انتقاد ، تلخ اما شیرین

مدتی درباره شخصیت و رفتارهای خودم تفکر می کردم و یکی از اشکالات جدی که در خودم یافتم "بیزاری از مورد انتقاد قرار گرفتن" بود . بعد از پیدا کردن این صفت در خودم و کمی تفکر فهمیدم که چرا این رفتار در من شکل گرفته است. یادم آمد که سالهای کودکی و نوجوانی با وجود داشتن استعداد و مهارتهای بالا و کسب نمرات عالی در بسیاری از دروس خیلی در خانواده و مدرسه مورد تشویق قرار نمی گرفتم و علاوه بر اینکه هیچ وقت بطور شایسته دیده نشدم، بیشتر از حد معمول و به شکل بی انضافانه ای همیشه مورد انتقاد خانواده ام بودم. بطوریکه خیلی وقتها انگار همه منتظر بودند تا اشتباهی کنم و بگویند بی عرضه ام یا لوسم و یا حرفهایی از این دست اما هنگام موفقیتها ساده از کنارم عبور می کردند گویی اصلا اتفاقی نیفتاده است ... بعد از دوران مدرسه سعی کردم اعتماد بنفس بیشتری پیدا کنم وخودم را باور کنم و از این نیاز به تشویق و دیده شدن فاصله بگیرم. شاید خیلی از شما وقتی این مطلب را می خوانید تجربیات مشابهی را به خاطر بیاورید ، بهر حال این سیستم تربیتی و فرهنگی و خانوادگی به خیلی از ما جوانان در کودکی به ما آسیب زد و متاسفانه همچنان وجود دارد و من گاهی می بینم که نوجوانان هنوز درگیر چنین مسائلی هستند . نکته اینجاست که همه چیز با اعتماد بنفس و عزت نفس داشتن حل نمی شود . گاهی بعضی آزارها در روان ما تبدیل به زخم می شود و از آن به بعد هر حرف یا کنشی که یادآور آن خاطره های تلخ باشد ، گویی نمک بر زخم ما می پاشد و برای همین ما از آن به شکل ناخودآگاه پرهیز می کنیم. مورد انتقاد قرار گرفتن برای من چنین حالتی داشت و من را همیشه آزرده می ساخت و باعث می شد از چنین موقعیتهایی فرار کنم تا زخمم دوباره تازه نشود ! اما یک جایی دیدم که تا کی می خواهم مراقب این زخم باشم و چرا به جای مراقبت از آن، شفایش ندهم و از آن روز به بعد سعی کردم نیت انتقاد کننده را دریابم و حرف او را بگیرم و کنکاش کنم وآن را در لوح دلم ثبت کنم تا به خودشناسی بیشتری برسم! چه بخواهیم چه نخواهیم، خیلی وقتها انتقاداتی که دیگران به ما می کنند آنقدر ارزشمند است که شاید ما سالها نتوانیم آن صفت یا اخلاق ناپسند را در خودمان بیابیم و درمان کنیم . پس شاید بهتر است اگر به دنبال رشد و پیشرفت هستیم انتقاد را چون هدیه ای ارزشمند بپذیریم و از دریافت آن رنجیده خاطر نشویم.می گویند عیوب ما مثل بوی بد دهانمان می ماند، دیگران آن را خیلی زود می فهمند در حالیکه خودمان آن را حس نمی کنیم! به نظرم نباید از کنار بیرحمانه ترین یا حتی سطحی ترین انتقادات سرسری گذشت بلکه باید آنها را با نکته سنجی در ذهن حلاجی کرد و سپس عیوب را ریشه یابی و درمان کرد .برای همین است که بزرگان ما گفته اند که بهترین دوست کسی است که عیوب ما را به ما هدیه کند و البته امر انتقاد کردن شرایط بسیار زیادی برای اثرگذاری بیشتر دارد . اولین شرط نیت گوینده است که از روی عصبانیت ، تلافی، خشم و یا دلزدگی بیان نشود و فقط برای خیر و صلاح و اصلاح طرف مقابل گفته شود. اگر نیت درست باشد احتمالا بر جان مخاطب نیز خواهد نشست ! اما نکته بعدی لحن بیان انتقاد است که خیلی اهمیت دارد. لحن انتقاد کننده ،کلماتی که به کار می برد و حتی نوع برخورد او با مخاطب در اثرگذاری انتقاد موثر است . فارغ از اینکه چقدر انتقادپذیر هستیم یانه ! مهارت و نیت انتقاد کننده هم در نوع برخورد ما با انتقاد بسیار موثر است.گاهی هم پیش می آید که کسی انتقادی می کند و آن انتقاد از نظر ما درست نیست ، من به این نتیجه رسیده ام که در این موارد نباید سعی کنیم خودمان را اثبات کنیم بلکه باید با تامل و کمی تحمل در برابر قضاوتهای اشتباه دیگران واکنش دهیم و یادمان باشد که خود ما نیز در قبال دیگران بارها مرتکب قضاوتهای اشتباه شده ایم و خیلی اوقات انتقادهای بیجا مطرح کرده ایم.و در نهایت یادمان باشد که اگر کسی نسبت به انتقاد زخمی دارد ، زخم او را خراش ندهیم بلکه با زبان ملایم و اشارات لطیف تر نکته را به او بفهمانیم تا خدای نکرده دلی را نیازاریم و اگر نقدی می کنیم حسنها و زیباییها را قبل از آن بارها به او گفته باشیم تا انتقاد به تحقیر و عیب جویی تبدیل نشود.امیدوارم روزی به جایی برسم که در برابر انتقاد آنقدر روشنفکر باشم که از آن پله ای بسازم برای رشد خودم و این زخم را شفا دهم تا در برابر انتقاد دیگران برخوردهای احساسی نداشته باشم.