تجربه زیسته دینی

روش رایج در شناخت و بازنمایی دینداری عموما تکیه بر متون و روایات بوده است. اما جور دیگری هم می‌شود نگاه کرد. تشخیص دینداری براساس اعمال، تجربیات و احساسات فرد. گذر از کلیشه‌ها برای رسیدن به تجربیات می‌گویند مریض به دانش دکتر احترام می‌گذارد و آن را اجرا می‌کند تا به سلامت روحی و جسمی برسد. این مثال توجیهی برای تقلید و پیروی از بزرگان دینی است در اینجا چند نکته ظریف وجود دارد. بیماری‌ها و درمان آن‌ها برای همه کس و در هر جایی یکسان هستند. در مقابل، باورهای دینی هزار چهره و تفسیر پذیرند؛ یک دستور واحد در گذر زمان، در جغرافیاهای مختلف لباس‌های متفاوتی به تن می‌کند. به عنوان مثال شیوه مواجهه با دزد تغییرات جدی پیدا کرده است. همین طور اساسا حیطه عمل و فکر پزشکی و موضوعات دینی به کل متفاوت هستند. دین با ماهیت زندگی و محتوای آن سروکار دارد. ما در قبال زندگی مسئول هستیم و این مسئولیت قابل واگذاری به غیر نیست. ولو به اشتباه من مجبورم مسیری برای زندگی بتراشم. علوم پزشکی به مانند بقیه علوم طبیعی، طبیعت را توضیح می‌دهند یا تبیین می‌کنند. به همین سادگی نمی‌توان با علوم روحی معنوی برخورد کرد. به دلیل پیچیدگی‌های روح انسان، تعمیم آن به آن شکل امکان‌پذیر نیست. علم تجربی جدید از فردیت صرف نظر می‌کند و اعتبار آن‌ها در تکرارپذیری و مشاهده‌پذیر بودن است. در علوم روحی معنوی، معنای زندگی در طول زمان شکل می‌گیرند. در دنیای واقع مردم براساس نظر و نیاز شخصی خودشان تصمیم می‌گیرند. مثل یک پازل فرد قطعاتش را کنار هم می‌گذارد و خودش تکه تکه آن را کشف می‌کند. ما زندگی را تجربه می‌کنیم، به آن فکر می‌کنیم و آن را وارد آگاهی‌هایمان می‌کنیم. تجربه زیسته (Lived Experience) و دین زیسته (Lived Religion)تجربه زیسته اتفاقی ابتدایی یا سطحی نیست بلکه تجربه‌ای عمیق و دست اول است که از حیات ما حاصل می‌شود. این تجربه همانند آزمایش‌های علمی قابل تکرار و مشاهده‌پذیر نیست، بلکه می‌تواند در بستر زندگی دوباره اتفاق بیافتد.تجربه زیسته منبع اطلاعاتی موثق و قابل قبولی در اختیار ما قرار می‌دهد تا بفهمیم افراد چطور با آداب و رسوم ارتباط برقرار می‌کنند. آیا صرفا به دلیل شریعت و الزام‌های اجتماعی از احکام و مناسک تبعیت می‌کنند و به باورهای اعتقادی پایظ بند هستند یا آن که از درون هم چنین باوری را پذیرفته‌اند یا این که درک و نتیجه تفکرات آن‌ها همین است. تجربه زیسته‌ای که از امور دینی بدست می‌آید، دین زیسته است. دین زیسته نگاهی مردم‌شناسانه و کلی به باورها، مناسک، تمرین‌های مذهبی و تجربه هر روز مذهب است که افراد به مرور زمان کسب می‌کنند. تناقض دینداری و تجربه زیسته دین اساسا با تسلیم و پذیرش امر الاهی آغاز و تکامل می‌یابد. در واقع دیندار خود را خاضع و خاشع در برابر حق می‌یابد و بدین ترتیب زمینه رشد و پرورش افکار والا در او فراهم می‌شود. با این اوصاف تجربه زیسته موضوعی تامل‌برانگیز است که در این فرایند فرد حق پیدا می‌کند نظرات خود را بگوید و در فرایند تکامل سهیم باشد. شروع چالش‌ها تا مدتی پیش تجربه افراد زودگذر و ناپایدار بحساب می‌آمد. منبع اصلی مطالعه تاریخی متون و درک آن‌ها بود. روش‌های جدید منبع دیگری را که از تجربه افراد بدست می‌آید، معتبر می‌دانند. در اینجا چند چالش جدید اتفاق می‌افتد: برای درک بهتر عملکرد و ماهیت دین بهتر است هر دو دیدگاه را با هم داشت. علاوه بر این این نگاه به ما کمک می‌کند شکاف میان نظریه و عمل را بهتر درک کنیم. ۱- اگر تجربه دینداران با احکام شریعت در یک کفه ترازو قرار نگرفت حکم چیست؟ چطور می‌شود احکام شریعت را تفسیر کرد؟ ۲- نهایتا امر الاهی چطور تفسیر می‌شود؟ آیا ممکن است این تفسیرها به تغییرات بنیادین در دین منجر شوند؟ ۳- و مهم‌تر از همه، اگر چنین برداشت‌های بسیطی را بپذیریم، رابطه و همبستگی میان دینداران، که یکی از کارکردهای مهم دینی است، چه طور برقرار می‌شود؟ چالش اصلی به مخاطب دیندار برمی‌گردد. چرا که پذیرش تجربه دینی مستلزم درک خود و آشنایی با روحیات خود است. درک تجربه زیسته دینی برخلاف رویکردهای تقلیدی، ماهیتی تحلیلی دارد. مثال: فهم تجربه زیسته زنان از حضور از مجالس مذهبی زنانه برای آن که با مثالی عملی موضوع را شرح دهم نتایج یک پژوهش را بیان می‌کنم. خاکسارفرد و سوری (۹۶) تجربه زیسته زنان را از مجالس مذهبی بررسی کرده‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که زنان حداقل یکی از دلایل زیر را برای حضور در چنین مجالسی دارند: اجتماعی شرکت در امور خیریه اجتماعی آگاهی از وضعیت زندگی دوستان و اقوام دید و بازدید خانوادگی (صله رحم) عملی پیدا کردن گزینه‌های مناسب و مذهبی جهت ازدواج تاثیر مثبت در زندگی خانوادگی و زناشویی غنی کردن اوقات فراغت فکری کسب اجر اخروی و نزدیکی به خدا تاثیر مثبت این گونه مجالس بر روح و روان (کسب آرامش)آگاهی بیشتر از قرآن، احکام و زندگی ائمه جمع‌بندی به طور معمول متن و روایت است که جایگاه و ارزش اعمال افراد را مشخص می‌کند. اما این پاسخ همیشه دقیق و رسا نیست چرا که شکافی میان متن و عمل وجود دارد. دینداری زیسته واکاوی و بررسی دین است از منظر تجربه و اداراکات افراد. بررسی احساسات و تجربه‌های دینی نشان می‌دهد تا چه اندازه پیچیده و متنوع است.