فی القصاص حیاة ای صاحبان خرد!

بسم الله الرحمن الرحیمدین اسلام که دارای ساختار مترقی و کامل هدایت می باشد، لایه های مختلفی برای رسیدن به اهداف الهی به جوامع پیشنهاد می کند. بررسی تک لایه‌ها بدون در نظر گرفتن طرح کلی اسلام منشأ خطرات بزرگ بوده و هست. در این زمینه ماجرای حدود و احکام الهی که بر مجرمان جاری می‌شود به مناسبت های مختلفی مورد هجمه قرار می‌گیرد و برای مثال حکمی مانند قصاص نفس از جمله احکام غیر معقول و ضد دموکراسی خوانده می‌شود. در این مطلب نه دفاعی از احکامی که به اشتباه قاضی انجام شده می‌کنیم نه از عدم اقناع و شیوه‌های رسانه‌ای برای پرونده‌های جنجالی راضی هستیم و فقط می‌خواهیم احکام اسلامی را از دایره ضد انسانی بودن خارج کنیم. اساساً می‌شود داستان را طور دیگری دید و آن اینکه آیا انسان‌ها ذاتاً دارای حق حیات هستند؟ یا حیات یکی از نعمت های الهی است که هر زمان اراده کند می‌گیرد؟ این گرفتن هم دو نوع است؛ یکی تکوینی که بعد از خواب شب تضمینی برای بیداری صبح نیست و دیگری تشریعی است مثل اینکه کم می‌کند کسی که فلان گناه را کرد باید اعدام شود یا حکم قتال با مشرکان می‌دهد. آیا کسی که اعطای زندگی کرده حق ندارد این نعمت را پس بگیرد؟ اصلا این جزا شاید به صلاح مجرم باشد و کفاره‌ی گناهان او شود. اگر ما شارع را حکیم هدایتگر بدانیم به تجویز او ایرادی وارد می‌کنیم؟ آیا ما فلسقه تمام حدود را باید با عقل بشری بدانیم تا بپذیریم؟ اگر مبنای ما اسلام و زندگی ما توحیدی بود احکامی که به صراحت در قرآن کریم هست را ضد انسانیت نمی خواندیم. البته که روی این سخن با مسلمانان است وگرنه با دیگران گفتگو را باید از عقب تر آغاز کرد.اما نکاتی متوجه مسأله اعدام هست...۱)هر نوع مجازاتی مستلزم برخورد و درگیری است و برخورد ذاتا مستلزم خشونت است.(البته با شدت متفاوت)نه تنها اعدام بلکه حبس یک مجرم نیز نیازمند قدرت سخت می‌باشد و با نگاه صفر و یکی عده‌ای، خشونت و برخورد سخت هم که مطلقاً شر می باشد.نتیجه این نگاه تبدیل شدن جامعه به بهشت تبهکاران می باشد. آیا هر خشونتی نابجاست؟ در حالی که منطق قرآنی به مظلومان اجازه قتال می دهد و در برابر کفار به سخت و خشن بودن دعوت می کند .۲)هر مجازاتی اگر به ناحق باشد بعد از اجرای حکم غیر قابل برگشت است، نه تنها اعدام بلکه حتی توقیف اموال هم برگشت‌ناپذیر است به این معنی که آن مدت زمانی که شخص اختیار اموالش را ندارد برمی‌گردد؟ چه کسی جوابگوی لحظاتی است که اموال متهم به ناحق گرفته شده است؟ با این توجیه هر مجازاتی به دلیل احتمال خطا ظالمانه است!بنابراین منطقی نیست که ما ساختارهای خودمان را بر اساس اشتباهات فردی بچینیم. ساختار کامل مترقی آن است که اشتباهات را کمینه کند نه اینکه به اشتباهات مشروعیت بدهد.۳)آیا فقط مجازات‌ها برای جلوگیری از وقوع جرم طراحی شده‌است؟ یعنی ساز و کار پیشگیری در اسلام تنها وضع مجازات است؟ زمانی که کل دین و برنامه الهی با آن طول و تفصیل برای هدایت بشر و جلوگیری از انحطاط و افساد است. پاسخ سوال بالا منفی است؛ بنابراین اگر ما فساد داریم اگر مجرم داریم این نه به خاطر نظام حقوقی اسلام است بلکه این بزهکاری به دلیل پیاده نشدن نظام اخلاقی اسلام است. هیچ وقت فساد کم نمی‌شود مگر اینکه انسان‌ها چه فردی و چه اجتماعی به نظام اصیل اخلاقی روی بیاورند در غیر این صورت هر چقدر هم نظام حقوقی و جزایی محکم یا منعطفی (با هر سلیقه‌ای) داشته باشیم ولی انسانیت حکمفرما نباشد باز فساد هست چرا که هیچ‌گاه با زور انسان، انسان نمی شود!به بیان دیگر آرمان، هدایت همه افراد و در کنار اخوت و همدلی زیستن بدون هیچ جرمی در جامعه است که این با ابزارهای دیگری غیر از نظام حقوقی و قهری میسر است. اگر فقر نباشد، اگر تبعیض نباشد، اگر تربیت درست انجام شود و کرامت انسان‎ها حفظ شود آنگاه به این هدف می‌رسیم البته که یکی از کارکرد‌های نظام حقوقی و وضع مجازات‌ها بازدارندگی حداقلی و ناپایدار کردن فضا برای وقوع جرم است اما تا زمانی که بستر فرهنگی نباشد بگیر و ببند‌ها تلاش بی فایده‌ای است. این دو مکمل هم در برقراری امنیت و آرامش هستند. بنا بر این علت وجود جرم را باید جای دیگری پیدا کرد.۴)تناسب میان جرم و جزا چیزی که محال است!خداوند متعال در قرآن اینگونه می فرماید: من قتل نفسا بغير نفس او فسادا في الارض فكانما قتل الناس جميعا.حالا کسی را که همه مردم را کشته است را اگر اعدام کنید، آیا تناسب میان جرم و جزا در باطن عالم محقق شده است؟ اصلا چه مجازاتی به بزرگی این جرم وجود دارد؟اساساً چنین توقعی از مجازات و نظام حقوقی بیجا است. در واقع مجازات‌ها هستند نه برای اینکه حقوق را برمی‌گردانند و همه چیز به حالت عادی برمی‌گردد .جرم‌ها علاوه بر تضییع حقوق افراد تناسبات این عالم را نیز به هم می‌زنند.البته اینجا نکته‌ی مهمی هست و آن اینکه در همین نظام انسان ساز اسلام فرایندهایی به نام توبه و ادای کفاره گناهان و... طراحی شده که آمرزش الهی را در پی دارد تا از شقاوت ابدی جلوگیری کند.۵)اینکه مجرم بداند قرار است مجازات بشود حس درد و اضطراب را به همراه می‌آورد. اما آیا این باعث می شود که در میزان مجازات موثر باشد؟ قطعاً این حس درد قبل از اجرای حکم در همه به یک اندازه نیست و متناسب با حالات و روحیات هر فرد کم و زیاد دارد. حالا اگر بخواهیم این ملاک را در میزان مجازات مجرم دخیل کنیم با چه ابزاری باید بسنجیم؟! اصلا شدنی است؟ ثانیا این ناراحتی و اضطراب قبل از مجازات به حساب تاثیری که جرم، علاوه بر تضییع حق، بر جامعه گذاشته و حرکت کلی جامعه را به سمت تعالی کند کرده است!۶) دیگر اینکه آیا ما مجازات می‌کنیم تا درد اطرافیان کم شود؟ این اتفاق شاید در مواردی بیافتد و شاید در مواردی نیافتد؛ گاهی عفو اثر تسکین بیشتری دارد. اما موضوع این است که آیا ما در نظام حقوقی چیزی به نام قصاص داشته باشیم یا خیر؟ این مرحله حقوقی کار است اما اگر به دنبال تسکین درد هستیم باید آن را در نظام اخلاقی ایمان و معارف اصیل جستجو کنیم که خلط این دو ساحت خطر بزرگی است.این علت سازی‌ها و سنجش قوانین الهی با عقل و گمان کشف فلسفه‌ی احکام باعث قضاوت نابجای ما است.۷)آیا جامعه در به وجود آمدن مجرم نقش دارد؟ بله. اما آیا فضای جامعه اختیار را مطلقاً از مجرمان می‌گیرد؟ خیر در وقوع یک جرم شاید هزاران علت ریز و درشت باشد و عوامل مختلفی دخیل باشد؛ اما این نافی اختیار مجرم نهایی نیست. چه بسا فرد دیگری در همان موقعیت قرار بگیرد و مرتکب جرم نشود. اصلا اگر ما اختیار را از افراد بگیریم هیچگونه مجازاتی نمی توانیم انجام دهیم. چون هیچ مجرمی قبول مسئولیت نمی کند و خود را مختار نمی بیند. آیا در این صورت جامعه متعادلی خواهیم داشت؟ البته که رسیدگی به عوامل پنهان وقوع جرم تا حد توان باید صورت بگیرد و بسیار کار مشکلی است ولی در دادگاه عدل الهی قطعاً بررسی می‌شود و مغفول نمی‌ماند.ثُمَّ کَانَ عَاقِبَهَ الَّذِینَ اَسَاءُوا السُّواَی اَنْ کَذَّبُوا بِآیَاتِ اللهِ وَکَانُوا بِهَا یَسْتَهْزِئُون.«عاقبت آنان که اعمال بد مرتکب شدند، به جایی رسید که آیات خدارا تکذیب کردند وآن را به سخره گرفتند».