گروه های متمرکز (focus group) در تحقیقات تجربه کاربری

تعریف متد گروه های مترکز (focus group)روشی برای جمع‌آوری داده‌های کیفی است، که اساساً شامل درگیر کردن تعداد کمی از افراد در یک بحث (یا بحث‌های غیررسمی) گروهی، «متمرکز» حول یک موضوع یا مجموعه‌ای از مسائل خاص است.از گروه های متمرکز در پژوهش های علوم اجتماعی هم بسیار استفاده میشود و مزیت های خاص خودرا دارد. یکی از این مزیت ها این است که گروه های متمرکز روشی اقتصادی، سریع و کارآمد برای بدست اوردن داده ها از چندین شرکت کننده در یک زمان است. یکی دیگر از مزیت ها محیطی است که جهت گیری ندارد و به شرکت کنندگان کمک میکند تا با گروه احساس انسجام کنند و درباره به اشتراک گذاری اطلاعاتشان احساس امنیت کنند.علاوه بر این تعاملاتی که بین شرکت کنندگان رخ میدهد داده های مهمی روشن میکند که به خودی خود زمینه ای را فراهم میکند که شرکت کنندگان بتوانند در مورد مشکلات شخصی بحث کرده و راه حل های ممکن را پیشنهاد دهند. فکوس گروپ معمولا در جلسات یک الی دو ساعته و با تعداد شرکت کنندگان 5 تا 10 نفره( 6 الی 8 بهتر است) انجام میشود.ویژگی های محیطآرام و بدون سر و صدای اضافه میز و صندلی به تعداد همه ( میز گرد بهتر است) موقعیت مکانی مناسب از لحاظ نزدیکی و تردداگر آنلاین است باید محیط اموزش داده شودوجود جای پارک به اندازه همهمهیا بودن آب و مواد خوراکیاماده بودن امکانات ضبط و قرار دهی در جای مناسبایا اسانسور دارد؟ایا تهویه مناسب است؟ویژگی های مدیریتور جلسهدر مدیریت بحث های گروهی مهارت داشته باشدپیش زمینه و دانش یا تجربه مستقیم راجب موضوع داشته باشهانرژی و اشتیاق برای بحثتوانایی تشویق آدم های ساکت و مهار کسانی که زیاد صحبت میکنند را داشته باشدحافظه خوب برای نام ها و جزئیات از خط مشی از پیش تعین شده ای استفاده شودصدا رسا و برای همه واضح باشدکاملا قابل تشخیص باشدتعریف نیازمندی و مسئلهیکی از مهمترین قسمت تحقیقات کاربری تعریف مسله است که معمولا در مصاحبه با ذی نفعان یا از سمت شخصی بیان میشود. فکوس گروپ یکی از متد های هزینه بر است که بهتر است قبل از اینکه واردش شوید کاملا مسئله برایتان شفاف شده باشد، اهداف تحقیق را طی جلساتی با ذی نفعان نوشته ومطمئن شوید که هم صحفحه هستید تا نتایج تحقیقات شما دقیق تر و مطابق با اهداف باشد.بهتر است اول بدانید که چه اطلاعاتی را میشود از فکوس گروپ جمع آوری کرد، این دیتاها بصورت کیفی هستند و نظر اجماعی از کاربران را بیان میکند. ممکن است فرصت عمیق شدن در یک پاسخ را نداشته باشید یا حتی موضوعات پراکنده دیگری هم در تحقیقات شما شناسایی شود.انتخاب شرکت کنندگانانتخاب شرکت کنندگان بستگی به موضوع و هدف شما دارد اما سعی کنید شاخص هایی را که برایتان مهم است را مشخص کنید و شرکت کنندگان را بر حسب آنها انتخاب کنید. مثلا در والدین برای ما سن فرزند خیلی مهم بوده ولی جنسیت اهمیتی نداشت. اگر به تجربه های متفاوت علاقه مند هستید میتوانید اطلاعات دموگرافیک را بدون غربالگری انتخاب و جمع آوری کنید.همچنین توجه کنید که شرکت کنندگان باید نماینده مخاطب شما باشند( انگیزه و اهداف مشابه داشته باشند) اما بهتر است از شرکت کنندگانی با بک گراندهای متفاوت و در طیف های متفاوت انتخاب کنید. اینکار باعث میشود سوگیری کمتری وجود داشته باشد.برای انتخاب شرکت کنندگان میتوانید از فرم پرسشنامه که اطلاعات آنهارا میگیرد استفاده کنید و سپس با آنها برای هماهنگی تماس بگیرید.نوشتن سوالاتبعد از مشخص شدن اهداف، سوالات را مطابق با آنها بنویسید. نکاتی که باید توجه شود:سوالاتی که درون گرایی و برون گرایی شرکت کنندگان را مشخص میکند( آیا وقتی با انها صحبت میکنید استرس میگیرند؟ ایا از تنهایی لذت میبرند؟)سوالات خیلی شخصی نپرسیدسوالت هم مثبت و هم بصورت منفی پرسیده شونداز تکنیک قیف استفاده کنید، ابتدا سوالات باز و گستره باشند و به تدریج به جزئیات و ویژگی مفاهیم توجه شوددرباره آینده و سناریو های فرضی نپرسید بلکه به اتفاقات گذشته و حال ( تجربیات افراد) تمرکز کنیدسوالات بله و خیر( سوالات بسته ) میتوانند جریان بحث را سریع قطع کنندسوالاتی درباره انگیزه ها، نیازها و نظراتشان بپرسید ( درباره اخرین باری که محصول را استفاده کردید صحبت کنید- چه احساسی داشتید؟ چه نقاط دردی داشتید؟)اگر برای تست کاربرد پذیری است درباره تجربه آنها و موانع و نقاط درد آنها بپرسیدسوالاتی درباره نظرات آنها، محصول را چگونه توصیف میکنند؟ با محصولات مشابه دیگر مقایسه کنند و یا چه تغیراتی محصول را جذابتر میکندگاهی مکث کنید و بخواهید که بیشتر توضیح دهداز انواع مختلف سوالات برای انواع شرکت کنندگان استفاده کنیداز زبان شرکت کنندگان استفاده کنیدسوالات کوتاه و بدون ابهام و صریح باشنددرجه اول از سوالاات باز استفاده کنیدسوالات را اولویت بندی کنیدسوالاتی که نیازمند جوابهای طولانی هستند توصیه نمیشود و بهتر است محدود به دو مورد کنیدسوالات هدایت کننده نباشند مثلا آیا فلان چیز باعث شد حس بدی داشته باشید؟مطمئن باشید سوالات ناراحت یا شرمندشان نکند مانند استفاده از الکل یا ..اگر پاسخ دهی به سوالی سخت است بخواهید تا از 10 امتیاز بدهندسوالاتی بپرسید که جالب هستند و نیاز به خلاقیت دارندممکن است جمله بندی جوابی برایشان سخت باشد، از آنها بخواهید جمله بندی سوالی را کامل کنندسوالات را تست کنید تا گیج کننده ، مبهم، زائد نباشدزمان تقریبی هر سوالی را مشخص کنیدبطور کلی شروع کنید و بعد سوالات خاص تر بپرسیدسوالات مثبت قبل از سوالات منفی پرسیده شودبرای بحث آزاد زمان اختصاص دهیدسوالات پایانی بهتر است درباره نکاتی باشد که جا مانده یا از نظر شرکت کنندگان اهمیت بیشتری داشته استبصورت کلی تعداد سوالات از ۸ الی ۱۲ سوال بیشتر نباشندسوالات اضافی که در راستای اهداف نیستند را حذف کنیداز امارها و تصاویری استفاده کنید که شرکت کنندگان را درگیر کندنکاتی که توصیه میشود۱- سوالات را از قبل اماده و چک کرده باشدبهتر است برای امادگی بیشتر قبل از جلسه، ان شخص تجربه تحقیقات مستقیم با کاربر داشته باشد و یا بصورت تمرینی سوالات خود را با همکاران یا اشنایان خود مرور کند، این کار باعث میشود علاوه بر اینکه مدیریتور اماده میشود، اگر مشکلی و خللی در سوالات وجود داشت مشخص شود( مثلا روی سوال برای شرکت کنندگان ممکن است مبهم باشد)2- از دستیار استفاده کنیدیکی از مهمترین کارهای دستیار جلسه نوت برداری است که هم در حین جلسه برای جمع بندی و هم پس از جلسه به عنوان خلاصه استفاده میشود . همچنین دستیار حواسش به رکوردینگ جلسه و نیازهای شرکت کنندگان است .3-از لحاظ ذهنی آماده باشیدبا سوالات آشنا باشد و از قبل مطالعاتی در این زمینه انجام داده باشد تا به موضوع جلسه تسلط کامل داشته باشد.4-محیط گرم و دوستانه ایجاد کنیدبا گفتگویی کوتاه و خوش آمد گویی رابطه دوستی با شرکت کنندگان ایجاد کنید.5-واکنش ها را کنترل کنیدسعی کنید در مقابل صحبت های شرکت کنندگان واکنش تایید کننده یا نفی کننده نشان ندهید حتی با زبان بدن برگزاری جلسهقبل از جلسه مطمئن شوید که تمام شرایط محیط مهیا است و از قبل لوکیشن رابرای همه ارسال کنید ، اگر بصورت آنلاین است راهنمای حضور درجلسه و استفاده از نرم افزار را برایشان بفرستید تا اذیت نشونند. به گرمی به شرکت کنندگان خوش آمد بگید و توجه نشان دهید .شروع جلسه:لحظات اول برای مدیریتور حیاتی است، باید تلاش کند تا در زمان کوتاهی جمع حس دوستانه بگیرد و احساس راحتی کنند. نحوه بیان و برخورد مدیریتور لحن و فضای حاکم به جلسه را مشخص میکند شرکت کنندگان باید احساس کنند که در این جلسه احساس آزادی بیان بدون قضاوت و کنترل را دارند.با توضیح هدف گروه و آنچه از گروه انتظار میرود شروع کنیدخودتان و همراهانتان را معرفی کنیدقوانین را بیان کنیدتوضیح دهید داده ها چطور استفاده و برای چه کاری استفاده نمشوداز افراد بخواهید خودشان را درصورت تمایل معرفی کنندحتما در مقدمه بیان کنید که درحال ضبط جلسه هستید، استراحت های منظم داشته باشیدتوضیح دهید که چرا انتخاب شده انداز یخ شکن استفاده کنید : سوالات یخ شکن سوالات ابتدایی هستند که به شروع بحث و احساس راحتی شرکت کنندگان کمک میکند اما به انها اجازه دهید که تصمیم بگیرند تا چه حد را میخواهند با گروه به اشتراک بزارند.نمونه سوالاتی مانند :اخر هفته رو چظور گذراندید؟چطور با ما آشنا شدید؟شغل شما چیست ؟زمان مورد علاقه شما در روز چیست؟اولین بار کی درباره ما شنیدید؟چرا تصمیم گرفتید که امروز به ما بپیوندید؟جنبه ای از زندگی شغلیتون که باعث شده به اینجا برسید رو به اشتراک بزارید؟پس از سوالات یخ شکن سوالات اصلی را بپرسید و اجازه دهید که شرکت کنندگان به راحتی صحبت کنند. اگر شرکت کننده ای بیشتر از بقیه صحبت کرد باید بتوانید جلسه را به طوری مدیریت کنید که افرادی که ساکت هستند هم فرصت مشارکت در بحث پیدا کنند. درصورتی که بحث به بیراهه کشیده شود انرا به موضوع اصلی برگردانید . مثلا " به چیزی که میگویید علاقه مند هستم ولی زمان ما محدود است و فرصت صحبت کردن راجب این موضوع را نداریم" . نظرات افرادی را که به اصطلاح زورگو یا هدایت کننده بحث هستند سعی کنید در پایان بپرسید تا از تاثیرگذاری جلوگیری شود. سعی کنید در هیچ موضوعی بسیار عمیق نشوید زیرا زمان شما محدود است و ممکن است وقت کم بیاوید. میتوانید نوت برداری هارا در پایان به عنوان جمع بندی بخوانید و بپرسید که ایا نکته وجود دارد که جا مانده باشد یا نه . پس از اتمام جلسه از انها بخاطر حضورشان تشکر کنید.نکات:به منابعی که احتمال سوگیری بوجود میاورند توجه کنیدنوشیدنی ها روی میز باشنداستراحت های منظم درنظر گرفته شودمدیریدتور فقط پیشبرد کار را دارد و نه مشارکتاگر کسی به جلسه تسلط پیدا کرد مدیریتور بیاد به آرامی بحث را به سمت کسانی ببرد که کمتر صحبت کرده اند و انهارا تشویق کند( صحبت مهسا جالب بود زهرا جان شما چه فکری دربارش میکنید؟ موافقین یا مخالف؟ اخیرا خیلی ساکت بودید ایا نکته ای هست که بخواهید اضافه کنید؟)ایده هایی برای فعالیت گروهی: کارت سورتینگ - پر کردن سربرگ یا فرم - یاداوری کلمات - سوالات تخیلی ( اگر محصول منا شخص بود چه شکی بود؟)تحلیل دیتای فکوس گروپنمونه بخش خلاصه گزارش در پروژه شخصی برای تحلیل دیتا از روش تماتیک و افنیتی استفاده کردیم که دیتهارا کد زنی میکند . برای راحتی انجام اینکار میتوانید از نرم افزار های کدگذاری استفاده کنید . در پایان گزارشی از برداشت ها و تحلیل ها نوشته شد.این گزارش شامل:مقدمهمعرفی تیم وشرکتدلیل استفاده از متد مورد نظرمزایای استفاده از این متد و ارزشی که خلق میکندارزش بیزنسی که خلق کرده ایداهمیت تحقیقنکاتی که یاد گرفته اید یا برایتان جالب بوده استمشکلات پیش آمده و چالش ها۲. آمار اجمالی از برگزاری جلسهمیزان ساعتی که کار برده استتعداد نفراتی که در تحقیق مشارکت داشتندویزگی های خاص و مشترک شرکت کنندگان ( شرکت کنندگان را توصیف کنید)۳. خلاصهبیان خلاصه ای از تحقیقنکات جالبی که کشف شده استنکات کلی که اهمیت زیادی دارد۴. گزارش اصلی۵. پیشنهادات و جمع بندی۶. رفرنس ها و لینک فایلهای اصلیامیدوارم که براتون مفید بوده باشه و نظراتتون رو برام بنویسید.پیج اینستاگرام : @honey_uiux