تجربه بانک توسعه آسیایی در خصوص ظرفیت سازی مدیریت به هم پیوسته منابع آب در کشور اندونزی

چرا پروژه ظرفیت ­سازی مدیریت به هم پیوسته منابع آب در یک محیط غیرمتمرکز در کشور اندونزی اجرا شد؟بانک توسعه آسیایی در سال 2005، میزبان برنامه کنفرانس ملی آب با حضور آژانس برنامه‌ریزی توسعه ملی و وزارت خدمات عمومی اندونزی بود برای اینکه سرمایه‌گذاری بخش آب را شدت بخشند. درخواست دولت اندونزی از بانک توسعه آسیایی، اجرای پروژه‌ای بود که بتواند به توسعه ظرفیت در بخش مدیریت منابع آب در کشور بیانجامد و اهدافی نظیر تقویت ظرفیت مدیریت به هم پیوسته، فراهم کردن زمینه اجرای قانون جدید آب، پیگیری توصیه‌های پروژه ظرفیت‌سازی بخش مدیریت آب و ظرفیت‌سازی در دستگاه‌ها و ذینفعان محلی را در بستر سیاست جدید تمرکززدایی را دنبال کند. در جمع‌بندی کنفرانس بر اهمیت افزایش معنادار سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بخش آب در اندونزی تأکید شده بود. دولت اندونزی، مجدداً درخواست افزایش فاینانس از بانک توسعه آسیایی و سطوح بالاتر حمایت فنی- آموزشی بانک برای توسعه برنامه‌های ظرفیت‌سازی در کشور اندونزی را مطرح کرد.کشور اندونزی با چه مشکلاتی در خصوص مدیریت منابع آب روبه­ رو بود؟اندونزی بارندگی زیادی دارد و در نتیجه حدود 3100 میلیارد مترمکعب، رواناب سالیانه تولید می‌شود که معادل سرانه آبی در حدود 14000 مترمکعب بر نفر است. البته باید توجه داشته باشیم که میانگین کشوری، به شدت در خصوص تنش‌های آبی زیادی که در جاوا، با حدود 120 میلیون نفر جمعیت (60 درصد جمعیت اندونزیایی، 83 درصد گردش مالی صنعتی و 60 درصد تولید برنج در آن اتفاق می‌افتد) گمراه کننده است. جاوا جایی است که که آب در دسترس آن تنها حدود 1400 مترمکعب بر نفر است و در تعدادی از حوضه‌های آبریز رودخانه‌های کلیدی، سرانه آب در دسترس کمتر از 500 مترمکعب بر نفر می‌باشد. جمعیت شهری جاوا، تا 35 الی 40 میلیون نفر تا سال 2020 رشد می‌کند که فشار بیشتری را بر خدمات آب و زیست‌محیطی ایجاد خواهد کرد. در سال 2004، سازمان ملل، دسترسی ملی به آب سالم را حدود 74 درصد (89 درصد جمعیت شهری و 64 درصد جمعیت روستایی) برآورد نمود و دسترسی به فاضلاب را 59 درصد (74 درصد شهری و 52 درصد روستایی) تخمین زد. با این وجود، اندونزی بسیار نامحتمل بود که به اهداف توسعه هزاره دست پیدا کند و به شدت محتمل بود که پشت سر هنجارهای خدمات رسانی عمومی آب، جا بماند.اداره کل منابع آب در وزارت خدمات عمومی مسئول راهبری کلی سیاست‌های بخش آب است و مدیریت ملی آب و امکانات اجرای آن در بخش آب را فراهم می‌کند. آژانس‌های مدیریت آب، خدماتی را در بین 40 استان و 350 بخش موجود ارائه می‌دهند که در بخش اجرایی بدنه غیرمتمرکز دولت حضور دارند. علاوه بر آن، از نظر هیدرولوژیکی، 133 سازمان حوضه آبریز تعریف شده است که توسعه و خدمات مدیریتی را برای مدیریت منابع آب در قلمروهای حوضه آبریز رودخانه انجام می‌دهند. زیربخش قانون‌گذاری (پوشش آبیاری، رودخانه‌ها، مرداب‌ها، باتلاق‌ها، مدیریت سواحل و مخازن) به تبعیت از قانون آب، به عنوان نقش این سازمان‌ها تعریف شده است. در معنای عام، این نقش‌ها در سطوح مختلف دولت تعریف شده است و دولت مسئولیت‌های مالی آن‌ها را بر عهده دارد. تا به امروز، ارزیابی نهادی و تجزیه و تحلیل تشخیصی سیستماتیکی بر روی امور آب‌ها انجام نشده است، تا مشخص شود که چگونه این سیاست عدم تمرکز، و تغییرات بخش آب بر قابلیت‌ها و مسئولیت‌هایشان برای خدماتی که اکنون طبق قانون، مسئولیتش را بر عهده دارند، تأثیر می گذارد.ظرفیت ­های مدیریت منابع آب کشور اندونزی در زمان هنگام پروژه چگونه بود؟هنگام تجزیه و تحلیل مسائل مرتبط با توسعه ظرفیت‌های فعلی در بخش آب اندونزی، در نظر گرفتن این ملاحظه در تغییرات قانون‌گذاری اخیر مهم است. اصلاح تمرکززدایی به لحاظ اجرایی و به لحاظ مالی و تغییرات بخش آب، هر دو هم از نظر مفهومی و هم از نظر زمان بندی، یکدیگر را تقویت کنند. این‌ها یک فرصت عالی را برای مدیریت منابع آب پیشرفته بر اساس محیط تمرکززدایی شده، فراهم می‌کند. بخش مدیریت آب، به تدریج از حالتی که فعالیت‌های توسعه زیرساخت‌ها در آن به شدت متمرکز بوده است، به یک مدل ارائه خدمات تا اندازه‌ای غیرمتمرکز در حال گذار است. تغییرات نهادی در راه است. هنگامی که هزارتوی فعلی سازمان‌های امور آب هنوز نوپاست، تاثیرات حکومت‌های ملی و استانی برای راهبری و شفافیت، از زمانی که موضوعات قانون آب فعلی مطرح شده است، تشدید شده است. تلاش‌های جاری متمرکز بر تسهیم نقش بین سطوح مختلف حکومتی، توسعه همکاری‌های بین بخشی و میان‌بخشی، به عنوان نقش جوامع مدنی تعریف شده است و توضیح مدل‌های منابع آب از منظر جغرافیایی، به عنوان یک پنجره ای است که به موقع برای فرصت حمایت از دولت و قابلیت توسعه تلاش هایش، گشوده شده است.سیاست ملی منابع آب در اندونزی یک رویکرد جامع مدیریت به هم‌پیوسته را در خصوص پایداری منابع آب در پیش گرفته است. برنامه‌توسعه میان‌مدت، از سال 2004 تا 2009، محدودیت ظرفیت‌های کنونی در بخش آب و توسعه ظرفیت‌ها را هدف قرار داد. بخش عمده‌ای از منابع بخش آب، عمدتاً به کمک دولت اندونزی جمع شده و در کل مبلغ 1.5 میلیارد دلار وام و کمک مالی و اعتبارات، هزینه شد. دو نکته کلیدی بانک توسعه آسیایی، این بود که 1) موفقیت در فعالیت‌های ظرفیت‌سازی به شدت وابسته به تعهد قوی افراد هدف، مدیران و نهادهای درگیر در مرحله طراحی برنامه ظرفیت‌سازی است و بنابراین، باید زمان کافی برای مشارکت مناسب ذینفعان اختصاص داد. 2) برنامه‌های ظرفیت‌سازی تعهداتی بلندمدت هستند. بانک توسعه آسیایی اخیرا، تجارب ارزشمندی را در خصوص دنبال کردن هدف تمرکز زادیی و مهیا کردن ظرفیت حمایت از حکومت‌های منطقه‌ای در اندونزی به دست آورده بود. این تجربه از طریق پروژه ظرفیت‌سازی پایدار برای تمرکززدایی (SCBDP)، حاصل شده بود. این پروژه به منظور توسعه ظرفیت نهادی از سه جنبه زیر طراحی شد: 1) خدمات عمومی موثر مطابق با حداقل استانداردهای خدمات عمومی ارائه شود 2) تسهیلات خدمات مدیریت عمومی ضروری نگه داشته شود 3) توسعه اقتصادی مناسب، ارتقا داده شود. درس‌هایی که پروژه SCBDP به ما داد، در ارزیابی تشخیصی ما از عمکلرد ادارات امور آب در تمرکززدایی، به کار برده شد.پروژه ظرفیت ­سازی چگونه آغاز شد و چه ویژگی­هایی داشت؟در سال 2007، بانک توسعه آسیایی کمکی فنی را به اداره کل منابع آب اندونزی اختصاص داد تا به صورت آزمایشی، رویکرد تجزیه تحلیل تشخیصی را در یکی از سازمان‌های حوضه آبریز اجرا نماید. بر این نکته تأکید شده بود که خروجی‌های پروژه نیاز است که 1) ماموریت‌ها و مسئولیت‌های اختصاصی هر سازمان را حتی در جزئیاتی که شامل تسهیم مسئولیت‌ها با دیگر ادارات امور آب است، به طور شفاف بیان کند. 2) مهارت‌های مدیریتی و رهبری را تقویت کند. 3) قابلیت‌های نیروی کار را در زمینه‌های غیرفنی تقویت کند. 4) بودجه بیشتری را برای امور اجرایی روزمره در نظر بگیرد. مهمترین درس این بود که هنگامی که بسیاری از مقامات (برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران منطقه‌ای، مدیران امور آب محلی و حکومت مرکزی)، در خصوص ظرفیت سازی صحبت می‌کنند، درک بنیادینی از خلاهای ظرفیتی واقعی ندارند و برنامه‌های تقویت ظرفیتی که به اندازه کافی تهیه نشده‌اند، همچنان مغفول می‌ماند. بنابراین، به کار بردن فرآیند تشخیصی در یک گروه سازمان حوضه آبریز وسیعتر و امور آب‌ها، برای آژانس‌های نظارتی مرکزی، تصویر عمومی به مراتب بهتری از محدودیت ظرفیت کل کشور در محیط غیرمتمرکز به دست می داد.پروژه ظرفیت‌سای قصد داشت که اولین سری از مداخلات در راستای دغدغه‌های مرتبط با ظرفیت در ساختار بخش آب را رقم بزند و آغازگر یک فرآیند ظرفیت‌سازی بلندمدت در ساختار بخش آب باشد. از ابتدای پروژه، این امر مشخص بود که راه ظرفیت سازی بسیار طولانی است و پروژه ظرفیت‌سازی اولین تلاش گسترده برای یاری رساندن به دولت در ساختن ظرفیت مدیریت منابع آب مؤثر چند ذینفعی در سطوح مختلف دولت است. کمک فنی، خلاهای قانونی بعد از تغییر قانون را در تعدادی از RBO ها و ادارات امور آب، پررنگ می‌کند تا به درک بهتری برای محدودیت‌های ظرفیت بخش‌های کنونی، دست یابد. بر اساس این درک، طرحی ابتدایی برای استراتژی توسعه ظرفیت در درازمدت، و برنامه حمایتی برای تداوم همکاری درازمدتی را بین بانک توسعه آسیایی و بخش آب دولت، آماده شد.کمک فنی بانک توسعه آسیایی در پروژه ظرفیت­ سازی چیست و چه ابعادی را در بر می ­گیرد؟قرار بود تاثیر کمک فنی، مشارکت در پایداری منابع طبیعی اندونزی باشد و خروجی نخست کمک فنی بهبود حکمرانی و مدیریت منابع آب در میان ذینفعان منابع آب غیرمتمرکز را در بر گیرد.کمک فنی براساس ابتکارات و پشتیبانی‌های قبلی و فعلی ظرفیت‌سازی دولتی- بانک توسعه آسیایی، شکل گرفت و مکمل آن وام‌های بانک توسعه آسیایی در بخش آب بود. این کمک، از توسعه فرآیندهای ظرفیت‌سازی در بخش آب حمایت می­کرد و این حمایت ها هدایت سازمان‌ها برای انجام 1) فاز 1: تست آزمایشی توسعه ظرفیت مشارکت برنامه‌های اقدام توسعه‌ای، 2) فاز 2: توسعه استراتژی ظرفیت‌سازی در کل کشور، را تسهیل می نمود.کمک فنی براساس تجربه به دست آمده قبلی در توسعه ظرفیت نهادهای مدنی، سازمان‌های امور آب و حکومت‌های منطقه‌ای استوار بود. بر اساس این تجربیات، آزمایش پایلوتی در خصوص بهبود عملکرد توسعه ظرفیت و تکنیک‌های ارزیابی شناخت در 5 سازمان حوضه آبریز و 8 امور آب استانی و 16 امور آب بخشی، ساخته شد. خروجی فاز 1، برنامه اقدام توسعه ظرفیت برای سازمان‌های امور آب منتخب بود.روش اقدام (خروجی پروژه) چگونه بود؟کمک فنی و تحلیلی پروژه در خصوص مدیریت منابع آب و سازمان های حوضه آبریز مبتنی بر دو رویکرد اصلی بود:1) مشاوره های گسترده با گروداران کلیدی و مروری بر قوانین، سیاست­ها و مقرراتی را در برمی گرفت که در آن ها چگونگی نقش­ها و مسئولیت­ ها درون و بین سطوح مختلف مدیریت (مرکزی، استانی و بخشی) تعریف شده است. پرسش این بود که چگونه بهترین رویکرد مدیریت به هم پیوسته جامع آب می­تواند در فضایی که نسبتاً انحصار فعالیت‌ها با ساخت و ساز و علاج بخشی تاسیسات است، می­تواند ارتقا پیدا کند. این تحلیل شامل (فرآیندهای بودجه ریزی فعلی، برنامه ­ریزی و سرمایه گذاری فعلی در زیرساخت های مدیریت منابع آب و آبیاری در سطوح مختلف بخش ­ها، استان­ ها، حوضه­ های آبریز و ملی بود).2) دومین روش تجزیه و تحلیل، مطالعات موردی بود. با مشورت دولت دو حوضه آبریز برای خروجی مرتبط با سازمان­ های حوضه آبریز انتخاب شد تا بتوان با نگاه به واقعیت­ های موجود و تجارب عملی از توسعه ظرفیت و پیشرفت­های نهادی در مدیریت منابع آب و آبیاری، توصیه ­هایی را استنتاج کرد که بتواند زمینه اجرایی قوی تری داشته باشد.خروجی ­ها و پیشنهادات مبتنی بر موارد زیر بود که همگی به بهبود چارچوب نهادی و بازنگری نهادی و ترتیبات و اصلاحات سیاستی دولت در حوضه منابع آب خواهد انجامید (به ویژه به استناد تجارب آزمایشی این سیاست­ ها):1) روشن کردن نقش ­ها و مسئولیت­ ها و مناسبات مالی و نیروی انسانی (بر اساس قوانین، مقررات و سیاست­ها و یا برخی زمینه ­های در حال توسعه نظیر تفاهم­نامه ­ها و توافقات که بتواند تقسیم نقش جدیدی را در حوزه تخصیص منابع به وجود بیاورد).2) توصیه­ های عملیاتی برای بازنگری در اسناد سیاست­ گذاری و تدوین استراتژی، قوانین، مقررات و سازوکارهای هماهنگی قوی­تر بین بخشی.3) تجزیه و تحلیل دقیق شرایط کشور در خصوص نیازمندیهای توسعه آبیاری (با در نظر گرفتن تغییر اقلیم و امنیت غذایی). تجزیه و تحلیل عوامل و محدودیت­های موثر بر نیازهای آبیاری آینده (با در نظر گرفتن تغییر اقلیم و امنیت آبی و در افق کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت).4) انتشار توصیه های سیاستی و نتایج خروجی، به صورت کارگاه­ها، کنفرانس­ها و گروه­های متمرکز، مشاوره به جوامع مدنی و شرکای توسعه، بخش فعال در حوزه آب بانک توسعه آسیایی انجام شد و انتشار حداقل یک اثر در خصوص دانش موجود در این خصوص و انتشار موثر نتایج و افزایش آگاهی در میان گرودارانی که در فعالیت­های توسعه زیرساخت­ها نقش خواهند داشت، نیز دنبال شد.خلاصه فعالیت­ها و نقاط عطف1) توسعه مدیریت آب و سازمانهای حوضه آبریز1-1) گزارش سیاست ها و مجموعه داده­ های موجود در خصوص مدیریت منابع آب و سازمان های حوضه آبریز (مدت زمان 1 ماه)1-2) ملاقات با گروداران در حوضه های آبریز منتخب به منظور تجزیه و تحلیل روش فعلی و آزمایش نمونه ای توصیه ها.1-3) تهیه گزارش مقدماتی کوتاه (1 تا 2 ماه)1-4) گزارش و به روزرسانی شرایط مرجع و دامنه کار کمک فنی (1 تا 2 ماه)1-5) تجزیه و تحلیل سیاست­ها، قوانین، مناسبات و خطی مشی های توسعه مدیریت و سازمان های حوضه آبریز (2-4) ماه)1-6) انجام مشاوره ­های میدانی با گروداران کلیدی (2 تا 4 ماه)1-7) توسعه توصیه­ ها و مکانیسم هماهنگی برای بهبود تسهیم نقش­ها و مسئولیت­ها به تفکیک ادارات ملی، استانی و بخشی منابع آب (2-4 ماه)1-8) آماده کردن نسخه نهایی گزارش­ها و توصیه نامه ­ها (5-6 ماه)1-9) توسعه یک برنامه اقدام برای تطبیق توصیه نامه­ های سیاستی (6 ماه).1-10) درخواست ارائه نظرات بر خروجی کمک فنی و نهایی کردن گزارش­ها و استراتژی ها (6 تا 7 ماه)1-11) تعریف گام های بعدی و اقدامات پشتیبانی توصیه ها (1 ماه)2) مشابه فرآیندهای گام 1 برای هدف توسعه آبیاری3) انتشار و توسعه ظرفیت ­ها3-1) شناسایی کنفرانس ها و سایر ظرفیت های توسعه فعالیت ها برای مقامات دولتی (1 ماه)3-2) آماده کردن برنامه انتشار اطلاعات و ارتباطات شامل گزارش ها و رویدادهای تسهیم دانش دیگر در ذیل کمک فنی (2 ماه)3-3) شناسایی و تعریف دانش تولیدی، مخاطبین هدف و استراتژی اطلاع رسانی (3 ماه)3-4) شرکت کردن ادارات دولتی در کنفرانس ها و دوره های آموزشی (1 تا 5 ماه)3-5) آماده کردن و برگزاری کارگاه های آموزشی برای بررسی و بازبینی کردن خروجی های کمک فنی (5 تا 6 ماه)3-6) تهیه و ارائه کردن سمینارهای آموزشی بر اساس خروجی های کمک فنی (5- 6 ماه)3-7) نهایی کردن دانش خروجی و انتشار آن (6-7 ماه)3-8) ارائه سخنرانی در خصوص کمک فنی به انجمن آبی بانک توسعه آسیایی پس از اتمام کمک فنی.ورودی: 50000 دلار فاند صندوق کاهش فقر ژاپن و معادل 50000 دلار کمک کارکنان با تجربه برای حمایت از کمک فنی