نفوذ اقتصادی اسرائیل

شاید قدرت نظامی در منازعه میان دو کشور حرف اول را بزند ولی بدون شک کشور غالب به دلیل جنایاتش مورد مذمّت قرار خواهد گرفت. ولی اقتصاد قدرتی است که نه تنها در زمان جنگ نظامی کار ساز خواهد بود بلکه خود به تنهایی می‌تواند یک ملت را به زانو درآورد به شکلی که آثار زشت جنگ فیزیکی را هم به دنبال نداشته باشد. صحبت از جنگ اقتصادی است. جنگی که نتیجه نفوذ اقتصادی کشور مهاجم و عدم زیر ساخت های مناسب کشور رقیب خواهد بود. همانند جنگ ارزی که آمریکا از طریق هژمونی دلار در دنیا توانست مخالفان خود را تحت فشار قرار دهد.راه حل جدید اسرائیلدر این بین رژیم صهیونیستی در غرب آسیا، نماینده تمام قد غرب و اقتصاد آمریکایی است. در حقیقت این رژیم با توجه به شرایط فعلی خود فعالیت اقتصادی را بهترین راه حل برای خروج از مشکلات خود می‌داند. چرا که از این طریق هم می‌تواند به موجودیت خود مشروعیت ببخشد و هم روابط امنیتی خود را گسترش دهد. از این رو تلاش می‌کند روابط اقتصادی خود را طبق سه الگو زیر پیش ببرد؛1- روابط اقتصادی پایدار با هدف کنترل و ممانعت از بروز و گسترش تنش2- روابط اقتصادی کم بازده با هدف حضور در مناطق استراتژیک3- نفوذ دیپلماتیک به منظور عادی سازی و گسترش روابط امنیتیمصر و اسرائیلاسرائیل در ابتدای تأسیس خود برای مقابله با دشمنی کشورهای عربی، از طریق آمریکا اقدام به ایجاد روابط دیپلماتیک با همسایه‌های عرب خود کرد تا با ایجاد صلح، تهدیدات احتمالی را برطرف کند. با تلاش‌هایی که در آن سال‌ها صورت گرفت روابط اقتصادی و سیاسی میان اردن و مصر با این رژیم برقرار شد. البته در سال‌های پر تنش بهار عربی این ارتباط قدری دچار اخلال شد ولی با سر کار آمدن «عبدالفتاح السیسی» با توجه به مشکلات اقتصادی مدام مصر، تمام راه کار‌های اقتصادی او به ارتباط با رژیم صهیونیستی ختم می‌شد. مصر با این که از پتانسیل‌های خوب اقتصادی برخوردار است ولی همواره از مشکلات اقتصادی رنج می‌برد. اسرائیل نیز از موقعیت کمال استفاده را می‌کند.مصر برای صادرات محصولات صنعتی خود به بازار آمریکا به اسرائیل نیازمند بود. به همین دلی طی قرار دادی 45% صادرات خود را با وساطت اسرائیل به آنجا ارسال می‌کند. همچنین مصر تا مدتی قبل، از صارد کننده‌های گاز به این رژیم بود امااکنون شرایط عوض شده و مصر وارد کننده گاز از اسرائیل تبدیل شده و این یعنی اهرام فشار. مشکل دومی که مصر با آن درگیر است مسأله کمبود آب است. معضلی که اسرائیل با کمک تکنولوژی جدیدش می‌تواند به او کمک کند.اردن و اسرائیلاردن نیز در این وابستگی چیزی از مصر کم ندارد. اردن با کمک اسرائیل چیزی حدود 200 میلیون دلار از منسوجات و پوشاک خود را به آمریکا صارد می‌کند که این امر منجر به رشد اقتصادی قابل توجه این کشور شده است. اردن نیز از جهت منابع گازی و آبی دچار محدودیت است. به همین دلیل طی توافق نامه‌ای به ارزش 500 میلیون دلار از سال 2016م، اسرائیل به این کشور گاز صارد می‌کند. همچنین برای مشکل کمبود آب یک قرار داد سه جانبه میان اردن، رژیم صهیونیستی و تشکیلات خود گردان به ارزش 900 میلیون دلار بسته شد که یقیناً تکنولوژی این کار تنها در دست اسرائیل بوده که نتیجه آن سود بیشتر برای اسرائیل خواهد بود. موضع مشترک دیگری که میان اردن و رژیم اسرائیل وجود دارد، گردشگری است. اسرائیل طی قرار دادی 1500 نفر اردنی را در این حوزه استخدام می‌کند. این رابطه گردشگری جدای از سفرهای دو طرفه، زمینه نفوذ برای رژیم اسرائیل را فراهم خواهد کرد.سایر کشورهای عربی شاید در گذشته به دلیل مسأله فلسطین با رژیم صهیونیستی اسرائیل در تنش بودند ولی در حال حاضر چندان بی‌میل به ارتباط علنی با این رژیم نیستند. در واقع مانع اصلی ارتباط علنی و آشکار دولت مردان عرب با اسرائیل، فضای جامعه عربی است. چرا که آن‌ها مدت‌هاست که آرمان‌های اسلامی و عربی خود را فراموش کرده‌اند.در ابتدا محدودیت‌های ارتباطی دولت‌های عربی با این رژیم از طریق شرکت‌های واسطه‌ای که مالکان اصلی آن‌ها یهودیان حامی اسرائیل بودند شکسته شد. بعد از عادی شدن این ارتباط، عربستان در خلیج فارس با کمپانی‌های تجاری اسرائیلی وارد معامله شد و حتی به اسرائیل اجازه استفاده از خط هوایی این کشور را نیز داد.امارات نیز در 2015م اجازه بازگشایی دفتر تجاری اسرائیل در ابوظبی را می‌دهد که بیشتر نقش همان سفارت را ایفا می‌کند. همچنین این کشور در 2011م 300 میلیون دلار تسهیلات نظامی پیشرفته از اسرائیل خریداری می‌کند. علاوه بر این رژیم صهیونیستی در 2012م چیزی حدود 590 میلیون دلار کالا به بحرین صادرات داشته که شامل ماشین آلات، تجهیزات رایانه‌ای، وسایل پزشکی و.... بوده است.1 البته سایر کشورهای عربی نیز از این قاعده مستثنی نیستند.اگر بخواهیم واضح‌تر بیان کنیم، تمایل کشورهای عربی به رابطه اقتصادی و سیاسی با رژیم اسرائیل دو دلیل مهم دارد. 1- در واقع اسرائیل پل ارتباطی کشورهای عربی برای ارتباط با آمریکاست. چرا که اکثر حاکمیت‌های موجود در منطقه آسیای غربی پادشاهی است و با توجه به تحولات رخ داده در منطقه مثل بیداری اسلامی، آنان برای حفظ حاکمیت خود به حامی چون آمریکا نیازمند هستند.2- دلیل دوم آن است که اقتصاد این کشورها به نفت وابسته بوده و دارای هیچ زیر ساخت اقتصادی نیستند به همین دلیل در کالاهای مصرفی و استراتژیک خود به دیگر دولت‌ها محتاج هستند.3- دسترسی به سلاح‌های پیشرفته دلیل دیگری است که کشورهای عربی و سایر دولت‌های به خاطر آن حاظر به ارتباط با اسرائیل باشند. چرا که اسرائیل به دلیل ارتباط با آمریکا یکی از مهمترین تولید کننده‌های تسلیحات نظامی است که حتی در برخی از موارد آمریکا نیز از آن بی‌بهره بوده و تولید خود اسرائیل است. یا در برخی موارد رژیم اسرائیل بهانه‌ای می‌شود تا آمریکا اجازه دهد تا سایر کشورها نیز برخی از ادوات نظامی یا موشکی خاص را دارا باشند، البته مشروط به این که تنها از اسرائیل خریداری کنند.ارتباط با اعراب برای رژیم صهیونیستی از ویژگی خاصی برخوردار است. چرا که بزرگترین دشمنان اسرائیل را اعراب و کشورهای مسلمان تشکیل می‌دهند. از این رو گسترش روابط اقتصادی با این کشورها منجر به تنش زدایی بیشتر از جانب آنان خواهد شد. به همین دلیل نتانیاهو در جدیدترین اقدام خود در مصاحبه‌ای خبری در May 2019م برای عادی سازی روابط خود با کشورهای عربی اظهار امید واری کرد و به آنان وعده داد که اسرائیل می‌تواند آمال و آرزوهای جدیدی را محقق کند.2از طرف دیگر وزیر خارجه آمریکا در کاخ سفید، جشن «سالگرد چهل سالگی صلح مصر و اسرائیل» در قرار داد کمپ دیوید را گرفته و از سفرای دو کشور دعوت به عمل می‌آورد.3 این رفتارها یقیناً بی‌هدف انجام نشده و به عبارتی پیامی برای کشورهای عربی در پی داشته است.برخی معتقدند دیپلماسی اقتصادی اسرائیل برای حفظ موقعیت خود است و به عنوان واسطه برای تحکیم قدرت اقتصادی غرب و آمریکا در منطقه عمل می‌کند. در واقع این رژیم به دنبال سلطه اقتصادی بر کشورهای عربی نیست.اما حقیقت چیز دیگری است. با توجه به ضعف ساختاری در سرمایه‌ داری و صنعت عربی، غلبه جنبه خدماتی و واسطه‌گری و در مقابل پیشرفته بودن زیرساخت‌های اقتصادی رژیم صهیونیستی، در آینده به وابستگی و وادادگی اقتصاد کشورهای عربی منتهی خواهد شد. به شکلی که بعد از شناخت زیر ساخت‌های اقتصادی آن می‌تواند در این کشورها بحران اقتصادی ایجاد کند مثل حمله سایبری اسرائیل به شرکت‌های نفتی عربستان4 و یا صنعت غیر اسرائیلی را نابود کرده و نخبگان آن را در اختیار بگیرد.5پی‌نوشت:1 - اسرائیل و کشورهای پیرامونی؛ نفوذ امنیتی با پوشش اقتصادی،احمدی، وحیده، علوم سیاسی: مطالاعات راهبردی، تابستان 96، شماره 76، ص 136-113.2- https://www.mehrnews.com/news/4605185.3 – https://www.farsnews.com/news/13980211000336.4 - http://www.haadi.ir/News-693.5 – گسترش سلطه اقتصادی اسرائیل بر کشورهای خاورمیانه، عیوضی، محمد رحیمی، فصلنامه کتاب نقد، پاییز 83، شماره 32، ص 107-124.