نگاه های گرمازده

دو چیز مغز را به کپک زدن می اندازد: بیکاری و بیگاری.تازه اول تابستان است اما خیابان‌های طاس نزدیک متروی گلشهر گرما را دوبرابر به کفش‌های مردم منتقل می‌کنند. ساعت شش عصر است. آفتاب از روبه رویم می‌تابد و هرقدم را سوزان می‌کند. ون‌های حصارک را رد می‌کنم، تاکسی‌های هشتگرد قدیم و جدید را هم همین طور. مردی که همیشه آنجاست هنوز نفهمیده‌است وقتی کسی با نگاه تیزبین روبه جلو حرکت می‌کند و به یکسو می‌رود یعنی مقصداش را می‌داند؛ از روی عادت به سمتم داد می‌زند: «خانم "جدید"؟» با کلافگی سرم را به دو طرف تکان داده و به مسیرم ادامه می‌دهم. با آن کلاه آفتابی و مانتوی بلند شبیه زنان کارمند شده‌ام. می‌رسم آن آخر آخر جایی که همهمه رو به اتمام است: «آقا کمالشهر؟»خوشحالم که اولین نفر رسیده‌ام و می‌توانم جلوی ون بنشینم. مردم دانه‌دانه به سمت ون می‌آیند. چشمان سیاه مردان دو دو می‌زند. زن‌های مقنعه به سر می‌دانند که گرمشان است ولی ترجیح می دهند ماسک‌ها را برندارند تا خستگی صورت آفتاب‌خورده‌شان دیده نشود. آفتاب ناجوانمردانه می‌تابد. دستانم را زیر کوله پشتی روی پایم پنهان می‌کنم تا بیشتر از این در نور آفتاب دورنگ نشوند. راننده ون با دیدن تاکسی کنارش که دارد مسافر می‌زند فریاد می‌زند: «مشتی نزن بذار ما تکمیل شیم بریم دیگه!» راننده تاکسی به چشمان خستۀ ما که مثل لشکر شکست خورده نگاهش می‌کنیم نگاهی می‌اندازد و بعد رو به کسی که قرار بود مسافرش باشد به آرامی می‌گوید: «آقا شما برید ون رو سوار شید راه می‌افته.» تکمیل که می‌شویم راننده هم می‌نشیند. با حرکت ون آفتاب تغییر جهت می‌دهد و از روبه رو مثل سیخ در چشمانم فرو می‌رود؛ دیگر خیلی خوشحال نیستم که جلو نشسته‌ام. فایلی را در ذهنم که مربوط به قوانین ایاب و ذهاب است باز می‌کنم. قانون جدیدم را می نویسم: "برگشتنی جلوی ون نشین!" آن را کنار قوانین نانوشته‌ای مثل "تو تاکسی جلو بشین" یا "هیچ وقت به امید کارتخوان راننده‌های ون مترو بی پول نقد نرو" می قرار می‌دهم. هر کدامشان را بابهای گرانی که پرداخته‌ام آموخته‌ام! راننده دستش را به سمت داشبورد می‌آورد: «ببخشید خانم..» زانوهایم را که به داشبورد چسبیده‌اند کج می‌کنم. یک بطری بزرگ با کوه یخ درونش را بیرون می‌آورد و در لیوان شیشه‌ای کنار دستش آب می‌ریزد. قسم می‌خورم که به خانه رسیدم برای خودم شربت شیره درست کنم! به چهره‌ام در آینه نگاه می‌کنم. لبانم خشکه زده و لایۀ عرق پوستم را بد رنگ کرده‌است. کلاه آفتابی را می‌کشم پایین و تصمیم می‌گیرم که در گوشی‌ام به خواندن اولین کتاب الکترونیکی عمرم ادامه دهم اما ذهنم پیش آن نیست. فقط یک خط خواندن از سالتو باعث می شود در افکارم غرق شوم.تا همین چند وقت پیش خیلی سر و کارم به خارج از خانه نمی‌افتاد. یادم رفته بود که از شهرسازی مان متنفرم و با دیدن خیابان‌های لخت و آسفالت‌های داغ حالم بد می‌شود. ساختمان‌هایی که بدون هیچ نظمی مثل قارچ سبز می‌شوند و املاکی‌ها و مکانیکی‌هایی که هر روز به تعدادشان افزوده می‌شود (مگر چند نفر در سال دنبال خانه می‌گردند یا به مکانیکی می‌روند؟) نهال‌های کوتاه و کم جان کنار جاده‌ها که حس می‌کنم تحمل نور آفتاب را ندارند و عمرشان کفاف این را نمی‌دهد که روزی به ما سایه برسانند. از آینه چشم‌های بیرون زده و خسته را می‌دیدم که بعد از یک روز کاری از پنجره‌های خاک گرفتۀ ون به جادۀ بی آب و علف چشم دوخته‌اند. می‌دانم ذهنشان آنجا نیست؛ هیچ آدم خسته‌ای ذهنش پیش بدنش نیست ولی دلم برایشان می‌سوزد؛ آخر آن منظره حتی ارزش "پس زمینۀ افکار شدن" را هم ندارد. زیر چشمی به راننده نگاه می‌کنم. یعنی کِی به این نتیجه رسیده‌است که کار مورد علاقه‌اش جابه جا کردن لشکری از آدم‌های خسته است؟ با خودم می‌گویم زندگی آدم را به اجبار جاهای عجیبی می‌کشاند. حوصله‌ام سر می‌رود و دست به خیال بافی می‌زنم. خودم را تصور می‌کنم که همین الان به سمت تمام آن چشمان از حدقه بیرون زده بر می‌گردم و از صندلی جلو داد می‌زنم: خب دوستان! من یک تحقیق دارم.. چند برگه بهتون تحویل می‌دم و شما به چند سؤال پاسخ می‌دین یک: چی شد که تصمیم گرفتید هر روز از کرج به تهران برید و کار کنید و دوباره برگردید؟ دو: آیا حجم خستگی چیزی از شما باقی می‌گذارد تا به خانواده‌هایتان برگردد؟ سه: آیا جدیدا حس کرده اید که نمی‌توانید در لحظه باشید و به طور غیرقابل اجتنابی ذهنتان را با هرچیزی به غیر از کاری که دارید می‌کنید مشغول می‌نمایید؟ چهار: با احتساب زمان رفت و برگشت به ایستگاه مترو، مسیر تهران تا کرج و به علاوه یک مسیر اضافه تا خود محل کارتان (که خدا می داند کدام نقطۀ تهران بزرگ است)، شما هر روز چیزی در حدود سه ساعت در راه هستید؛ در این زمان به چه چیزی فکر می‌کنید؟ و پنج: اگر همۀ این کارها را به خاطر خانواده‌تان می‌کنید، تا به حال به این فکر کرده‌اید که حتی ذره‌ای جان ندارید که پیش آنها باشید؟از فکرم خنده‌ام می‌گیرد. قطعا با این کار جواب خوبی از آن چشم های گرمازده نمی‌گیرم. از کجا می‌دانم از تهران می‌آیند؟ خب این نگاه‌ها را می‌شناسم. یاد مادرم می‌افتم. بچه که بودم وقتی به خانه بر می‌گشت از مانتو و مقنعۀ سرمه‌ای‌اش گرما بیرون می‌زد. مثل اینکه آنها گرمای کل روز را جذب کرده بودند تا به من گزارش آب و هوا بدهند. بعد از اینکه از روشن بودن کولر مطمئن می‌شد به آرامی زمزمه می‌کرد: «یه تیکه هندونه بده!»چندبار که با او راه محل کارش را در قطار طی کردم نگاه‌های مترو را شناختم. یکسری نگاه‌ها که کم هم نبودند هر روز از تهران به کرج و از کرج به تهران می‌رفتند. صبح‌ها دخترها برای اینکه آن چهل دقیقه را به کاری مشغول باشند بساط آرایش را روی پاهایشان پهن می‌کردند و دست به کار می‌شدند. متروی شش صبح واگن خانم‌ها پر از این صحنه‌هاست. اضافه وقت را یا با دوست‌هایشان حرف می‌زدند یا می‌خوابیدند. عصرها اما حال و هوای دیگری داشت. دستفروش‌ها بیشتر می‌شدند. آن خط چشم‌هایی که شش صبح با دقت کشیده شده‌بودند، شش عصر زیر چشم‌ها می‌ریختند و قیافه‌هایی تراژیک می‌ساختند. عصرها یک گروه از روزشان حرف می‌زدند و گروه دیگر که از خستگی نای حرف زدن نداشتند به حرف‌های آنها گوش می‌دادند. گاهی خستگی فشار می‌آورد و صدای یک نفر را می‌شنیدی که از دستفروش مؤدبانه درخواست ساکت شدن می‌کرد.دوباره از آینه نگاهی به چشم‌های خسته انداختم. می‌دانم گاهی انسان‌ها مجبور می‌شوند کارهای عجیب غریب بکنند ولی دوست دارم آن‌ها را نجات دهم. این گونه کار کردن ذهن را از کار می‌اندازد: کارکردن با بیشترین بیگاری و کمترین بازده. کارکردنی که این نگاه‌ها را می‌سازد. نگاه‌های بی‌روح و خسته که هیچ کدامشان نمی‌خواهند اینجا باشند.هشدار: آمار صعودی نگاه های بی روح در سطح شهر!