یک برداشت شخصی

سایه که در روبرویت قرار بگیرد، یعنی نور از پشت سر به تو می‌تابد؛ این یعنی تو نور را هم که سریعترینِ سرعت‌ها را دارد، پشت سر گذارده‌ای. این یعنی نهایت سرعت؛ یعنی انتهای لذت!اینکه زندگی‌‌هایمان، نمونه‌هایی برجسته از طرح یک زندگی باشد که مطابق میل ما نیست، به یک روتین تبدیل شده است. حقیقت، همیشه یک قدم جلوتر از ایده‌آل‌ها قرار دارد. نه اینکه قرار باشد طعمِ تلخ آن، مانع پرورش حس تصور از مورد علاقه‌هایمان بشود؛ نه! اما تجربه ثابت کرده است که برای جبران این خلاءِ یک قدمی، زمان لازم است.زمان. آری! زمان، همان واژه‌ای که هرکدام‌مان به سبک و سیاق خویش با آن دست و پنجه نرم می‌کند. شخصی قصد جنگ برمی‌دارد؛ در حالی که آن یکی مُصالحه را انتخاب می‌کند. حال آنکه نیت هر دو طرف یکیست!اینجاست که عارفان اِذعان دارند:《راه‌های رسیدن به خدا (کمال) به تعداد انسان‌هاست!》حال سوالی پیش می‌آید و آن حاکی از این نکته‌ی مهم است که بیان می‌کند: تشخیصِ اینکه در کدام دسته قرار گرفته‌ایم، به چه صورت است؟اگر دیدگاهِ طولی را کنار بگذاریم و اصطلاحِ قدم به قدم را در نظر بگیرم، مسئله آنقدرها که گمان می‌کنیم پیچیده نیست.چطور؟گرسنگی را مثال بزنیم. اگر شما هم‌اکنون احساس گرسنگی بکنید، به وعده‌ی غذاییِ بعدی نمی‌اندیشید؛ تنها به فکر سیر کردن شکم خود، برای همین وعده‌ی غذایی هستید. به اصطلاح، بعداً فکرِ بعداً را می‌کنید.این مثال دچار یک تناقض است. یعنی هم می‌تواند درست باشد و هم غلط. برداشتِ ابتدایی و ساده‌ی آن که کاملا روشن است اما احتمالا سوال پیش می‌آید که یعنی آینده را فراموش کنیم؟ یعنی از تلاش برای مسائلی که در آینده انتظارمان را می‌کشد، دست بکشیم؟ اینگونه که نمی‌شود! اگر قرار باشد آینده را به اَمان خود رها کنیم که سنگ روی سنگ بند نمی‌شود. این درست است و شکی هم در آن نیست. برنامه‌ریزی و تهیه‌ی لیستِ اهداف و آرزوها، از صفات برجسته‌ی انسان‌های موفق است. اصلا اگر قرار نبود برنامه‌ای در کار باشد که همگی یا از گرسنگی تلف می‌شدیم و یا باید هرروز شاهد جنگ‌های داخلی و خارجی بر سر کمبودها می‌بودیم.اما نکته‌ای که در مثال بالا زدیم، در تعریفی کامل‌تر، به وضوح مشخص است و آن اینگونه تعریف می‌شود: انسان و مکانیزم مغزی که دچار آن است، نیاز به یک مرزهای کوتاه و موقت دارد. یعنی چه؟ یعنی بهتر است در یک طرح و برنامه‌ی کلی، وقفه‌هایی وجود داشته باشد تا از پَرش‌هایی که ذهنِ خستگی‌ناپذیر انسان مدام درگیر آن است، جلوگیری شود. همان کاری که انسان‌های خودساخته می‌کنند و آن، ریز کردنِ هدف به بخش‌های کوچک‌تر و طی کردنِ بخش‌ها تا رسیدن به هدف نهایی‌ست. اما چیزی که هست، فکر نکردن به نتیجه‌ی یک تصمیم، در آغاز به کار، امری‌ست نسبتاً دشوار. دشوار به این معنا که برای رسیدن به یک چنین طرز فکری، تمرین لازم است؛ تمرین‌هایی که نیاز به آموزش دارند. یک آموزشِ ریشه‌ای که باید از همان سنینِ خردسالی پیگیری شوند. شروع آن از خانواده است و به اجتماع ادامه پیدا می‌کند.حال، چیزی که در این بین قدری آزار دهنده است، این نکته می‌باشد که مسئله‌ی آموزش، چیزی‌ست که اکثراً نادیده گرفته می‌شود و به جز تعداد محدودی از جوامعی که حتی از نام آنها بی‌خبریم (کشورهایی انگشت‌شمار) باقی، قربانیِ این شیوه‌ی غلط از زندگی هستیم‌؛ شیوه‌ای که به تو می‌گوید بخور تا خورده نشوی! این یعنی چه؟ یعنی حال که این اتفاق افتاده است، به این قربانی بودن تن بدهیم و تار و پودِ زندگی‌مان را با احساسِ خوددلسوزی بِبافیم؟ یعنی دست بر زیر چانه بگذاریم و بالا رفتنِ یکسری‌ها را ببینیم و خود در پایین‌ترین رتبه، با نگاه‌هایی سرشار از غم، تنها برای آنها کَف بزنیم؟مگر می‌شود؟ مگر می‌شود آنهمه رویا و آرزوهایی که ثانیه به ثانیه‌ی خواب‌های شبانه‌ی‌مان را می‌سازند، نادیده بگیریم و تنها در رختخواب با آنها عشق‌بازی کنیم؟ می‌شود اما اگر انسان نباشی؛ اگر ماشین باشی؛ یک ماشین با طرح و برنامه‌ای که توسط یک مغزِ غریبه در آن وارد شده است! دوست داری ماشین باشی؟ حقیقتاً نمی‌شود؛ سخت است این قبول کردن!حال چاره چیست؟ لابد با بی‌میلی می‌گویی، من که خود تمام این‌ها را می‌دانستم، چه اطلاعاتِ اضافه‌ای داری که در اختیارم قرار دهی!؟راستش را بخواهی، من هم یکی هستم شبیه به خودِ تو! من نیز بارها و بارها تا به اینجای ماجرا پا پیش گذاشته‌ بودم اما چیزی، همیشه مانع پیشرویِ من شده بود؛ چیزی شبیه به یک دیوار بُتنیِ قُطور و بلند که اجازه‌ی عبور از آن به وَرای روتین‌هایم را به من نمی‌داد. یک دیوارِ خودساخته!اینکه قبول کنم خود مسئول زندگیِ خویش هستم، یک عبارتِ دردناک و مُنزجز کننده بود؛ چیزی که همیشه از آن فرار می‌کردم. برای شخصِ من، انتظار همیشه حرف اول را می‌زد. انتظار از خانواده؛ انتظار از دوستان و جامعه؛ انتظار از خدایی که اگر هست، تمامِ بی‌عدالتی‌اش نصیب من و امثال من شده است. هزاران انتظار دیگر که می‌شود با عباراتی مترادف با اینها که تماماً بوی سرخوردگی را می‌دهند، ادامه پیدا کنند. حال آنکه تنها کسی که باید توقعِ حرکت را از وی می‌داشتم، یعنی شخصِ خودم، در سایه‌ای از بی‌مسئولیتی سنگر گرفته بود.لایه‌ی بعدیِ این دیوار را جنسی سرسخت به نام ترس تشکیل داده بود. ترس، ترسناک‌ترین واژه‌ای که در بین تمام دایره‌ی لغاتم می‌شناسم. لحظاتی که تصمیم به حرکت داشتم اما همین ترسِ لعنتی، مانع من می‌شد؛ اگر نشود، اگر فلانی، فلان عکس‌العمل را نشان دهد، اگر شکست بخورم، اگر، اگر، اگر... اصلا مگر می‌شود بترسی و زنده بمانی؟ انسان ترسو، مدت‌ها پیش از آنکه خود بداند مرده است؛ همان‌جایی که دریچه‌ی افکارش را بر روی نخستین اشعه‌های ترس باز کرده است.به گمانم ترس، یک وجب از قدرتمندترین نیرویی که هر انسانی می‌شناسد، پایین‌تر است. چیز خوبی نیست! برای شخصِ من، نزدیک به بیست و شش سال طول کشید تا جرات رویارویی با آن را پیدا کردم. هرچند هنوز هم هست؛ تنها راه مقابله آن را پیدا کرده‌ام وگرنه تا زمانی که نفس می‌کشم، هم من هستم هم او. تنبلی، خودکم‌بینی، فرار از حقیقت و همینطور اِلا آخر، تمامی اینها از همین دو مورد بالا که بیشترشان مربوط به ترس می‌شوند، من را از هر آنچه که می‌خواستم دور نگاه داشته بود‌.حال می‌پرسی چه چیزی باعث شد تا قدم به سمت روشنایی برداری و با آن خودِ قبلی‌ات خداحافظی کنی!؟ بدونِ اندکی فکر کردن، آناً در پاسخت می‌گویم: دردهایی که از هر سمت من را نشانه می‌رفتند. جامعه‌ای که من را از خود طَرد کرده بود؛ جامعه‌ای که شامل خانواده‌ام نیز می‌شد؛ حتی صمیمی‌ترین دوستانم نیز در این لیست قرار داشتند. اینکه قرار نیست کسی از راه برسد. اینکه حتی اگر در تنهایی‌ام بمیرم هم، نهایتِ لطفی که در حقم می‌شد، چهل روز عزاداری بود و تمام. به گمانت این تمام آن‌چیزی بود که من از زندگی می‌خواستم؟ یعنی در لابلای افکار و خواسته‌هایم، چیزی به عنوان دلخوشی وجود نداشت؟ چیزی که در اوج تنهایی‌ها و گرفتگی‌هایم، قدرت آن را داشته باشد تا لبخند را بر روی لبانم بنشاند؟ بود، خیلی هم بود؛ آنهم از آن دستِ اول‌هایش! رویای معروف شدن در بازیگری، چاپ کتابم، ماشین آخرین مدل و هرچیزی که اکثرِ من و هم‌سن و سال‌هایم با آنها آشنایی داریم. اما چه شد که از رویای رسیدن، به پوچی تنزّل پیدا کردم؟ یعنی همه‌ی آن، یک‌شبه اتفاق افتاد؟ مسلّم است که اینطور نیست.طبیعتاً برای هر کسی که این تجربه را پشت سر گذارده و یا هم‌اکنون در حال دست و پنجه نرم کردن با آن است، به طریقی که خاصِ خود آن شخص می‌باشد، اتفاق افتاده است. من نیز با شرایطی که دچار آن بودم که از نکته‌ی پررنگ آن که جدایی بود شروع شد و از آن به بعد ادامه پیدا کرد و همانطور پیش رفت. مانند یک گردباد، هرچه بر سر راهم بود را خراب کردم و راه را برای رسیدن به دلخوشی‌هایی سطحی که در دسترسم بود باز می‌کردم؛ خوشی‌هایی که تنها در لحظه خلائی که دچارش بودم را پر می‌کردند. غافل از این بودم، اولین نفری که خراب می‌شود، خودم هستم. طوری خود را نابود کردم که با جارو و خاک‌انداز نیز موفق به جمع‌آوری بقایای آن نبودم. آینه که مدت‌ها بود من را به خودم نشان نمی‌داد. دیگران که حسابشان جداست...تا جایی پیش رفتم که تنها چیزی که من را با آن موجود قبلی نسبت می‌داد، شناسنامه بود. روزهایی رسید که دیگر نه سیگار، آن طعم قبلی را می‌داد و نه مواد مخدری که تنها لحظه‌ای من را از خودم دور می‌کردند. هنوز که هنوز است، با یادآوری آن روزها، پشتم می‌لرزد. باورهای غلطم به من جواب نداد. اجتماعی که آن را مقصر می‌دانستم، پَشیزی به من و دردهایم اهمیت نداد. تمام کسانی که انتظار کمک‌شان را داشتم، تنهایم گذاشتن. در یک جمله، خودم ماندم و خودم. سایه‌ای که هرروز از پشت سر من را دنبال می‌کرد. نفسی که آمدن و نیامدنش برایم بی اهمیت بود. باید چه می‌کردم؟ سرتان را به درد نیاورم. در روزی‌ از همان روزهایی که نمی‌دانستم در کجای زندگی‌ام به سر می‌برم، همان دردها، من را به سمت مسیری راهنمایی کردند که انتهای آن، جایی‌ست که الان هستم. اصلا متوجه نشدم منی که در آخرین روزهای تاریکی، تنها فکر مشترکِ هرروزه‌ام، زنده نبودن بود، چگونه به خنده تمایل نشان داد. این جمله‌ی کلیشه‌ای که درد، دری‌ست به سمت روشنایی؛ هیچوقت برایم قابل هضم نبود. گوش‌هایم در برابر این جمله، مانند هر انسان از خود راضیِ دیگری، بسته بود. درد باعث شد تا تمایل برای تغییر در من ایجاد شود؛ یک تغییر اجباری اما حقیقتاً دلچسب!در این مسیر تازه، کسانی بودند که قبل‌تر از من قدم در آن گذارده بودند. ایشان به سادگی از احساساتی که با یکدیگر مشترک بودیم، صحبت کردند. دوست شدن را و کلا واژه‌ی دوستی را برایم به نحوی دیگر تعریف کردند. با هم تمرین خنده را آغاز کردیم. مشکلاتمان را با یکدیگر در میان گذاردیم. ادامه دادن را، آنهم در هر شرایطی، به من آموزش دادند. عشق را آنگونه که من فکرش را نمی‌کردم برایم شرح دادند؛ از نظر آنها، عشق یعنی از خود گذشتن، یعنی فراموش کردنِ خوشی‌های شخصی و چسبیدن به دردهای دیگری و راهنمایی کردن آن شخص به آرامش.آنها به من آموختند که نمی‌شود، آخر را از اول لمس کرد؛ انتها، آهسته آهسته از راه می‌رسد، نیازی به دست و پا زدن‌های بیخودی نیست. میدانی کجا بود که گوش‌هایم تمایل به شنیدن حرف‌هایشان را پیدا کرد؟ آنجا بود که برای انتقال تجربیاتشان به من، از اهرمِ اجبار استفاده نکردند و انتخاب را برایم آزاد گذاردند؛ اابته بعد از آنکه عواقب تکرار مسیر گذشته را برایم به روشنی تشریح کردند.شباهتی که در من و ایشان بود، یعنی دردهای مشترک، باعث شد تا زودتر دل به تجربه‌ کردنِ انتخاب‌هایی که آنها از آن به آرامش رسیده بودند، بدهم. من با چشم‌های خویش دیدم که چگونه از امروز خود نهایت لذت را می‌بردند. آنها به گونه‌ای دست از مبارزه با زمان را برداشته‌اند و مصالحه را ترجیح می‌دهند. اعتقاد دارند که انسان جز برای آرامش و لذت بردن از زندگی، وظیفه‌ی دیگری ندارد. می‌خندند، می‌شَنگند، می‌رقصند، گوش می‌دهند، صبر می‌کنند، سکوت می‌کنند؛ هرکاری که من از اجتماعی به جز آنان ندیدم. رازی در ماندگاری در این حالت وجود دارد و آنها با سخاوتمندیِ تمام، آن را در اختیار من نیز گذاردند. شاید با خود تصور کنید حتما شیوه‌ای خاص است و انجام آن نباید آسان باشد؛ به گونه‌ای آسان هم نیست. درواقع به گفته‌ی آنان، ساده است اما کاملا جدی! رمز موفقیت آنان تنها در همین یک جمله خلاصه می‌شود:《آنچه به رایگان در اختیار تو قرار گرفت را در اختیار دیگران نیز قرار بده.》باورتان می‌شود؛ تنها همین! آنها هر هدفی را رسیدنی می‌دانند که بزرگترین‌شان آرامش است. باورِ این اعتقاد برای منی که تمام عمرم را در نرسیدن صرف کرده بودم، جاذبه‌ای بود بس قدرتمند در کنار سایر جاذبه‌هایی که ماندنِ من را ماندگار کرده بودند. در یک جمع‌بندی کوتاه، اینگونه عرض می‌کنم که من باور کردم که راه من با سایر انسان‌هایی که در کنارم زندگی می‌کنند، تفاوت دارد؛ این بدان معناست که من هم می‌توانم مانند آنان آرامش و هر نیاز مادی و غیر مادی را تجربه کنم اما از راهی که به شخص خودم مربوط می‌شود. قبول کردم؛ کاری که قبل‌تر، از آن سر باز می‌زدم. خنده را ابتدا تصور و سپس تجربه کردم؛ چیزی که برایم محال بود. در نهایت، فکر کردن را آموختم؛ فکر به هرچیزی. چیزی مانند دست یافتن به آرزوهای شخصی؛ آرزوهایی که با دست خود از خَروارها خاک بیرون کشیدم و به آنها روح بخشیدم.اکنون خوشحالم.