کمی هم از «تئوری نمایندگی» بدانیم

فرض بگیرید که شما در افغانستان دارای یک کارخانه هستید. به دلیل عدم زندگی در افغانستان و عدم آشنایی با فرهنگ و رسوم مردم آن دیار و عدم آشنایی با قوانین و مقررات و عدم ارتباط موثر با شهرداری و ادارات دولتی و به دلیل کمبود وقت و... تصمیم می‌گیرید مدیریت کارخانه خود در افغانستان را به دست یک فرد بومی بسپارید. این کار را انجام می‌دهید و فرد انتخاب شده را وا‌می‌دارید تا هر چند وقت یکبار در قالب گزارش‌هایی وضعیت شرکت را به شما اعلام کند تا از کم و کیف مدیریت شرکت خودتان مطلع باشید. فرض بگیرید شرکت مسیر زوال در پیش بگیرد اما مدیر منتخب شما برای اینکه شغل خود را حفظ کند، یا بخاطر اینکه با رقیب شما در منطقه دست به یکی کرده است یا به هر دلیل دیگری با حساب‌سازی و گزارش‌های نادرست همچنان شرکت را سودآور و در مسیر پیشرفت نشان دهد. یکی دو سال می‌گذرد و او شرکت را ترک می‌کند و شما را با ویرانه‌ای جا می‌گذارد...علی حسین‌زاده | گاه پیش آمده در ویرگول وارد بحثی شده‌ام که در انتها مرا به این فکر واداشته که آیا فرد مقابل اصلا تابحال چیزی از «تئوری نمایندگی» (Agency Theory) به گوشش خورده؟!نمونه‌ای از مباحث واقعی حوزه تئوری نمایندگی منبع: https://virgool.io/@m_37577943/comment/vvfmaxa7wl0onvaقابل درک است که همه این عبارت تخصصی را نشنیده باشد و نتوانند آن را توضیح دهد اما آیا ما ایرانیان اصلا درکی از ماهیت رابطه بین مالک و نماینده/ کارفرما و کارگزار (Principal-Agent) داریم؟ این دیگر ارتباطی به دانشگاه رفتن و رشته تخصصی مربوط به مدیریت یا حکمرانی یا علوم سیاسی خواندن ندارد. در زندگی شخصی خودمان در بسیاری از حالت‌ها رابطه بین ما و سایر اشخاص در زیرمجموعه این تئوری قرار می‌گیرد. می‌پرسید مثلا کجا؟ مثال‌های روزمره حوزه تئوری نمایندگی: رابطه بین سهامداران یک شرکت و مدیران آن؛رابطه بین مردم و حکومت؛ رابطه بین مردم و منتخبان آنها برای مجلس، شوراها و... رابطه بین وکیل و موکل؛رابطه بین پزشک و بیمار؛ رابطه مدیر و کارمند/ کارگر؛و...حرف حساب تئوری نمایندگی چیست؟‌تئوری نمایندگی به‌صورت کلی، رابطه بین دو یا چند گروه است. وجه مشترک تمام روابط بالا این است که یک عده از افراد برای عده‌ای دیگر و به نمایندگی و نیابت از آنها تصمیم‌گیری می‌نمایند. روابط نمایندگی زمانی رخ می‌دهد که مالکان، نمایندگان را برای انجام خدمتی به‌جای خود استخدام می‌کنند و حق تصمیم‌گیری را به نمایندگان‌شان واگذار می‌نمایند. برای نمونه مدیران یک شرکت سهامی توسط سهامداران انتخاب می‌شوند تا تصمیمات درست در رابطه با شرکت بگیرند، امورات شرکت را به بهترین وجه مدیریت کنند و نهایتا منافع سهامداران را حداکثر نمایند. بیمار به پزشک اطمینان می‌کند تا بهترین روش درمان را برای او تجویز نماید. مردم اختیارات خود را به دولت تفویض می‌کنند تا دولت به نمایندگی از آنها و طبق میل و اراده آنها کشور را اداره نماید. مردم نماینده انتخاب می‌کنند تا بجای آنها وارد مجلس شود و حرف آنها را در مجلس بزند و برای منافع آنها بجنگد.این رابطه وکیل-موکل، یا مالک-نماینده، یا کارفرما-کارگزار همانطور که احتمالا متوجه شده‌اید و از مثال ابتدای بحث مشخص است دارای چالش‌هایی خواهد بود که دو تا از اصلی‌ترین آنها عبارتند از: تعارض منافع (Conflict of Interest)تفاوت در میزان ریسک متحمل شده (Risk Exposure)تعارض منافعنمونه تعارض منافع: همیشه منافع نماینده با مالک هم‌جهت نیست. منفعت مالک در این است که بهترین مدیر را برای مجموعه انتخاب کند اما منفعت مدیر منتخب در این است که هر چقدر می‌تواند پست خود را حفظ نماید و از مزایای آن برخوردار شود. منفعت مردم در این است که نماینده آنها در مجلس به بهترین وجه از حقوقشان دفاع کند اما ممکن است منفعت نماینده در آن باشد که در جناح‌های سیاسی شروع به بده-بستان و زد و بند کند تا منافع مادی شخصی کسب نماید. منفعت مردم در آن است که حکومت بعنوان وکیل آنها برای اداره کشور، بهترین تصمیم‌ها برای به‌روزی مردم و کشور بگیرد و اجرایی کند. اما ممکن است منفعت حکومت در آن باشد که برای حفظ خود در قدرت برخلاف رای و و نظر مردم عمل کند و در این راه گزارش‌های غلط به مردم بدهد بدان شکل که مردم فکر کنند کشور به بهترین وجه در حال اداره است. نمونه تفاوت در مواجهه با ریسک: عدم مدیریت صحیح یک کارخانه ممکن است به ورشکستگی کارخانه و نابودی سرمایه مالک بیانجامد در حالی که بیشترین هزینه‌ای که برای مدیرعامل خواهد داشت از دست دادن شغل است. بسیار خوب... سوالی که مطرح می‌شود این است: از کجا مطمئن باشیم نمایندگان به نفع موکلان خود عمل خواهند کرد؟ چرا این احتمال عقلانی را در نظر نگیریم که در شرایط خاصی ممکن است نماینده به نفع خود، یا گروه دیگری اقدام نماید؟ سهامداران از کجا می‌دانند مدیران یک شرکت سهامی در حال اتخاذ بهترین تصمیم‌ها برای شرکت هستند؟ شاید دارند جیب‌های خود را از اموال شرکت پر می‌کنند و قرار است چند ماه دیگر متواری شوند. (داستان خاوری) مردم از کجا می‌دانند که دولت در حال اتخاذ بهترین تصمیم‌ها برای مملکت است؟ شاید دارد کشور را به قهقرا می‌برد و برای پنهان کردن ضعف خود گزارش‌های غلط به مردم می‌دهد. سال ۱۳۹۸ - تکذیب شلیک به هواپیمای اوکراینینتیجه‌گیری: دفعه بعد که دولتی اعلام کرد ما خیلی فلان و بهمان هستیم گوشه چشمی به «تئوری نمایندگی» داشته باشید. العالم: سال ۱۳۹۷ - (این تصویر در کنار تصویر قبل معنای بیشتری می‌یابد.) https://www.boursenews.ir/fa/news/40007/%D8%AA%D9%82%D8%AF%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%83-%D9%85%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%8A%D8%B4%D9%83%D8%B3%D9%88%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%83%D9%8A-%D9%83%D8%B4%D9%88%D8%B1 https://www.asriran.com/fa/news/180320/%D8%AA%D9%82%D8%AF%D9%8A%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%83%D9%84-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D8%B3-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%D9%8A-%D8%A7%D8%AA%D9%85%D9%8A-%D9%88-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%83-%D9%85%D9%84%D9%8A سایر مطالب: شرکت‌های دانش‌بنیان پوتین خیلی خیلی استرس داشت شلیک به سمت آخرین روزنه‌های فرار! ۱/۳ تریلیون دلار درآمد ارزی به کجا رفت؟ از سند چشم‌انداز بیست ساله ایران چه خبر؟ ایران و سرمایه‌داری مافیایی: نمونه‌ی خاوری (بخش اول) نقد گزارش صدا و سیما در مورد واکسن آمریکایی کرونا فرهنگ پاسخگو نبودن و دور باطل حکمرانی بد باور بفرمائید مرکز زمین همینجاست! من هم خرما خورده‌ام کارت ملیِ ملی!