گاهِ گاهان_ صد و سه

صد و سه_مادرم، مادری نداشت تا بر ماتمِ مرگِ او، اشکی بیفشاند... مادری که مرا، یادگارِ عزیزِ از دست رفتۀ خود بداند... یا در غمِ اسطوره‌ایِ فقدانِ دخترِ جوان و ناکامش، چون مادرخدایی نفرینی، بر پدرم خشم بگیرد... بله!... و در واقع شاید پدرم از این جهت، در مقایسه با من، خوش‌اقبال‌تر بود... چون بنابر خاطراتِ تاریکم از آن ایّامِ پر ازدحام و سوگوارانه، همۀ کسانی که در آن حوالی بودند، بر پدرِ من دل می‌سوختند و مرا از پیشِ دست و پایش جمع می‌کردند... حالِ پریشانش را می‌فهمیدند و به او حق می‌دادند که بیزار باشد از من...من هم به او حق می‌دادم... و داشتم تدریجاً، خوب و اساسی، عادت می‌کردم و می‌آموختم... که متنفّر باشم از خودم...استنتاجِ ذهنِ شش‌ساله‌ام آن بود که مادر و پدر، هر دو به دلائلی، و هر یک به روشِ خویش، مرا ترک کرده‌اند... چون مستحقّ این کیفر بوده‌ام...و چه بسا به جِدّ هم می‌کوشیدم، علّتِ این مجازاتِ مصیبت‌بار را پیدا کنم در خویشتن...این بود که هر وقت خلوتی دست می‌داد- یعنی اغلبِ اوقاتِ شبانه‌روز، به جز چاشت‌گاه- اگر کتاب نمی‌خواندم و اندک نیرویی هم در تنِ ریزِ رنجورم داشتم، می‌رفتم و می‌ایستادم جلوی آن کمدِ عظیم‌پیکرِ مادربزرگ، که برایم به اندازۀ قد و قامت و شخصیتِ خودِ او محترم و مرموز و قیمتی بود، تا خویشتن را در آینۀ قدّی رویش، برانداز کنم... و هی بپرسم از آن چهرۀ لرزان و رنگ‌پریدۀ توی آینه که خیره خیره نگاهم می‌کرد... با آن چشم‌های زیادی درشت و گردنِ لاغری که لَق می‌خورد رویش، آن سرِ بزرگ... با یک جنگل موی انبوهِ بور- به قولِ دختر عمه لیلا... خدایا! من چی‌ام؟... چرا این قدر مارمولک و زشت و بدبو و منفور و لعنتی‌ام؟!... آن طور که پسرعمو غلامرضایم می‌گوید... شاید علّت اش زاغ‌چشمی و شومی باشد به‌قولِ لیلا- که کلاسِ پنجم است و خیلی چیزها می‌فهمد و تمامِ جدول ضرب را از خیلی وقتِ پیش، حفظ است و به قولِ خانم‌جان، این قدر رشید شده که عروسک‌ بزرگه‌اش را بخشیده به دختر کوچکۀ همسایه روبه‌رویی... یا دلیلش همان چیزی است که نوید و غلامرضا- پسرعموهای قد و نیم‌قدِ هشت ده‌‌ساله‌ام- می‌گویند و از پشت شیشۀ تارِ پنجرۀ روی ایوان، زبانشان را بیرون می‌آورند و شکلک می‌سازند... یعنی این حقیقت که من یک بچّه‌ننۀ احمقِ فضول‌ام... در مجموع احساس می‌کردم که به دلیلِ جنایتی کوچک یا بزرگ، مثلِ ژان‌وَلژان و راسکولنیکوف، محکومم به تحمّلِ یک تبعیدِ دراز مدّت و محتوم و گریزناپذیر... و حتی کتاب‌خوانی‌های پنهانی‌ام نیز، انگاری برایم حکمِ شراب‌خواری‌ها و باده‌گساری‌های بی‌پروایانه را داشت... حکایتِ آن گناهکارِ بزرگ بود که خود را غرق در معاصی بیند و خویشتن را از دامانِ آلودۀ جرمی به فلاکتِ فسادِ معصیتی دیگر ‌بیفکند... که چند گرهِ دریایی آب گذشته از سرش و هیچ آبِ توبه‌ای دیگر، تطهیرش نخواهد کرد...از گناهِ نوشیدنِ چپاول‌وارِ آن خم‌های کهن و لبریز از افسانه‌های مرموز و عباراتِ نیمه‌مفهوم... آن همه واژگانِ زیبای عجیب و غریب که به اورادِ جادویی می‌مانست... و گاهی شرمسارم می‌ساخت از کشفِ زودرسِ رازهای سربه‌مُهرِ عالم هستی...ولی در هر حال، نتیجۀ قصه‌ام همیشه همان آن بود که فکر می‌کردم، حتماً در حدّی بد بوده‌ام و موجبِ سرافکندگی برای پدر و مادرم، که دیگر نمی‌خواهندم... حتماً بر باد داده بودم همۀ آرزوهای بزرگ و طلایی آن‌ها را در داشتنِ یک فرزند شایسته... و باطل ساخته بودم، طلسمِ فرخنده‌ای را که در خیال می‌پرورده و سال‌ها محافظتش می‌کرده‌اند... اصلاً شاید والدین‌ام یک دختر زیبا و مو سیاه مثلِ لیلا می‌خواستند که آن روپوش‌ها و مقنعه‌های سورمه‌ای چهارخانۀ قشنگ را به او بپوشانند و بفرستندش مدرسه... نکند اصلاً پسر نمی‌خواستند... آن هم کسی که مثلِ من، شبیهِ یک میمون، لاغر و باشد و زشت و دهن‌لق... و زاغ!...البته خانم‌جانم قطعاً برای محافظت از احساسات و حیاتِ لرزان و شکننده‌ام بود که به من می‌گفت مادرم زنده است و علّتِ غیبتش آن است که برای مدّتی طولانی به مسکو سفر کرده... می‌گفت در آن جا خوب علاج خواهد شد و اگر من پسرِ خوبی باشم، و آشِ اسفناجم را بخورم، حتماً خیلی زود باز خواهد گشت...امّا وقتی پسرعموهای قد و نیم‌قدم، با سر و صدای فراوان، مشغولِ بازی می‌شدند، در حیاطِ آفتاب‌گیرِ خانه یا توی آن اتاقِ سه‌دریِ پهلویی ... و از من دریغ می‌داشتند، لطفِ رفاقتشان و آن اسباب‌بازی‌های مختصر و ارزان‌قیمتشان را... به گوشِ خویش می‌شنیدم که با این عبارت، تنبیه و تحقیرشان می‌کرد که ... به این طفلِ یتیم‌شدۀ مادرمُرده هم رحم نمی‌کنند...پس از طرفی خیلی خوب می‌دانستم که مادرم مُرده... ولی از سویی، هم احتیاج داشتم به رؤیایی حیات‌بخش که باورش کنم... و هم هرگز به خود اجازه نمی‌دادم که فکر کنم خانم‌جان، دربارۀ آن سفرِ امیدآفرینِ مادر به مسکو، دروغ گفته باشد...دروغی که اگر راست نبود، خیلی هم ناشیانه و سخیف می‌شد...مثلِ همان که سالِ پیش‌تَرَش ساخته بودند... وقتی در غیابِ من، سربُریده ‌بودند آن جوجۀ خروس شده‌ام را که تابستانِ قبلی در حیاط سر به دنبالِ پروانه‌ها می‌گذاشت، هیاهوکنان... و همه به نامِ من می‌شناختندش و از ترسِ گریه‌های من و داد و بیدادِ خانمجان، جرأتِ نزدیک شدن به آن را نداشتند... و تابستانِ بعدی که به رسمِ هر سال از جنوب به اصفهان آمده بودیم، پاسخ‌شان در برابرِ پرسش‌های پی‌گیرم آن بود که فرار کرده و احتمالاً رفته تا خانواده‌اش را در باغِ ارمِ شیراز، پیدا کند... شاید خیال کرده بودند اگر جای دوری را بگویند، کمتر بر سرِ بازگرداندنش اصرار خواهم کرد...ولی حتی چند سال بعدتَرَک در یازده‌سالگی‌هام، که دیگر چه بسا آن خاکسترِ افروختۀ داغِ مادر در دلم نیز، اندکی نرم‌تر رسوب کرده بود... وقتی روی حقیقیِ اغلبِ دروغ‌های معصومانه و خوش‌خیالانه و معنی اکثرِ رازهای سربه‌مُهرِ رُمان‌ها را می‌فهمیدم... در همان باغِ ارمِ شیراز، به جای بازی با همسفرانِ سردِماغِ غوغایی‌ام، هنوز بی‌اختیار با نگاهِ خویش، لابه‌لای بوته‌های شاه‌پسند و شمشاد را می‌جستم و هر جا پروانه‌ای از سرِ شاخه‌ای می‌پرید، می‌دانستم روحِ مُرغَکم آن‌جا می‌چمیده است...(ادامه دارد)قسمت بعدقسمت قبل