گاهِ گاهان_ پنجاه و نُه

پنجاه و نُه_ خدایا! چقدر احساس می‌کنم که «پیر و خسته‌دل و ناتوان»[1] ام، وقتی یاد می‌کنم از آن نخستین دیدارِ دراز مدّتِ دیرپایمان، در باغ کلیسایی که هر سرِ موی مرا به تارِ زنّارِ او پیوست[2] ... آن وقت‌ها که معصومیتِ طبیعی و ناخودآگاه و جوانیِ غیرقابلِ وصف، تنها سرمایه‌ای بود که داشتم... ولی اینک، همان فرزند متلف‌ام که به تمنّای ترحّم به خانه بازآمده است.[3]حالا باز نوبتِ من است که محکم دستم را فشار دهم روی کناره‌های صندلی‌ام؛ باز انگارخطرِ سقوط وجود داشته باشد و او دست بر سینه تماشایم کند؛ دقیق، موشکافانه و باوقار...بعد او آهسته می‌ایستد؛ دستِ راستِ خود را بالا می‌آورد، محاذیِ پیشانیِ من، به فاصلۀ دو بند انگشت و همچنان که انگشت‌ها را به حالتِ تبرّک یا ترسیمِ فضاییِ چلیپایی درآورده، می‌گوید:- «لطفاً اجازه می‌دهی؟»یکبار نفس می‌کشم... عمیق... باید آماده شوم. نگاه می‌کنم به آن دستِ کشیده و پرحالتِ تبرّک‌کننده که به دستِ یکی از مجسّمه‌های برنینی[4] می‌ماند و بی‌اختیار و زیرِ لب، می‌گویم عنوانِ مجسّمه را که به خاطر آورده‌ام:“Salvator mundi[5]”میکائیل یک لحظه مکث می‌کند. نگاهش کمی متعجّب و باز جدّی می‌شود و آنقدر ژرف و تاریک و رازآمیز، که سرمایی شبیهِ ترسی لرزاننده می‌افتد در مهره‌های پشتِ گردنم... آن‌گاه با کلامی شمرده و قدری بلندتر از من می‌گوید:“ In Nomine Jesu Salvator Mundi”[6]چشم‌هایم را می‌بندم تا از انجمادِ آن وحشتِ مختصر، خلاصی یابم... و جریانی آرام از گرمای منتشر بگذرد از پیشانی‌ام و بپیچد در همۀ سلول‌های سرم؛ طوری که حس می‌کنم این حالت، نتیجۀ تماسِ انگشتانِ او است؛ ولی چشم که باز می‌کنم، می‌بینم همچنان میانِ دست او با پیشانیِ من به اندازۀ چند بند انگشت فاصله هست... برای دو دقیقه به همان حال می‌ماند؛ با همان نگاهِ برنده و تاریک و ترسناک...بعد لبخند می‌زند... خیلی عادی... تقریباً ناگهانی و می‌نشیند روبه‌رویم. با آهنگی متین و مهربان و کارشناسانه، شبیه لحنِ کلامِ یک پزشکِ مجرّب می‌گوید:- «چیزی نیست... سر دردت خوب خواهد شد... فقط اجازه می‌دهی یک لحظه؟»شقیقه‌ها و استخوان ابرویم را چند لحظه‌ای میانِ فشارِ ملایمِ دو انگشتِ اشاره و شست می‌گیرد؛ انگار که راستی جهتِ معاینۀ طبّی!بعد به نرمی و زیرِ لب با لحنی مشوّقانه می‌گوید:- «خیلی خوب است... نه!... جای نگرانی نیست...»بعد وامی‌گذاردم و می‌نشیند انگار همچنان مترصّد؛ با دو دستی که باز در هم پیوسته و خیلی مؤدّبانه گذاشته روی زانوهایش... می‌گوید:- «درد زانویت هم به‌زودی مرتفع خواهد شد به امید خدا!...»از اصطلاحِ جدیدی که به کار می‌برد، خنده‌ام گرفته... که او این طور ساده و عامیانه، این طور صمیمانه از خداوند سخن بگوید... به یاد نمی‌آورم که عبارتِ «به امیدِ خدا» را پیش از این از او شنیده باشم.بعد با مهربانیِ غیرِ قابلِ وصفی در صدایش- که اشک به چشمم می‌آورد- می‌گوید:- «بهرام جانم!... در گلویت گرهی هست... مثلِ قدیم‌ها... بغضی که شاید بتوان به آن دست برد... البته اگر اجازه دهی... می‌توانی لطفاً کمی سرت را بالاتر ببری؟»چطور اینقدر مهربان شده است؟... در نتیجۀ گذرِ سال‌ها؟... و به پختگی رسیدن؟... یعنی مثلاً مثلِ من که صبورتر شده‌ام و پیچیده‌تر در پرده‌های این یأسِ غلیظ و نادیدنی؟سرم را بالا می‌گیرم و از زیرِ چشم نگاهش می‌کنم، تا او باز به حالتِ آیینی برابرم قامت افرازد و پس از ترسیم نمادِ چلیپایی‌اش، با آن سرانگشتانِ سرد، دقیق و معاینه‌وار، رگ‌های تپندۀ دو سوی پرجستگی میانِ گلویم را لمس کند و دعایش را به زبانِ لاتین بخواند: In Nomine PatrisEt FilliEt Spiritus Sancti[7]Amenو من حینِ سکوتِ خویش و زمزمۀ بی‌انتهای بارانِ بیگاهی، به خود بگویم چه خوب که زخمی هست تا او معاینه کند... بعد طبقِ عادتِ وسواسیِ خویش، بکوشم ابیاتی چند از غزل‌های مکتبِ عراقِ شعر فارسی را با مضمونی نزدیک به خیالِ خویش به یاد آورم... و چند مصراعِ پراکنده هم به خاطرم آمده است...خوشا دردی که درمانش تو باشی...[8]از دوست به یادگار دردی دارم...[9]تبم گرفت و دلم خوش به انتظارِ عیادت...[10]آن یارِ نکوی من بگرفت گلوی من....[11]که او می‌گوید در گوشم به نجوا و با همان لحنِ طبیبانه:- «سعی کن با فکرت جستجو نکنی... رهایش کن.»چشم باز می‌کنم و یکباره در چشم‌هایش که می‌خندد، لاابالی‌وار می‌گویم:- «می‌خوستم خود را در لفّافۀ شعری پنهان کنم تا فقط بگویم با تو که چقدر هم اینک حالم خوب است!...» (ادامه دارد)[1] - هر چند پیر و خسته‌دل و ناتوان شدم// هرگاه یاد روی تو کردم جوان شدم (حافظ)[2] - عبارت از هاتف اصفهانی است: ای که دارد به تار زنارت// هر سر موی من جدا پیوند[3]- بازگشت فرزند متلف به خانه بخشی از داستانی است که از زبان عیسی (ع) در انجیل نقل شده که مردی تاجر بود و دو فرزند داشت و یکی از آن دو اصراف‌گر بود و سهم خویش را از پدر گرفت و هدر کرد. ولی هنگامی که پس از سال‌ها به خانه بازگشت، پدرش از او استقبال نمود و در پاسخ اعتراض دیگر فرزندش گفت که این فرزند من مرده بود و زنده گردید و... از ذکر این مثال، پیامبر خدا عشق پروردگار با خلق توبه‌کار را در نظر دارد.[4] -Gian Lorenzo Bernini معمار، مجسمه‌ساز و نقاش ایتالیایی مکتب باروک (1598-1680)[5] - یعنی نجات دهنده جهان؛ عنوانی که به مجسمه‌های مسیح در حالت تبرک و ترسیم صلیب داده‌اند.[6]- دعایی به زبان لاتین. به نام عیسی نجات دهنده جهان.[7]- به نام پدر و پسر و روح القدس[8] - خوشا دردی که درمانش تو باشی// خوشا راهی که پایانش تو باشی (عراقی)[9] - از دوست به یادگار دردی دارم// کان درد به صدهزاردرمان ندهم (مولانا)[10] - شنیده ام که نظر می‌کنی به حال ضعیفان// تبم گرفت و دلم خوش به انتظار عیادت (سعدی)[11] - آن یار نکوی من بگرفت گلوی من// گفتا که چه می‌خواهی گفتم که همین خواهم (مولانا)قسمت بعدقسمت قبل