسکی و چخوف و هوگو. حیف و هزار حیف که گلچین روزگار خوش سلیقه و یک دنده است. بر عکس اعتقادی که فامیل و دوستان دارند برای بی وفا نبودن رفتن بالای یک سنگ لازم نیست. من به جای بالای سنگ و خاک رفتن به او فکر می کنم. هنوز هم وقتی کتابی را تمام می کنم، با او درباره اش حرف می زنیم. شاید همیشه با هم موافق نباشیم اما در عوض همیشه بحثمان داغ است.گرد و غبار خاطره را کنار زدم و وارد اشپز خانه شدم. «صبح به خیر» مادر روزنامه اش را تا کرد. «صبح به خیر پسرم». برایم چای ریخت و بدون هیچ سوالی دو قاشق و نصفی شکر در آن ریخت و هم زد. شاید او تنها کسی باشد که می داند چایی را با چند قاشق شکر می خورم شاید هم نه؛ اما صد در صد تنها کسی است که اهمیت می دهد و این ترک کردن او را سخت تر می کند. ‌ ‌ ‌ ‌ ‌ ‌ کنارم نشست و پرسید: «حالت خوبه؟ همه وسایلت آمادست؟» گفتم: «آره هم حالم خوبه هم وسایلم آماده است». ‌ ‌ ‌‌ ‌ اولی را که دروغ گفتم اما خودش می دانست. از همان روزی که که گفتم ”دایی جون دعوتنامه فرستاده تا ما بریم پیشش آمریکا” خیلی منطقی برخورد کرد: «دایی جونت گوه خورد!» پا شد و رفت. اما کم کم آرام تر شد. هر چند که زیر بار آمدن با من نرفت. می گفت «بعد از عروسی فرهاد شاید.» حالا که فرهاد نامزدی اش را بهم زده، بهانه اش عوضش شده. حالا می گوید: «فرهاد تنهاست». راستی امروز می روم خانه ی فرهاد؛ نسخه ی فیزیکی پدر! شاید اگر او نبود تنها کسی که می داند «چایی را با چند قاشق شکر می خورم» را هیچگاه تنها نمی گذاشتم. مادر کنارم نشست و سعی کرد از هر دری سخن بگوید به جز سفر و رفتن. از عروسی دختر اکرم خانم تا برج های دو قلو و بن لادن و سیا! صبحانه ام را که خوردم آماده شدم تا بروم خانه ی فرهاد.کوچه ی ما مثل همه ی کوچه های این اطراف، پر درخت و سرسبز است و از لحاظ ظاهری تفاوت چندانی با کوچه های معمولی ندارد. اما کوچه ی ما چیزی یا بهتر است بگویم کسی را دارد که باقی ندارند: آقای اسدی. ‌ ‌ آقا اسدی جبهه رفته و جنگ دیدست. با برادرش به جبهه رفت اما غول جنگ آن ها را بلعید؛ برادرش را قورت داد و خودش را تف کرد. این آقای اسدی تفاله ی آن اسدی قبل از جنگ است. غول مغلوب شد و رفت اما آن ها که او را دیدند دیگر هیچ وقت مثل سابق نشدند. آقا اسدی از جبهه که بازگشت، صبح به کوچه می آمد تا غروب و هر رهگذری که می گذشت را از خاطرات جنگ بی نصیب نمی گذاشت. از جنگ مثل معشوقه ای سنگ دل حرف می زند. انگار که مثل بازیگران تئاتر مونولوگ اجرا می کند. بسته به زمانی که صدایش را می شنیدند ادامه می داد و بعد منتظر رهگذر بعدی می ماند. البته آن اوایل همه پای سخنانش می ایستادند و احساس بدی داشتند اگر با بی اعتنایی رهایش می کردند. اما کم کم عادی شد. مردم از کنارش می گذشتند و به کارشان می رسیدند. گویی صدای رادیو است که در کوچه شنیده می شود اما او قصه نمی گفت. او محصول جنگ بود. محصولی که خیابانی به نامش نیست!امروز اما من قصد داشتم تا جایی که می توانم به حرف هایش گوش بدهم. از خانه خارج شدم و او را در جای همیشگی اش یعنی دم در خانه شان‌ یافتم. خانه ی خانم اسدی دو خانه آن طرف تر است. خانم اسدی هر دو پسرش را از دست داده اما از نظر خودش نه از نظر وزارت دفاع. تا به آقای اسدی رسیدم،گفتم: «سلام». میم سلام از دهانم خارج نشده بود که شروع کرد:« بله آقا جنگ بود... چه جنگی. از این طرف گلوله از آن طرف موشک. بنگ،بنگ،خون... یک کشته! بنگ،بنگ،خون...دو کشته! تا دلت بخواهد خون بود و گلوله. تا دلت بخواهد مادر برای اشک ریختن! نبودید آقا... نبودید... بنده های خدا داشتند به خاطر خدا با هم می جنگیدند. هم این طرف مرز و هم آن طرفش! وای از این مرز ها... مرزها... این خطوط نامرئی که که انسان را به درازای تاریخ آزرده. ما که این طرف مرز بودیم خطی ندیدیم. آن ها هم نمی دیدند،خودم پرسیدم. آی گلوله... گلوله از این طرف مرز با عجله به کدام سو می روی؟ به سمت سرباز هایی که دعاهای مادرشان کم اثر تر است؟ (اندوهناک به نقطه ای خیره ماند. درست مثل بازیگری در نقطه ی اوج درام!) جنگ خون ما را مکید،گوشتمان را برید و عقلمان را ربود اما کجاست آدمی که بفهمد پس جنگ جنگ تا پیروزی! به خط....خط (ناگهان خبردار ایستاد و بلند شروع کرد) بی‌ رحم باش این گلوله ها که رحمی ندارند مگر نمی بینی که از سرباز کناری لاله می ریزد؟ ( به لحن فرمانده ها غرید) مگر نمیشنوی صدای گریه ها را؟ ( رو به من خبردار ایستاد. گویی من فرمانده ای بودم که سوال را طرح کرده) شاید در شهر نه قربان ولی در جبهه چرا! صدای گریه و شیون زن ها اکثرا هم مادر! (با چهره ای اندوهگین نشست و ادامه داد) هر انسان یک آرزوی از دست رفته است، یک لبخند پژمرده! مرگ هر انسان یک مصیبت برای دیگری است! یک فاجعه برای دوستانش؛ یک عمر محرومیت برای فرزندانش و یک عذاب نامتناهی برای والدینش. بله با مرگ هر کسی چندین نفر می میرند اما وزارت دفاع اعلام می کند «یک کشته» ! (زانوانش را بغل کرد و به نقطه ای خیره ماند) بعد از جنگ با چوب دستم انجیر های تازه را برای تو خواهم چید... با تو خواهم بود... با تو خواهم ماند... و تو را در بهت آفتابی ات خواهم بوسید؛ اگر ابر ها بگذارند!» نگاهم را از او گرفتم. زیر لب خداحافظی گفتم و به راه افتادم. گویا امروز همه چیز مرا یاد پدر می انداز‌د. وقتی اولین بار آقای اسدی را حین صحبت در کوچه دیدم، از او پرسیدم: «آقای اسدی دیوانه شده؟» پاسخ داد: «بله ولی شاعر هم شده». گاهی جمله های آقای اسدی را به خاطر می سپرد و برای دیگران نقل می کرد. گویی هنرمندی کشف نشده است. گویی کافکای کوچه ی ماست! برای او آقای اسدی نه تصویر جنگ بلکه بازتابش بود. جنگ از آن هیولاهایی است که بازتابشان در آیینه بسیار وحشتناک تر،تاریک تر و وهم انگیز تر است. حتی خود جنگ از تصویرش بیزار است.به سر خیابان که رسیدم رو به روی مغازه ی آقا رضا ایستادم تا دربستی ای بگیرم برای مختاری شاپور، خانه ی فرهاد.ادامه دارد...