پنج کتابی که تحمل (و فهم) دنیا را برای من ساده‌تر کرد

در این روزهای عجیب و تلخ، تاب‌آوری، مهارتی‌ست که باید یادش بگیریم. باید بتوانیم خودمان را زنده نگه داریم و در مسیر، هر مسیری، به جلو حرکت کنیم. نه، دنبال شعار دادن و حرف‌های قشنگ زدن و امید واهی بخشیدن نیستم (که کاش بلد بودم!) بیشتر، دنبال راهی می‌گردم که حضور و حیات در جهانِ این‌روزها را «میسر» سازد. کتاب‌ها، چیزهای جالب و عجیبی هستند. یک وقت‌هایی می‌شود از لابه‌لای‌شان، دلیل برای خرسندی یافت و گاهی هم راهی برای طی مسیر. در برخی می‌توان جواب برای سوال‌ها یافت و در تعدادی دیگری می‌شود سوال‌های جدیدی را برای خود مطرح کرد. من به خودم و کتاب‌هایی که خواندم فکر کردم. کمی هم تقلب کردم و فهرست کتاب‌های خوانده‌ام را در گودریزد بالا و پایین کردم که به فهرستی از کتاب‌هایی دست یابم که می‌تواند به درد این روزها بخورد. لیست پنج‌تایی زیر، با هیچ منطق و فرمولی در یک دسته قرار نمی‌گیرند. اما می‌توانم ادعا کنم که حداقل به من، کمک کرد که دنیا را بهتر بفهمم و متاثر از این فهم، تحمل‌ش کنم.خبر: راهنمای کاربرانآلن دوباتنبجز کتاب‌هایی که از سری «مدرسه زندگی» منتشر شده است، باقی آثار دوباتن را می‌شد در این فهرست جای داد. به نظر من، نوع نگاه این نویسنده به مسائل و شکل کنکاشش در مفاهیم مختلف، می‌تواند درک بهتر و متفاوتی از اتفاقات و ماهیت‌های مختلف را باعث شود. با «جستارهایی در باب عشق» می‌شود عاشقی را بهتر فهمید و از «خوشی‌ها و مصائب کار» می‌توان خوانش تازه‌ای در باب کار کردن یافت. اما اینجا، کتابِ کمتر شناخته شده‌اش یعنی خبر را پیشنهاد می‌کنم.رسانه‌ها، چه داخلی و چه خارجی، نقشی پررنگ در حالِ ناخوش این‌روزهای‌مان دارند. نقل اخبار منفی و بد، بازخورد بهتری برای هر رسانه‌ای دارد و گویی، ما میل بیشتری به دریافتِ ماجراهای ناخوشایند داریم. من در تیم موافقانِ فاصله از رسانه نیستم و اتفاقا، معتقدم که باید با درک بهتری از آن، استفاده‌ی مناسب‌تری را پیش گرفت.دوباتن در این کتاب، تلاشِ موفقی برای تشریح کارکرد و شکلِ ارزش‌آفرینی رسانه‌ها می‌کند. با خواندن این کتاب، اولا رسانه را به لحاظ مفهومی بهتر خواهید شناخت و با مثال‌هایی مختلف، از نقش این رکن از دموکراسی در شکلِ تعبیر برخی اتفاقات معاصر آشنا می‌شوید.با اینکه کتاب به فارسی ترجمه شده است، اما موکدا پیشنهاد می‌کنم که در صورت امکان نسخه‌ی انگلیسی‌اش را بخوانید. متاسفانه در ترجمه‌ی فارسی اثر، بخش‌های زیادی از جذابیت متن، به دلایلی سیاسی، حذف شده است.وزن چیزهاجین کاززمواجه به رویدادهای مختلفی که در مسیر زندگی تجربه می‌کنم (و یا تجربه کردنش به ما تحمیل می‌شود) می‌تواند به کلی ما را از مسیری که در پیش داشتیم (یا مطلوب‌مان بوده که در پیش داشته باشیم) جدا کند و به سمت و سوی دیگری ببرد. بسیاری از دوستانِ من که حالا در جایی خارج از جغرافیای امروز ایران زندگی می‌کنند، تا همین دو-سه سال پیش، از جبهه‌ی مخالفین مهاجرت قرار داشتند و می‌خواستند هرطور که شده، در میهمن بمانند. این، تنها مثالی بود از شکل نوع مواجهه‌ی ما با اتفاقات درونی یا پیرامونی، و وزن و اهمیتی که به هرکدام از آن‌ها می‌دهیم.کتاب وزن چیزها، کمک زیادی به من کرد تا بتوانم مفهوم «اهمیت» را درک کنم. من فکر می‌کنم، در حال و احوال این‌روزهای ما در ایران، آن‌چه مهم است و تا حدودی از قلم افتاده، توجه به همین مهم نیست: چیزهایی را مهم می‌پنداریم که نیست، و از چیزهای مهم دیگری غافل می‌مانیم.کتاب، نثری روان دارد و از مثال‌های مختلفی برای تبیین نظر استفاده می‌کند. احتمالا با برخی از مثال‌ها نتوانیم ارتباطی برقرار کنیم، هم به دلیل فاصله‌ی جغرافیایی و هم فاصله‌ی زمانی. اما در کل، برایندِ منظورِ نویسنده با ترجمه‌ی درخشان عباس مخبر، تجربه‌ی جذابی برای‌تان خواهد بوددر انتظار گودوساموئل بکتخواندن نمایشنامه و رمان همیشه، ابزار و روش درست و کارآمدی برای فاصله گرفتن از واقعیات است. تعارف که نداریم، گاهی جهانی که در آنیم، اصلا و ابدا قابل تحمل نیست و به چیزی و دلیلی نیاز است که بتوان خود را از آن برای چند ساعتی هم که شده، جدا کرد. نمایشنامه شاید، کارکرد بهتری نسبت به رمان داشته باشد. اول آنکه عموما کوتاه‌تر است و دوم، با در نظر گرفتن ظرفیت‌های لازم برای عینیت یافتن (اجرا شدن) نگاشته می‌شود. پس، مستقل از اینکه چقدر به تئاتر و ملحقات‌ش علاقه داشته باشید، نمایشنامه به صورت بالقوه این امکان را به شمای خواننده می‌دهد که از کلیات تا جزئیاتش را تخیل کنید و در ذهن، عینیت ببخشید.در انتظار گودو، یکی از بهترین نمایشنامه‌هایی‌ست که در زندگی خواندم (و به طبع خواندنش، آنقدری به نویسنده‌اش ارادت یافتم که پُرتره‌اش را به دیوار محل کارم زدم!) داستانِ گودو ساده است و مساله‌اش بزرگ. سرگشتگی، بی‌وزنی و واماندگی شاید، کلیدواژه‌های درستی برای توصیفِ درون‌مایه‌ی این نمایشنامه باشد. در ایام حاضر، خواندنِ یک نمایشنامه‌ی طنزِ غم‌اندود، شاید حال‌مان را در ابتدا کمی بگیرد و بیشتر مچاله‌مان کند، اما به زعم من آنقدر درون‌مایه داره که بتواند ساعت‌ها درگیرمان کند که بیشتر و بهتر از چَم‌وخَم‌اش سر در بیاریم.همه می‌میرندسیمون دوبوارتنها رمانی که بیشتر از سه بار خواندم (بعد از سری هری پاتر) همین شاهکار مرحوم دوبوار است. دفعه‌ی اول که کتاب را تمام کردم، تا چندماه هیچ کتاب دیگری به دست نگرفتم و هر چیزی که در این جهان داشتم (یا می‌خواستم که داشته باشم) به نظرم بی‌اهمیت و پیش‌پا افتاده می‌رسید. جوان‌تر از آن بودم که بفهمم باید از این کتاب چه بفهمم! روایت پیوسته و منسجم دوبوار از مسیر زندگی، تکرارهای مستمرش و بطالت‌هایی که دانسته و نادانسته به آن دچار مشغولیم، مثل سیلی به صورت‌مان می‌زند و ما را به خودمان می‌آورد. دوبوار دنیا را در کلمات جا داده و پیش چشم‌مان گذاشته تا ببینیم که چقدر بی‌مقدار پی هیچ می‌گردیم!راستش خواندن این کتاب بنا نیست که حال‌تان را خوب کند و فایده‌اش تنها این است که به ما بفهماند حالِ خوبی که دنبالش هستید، احتمالا چیزی پیدا شدنی نیست!یکی مثل همهفیلیپ راثوقتی اولین کتابم از راث را خواندم، دو هفته بعدش با خبر فوتش مواجه شدم و این حسابی تکانم داد. یکی مثل همه شاید به لحاظ مضمونی ارتباط نزدیک با همه می‌میرند داشته باشد، اما تفاوت زبان و زمان موجب می‌شود که این‌دو رو مکمل هم بدانم و بخواهم این یکی را هم معرفی و پیشنهاد کنم.این‌روزها بیشتر از هر چیزی، به آینده فکر می‌کنم و راستش را بخواهید، «مرگ» عریان‌ترین مفهومی‌ست که مترادف با آینده در ذهنم نقش می‌بندد. نگران نباشید، با اتکا به نظر تراپیستم، افسرده نیستم و حتی حول و هوشش هم نمی‌پلکم. اما بیشتر از هر زمان دیگری مرگ را مقابل و نزدیک می‌دانم.یکی مثل همه، واقعا داستانِ یکی مثل همه‌ست: من، شما، آن دیگری. از یک جایی شروع و در یک جایی خاتمه می‌یابیم. هزاران چیز می‌بینیم و هزاران بیشتر را نه. بیایید یک بار از بیرون به این مسیری که یکی مثل همه طی کرده نگاه کنید. وقتی به زهرا پیشنهاد کردم که این مطلب را برای راهرو بنویسم و حتی تا لحظه‌ای که شروع به نوشتن‌ش کردم، امیدوار بودم که محصولِ کار، معرفی آثاری شود که شادی و نشاط را به مخاطب و خواننده‌اش پیشکش کند. حالا که به عناوین یاد شده نگاه می‌کنم، می‌بینم که این‌چنین نمی‌تواند باشد. اما راستش را بخواهید، از این بقچه‌ای که برای‌تان پیچیدم راضی‌ام و اتفاقا، فکر می‌کنم که پیشنهادهای خوبی را کنار هم گذاشتم. اینقدر خوب که وسوسه شدم خودم دوباره سری به یکی-دو تا از این کتاب‌ها بزنم. فکر می‌کنم که شادی «به هر قیمتی» فایده‌ و حُسنی ندارد.