از جسدش هم می‌ترسند

روایتی از جنایات رخ داده بعد از شهادت میرزا کوچک‌خان جنگلیرسم تاریخ از ابتدا این‌گونه بوده که پایان زندگی قهرمانان معمولاً تلخ و سخت بوده است و در میان همهٔ آنان، قهرمانانی که در نهایت با خنجر خیانت یارانشان از پای درآمدند سرانجام غم‌انگیزتری دارند. این رسم تاریخ گریبان خیلی از رشید مردان تاریخ ایران را نیز گرفته است، مانند میرزا کوچک‌خان.داستان زندگی میرزا یونس استاد سرایی یا همان میرزا کوچک‌خان جنگلی را به اجمالاً همه می‌دانیم. بارهاوبارها رشادت‌های خود و یارانش را در کتاب‌های مختلف خواندیم و حتی شاید در فیلم و سریال‌های مختلف هم دیده باشیم. رشادت‌های سردار جنگل مقابل اجنبی‌ها را همه می‌دانیم و ازآنجا که از دوران حیاتش خیلی هم نگذشته احتمالاً تا حدود خوبی از جزئیات زندگی‌اش آگاهیم.میرزا هم مانند خیلی دیگر از قهرمانان تاریخ ایران آخرسر با خیانت یارانش از پای در آمد. درست همان موقع که بعد از خیانت روس‌ها و انگلیسی‌ها و با تسلیم‌شدن نفرات اصلی لشکرش به‌ناچار به کوهستان فرار کرد و در یخ‌بندان زمین‌گیر شد و جسد بی‌جانش تحویل نظامیان رضاخان داده شد.اما مرگ میرزا پایان مظلومیت او نبود. برگ دیگری از زندگی سردار جنگل که کمتر به آن پرداخته شده ماجراهایی است که بعد از شهادتش بر سر پیکرش آوردند. بلاهایی که دشمنان زخم‌خورده‌اش از سر کینه و نفرت خود بر سر جنازه‌اش آوردند کمتر جایی بیان شده است. البته که این کار فقط به دلیل کینه از او نبود. جنبش جنگل به فرماندهی میرزا کوچک بلاهای زیادی سر اجنبی‌ها و گماشته‌های داخلی‌شان آورده بود و بیم بپا خواستن جنبش‌های مشابه در جای‌جای کشور مخصوصاً گیلان که مجمع دوستداران میرزا بود، قاتلان میرزا را مجاب می‌کرد که با قدرت‌نمایی خود به‌وسیلهٔ کشتن میرزا جلوی جنبش‌های مشابه احتمالی را بگیرند.یازدهم آذر درحالی‌که میرزا همراه با هوشنگ در حال عزیمت پنهانی به سمت خلخال بودند در گردنهٔ گیلوان در برف‌وبوران اسیر شدند و همان‌جا جان خود را از دست دادند.بعد از چند روز با پیداشدن پیکر بی‌جان میرزا و هوشنگ به دستور سالار شجاع سر میرزا از بدن یخ‌زده‌اش جدا و برای امیر طالش فرستاده شد. امیر طالش هم بعد از گرداندن سر در میان عموم آن را تسلیم نیروهای نظامی دولت مرکزی کرد تا سر به رشت بیاید و مدت‌ها در مقابل انظار عمومی قرار بگیرد. رشت ازآنجاکه محل اعلام جمهوریت میرزا و مرکز اصلی جنش جنگل بود یکی از محتمل‌ترین نقاط برای بپا خواستن جنبش‌های مشابه بود و ازاین‌رو تضعیف روحیهٔ هم‌کیشان میرزا بسیار حائز اهمیت بود.مدتی بعد خالو قربان یکی از همان یاران خیانتکار میرزا که مدتی قبل از شهادت میرزا خود را تسلیم دولت کرده بود و با این کار منصبی از منصب‌های نظامی را از آن خود کرده بود سر را دزدکی به تهران آورد و به رسم پیشکش تقدیم رضاخان کرد. همان داستان همیشگی؛ قهرمانی از پا می‌افتد و هر کس به نحوی خود را در کشتنش سهیم جلوه می‌دهد تا شاید خود را عزیزتر کند.سر میرزا در تهران پیشکش رضاخان شده و تن او در گورستانی دورافتاده در خانقاه در نزدیکی گردنه گیلوان همان محل شهادت میرزا دفن می‌شود.در نهایت به دستور رضاخان سر میرزا روانهٔ گورستان حسن‌آباد می‌شود تا در آنجا دفن شود. اما یکی از دوستداران میرزا سر را به‌صورت محرمانه از گورکن تحویل می‌گیرد تا به زادگاهش یعنی رشت بازگرداند و در آنجا دفن کند.در نهایت سر میرزا در محلی موسوم به سلیمان داراب در رشت دفن شد. این در حالی است که تن او همچنان در همان گورستان دورافتاده در خانقاه دفن بود.این نحوه به خاک‌سپاری و جدا بودن پیکر جدای ازآنکه در شرع نمی‌گنجید، اصلاً شایستهٔ قهرمانی مانند میرزا کوچک‌خان جنگلی نبود. شایسته بود چنین قهرمانی با عزت و احترام دفن شود و بارگاهی در خور شأن او برایش ساخته شود؛ اما دشمنان میرزا همچنان از جنازهٔ او هم بیم داشتند و بارها و بارها مانع این کار شدند.در نهایت بعد از گذشت ۲۰ سال و در شهریور سال ۱۳۲۰ عده‌ای از آزادی‌خواهان گیلان تصمیم گرفتند به هر نحو ممکن پیکر میرزا را با عزت و احترام به همان مکانی منتقل کنند که سال‌ها قبل سرش در آنجا دفن شده بود. پیکر میرزا از خانقاه به سمت رشت منتقل شد؛ اما با نزدیک‌شدن به رشت باز مقامات دولتی مانع شدند و درنهایت بعد از کشمکش‌های طولانی بدون برگزاری مراسم و آئین ویژه‌ای، پیکر میرزا بعد از ۲۰ سال به سرش رسید و در همان مکان دفن شد.این‌گونه بود که طومار زندگی میرزا کوچک‌خان، مردی که اسوهٔ پایبندی به دیانت و استقلال وطنش بود بیست سال بعد از شهادتش به پایان رسید. اگر چه ماجرای زندگی و پیکر میرزا در ۱۳۲۰ شمسی به اتمام رسید؛ اما راه و مسلک میرزا بعد از گذشت چندین دهه همچنان بین مردم این آب‌وخاک علی‌الخصوص هم شهریانش جریان دارد. هنوز که هنوز است در میان خانواده‌های سنتی گیلان ماجرای رشادت‌های میرزا زمزمهٔ لالایی‌ها و داستان‌سرایی‌های مادران و پدران برای فرزندانشان است.