یاد خدا مایه آرامش است

یاد خدا مایه آرامش استبه طور کلّی جامعه‌ای که معتقد به خداست، با هر آیینی که داشته باشد، از آرامش بیشتری نسبت به سایر جوامع برخوردار است. هرچه میزان اعتقاد و یقین به وجود خداوند و صفات او بیشتر باشد، انسان از آرامش بیشتری برخوردار خواهد بود.کدام ذکرسؤال اینجاست که منظور از ذکر خدا در آیه شریف «أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» ذکر لفظی است یا ذکر قلبی یا چیزی دیگر؟ برای پاسخ به این سؤال باید با اقسام ذکر آشنا باشیم.ذکر لفظی ذکری است که با زبان گفته می‌شود و ممکن است با توجّه دل همراه باشدیا نباشد. ذکر قلبی در یک تفسیر آن است که ذکر بر زبان جاری نشود، بلکه انسان در درون به آن ذکر اشتغال داشته باشد. مراد از ذکر عملی نیز توجّه به خداوند متعال است. در روایتی ذکر عملی بالاتر از سایر اقسام ذکر دانسته شده است. امام صادق(ع) فرمودند:(از سخت‌ترین چیزهایی که خداوند بر بندگانش واجب کرده، ذکر کثیر (یاد کردن فراوان خداوند) است، سپس فرمود: منظورم زیاد سبحان الله و الحمد لله و لا اله الاّ الله و الله اکبر گفتن نیست، گرچه این هم ذکر خداست؛ بلکه منظورم یاد کردن خداوند است در موقع عمل؛ یعنی هروقت کاری خواست بکند خداوند را در نظر بگیرد، اگر آن کار مطابق دستور خداست آن را انجام بدهد و اگر خلاف رضای خداست آن را ترک کند.)در بحث ایجاد آرامش هم گرچه تکرار ذکر لفظی و خصوصاً اذکاری مانند ذکر حَوْقَلَه (لا حول و لا قوّة إلاّ بالله العلیّ العظیم) و ذکر تفویض (وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّـهِ إِنَّ اللَّـهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ) (غافر: ۴۴) موجب آرامش و اطمیان خاطر است، ولی عمده، ذکر عملی و توجّه قلبی به خداوند متعال است؛ به عنوان نمونه کسی که در مسافرت است و از خطر تصادف می‌ترسد، همین که به وجود خداوند متعال توجّه می‌کند و خود را به او می‌سپارد، آرامش سراسر وجودش را فرامی‌گیرد، ولو ذکری لفظی بر زبان جاری نکرده باشد.گفتنی است ذکر مصادیق دیگری هم مانند نماز و قرآن دارد که انس با آنها به نوبه خود تأثیر فراوانی در ایجاد آرامش و اطمینان قلبی دارد؛ البته خمیرمایه اصلی اینها هم همان توجّه به خداوند متعال است. آنچه مهم و رساننده به مقصود است، توجّه قلبی به خداوند متعال است؛ از این رو امام صادق(ع) فرمودند:«الْقَصْدُ إِلَى اللَّهِ بِالْقُلُوبِ أَبْلَغُ مِنَ الْقَصْدِ إِلَيْهِ بِالْبَدَنِوَ حَرَكَاتُ الْقُلُوبِ أَبْلَغُ مِنْ حَرَكَاتِ الْأَعْمَالِ.»(توجّه قلبی به خداوند متعال زودتر از اعمال بدنی انسان را به خداوند متعال می‌رساند؛ و حرکت دل‌ها مؤثّرتر است از حرکت بدن‌ها.)رابطه ذکر عملی و آرامشباید دانست حصول اطمینان قلبی از توجّه به خداوند، شعبه‌ای از یقین انسان به خداست و هرچه درجه یقین شخص به خداوند و صفاتش بالاتر باشد، آرامش بیشتری نصیبش می‌شود. متأسفانه فراوان اتفاق می‌افتد که کاری را به خدا می‌سپاریم، ولی کماکان نگرانی در عمق وجود ما حضور دارد؛ مثلاً وقتی ماشینمان را جایی پارک می‌کنیم و آن را به یکی از دوستانمان که در آنجا حضور دارد می‌سپاریم، خیالمان راحت می‌شود و اصلاً نگران ماشین نیستیم؛ ولی وقتی به ظاهر آن را به خدا می‌سپاریم بازهم در دلمان نگرانی داریم که نکند ماشین فلان حادثه برایش پیش بیاید.حضور نگرانی در عرصه وجود ما پس از توکّل و توجّه به خداوند، کاشف از ضعف یقین ما به خداوند متعال است؛ به همین دلیل وقتی از امام صادق(ع) درباره تفسیر توکّل سؤال شد، حضرت فرمودند: حدّ توکّل، یقین است‌ و وقتی از حدّ یقین سؤال شد، فرمودند: حدّ یقین به خداوند این است که با وجود خدا از هیچ چیز نترسی:«لَيْسَ شَيْ‏ءٌ إِلَّا وَ لَهُ حَدٌّ: قَالَ: قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ فَمَا حَدُّ التَّوَكُّلِ؟ قَالَ: الْيَقِينُ. قُلْتُ: فَمَا حَدُّ الْيَقِينِ؟ قَالَ: أَلَّا تَخَافَ مَعَ اللَّهِ شَيْئاً»؛به همین دلیل اولیای خدا در زندگی خود خوف و حزنی ندارند و در آرامش مطلق به سر می‌برند:«أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون».(آگاه باشید که اولیای خدا هیچ ترس و اندهی در زندگی خود ندارند.)تحصیل یقین به خدااگر به دنبال اطمینان قلبی با یاد خدا هستیم، ابتدا باید در تحصیل یقین به خداوند در درون خود بکوشیم؛ ممکن است کسی به وجود خدا از لحاظ عقلی ایمان و یقین داشته باشد، امّا خدا در زندگی وی حضور نداشته باشد. مطابق روایات یقین اندک‌ترین چیزی است که بین بندگان تقسیم شده است.یقین به خدا کبریت احمر و اکسیر اعظم است و بسیار اندک یافت می‌شود. راه عمده به دست آوردن یا افزایش یقین درخواست از خود خداوند متعال است؛ در هر موقعیّت که حسّ دعا به شما دست داد و نیز در قنوت نمازها و همچنین بعد از هر نماز در حالت سجده، از خداوند متعال یقین به خودش را درخواست کنید؛ به این منظور می‌توانید به زبان فارسی بگویید: «خدایا! یقین به خود را روزی‌ام گردان.» یا از دعاهای واردشده از اهل بیت(عهم) در این زمینه استفاده کنید که به نمونه‌هایی از آنها در زیر اشاره شده است: «اللّهُمَّ إنّی أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ عَلَى أَهْلِ بَيْتِه وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِيناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَاناً يَذْهَبُ بِالشَّكِّ عَنِّي‏‏». (موجود در دعای دهه آخر ماه مبارک رمضان).‌«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَيْكَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلِ النُّورَ فِي بَصَرِي وَ الْبَصِيرَةَ فِي دِينِي وَ الْيَقِينَ فِي قَلْبِي وَ الْإِخْلَاصَ فِي عَمَلِي وَ السَّلَامَةَ فِي نَفْسِي وَ السَّعَةَ فِي رِزْقِي وَ الشُّكْرَ لَكَ أَبَداً مَا أَبْقَيْتَنِي» (تعقیبات نماز صبح و مغرب).جهت تهیه pdf این کتاب کلیک کنیدجهت مطالعه نمونه این کتاب کلیک کنید