پشت هر تحقیق موفقی فلسفه‌ مشخصی نهفته است

قبل از این که در مورد فلسفه تحقیق صحبت کنیم اجازه بدهید نشان دهیم که در لایه های مختلف تحقیق، فلسفه کجا قرار دارد. پس بیایید مقاله پیش رو را با عطر دلنشین پیاز، معطر کنیم (:پیاز تحقیقResearch Onionپیاز تحقیق شامل تمامی لایه های مختلف تحقیق از فلسفه آن گرفته تا جزئی ترین بخش یعنی روش گردآوری داده ها را نشان می‌دهد. این لایه ها مشخص می‌کند که تحقیق پیش رو با چه فلسفه ای، چه رویکردی، چه روشی، در چه افق زمانی و با کدام یک از روش های نمونه گیری صورت گرفته است. یک پژوهش از لایه های مختلفی تشکیل می‌شود و هر لایه متاثر از لایه بالاتر است.فلسفه تحقیق چیست؟فلسفه تحقیق بیان گر نوع نگاه محقق به دانش و هستی است که این نگاه از باورها، اعتقادات و مفروضات محقق سرچشمه می‌گیرد. در واقع لایه فلسفه تحقیق نشان دهنده جهان بینی و نوع نگاه محقق به جهان است.انتخاب فلسفه تحقیقمحقق می‌بایست با فلسفه های رایج آشنایی داشته و با واکاوی درونی خود فلسفه ای را که سازگار با باورهایش می‌بیند برای تحقیق انتخاب کند.آیا یک بهترین فلسفه برای پژوهش وجود دارد؟تصور این که می‌توان میان­ بُر زد و بهترین فلسفه را انتخاب کرد ناشی از عدم درک فلسفه است. در این جا متذکر شدن دو نکته به فهم این موضوع بیشتر کمک می‌کند:1. در مدیریت توافقی بر وجود یک بهترین فلسفه وجود ندارد.2. اگر یک بهترین فلسفه برای تحقیقات از جنس مدیریت و کسب و کار وجود داشت ولی با پیش فرض ها، باورها و اعتقادات محقق سازگار نبود تکلیف چیست؟پیش فرض های فلسفیهستی شناسی: نشان گر پیش فرض های محقق در مورد واقعیت های جهان است. این که محقق قائل به واقعیتی عینی که قابل کشف و پیش بینی است باور دارد یا جهان اجتماعی را برساخته ذهن انسان می‌داند. به طور مثال برخی از مردم بریتانیا عضویت در اتحادیه اروپا را درگیر شدن در یک فرآیند بوروکراتیک ملال آور می‌پندارند. در حالی که برخی دیگر این عضویت را به منزله حمایتی قانونی از حقوق افراد در محیط کار می‌دانند.معرفت شناسی: به مفروضاتی اشاره دارد که محقق بدان وسیله به علم می‌نگرد. چه چیزی علم است و چه چیزی علم نیست. چه دانشی را می‌توان در دایره علم تعریف کرد. اگر واقعیتی عینی و خارج از ذهن انسان وجود دارد راه رسیدن به آن چیست؟ حواس یا عقل؟ اگر ذهن انسان در ساخت مناسبات اجتماعی دخیل است چه راه هایی را می‌توان برای درک بهتر آن متصور شد؟ پاسخ به هر کدام از این سوال ها بستگی به نوع معرفت شناسی محقق دارد.عینیت گرایی و ذهنیت گراییهمان طور که در بحث هستی شناسی مطرح شد می‌توان پارادایم ها و مکاتب را از منظر دو بُعد عینیت گرایی و ذهنیت گرایی مورد مطالعه قرار داد. بُعدِ عینیت گرایی بر این اصل استوار است که واقعیت های اجتماعی از قواعد و قوانینی همچون جهان فیزیکی برخوردار است و وظیفه محقق کشف این قوانین است. رئالیسم یا واقع گرایی، نمونه افراطی عینیت گرایی است.در مقابلِ عینیت گرایی ذهنیت گرایی مطرح می‌شود. در این بعد، جهان اجتماعی واقعیتی مستقلِ از افراد نیست چرا که این ادراکِ افراد جامعه است که مناسبات اجتماعی را می‌سازد. نامینالیسم یا نام انگاری نمونه ای افراطی در بُعد ذهنیت گرایی است.نظم گرایی و تغییر بنیادیاز دیگر ابعاد مطرح در تقسیم بندی پارادایم های معرفی شده توسط بوریل و مورگان در جامعه شناسی علاوه بر ابعاد ذکر شده، این دو بعد نیز خودنمایی می‌کنند. نظم گرایان بر این باورند که جهان اجتماعی بر پایه نظم، توافق، هماهنگی، همبستگی و اتحاد شکل گرفته است بنابراین تمام نظریه هایی که ارائه می‌دهند ناظر بر این موضوع است. در طرف مقابل، اندیشمندانی که ریشه جوامع را در تضاد و تعارض می‌بینند بر این باورند که جامعه متشکل از طبقات مختلف است که دارای منافع متضادی هستند. بنابراین مفاهیمی چون تضاد، تعارض، تغییر و انقلاب در ادبیات نظری این دسته از صاحب نظران دارای فراوانی بالایی است.بوریل و مورگان پارادایم های جامعه شناسی را از منظر چهار بعد نظم گرایی، تغییر بنیادی، عینیت گرایی و ذهنیت گرایی به چهار دسته تقسیم بندی نمودند.پارادایم کارکردگراییدر خانه متشکل از ابعاد عینیت گرایی و نظم گرایی پارادایمی تعریف می‌شود که به دنبال نظریه هایی است که دارای ویژگی های جهان شمولی است. غالب نظریه های سازمان و مدیریت در این پارادایم جای می‌گیرند. بنابراین وظیفه مدیر این است که قوانین این جهان را مانند قوانین حاکم بر فیزیک و ماده کشف کند و اصولی جهان شمولی ارائه دهد. افرادی مثل تیلور، فایول، مری پارکر فالت، گیلبرت ها، وبر، سایمون و چستر بارنارد از صاحب نظران این حوزه اند. به طور مثال در نظریه سیستم ها، سیستم به عنوان یک موجود زنده در نظر گرفته می‌شود. جبرگرایی به نوعی در این پارادایم به صورت ضمنی وجود دارد. پارادایم هایی چون اثبات گرایی، مدرنیسم و رئالیسم مشابه پارادایم کارکردگرایی هستند.پارادایم تفسیرگراییبرخی بر این باورند که پژوهش های حوزه مدیریت و علوم مالی پیچیده تر از آنند که بتوان آن ها را در قالب نظریه های صریح و مطلق همانند قوانین علوم طبیعی قرارداد. بسیاری از راه کارهای تجاری، پیچیده و منحصربه فرد هستند. تفسیرگرایان معتقدند برای شناخت پدیده های اجتماعی، بایستی مفاهیم ذهنی و عوامل درونی موثر بر رفتار افراد را مطالعه کرد. انسان ها اغلب برداشت های مختلفی از شرایطی دارند که در آن قرار می‌گیرند. این برداشت های مختلف، بر رفتار و نحوه تعامل اجتماعی آنان با سایرین تاثیر می‌گذارد. بنابراین محققانِ تفسیرگرا تلاش می‌کنند به واقعیات ذهنی و ادراکی افراد دست یابند تا قادر شوند عوامل محرک، رفتارها و نیات افراد را به شکلی معنی دار توصیف نمایند.پارادایم انسان گرایی بنیادیمحقق در این پارادایم بر چالش هایی تمرکز می‌کند که توسط قدرت و سیاست و در قالب سازمان و قواعد حاکم بر آن شکل گرفته و به نوعی بر انسان ها تحمیل می‌گردد و از اساس قدرت تفکر و ساخت قواعد اجتماعی جدید توسط اذهان را سلب می‌نماید. استعاره هایی چون زندان روح در مورد سازمان در این پارادایم تعریف می‌گردد.پارادایم ساختارگرایی بنیادیمحققان در این پارادایم ساختارهای اجتماعی را مورد انتقاد قرار داده و با روشن ساختن تعارضات حاکم بر این ساختارها در پی تغییر بنیادی این ساختارها هستند. آنان همچون کارکردگرایان بر واقعیت های عینی باور دارند. نظریه پردازانِ پارادایم ساختارگرایی بنیادی به دنبال تغییرات بنیادی برمبنای تجزیه و تحلیل پدیده های سازمانی مثل ارتباطات قدرت و الگوهای تعارض هستند و معتقدند که الگوهای سازمانی مانند سلسله مراتب از بالا به پایین و گزارش دهی پایین به بالا موجب به وجود آمدن یک ساختار همراه با سلطه و زور شده است. بر خلاف نظر تیلور که معتقد بود منافع مدیران و کارگران مشترک است در این پارادایم ضمن تاکید بر اختلاف طبقاتی، اعتقاد بر این است که بین منافع مدیران و زیردستان تعارض جدی وجود دارد. کارل مارکس ازجمله مهمترین چهره هایی است که نظریه هایش در این پارادایم جای می‌گیرد.سایر تقسیم بندی ها:اثبات گراییدر این دیدگاه فرض بر این است محقق از موضوع تحقیق مستقل بوده به نحوی که نه از آن تاثیر می‌پذیرد و نه بر آن تاثیر می­گذارد. در چنین تحقیقی واقعیت های اجتماعی قابل مشاهده بررسی می‌شوند و نتیجه نهایی را مشابه با تحقیقات فیزیک و علوم طبیعی می‌توان همانند قانون تعمیم داد. در این نوع از تحقیقات بر وجود یک روش ساختاریافته تاکید می‌شود تا امکان تکرار، فراهم شده و به منظور ارائه تحلیل آماری، از داده های کمی استفاده می‌گردد.واقع گرایی انتقادیدر واقع گرایی که اشتراکات زیادی با اثبات گرایی دارد، باور بر این است که واقعیت همان چیزی است که آن را تجربه و مشاهده می‌کنید. واقع گرایی انتقادی عنوان می‌دارد که تجربه شامل دو مرحله است.1. ادراکات حسی از دنیای پیرامون2. فرآیند تجزیه و تحلیل این حواس از طریق ذهندر واقع گرایی انتقادی باور بر این است که حواس قادرند انسان را فریب دهند. به طور مثال تبلیغات کناره های زمین راگبی که به نظر تابلوهای ایستاده ای می‌آیند حاصل نقاشی سه بعدی بر روی چمنند که حس بینایی مشاهده کننده را فریب می‌دهد.پست مدرنیسمپست مدرنیست ها در انتقاد از اثبات گرایی و عینیت گرایی پایشان را از تفسیرگرایان نیز فراتر می‌نهند. بر نقش زبان، جهان معنا و خصوصی کردن معنا اهمیت زیادی قائلند و معتقدند عصر ساختن تئوری های کلان به پایان رسیده و اخلاق و ارزش ها جنبه مطلق ندارند.عمل‌گراییاگر شما از مناقشات و مفروضات هستی شناسی و معرفت شناسی بین فلسفه های مختلف خسته شده اید احتمالا در حوزه عمل‌گرایی جای می‌گیرید. عمل‌گرایان مدعی هستند که مفاهیم، زمانی اهمیت دارند که بتوانند از عمل پشتیبانی نمایند. عمل‌گرایان این کار را با درنظر گرفتن نظریه ها، مفاهیم، ایده ها و فرضیه ها نه به صورت انتزاعی بلکه باتوجه به نقش آن ها به عنوان ابزار فکر و عمل انجام می‌دهند. برای یک عمل‌گرا تحقیق با یک مساله شروع می‌شود و هدف یافتن راه های عملی برای حل مساله است. اندیشمندان عمل‌گرا معتقدند که روش های مختلفی برای تفسیر جهان و انجام پژوهش های مختلف وجود دارد و یک دیدگاه نمی تواند کل تصویر را به ما نشان دهد چرا که ممکن است چندین واقعیت وجود داشته باشد.رویکردهای تحقیققیاسی Deductive: اگر شما تحقیقتان را با یک تئوری شروع نموده و با خواندن ادبیات آکادمیک آن را توسعه داده و استراتژی تحقیق را برای تست تئوری مذکور طراحی می‌کنید در حال استفاده از رویکرد قیاسی هستید.استقرایی Inductive: اگر شما پژوهشتان را با کاوش پدیده مورد نظر، جمع آوری داده ها و ساخت یک تئوری پیش می‌برید دارید از رویکرد استقرائی پیروی می‌کنید.ترکیبی یا تطبیقی Abductive: گردآوری داده ها و مطالعه پدیده به منظور ایجاد یا اصلاح یک تئوری و تست تئوری ساخته شده در یک کیس مشخص یعنی استفاده از رویکرد ترکیبیچرا انتخاب یک رویکرد برای انجام تحقیق مهم است؟1. این امکان برای محقق فراهم می‌گردد تا در مورد تحقیق تصمیم آگاهانه تری بگیرد. این که چه شواهدی، از کجا جمع آوری شود و چگونه مورد تفسیر قرار بگیرد نیاز به یک پیکربندی براساس یک رویکرد از پیش تعیین شده است.2. به محقق کمک می‌کند تا استراتژی و روش شناسی مناسبی را انتخاب کند به طور مثال:اگر هدف بررسی علت وقوع پدیده‌ای است رویکرد استقرایی مناسب است.اگر هدف، توصیف آن پدیده‌ای است که اتفاق افتاده است، رویکرد قیاسی مناسب است.منبع: کتاب روش های تحقیق برای دانشجویان حوزه کسب و کار: فصل چهارم، فهم فلسفه تحقیق و رویکردهای توسعه نظریه هااثر مارک ساندرز، فیلیپ لویز و آدریان ترن هیلکتاب روش های پژوهش در تحقیقات مالی و بازرگانیترجمه غلامحسین اسدی و بهادر نایبیفلسفه تحقیق