نکته‌هایی چند از رضا قاسمی...

رضا قاسمیداشتم مصاحبه‌ای از رضا قاسمی می‌خواندم با پرسش‌ها و سوالات نغزِ آقای محمد عبدی و پاسخ‌های شیرینِ قاسمی. در بین این پرسش‌ و پاسخ‌ها به جمله‌ها و اندیشه‌هایی از آقای قاسمی رسیدم که نقل کردنش برای شما دوستان عزیزم خالی از لطف نیست. این سخنان را ابتدا با عناوینی که خودم صلاح دیدم، نوشتم تا برای شما خسته‌کننده نباشد.آخر وسواس خوب است یا بد؟در جایی از این مصاحبه، آقای عبدی دربارۀ این سوال پرسیدند که چرا قاسمی در بازنویسی وسواسی است و داستان‌هایش را چرا با چنین وسواسی ارائه می‌کند؟ در قسمتی از پاسخ گفته:نویسنده‌های دیگر وقتی وسواس ندارند، بیست بار هم نمی‌نویسند، یکی دو بار می‌نویسند و بعد منتشر می‌کنند. سال بعد هم کتاب بعدی و آخر سر می‌بینی سی یا چهل تا رمان نوشته‌اند. چه بسا از توی همین‌ها یک کار خوب بزند بیرون.یعنی به جای اینکه یک کار را مرتب سعی کنی بهترش کنی، این کار را در طول آثار مختلف انجام بدهی. یعنی تجربه‌ات که بیشتر می‌شود، رمان‌های بعدی‌ات بهتر می‌شود. البته واقعیت نشان داده کسانی که زیاد می‌نویسند و چاپ می‌کنند، کار بد هم زیاد دارند... . منتها وسواس باعث می‌شود مثل الان من، وقتی که پنجاه موضوع هم داری، مرتب وسواس به خرج می‌دهی و عملا هیچ کدام را نمی‌نویسی. این صحبت شاید تلنگری باشد برای من و شمایی که به دامِ وسواس افتاده‌ایم. به‌ناگاه، هر کدام از ما در نوشتن وسواس به خرج می‌دهیم و اگرچه در برخی موارد به کار می‌آید، امّا افراط در آن ای‌بسا موجب از دست رفتنِ قریحه‌مان شود.در ادامه می‌گوید:«البته هر کار بزرگی یک عیب بزرگی هم دارد. کار کامل وجود ندارد. اصلا نمی‌شود. گاهی وقت‌ها باید آن عیب را بپذیری.» پس من این نصیحت را به وبلاگ‌نویسی هم تعمیم می‌دهم: تا جایی که می‌توانید ایده‌ها را شکار کنید و هرچند بد، دربارۀ آنها بنویسید. ادبیات کجا و فرمول ریاضی کجا؟! در بخشی از مصاحبه، محمد عبدی می‌پرسد:اما به نظرم بحث قوانین مشکلی پیش می‌آورد که به‌ویژه در ادبیات ایران عمده شده: یک طیف بزرگی از نویسندگان ایرانی که اکثرا هم از شاگردان و اطرافیان هوشنگ گلشیری بوده‌اند، عملا شروع کرده‌اند به کاملا خودآگاهانه پیاده کردن این قواعد، قواعدی که انگار به شمارۀ یک، دو، سه، چهار ردیف می‌شوند و اینها فکر می‌کنند فرمول ریاضی است، می‌خواهند با این فرمول‌ها ادبیات خلق کنند و بدتر از آن اینکه با همین فرمول‌های از پیش تعیین شده ادبیات را تدریس می‌کنند، داوری می‌کنند، و جایزه می‌دهند برای خودشان و غیره.فکر می‌کنند اگر داستانی در این فرمول‌ها نمی‌گنجد پس حتما داستان خوبی نیست! این نکتۀ ساده را درک نمی‌کنند که هر اثر هنری می‌تواند قواعد خودش را بنا کند. من فکر می‌کنم فرموله کردن ادبیات یا هر هنری به آن لطمۀ جدی می‌زند.همچنین قاسمی در پاسخ می‌گوید:اگر نویسنده بی‌اعتنا به تمام آن قوانین شروع کند به کار، احتمال اینکه هیچ اتفاق مثبتی نیفتند هست، مگر اینکه نبوغی در کار باشد. من سه نکته برداشت کردم: نباید در دامِ قواعد گرفتار شد!نباید نویسندگی را با بی‌توجهی به آموزش گذارند!نباید نبوغ را نادیده گرفت!لطفاََ به مصیبت‌هایی که دامن‌مان را گرفته‌اند، دامن نزنید! در یکی از پاسخ‌های قاسمی به حرف جالبی رسیدم:صفحۀ فیس‌بوک من را اگر نگاه کنی، یک کلمه دربارۀ اینکه من در چه وضعیتی هستم، اصلا نمی‌بینی. چون اولا به این درک رسیده‌ام که گفتن از مصیبت‌ها یک جور دامن زد به آنها هم هست. پس بهتر است اصلا به آنها فکر نکنی. اصلا نگویی‌شان. من افسوس می‌خورم: بیشتر یادداشت‌هایی که در ویرگول منتشر می‌شوند، مایه گرفته از وضعیتی هستند که فرد دارد و مصیبتی که دامنِ‌شان را گرفته. من نمی‌گویم که گفتن از دغدغه‌ها همیشه بد است؛امّا بیایید یک بار دیگر مصیبت‌هایمان، دغدغه‌هایمان و ذهنیت‌هایمان را برای مدتی در دل خودمان نگه داریم و با نالیدن از وضعیت‌مان، دیگران را هم از زندگی ناامید نکنیم. همانطور که خودم در یادداشتی که چند وقت پیش نوشتم، اینکار را کردم و الآن پشیمانم. پ.ن:امیدوارم لذت برده باشید. اگر نظری بود، مشتاقانه منتظرش هستم.