نارکونومیکس۱ و مبارزه با آنان

اقتصاد کارتل‌ها تا چه اندازه بزرگ است و روش‌های موثر مقابله با آن‌ها چیست؟محمدمهدی قاسملو/ دانشجوی دوره‌ی کارشناسی رشته‌ی مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریفتیراندازی و درگیری افرادی بی‌رحم با بدن‌هایی پر از خالکوبی و مواردی از این دست تصاویری هستند که به محض شنیدن نام «کارتل» به ذهن ما خطور می‌کنند؛ تصاویری اغلب متأثر از فیلم‌ها و سریال‌هایی که درباره‌ی این گروه‌ها ساخته می‌شوند. اما آیا کارتل‌ها دارای ساختارهایی چنین سطحی هستند و گردش مالی سالانه‌ی پانصدمیلیارد دلار تنها برای کارتل‌های مکزیکی، فقط با کمک اعمال زور و خشونت و بدون هیچ هوشمندی و ساختار منظم اقتصادی صورت گرفته است؟ و اینکه آیا روش‌هایی که در طی حدود چهل سال است که علیه کارتل‌ها و برای تضعیف و نابودی آن‌ها به کارگرفته شده‌اند، کارآمد هستند؟ نارکونومیکس نامی است که به اقتصاد کارتل‌های مواد مخدر اطلاق می‌شود و مهم‌ترین قصد ما این است که در این متن با دید اقتصادی به کارتل‌ها نگاه کنیم و با همین دیدگاه، به ترتیب، به بررسی پاسخ دو پرسش مطرح‌شده بپردازیم.کشور ال‌سالوادور را درنظر بگیریم؛ دو کارتل عمده در این کشور فعالیت دارند و برای این دو کارتل روی هم حدود هفتادهزار نفر کار می‌کنند. این میزان برابر تعداد نیروی کار غول خودروسازی آمریکا، جنرال موتورز، است.چنین میزانی را می‌توان برای کارتل‌های کشور‌های دیگر مانند مکزیک و کلمبیا نیز متصور شد. چنین سازمان‌هایی با این تعداد از نیروی کار مستقیم آیا در چارچوبی خارج از چارچوبی که شرکت‌های بزرگ اقتصادی اداره می‌شوند، فعالیت می‌کنند؟ بررسی‌های میدانی و تحقیقات اقتصاددان‌ها نشان‌دهنده‌ی وجود تشابهات عمده بین کارتل‌ها و شرکت‌های اقتصادی بزرگ است. به عنوان مثال؛ می‌توان به گزینش و جذب نیرو در کارتل‌ها اشاره کرد. جذب نیرو در کارتل‌ها مورد بسیار مهم، حیاتی و دشوارتر از حالت معمول به شمار می‌رود. اولاً؛‌ کارتل نمی‌تواند به حالت معمول برای جذب نیرو، آگهی منتشر کند و اعلان عمومی داشته باشد و این مورد موجب دشوار‌شدن جذب نیرو می‌شود. ثانیاً؛ اتلاف نیرو در کارتل‌ها زیاد است؛ به عنوان مثال از هر چهار نفری که از کلمبیا به بریتانیا مواد مخدر قاچاق می‌کنند، یک نفر دستگیر می‌شود و این یعنی طی مدت مشخصی، کارتل یک چهارم افراد خود در آن فعالیت را از دست می‌دهد و این مورد موجب می‌شود که کارتل مجبور شود با سرعت زیادی جذب نیرو داشته باشد. هم‌چنین افرادی هم که توسط کارتل جذب می‌شوند توانایی‌هایی نیاز دارند که در کلاس درس و مدرسه و دانشگاه به کسی آموخته نمی‌شود. البته کارتل نیازی به ساخت چنین مکانی ندارد چرا که دولت‌ها خود مدرسه‌ی آموزش خلاف را برای کارتل‌ها ساخته‌اند؛ زندان‌ها. این مکان‌ها خانه‌ی افراد سابقه‌داری هستند که پس از آزادشدن به آن‌ها برای داشتن شغل در جامعه اعتماد نمی‌شود و از این‌رو مناسب‌ترین افراد برای کارتل‌ها هستند.دولت‌ها خود مدرسه‌ی آموزش خلاف را برای کارتل‌ها ساخته‌اند؛ زندان‌ها. این مکان‌ها خانه‌ی افراد سابقه‌داری هستند که پس از آزادشدن به آن‌ها برای داشتن شغل در جامعه اعتماد نمی‌شود و از این‌رو مناسب‌ترین افراد برای کارتل‌ها هستند.کارتل‌ها آموزش این افراد را از طریق رابط‌های خود در زندان آغاز می‌کنند و روند آموزش را نیز پس از آزادشدنشان ادامه می‌دهند تا سرانجام آن‌ها به افراد آماده و موردنظر کارتل‌ها تبدیل ‌شوند. تمام این دلایل باعث می‌شوند تا یک کارتل مجبور شود افراد ماهر و کاردان در زمینه‌ی جذب نیرو داشته باشد.موفقیت و عظیم‌بودن فعالیت کارتل‌ها و تعداد زیاد اعضای کارتل‌ها خود مهر تاییدی بر این موضوع است. یا به عنوان مثالی دیگر می‌توان به سیستم رتبه‌بندی و حقوق‌گیری افراد در کارتل پرداخت که البته مدت زیادی نیست که میان کارتل‌ها رواج پیدا کرده است. این روش به این گونه است که کارتل تشکیل‌شده از یک رییس و بقیه زیردست او نیست، بلکه دارای درجات مختلف است و افراد در سطوح مختلف حق رأی و اظهارنظر دارند و این خود باعث می‌شود که افراد وفاداری و اعتماد بیشتری به کارتل داشته باشند. در بخش نحوه‌ی ارتباط با دیگر کارتل‌ها هم، آن‌ها نیاز دارند که در شرایط مختلف،واکنش‌های متفاوت و متناسبی داشته باشند. در شرایط خاصی با کارتل‌های دیگر صلح کنند و کنار بیایند و در مواقعی هم اقدام به مقابله کنند. چنانکه در ال‌سالوادور، دو کارتل بزرگ در صلح با یکدیگر و در مکزیک دو کارتل بزرگ در جنگ شدید با یکدیگر هستند.سلاح‌های ضبط‌شده از یک کارتل مکزیکیتمام آنچه بیان شد تنها مثال‌هایی بودند که تعمیم آن‌ها در موارد دیگرِ تشابه کارتل‌ها با شرکت‌های بزرگ اقتصادی را نشان می‌دهد و این موضوع باعثمی‌شود، متوجه بشویم که کارتل‌ها برخلاف تصور ما، نه تنها توسط افراد صرفاً خشن و جانی سامان نمی‌گیرند بلکه در موارد لازم، توسط افراد هوشمند و در چارچوبی سیستماتیک و مدرن اداره می‌شوند. حال با دید اقتصادی که نسبت به کارتل‌های مواد مخدر و نحوه‌ی اداره‌شدن آن‌ها پیدا کردیم، می‌توانیم به سوال دوم پاسخ بدهیم.صحبت راجع به این موضوع را با نقل یک خاطره از تام وینرایت، نویسنده‌ی مجله‌ی اکونومیست، شروع می‌کنیم. تام که در سال 2007، برای تهیه‌ی گزارش اقتصادی درباره‌ی مواردی همچون صنعت نفت و تکیلا، از طرف مجله‌ی اکونومیست به مکزیک فرستاده شده بود، توجهش به موضوع دیگری جلب شد؛ کارتل‌ها و اقتصاد مواد مخدر. حساسیت وی به این موضوع هنگام شنیدن یک خبر بیشتر نیز شد، تلویزیون از توقیف محموله‌ی صد تنی ماریجوانا و واردکردن ضربه‌ی نیم میلیارد دلاری به کارتل‌ها خبر می‌داد. وی با شنیدن این عدد شروع به بررسی صحت آن و نحوه‌ی محاسبه‌اش کرد.محاسبه‌ی این عدد کار ساده‌ای بود.هر گرم ماریجوانا در آمریکا با قیمت پنج دلار فروخته و بنابراین قیمت صد تن ماریجوانا برابر نیم‌میلیارد دلار می‌شود. اما آیا این نحوه‌ی محاسبه درست است؟ آیا برای محاسبه‌ی قیمت یک گاو، ما مجموع قیمت استیک‌هایی که می‌توان از این گاو بدست آورد را جمع می‌کنیم؟ مسلم است که جواب منفی است. پس باید برای محاسبه‌ی میزان خسارت وارده به کارتل‌ها به سر این زنجیر یعنی قیمت عمده‌ی ماریجوانا در مکزیک مراجعه کرد که در اینصورت، خسارت وارده ده میلیون دلار محاسبه می‌شود؛ یعنی یک پنجاهم میزان تخمین زده شده توسط دولت. این بدان معناست که در تعداد قابل توجهی از موارد، ما میزان دستاورد‌های خود در مبارزه با کارتل‌ها را زیاده از حد تصور می‌کنیم. شاید در کل، روش‌هایی که مدت‌هاست از آن‌ها برای مبارزه با کارتل‌ها استفاده می‌کنیم، آنقدری که تصور می‌شود کارآمد نیستند.به بررسی یک مثال دیگر می‌پردازیم. یکی از روش‌های اصلی آمریکا برای مبارزه با تولید و توزیع کوکایین، سمپاشی مزارع تولید برگ کوکا در کشورهای تولیدکننده‌ی آن با هدف کمیاب‌کردن و در نتیجه افزایش قیمت بود.حال ببینیم اثربخشی این روش چه قدر است. برای تولید یک کیلوگرم کوکایین، که قیمت آن هنگام عرضه در آمریکا، صدوپنجاه‌هزار دلار است، یک تن برگ کوکا نیاز است و قیمت خرید یک تن برگ کوکا در مزارع تولید آن به طور میانگین چهارصد دلار است. فرض کنیم این سمپاشی در حالت ایده‌آل قیمت برگ کوکا را در مزرعه دوبرابر کند. قیمت یک کیلو کوکایین در هنگام عرضه به عدد صدوپنجاه‌هزاروچهارصد دلار می‌رسد و این میزان به معنی بازدهی تقریباً صفر درصدی این روش در مبارزه با کارتل‌ها است! علت دقیق‌تر این موضوع و اینکه چرا این سمپاشی‌ها فقط بر قیمت برگ کوکا اثر می‌گذارند، این است که کارتل‌ تعیین می‌کند قیمت یک تن برگ کوکا چقدر باشد نه کشاورز. اگر کارتل یک تن برگ کوکا را به قیمت چهارصد دلار بخواهد، کشاورز چه بیست تن تولید کرده باشد و چه یک تن، مجبور است به قیمتی که کارتل می‌خواهد، معامله کند و در نتیجه اینجا این کشاورز است که ضرر می‌بیند و درآمدش کم و زیاد می‌شود درحالی‌که کارتل تقریباً ضرری را متحمل نمی‌شود.شاید در کل، روش‌هایی که مدت‌هاست از آن‌ها برای مبارزه با کارتل‌ها استفاده می‌کنیم، آنقدری که تصور می‌شود کارآمد نیستند.مورد بعدی اما یک روش نسبتاً اثربخش و مفید در مبارزه با مواد مخدر است؛ قانونی کردن ماریجوانا در چهار ایالت آمریکا. این کار یک سیاستضربه‌زننده به کارتل‌ها بود؛ چون از طرفی به علت قانونی‌بودن، افراد ماریجوانا را از مکان‌های معتبر و نه دیگر از کارتل‌ها، تهیه می‌کردند و دولت هم در عین کوتاه‌کردن دست کارتل‌ها، از این اقتصاد شکل‌گرفته سود می‌برد.البته کنار این موارد مثبت، موارد منفی هم در این روش وجود دارند. به طور مثال دراین حالت، طیف گسترده‌تری از مردم به مصرف این ماده گرایش پیدا می‌کنند و از این جهت این روش نیز قابل نقد است.در نهایت همه‌ی این توضیحات در کنار هم و بررسی دو سوال مطرح‌شده گویای این است که شاید ما در وهله‌ی اول دید درستی به کارتل‌های مواد مخدر نداشته باشیم که این موضوع منجر به اتخاذ روش‌های ناکارآمد در مبارزه با آن‌ها می‌شود. عدم مبارزه‌ی مناسب با کارتل‌ها، هر روز آن‌ها را قوی‌تر و گسترده‌تر می‌کند، اثرات مخرب آن‌ها همچون جنگ‌های بین کارتلیکه فقط در مکزیک طی شش سال شش‌هزار کشته، شامل اقشار مختلف جامعه بر‌جای ‌گذاشت را هر روز شدید و شدیدتر می‌کند و در کنار آن نابودی ذهن و جسم افراد پویای یک جامعه را افزایش می‌دهد. حتی فعالیت‌های کارتل‌ها به موارد عمیق‌تری چون قاچاق انسان، گسترش یافته است. شاید تصحیح این دید، هرچند بسیار مختصر، موجب آگاهی نسبت به این گروه‌های قوی اقتصادی و درنتیجه اتخاذ روش‌های درست مبارزه با آن‌ها و کاهش اثرات مخربشان در جوامع بشود.کارتل‌ها برخلاف تصور ما، نه تنها توسط افراد صرفاً خشن و جانی سامان نمی‌گیرند بلکه در موارد لازم، توسط افراد هوشمند و در چارچوبی سیستماتیک و مدرن اداره می‌شوند. شاید در کل، روش‌هایی که مدت‌هاست از آن‌ها برای مبارزه با کارتل‌ها استفاده می‌کنیم، آنقدری که تصور می‌شود کارآمد نیستند.پاورقی:۱- نارکونومیکس به معنی اقتصاد مواد مخدر است.مراجع: Narconomics: How to Run a Drug Cartel by Tom Wainwright published 2017Washington postبرای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام دوهفته‌نامه‌ی دانشجویی «داد» کلیک کنید.