برچسب روانشناسی زرد: آری یا خیر؟

خوشبینی سمیچند وقت پیش خیلی اتفاقی با یه مقاله روبرو شدم که عنوانش جذبم کرد. مقاله درباره روانشناسی زرد بود. کنجکاو شدم بخونمش. ولی هرچی بیشتر خوندم، بیشتر حرص خوردم. میدونی چرا؟ چون مقاله جان خیلی ناجوانمردانه نظر داده بود! این شد که خواستم نقد این مقاله رو نقد کنم. اگه از خوندن نقد و بررسی لذت می­بری، ادامه مقاله منو حتماً بخون. توی بازاری که به همه چی برچسب رنگی میچسبونن، شاید یه روز توام برچسب زرد خوردی! پس بد نیست یاد بگیری چجوری از زردی جلوگیری کنی. روانشناسی زرد چیستقبل از اینکه بگم اصلاً این روانشناسی زرد چیه، بیا از چند جنبه به این زرد ماجراساز نگاه کنیم. زرد! «رنگ گرمی که احساس خوش­بینی، انرژی و شادی القا می­کند». در روانشناسی رنگ زرد می­خونیم که «زرد هم می‌تواند گرم و روشن به نظر بیاید و هم منجر به خستگی بصری شود.» درباره کاربرد رنگ زرد در تبلیغات هم اینطوری توضیح میدن که «طبع گرم رنگ زرد می‌تواند باعث برانگیختگی احساسات افراد شود. جذابیت و خاصیت شادی‌بخشی آن نقش پررنگی در برندسازی و بازاریابی دارد، به‌ویژه در شرکت‌های ارائه‌دهنده محصولات و خدمات تفریحی و سرگرم‌کننده که معمولاً با بررسی روانشناسی رنگ زرد به این نتیجه می­رسند که رنگ زرد احتمال فروش را افزایش می­دهد.»پس با توجه به توضیحات مختصر اما مفیدی که گفتم، متوجه میشیم که این رنگ، قدرت تحت تأثیر قرار دادن احساسات افراد رو «دارا می­باشد». و حالا می­رسیم به جنجالی­ترینِ زردها یعنی روانشناسی زرد. یه تعریف جامع و کامل برات ترجمه کردم که میگه:«روانشناسی زرد یا Popular Psychology (روانشناسی محبوب) اصطلاحی فراگیر است که هر نوع ایدئولوژی و درمان روانشناختی یا تکنیک­ های دیگری که از طریق کتاب ­ها، برنامه­ های تلویزیونی یا بلاگ ­پست ­ها محبوب شده ­اند را پوشش می­دهد. روانشناسی زرد غالباً بر احساسات شخصی تأکید دارد و آخرین ترندهای روش­ های خودیاری هستند. این رویکردها پایه و اساس علمی ندارند اما نزد افرادی که به دنبال سلامت ذهنی خود هستند محبوبیت یافته اند.روانشناسی زرد، راه­ حل­ های سریع و آسان را برای مشکلات نوید می­دهد. این نوع روانشناسی، با تست­های شخصیتی مرتبط است که از لحاظ علمی اعتبار ندارند. اشخاص محبوبی مثل اُپرا وینفری و فیل مک­ گرا روانشناسی زرد را بسیار رواج داده ­اند.روانشناسی زرد، مفاهیمی را در بر دارد که به ­ظاهر در روانشناسی ریشه دارند. چنین مفاهیمی به طور گسترده ­ای مورد پذیرش واقع می­شوند حتی اگر مبنای علمی معتبر نداشته باشند. یاد گرفتن تفاوت بین «روانشناسی زرد» و «تحقیق علمی» می­تواند به شما کمک کند تا در زمینه اطلاعات روانشناختی، مصرف ­کننده مطلع ­تری باشید.»در مورد روانشناسی زرد مطالب زیادی میشه نوشت از جمله تاریخچه و انواع روانشناسی زرد. تازه میتونم از این برات بنویسم که چطور میشه مطالب روانشناسی زرد رو تشخیص داد. تشریح خطرات تکیه کردن به این زرد انبوهِ دل­فریب هم که جای خودش رو داره. اما هدف من از نوشتن این مقاله خیلی متفاوته. نمیدونم! شایدم یه مقاله درباره همه اینا نوشتم برات. ولی فعلاً میخوام برگردم به بحث اصلی خودم یعنی نقد کردن نقدی که از نظر من اصلاً عادلانه و به­ جا نبود! حتی خیلی هم گمراه ­کننده بود. در واقع میتونم بگم خودِ اون نقد هم یه­ جورایی زرد بود! خب دیگه بهتره سخن کوتاه کنیم و بزنیم به جاده پر پیچ و خم نقد و بررسی خودمون.نقدِ منتقد کتاب روانشناسی زردهمونطور که گفتم، داستان از خوندن یه مقاله شروع شد. مشغول ماهیگیری تحت وب بودم که یهو دیدم قلابم گیر کرد به یه چیزی! به یه عنوان جالب! ازون مقاله خوش ­اقبالا بود. یه مقاله تقریباً هزار کلمه ای که کامنتای زیادی هم داشت. دست نویسنده درد نکنه! تیتر خوبی داشت، لحن و ساختار جذابی داشت، خوبم سئو شده بود. اما به قول یارو گفتنی، «خوب حرف میزد ولی حرفای خوبی نمیزد.» الان میگم که چرا از مقاله به این خوبی اینقد شاکی شدم!بخش اول مقاله، روانشناسی زرد رو تعریف کرده بود و از اثرات مخرب و بازارگرمی­ های روانشناسان زرد و پول­ های هنگفتی که ازین کسب و کار به جیب میزنن ابراز رنجش خاطر کرده بود.بعد از همه درد دلاش، چندتا کتاب معرفی کرده بود. کتاب هایی با موضوعاتی کاملاً نامرتبط. از زمینه معنویت گرفته تا کسب و کار و مدیریت زمان. چندتا کتاب زردِ بی محتوای پوچ!باورم نمیشد که اسم اون کتابارو داشتم توی لیست کتاب های زرد میدیدم! تمام مقاله رو خط به خط خوندم و برای هر تیکه از حرفای مقاله نقد خودم رو نوشتم (بگذریم که مقاله جذابمون، گزیده ای از چندین مقاله مختلف و نظرات چندین نویسنده متفاوت بود که یکجا جمع شده بود). همونجا تصمیم گرفتم حتماً یه مطلب در این مورد منتشر کنم.آخه حرکت بی رحمانه ای بود! قبول دارم که «استادان استاد نمایی» که «به قصد سود جویی» آدمارو الکی به گاز میارن، عملاً سطحی، بی­ مغز و به اصطلاح زرد هستن! اما واقعاً عجیب بود برام! ذهن های بزرگی که مدت ها پیش به آگاهی های بزرگی رسیدن و زندگی آدمای زیادی رو زیر و رو کردن و شجاعانه اون آگاهی ها رو با بقیه به اشتراک گذاشتن، چطور برچسب روانشناسی زرد خوردن؟! الحق والانصاف که هنر نزد بعضیاست و بس!حتماً خیلی کنجکاوی تا بدونی چه کتابایی وصله زرد خوردن که ما شهرو بهم ریختیم! الان بهت میگم. جملاتی که توی خطای بعدی میخونی، توی «مقاله مذکور» جملات روانشناسی زرد معرفی شدن. شاید تو هم مثل من، چشمات چهارتا بشه! البته اگه مثل من به قضیه نگاه کنی اینجوری میشه!نکته: قبل از اینکه به جای حساس ماجرا برسم، باید یه چیزی رو یادآوری کنم. هر آدمی میتونه نظرات خودش رو داشته باشه. هیچ کس مجبور نیست چیزی که دیگری دوست داره رو دوست داشته باشه یا تأیید کنه. ممکنه کتابی خیلی برای من لذت بخش و روح افزا باشه اما همون کتاب برای یکی دیگه اصلاً ارزش خوندن نداشته باشه! کاملاً طبیعی و قابل درکه! این به نیاز روحی، نوع تفکر، سطح درک و پذیرش آدما مربوط میشه. اما مسئله اصلی اینجاست که ما نمیتونیم راهی که برای خودمون جواب نداده رو کلاً راهی به سوی جهنم اعلام کنیم و سر پیچ، تابلوی «خطر» نصب کنیم! وقتی کتابی تونسته حتی به یک نفر کمک کنه پس ارزشمنده و پتانسیل روشنی بخشی رو داره. اما اینکه چرا یه نفر جواب میگیره و یه نفر جواب نمیگیره، دلیل داره که جلوتر متوجه میشی.جملات سمیخب، جونم برات بگه که مقاله با اشاره به چندتا جمله معروف ادامه پیدا کرد. وقتی نقد نویسنده مقاله رو درباره یه سری جمله انگیزشی خوندم، گفتم «خدایا بیا منو بخور! این چی میگه!» حتی اگه اون جمله ها واقعاً سمی باشن، «نقدی که برای جمله ها نوشته شده بود» سمی تر بود والا! مثلاً:«زخمی که مرا نکشد قویترم میکند از معروفترین جمله های روانشناسی زرده.»در این مورد اصلا حرفم نمیاد. فقط میگم خوب شد نمردیم و فهمیدیم که نیچه فیلسوف سرشناس هم روانشناس زرد بوده و حرفاش سطحی و خطرناکه! «در زندگی زخمهایی هست که تا آخر عمر شما رو تحت تأثیر قرار میده و بخش مهمی از قدرت و توان شمارو میگیره.» یعنی انسان باید با هر زخمی، تا آخر عمر درگیر «اختلال اضطراب پس از آسیب» باقی بمونه (یعنی ptsd باشه) و نمیتونه «در دل زخم ­ها رشد کنه» (یعنی ptg بشه)؟«هر چقدر هم قوی و با اراده باشیم، گاهی مشکلات بزرگتر و سختتر از توان ما هستند که تمام زندگیمونو تحت تأثیر قرار میدن و مانع موفقیت میشن.» یعنی انسان نه برای قویتر شدن و عبور کردن از سختیها بلکه برای پذیرفتن ناتوانی خودش متولد شده؟ یعنی قدرت درک و فهم دلیل مشکلات، پیدا کردن ایرادهای مشکل آفرین و برطرف کردن موانع رو نداره؟«همه چیز در زندگی به ما و تلاشمان بستگی ندارد. گاهی با وجود زحمت بسیار، به اهدافمان نمیرسیم. شرایط به خیلی ها اجازه موفقیت نمیده.»یعنی انسان مقهور جبر و قربانی شرایطه و تغییر ذهنیت و روش زندگی نمیتونه تأثیری روی تغییر کیفیت زندگی داشته باشه؟کتاب روانشناسی زردبعد از اینکه نویسنده، با توضیحات ناب خودش درباره جملات معروف روانشناسی زرد ما رو شیرفهم کرد که حقیقت چیه و دنیا دست کیه، نوبت به کتاب روانشناسی زرد رسید. توی لیست آگاهی­ بخشی که خواننده ها رو از خطرات و مضرات کتاب روانشناسی زرد مطلع میکرد، 6 یا 7 تا کتاب وجود داشت: «بنویس تا اتفاق بیفتد» «خودت باش دختر» «راز» «چهار اثر از فلورانس اسکاول شین» و چند کتاب از «برایان تریسی» چی میگی؟؟؟ نویسنده جان خوب زرد کردی همه چی رو!!! این تیکه روی صحبتم با نویسنده جانه!در مورد کتاب بنویس تا اتفاق بیفتد، میدونی که نوشتن باعث پالایش روانی، ایجاد وضوح و افزایش تمرکز میشه؟ در مورد کتاب خودت باش دختر، میدونی چیزی به نام دروغ های ذهنی یا طرحواره وجود داره که از کودکی با ما هستن و تا درمان نشن، کلی داستان برامون درست میکنن؟در مورد کتاب راز، میدونی طبق رویکرد شناخت درمانی (Cognitive Therapy) و رویکرد منطقی عاطفی (Rational-Emotional Therapy)، تغییر فکر به تغییر احساس، تغییر احساس به تغییر رفتار و تغییر رفتار به تغییر تجربه یا نتیجه منجر میشه؟در مورد کتاب چهار اثر، میدونی این کتاب پر از آموزه های معنویه و اساساً به آموزه های مسیح تکیه داره؟ پس با توجه به ارزیابی شما، نصف دنیا قرنهاست که از آموزه های سطحی، خطرناک، بی مغز و زرد پیروی میکنه که! چرا شما زودتر ازین ظهور نکردی نویسنده جان!حالا از کتاب های برایان تریسی در زمینه مدیریت زمان و اینا دیگه چیزی نمیگم. هر کی تونست محتوای زرد این کتابا رو پیدا کنه به منم بگه. دعاش میکنم.باید اعتراف کنم که تا حالا از خوندن یه مقاله انقد فشارم نرفته بود بالا! اما تهش به یه نتیجه ای رسیدم. «کتاب های روانشناسی زرد مقاله مذکور»، چیزی رو درک کردن که درکش برای هرکسی اتفاق نمیفته! مثلاً صفحه صفحه کتاب چهار اثر از اسکاول شین پُر از آگاهیه. این کتاب جزء اون دسته کتاباست که کار یه ­بار دو بار خوندن نیست. خیلی باید بری تو بحرش. کتاب چهار اثر میتونه قلب و روحت رو شفا بده. تجربه کردم که میگم. خوندن مقاله معجون شفابخش فلورانس رو هم شدیداً توصیه میکنم. به احتمال خیلی زیاد، بیشتر دوسش میداری (؛).راستی! من درباره مثبت اندیشی و خوشبینی هم یه حرفایی دارم که به بحث روانشناسی زرد بی ربط نیست. توی این مقاله نوشتم برات. دوست داشتی بخونش: مثبت اندیشی چیست؟ زهر یا پادزهر؟منتقد روانشناسی زرد نگاه سیاهی داشتبی تعارف میگم. منفی­ گرایی توی مقاله موج میزد. نویسنده، به زندگی، آدما و دنیا نگاه خوبی نداشت و طبق مثلث شناختی آرون بِک، چنین فردی مستعد افسردگیه! این مقاله زندگی رو یه بی عدالتی محض میدونست. چنین تفکری هم به معنادرمانی نیاز داره. اعتقاد به شانس هم یکی دیگه از باورهای پررنگ این مقاله بود. یعنی در زندگی همه چیز تصادفی و بی حساب کتابه! یعنی این عظمت بی پایان تصادفی پیش میره! اینجا هم به تقویت عزت نفس شهودی و شناختی نیازه.تصویری که این مقاله از انسان (که شکوه مطلقه) ارائه میداد، یه موجود ناتوان، مهجور، ضعیف، قربانی و وابسته به شانسه! خب آقا جون چنین تعریفی از زندگی ایراد داره! دو روز با شما معاشرت کنیم، هر چی انگیزه جمع کردیم به باد میره که! روم به دیوار ولی از لحاظ روانی نیاز دارم بگم که تفکرات شما خیلی خطرناکتر از روانشناسی زرده!نقد اصلی من به مقاله مذکور اینه که نگاهش کاملاً پیش پاافتاده و عامیانه بود. با اینکه تأکید شدیدی روی ضرورت علمی بودن همه چیز داشت اما خالی از اطلاعات علم روانشناسی بود! یاد یه لایو جنجالی افتادم که آقای دکتر محترم خودش پر از خطای شناختی بود و به طرف مقابل میگفت «بدون سوگیری به قضیه نگاه کنید!»واضح و مبرهن بود که نویسنده جان از اونور بوم افتاده بود. نه به خوشبینی سمی اون زرد گرایان و نه به بدبینی سمی این زرد ستیزان! از قدیم گفتن اندازه نگه دار که اندازه نکوست. حالا اندازه چیه؟ واقع­ بینی آگاهانه­.و تیر آخر رو وقتی زد که در انتهای مقاله، محتوای کتاب ها رو غیر علمی و فاجعه تلقی کرد! اما مقاله چیزی رو فاجعه تفسیر کرده بود که «کمک به گسترش آگاهیه». برای آگاهی­ بخشی هم حتماً نباید مدرک دکتری مشاوره و روانشناسی داشت! باید درک عمیق، نگاه وسیع، ذهن باز و اطلاعات کافی داشت.مقاله، نتیجه دنبال کردن محتوای اون کتاب‌ها رو «تاوانی گران» میدونست. استاد؟ سؤال مهمی دارم. اگه آدما در قعر ناامیدی، بی انگیزگی، سردرگمی و گیجی بمونن، اگه درگیر مواد مخدر، روابط بی بند و بار و مشمئز کننده و فیلم های پورن بشن و اگه با افسردگی زندگی کنن، افکار خودکشی داشته باشن و اقدام به خودکشی کنن، تاوانی گران نیست؟ کتابی که میتونه حتی یک هفته ذهن آدما رو به خودش جلب کنه و فضای ذهنی و عادت های فرد رو به شکل مثبتی تغییر بده، تاوان گرانه؟ نگو این حرفو تو رو خدا!مقاله از کاهش خودباوری در اثر خوندن کتاب‌ها گفته بود. نمیدونم این کتابایی که برچسب روانشناسی زرد خوردن رو خوندی یا نه. امیدورام خونده باشی. اگه نخوندی باید بگم که تأکید کتابای برچسب خورده تماماً بر خود باوری و اعتماد به نفسه. و این نقدها هم بیشترش به خاطر تقویت افراطی خودباوریه، برعکسِ مقاله مذکور که عمدتاً روی خود تخریبی و ضعف انسانی مانور میداد.از دیگر سخنان گوهربار مقاله مذکور درباره محتوای کتاب های روانشناسی زرد لیست، خطر بار سنگین اضطراب بود. بار سنگین اضطراب؟ واقعاً بعد از خوندن کتاب چهار اثر اسکاول شین دچار بار سنگین اضطراب میشن آدما؟ آخه اگه این کتابا «درست مصرف بشن» که افسردگیتم برطرف میشه چه برسه به اضطراب! داخل پرانتز بگم که جمله بالا کنایه ای از پتانسیل مفید بودن این کتابه وگرنه هیچ کتاب یا روشی، درمان نیست!نقد روانشناسی زرد روانشناسی زرد: فقط یک روی سکه تنها حرف حسابی که توی اون مقاله طولانی خوندم این بود که «نمیشه نسخه واحدی برای همه پیچید». قربون آدم چیز فهم! درسته! نسخه واحدی برای موفقیت وجود نداره که آدما بتونن با خوندن یه کتاب پیداش کنن و با روزی چندبار مصرف به تمام خواسته هاشون برسن!اینجا میخوام به نکته قابل تأملی اشاره کنم. درسته که روانشناسی زرد، فقط در سطح به آدما انگیزه میده و به قول دوستان، در باغ سبز نشون میده اما اینم یادمون نره که بیدار کردن نیروهای درونی، اولین قدم برای موفقیته. درسته که انگیزه دادن، شجاعت و جسارت دادن و دعوت به تفکر مثبت داشتن کلید موفقیت نیست اما بخش مهمی از فرآیند رسیدن به کامیابیه. اینطور نیست؟روانشناسی عمومی به بحث انگیزه بخشی و یادآوری قدرت های درونی و بیدار کردن غول درون میپردازه و این تازه نصف قضیست. پس نصف دیگش چیه؟ روانشناسی تخصصی. روانشناسی تخصصی چیه؟مفید و مختصرش اینه که آدما منحصر به فرد هستن. هر انسانی شخصیت خاص خودش رو داره و این تفاوت فردی که مثل اثر انگشت خاصه باعث میشه که چیزی که با عنوان روانشناسی زرد میخونیم روی همه اثر یکسان، پایدار و قطعی نداشته باشه! بعد از آماده کردن ذهن و بیدار کردن اشتیاق برای رسیدن، نوبت روانشناسی تخصصیه، یعنی شناخت شخصیت، توانمندی ­ها، استعدادها، کاستی­ ها، نیازها، انگیزه ­ها و ترس ­های ذاتی فرد. با شناخت تمام این فاکتورها، میشه نسخه مخصوص برای رشد و پیشرفت فرد رو پیدا کرد، پاشنه هارو وَر کشید و برای عمران و آبادی سرنوشت راهی شد. پس نتیجه می­گیریم که مطالب انگیزشی، راهی به سوی سرزمین موعود نیست و نباید شاه کلید موفقیت تلقی بشه. و کسی که اینطوری به قضیه نگاه میکنه، به معاینه فنی عمیق تری نیز داره. خیلیا خیلی چیزا میگن و خیلی وعده ها میدن اما شنونده باید عاقل باشه!نتیجه­ گیرینتونستم کتاب های ارزشمندی که میتونن حال خیلی ها رو عوض کنن و راه خیلی ها رو روشن کنن، توی لیست «بدها» ببینم! یه سری کتاب میره توی لیست سیاه، یه سری کتاب میره توی لیست قرمز و یه سری هم میره توی لیست زرد! این لیست هارو کی درست میکنه؟ تا حالا بهش فکر کردی؟ اینهمه حرف زدم که بگم قدر چیزای ارزشمند رو بدونیم و به این راحتی با قضاوت اشتباه خرابشون نکنیم. کتاب خوندن اساساً بهتر از کتاب نخوندنه. طریقه استفاده از کتاب هم این وسط خیلی مهمه. ازین گذشته، یه کتاب انگیزشی حتی اگه روانشناسی زرد هم باشه، اگرچه تأثیر عمیقی در ناخودآگاه فرد ایجاد نمیکنه و اثر موقت، محدود و سطحی داره اما میتونه قدم بزرگی باشه برای «خروج از یه دنیای پوچ توخالی و تاریک» و «حرکت به سمت دنیایی که توش فکر، آگاهی، تغییر دیدگاه و تغییر رفتار هست.» فکر میکنم کاملاً متوجه شدی که دارم از چی حرف میزنم.برای کسی که تمام وقت و انرژیش رو با چرخیدن توی سایت ها و فضاهای مسمومی میگذرونه که جز فساد ذهنی و روحی و روانی و رفتاری بیشتر سودی ندارن، خوندن یه کتاب انگیزشی حتی با تأثیری سطحی میتونه یه نقطه عطف باشه و اونو وارد فاز دیگه ای کنه. پس در چنین حالتی، میشه گفت «یه لنگه کفش» هم در «بیابان» غنیمته! بد میگم بگو بد میگی!خب. خدا قوت! مرسی که به نقد من از یه نقد زرد درباره کتاب روانشناسی زرد توجه کردی❤️ شایدم با من موافق نیستی! از زوایای پنهان ذهنت برام بنویس تا به بالا رفتن سطح درک من هم کمک کنه ❤️اگه با من فرمایشی هم داشتی، میتونی به اینستاگرامم سر بزنی:https://www.instagram.com/vdakarami/