عبور از یک تبیعض

ضمن ارج نهادن به خدمات و زحمات و تعهد و تخصص پزشکان دلسوز که براستی جزو سرمایه های ملی و افتخارات این خاک عزیز هستند ، به بهانهِ طرح پر مناقشۀ افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو در رشته های پزشکی مطالبی در ارتباط با یک واقعیت تلخ تاریخی ارائه میگردد . واقعیت تلخی که نتیجه سالها نگاه نادرست و تبیعض آلودحاکمیت و سازمانهای ذیربط در مورد حرفه پزشکی است و شاید اولین قربانیان این سیاستها خیل عظیم پزشکانی شریفی باشند که بی هیچ کارکرد منفی و فرصت طلبانه دچار آتشی شده اند که خشک و تر را با هم میسوزاند .ابتدا چند سئوال :۱- همه واقعیتها و فاکتور های نظام سلامت جامعه حکایت از آن دارد که راهبرد سلامت جامعه ما بیمار است . اگر این واقعیت در مورد زمان حال درست باشد ، برای گذشته نیازی به استدلال نیست ! اما چرا سالهای سال همه در این مورد سکوت اختیار کرده بودند !؟۲- اینکه چه کسانی مسئول این وضعیت بوده اند مشخص است ، اما چه برآوردی از میزان هزینه ها و آسیبهای انسانی ، اجتماعی و اقتصادی این قصور میتوان داشت ؟۳- با وجود همه ترک فعلها و خسارتها و تلفات ناشی از این قصور چرا هنوز کسانی بجای عذر تقصیر خواستن و تلاش برای جبران مافات در هراس از بازنمایی این واقعیت تلخ از اصلاح یک نگاه غلط و پر آسیب که یک تبیعض آشکار بوده و هست امتناع کرده و آشفته میشوند ؟۴- مستندات مخالفین طرح در غیرکارشناسی بودن آن چه بوده و چه مضرات و خساراتی را از اجرای طرح متصورند ؟ ضمن اینکه اختلاف نظر کارشناسان در هر موضوع خود دلیل کافی بر ناموجه بودن اتکای صرف به ارزیایبهای کارشناسانه است . بویژه اینکه عمده کارشناسیها در مواجه با موضوع تعارض منافع مبتنی بر عدم پاسخگویی و غیر مسئولانه است . بنابراین مهم است تا روشن شود که مخالفین با کدام توجیهات عقلانی و منطقی مانع استفاده کامل از ظرفیتهای ممکن کشور در این زمینه شده و در صدد تداوم همان سیاست منفی میباشند ؟۵- اگر حاکمیت تحت نفوذ باندهای قدرت و ثروت نیست و در رعایت حقوق صنوف مختلف تبیعضی در کار نیست و پزشکان هم چنین ادعای دارند ، چرا سالهای سال است در برابر اجرای طرح تعرفه گذاری خدمات پرستاری سنگ اندازی و مقاومت میکنند؟! در حالیکه همه به این نکته واقف هستند که در صورت عدم همکاری این صنفِ مسئولیت پذیر ، متعهد و پر شمار هیچ هدفی در نظام سلامت کشور به سر منزل مقصود نمی رسد .... و البته دهها سئوال دیگر که اطمینان از بی پاسخ بودنشان مانع طرحشان میشود .با ملاحظاتی که مطرح شد اکنون حاکمیت در برابر یک آزمون تاریخی مهم قرارگرفته است که ممکن است عواقب صنفی ، سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و حتی امنیتی مهمی داشته باشد . آزمونی مهم برای عبور از یک تبعیض تاریخی ! تبعیضی که سود آن به حساب افراد اندک سرازیر شده ، اما دوداش چشمهای عده بسیار ی را آزرده است .از طرفی مشروعیت نهاد های حاکمیتی تهدید میشود و از طرف دیگر ناکارآمدیها اسباب نارضایتی و سلب اعتماد و در نهایت کاهش سرمایه اجتماعی در کشور میشود و مردمی که از فقدان خدمات شایسته و در شأن خود دچار آسیب میشوند تا فرزندانی که از تخصص و اشتغال مناسب محروم میشوند و مهمتر جامعه ای که علیرغم امکانات بالقوه بسیار و استعداد های انسانی فروان فقط متحمل هزینه های انسانی ، آسیبهای اجتماعی و فشارهای مالی شده اند تا صرفا منویات نامشروع عده ای قلیل محقق شود . مسلما اگر ظرفیت رشته های پزشکی بصورت مدیریت شده و هدفمند کنترل و محدود نگهداشته نمیشد ، جایگاه نظام سلامت کشور این چنین اسفناک نبود و توزیع جغرافیای پزشکان با سیاستگذاری صحیح بسیار رضایت بخش تر میبود ، هزینه بهداشت وسلامت و درمان خانوار ها بسیار متعادل تر و مؤثر تر از این بود که هست . ضمن اینکه شاهد خروج این حجم ارز درمانی از کشور نبودیم ، توریسم درمانی منبع مهمی از درآمد های کشور محسوب میشد و مجبور نبودیم منابع ارزی خود را صرف تحصیل در رشته های پزشکی برای دانشجویانی کنیم که امید چندانی به بازگشت شان به کشور نیست .بر اساس آمار های رسمی تفاوت فاحشی بین میزان درآمد پزشکان در ایران و سایر کشورهای جهان وجود دارد . این واقعیت حکایت از آن دارد که هزینه درمان در ایران بسیار گران و بعبارتی ایران « بهشت درآمدی پزشکان » نسبت به بسیاری از جاهای دیگر دنیاست و تأسفبار تر اینکه قسمت اعظمی از این مبالغ صرف سرمایه گذاری و یا تأمین معاش و تحصیل اعضای خانواده پزشکان درخارج از کشور میشود . مفهوم دیگر این حرف آن است که مردم ایران مجبور هستند یا قسمت عمده درآمدشان را صرف درمان و هزینه های سلامت کنند و یا از درمان بیماریهای خود بخاطر هزینه های بالای آن اجتناب نمایند .... بماند که توسعه علمی در پزشکی میتوانست به ارتقای جایگاه منطقه ای و اعتبار جهانی ایران کمک کند و باز بماند که فشار های ناشی از هزینه های سنگین تأمین سلامت و یا ناتوانی در درمان چه آسیبهای روحی و روانی و جسمی را برای آینده جمعیت کشور رقم می زند .... همه اینها در خوشبینانه ترین حالت نتیجه غفلت سیاستگذاران در گذشته است که هزینهای آن به مردم تحمیل شده و میشود و در حالت واقع بینانه تر نتیجه جهالت ، خیانت یا خودخواهی عده ای است که عامدانه و فقط بخاطر منافع جناحی، صنفی و فردی منافع بسیاری را برای صدر نشینی خود نادیده گرفته اند. اکنون مخالفان طرح افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو در رشته های علوم پزشکی با چشم بستن به همه این واقعیتهای تلخ در صدد عمیق تر کردن بحرانهای موجود هستند . کسانیکه برسم گذشته با تغییر مسیر منابع عمومی کشور به حسابهای شخصی خود در گذشته بصورتهای رسمی( در قالب طرحهای چون طرح تمول سلامت ) وغیر رسمی ( رو میزی و زیرمیزی ) به بهای محرومیت بسیاری ، خاطرات شیرین و رکورد های تاریخی از درآمد برای خود شان ثبت کردند و از این روی به سختی حاضر به واگذاری میدان میشوند . زیرا رفتار های نسنجیده حاکمیت در گذشته و فقدان سازوکار های تظلم خواهانۀ عاری از فساد و ناچاری افراد در تحمل بار سنگین هزینه های درمان بصورت قانونی و غیر قانونی که فاصله بسیار با حقانیت دارد ، حقوق تاریخی را برای آنان رقم زده است که بعنوان یک حق مسلم برایشان مشتبه شده است .براستی جواب مخالفین این طرح به این سئوال چیست که اگر قرار است اختیار سیاستگذاری بازار روابط صنفی در کشور با نهادهای حاکمیتی باشد ، چه تفاوت ماهوی بین آنهاست که تبیعض در مواردی را موجه جلوه می دهد؟ نماینده یا وزیری که اقتدار حاکمیت را برای اعزام یک پزشک به روستا زیر سئوال میبرد و تلویحا آنها را به تمرد و رفتار های اعتراضی دعوت میکند چگونه میتواند در مصدر نمایندگی و واضع قانون ، انتظار نفوذ اقتدار حاکمیت در مواردی مهمتر از این را داشته باشد !؟ اگر معلمی موظف است بر حسب برنامه ها و سیاستهای کلان مدتی را برای آموزش فرزندان این آب و خاک در مناطق محروم سپری کند ، چرا باید جامعه پزشکی مدیریت ناپذیر بوده و پزشکان از این قاعده مستثنی باشند ، نمایندگان میدانیِ مدافع این تبیعض باید دلیل منطقی تر از تفرعن حرفه ای برای اقناع افکار عمومی داشته باشد ، بگذریم از مواردی که مهمتر و ارزشمند ترند که اگر در حانه کس است یک حرف بس است !بی تردید این رفتار های ناشایست نسخه اندیشه های فرا اخلاقی وارداتی است ،اما این رویکرد ها حتی در چهارچوب چنان اندیشه هایی هم قابل پذیرش نیست و اصرار بر چنین مواضعی حکایت از عدم معرفت مناسب نسبت به مبانی فکری و فلسفی مکاتب مذکور دارد . گرچه با ساده سازی موضوع که بقول اندیشمند بزرگ غربی وایتهد در نفسِ خود خطر بزرگی است یا با ساده فهمی تلاش میشود با شعارهای عامه پسندی چون آزادی و اختیار حقایق دگرگونه جلوه داده شود ، اما پشت پرده این سناریوهای کم محتوا چیزی جز فریب بفیه برای جذب منافع شخصی نامتعارف ، غیر قانونی ، غیر اخلاقی و در مسیر خلاف مصالح ملت و کشور نیست. بعبارت دیگر تحت تأثیر جذابیت منافع موصوف تلاش میشود با بهره بردن از ابزارهای مختلف سیاسی حاکمیت را از انجام وظیفه اصلی خود که عبارت است از تأمین منافع و مصالح ملی باز دارند . در این ارتباط استدلالِ وزیر اسبق بهداشت از جهتی قابل تأمل بود ، وقتی خبرنگاری از وضعیت نامناسب نظام سلامت پرسید ، جواب داد ؛ با این حرفها اعصاب جامعه و ما را خرد نکنید ( مضمون ) مردم رأی داده اند نماینده انتخاب کرده اند ، ریئس جمهور انتخاب کرده اند ، او وزیر معرفی کرده و وزیران هم از نمایندگان ( مجلس ) رأی اعتماد گرفته و کار می کنند . این وزیر و البته همه سیاسیون میدانند که مردم ابزار عمل سیاسی هستند و آسیبهای فراوانی در این ابزاریت آنان نهفته است ، چون عموماً نمیدانند با اقدام به عملِ سیاسی بنام مشارکت سیاسی وکلایی را انتخاب می کنند که همزمان حق عزل وکلای خود را تا انتخابات بعدی از خود سلب می‌کنند ! اما چرا هیچ کس از خود نمی پرسد چرا بیش از نیمی از مردم از حق انتخاب خود استفاده نمی کنند و البته این رقم علاوه بر کسانی است که حق رأی ندارند ، در حالیکه این عدم مشارکت منافی برخورداری آنان از لوازم حیات و حق شهروندیشان نیست و نیز اینکه افراد انتخاب شده و منصوب شده مبرا از انجام اعمال فریبکارانه در قبل از انتخاب و انتصاب و فساد و فسادپذیری پس از آن نیستند . بنابراین این استدلال آقای وزیر و البته هیچ یک از استدلالهای از این دست رافع مسئولیت نهاد های حاکمیتی در انجام وظایف خود در هیچ زمینه ای از جمله در تدوین و اجرای درست نظام سلامت کشور متناسب با نیاز و توان مالی مردم نمی تواند باشد .نگاهی اجمالی و کلی به اندیشه های متأخرترین پیامبر مکتب لیبرالیسم سستی مبانی استدلالی این گروه را آشکار میکند ، ضمن اینکه لیبرالیسم و سایر اندیشه های مشابه در مؤطن اصلی خود از طرف بسیاری از افراد مورد مناقشه ، نقد و مخالفت بوده و هستند . در نسخه جان راولز برای جوامع لیبرالیستی شرط کنار گذاشتن عدالت رعایت انصاف با تأمین هدف پیشرفت جامعه با توسعه امکانات رفاه عمومی به نفع بیبضاعت ترینهای جامعه عنوان شده است . در حالیکه در کشور ما استدلال و نتایج استدلال صنوف پزشکی و البته در بسیاری از حوزه های دیگر هم در مسیر ی کاملا متفاوت حرکت می کند ضمن اینکه پزشکان بعنوان یک صنف فرهیخته به سازوکارهای کنترلی و نظارتی هم صنفی های خود در ممالک توسعه یافته تن نمی دهند و تلاش میکنند به انحای مختلف با هدایت و مدیریت رفتار تصمیم سازان کشور ، سیاستگذاران را از مسیر منطقی و عقلانیت عملی و مصالح ملی منحرف کنند . نتیجه اینکه آشفتگی وضع موجود و تعمیق روایط ناسالم و نابرابر و بی ضابطگی درهمه زمینه ها در گذشته ، حال و آینده نشانه ای از نفوذ باند های قدرت و ثروت و تسلیم پذیری حاکمیت در مقابل رفتار های تبعیض طلبانه اصناف مختلف در مقاطع مختلف است .بی تردید تصمیم و نتایج درست و منطقی و معتبر برآمده از مقدمات صادق و درست است نه تعاملات صرفا سیاسی و رفتار های برتری جویانه عده ای و هیجانات غیر عقلانی و محاسبات غلط عده ای دیگر . مسلما جراحی هر عضو آسیب دیده از بدن انسان شاید کار سختی باشد ، اما بی تردید بسختی اصلاح اندیشه های مستعد فساد یا فساد پذیرفته نخواهد بود . نکته ای که همه باید در تمام مسیر زندگی خود در ذهن داشته باشند این است که ارزش نهایی انسانها به مقدار ثروت و قدرت و شهرتشان نیست هر چند عده ای هستند که بکلی ملعبه آنها شده اند، اما آتچه باز تابنده ارزش حقیقی افراد انسانی است نقشی است که او در بهتر شدن زندگی دیگران و تبدیل جهان به جای بهتر دارد .جهانی که معیار اولیه در آن عنصر کرامتِ نفس در روابط متقابل افرادِ جامعه باشد. انسان زمانی میتواند از سلامت و کرامت ِنفس خود مطمئن باشد که ظرفیت مناسبی برای اندیشه های مستقل از منافع خود داشته باشد و نگاهش به دیگران متأثر از موفقیت ها و شکست هایش نباشد زیرا در هر دوی آنها آفتهای برای درست اندیشی نهفته است . انسان پیروز در این عرصه ها کسی است که مهارت مهار این آفتها را داشته باشد .