مرا به خیر تو امید نیست، شر مرسان!

این روزها اقبال به بازار سرمایه بسیار است، چرا؟ مورد بحث این نوشته نیست. بسیاری از کارشناسان در مورد آن صحبت کرده اند و راهنمائیهای ارزشمندی ارائه می کنند، وارد حیطه دانش و تخصص آنها نمی شوم. از زاویه دیگری به این هجوم گسترده و ممتد برای خرید سهام بنگاههای ارزشمند و حتی غیر ارزشمند نگاه می کنم و آن نقش مدیریت بازار در دامن زدن به این هیجان است. از یک سو بسیاری از کارشناسان و فعالان با سابقه با بیم و امید به این هیجان می نگرند و اندرزهای فراوانی به دولت و مردم می دهند و از سوی دیگر دولت بر تب این آتش می دمد و می گوید "تمام قد در حمایت از بازار سرمایه ایستاده است". نظر کارشناسان مشخص است می گویند حساب شده خرید کنید، مشورت بگیرید و اصول مدیریت ریسک را رعایت کنید. اما حرف دولت بی معنی است، تمام قد حمایت می کنم یعنی چه؟ آیا در صورت وقوع زیان، زیان خریداران را جبران می کند؟ به طور حتم، خیر. از دولت به جز اینکه به عنوان یک سهامدار بخشی از سهام بنگاههای خود را بفروشد اما همچنان به عنوان سهامدار عمده مدیریت آنها را در اختیار مدیران ناکارای خود قرار دهد و همچنان به عنوان دولت و قانونگزار بازار نهاده و محصول آنها را کنترل و مختل کند، انتظار بیشتری نباید داشت.این وظیفه ذاتی هر سرمایه گذاری است که خود تصمیم بگیرد وارد این بازار بشود یا نه؟، و اگر وارد شد چه میزان از سرمایه خود را وارد این بازار بکند، در چه بنگاه یا بنگاههائی سرمایه گذاری کند و در چه زمانی خارج شود. دولت تنها وظیفه دارد این فرآیند را برای سرمایه گذاران تسهیل و شفاف کند، نهادهائی شکل دهد که به گردش آزاد اطلاعات کمک می کنند و مانع از تبانی ها و پیدایش و توزیع نامتقارن اطلاعات بگردد. ورود و خروج آزاد به هر بازار قانونی و فعالیت اقتصادی در آن، حق قانونی هر شهروندی است که متاسفانه غالباَ به اشکال مختلف مورد تعرض دولت قرار می گیرد. این تعرض در بازار سرمایه به شکل های مختلف انجام می شود. بارزترین آن وضع محدودیت بر دامنه تغییر قیمت و مفهومی خودساخته با نام حجم مبنا است که کارکردی جز محدود کردن تغییر قیمت و ایجاد صف برای ورود به بازار و حتی خروج از بازار ندارد. طبیعی است که این محدودیت نیز به روال معمول با ماسک حمایت از سهامدار انجام می شود اما در واقع به زیان سهامدار خرد، ناآگاه و فاقد ارتباط با سرمایه های درشت تمام می شود. صف در بازار هیجان ایجاد می کند و هیجان برخلاف تحلیل و در تضاد با عقلانیت عمل می کند. اگر می بینید کل خیزش و ریزش بورس های دنیا حداکثر در یک روز تمام می شود و سپس جریان طبیعی مبادلات بر آنها حاکم می شود نتیجه تخلیه سریع هیجان های درست و نادرست ذاتی بازار سهام است. آنها محدودیت های خود ساخته ای ندارند که این هیجان ها را در طول زمان توزیع کنند و هیجان بیشتر نیز بیافرینند. ناگفته روشن است که کسانی که از این هیجان به دور باشند برنده بازار سرمایه هستند و کسانی که در بند هیجان اسیر باشند بازنده خواهند بود. امـا چه کسی کمتر از روی هیجان تصمیم می گیرد؟ آنکه این روزها با دیدن اخبار یومیه وارد بازار سهام می شود و با اندک تحلیلی در انتهای یک صف می ایستد و یا آنکه سابقه و اطلاعات بیشتری دارد و با سرمایه ای کلان حتی صف سازی نیز می کند؟ نقش قوانین به وجود آورنده صف در توزیع سود و زیان بین فعالان ناهمگن چگونه است؟ ریزش نیز از ویژگیهای بازار سهم است، مجدداَ تصور کنید چه کسی برنده خروج سریع از بازار است؟ این روزها بحث های زیادی در مورد رانت خرید سهام عرضه اولیه در روز پس از بازگشائی می شود. بله، سهام عرضه اولیه غالباَ کمتر از قیمت و به تساوی بین متقاضیان تقسیم می گردد اما روز بعد با وجود محدودیت در افزایش قیمت معمولا با صف خرید روبرو هستند و آنکه بتواند به فاصله 300 میلی ثانیه از دیگری در ابتدای صف خرید قرار بگیرد می تواند از رانت کلانی برخوردار شود، شوخی نیست، 300 میلی ثانیه! چه کسی چنین سرعتی دارد؟ سرمایه گذاری که برای خرید باید به کارگزاری مراجعه کند و تقاضای خرید پر کند و به متصدی خرید بدهد یا آنکه به نرم افزارها دسترسی دارد و توان مالی و علمی کافی برای جنبیدن در 300 میلی ثانیه! را دارد؟ چرا اجازه نمی دهند با تغییر آزاد قیمت در روزهای بعد از عرضه اولیه همه خریداران از تمام منفعت توزیع شده بهره مند شوند؟ آیا آن توزیع چند ده هزار تومانی روز اولیه بین همه خریداران صرفاَ بهانه ای برای توزیع سودهای چند میلیاردی روز بعد بین برخی از خریداران نیست؟حمایت تمام قد دولت از بازار سرمایه با وجود چنین قوانین قیم مآبانه و محدود کننده ای شوخی بی مزه ای بیش نیست، و تا وقتی که دولت به خود اجازه می دهد در بازار نهاده و محصول شرکت های حاضر در بازار سرمایه دخالت کند، قیمت گذاری کند، خرید و فروش را ممنوع کند این شوخی کسی را نمی خنداند.