مقایسه کوروش هخامنشی و اسکندر مقدونی (مستند و علمی)

مقایسه ای مستند بین عملکرد اسکندر مقدونی و کوروش هخامنشیاسکندر اقداماتی بعمل آورد که به وحدت بخشهای پراکنده قلمروش کمک کرد اما نتوانست آرزویش، یعنی ایجاد قوم واحد "پارسی_هلنی" را تحقق بخشد. اما اقداماتش به پیشرفت بیشتر و مجدد نیروهای تولیدی و پیدایش اشکال سیاسی نوین منجر گردید و موجب انتشار فرهنگ یونانی(هلنی)در خاور زمین شد. ولی کوروش حتی سواد نداشت، هخامنشیان در زمان کوروش از خودشان خط نداشتند و کارهای دیوان سالاری را کاتبان عیلامی انجام میدادند، لذا کوروش در تهاجماتش هنر و دانش را به ممالک مغلوبه انتقال نداد، بلکه دانش و هنر آنانرا بخدمت گرفت. کوروش دست رباخانه های یهودی را باز گذاشت تا مردم را تاراج کنند و بردگی را در قلمروش رواج داد.بر اثر لشکرکشیهای اسکندر که به مقیاس عظیمی به روابط اقتصادی و سیاسی شرق و غرب کمک کرد، فرهنگ یونانی(هلنی) را در شرق مدیترانه گسترش داد که در نهایت بر ایران هم اثر گذاشت. اما تهاجمات کوروش عمدتا شامل تاراج منابع ممالک مغلوبه بود. کوروش زمینها را بین سردارانش تقسیم میکرد، که منجر به رواج بردگی و فقر در بین دهقانان و مالکان میشد.اسکندر تقسیم قدرت در ساتراپ نشینها را که طبق قانون هخامنشیان بود اصلاح کرد. او ساتراپهای پارسی را در مقامشان باقی گذاشت ولی در امور مالی و نظامی آنانرا خلع ید کرد. درکنار هر ساتراپ رییس نظامی ویژه منصوب کرد. وصول مالیاتها را بدست ماموری که منصوب خودش بود گذاشت، این مامور مطیع خزانه داری کل بود و فقط در برابر پادشاه مسوول بود. ساتراپهای هخامنشی حق ضرب سکه داشتند ولی در زمان اسکندر این حق از آنها سلب شد و فقط در دست حکومت مرکزی قرار گرفت البته شهرهای فنیقیه و کیلیکیه که اهمیت اقتصادی خاصی داشتند میتوانستند سکه ضرب کنند. اسکندر نه تنها ضرب سکه را بدست گرفت بلکه اصلاح پولی مهمی بعمل آورد. او نقره را بطور کلی مبنای پول قرار داد و اساس پولی یونانی_آتنی_هخامنشی را یکی ساخته و وحدت پولی ایجاد کرد که منجر به تسهیل و گسترش مبادلات بازرگانی بین غرب و شرق و ساتراپها شد. این اقدامات باعث وحدت و تمرکز اساس دولت و تحکیم روابط اقتصادی و در نتیجه مناسبات سیاسی، فرهنگی بین بخشهای قلمرو اسکندر گشت. اما هخامنشیان در عهد کوروش حتی از خودشان سکه هم نداشتند که بخواهند چنین تحول مالی و بازرگانی و سیاسی،فرهنگی را ایجاد کنند.اسکندر گنجینه بزرگ هخامنشیان را که در خزاین سلطنتی بصورت سرمایه مُرده و راکد خفته بود بکار انداخت، لذا به رونق تولید و پیشرفت تولیدات کمک کرد، اما کوروش هرگز چنین تدابیری جهت پیشرفت و بهبود اقتصادی ساتراپها نداشت.کار مهم دیگر اسکندر در قلمروش، شهرسازی بود. در خبر است که وی 70 شهر ساخت، ولی احتمالا این رقم دور از اغراق نباشد. زیرا همه آنچه که اسکندر بنا کرد شهر نبود بلکه اکثرا قریه گونه هایی بودند برای اسکان سپاهیان مقدونی و یا مهاجرنشینهایی در قلمرو پادشاهی وی، که بعدها به دریافت عنوان و حق "پولیس" یا "شهر_دولت" بودن نایل گشتند. به هر تقدیر در عهد پادشاهی اسکندر مراکز مسکونی زیادی از اسکندریه مصر تا اسکندریه اپیان(کرانه شرقی سند)در خاور زمین پدید آمد. در ایران و آسیای میانه از وجود چندین اسکندریه مطلعیم،از جمله: اسکندریه سوزیان(شوش)در تلاقی دجله و اوله(کرخه)، اسکندریه در کرمان، اسکندریه در آراخوسیه(قندهار فعلی)،اسکندریه در هره یه(هرات کنونی)،اسکندریه در مرغیانا(مرو)،اسکندریه اقصی(محتملا خجند کنونی_لنین آباد)و غیره. شهرهای جدید بر سر راههای مهم سوق الجیشی و بازرگانی ساخته میشد و بمنزله حلقه هایی بودند که ساتراپ نشینها را بهم وصل میکردند. اما کوروش هخامنشی حتی یک شهر نساخت. تنها شهری که به کوروش نسبت داده میشود سایروپولیس است که هیچ سند معتبر و یافته باستان شناسی این را تایید نمیکند.همراه با سپاه اسکندر هزاران بازرگان و پیشه ور یونانی به امید نفع و انجام معاملات سودمند در ممالک شرقی، می آمدند که اکثرشان در شهرهای جدید سکنا گزیدند و رشته های نوینی از فعالیت صنعتی و بازرگانی را در آن بلاد ایجاد کردند و تجارب فراوان خود را به ممالک مغلوبه منتقل کردند. اینان با مراکز تجاری یونان ارتباط دیرین داشتند و باعث توسعه مبادلات بازرگانی بین یونان و شرق شدند و این توسعه روابط تجاری و اقتصادی به کشفیات جغرافیایی کمک کرد، درنتیجه وضع جاده ها بهبود یافت. نکته دیگری که در زمان حیات اسکندر محسوس نبود ولی بعدها نتایج بزرگی به بار آورد، نفوذ زبان و معلومات و هنر یونانی در مشرق زمین بود. همراه سپاه کوروش بازرگانان و پیشه وران نبودند، چون از خود علم و هنری نداشتند که آنرا منتقل کنند. کوروش حتی جاده سازی هم نکرد.منبع:اشکانیان، دیاکونوف، ترجمه کشاورز، صفحه 5 تا 8اسکن ها :