موسیقی گیلان

موسیقی گیلان:استان گیلان یکی از غنی ترین گنجینه های فرهنگ موسیقی را داراست. این گنجینه غنی فرهنگ موسیقی، برخلاف بسیاری از مناطق ایران، از وحدت سبک برخوردار نیست. به این معنا که نقاط مختلف گیلان چه از نظر تنوع آوازها و چه از لحاظ خصوصیات ملودی و ریتم از سبک های متفاوتی برخوردارند و این تفاوت سبک به خصوص بین موسیقی مردم تالش با موسیقی محلی مناطق دیگر دیلمان و اسپیلی و سایر نواحی گیلان به چشم می خورد.به طور کلی مردم تالش سه نوع آهنگ دارند: قدیم دستان، تالش دستان و تازه دستان. آهنگ های گیلان به ویژه در سیاهکل و دیلمان از طبیعت الهام گرفته اند و غالبا به صورت بکر و دست نخورده باقی مانده اند.معروف است که در سال ۲۵۵ هجری قمری احمدبن توکل، ندیم خلیفه ی عباسی معتمد علی الله کتابی تحت عنوان «الموسیقی العراقیه» نوشت که بخشی از آن درباره ی موسیقی دیلمان بود:« آوازخوانی مردم خراسان با زنج است که دارای هفت سیم است و زخمه ی آن مانند زخمه ی چنگ است و آوازخوانی مردم ری و طبرستان و دیلمان با تنبورهاست…» ابونصر فارابی نیز در کتاب «الموسیقی» ۳۳۹ هجری قمری از تنبور گیلانی نام برده است:« تنبور خراسانی دارای دو سیم است و گونه ای دیگر تنبور جیلی (تنبور گیلانی) است. شیوه ی کوک کردن تنبور گیلانی از شیوه ی کوک خراسانیان جدا است.»ساختمان ترانه های عامیانه ی گیلان را به سه نوع تقسیم کرده اند: نوع اول آهنگ هایی که ساختمان آن ها از چند جمله ی کوتاه، هم قرینه و متوازن تشکیل شده و بیشتر ترانه های محلی گیلان را شامل می شود. نوع دوم ترانه های عامیانه از نظر ساختمان، جمله بندی و وزن وسیع تر از انواع دیگر است و بی شباهت به موسیقی کلاسیک و آوازی ایران نیست، از جمله روش توسعه وگسترش آهنگ ها و نیز وزن و ریتم آن ها، برخی از خصوصیات آوازها و دستگاه ها را به خاطر می آورد. نوع سوم آهنگ های رقص است که فاقد کلام می باشد و معمولاً طی مراسمی همراه با رقص اجرا می شود.ترانه های عامیانه از نظر پایه و مقام ، مانند آوازها و دستگاه های موسیقی کلاسیک ایران براساس واحد این مقامات، بنیاد یافته اند. از نظر وزن و ضرب غالباً از آهنگ های ضربی و ترانه هایی تشکیل می یابند که به طور کلی ساختمان و استخوان بندی و وزن مشخص و صریحی دارند و حتی ترانه هایی که از لحاظ وزن و ضرب نسبتاً آزادتر و نامحدودترند، دارای وزنی به اصلاح مخفی هستند.بسیاری از ترانه های عامیانه گیلان دارای آهنگ های خاصی هستند که همراه قصه ها و افسانه های عامیانه اجرا می شوند. موسیقی این داستان ها از اصالت کمتری برخوردار بوده و بیشتر جنبه ی بداهه سرایی آزاد دارند.ترانه های عامیانه گیلان از نظر موضوع به چند طبقه مشخص تقسیم می شوند: ترانه های قهرمانی و حماسی، ترانه های مربوط به کار(کشت و زراعت)، ترانه های مخصوص تشریفات مختلف (جشن عروسی، تولد، عید)، ترانه های توصیفی، ترانه های عاشقانه، آهنگ های کودکانه و لالایی، ترانه های مذهبی و نوروز خوانی.در سال های اخیر استفاده از سازهای گوناگون موسیقی ملی ایران، در استان گیلان به طور گسترده ای رواج یافته و درنتیجه شاهد نفوذ مقام های موسیقی ایرانی در موسیقی سنّتی گیلان هستیم، هرچند که این مقامات در موسیقی سنتی پنهان و موجود بودند اما اینک به رشد و توسعه رسیده اند.سی وچهار نام و موضوع، اسامی موسیقی بومی و آوازهای محلی گیلان را تشکیل می دهند. از قبیل: کشتی مقام، در موقع مراسم کشتی محلی گیلان، عروس بران، آهنگ ورزاجنگ، بجارسری، مربوط به فعالیت های دسته جمعی زنان شالیکار، شرفشاهی، براساس دوبیتی ها یا چهاردانه های سید شرف الدین (شرفشاه)، هی یار هی یار، دیلمانی و…انواع مختلفی از سازهای موسیقی، خاص استان گیلان بوده اند که شامل چندین نوع «کرنا»، نقاره، بومی گیلان، چندین نوع نی، سرنا و دوتار تالشی و دیگر انواع سازهای بومی…