نگاهی به آموزش و پرورش در ایران و ژاپن!

شاید با خودتون بگید خدایا...این دیگه چه مقایسه‌ایه؟ایران کجا ژاپن کجا؟ راستش برخلاف اکثر اقتصاددان‌ها و سیاستمداران (البته چیزی بیشتر از اطلاعات عمومی در این دو حوزه ندارم) که موفقیت ژاپن رو به خیلی چیز ها نسبت میدن (سیاست صلح‌طلبانه، فرهنگ ژاپن، سخت‌کوشی ژاپنی‌ها و ...) من ریشه موفقیت های این کشور رو توی آموزش و پرورش این کشور می‌دونم.چرا؟ چوی تمام زمینه‌های دیگه ما برتری ها و برابری های زیادی با ژاپن داریم.ما منابع خیلی بیشتری داریم، در زمینه جمعیت و نیروی کار جوان هم خیلی عقب تر نیستیم، در زمینه هوش هم چندان عملکرد ضعیف‌تری نداریم.تنها تفاوت های عمده ما با ژاپن سیاست های ما، فرهنگ ما و آموزش و پرورش ما هست.اولی و دومی چندان موضوعات جذابی نیستن، اما سومی...به لطف یه قصه در کودکی با اون آشنا شدم.نوشته سفیر اسبق حسن نیت یونیسفدر این پست این دو سیستم رو خیلی دم دستی و ساده مقایسه می‌کنیم و دلیل نتایج تا این حد متفاوت ژاپنی‌ها با ما رو مرور می‌کنیم.اول:بودجه یه ضرب‌المثل قدیمی هست که میگه «هرچقدر پول بدی آش می‌خوری» این جمله در تمام بخش های زندگی کاربرد داره.بودجه آموزش و پرورش در ایران چیزی حدود ۵ میلیارد دلاره که برابر با یک و نیم درصد از تولید ناخالص داخلی (۳۵۰میلیارد دلاری) کشوره.در مورد ژاپن این رقم طبق قانون اساسی باید حدود چهار و نیم درصد باشه و در حال حاضر برابر با ۲۰۰میلیارد دلاره! که خب با توجه به تولید ناخالص داخلی ۵۰۰۰میلیارد دلاری چندان عجیب نیست، هرچند موضوع ما بحث درصد اهمیته.با یه نگاه ساده میشه فهمید ژاپن سه تا چهار برابر ما برای آموزش و پرورش ارزش قائله.اگه بودجه آموزش و پرورش ایران از ۲۰۰ همت (هزار میلیارد تومن) به ۶۰۰ تا ۸۰۰ همت برسه چه تعداد مدارس نوسازی میشه؟ چقدر طول میکشه تا این سیستم با یک نمونه کارآمد تر تعویض بشه؟دوم: تصویر مدرسه در ذهن کودکان هردو کشور چرا ما ایرانی‌ها انقدر از مدرسه متنفرم بودیم (گرچه بهترین خاطراتمون مال همون دورانه!) اما چرا ژاپنی‌ها تا این حد عاشق مدرسه رفتن هستن (که حسابی پدر و مادر و معلم‌ها توی سرمون میزدنشون!) در حالی که ساعت مدارس چندین ساعت بیشتر از کشور ماست؟اول: آزادی های بچه ها در مدرسه: بچه ها میتونن خیلی های مدل مو های رایج رو داشته باشن، لباس فرمشون رو دوست دارن و وسایل بازی در مدارس ابتدایی برای بچه ها در دسترسه (گرچه محدودیت هایی برای پوشش وجود داره)دوم: برنامه‌ریزی برای احساسات بچه‌ها نسبت به مدرسه: اولین خاطره از هرچیزی در بیشتر مواقع تعیین می‌کنه که نسبت به یک موضوع تا اخر عمر چه حسی داشته باشیم، مثلاً اگر اولین خاطره شما از سفر به خارج یک خاطره عذاب آور باشه تا مدت زیادی اشتیاق زیادی برای اینجور سفرها ندارید.من از مدرسه متنفر بودم (دو سال اول)، چون معلم کلاس اولم یه هیولای ناخن دراز بود که جز غرش کردن سر ما بچه های بینوا (دیدگاه من ۶ ساله) سر دو سه خط مشق کاری بلد نبود.ناظم؟ اون هم عین یه شاهین بالای سکو می‌ایستاد و هرکسی که کله‌اش به اندازه‌ی کافی نمی‌درخشید رو شکار می‌کرد، روی درخشش کله کچل تک تک ما تعصب داشتن ایشون!نتیجه؟ نفرت ما بچه‌ها از مدرسه.اما ژاپن به خوبی به اهمیت این اولین خاطره‌ها پی برده.در ژاپن بچه‌ها مدارس رو به اندازه خونه هاشون دوست دارن، چرا؟ چون معلم برای اونها غولی نیست که قرار باشه با کم نوشتن یا ننوشتن مشق و تکلیف با داد و هوار با اونها برخورد کنه، چون تا سال چهارم اصلا چیزی به اسم مشق و درس وجود نداره، مدرسه یه خونه بازیه!معلم ها باید تا جایی که میتونن با دانش‌آموزان دوست باشن و روابط صمیمانه ای برقرار کنن، بچه ها در مدرسه ناهار میخورن و با مراقبت و نظافت از مدرسه حس نزدیک تری به اون پیدا میکنن. بعد از دوران ابتدایی هم کلاس‌ها و کلوپ های مجهز زیادی (مثل والیبال، فوتبال، شطرنج و حتی موسیقی) در مدارس هست که باعث میشه بچه‌ها حداقل در دوران راهنمایی و اوایل دبیرستان بتونن کمی با دوستانشون تفریح کنن و به علاقه خودشون بپردازن، بسیاری از خوانندگان ژاپنی موسیقی رو از مدرسه شروع کردن.یعنی موضوع فقط تفریح نیست، بلکه پیدا کردن استعداد بچه‌ها ست.در ایران چطور؟ متأسفانه مدارس ما از نظر امکانات و شیوه‌ی تدریس با مشکل...ام...ولش کن.سوم: نقطه تمرکز سیستم آموزشی در ژاپن اولویت های آموزشی چطوره؟دوران ابتدایی: اول، اخلاقیات و رشد شخصیت، دوم، یادگیری همکاری و مشارکت زیر نظر روانشناسان متخصص، و سوم بار علمی و پرورش هوش کودک با مواد خوراکی مقوی و بازی های فکری.اثر این رشد شخصیت و اخلاقیات رو میشه توی عذرخواهی و استعفای وزیران نا کارآمد در ژاپن دید.راهنمایی: این دوران آخرین دوره اموزشی اجباری در مدارس ژاپنه که سه سال طول می‌کشه، در این دوره بچه‌ها میتونن با عضویت در کلوپ های مختلف مدرسه و شرکت در جشنواره های مدرسه در عین دنبال کردن دروس، به دنبال استعداد خاص خودشون برن.در واقع با توجه به چیزایی که توی کتاب خوندم، مدارس خوب دولتی ژاپن از بیشتر دانشگاه‌های ما مجهز ترن( با توجه به بودجه شون قابل درکه)دبیرستان: این دوره، دوران سختی برای اکثر دانش‌آموزان ژاپنیه، چون اولویت اول و آخر مدارس قبولی در کنکور و دانشگاه هست.در واقع این دوران به حدی سخت می‌گذره که بسیاری از دانش‌آموزان ژاپنی طعمه مواردی مثل افسردگی و قلدری میشن.ایران؟ هیچ چیز به جز درس! تمام ۱۲ سال کامل! ورزش؟ استعداد؟ بیخیال بابا، پاشو برو تجربی!مدرسه بهترین دوران زندگی من بود، اما‌ من امیدوارم، امیدوارم به روزی که به نسل های آینده بهتر بگذره، به روزی که اهمیت این ارگان به درستی شناخته بشه، امیدوارم به روزای بهتری که تا این اتفاق نیوفته هرگز سر نمی‌رسه...منبع: کتاب آموزش در ژاپن نوشته یوتا کیتامورا و توشیوکی اومومو. https://vrgl.ir/GsYQ0 https://vrgl.ir/yBURb