یاد مرگ و قیامت (19) آثار یاد مرگ و قیامت (10)  علاج بیماری مهلک حرص

عالم بزرگ اخلاقی ملاّ مهدی نراقی رحمة الله علیه در باره‏‏ی بیماری مهلك حرص چنین فرموده اند:«و آن (حرص) صفتی است نفسانیه كه آدمی را وامیدارد بر جمع نمودن زاید از آنچه احتیاج به آن دارد. و این صفت، یكی از شُعَب حب دنیاو از جمله‏ صفات مهلكه و اخلاق مضلّه است. بلكه این صفت خبیثه، بیابانی است كران ناپیدا كه از هر طرف رَوی به جایی نرسی. و وادیی است بی انتها كه هر چند در آن فرو روی عمق آن را نیابی. بیچاره ای كه بر آن گرفتار شد، گمراه و هلاك شد و مسكینی كه به این وادی افتاد،دیگر روی خلاصی ندید. زیرا كه حریص، هرگز حرص او به جایی منتهی نمی‏شود و به حدی نمی ایستد. اگر بیشتر اموال دنیا را جمع كند باز در فكر تحصیل باقی است. و هر چه به دست او آید باز می‏طلبد.»[1]حضرت امام خمینی رحمة الله علیه نیز در باره حرص فرموده اند:«و آن یكی از جنود بزرگ جهل است و ابلیس، كه كمتر دامی از دامهای ابلیس در بنی‏آدم مثل آن مورد تأثیر است . . . و صاحب این خلق زشت و خاصّه‏‏ مهلكه، از حق تعالی و قدرت و نعمت­های او غافل است و به مسلك اهل معرفت در حدّ شرك و كفر داخل است . . . .(امام باقر علیه السلام) می‏فرماید: مثل حریص به دنیا همچون كرم ابریشم است.هر چه به خود بیشتر­ بپیچد، از خـارج شدن دورتر شود تا آن كه بمیرد. و حضرت صادق فرمود: بی نیازترین بی نیازان كسی است كه اسیر حرص نباشد. و از حضرت صـادق در وسایل منقول است كه فرمود: حریص از دو خصلت محروم و ملازم دو خصلت است: محـروم از قناعت است، پس راحتی از او سلـب شود و محروم از رضا است، پس یقین از او مفتقد گردد. و در مستدرك وسایل سند به حضرت رسول صلی الله علیه و اله رساند كه فرمود: پیر می‏شود پسر آدم و دو خصلت در او جوان شود: حرص بر مال و حرص بر عمر. و از حضرت امیر علیه السلام منقول است كه از او سؤال شد: چه ذلّتی از هر چیز ذلّتش بیشتر است؟ فرمود: حرص بر دنیا. و عن تحف العقول عن أمیرالمؤمنین علیه السلام أنّه قال فی وصیته للحسین علیه السلام : «أی بنی الحرص مفتاح التّعب و مطیة النّصب و داع إلی التّقحّم فی الذّنوب و الشّره جامع لمساوی العیوب»«ای فرزندم! حرص كلید رنـج است و مركب سختی و موجب فـرو افتادن در گناهان. و شكم بارگی در بردارنده‏‏ همه‏‏ عیوب و بدی­ها می‏باشد.»[2]بزرگ طبیب عالم انسانیت امام صادق علیه السلامـ " یاد مرگ " را علاج بیماری مهلك حرص می‏دانند:«ذكر الموت ... یطفئ نار الحرص ...»[3]«یاد مرگ، آتش حرص را (در درون انسان) خاموش می‏سازد.»چرا چون فرمود حرص از شعب حب دنیاست و درمان حب دنیا یاد مرگ است. انسان بینهایت طلب است و دنیا که بی نهایت نیست. تو برای بی نهایت دست و پا میزنی تا لحظه آخر و آخرش هم تو یه چشم به هم زدن میمیری و میبینی که به خواسته ات نرسیدی. راه رسیدن به بی نهایت حرص به امور محدود نیست. یاد مرگ موجب میشود بفهمی حرص تو را به خواسته ات نمیرساند و عاقبت حریص بسیار تلخ است. دلبستگی به آنچه جمع کرده است موجب میشود به شدت سخت جان بکند.از آن طرف وقتی یاد میکنی که از ذره ذره اموالت حساب میکشند و هر کس قناعت پیشه کند و کمتر مال دنیا داشته باشد حسابش آسانتر و سریعتر خواهد بود میل به دوری از حرص در دلت زنده میشود.امام صادق علیه السّلام فرمودند:«وَ إِنْ كَانَ الْحِسَابُ‏ حَقّاً فَالْجَمْعُ لِمَا ذَا»«اگر حساب حق است پس جمع كردن مال و منال براى چه میباشد؟»شخصی نقل میکند:چند سال قبل، یک نفر از بزرگان و خوانین شیراز را دیدم که متصل انگشت خود را در دهان می‏نهاد مانند کسی که آتش او را سوزانیده باشد و بخواهد سوزش انگشت را از آب دهان تسکین دهد. از او پرسیدم سبب این کار چیست؟ چون خلوت گشت، گفت: مرا قضیه ای است عجیب. زیرا برادری داشتم بسیار ثروتمند و پول دوست و پول پرست و برای او وارثی نبود غیر از من. پس در موقع مرگ به من وصیت نمود:"کیسه‏ای پر از پول و طلا دارم. چون تو همه‏‏ ثروت مرا می‏گیری، این کیسه را با من دفن نما."پس برادرم که مُرد، با خود گفتم: من هم به وصیت برادرم رفتار می‏نمایم. پس از دفن برادرم، خود را به قبر رسانیده و کیسه لیره را در گوشه‏‏ قبر پنهان و از قبر بیرون آمدم.از این قضیه مدتی گذشت. به علمای محترم، قضیه را گفتم. آن­ها فرمودند: خلاف شرع نمودی. آن پول­ها را می‏‏باید به فقرا و مساکین می‏دادی و خیرات و مبرّات برادرت می‏نمودی.پس روزی قبرکن را دیدم و به او گفتم: زمان دفن برادرم کیف اسناد از بغلم رها شده و می‏خواهم قبر را بشکافی و من پایین رفته و کیفم را بردارم.قبرکن خاک­ها را کنار ریخته، سنگ قبر و لحد را برداشته، دیدم که کیسه‏‏ی پول، خالی و چیزی درون آن نیست و در کنار قبر افتاده. با خود گفتم: ای وای؛ موش پول­ها را برداشته. لیکن با خود اندیشیدم که مگر موش عقل دارد سر کیسه را باز نماید و پول­ها را بردارد؟! در صورتی­که هیچ جای کیسه پاره نبود. پس کفن را از روی صورت برادرم کنار نمودم. ناگهان دیدم تمامی لیره‏ ها روی صورت او چیده شده. چون خوب نگاه کردم، دیدم لیره‏ های طلا به تمام اندام او چسبیده است. پس دست بردم که لیره ‏‏ای را از روی پیشانی او بردارم. دیدم چنان داغ بود که گویا انگشتم را عقرب زد و دستم نیش عقرب خورده. دیدم لیره‏ ها توی گوشت او فرو رفته و متصل به استخوان گردیده است. ...پس به هر حال که بود از قبر بیرون آمده و قریب به بیست سال است که گویا انگشتانم با آهن تافته و سرخ شده برخورد داشته و آنچه هم اطبّا معالجه نمودند، فائده نبخشید و شب و روز نه خواب و نه آرام دارم و از شدت سوزش، انگشتانم را متصل در دهانم می‏گذارم تا بلکه بتوانم از درد سوزش آن قدری در آرامش باشم.[4]این داستان مؤید قرآنی هم دارد.«وَ الَّذِینَ یكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لا ینْفِقُونَها فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِیمٍ () یوْمَ یحْمى‏ عَلَیها فِی نارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوى‏ بِها جِباهُهُمْ وَ جُنُوبُهُمْ وَ ظُهُورُهُمْ هذا ما كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ‏»( توبه 34 و 35)‏ (و کسانی که طلا و نقره ذخیره می‏کنند و آنها را انفاق نمی‏کنند در راه خدا پس بشارت عذابی دردناک به آنان بده. روزى كه آن سكّه‏ هاى طلا و نقره و ذخائرشان در آتش دوزخ گداخته شود و پیشانى‏ها و پهلوها و پشتهاى آنان را به آن داغ كنند، این همانست كه شما براى امروز خود ذخیره كرده ‏اید. اكنون بچشید آنچه را كه خود براى خود اندوخته‏ اید)1- معراج ا لسعاده ص 3952- شرح حديث جنود عقل‏ و جهل ص 224 با اندكي تلخيص3- مصبـاح الشـريعه ص1714- زبدة القصص يا پندهای داستانی