همه چیز از یک توییت شروع شد

گفت‌وگو با حسین فیروز درباره پویش‌هایی که برای کمک به دانشجوها در مسیر مهاجرت تحصیلی مدیریت می‌کند حسین فیروز را خیلی‌ها از توییتر می‌شناسند؛ هم به‌خاطر کانالی به نام «مشاهدات حسین از اروپا» که در توییترش معرفی کرده و در آن از تجربیاتش از زندگی در اروپا می‌نویسد و قلم و سوژه‌هایش آن‌قدر کشش دارد که خواننده را تا انتها با خودش بیاورد و هم به‌خاطر پویش‌هایی که هر سال و در موعد مهاجرت‌های تحصیلی راه می‌اندازد تا آنهایی که سال‌های قبل رفته‌اند و حالا تمکن مالی خوبی دارند، دست یاری برسانند به دانشجوهایی که در تهیه بلیط و ثبت‌نام تافل و پرداخت اپلیکیشن‌فی و دیگر هزینه‌های اپلای (مثلا هزینه آزادسازی مدرک تحصیلی که سال گذشته حدود شش برابر شد) به مشکل خورده‌اند. حسین ارشدش را در دانشکده کامپیوتر شریف گذارنده و بعدش برای تحصیل در مقطع ارشد به دانشگاه آلتوی فنلاند رفت و الآن هم به عنوان محقق در سونی مشغول به کار است. او اخیرا موسسه خیریه‌ای در فنلاند ثبت کرده تا این کمک‌ها سروشکل مشخص‌تر و قانونمندتری بگیرد و خیال حامی‌ها بابت کمک‌هایشان راحت‌تر شود. در ادامه روایت حسین درباره دیروز و امروز و فردای این کمک‌ها را در گفت‌وگوی ما با او می‌توانید بخوانید:حسین فیروزایده این کمک‌ها از کجا آمد و چطور شروع شد؟تابستان دو سال پیش، یکی از دوستانم برای کارآموزی تابستانی به دانشگاه ما آمده بود. یک‌بار وسط صحبت‌هایمان گفت که می‌خواهد برای یکی از دوستانش در ایران پرداخت ثبت‌نام تافل را انجام دهد و بعدش در ایران معادل ریالی‌اش را از او بگیرد. بیشتر بچه‌ها در فرایند اپلای، برای پرداخت هزینه‌های ارزی، یا از دوستان‌شان که در خارج از کشور ساکن هستند کمک می‌گیرند و یا دست به دامن موسسه‌های واسطه می‌شوند. البته روش دوم محبوبیت کم‌تری دارد، چرا که هم کارمزد ارزی ۵ تا ۱۰ درصدی را روی دوش آدم می‌اندازد و هم اعتماد کردن به آن شرکت واسطه و ارائه اطلاعات شخصی به آن، همیشه راحت نیست. بچه‌های خارج از کشور هم چون معمولا هنوز مخارجی در داخل ایران دارند، بدشان نمی‌آید انتقال پول به ایران را به این شکل پیش ببرند؛ هزینه ارزی برای یکی در ایران را انجام بدهند و معادل ریالی آن را در ایران از او بگیرند.آن موقع توییتی کردم و گفتم اگر کسی را مستقیم یا با یک واسطه می‌شناسم و در پرداخت تافل مشکلی دارد، پیامی به من بدهد تا برایش پرداخت کنم و بعد که به خارج از کشور آمد، اینجا با هم حساب‌وکتاب کنیم.توییت من آن زمان خیلی دیده شد و حتی اسکرین‌شات‌هایش سر از لینکدین درآورد. تعداد زیادی از افراد تمایل نشان دادند که آن‌ها نیز حامی بشوند و به بچه‌هایی که در فرایند مهاجرت هستند، کمک مالی کنند و درخواست‌های زیادی هم برای دریافت کمک آمد. به همین خاطر یک فرم تهیه کردم تا افراد هم درخواست‌های کمک و هم تمایل‌شان به حمایت مالی را در آن ثبت کنند.به‌خاطر تحریم یا مسائل مالیاتی نگرانی نداشتی؟آن موقع برای مشورت گرفتن با چند نفر از بچه‌های خارج از کشور که قبلا به صورت موردی از این کمک‌ها کرده بودند و همچنین یک وکیل تماس گرفتم. یک‌سری راه‌کارهای کلی در زمینه ارزیابی و بررسی صلاحیت درخواست‌ها و مسائل مرتبط با تحریم و مالیات به من گفتند. در نهایت به این نتیجه رسیدم که با توجه به جنبه آموزشی کمک‌ها، تحریم احتمالا مشکلی در زمینه ثبت‌نام تافل ایجاد نمی‌کند، اما به طور مثال آیلتس وضعیت مشخصی از نظر تحریم‌ها ندارد و به همین خاطر عذر درخواست‌های مربوط به ثبت‌نام آیلتس را خواستم.فرایند کمک‌ها در آن سال چطور بود؟ چند نفر کمک گرفتند؟در اولین سری کمک‌ها در تابستان ۲۰۲۱، هر حامی را به یک درخواست‌کننده معرفی می‌کردم تا کارهای مربوط به پرداخت را پیش ببرد. این روش دردسر زیادی برای حامی داشت و از او وقت قابل توجهی می‌گرفت، به ویژه از آن جهت که بسیاری از حامی‌ها ترجیح می‌دادند صرفا مبلغ موردنظرشان را پرداخت کنند و درگیر فرایندهای جانبی‌اش نشوند، یعنی برخلاف تصور اولیه‌مان وقت و انگیزه‌ای برای راهنمایی و هدایت و مشاوره به بچه‌ها در فرایند مهاجرت تحصیلی نداشتند و با صرف پرداخت پول راحت‌تر بودند.آن تابستان به حدود ۳۵ دانشجو کمک کردیم و بیشتر کمک‌ها هم برای پرداخت هزینه تافل یا اپلیکیشن‌فی دانشگاه‌ها بود. بیشتر این ۳۵ نفر همان سال یا سال بعد برای تحصیل در خارج از کشور مهاجرت کردند و خیلی‌هایشان هنوز هم با من یا حامی‌شان در ارتباط هستند و پیام ردوبدل می‌کنند.کمک‌ها بلاعوض است؟سال اول کمک‌ها را بلاعوض اعلام کرده بودیم و تنها از بچه‌ها می‌خواستیم تا وقتی مهاجرت کردند و وضع‌ مالی‌شان بهتر شد، خودشان برای حمایت از دیگر بچه‌ها به ما پیام بدهند یا خودشان آستین بالا بزنند و این چرخه را ادامه دهند. اما بعدا به این نتیجه رسیدیم همه آدم‌ها وقت و انگیزه کافی برای چنین کاری ندارند و ممکن است در مشغولیت‌های روزمره‌شان به کل فراموش کنند. به همین خاطر در سال‌های بعد تصمیم گرفتیم تفاهم‌نامه‌ای با بچه‌های کمک‌گیرنده امضا کنیم که در آن از این کمک‌ها به عنوان قرض نام برده شود. البته این تفاهم‌نامه خیلی امکان پیگیری قضایی و قانونی ندارد، هم به‌خاطر هزینه‌های نسبتا زیاد پیگیری در خارج از کشور و هم به‌خاطر اینکه هرکدام‌مان در یک کشور بودیم و پیگیری‌ها سخت و طاقت‌فرساست. در واقع این تفاهم‌نامه بیشتر یک تعهد اخلاقی برای کمک‌گیرنده ایجاد می‌کند. طبق این تفاهم‌نامه، هر دانشجویی که از این کمک‌ها بهره می‌برد، ۱۲ تا ۱۸ ماه بعد از مهاجرتش، باید این هزینه را به ما برگرداند تا برای آدم‌های دیگری که بعدا پا در این مسیر می‌گذارند، استفاده شود. البته این زمان بستگی به کشور مقصد و هزینه‌های زندگی در آنجا و فاند دانشجو در دانشگاه مقصد هم دارد. به صورت کلی تا الآن موعد بازگشت قرض سه نفر از بچه‌ها رسیده که هر سه نفر قرض‌شان را برگردانده‌اند و حتی دو نفرشان مبلغ بیشتری را به دست ما رسانده‌اند. این را هم بگویم که ۱۲ تا ۱۸ ماه برای هزینه‌هایی با مبلغ زیاد مثل بلیط هواپیماست، وگرنه درمورد هزینه‌های تافل و اپلیکیشن‌فی معمولا هر دانشجو می‌تواند ظرف چند ماه آن را برگرداند.برخی حامیان گفته‌اند کمک‌هایشان در قالب قرض است و بعدا می‌خواهند بهشان بازگردانده شود، اما بیشترشان مایل بوده‌اند که این پول بعد از بازگشت، به فرد دیگری کمک و در این چرخه دوباره استفاده شود. البته هنوز آن‌قدر نگذشته که کمک یک حامی دوبار مورد استفاده قرار گیرد.بررسی درخواست‌ها چطور انجام می‌شود؟ وقت زیادی نمی‌گیرد؟بررسی صلاحیت درخواست‌ها معمولا سخت و زمان‌بر است، چرا که این احتمال وجود دارد که برخی افراد بدون داشتن صلاحیت کافی برای دریافت کمک، درخواست بدهند. برای تأیید صلاحیت و آمادگی افراد برای آزمون تافل از طریق صحبت و مکالمه می‌شود تا حدی به نتیجه رسید، اما اپلیکیشن‌فی دانشگاه‌ها نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد. بررسی اپلیکیشن‌فی‌ها را معمولا خودم انجام می‌دهم، اما اخیرا دوست دیگری هم در این زمینه به من کمک می‌کند. با این وجود بررسی رشته‌هایی که علوم پایه و مهندسی نیستند، در توان ما نیست. با توجه به تعداد زیاد درخواست‌ها و زمان‌بر و حتی ناممکن بودن بررسی دقیق همه آنها، تصمیم گرفتیم کمک‌ها را فعلا محدود به افرادی کنیم که از دانشگاه مقصد پذیرش گرفته‌اند، یعنی هزینه‌هایی مثل بلیط هواپیما و اجاره خانه در ایام ابتدایی مهاجرت را برایشان تأمین کنیم. به این ترتیب بررسی صلاحیت افراد به دست اهلش افتاده و بر عهده ما قرار نمی‌گیرد. اما هم‌چنان برخی هزینه‌های مربوط به فرایند گرفتن پذیرش هم به صورت موردی در بین کمک‌ها وجود دارد، در صورتی که واسطه‌ای، مثل یکی از اساتید دانشگاه یا کسانی که صلاحیت‌های لازم را دارند، صلاحیت فرد درخواست‌دهنده را تأیید کند. با همه اینها، دنبال روش‌ها و فرایندهای بهتری برای مدیریت این فرایند هستیم تا عدالت بیشتری برقرار باشد.بررسی هر اپلیکیشن‌فی حدود بیست دقیقه وقت می‌گیرد، اما برای هر درخواست، حداقل دو جلسه آنلاین ترتیب می‌دهیم تا شرایط زندگی و تحصیلی و خانوادگی فرد درخواست‌دهنده را بررسی کنیم و مطمئن شویم که صلاحیت دریافت کمک را دارد. شاید حتی گاهی نیاز باشد اسناد و مدارکی هم از او بخواهیم، ولی چاره‌ای جز این نداریم، چون می‌خواهیم خیال حامیان از این بابت که کمک‌شان در جای درستی هزینه شده، راحت باشد. از طرف دیگر معمولا کارهای مربوط به پرداخت هم سی تا چهل دقیقه وقت می‌گیرد و در مجموع به ازای هر کمک، شاید دو تا سه ساعت زمان می‌برد.موسسه خیریه هم‌فاندچه شد که تصمیم به ثبت موسسه خیریه گرفتی؟وقتی با حساب شخصی چنین کارهایی انجام می‌شود، ممکن است برای بانک یا اداره مالیاتی برخی کشورها حساسیت‌زا باشد و مشکلاتی را برای من یا حامی‌ها پیش آورد. به همین خاطر تصمیم گرفتیم سازمان خیریه‌ای را در فنلاند ثبت کنیم که هم حساب بانکی و هم کد مالیاتی مشخص داشته باشد و کمک‌های حامیان به حساب این موسسه واریز شود. اسمش را هم «هم‌فاند» گذاشته‌ایم. طبق اساس‌نامه موسسه، هدف آن کمک به دانشجوهایی‌ست که توان مالی ندارند.ابتدا بدمان نمی‌آمد موسسه در آمریکا ثبت شود. انگیزه اول‌مان بحث تحریم‌ها بود که در صورت ثبت در آمریکا مشکلات احتمالی در زمینه تحریم کم‌تر می‌شد و انگیزه دوم‌مان، معافیت‌های مالیاتی که کمک به موسسات خیریه برای افراد در پی دارد، چرا که بیشتر حامیان ما هم در آمریکا ساکن هستند. از طرف دیگر خیلی از شرکت‌ها برنامه‌هایی تحت عنوان Donation Matching دارند که براساس آن، به هر میزانی که یکی از کارمندان‌شان در امور خیریه کمک کند، خود آن شرکت هم به همان میزان در آن امر مشارکت می‌کند. اما در نهایت به‌خاطر حضور خودم در فنلاند و گیروگورهایی که ثبت خیریه در آمریکا داشت، موسسه را در فنلاند به ثبت رساندیم. مبالغ کمک‌ها هم فعلا خیلی بالا نیست و معافیت‌های مالیاتی انگیزه زیادی برای حامی به دنبال ندارد. اگر بعدا احساس کردیم ثبت موسسه در آمریکا مزایای قابل توجهی دارد، در آنجا هم ثبت می‌کنیم.تاکنون چند حامی و چند کمک‌گیرنده در این طرح بوده‌اند؟در این دو سالی که از شروع این طرح گذشته، حدود صد نفر از کمک‌ها بهره‌مند شده‌اند و حدود ۸۰ حامی هم در طرح‌ها مشارکت داشته‌اند. چند نفر از حامی‌ها مبالغ زیادی کمک می‌کنند و چندین نوبت هم در طرح‌ها حضور داشته‌اند، اما از طرف دیگر کمک صد هزار تومانی هم داشته‌ایم، آن هم از داخل ایران. یکی از حمایت‌های جالب هم از سوی فردی ساکن ایران است که ماهانه مبلغی را واریز می‌کند، در حالی که خودش تجربه تحصیل در خارج از کشور را نداشته، اما مایل به کمک به افرادی‌ست که در مسیر مهاجرت تحصیلی هستند.حامیان از محل صرف و هزینه کمک‌هایشان اطلاع پیدا می‌کنند؟بعدا که موسسه سروشکل و ترتیبی بگیرد، سعی می‌کنیم همه کمک‌ها و محل هزینه‌شان تا حد ممکن شفاف باشد، اما در حال حاضر و در این مدتی که گذشته، تمامی کمک‌ها و محل هزینه آنها در یک فایل ثبت شده و در صورت تمایل حامی و کمک‌گیرنده، نام آنها نیز نوشته شده. حامیان ما به این فایل دسترسی دارند و می‌توانند از سرنوشت کمک‌هایشان باخبر شوند. هم‌چنین از طریق ایمیل به حامیان اطلاع می‌دهیم که کمک‌هایشان صرف چه هزینه‌هایی شده است.با توجه به افزایش هزینه آزادسازی مدرک تحصیلی در ایران درخواستی برای کمک در این زمینه به دستت رسیده؟ فعلا برنامه‌ای برای پوشش این هزینه داری؟بعد از افزایش هزینه‌های آزادسازی مدرک تحصیلی در ایران، درخواست‌های مرتبط با این موضوع هم زیاد شد. از آنجا که دریافت ارزی از حامیان و پرداخت ریالی در ایران، کار راحت و سرراستی نیست، ما از بیشتر بچه‌ها می‌خواهیم اگر می‌توانند یا خودشان این هزینه را تأمین کنند تا ما بعدا در هزینه‌های بعدی مثل بلیط هواپیما و اجاره خانه کمک‌شان کنیم یا برای دخترها، در صورت امکان رفتن‌شان را شش ماهی به تأخیر بیندازند تا نیازی به پرداخت هزینه آزادسازی مدرک نداشته باشند. از طرف دیگر برخی دانشگاه‌های اروپایی اصل مدرک را نیاز ندارند. در کل به نظر می‌رسد این هزینه از آن دسته هزینه‌های اضطراری به شمار نمی‌رود و در اولویت ما نیست، اما تاکنون برای دو نفر این هزینه را پرداخت کرده‌ایم. برای این دو مورد هم حامی داخل ایران داشته‌ایم که امکان پرداخت ریالی داشته‌اند. بعدا اگر خیریه رسمی‌تر شود، می‌توانیم تأییدیه‌ها و مجوزهای لازم را دریافت کنیم تا امکان پرداخت‌های ریالی در ایران هم فراهم شود و تحریم مانع آن نباشد.