برداشت اشتباه

مشاهدات حاصل از چندسال تنفس در گروه های دانشجویی اواخر ترم دوم بود که وارد فعالیت‌های فوق برنامۀ دانشگاه شدم. البته به قول دکتر ابوالحسنی: «فوق ِفوق برنامه»! ایشان در کلاس فیزیک 1 همیشه توصیه می‌کردند مواظب باشیم در فوق برنامه غرق نشویم؛ اما من هم‌زمان چند جا فعال بودم و تابستان هم با اینکه درس نداشتم، هرروز به دانشگاه می‌آمدم. من و دو نفر از دوستانِ هم‌دانشکده‌ای‌ام کوچک‌ترین عضو جاهایی که فعالیت می‌کردیم بودیم. با توجه به اینکه تجربۀ محیط کاری مختلط نداشتیم، برخوردهای اولیۀ ما در شکل‌گیری الگوی ذهنی‌مان مؤثر بود. افراد در آن گروه‌ها، یک‌دیگر را با فامیلی و پیشوندِ «آقا» یا «خانم» صدا می‌زدند؛ اما محدودیت دیگری نبود و بعضاً پیش می‌آمد که با هم شوخی کنند یا مسائل غیرکاری را با هم در میان بگذارند. در گروه اولی که مشغول شده بودیم، یک زوج مسئول گروه بودند که آشنایی‌شان به همین گروه برمی‌گشت. به نظرم جالب آمد که در محیطی مناسب، آشنایی شکل بگیرد و به ازدواج ختم شود. با گذشت زمان دیدم احساساتی در دوستان نزدیکم به وجود آمده که نتیجه‌ای ندارد. البته از افراد مطمئن خواستیم پادرمیانی کنند تا ببینیم آیا طرف مقابل با قصد خاصی چنین توجه ویژه‌ای به دوستمان دارد یا اینکه به خاطر جو موجود با ایشان خوب تعامل می‌کند. فرد مذکور وقتی این مسئله را شنید بسیار جا خورد و با خجالت و شرمندگی بسیار عذرخواهی کرد که هیچ منظوری نداشته و نمی‌دانسته از بیرون این‌طور به نظر می‌رسیده است. حتی یکی دیگر از دوستان به ما گفته بود که با کسی قول و قرار ازدواج هم گذاشته‌اند اما خانواده‌اش نمی‌تواند صبر کند و پسر هم می‌گوید آمادگی ندارد. مدتی نگذشت که رابطۀ بین آن‌ها هم به هم خورد. البته بعدها شنیدیم پسر اصلاً قول جدی نداده و فقط قصد کمک در مسائل مختلف را داشته است و به همین دلیل وقت زیادی را با هم می‌گذراندند. در این مدت برایم سؤال شد که چرا این اتفاقات می‌افتد. در گروه دیگری فعال بودیم که احساساتِ ایجاد شده یک‌طرفه نبود و دو نفر اکثر اوقات با هم وقت می‌گذراندند و ما فکر می‌کردیم به قول روشنفکران(!) دارند برای ازدواج با هم آشنا می‌شوند. اما آن‌ها نیز پس از مدتی کاملاً از هم جدا شدند. بعد از چند سال دیدم هرکدام با فرد دیگری ازدواج کرده است! کم‌کم افراد کم‌سن‌تر به گروه اضافه شدند و جو دانشکده‌هاشان که اغلب صمیمی‌تر بود را به این گروه‌ها آوردند و دیگر رسمیت سابق دیده نمی‌شد. ما نیز کم‌کم از فعالیتمان در آن گروه‌ها کم کردیم. اما سؤال من هم‌چنان پابرجا بود که مگر نمی‌شود دختر و پسر با هم فعالیت کاری و درسی داشته باشند و این عوارض پیش نیاید؟ آن دخترها در درس بسیار عقب افتادند و آسیب‌های فراوان روحی را متحمل شدند. احتمالاً برای پسرها هم همین‌طور باشد که من خبر ندارم. با سابقۀ مذهبی‌ای که در خانواده داشتم می‌دانستم حتماً خودداری از رابطۀ غیرضروری با نامحرم کلید ماجرا خواهد بود اما آنجا هم داشتیم فعالیت‌های مفید انجام می‌دادیم و برای تفریح نرفته بودیم. در همین فکرها و پرس‌وجو از اساتید مرکز معارف و حوزه بودم که وارد هیئت دانشگاه شدم. اوایل مدل رفتاری آنجا برای پیش‌برد امور برایم قابل هضم نبود اما بعد از مدتی دیدم مشکلی در اجرای کارها پیش نمی‌آید و همه می‌توانند با خیال راحت در جمع دوستانه و صمیمی کارها را انجام دهند و در هر برنامه فقط یک نماینده در جلسه‌ای کوتاه یا بعضاً از طریق ایمیل و فضای مجازی کارها را هماهنگ می‌کند و ارتباط با نامحرم به معنی واقعی کلمه در حد ضرورت صورت می‌گیرد. آسیب‌هایی که قبلاً دیده بودم اینجا نبود و آرامش و دوستی پایدارتری بر گروه حاکم بود. درست است که در گروه‌های قبلی اتفاقاتی که توصیف کردم برای همه پیش نمی‌آمد؛ اما همان تعداد کم هم مضر بود. البته آسیب این محیط‌ها فقط شکست عشقی(!) نبود. این‌ها برای افراد مقید و اهل نماز و روزه بود. ارتباطات بی‌حد و مرز در این صحبت من نمی‌گنجد. ارتباط صمیمانه با افراد زیاد باعث می‌شود افراد به ازدواج بی‌میل شوند یا موقع ازدواج وسواس داشته باشند و در ذهن، مقایسۀ بین مورد ازدواج خود و سایر دوستان و همکاران انجام دهند. حتی تأهل نیز باعث نمی‌شود چنین حساسیت‌هایی را رها کنیم. چون هر فردی ویژگی‌های مثبت و منفی مختلفی دارد و ممکن است در جمع فقط خوبی‌های فرد نمایانگر شود و مقایسه در ذهن افراد شکل گیرد که چرا همسر من آن ویژگی را ندارد. چرا که در تعاملات دوستانه به راحتی نکات منفی شخصیت افراد مشخص نمی‌شود. در جلسۀ معارفۀ یکی از گروه‌های دانشگاه، گفته شد جدا کردن خانم‌ها و آقایان در فعالیت‌های گروه به معنای بی‌احترامی به دختران است و ما این کار را انجام نمی‌دهیم. به ایشان گفتم که حرف شما از نظر اسلام مشکل دارد و اتفاقاً این تأکید اسلام بر رعايت حدود ارتباط، به نفع بانوان و آقایان است و باعث حفظ کرامت زن و کانون گرم خانواده می‌شود. در مجموع، تجربه در گروه‌های مختلف در سال‌های دانشجویی به من نشان داد که حتماً نباید خودمان همۀ راه‌ها را برویم. خوب است به قوانین اسلام دراین‌باره اعتماد کنیم.