تولید به نفع سرمایه داران یا فقرا؟!

حل موضوع فقر در گرو افزایش تولید است. امسال هم شعار سال با مقوله‌ای به نام تولید با نام‌گذاری از جانب مقام معظم رهبری گره خورده است. در این که تولید راه حل مسائل اقتصادی کشور است، شکی نیست. اما چه تولیدی این مهم را رقم می‌زند؟!به نظر می‌آید دو نگرش نسبت به این موضوع وجود دارد. یکی آن که همان فرد ثروتمندی که تولید کننده است، میزان تولیدش را افزایش دهد و به تبع آن اشتغال افزایش یابد و درآمد ایجاد شده رفاه اجتماعی را افزایش دهد. دیگری ایجاد شرایطی است که همان فرد فقیرتر نیز قادر به تولید شود و فقر خود را درمان کند. در این مطلب قصد دارم اندکی پیرامون این دو راه حل یا نگرش توضیح دهم.جدای از این که هر یک از این دو گزینه ریشه‌های تفکری در دو مکتب سیاسی اقتصادی دارند، اما هر کدام تاثیرات متفاوتی بر جامعه خواهند داشت که به نظر می‌آید در سیاست‌گذاری‌ها باید مورد توجه قرار گیرد.در حالت اول، باید به نحوی سیاست‌گذاری نمود که آن فردی که با شرایط فعلی اقتصادی می‌تواند تولید کند، حجم تولیدش را افزایش دهد. روی کاغذ این حجم تولید باعث افزایش ثروت می‌شود و از طریق استخدام نیروی کار باعث بهبود وضعیت جامعه می‌شود. این موضوع صحیح است. اما بیایید اندکی ریزبینانه‌تر به موضوع نگاه کنیم. اگر همین فرد ثروتمند دسترسی ویژه‌تری یا به عبارتی ناعادلانه‌تری به منابع داشته باشد یا منبع ثروت وی از منابع سالم تامین نشده باشد، آیا افزایش ثروت وی باعث افزایش فساد نمی‌شود. موضوع دیگر بهره وری است که وی در کسب و کار خود ایجاد نموده است. اگر در بهره وری پایین تولید افزایش یابد، این موضوع باعث هدر روی منابع بیش‌تر نمی‌شود؟! آیا اگر این فرد از رانت یا فساد خاصی به جایگاه فعلی رسیده باشد، افزایش ثروت وی سزاوار است. اصلاً فرض کنیم هیچ کدام از این موارد نباشد و همه چیز خوب باشد. در شرایطی که نرخ بیکاری بالاست و دستمزدها در اثر فشار رقابتی حول نقطه حداقل تنظیم می‌شود، آیا ثروت مستخدمین متعادل با تولید کننده افزایش خواهد یافت؟ پاسخ به این سوالات است که مشخص کننده میزان اثربخشی افزایش تولید از این روش در حل مشکلات اقتصادی و افزایش درآمد عادلانه در جامعه است که منجر به افزایش رفاه عمومی و کاهش سطح طبقات اجتماعی می‌شود.اما روش دیگری نیز وجود دارد. نگرش به تولید را از سطح صنایع تولید انبوه به سطح کارگاه‌هایی با نیازمندی سرمایه پایین و در حالت ایده آل به تولیدات دانش بنیان با بازده سرمایه بالا عوض کنیم. در این نگرش باید به شکلی برنامه ریزی نمود که شرایط آن قدر محیا باشد که هر فردی حتی همان فرد فقیر اگر استعدادی داشته باشد بتواند کسب و کاری برای خود راه بیندازد و فقر خود را برطرف کند و این افق را پیش روی خود داشته باشد که روزی به یک تولید کننده بزرگ تبدیل شود. در این حالت ضریب افزایش سرمایه بسیار بالاست. اثربخشی سرمایه به حدی است که در جهت رفع نیاز صد درصدی این توزیع ثروت انجام می‌شود. به عبارتی تولید انجام شده مستقیم موجب کاهش فقر می‌شود. در این حالت فرصت رشد برای همه فراهم است. عدالت بیش‌تری در جامعه حاکم می‌شود.اما آیا می‌توان فقط به راهکار اول توجه نمود یا فقط به راهکار دوم پرداخت؟ به عقیده نگارنده بدیهی است که چنین چیزی امکان‌پذیر نیست. نه کسب و کارهای خرد می‌توانند راه حل جامعی برای همه نیازهای اقتصادی جامعه باشند و نه کسب و کارهای نیازمند حجم سرمایه بالا اعتدال را در جامعه ایجاد می‌کنند. به عقیده نگارنده راه حل نگرش هم زمان به تولید ثروت هم زمان با ایجاد عدالت در سیاست‌گذاری‌های اقتصادی است. در راهکار اول باید همواره طراحی مشوق‌ها با توجه به آسیب‌ها انجام شود و در راهکار دوم نیز باید شرایطی فراهم شود که تولید پایدار را تضمین کند و راه اندازی یک کسب و کار تولیدی کوچک برای فردی امکان‌پذیر باشد که از نظر استعدادی شرایط رشد آن و بهره برداری بهینه از منابع را داشته باشد.