الگوی مقاومت

الگوی مقاومتتأملی دیگر بر تأثیرات انقلاب اسلامی ایران در جنبش مقاومت یمن"اگر انقلاب ایران برای بعضی­ها منبع الهام بوده است، حکومت‌ها نیز آشکارا به مرتبط ساختن آنها به تصویری از ایران افراطی، ناسازگار و پرآشوب، برای مشروعیت بخشیدن به مبارزه‌ی خود با جنبش­های اسلامی­، مخالفان محلی و سرکوب آنها تمایل داشته­اند".جان ال اسپوزیتو این توضیح را در نقد دیدگاهی نادرست از صدور انقلاب ایران که تلاش می­کند الهامبخشی انقلاب ایران را تماما حاصل مداخله­ها و حمایت­های هدفمند جمهوری اسلامی تفسیر کند و از آن بالاتر جنبش­های مقاومت اسلامی را حاصل برنامه‌ریزی دولت ایران بداند و سرچشمه­های بومی آن­ها را نادیده بگیرد، بیان می‌کند. همانطور که او در کتاب "انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن" به درستی اشاره می­کند، همه‌ی انقلاب­ها به دنبال گسترش و ترویج ایده­ها و عقاید سعادتبخش خود هستند و استثنایی وجود ندارد.در این میان انقلاب ایران که رسالت خود را از روزهای نخست نه محدود به مرزهای ملی بلکه ماورای آنها و در پهنه­ی گیتی تعریف کرده است، از این قاعده مستثنی نیست.لیکن نگرشی افراطی و نادرست تلاش کرده است تمامی دستاوردهای انقلاب را حاصل کمک­ها و حمایت­های مستقیم بداند و با نامیدن گروه­های متأثر از آن به عنوان "پروکسی‌ها"، آن­ها را از هرگونه سرچشمه­ی بومی تهینشان دهد.پرواضح است این نگاه همانقدر گمراه‌کننده است که نگاه تفریطی که منکر هرگونه ارتباط میان این گروه­ها و دولت جمهوری اسلامی ایرانمی­شود، غلط انداز است.در این نوشته­ی کوتاه بر این باوریم که تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران بر جنبش مقاومت یمن، که امروز به حوثی­ها معروف است، باید با گذر از قالب­های افراطی و تفریطی، در میانه نگریسته شود.ماهیت ایده­ها و شعارهای برخاسته از کلام رهبران انقلاب اسلامی، به گونه­ای بود که برخلاف تصور برخی، نه تنها ماهیت فرقه‌گرایانه نداشت، بلکه با جهان‌شمولی خود به زودی موفق شد ملت­ها، دولت­هاو گروه­های کوچک و بزرگ اعم از اسلام‌گرایان سنی،شیعی، زیدی، مسیحیان و چپ­ها را تحت تأثیر قرار دهد. نامه­ی دانش‌آموزان سیاهپوست ساکن یکی از ایالت­های آمریکا همانقدر گویای جهان‌شمولی پیام­های انقلاب بود که استقبال کاسترو از اسلام خمینی. اما آنچه اهمیت دارد این است که قاعدتا آنچه در این فرایند "پخش" تعیین‌کننده بود، میزان تجانس مخاطبان انقلاب با ماهیت آن بود.در این میان زیدیانیمن، تجانس ویژه­ای با انقلاب ایران داشتند که بایستی ابعاد آن را واقع‌گرایانه دریافت.زیدیه، وجوه اشتراک و افتراقزیدیه امروز یکی از فرق تشیع دانسته می­شود. در میان صاحب‌نظران فرق و ادیان، این فرقه نزدیک‌ترین شیعیان به اهل تسنن هستند.همین امر گویای اختلافات مهم زیدیه و شیعه­ی اثناعشری است. از اصلی­ترین مسائل اختلاف می­توان به نحوه­‌ی انتخاب امام اشاره کرد؛ در اندیشه‌ی­ زیدیه، برخلاف شیعه‌ی­ دوازده امامی که امامت را به نصب خاص الهی می­دانند، به جز سه امام اول که به امامت آنها تصریح شده است، امام کسیاست که شرایط را احراز کند؛ از نوادگان پیامبر(ص) باشد، شجاع و عالم به دین باشد و علیه حکام ظالم خروج کند. وظیفه‌ی شیعه تبعیت از این فرد است.به همین علت هم اندیشه‌ی خروج و اعتراض علیه حکام جور برای زیدیانحائز اهمیت است. در اندیشه‌ی آنان امام باید خروج مسلحانه کند و همین امر آنها را بصورت نیروی بالقوه‌ی سیاسی حفظ کرده است.همچنین آنها به عصمت امامان باور ندارند و مسئله‌ی غیبت امام دوازدهم و موعود را نمی­پذیرند. برخلاف تفکر سیاسی شیعه، امامت مفضول را با وجود فرد فاضل می­پذیرند و به همین دلیل خلافت خلفای سه­گانه توجیه می­شود. اما به هرصورت زیدیه با تفاوت­هایی در نحوه‌ی انتصاب امام علی(ع) به امامت، امامت ایشان را می­پذیرند. از همین نکات مختصر می­توانفهمید که در اندیشه‌ی سیاسی زیدیه، ایستادگی در مقابل ظلم و بی­عدالتیچه میزان اهمیت دارد.بر همین اساس حسین الحوثی رهبر انصارالله، امام خمینی را به عنوان امامی عادل که در دعوت خود تردید نکرد، توصیف می­کند. هم‌چنین می‌توان به اشتراکات شیعی بالقوه میان ایران و یمن پی برد.زیدیه‌­ی یمناکثریت مردم یمن زیدی نیستند،بلکه تنها بخشی از ساکنان شمال یمن زیدی هستند.اما همین اقلیت هزار سال بر یمن حکومت کردند. پایان این حکومت با کودتای سال ۱۹۶۲ بود که در میانه‌ی جنگ سرد، حکومتی غرب­گرا و سرکوب­گر در شمال یمن مستقر شد. در این دوران که بخش زیادی از دوران حکومت آن برعهده علی عبدالله صالح بود، تلاش شد زیدی­ها را منزوی کرده و به حاشیه برانند.برخی نویسندگان علت این تلاش را نیروی سیاسی بالقوه‌ی زیدیه برای مخالفت با نظام حاکم می­دانند. در این سال­ها زیدیه تبدیل به فرقه­ای ضعیف می­شد و به موازات آن، تفکرات سلفی و وهابیت در یمن با تلاش عربستان رشد کرد. پیروزی انقلاب اسلامی ایران، به مثابه­ی انقلابی شیعی و ضد امپریالیستی، بی­شک دیریا زود طنین خود را در یمن منعکس می­کرد. همین گونه شد وهمان سال­های اول پس از انقلاب،بهگزارش سیا، گروه­های طرفدار امام خمینی در شمال یمن فعال بودند که انقلاب ایران را انقلابی علیه رژیم وابسته به غرب تفسیر می­کردند.اصلی­ترین تأثیر انقلاب در یمن، مانند آنچه در لبنان اتفاق افتاد، هویت­یابی سیاسی شیعه و تجدید حیات آنها بود. عصام العماد می­گوید حیات دوباره زیدیه مدیون انقلاب اسلامیاست. هم او رواج مناسکی چون عید غدیر خم وعاشورای حسینیرا از تأثیرات فرهنگ انقلابی ایرانمی­داند. همچنین پس از انقلاب ایران بود که به تدریج ابتکار ایران در گرامیداشت روز قدس بهواسطه‌ی انصار الله در یمن هم مرسوم شد.گروهی از جوانان زیدی،از جمله حسین الحوثی،که شیفته‌ی پیام انقلاب ایران شده بودند، در سال ۱۹۸۶ به ایران سفر کردند و چند روزی را در ایران صرف آشنایی با انقلاب و همچنین حضور در حوزه‌ی علمیه‌ی قم نمودند. آشنایی و تأثیرپذیری رهبر آینده انصارالله یمن از همین سفرها آغاز می­شود و او را مجذوب افکار امام خمینی و آیت‌الله خامنه­ای می­کند. به گفته‌ی دکتر عصام العماد، حسین در سال­های دهه‌ی۱۹۹۰هم به ایران سفر می­کند و در این سفر است که رابطه­ای عمیق با آیت‌الله خامنه­ای پیدا می­کند و افکار امام خمینی،آیت‌الله خامنه­ایو سیدحسن نصرالله را می­پذیرد. در سال ۱۹۹۰یمن شمالی و جنوبی متحد می­شوند و فضای بازتری برای فعالیت سیاسی مهیا می­شود.حسین بدرالدین که عضو جنبش "جوانان مومن" -جنبشی به دنبال احیای زیدیه، مقابله با نفوذ وهابیت و وحدت اسلامی- بوددر دهه‌ی نود میلادی به نام این گروه در پارلمان یمن شرکت می­کند و جذب فرایند سیاسی می‌شود. جنبش جوانان مومن از ریشه­های اصلی انصارالله دانسته می­شود؛ چرا که رهبران آن از علمای شیعه ایران و رهبران انقلاب متأثر بودند و در مراکز وکلاس­های تابستانیآن، سخنرانی­های محمدحسین فضل الله و سید حسن نصرالله برای جوانان پخش می­شده است.در این سال­ها حسین الحوثی گروه «اصحاب الشعار» را تشکیل می­دهد و در سال­های میان۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲، به ساماندهی گروه و ایجاد شاخه‌ی نظامی برای آن می­پردازد. همانطور که بسیاری دریافته­اند، تأثیرپذیری اصلی حسین الحوثی از رهبران انقلاب در اتخاذ مواضع ضد آمریکایی و ضد صهیونیستی آنها نهفته بود. شواهد نشان نمی­دهد الحوثی به شیعه‌ی اثناعشری گرویده باشد؛ حوثی­ها همچنان زیدی هستند و حتی در سخنان حسین الحوثی مواردی در رد باورهای شیعه‌ی اثناعشری دیده می­شود. اما بااینهمه شکی نیست که او قویا متأثر از وجه ضد استکباری انقلاب اسلامی بود و کشورهای عربی را از این بابت که دل به آمریکا و اسرائیل بسته­اند سرزنش می­کرد و راه سعادت جهان عرب را در پیروی از مدل انقلاب ایران می­دید.آنچه قابل تأمل است تأثیر نگاه فرافرقه­ای و وحدت جهان اسلام حول محور اصول مشترکی چون مبارزه با آمریکا و صهیونیزم در دیدگاه امام خمینیاست که الهام‌گیرندگان از مکتب فکری انقلاب را با وجود تفاوت­های مذهبی متاثر کرده است.نباید مانند برخی نویسندگان ادعا کرد که حسین الحوثی عقاید شیعه‌ی دوازده امامی را اتخاذ کرده بود، بلکه باید گفت اصالتیافتن اصول مشترک و به حاشیه رفتن اختلافات مذهبی و فقهی، همان تأثیر عظیمی بود که او و فتحی شقاقی سنی مذهب را با انقلاب ایران در یک جهت قرار داد؛ پدیده­ای که عده­ایآن را ایدئولوژی پان‌اسلامیستی امام می­دانند که در چارچوب آن، تفاوت­ها و اختلافات مذاهب اسلامی کمرنگ می­شود.حادثۀ دیگری که به وضوح انتقال آرمان­های انقلاب اسلامی به جنبش زیدی­هاییمن را نشان داد و به جد زنگ خطری برای رژیم غرب­گراییمن، آمریکا و عربستان به صدا درآورد، سخنرانی معروف حسین الحوثی با عنوان "الصرخه فی وجه المستکبرین" بود.الحوثی در سال ۲۰۰۲، در مسجدی به محکوم کردن حملات آمریکا به افغانستان و عراق پرداخت، و دولت­های عرب را به علت وابستگی به آنها سرزنش کرد. او در بخشی از سخنان طوفانی­اش می­گوید:"کسانی که با انقلاب اسلامی ایران در دوران امام خمینی (ره) از در مخالفت وارد شدند، همگی نتیجه این مخالفت را دیدند، به این معنی که ایران همچنان سرسخت­ترین دشمن آمریکا و اسرائیل است و بنیان­گذار انقلاب اسلامی بر آزادی عرب‌ها و مسلمانان از یوغ استعمار آمریکا و غرب تأکید زیادی داشت و در راستای نابودی اسرائیل حرکت می‌کرد؛ اما بسیاری از کشورها و سردمداران آن علیه او قد علم کردند و دیدیم که این گروه چگونه از سوی کسانی که سنگ­شان را به سینه می‌زدند ضربه خوردند که نمونه‌ی آن حمله‌ی آمریکا به عراق بود.عربستان نیز از این ضربات در امان نماند و از نظر اقتصادی آمریکایی­ها بار سنگینی را بر آن تحمیل کردند و یمن نیز با مشارکت تعدادی از نیروهای ارتش خود به جنگ ایران رفت تا با انقلاب اسلامی در ایران مبارزه کند.در این میان پرواضح است که امام خمینی (ره) امامی عادل بود که در دعوت خود تردید نکرد و اکنون انتظار می‌رود رئیس جمهور و ارتش یمن مجازات اقدامات خود را ببینند."الحوثی صراحتا از انقلاب ایران تمجید می­کند و از حاضرین می­خواهد اگر کاری نمی توانند بکنند لااقل فریاد بزنند : "الله اکبر، الموت لامریکا، الموت لاسرائیل،اللعنۀ علییهود، النصر للاسلام...".همین عبارت­ها بعدها زینت‌بخش پرچم متداول انصارالله می­شود؛ عباراتی که تحلیل­گران رواج آن را مستقیما برگرفته از شعارهای انقلاب ایران می­دانند. پس از این سخنرانی، عربستان و آمریکا به عبدالله صالح فشار می‌آورند که الحوثی و یارانش را سرکوب کند.دولتیمن علیه الحوثی و یارانش که همان هسته‌ی اولیه‌ی انصارالله امروزی بودند،شش دوره جنگترتیب می­دهد. صالح حملات و سرکوب انصارالله را به کمک ژنرال­های سعودی و آمریکایی انجام می­دهد.این گروه که در طول این چند سال قدرت گرفته بودند، در تمام ادوار جنگ دولت را وادار به آتش‌بس می­کنند.سرکوب شدید انصارالله و کشتار آنها، فریاد اعتراض مسلمانان را در می­آورد. حسین الحوثی پایه گذار جنبش انصارالله یمن، معروف به حوثی­ها، دردوراولحملاتدولتیمن به شهادت می­رسد.به این ترتیب جنبش مقاومت یمن، ریشه در جنبشجوانانمومنوسیر تطور آن دارد و در تمام مراحل متاثر از رهبران انقلاب ایران و حمایت های ایران بوده است. اما نکته اینجاست که تلاش برای نشان دادن انصارالله یمن به عنوان پروکسی جمهوری اسلامیو نفوذ و حضور همه‌جانبه‌ی نظامی ایران در یمن، تلاشی غیر منطبق بر واقعیت­های میدانی است؛ این تلاش گاه از سمت عربستان و غرب باهدف توجیه حمله بهیمن مورد استفاده قرار می­گیرد،برای مثال شبکه ام بی‌سی عربستان در سال ۲۰۰۹ برای توجیه تهاجم عربستان به یمن، به این نکته اشاره کرد که حوثی­ها تلاش می­کنند یک خط شیعی میانیمن و عربستان با کمک ایران ایجاد کنند. همچنین ادعا می­شود آنها مجری اوامر دولت ایران هستند. حال آنکه بدون اینکه به انکار نفوذ و قدرت ایران در میان انصارالله بپردازیم، اغراق و بزرگ‌نمایی در این زمینه پذیرفتنی نیست. نه ایدئولوژی انصارالله یمن کاملا مطابق با ایدئولوژی جمهوری اسلامیاست و نه نفوذ ایران در یمن به اندازه‌ی نفوذ مشابه ما بر حزب الله لبنان است. شکل­گیری و رشد جنبش مقاومت اسلامییمن نیز، در کنار تأثیرپذیری فراوان از ایده­ها و آرای رهبران انقلاب اسلامی به ویژه در زمینه‌ی مقابله با امپریالیسم و صهیونیزم، زمینه­های بومی چون دولت وابسته به غرب و نفوذ وهابیت و عربستان داشته است. ژیل گوتیه سفیر اسبق فرانسه در یمن زمانی گفت :"در یمن هیچ ایرانی‌ای وجود ندارد، این فقط تبلیغاتی است که آمریکا آن را خوب می‎داند. هیچ مدرکی برای اثبات حضور نیرویی ایرانی وجود ندارد".این تفکیک ازاین جهت مهم است که رسانه­های سعودی و غربی تلاش می‌کنند مسبب اصلی تهاجم ائتلاف سعودی به یمن را ایران بدانند و با توسل به پروپاگاندا،ازقاچاقهرروزه‌ی اسلحه توسط ایران به یمن دم بزنند و مدعی دخالت بیش از اندازه ایران شوند. در پایان آنچه مهم است این است که نوع و میزان تأثیرگذاری انقلاب ایران در کشورهای اسلامی بسته به میزان تجانس مذهبی، فرهنگی و... متفاوت بوده است و طیفی از تاثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم را در بر می­گیرد.همچنین تلاش مغرضانه جهت محدود کردن صرف تأثیرگذاری انقلاب کبیر ایران بر بعد حضور نظامی و تسلیحاتی، نه تنها با واقعیت­های میدانی فاصله دارد، بلکه ما را از درک ابعاد قدرت نرم انقلاب اسلامی محروم می­کند.فاطمه سادات سجادی