حزب موتلفۀ اسلامی

حسنا فارسی پس از اینکه در سال۱۳۴۰ آیت‌الله بروجردی فوت کرد، انسجام و وحدت رویه‌ای که در حوزه، بعد رضاخان ایجاد شده بود به هم ریخت و در واقع سه گروه به طور جدی از این مسئله آسیب دیدند که عبارتند از گروه هیئت مؤید که این گروه از زمان نهضت ملی شدن نفت انسجام یافتند و بیشتر به تفکرات آیت‌الله کاشانی تمایل داشتند، مسجد شیخ علی، گروهی که به تفکرات فدائیان نزدیک بودند ولی معتقد به فقاهت بوده و با مسائل از چهارچوب قانون اساسی مواجه می‌شدند و نهایتا گروه هیئت اصفهانی‌‌ها. این سه گروه زیرساخت فکری تشکیلات مؤتلفۀ اسلامی را تشکیل می‌دادند. بعد از اینکه امام خمینی (ره) نسبت به موضوع انجمن‌های ایالتی و ولایتی معترض شدند، توجه این سه گروه به امام خمینی(ره) جلب شد و فهمیدند که آن رهبری که پس از آیت‌الله بروجردی به دنبال آن بودند امام خمینی است، که با توصیۀ خود امام، این سه گروه با هم ائتلافی تشکیل دادند. کارکرد گروه غیر رسمی مؤتلفه در آن دوره، پخش اعلامیه‌های امام، برگزاری تجمع و میتینگ‌های سیاسی بود. امام از همان ابتدای امر، راهنمایی‌های تشکیلاتی‌ای به این جریان داشتند: اول اینکه امر به معروف و نهی از منکر، "امر" به معروف است نه خواهش به معروف، پس مستلزم تشکیلات دقیق و منسجم است، دوم اینکه برادریابی کنید، نه عضوگیری و سوم جمعتان را به گروه‌ها و شبکه‌های ده نفره تقسیم کنید تا به دام نیرو‌های رژیم پهلوی نیفتید. پس بر این اساس بود که اخبار و اطلاعات توسط سر شبکه‌ها، به زیرشبکه‌ها داده می‌شد که این سبک از تشکیلات پیامد و کارکردهایی همچون اطلاع‌رسانی‌های سریع به تهران و شهرستان‌های اطراف داشت. برای مثال آنها در برنامه‌ریزی و پیشبرد راهپیمایی ۱۵ خرداد نقش مهمی ایفا کردند.حال باید به علت تغییر رویۀ این حزب بپردازیم که در توضیح باید گفت بعد از دستگیری مجدد امام، بعد از سخنرانی‌شان درمورد کاپیتولاسیون، عدۀ زیادی از اعضای حزب مؤتلفه یعنی افرادی مثل شهید رجایی، شهید باهنر، جلال‌الدین فارسی و... دستگیر شدند که این اتفاق اعضای آن را به این فکر واداشت که بهتر است فعالیت‌های گروه را در قالب و پوششی مخفیانه‌تر از گذشته پیش ببرند که با همین هدف اصطلاحاً مؤتلفه دوم راه افتاد و مدرسۀ رفاه تأسیس شد. یکی از شبهاتی که در مورد مؤتلفه مطرح می‌شود این است که این حزب از ابتدای امر، نسبت به امام خمینی (ره) تمایل بیشتری به آیت‌الله میلانی داشتند، چرا که حکم ترور حسنعلی منصور را از ایشان دریافت کردند اما نکته‌ اینجاست که در آن مقطع امام خمینی در تبعید به سر می‌بردند و گرفتن این حکم از ایشان میسر نبوده ‌است. برای بررسی نقش این حزب پس از انقلاب باید گفت، گروه مذکور، تشکیلات استقبال از امام را به راه انداختند، با حفظ وحدت خود در حزب جمهوری به مشارکت پرداختند و در واقع پس از ۲۲ بهمن ۵۷ به یکی از ارکان اصلی نظام تبدیل شدند. به طور دقیق‌تر می‌توان نقش این حزب را در مجالس شورای اسلامی بررسی کرد. در مجلس اول این جریان به یک فهرست ائتلافی می‌رسند که در نهایت ۸۵ کرسی در مجلس یعنی حدود یک‌سوم جمعیت را به دست می‌آورند. هرچند آن انسجام درونی‌ای که این حزب داشت به زودی به شکافی منجر شد که باعث شد مؤتلفه از سال ۶۰ به بعد از معادلات کنار گذاشته شده و حزب جمهوری صدای غالب فضای سیاسی کشور شود اما در مجلس چهارم این حزب دوباره به عرصه سیاسی فعال کشور بازگشت و در مجلس پنجم از آنجا که مجلس کاملاً به دست این تیم و همسویانش بود، اقتدار زیادی کسب کرد. اما نکته‌ای که نباید ناگفته بماند این است که در همین مدت درگیری و اختلافات بین کارگزاران و اصطلاحاً سنتی‌ها بالا می‌گیرد و پس از آن دوره‌ای آغاز می‌شود که ادبیات عمومی کشور تغییر کرد و اصلاح‌طلبان گرایش خود به اختلاف، درگیری و بحث و جدل را نمایان کردند. در نهایت در سال ۸۲ مؤتلفه، به طور رسمی از هیئت مؤتلفه به حزب مؤتلفه، تغییر نام داد. مؤتلفه از این پس سیاست ارتباط‌گیری‌های گستردۀ بین‌المللی را وارد دستور کار کرد، مثل حزب کمونیست چین، آفریقا و... و همچنین به طور رسمی، در راستای همان سبک تشکیلات شبکه‌ای، اقدام به تأسیس دفترهایی در شهرستان‌ها کرد. باید اشاره داشت که در مجلس یازدهم برخی از افرادی که در مؤتلفه سابقه داشتند، رد صلاحیت شدند اما دبیر این حزب تصریح کرد که هیچ اعتراضی به این ردصلاحیت‌‌ها نداشته و به دنبال آن همراه با سایر گروه‌های اصولگرا در لیست وحدت شرکت داشت و روند آن مختل نشد. در حال حاضر و در آستانۀ انتخابات مجلس دوازدهم، این حزب به گفتۀ مصطفی میرسلیم، رئیس شورای مرکزی مؤتلفه، باز هم همچون دور قبل به دنبال ائتلاف و دادن لیست وحدت با سایر طیف‌های اصولگراست، هرچند اگر مجبور بشود لیست مستقل خود را خواهد داشت. همچنین بادامچیان، دبیر کل این حزب، درمورد ائتلاف با سایر گروه‌ها معتقد است که وجود این شوراها و گروه‌ها در عالم سیاسی طبیعی است ولی شرایط و زمان و مکان متفاوت است و گاهی ممکن است گروه‌ها دور هم جمع شوند و گاهی هم باهم به رقابت بپردازند. طبق گفتۀ بادامچیان، مؤتلفه در دور دوازدهم مجلس شورای اسلامی به دنبال مجلس «تحول و تکامل» است و تلاش می‌کند نمایندگانی را وارد مجلس کند که زمان‌شناس، تحول‌گرا و تحول‌شناس باشند.