گفت و گویی صمیمی با جناب دکتر مجتبی باقرزاده

ستاره ساجد/فاطمه رضوانیدکتر مجتبی باقرزاده اهل کرمانشاه، استادتمام دوست‌داشتنی دانشکده شیمی دانشگاه صنعتی شریف می‌باشد. در دبیرستان کزازی کرمانشاه درس تحصیل کرده و در سال ۱۳۵۷ در رشته شیمی محض مدرسه عالی پارس قبول شده است که این مجموعه بعدا به دانشگاه خوارزمی ملحق شد. به شیمی معدنی علاقه‌‌مند شد و در سال ۱۳۶۸ با رتبه اول در دوره کارشناسی ارشد در دانشگاه صنعتی شریف پذیرفته شد. جناب آقای دکترداور بقاعی استاد راهنمای ایشان در دوره کارشناسی ارشد بود. در سال ۱۳۷۱ به‌عنوان دانشجوی ممتاز فارغ‌التحصیل شد. برای گذراندن دوره دکتری به دانشگاه شیراز رفت و زیر نظر استاد راهنمای‌ خود، جناب آقای دکتر داریوش مهاجر، پژوهش خود را بر روی فرایندهای کاتالیزوری آغاز کرد. سال ۱۳۷۶ دوره دکتری خود را به پایان رسانید در حالیکه در تمامی مقاطع تحصیلی دانشجوی ممتاز بود. از سال ۱۳۷۶ به‌عنوان استادیار در دانشگاه بوعلی‌‌سینا مشغول شد و سپس در سال ۱۳۷۹ به دانشگاه صنعتی شریف منتقل شد. در سال ۱۳۸۳ به مرتبه دانشیاری و در سال 1388 به مرتبه استاد تمامی نائل شد و کاتالیست‌های معدنیزمینه پژوهش‌های گروه ایشان می‌باشد. از سال ۱۳۹۳ ریاست دانشکده شیمی را بر عهده داشته و تلاش زیادی در ارتقای سطح علمی و پژوهشی دانشکده داشته است. یک درصد دانشمندان پر استناد جهان، شیمیدان برجسته انجمن شیمی ایران، از سرآمدان علمی کشور، استاد نمونه آموزشی دانشگاه صنعتی شریف و پژوهشگر نمونه دانشگاه صنعتی شریف بخشی از افتخارات ایشان در سال‌های گذشته است. همچنین فعالیت در رشته‌های ورزشی مثل فوتسال، شنا و کوهنوردی از علایق این استاد عزیز می‌باشد.در مقطع کارشناسی معمولا دروس شیمی عمومی یک و دو، معدنی یک، معدنی دو، معدنی سه، آلی فلزی و نظریه گروه در شیمی را ارائه می‌دهد و کلاس‌های تقارن ایشان در بین دانشجویان محبوبیت زیادی دارد. در مقاطع کارشاسی ارشد و دکتری نیز دروس تخصصی شیمی معدنی و نانوشیمی را تدریس میکنند.1-آیا در طول دوران تحصیل خودتان با چالش‌هایی مشابه امروز روبه‌رو بودید؟البته شبیه کرونا که قطعا نه. اما اگر منظورتان این است که با مشکلاتی مواجه بودیم، چه بسا در دوران ما مشکلاتی فراتر از مواردی که الان می‌بینیم و با آن مواجه هستیم، وجود داشته،ولی خب در مواردی شرایط بهتر بوده و در مواردی شرایط بدتر. در هر دورانی مشکلات و چالش‌هایی وجود دارد؛ بنابراین دانشجوهای عزیز فکر نکنند که این مشکلات خاص زمان آن‌هاست. قبلا هم بوده. من خودم دانشجوی زمان شاه بودم و بعد از ورود به دانشگاه، مسئله انقلاب و بعد از آن انقلاب فرهنگی پیش آمد که منجر به تعطیلی دانشگاه‌ها شد و مسائل دیگرمثل مسائل اجتماعی-سیاسی که در دهه‌ی 60 در کشور مطرح بود. بنابراین مشکلاتی ،خیلی بیشتر از چیزی که شماالان احساس می‌کنید، در زمان ما وجود داشته. اگر منظورتان چالش باشد، بله، ما چالش های زمان خود را داشتیم.2-اگر شیمیست نمی‌شدید چه رشته‌ی دیگری را دنبال می‌کردید؟من از دوران دبیرستان به 2 رشته علاقه‌مند بودم. یکی شیمی و دیگری داروسازی. داروسازی هم رشته ای است که جنبه علم شیمی در آن قوی است، به عبارتی می‌توان گفت داروسازی را هم از دیدگاه علمی شیمی دوست داشتم. به این خاطر می‌توانگفت که واقعا به شیمی علاقه‌مند بودم و رشته‌ی مورد علاقه‌ام بود. به هر حال خوشحالم چون در فضای علم شیمی نفس می‌کشم. بنابراین اگر شیمی نمی‌شد، می‌توانم بگویم داروسازی. ولی در نهایت، انتخاب اولم هنوز هم شیمی است.3.آیا به فوتسال علاقه دارید؟ در تیم فوتسال دانشکده‌حضور دارید؟من می‌توانم بگویم به فوتبال علاقه دارم و خب فوتسال زیرمجموعه‌ی فوتبال است. و واقعا علاقه‌مندم، هم بازی کنم هم اینکه نگاه کنم و تیم‌ها را طرفداری کنم. بچه‌ها می‌دانند که من طرفدار تیم پاس هستم. زمانی که با بعضی از بچه‌ها صحبت می‌کردیم، این تیم را نمی‌شناختند. می‌گفتم « زمانی در جام تخت جمشید در دهه 50 تیم پاس جزو بهترین تیم های کشور بود.» حتی افتخاراتی که در طول مسابقات جام تخت جمشید داشت از پرسپولیس و تاج آن موقع، که الان استقلال است،بیشتر بود و بیش از 50 سال است که طرفدار این تیم هستم. بنابراین علاوه بر اینکه به بازی علاقه دارم، پیگیر مسابقات هم هستم. فوتبال دنیا و اروپا را هم تعقیب می‌کنم و طرفدار تیم‌‌های رئال مادرید و لیورپول هستم. من در تیم فوتسال دانشکده هم بودم، چه زمانی که اساتید خودشان مستقلا تیم داشتند، چه تیم مشترکی که با دانشجویان عزیز داشتیم. من هم افتخار حضور داشتم. آن‌جا به خاطر سنم به عنوان کاپیتان بودم ولی در واقع بازی من در سطح این دوستان عزیزمان، جوان‌های پرانرژی و حرفه‌ای، نبود؛ ولی خب در کنارشان بودم و باعث افتخار بنده بود.4-آیا شما دوره‌ی کارآموزی گذرانده‌اید؟ به دانشجویان توصیه می‌کنید؟من چون رشته‌ام شیمی محض بود طبیعتا کارآموزی نداشتم. چون همانطور که می‌دانید کارآموزی یک دوره‌ی اجباری است برای دانشجویانی که گرایش کاربردی دارند. اگر دانشجویان محض می‌خواهند به عنوان اختیاری این درس را اخذ نمایند، خب من توصیه می‌کنم چون با محیط کار صنعتی آشنا میشوند و به آن علاقه‌‌مند شده و احتمال دارد از این طریق جذب صنعت شوند.در بعضی از موارد پیش آمده دانشجویانی که به کارآموزی رفتند، بعد از اتمام تحصیل همان‌جا مشغول به کار شدند. بنابراین اکیدا توصیه می‌کنم که اگر می‌توانند بروند؛حتی اگر برایشان اجباری نیست.5-حس‌تان به کلمات زیر با یک جمله یا یک عبارت بیان کنید .دانشکده‌ی شیمی شریفاین را از صمیم قلب می‌گویم و ذره‌ای در آن ریا و اغراق نیست؛ خانه‌ی دوم. به معنی واقعی کلمه. چون بیش از 30 سال است که در این فضا تنفس کردم . من این‌جا به عنوان دانشجو بودم درمقطع کارشناسی ارشد و بعد ها هم به عنوان هیأت علمی افتخار داشتم در خدمت همکاران و دانشجویان عزیز باشم. بیش از 30 سال است که در دانشکده شیمی هستم، حالا چند سالی این وسط وقفه افتاده و رفتم برای ادامه تحصیل. بنابراین به معنای واقعی کلمه، خانه دوم.استخر دانشگاه :می‌شود گفت محلی است برای ورزش و گپ‌های دوستانه، حالا در هر جمعی. اساتید و دانشجویان دور هم هستند و می‌شود گفت یک محیط دوست‌داشتنی است که ضمن اینکه به ورزش می‌پردازند، دور هم جمع می‌شوند و صحبت ‌ها، خاطرات و عقاید و دیدگاه‌‌های خود را با هم مطرح می‌کنند.یک درصد برتر ISI:نمی‌دانم شاید این سوال را کردید از این جهت که خودم جزو این لیست قرار دارم. کسی که در این لیست قرار دارد برتری علمی نسبت به کسانی که در این لیست نیستند ندارند. ولی یک جنبه مثبت در این لیست بودن این است که شما متوجه می‌شوید که کارهای علمی و پژوهشی گروه تحقیقاتی شما توسط پژوهشگران دیگر دنیا دیده و خوانده می‌شود و به آن ارجاع داده می‌شود.آکواریوم دانشکده :این را باید از شما پرسید که بیشتر آنجا هستید. چون ما که بیرون از آکواریوم هستیم. البته گاهی هم در مواقع جشن یا غیرجشن می‌آییم داخل با بچه‌ها می‌نشینیم، صحبت می‌کنیم و گپی می‌زنیم. ولی خب ما بیرونیم و بیشتر سر و صدای شما را می‌شنویم و از همان قهقهه‌ها و لبخندهایی که صدایش می‌آید، احساس می‌کنیم محیطی زیبا و دوست‌داشتنی است که با هم، هم از خاطرات صحبت می‌کنید و هم خاطراتی برای هم می‌سازید. بنابراین می‌توانم بگویم آکواریوم محلی است برای گفت‌‌وگو، خاطره سازی و البته به هم کمک کردن، و پر از فضای شادی و لبخند.آشپزی :من خودم تا وقتی که دیپلم گرفتم از آشپزی چیزی نمی‌دانستم. وقتی وارد دانشگاه شدم، در مقاطع مختلف در خوابگاه بودم، در خوابگاهی که ما داشتیم، خودمان باید غذا درست می‌کردیم و مجبور شدیم آشپزی یاد بگیریم و الان می‌شود گفت آشپز قهاری هستم. ولی اگر ادعا کنم که آشپزی می‌کنم خب ادعای درستی نیست. حالا گاهی تفننی این کار را شاید بکنم، خیلی اهل آشپزی نیستم ولی آشپزی را بالاجبار با توجه به شرایطی که در دانشگاه در مقاطع مختلف داشتم یاد گرفتم. به نظر من آشپزی را هر کسی از جمله دانشجویان باید بلد باشند.آزمایشگاه کاتالیست‌های معدنی:باید بگویم که محل کار بهترین دانشجویان کشور است. دانشجویانی که در طی این چند دهه من در آزمایشگاه خودم داشتم، که این افتخار را داشتم که در خدمتشان بودم، از نظر خودم بهترین دانشجویان کشور بودند. البته هر استادی می‌تواند این ادعا را بکند و من هم مخالفتی با او ندارم. هر موفقیتی که آزمایشگاه کاتالیست‌های معدنی داشته است، که مسئولیتش با بنده است و موفقیتش به اسم من مطرح می‌شود، ناشی از زحمات و خلاقیت این دانشجوها است. من از روی تعارف این را نمی‌گویم، این واقعیت است. هر وقت به من به خاطر یک موفقیتی دوستان تبریک می‌گویند، همیشه ذکر می‌کنم که بخش مهمی از آن موفقیت از آنِ دانشجویان است. همیشه و در همه جای دنیا هم همین‌گونه است. و من تاکید می‌کنم که این را خالصانه و از صمیم قلبم و بدون تعارف می‌گویم. بنابراين می‌توانم بگویم این آزمایشگاه محلی است که بهترین پژوهشگران و دانشجویان کشور دارند در آن کار می‌کنند و من به آن‌ها افتخار می‌کنم.6-فیلم، کتاب و موسیقی مورد علاقه و تاثیرگذار در زندگی شما؟من به هر سه این زمینه ها علاقه دارم. اگر صادقانه بخواهم جواب بدهم، می‌توانم بگویم که حدودا تا 30 سالگی خیلی کتاب‌های غیردرسی می‌خواندم. اجتماعی، سیاسی و تاریخیکه این متناسب با شرایط اواخر دهه 50 و اوایل دهه‌ی 60 بود. بعد از اینکه وارد دهه‌ی چهارم زندگیم شدم که دیگر بیشتر درگیر مقاطع بالاتر علم شیمی و فوق لیسانس و دکتری و هیات علمی و شدم، کتابخوانی غیرشیمی‌‌ گرچه قطع نشد ولی افت کرد. ولی آن 2 زمینه ديگر(فیلم و موسیقی) ادامه پیدا کرد. من به فیلم‌های سینمایی داستانی و تاریخی خیلی علاقه دارم. می‌توانم بگویم در فیلم به سناریو خیلی اهمیت می‌دهم بنابراین فیلم‌هایی که سناریوی خیلی قوی دارند برای من ارزشمند هستند. سبک موسیقی هم که به آن خیلی علاقه دارم، موسیقی کلاسیک است، مثلا سمفونی بتهوون. موسیقی کشور خودمان هم زیاد است ولی اگر مشخصا ازم بخواهید که بگویم چه شخصی، می‌توانم بگویم که من به موسیقی‌های خاطره‌انگیز گذشته مانند ویگن و مرضیه خیلی علاقه‌مندم. خیلی با موسیقی جدید آشنا نیستم، نه اینکه بگویم خوب نیستند، نه، حتما خوب و ارزشمندند. در میان خواننده‌ها احترام ویژه‌ای برای آقای شجریان قائلم. خیلی علاقه‌مند به سبک موسیقی‌شان نیستم ولی بعضی از ترانه‌هایشان را خیلی دوست دارم و بعضی وقت‌ها که گوش می‌دهم چشم‌هایم نمناک می‌شود. اما به شخصیت ایشان عجیب علاقه‌مندم و ایشان را تحسین میکنم. ایشان یک شخصیت بسیار رفیع و جایگاه بلندی در بین مردم ایران دارند. اطلاع داریم که اخیرا در بیمارستان بستری شده‌‌اند. از خداوند می‌خواهم که ان‌شاء الله سلامت کامل به ایشان عنایت کند و برای مردم باز هم بخوانند. فیلم خاصی اگر بخواهم نام ببرم، مثلا فیلم پاپیون که داستین هافمن و استیو مک‌‌کویین در آن بازی کرده‌‌اند. بعد از بیش از 50 سال هنوز هم که نگاه می‌کنم واقعا لذت می‌برم.7-در حال حاضر پژوهش‌های شما در چه زمینه‌ای می‌باشند؟همچنان که می‌دانید کلا زمینه‌ی پژوهشی‌ گروه تحقیقاتی من، فرایندهای کاتالیزوری است. یعنی سنتز سیستم‌های کاتالیزوری و کاتالیست‌های معدنی که عنوان آزمایشگاه پژوهشی ما هم کاتالیست‌های معدنی است که ترکیباتی هستند که به عنوان کاتالیست در فرایندهای اکسایش، کاهش، کوپلینگ و فرایندهای دیگر استفاده میشوند. و علاوه بر فرایندهای کاتالیزوری، زمینه‌ی بیوشیمی معدنی که خود بههمان فرایند کاتالیزوری ارتباط دارد، مثلا آنزیم‌ها که در فرایندهای کاتالیزوری سیستم‌‌های حیاتی شرکت می‌کنند.8-بزرگ‌ترین هدف شما در زمینه‌ی استاد بودن چیست؟من خیلی علاقه به آموختن و آموزش دادن دارم. واقعا لذت می‌برم. یعنی وقتی من در کلاس هستم و به عنوان یک مدرس درس می‌دهم، لذت می‌برم از اینکه می‌توانم یک مطلب علمی را به دیگران آموزش بدهم و منتقل کنم. یا وقتی هم که به عنوان یک دانش‌آموز یا دانشجو خودم در کلاس بودم، وقتی چیز جدیدی یاد می‌گرفتم واقعا لذت می‌بردم. یک حس آرامش و رضایت به من دست می‌داد. به خاطر همین گاهی من قبل از کلاس خیلی خسته‌ام، ولی وارد کلاس که می‌شوم انگار دیگر آن خستگی در من وجود ندارد. در کلاس که هستم در فضای دیگری قرار می‌گیرم و از کلاس که خارج می‌شوم باز آن خستگی بر من مستولی می‌شود. این نشان می‌دهد که من واقعا در کلاس بودن را دوست دارم. این حس را به من می‌دهد که بتوانم انرژی داشته باشم و به نظر من این انرژی، یک انرژی ذهنی است، فیزیکی نیست. پس اگر بخواهم بگویم هدف من در استاد بودن چیست، علاقه به تعلیم و تعلم است و اینکه در یک محیط آموزشی و پژوهشی باشم. امیدوارم در این زمینه موفق بوده باشم.