داستان حرام و حلال شدن شراب نوشی در زمان بهرام گور

مدتی پیش ویدیویی دیدم که در فضای مجازی دست به دست می شد. هموطنی بود که به خارج از ایران مسافرت کرده بود. ابتدای ویدیو کمی فحش و ناسزا به مسلمانانی می دهد که به سفر حج و زیارت خانه خدا می روند. بعد دوربین گوشی اش را چرخاند و مشخص شد در یک مشروب فروشی ایستاده. همینطور که قفسه های طویل که انواع و اقسام مشروبات الکلی در آنها چیده شده بود را نشان می داد، می گفت: "خونه خدا اینجاست..."همچنین اخیرا از عزیزی شنیدم یکی از بستگانشان در مجلس بزمی بوده که در آن برای تفریح آتشی هم روشن کرده بودند. گویا آتش نسبتا مفصلی هم بوده، مشابه آن آتش هایی که در چهارشنبه سوری درست می کنند و زبانه هایش به اندازه قد یک انسان بالغ بالا می رود. خلاصه این هموطن از شدت مستی رقصان رقصان داخل آتش می افتد و تمام بدنش به شدت می سوزد. به مزاح گفتم: "باز بگویید شراب خواران در آتش جهنم نمی سوزند".در همین مورد داستانی زیبا و بسیار جالب در شاهنامه فردوسی آمده که مربوط به دوران بهرام گور، پادشاه بزرگ ایران در سلسله ساسانیان است. اما پیش از پرداختن به آن داستان، خوب است بدانیم داستان تاجگذاری و سلطنت بهرام گور هم حکایت جذاب و جالبی دارد. پدر بهرام گور پادشاهی بود به نام یزدگرد بزه گر. در دوران پادشاهیش به قدری ظلم و بیداد کرده بود که وقتی با جفتک اسبی سرکش هلاک می شود، بزرگان و موبدان ایران یکصدا می شوند که ما دیگر پادشاهی از نسل و تخم یزدگرد بزه گر نمی خواهیم.بهرام گور خود مورد غضب پدرش واقع شده بود و در زمان مرگ پدر در یمن ساکن شده بود. با کمک سپاهی از اعراب و تازیان یمنی به پایتخت می تازد و ادعا می کند که پادشاهی ایران حق اوست، و اگر کسی مخالف این مطلب است باید دلایلشان را برای وی توضیح دهند. به همین دلیل بزرگان ایران ترتیبی می دهند تا هر کسی مورد ظلم و ستم یزدگرد پدر بهرام گور واقع شده بود در دشتی جمع شوند:بزرگان به پاسخ بیاراستندبسی خسته دل پارسی خواستندز ایران کرا خسته بد یزدگردیکایک بران دشت کردند گردبریده یکی را دو دست و دو پاییکی مانده بر جای و جانش به جاییکی را دو دست و دو گوش و زبانبریده شده چون تن بی‌روانیکی را ز تن دور کرده دو کَفتازان مردمان ماند منذِر شگَفت (منذر از سرداران عرب تازی و یار بهرام بود)یکی را به مسمار کنده دو چشمچو منذر بدید آن برآورد خشمبهرام که این درجه از ظلم و بیداد پدرش را می بیند بر روان پدرش لعنت می فرستد:غمی گشت زان کار بهرام سختبه خاک پدر گفت کای شوربختاگر چشم شادیت بر دوختیروان را به آتش چرا سوختیبعد رو به ایرانیان می کند و می گوید که از کرده پدرش ناخشنود است، و خودش هم طعم ظلم او را چشیده، و هر بدی که پدر کرده، پسر جبران خواهد کرد و جز با عدل و داد پادشاهی نخواهد کرد. همچنین پیشنهاد می دهد برای اینکه ثابت شود چه کسی بر تاج و تخت پادشاهی سزاوارتر است، دو شیر درنده را در دو طرف تخت پادشاهی ببندند و تاج را هم روی تخت و میان آن دو شیر قرار دهند. هر مردی که توانست به میان دو شیر رفته و روی تخت نشسته و تاج بر سر نهد را به پادشاهی بپذیرند. همچنین تاکید می کند اگر پیشنهادش را نپذیرند با سپاه تازیان که همراه او بودند بر ایران تاخته و با زور تاج و تخت را تصاحب خواهد کرد.وگر زین که گفتم بتابید یالگزینید گردنکشی را همالبه جایی که چون من بود پیش روسنان سواران بود خار و خومن و منذر و گرز و شمشیر تیزندانند گردان تازی گریزبرآریم گرد از شهنشاهتانهمان از بر و بوم وز گاهتانکنون آنچ گفتیم پاسخ دهیدبدین داوری رای فرخ نهیدبگفت این و برخاست و در خیمه شدجهانی ز گفتارش آسیمه شدبزرگان ایران می بینند حرف حق می زند و همچنین قول داده پادشاهی عادل و دادگر باشد. پس پیشنهاد را می پذیرند. به ایران رد و موبدان هرک بودکه گفتار آن شاه دانا شنودبگفتند کین فرِّه ایزدیستنه از راه کژی و نابخردیستنگوید همی یک سخن جز به دادسزد گر دل از داد داریم شادشخص دیگری که مدعی تاج و تخت بود خسرو نام داشت. وقتی خسرو چشمش به آن دو شیر درنده می افتد وحشت کرده و اصرار می کند که بهرام نفر اولی باشد که جلو می رود. بهرام هم جلو رفته با گرز بر سر شیرها کوبیده و هلاکشان می کند. به این ترتیب پادشاهی بهرام گور آغاز می شود.همی رفت با گرزهٔ گاورویچو دیدند شیران پرخاشجوییکی زود زنجیر بگسست و بندبیامد بر شهریار بلندبزد بر سرش گرز بهرام گردز چشمش همی روشنایی ببردبر دیگر آمد بزد بر سرشفرو ریخت از دیده خون از برشجهاندار بنشست بر تخت عاجبه سر بر نهاد آن دلفروز تاجاما داستان اصلی که می خواهیم بازگو کنیم مربوط به شرب خمر و نوشیدن شراب است.روزی بهرام گور صبح که از خواب بیدار می شود و شراب می طلبد:چو بنشست می خواست از بامدادبزرگان لشکر برفتند شادهمان زمان مردی از بزرگان سر می رسد و برای شاه میوه می آورد.بیامد هم‌انگه یکی مرد مهورا میوه آورد چندی ز دهشتربارها نار و سیب و بهیز گل دسته‌ها کرده شاهنشهیبهرام گور هم او را حسابی تحویل می گیرد.جهاندار چون دید بنواختشمیان یلان پایگه ساختشنام این فرد هم کبروی بود.همین مه که با میوه و بوی بودورا پهلوی نام کبروی بوداین کبروی گویا از آن عرق خورهای قهار هم بوده و به قول امروزیها بدجوری خر خوری می کرده!به روی جهاندار جام نبیددو من را به یکبار اندر کشیدتازه بعد از اینکه دو من شراب را یک نفس سر کشیده، گویا گرم شده برای دورهای بعدی...چو شد مرد خرم ز دیدار شاهازان نامداران و آن جشنگاهیکی جام دیگر پر از می بلوربه دلش اندر افتاد زان جام شورباز هم از رو نرفته و جامی دیگر می گیرد.ز پیش بزرگان بیازید دستبدان جام می تاخت و بر پای جستبه یاد شهنشاه بگرفت جاممنم گفت میخواره کبروی نامبه روی شهنشاه جام نبیدچو من درکشم یار خواهم گزیدو به این ترتیب هفت جام که هرکدام پنج من شراب داشتند را سر می کشد.به جام اندرون بود می پنج منخورم هفت ازین بر سر انجمنپس انگه سوی ده روم من به هوشز من نشنود کس به مستی خروشچنان هفت جام پر از می بخوردازان می پرستان برآورد گَردبعد از این خر خوری و هنگامی که حسابی مست لایعقل شده بود از آن مجلس بیرون می زند و به سوی دشت می رود.به دستوری شاه بیرون گذشتکه داند که می در تنش چون گذشتوزان جای خرم بیامد به دشتچو در سینهٔ مرد، می گرم گشتبرانگیخت اسپ از میان گروهز هامون همی تاخت تا پیش کوهبه پای کوه که میرسد گویا خواب او را فرا می گیرد، پس پیاده شده و پای همان کوه می خوابد.فرود آمد از باره جایی نهفتیله کرد و در سایهٔ کوه خفتاما وقتی خواب بوده، کلاغی از کوه پایین آمده و چشمانش را بیرون کشیده و می خورد. به این ترتیب این مرد می میرد.ز کوه اندرآمد کلاغ سیاهدو چشمش بکند اندران خوابگاههمی تاختند از پس‌اندر گروهورا مرده دیدند بر پیش کوهدو چشمش ز سر کنده زاغ سیاهبرش اسپ او ایستاده به راهبرو کهترانش خروشان شدندوزان مجلس و جام جوشان شدندوقتی خبر حادثه را به بهرام گور می رسانند بسیار تحت تاثیر قرار گرفته و دستور می دهد شرب خمر را بر همگان حرام است.چو بهرام برخاست از خوابگاهبیامد بر او یکی نیک‌خواهکه کبروی را چشم روشن کلاغز مستی بکندست در پیش راغرخ شهریار جهان زرد شدز تیمار کبروی پر درد شدهم‌انگه برآمد ز درگه خروشکه ای نامداران با فر و هوشحرامست می در جهان سربسراگر زیردستست گر ناموربه این ترتیب تا حدود یک سالی شراب خواری در ایران ممنوع بود. برین‌گونه بگذشت سالی تمام همی داشتی هرکسی می حرام همان شه چو مجلس بیاراستی همان نامهٔ باستان خواستیتا اینکه روزی پیرزنی پسرش را که کفش دوزی فقیر بوده زن می دهد. بر مادر مشخص می شود که پسرش به قدری خجالتی و بزدل است که حتی توان همبستر شدن با همسرش را هم ندارد. این مادر برای علاج خوی ضعیف و بزدل و خجالتی پسرش، برای او شراب تجویز می کند!چنین بود تا کودکی کفشگرزنی خواست با چیز و نام و گهرنبودش دران کار افزار سختهمی زار بگریست مامش ز بختهمانا نهان داشت لختی نبیدپسر را بدان خانه اندر کشیدبه پور جوان گفت کاین هفت جامبخور تا شوی ایمن و شادکاممگر بشکنی امشب آن مهر تنگکلنگ از نمد کی کندکان سنگپسر کفش دوز هم هفت هشت جام شراب را سر می کشد و سرش که گرم می شود حسابی جسور و شجاع می شود!بزد کفشگر جام می هفت و هشتهم‌اندر زمان آتشش سخت گشتجوانمرد را جام گستاخ کردبیامد در خانه سوراخ کردو البته خجالتش هم می ریزد و سراغ همسرش می رود...وزان جایگه شد به درگاه خویششده شاددل یافته راه خویشاما گویا زیادی جسور شده بود، طوریکه بعد به محل نگهداری شیرهای پادشاه رفته و یکی از شیرها را بیرون کشیده و سوارش می شود!!چنان بد که از خانه شیران شاهیکی شیر بگسست و آمد به راهازان می همی کفشگر مست بودبه دیده ندید آنچ بایست بودبشد تیز و بر شیر غران نشستبیازید و بگرفت گوشش به دستبران شیر غران پسر شیر بودجوان از بر و شیر در زیر بودهمی شد دوان شیروان چون نوندبه یک دست زنجیر و دیگر کمندبیامد دوان تا در بارگاهشیربان این صحنه را می بیند و مطلب را به شاه گزارش می کند.چو آن شیربان جهاندار شاهبیامد ز خانه بدان جایگاهیکی کفشگر دید بر پشت شیرنشسته چو بر خر سواری دلیربیامد دوان تا در بارگاهدلیر اندر آمد به نزدیک شاهبگفت آن دلیری کزو دیده بودبه دیده بدید آنچ نشنیده بودشاه بسیار متحیر می شود و از اطرافیانش می خواهد تا آمار آن مرد کفش دوز را بگیرند ببینند آیا از نژاد پادشاهان و پهلوانان نامی است که اینطور از شیر مانند خر سواری می گیرد؟!جهاندار زان در شگفتی بماندهمه موبدان و ردان را بخواندبه موبد چنین گفت کاین کفشگرنگه کن که تا از که دارد گهرمادر کفش دوز مُقُر می آید و اعتراف می کند که به پسرش شراب داده تا شرم و بی عرضگی و ترس و بزدلی او را درمان کند، بلکه از این طریق عرضه داشته باشد بچه ای درست کند و نسلش ادامه داشته باشد!همان مادرش چون سخن شد درازدوان شد بر شاه و بگشاد رازنخست آفرین کرد بر شهریارکه شادان بزی تا بود روزگارچنین گفت کاین نورسیده به جاییکی زن گزین کرد و شد کدخدایبه کار اندرون نایژه سست بوددلش گفتی از سست خودرست بودبدادم سه جام نبیدش نهانکه ماند کس از تخم او در جهانهم‌اندر زمان لعل گشتش رخاننمد سر برآورد و گشت استخوان و اینکه هیچ اصل و نسب پهلوانی یا اشرافی هم ندارد، بلکه تمام آن شگفتی کار همان سه گیلاس شراب بوده!نژادش نبد جز سه جام نبیدکه دانست کاین شاه خواهد شنیدو شاه که این داستان را می شنود به خنده افتاده و دستور می دهد از آن به بعد نوشیدن شراب مجددا آزاد شود.بخندید زان پیرزن شاه گفتکه این داستان را نشاید نهفتبه موبد چنین گفت کاکنون نبیدحلالست میخواره باید گزیداما به شرطی که به اندازه بخورند. طوری که شیر را رام کنند، نه آنقدر زیاده روی کرده و خر خوری کنند که یک کلاغ سیاه بی مقدار چشمانشان را از کاسه در آورده و جانشان را بگیرد.که چندان خورد می که بر نره شیرنشیند نیارد ورا شیر زیرنه چندان که چشمش کلاغ سیاههمی برکَنَد رفته از نزد شاهخروشی برآمد هم آنگه ز درکه ای پهلوانان زرین کمربه اندازه‌ بر هرکسی می خوریدبه آغاز و فرجام خود بنگریدچو می‌تان به شادی بود رهنمونبکوشید تا تن نگردد زبون