برای شرکت در مسابقه علمی-ادبی با موضوع ذهن: علم و فلسفه - انجمن مغز و فلسفه ذهن

کتاب چهارم از مجموعه 4 جلدی ادبی، فلسفی، داستانی جنون استعاری با عنوان: اقالیم ذهن، سلاطین ذهن/ منستان نویسنده: فرشاد نظرآقایی، نشر قلمکدهشوخی با "من"من کیم؟ من کسی نیستم، اصلاََ، قرار نیست که من کسی باشم. آنها که کسی بودند دیگر نیستند، من که از ابتدا هم کسی نبودم. من چیست؟ آیا من به جز این چیزی که هست، می توانست چیزِ دیگری باشد؟ چرا من این است و آن نیست؟ اگر من نباشم چه کسِ دیگری هست؟ چرا در درونِ هر باشنده ای فقط یک من وجود دارد؟ نمی شد در بطنِ هر باشنده ای چند من باشد؟ اصلاََ هر کدام از ما چند منیم؟ نمی شد یک من در چند نفر از ما باشد؟ اصلاََ چرا هر کدام از ما فقط باید یک من باشیم؟ آیا وقتی برخی از ما، یک من هم نیستیم، جملگیِ ما می توانیم چند من باشیم؟دورِهمی با خودممیخواهم خودم را تنهایی گیر بیاورم و با او خلوتی بنمایم. مایلم بدانم خودم این من را از کجا آورده است که اینچنین بزدلانه او را از من پنهان ساخته است؟ مصرانه به دنبالِ من می گردم، تا پَستو و محلِ اختفایِ او را بیابم؟ چرا من هیچگاه خودش را آفتابی نمی کند؟ چرا خودم این من را عمری از من پنهان داشته است؟ او من داشته است و منِ از دنیا بی خبر، از من غافل بوده ام؟ دنیا را آب ببرد، منِ لااُبالی را خواب ببرد! عمریست که به دنبالِ یافتنِ من عَلاف شده ام. به نظر می رسد که بقیه هم مثلِ من به دنبالِ کاویدنِ مَنِشان باشند. اما آیا تاکنون کسی منِ خودش را یافته است؟ اصلاََ من چه کارِ شاقی انجام داده است، که همه یِ ابناءِ بشر را در کفِ یافتنِ خویش قال گذاشته است؟ او چه گُلی به سرِ باشنده گان زده است؟ آیا من در حدی که برخی توصیفش می کنند، آشِ دهان سوزی هست؟ چرا بعضی ها برایِ یافتنِ من، سر و دست می شکنند؟ آیا تاکنون کسی او را از نزدیک دید زده است؟ آیا تابحال من جایی در انظارِ عمومی آفتابی شده است؟ عجب ناقلا و آب زیرِ کاهیست این منِ بی همه چیز! او خیلی زیرک است. من از گذشته هایِ دور، همه یِ ابناءِ بشر را در پیِ یافتنِ خویش سرِ کار گذاشته است و آنها را به دنبالِ نخود سیاه فرستاده است، در حالیکه خودِ او با خیالی آسوده سرِ جایِ خویش لمیده است و سرش به شدت به کارِ خودش گرم بوده است.من به جایِ گرفتنِ مخرجِ مشترک به دنبالِ گرفتنِ صورتِ مشترک با آدمیانستمن به زعمِ روانشناسان همان نقابِ چهره و صورتکیست که اغلبِ آدمیان از روزِ ازل بر سیمایِ کریهِ خویش حک نموده اند. من به جایِ گرفتنِ مخرجِ مشترک به دنبالِ گرفتنِ صورتِ مشترک با آدمیانست. بر خلافِ تصورِ خیلی ها، من به شدت از استثمارِ آدمیان بیزار است و هیچ گاه به آنها اجحاف نمی کند. من اگر عذرِ موجهی نداشته باشد، از رویارویی با آدمیان نیز، اَبایی ندارد. او عاشقِ بازیِ از روست و هیچگاه از پشت به آنها خنجر نمی زند. اگر ملاحظاتِ عقلانی کنار بروند، روراستیِ من با آدمیان مثلِ روزِ روشن عیان می شود. اما در این بین مشکلی وجود دارد. آدمیان به محضِ رویاروییِ بی پیرایه و بی ملاحظه با من، قالب تهی می کنند. برخی آدمیانِ طماع که با من رو راست نیستند، به هیچ وجهِ منَ الوجوه تمایل ندارند تا رویِ ماهِ من را، که سالها پیش از او به عاریت گرفته اند بازپس بدهند. منِ بیچاره چون می داند که آدمیان به محضِ دیدنِ رویِ نداشته یِ او از شدتِ ترس زَهره تَرَک می شوند، با از خودگذشتگیِ تمام، صورتِ خود را از ادراکِ آدمیان پنهان می سازد و تمام قد پشتِ سرِ آنها می ایستد. من به جایِ بازپس گرفتنِ رویِ ربوده شده یِ خویش، به صورتِ مشترک از صورتِ آدمیان استفاده می کند. منِ سخاوتمندی که از خودگذشتگی و مناعتِ طبعش عمری بر همگان پوشیده بوده است، به جایِ از رو بردنِ آدمیانِ پررو و پرمدعا و بازپس گرفتنِ صورتِ واقعیِ خود، زندگی در خفا را بر جفایِ به آدمیان ترجیح می دهد. او صورتِ ماهِ خود را بی هیچ منتی برایِ آنها به ودیعه می گذارد و خود را به صورتِ ناشناس در پشتِ نقاب و صورتِ کریهِ برخی آدمیان پنهان می سازد. بنازم سخاوت و مناعتِ طبعِ مثال زدنی و بی بدیلِ من را! با این همه، آدمیانِ پررو به این سادگی ها از رو نمی روند. اگر من به جایِ من بودم صورتِ ماهم را، از آنها بازپس می گرفتم و آدمیانِ پرمدعا را با رویِ کریهِ نداشته شان تنها می گذاشتم!با کنار رفتنِ صورتِ کریه و بَزَک کرده یِ باشندگان، صورتِ ماهِ من و سیرتِ پاکش آشکار می شودمن قادر است نقشهایِ متنوع و متضادی را بازی کند. او بازیگرِ قهار و ماهریست و در کارِ خود بسیار خبره است. منِ مظلوم که صورتش توسطِ آدمیان به عاریت گرفته شده است، برایِ حفظِ آبرو و وجهه یِ ظاهریِ انسانها با بخشیدنِ رویِ ماهِ خود به آنها، در درونِ سر و پشتِ صورتکشان مخفی شده است. او با اینکارِ خویش رویِ آدمیان را زیاد کرده است، در عوض برای از رو بردنِ آنها یافتنِ خود را به تکلیفِ دشوار و ماموریتِ اصلیِ زندگیِ آدمیان مبدل ساخته است. من به محضِ رویارویی با آدمیان، با برداشتنِ نقابِ چهره و صورتکشان نیاتِ پلیدِ پنهان شده در ذهنشان را نمایان می سازد. آنچنانکه در یکی از رویاهایِ اندیشه، جمعی از ادبا، فضلا، عرفا، روانشناسان، حکما و هنرمندانی که در پیِ یافتنِ من هستند، به مجردِ مواجهه با او و هراس از خوانده شدنِ ذهنشان و رو شدنِ دستشان، بلافاصله دستِ خود را رویِ نقابِ چهره شان می گذارند و در بیغوله هایِ عینستان گم و گور می شوند. اکنون این منست که در پیِ یافتنِ آنها در هر سوراخ و سنبه و کوی و برزنی سرک می کشد. در رویایی دیگر با کنار رفتنِ صورتِ کریه و بَزَک کرده یِ باشندگان و آشکار گردیدنِ صورتِ ماهِ من و سیرتِ پاکش، جمله یِ باشنده گان و هستستانیها مسحورِ زیبائیهایِ وصف ناپذیرِ او می شوند، تا جائیکه از شدتِ درخشندگیِ چهره یِ من، هیچ بنی بشری امکانِ رو در رو گردیدن و چشم در چشم شدن با او را نمی یابد. من نیز، در کمالِ ناباوری در یک چشم بر هم زدن از نظرها پنهان می گردد. در انتهایِ رویایِ اندیشه، تنها باشندگانِ سردرگم و حیرانی که سر در گریبانِ خویش دارند باقی می مانند و بس!من ها در محدوده یِ تراکمشان ذهن را به منیتِ خویش آلوده می سازندپدیداریِ من در ذهن، دستِ کمی از ظهورِ بیگ بنگ در هستیِ متعین ندارد، اصلاََ من برایِ خودش بیگ بنگِ دیگریست. من را که نمیشود دستِ کم گرفت! او برایِ خودش کسیست. هر چقدر هم که من را دستِ بالا بگیریم باز هم کم است. گاهی سوال می شود که آیا من همان اندازه که برای خودش کسیست، برای دیگران هم کسیست؟ در پاسخ باید گفت که من هر چند برای خودش کسیست، اما برای دیگران ناکس هست. عجب ناکسیست این منِ بی همه چیز! من هر جایی که آفتابی شود، حضورش به قدری سنگین است که فضا، زمان و باشندگانِ پیرامونش را دچارِ خمیدگی می کند. همان بلایی که سیاهچاله ها بر سرِ ستارگان، سیارات و اجرامِ درونِ کهکشان ها می آورند، من هم دقیقاََ همان بلا را بر سرِ باشندگان و هستستانیهایِ پیرامونِ خود می آورد تا جائیکه حتی نیستستانیها هم از دستِ خمیدگی و جاذبه یِ حیرت انگیزِ او در امان نمی مانند. غلظتِ هستی در همه جایِ ذهنستان یکسان نیست، هستی در نقاطی از ذهن، متراکم تر و غلیظ تر و در جاهایی رقیق تر است. نقاطِ فشرده ترِ ذهن محلِ ظهور و حضورِ من است. این نواحی جمله یِ باشندگانِ پیرامونِ خویش را تِلو تِلو خوران به سمتِ خود می کشند. جاهایی از ذهن که در آن خودخواهی و نخوتِ زیاد بیداد می کند، شراره هایِ خانمانسوزِ منیت نیز، از همین نواحی زبانه می کشد و خانه و کاشانه یِ شهروندانِ ذهنستان و باشندگان پیرامونش را در حلقومِ خویش فرو می برد. رفتارِ من در این مختصاتِ خاصِ وجودی به گونه ایست که خود را مرکزِ انحصاریِ هستیِ متعین و نامتعین، می داند. او انتظار دارد که هستی با تمامِ باشندگان و متعلقاتش در گرداگردش بچرخند و ضمنِ طواف نمودنِ من، متملقانه به دورش بگردند و قربان صدقه اش بروند. چه انتظاراتِ بیجا و نامعقولی دارد این منِ خودشیفته! این نواحی محلِ تجمع و انباشتگیِ من هایِ متکثرِ من، تو، او، ما، شما و ایشان است. منِ من، منِ تو، منِ ماها، منِ شماها و منِ ایشان دورِ هم جمع می شوند و دمار از روزگارِ ذهنستانیها، عینستانیها، هستستانیها و نیستستانیها درمی آورند. من ها در محدوده یِ تراکمشان ذهن را به منیتِ خویش آلوده می سازند و با بر هم زدنِ توازن و تعادلِ ذهنستان، عدالت را در گستره یِ ذهن و هستیِ متعین زیرِ سوال می برند. ذهن چه بخواهد و چه نخواهد، دیگر به منیت و نخوتِ ناشی از حضورِ منستانیها آلوده شده است. تا قبل از پیدایشِ من، ذهن به سویِ خود جریان داشت، اما بعد از پدیداریِ من، منستانیها بد جوری به جانِ ذهن و عین و زمین و زمان افتاده اند و در حالِ خوردنِ مایملک و متعلقاتِ آنها هستند. منستانیها هر تعداد ذهنستانی را که درحوزه یِ جاذبه یِ منیتشان قرار بگیرند، در دَم قورت می دهند و فرو می بلعند، بدونِ اینکه نم پس بدهند. من هر جایی که پدیدار شده است، پدرِ فضا و زمان و هستستانیها و ذهنستانیها را درآورده است و مادرشان را به عزایشان نشانده است. منِ بی پدر و مادر!منستانی ها هیچ گونه نافرمانی و مخالفتی را از طرفِ ذهنستانی ها برنمی تابندبالاخره من هایِ متکثرِ گذشته، من هایِ ممکنِ آینده، منِ ایده آلی، منِ غریزی، منِ هیجانی، منِ خودشیفته و منِ بوقلمون صفت به سرکردگیِ منِ طماع و زیاده خواهِ فعلی، دست به دست هم می دهند و با تصرفِ بخشی از ذهنستان زمینه یِ خلقِ منستان را فراهم می آورند. منستانی ها در کارِ همه یِ ایالات و قلمروهایِ متکثرِ ذهنستان مداخله می نمایند. آنها از یک سو مزایا و پاداشِ جمله یِ دستاوردها و رویدادهایِ مثبتِ ذهنستان و عینستان را به حسابِ خودشان می گذارند و موفقیت ها را تمام و کمال به خویشتن نسبت می دهند و از دیگر سو عوارضِ جانبی و تبعاتِ منفیِ اعمالِ خود را به پایِ بقیه می نویسند و از پذیرشِ بارِ مسوولیتِ آنها شانه خالی می سازند. منستانیها هیچ گاه مسوولیتِ شکست هایِ خود را نمی پذیرند و همه تقصیرها را به گردنِ ذهنستانیهایِ بینوا می اندازند. توقعاتِ نابِجا و غیر معقولِ منستانی ها تمامی ندارد. آنها انتظار دارند که جمله یِ ذهنستانیها فرمانبردارِ بی چون و چِرا و نوکرِ حلقه به گوشِ منستانیها باشند. آنها هیچ گونه نافرمانی و مخالفتی را از طرفِ ذهنستانی ها در قبالِ اقداماتِ ناپخته و ناشایستِ خود برنمی تابند. منستانی ها خواهانِ دسترسیِ تمام و کمال و بدون محدودیت به هر بخشی از ذهنستان هستند و این امرِ مذموم را حقِ مسلمِ خود می دانند، هر چند در حصولِ نتیجه یِ دلخواه و برآوردنِ صرفِ مطامعِ خویش، با موانعِ جدی روبه رو می گردند. در ذهنستان هیولاها و غولهایی مانندِ ناخودآگاه و نیمه آگاه، نه تنها کوچکترین وقعی به درخواستهایِ نامشروعِ من نمی نهند، بلکه علناََ به مخالفتِ با او برمی خیزند و به من اجازه یِ دسترسیِ سرزده به محتویاتِ درونیِ خود را نمی دهند. ناخودآگاه و نیمه آگاهِ آب زیرِ کاه بسیار زیرک هستند. آنها به این راحتیها، دُم به تله یِ من نمی دهند و زیرِ بارِ او نمی روند.عنکبوتِ من در گوشه یِ دورافتاده ای از ذهن تار می تندمنِ بزرگ از طریق به دام انداختنِ ذهنستانیها در کسوتِ اندیشه ها، خاطرات، تصورات، خیال پردازیها، رویاها، توهمات و همچنین به یغما بردنِ تولیداتِ اندیشه و سرقتِ مایملکِ او، در گوشه دور افتاده ای از ذهنستان قلمرویی را بنا می کند که به زعمِ خودش در آینده ای نه چندان دور به پایتختِ ذهنستان بدل خواهد شد. هر چند ساحتِ غصبیِ منستان به صورتِ تمام و کمال به من تعلق دارد، اما او هیچگاه به تملکِ صرفِ این قلمرویِ محدود از ذهنستان رضایت نمی دهد، چرا که من در خیالِ تصاحبِ کلِ ذهن و فرمانروایی بر ذهنستانِ بزرگ است. بعدها برخی از همین عواملِ اجیر شده ذهنی که اکنون در اختیارِ من هستند، به او در خام نمودنِ مغزِ ذهنستانیها و فراهم ساختنِ زمینه یِ تصرفِ ذهنستان کمک خواهند کرد. از جمله یِ این عواملِ خودفروخته، دو رو و منافق می توان به رویاها، تخیلات و توهمات اشاره نمود. هر چند من در ابتدا منکرِ وجودِ ذهنستانِ بزرگ می شود و قلمرویِ تصاحب گردیده و سرهم بندی شده توسطِ خود را همان ساحتِ اصیلِ ذهن می پندارد، اما بعد از اطمینان یافتن از وجودِ فلات قاره یِ ذهن، آرام و قرارِ خود را به هوایِ تملکِ آنجا از کف می دهد. یک روز که اندیشه با همراهیِ فلسفه و سفسطه در حالِ سیر و سیاحت در ناحیه یِ دورافتاده ای از ذهنستان است، به شکلِ ناخواسته و ناگهانی، در دست اندازها، چاله چوله ها و افت و خیزهایِ هولناکِ ایجاد شده به واسطه یِ من فرو می غلتد. آنها وقتی به خود می آیند، خویشتن را در تار و پودِ چسبناکِ تنیده شده توسطِ عنکبوتِ من گرفتار می بینند. بعد از اسارتِ اندیشه و همراهانِ نزدیکش، او دست به کار می شود و به کمکِ قدرتِ مانورِ فوق العاده ای که در اندیشیدن به سبکِ افقی، عمودی و جانبی دارد، همهِ همراهانش را از چنگالِ من می رهاند. عنکبوتِ من تاکنون اندیشه ها، فلسفه ها، سفسطه ها و ذهنستانیهایِ سرگردانِ بیشماری را در چهار گوشه یِ ذهن به دام انداخته است. اکنون با دورِ هم جمع شدنِ اجزایِ متفرقِ ذهن به واسطه یِ تارهایِ در هم تنیده یِ عنکبوتِ من، زمینه یِ پیدایشِ منستان به عنوانِ شبهِ ذهنستانی کوچک در گوشه یِ دنجی از ذهن فراهم گشته است.تقلای عبثِ من برای زندگی در ذهنستانی دیگرمنی که در ذهنِ یک باشنده زندگی می کند، با وجودِ برخورداری از امتیازاتِ وافر و نعماتِ فراوان، در تقلایی دائمی و بی ثمر، به دنبالِ زندگی در ذهنِ باشنده ای دیگرست. از منظر این من، همیشه مرغِ همسایه غاز است! او تمامِ انرژی های خود را مصروفِ این می سازد تا در ذهنِ دیگری تصویری ایده آل از خودش بسازد و بعد در آن تصویر ساکن شود. اما منِ طماع غافل است از اینکه با این کارِ نسنجیده و حریصانه یِ خود، تیشه به ریشه یِ خویش می زند. او با تبعیت از حسِ زیاده خواهیِ خود، نه تنها از خودش دور می شود، بلکه لذتِ زندگی در ذهنستانِ فعلی را نیز، به هوایِ انعکاس در ذهنستانی دیگر از دست می دهد. من با این تلاشِ عبث می خواهد خود را به هر قیمتی ولو به بهایِ پشتِ پا زدن به خواسته هایِ اصیلِ خویشتن، در ذهنِ دیگری جاودانه نماید. او عمرِ گرانبهایِ خود را در آرزویِ زیستن در ذهنِ دیگری تباه می سازد. بدین ترتیب با فراتر رفتن و عدولِ حسِ توسعه طلبیِ من از ذهنستانِ فعلی، او هیچگاه بر وفقِ مرادِ خود زندگی نمی کند و بی جهت لذتِ بودن در ذهنستان را از کف می دهد. من دائماََ در تلاش است تا بر وفقِ مرادِ دیگری بزید و بدین طریق خود را در ذهنستانِ دیگری جاودانه کند. زهی خیالِ باطل! بدین ترتیب او برایِ همیشه خود را در چرخه یِ باطلِ ندانم کاریهایِ خویش گرفتار می سازد.عرفان در به در به دنبالِ یافتنِ من است تا دمار از روزگارش درآوردمن مدتی بعد از خلعِ ید شدن از اریکه یِ قدرتِ ذهنستان، حضورِ عرفان را در فضایِ مه آلودِ ذهنستان بو می کشد. عرفان که به زعمِ ادبا از قدیم الایام و از روزِ ازل، با من پدرکشتگی داشته است به هوایِ یافتنِ او سر به کوه و بیابان می گذارد و در کوچه پس کوچه هایِ ذهنستان آواره می شود. عرفان مجدانه در جستجویِ من است، تا با یافتنِ او دمار از روزگارش درآورد و مادرش را به عزایش بنشاند. از آنجائیکه من وحشتِ بغایت زیادی از مواجهه با عرفان دارد و از عاقبتِ شومِ رویاروییِ احتمالی با او آگاه است، همین که شصتش خبردار می شود، فرار را بر قرار ترجیح می دهد. من بی درنگ خود را در نی زارهایِ متراکم و بلندِ منستان مخفی می سازد، غافل از اینکه در آنجا عوامل و ایادیِ عرفان، برای به دام انداختن و شکارش کمین کرده اند. ذهنستانیهایِ شاهدِ ماجرا به خوبی می دانند که نیزارهایِ منستان آبستنِ حوادثِ تلخ و ناگوار و آتشِ زیرِ خاکستریست که دیر یا زود دامنِ منستانیها را خواهد گرفت و آنجا را با خاک یکسان خواهد کرد. البته در بینِ ذهنستانیها افرادی هم هستند که پشتیبان و حامیِ سرسختِ من به شمار می روند. آنها مصرانه بر این اصل پا می فشارند که من حاصلِ سالها رنج و مشقت و افت و خیزهائیست که ذهنستانیها در طولِ زندگیِ پر فراز و نشیبِ خود متحمل شده اند. این دسته از ذهنستانیها نه تنها من را مستحقِ برخورداری از حمایت و پشتیبانیِ بی دریغِ خود می دانند، بلکه او را بسانِ گوهر و میراثی گرانبها که از دلِ برهه ها و اعصارِ گوناگونِ تحولِ ذهنستان سر برآورده است عزیز می دارند. این گروه از ذهنستانیها برآنند تا تحتِ هر شرایطی من را حفظ کنند و از فروپاشیِ او جلوگیری نمایند. آنها معتقدند، که کینه و عداوتِ عرفان با من و خوابهایِ آشفته ای که او برایِ من دیده است، نه تنها وجاهتِ قانونی ندارد و سزاوارِ منِ ستمدیده نیست، بلکه سرنوشتِ شومی را برایِ ذهنستانیها رقم خواهد زد! من نیز، از زمانی که به این حقیقتِ مهم پی می برد و مطمئن می گردد که نه تنها در ذهنستان بی پناه و بدونِ پشتیبان رها نشده است، بلکه فرهیختگانِ قَدَر قدرت و شهین شوکتی همچون فلسفه و روانشناسی از جمله یِ حامیانِ سرسختِ او به شمار می روند، به یکه تازیِ خود ادامه می دهد و دیگر ترسی از مواجهه با عرفان و ایادیِ او نظیرِ هنر و ادبیات به دلِ خویش راه نمی دهد.