نوشتن یا دشوارترین کار جهان برای من

#یکاین دفترهایی که در عکس می‌بینید حاوی روزنوشت‌های پنج سالِ اخیر من است، یعنی از وقتی دانشجوی فلسفه شده‌ام یکی از این دفترها تقریباً همیشه گوشۀ کیفم بوده است. هر دفتر نامی دارد، اولین چیزی که بنا به حال‌وهوایم به ذهنم رسیده شده نام دفتر. نوشته‌هایم شماره دارند و تاریخ و مکان. در این نوشته‌ها بیشتر به احوالات یا دغدغه‌ها یا تصمیم‌هایم پرداخته‌ام، آنچه در حالِ حاضرِ خودم مشاهده کرده‌ام را نوشته‌ام. گاهی در یک روز چند شماره پیش رفته‌ام و گاهی فاصلۀ بین نوشتۀ قبلی با بعدی چند ماه است. اینها را گفتم که بگویم با نوشتن غریبه نیستم، اما مسئله‌ای که این روز درگیر آن هستم این است که نوشتنِ نوشته‌ای که خوانده شود، برایم دشوار است. مثالی می‌آورم: دو سالِ پیش از تزِ ارشدم دفاع کردم و قرار شد بر مبنایِ موضوعِ پایان‌نامه‌ام که دربارۀ این بود که پدیدارشناسی چیست و یک پدیدارشناس چگونه تحقیقِ خود را انجام می‌دهد مقاله‌ای بنویسم. این بود که از روزِ بعد دفاع، هر روز صبح می‌رفتم کتابخانۀ ملی و مشغولِ مطالعه و نوشتن بودم تا شب. می‌توانم بگویم الان به اندازۀ یک کتابِ دویست صفحه‌ایِ انگلیسی نوشته‌ دارم اما هنوز مقالۀ بیست‌صفحه‌ای که قرار بود بنویسم از کار درنیامده است. الان سه ماهی می‌شود که دیگر حتی سراغِ نوشتن هم نرفته‌ام، نه آن که پرونده‌اش را بسته باشم، یا از خودم ناامید شده باشم، شاید ناخودآگاه دلم می‌خواست از کارِ نوشتن فاصله بگیرم تا نسبت‌ام با آن روشن‌تر شود.چند شب پیش بی‌خواب شده بودم و خیالاتِ مختلف در سرم رفت‌وآمد می‌کردند، در میانِ همان شلوغی‌ها دیدم که مغزم در حالِ نوشتنِ نوشته‌ای است دربارۀ پدیدارشناسی، لذا از جا برخواستم و آنچه در ذهنم می‌گذشت را در دفتر فعلی‌ام که نام‌اش «دفتر آتش‌پاره» است مرقوم کردم. این دفتر قرمزرنگ است و نوشتن در آن را زمانی شروع کردم که آتشِ خشم به‌غایت در درونم زبانه می‌کشید، آن موقع نام‌اش فقط «دفتر آتش» بود، اما بعد از آن روزی که نشستم نوشته‌هایش را پاره کردم، به «دفتر آتش‌پاره» تغییرِ نام داد.در پاراگرافِ بعدی اگر کلمات نامفهوم یا ناآشنایی دیدید به سادگی از آن بگذرید، من در ادامه حتماً آنها را توضیح خواهم داد. این صرفاً بیانِ جریانِ سیالِ ذهنم است دربارۀ مسئلۀ فلسفی که درگیرِ آن بوده‌ام.مسئله‌ای که آن نیمه‌شب مرا به خود مشغول داشته بود این بود که درکِ این که پدیدار به‌واقع و درعمل چیست، نسبتِ مستقیمی دارد با اعتمادبه‌نفسِ من. منظورم این است که کار سختی نیست که پدیدار را به‌صورتِ مفهومی و در قالبِ کلمات تعریف کنیم. خیلی‌ها این کار را کرده‌اند، خودِ من در پایان‌نامه‌ام و نوشته‌های پس از آن این مسئله را به‌تفصیل باز کرده‌ام، اما چیزی که آن شب به آن برخوردم این بود که می‌توان چیزی را به‌نحوِ نظری به‌خوبی توضیح داد، اما در عمل تجربۀ عمیقی از آن نداشت. احساسِ من آن شب این بود که این درست است که من درکِ نظریِ خوبی از پدیدارشناسی دارم، اما در عمل حتی پیش‌نیازهای آن را هم احراز نمی‌کنم. می‌دانید چرا؟ چون پدیدارشناسی اساساً یعنی قیدِ هر آنچه تا الان دانسته‌ای و انباشته‌ای را بزنی و خودت را عریان و بی‌سلاح رها کنی در میدانِ مشاهده؛ مشاهدۀ پدیدار. این یعنی در این میدان نه می‌توانی به سُنت متمسک شوی، نه به علم. و چنین کاری خیلی جسارت می‌خواهد، برای همین است که چیزی که به ذهنم رسید این بود که آدم برای این که بتواند به‌واقع پدیدار را درک کند، باید خیلی اعتمادبه‌نفس داشته باشد. اگر دارید در ذهنتان از من می‌پرسید: «اصلاً منظورت از پدیدار چیست و چرا من باید به خواندنِ این نوشتۀ مبهم ادامه دهم؟» باید بگویم من آرام‌آرام توضیح می‌دهم که وقتی می‌گویم پدیدار به چه اشاره می‌کنم، همین‌طور توضیح می‌دهم که منظورم از اعتمادبه‌نفس چیست، اما از آنجا که دارم چیزی که درکِ آن برای خودم هم دشوار است را باز می‌کنم، و از آنجا که نمی‌خواهم به آن در ساحتِ نظر بپردازم، بلکه برآنم که این کار را به‌نحوِ انضمامی و براساس زندگیِ زیستۀ خودم انجام دهم، این کار کمی زمان می‌برد.اگر بخواهم جمع‌بندی کنم این را می‌گویم: من از یک سو با نوشتن راحت‌ام، مادامی که دربارۀ خودم و برای خودم بنویسم. از سوی دیگر نوشتن، وقتی قرار است مخاطبی داشته باشم و دربارۀ موضوعِ خاصی بنویسم، معذبم می‌کند و برایم دشوار است. این است که چند روز پیش به این فکر افتادم که جایی را برای نوشتن انتخاب کنم که نوشته‌ام در «معرض» قرار بگیرد و در این «معرض» تلاش کنم پیوندِ میان «موضوع»ی که دربارۀ آن تحقیق کرده‌ام، یعنی پدیدارشناسی، را با خودم و تجربۀ زیسته‌ام روشن‌تر کنم.