گتسبی بزرگ و نگاهی اجمالی به موسیقی در ایران

برشی از رمان مشهور گتسبی بزرگ اثر فیتزجرالددر دل شبهای تابستان از خانه ی همسایه صدای موزیک می امد . در گلستان های آبی رنگش مرد و زن چون شبپره لابلای نجوا و شامپانی و ستاره ها رفت و آمد می کردند . بعد از ظهر که دریا مد بود مهمانانش را می دیدم که از برج سکوی شناورش شیرجه می روند یا روی شن داغ پلاژش آفتاب می گیرند و هر دو قایق موتوری اش آبهای تنگه را می برند و بدنبال خود روی آبشاری از کف ، آکپاولین سوارها را می کشند . تعطیل آخر هفته رولز رویسش اتوبوسی می شد که مهمانان را از نه صبح تا مدتها پس از نیمه شب از شهر و به شهر حمل میکرد . و استیشن او مثل سوسک چابک زرد رنگی به استقبال همه ی قطارها می رفت و دوشنبه ها هشت مستخدم و از جمله یک باغبان اضافه ، تمام روز با زمین شوی و برس و کهنه و چکش و قیچی باغبانی کار می کردند تا خرابی های شب پیشین را ترمیم کنند . هر جمعه پنج صندوق پرتقال و لیمو از میوه فروشی در نیویورک می رسید و هر دوشنبه همان پرتقال و لیموها بصورت مخروط هایی از پوست بی مغز از در عقب خارج می شد . دستگاهی در آشپزخانه بود که می توانست آب دویست پرتقال را در نیم ساعت بگیرد مشروط بر آنکه شستپبشخدمت تکمه ی کوچک را دویست بار فشار دهد . اقلا هر دو هفته یکبار یک دسته خدمه پذیرایی با چندین توپ پارچه و هزار هزار لامپ رنگ و وارنگ _آنقدر که برای تبدیل باغ عظیم گتسبی به یک کاج نویل کافی بود _ از راه می رسیدند . روی میزهای خوراک که با دیس های براق اردورخور رنگین شده بودند ژامبون تنوری پرادویه و ظرفهای سالاد با نقش لوزی لوزی و خوکهای شیرینی و بوقلمون هایی که گویی به کمک جادو به رنگ طلایی سیر درآمده بودند ، شانه به شانه ی هم می ساییدند . در سرسرای اصلی ، باری با میله ی برنجی اصل بر پا می کردند و آنرا با جین ها و مشروب های قوی می انباشتند و با لیکورهایی که مدتها بود فراموش شده بودند و بیشتر مهمان های زنش جوانتر از آن بودند که انواع آنرا از هم باز شناسند. دیگر تا ساعت هفت دسته ی ارکستر هم از راه می رسید ؛ یک چیز کوچک پنج نفری نبود بلکه به اندازه ی یک "جا ارکستری" تمام "اوبو" و "ترمبون" و "ساکسفون" "ویولا" "کورنت" "پیکولو" و طبل های زیر و بم . آخرین شناگران هم از پلاژ برگشته اند و بالا لباس می پوشند ؛ اتومبیل هایی که از نیویورک رسیده اند پنج تا پنج تا پشت سر هم در اتومبیل گرد جلوی خانه پارک شده اند و حالا دیگر سرسراها ، سالن ها و ایوان ها به سه دسته رنگ اصلی و با زلف هایی که به شیوه های عجیب تازه قیچی شده اند و شال هایی که مردم "کاستیل" در خواب هم ندیده اند، می درخشند . بار در گرماگرم کار است و سینی های شناور کوکتل بوی خود را در باغچه می پراکنند تا انجا که هوا با صدای گفتگو و خنده و با گوشه کنایه های حساب نشده و با معرفی هایی که در همان لحظه فراموش می شوند و با برخوردهای شوق آمیز زنای که حتی نام یکدیگر را نمی دانند جان می گیرد . هر چه زمین بیشتر از خورشید روی بر می تابد ، چراغ ها پرنور تر می شوند و حالا ارکستر آهنگهای کوکتلیِ ملایم می نوازد و اپرای صداها یک پرده بالاترمی رود .‌دقیقه به دقیقه خنده آسانتر میشود . از سخاوت سرشار است و از تماس هر کلمه ای شاد لبریز می گردد ....#گتسبی بزرگ اثر فیتس جرالدهمانطور که کتاب خوب و بد، فیلم خوب و بد داریم، موسیقی خوب و بد هم داریم. چه خوب است شنیدن صدا و موزیک فاخر را برای خودمان یک عادت بدانیم و با آن مانوس شویم. به بهانه رمان مشهور گتسبی بزرگ و دسته‌های ارکستری که در مهمانی‌های گتسبی، از سخاوت سرشار بودند، یک ارزیابی کلی داشته باشیم به شاخصه های موسیقی ایران در ابعادی دیگر...ابتدا موسیقی در جریان عرفانی که با رقص و سماع صورت می گرفت و یکی از قدرتمندترین موسیقی های شکل گرفته در ایران است و تا به امروز ادامه دارد. البته می‌توان منشا ثانوی موسیقی عرفانی را در نوع عاشقانه ی برگرفته از فرهنگ عربی و ایران باستان و حتی فرهنگ هلنی دانست. اما موسیقی برخواسته از متن جامعه که در دوره‌های مختلف اجتماعی و سیاسی نمود بارزی به خود گرفته... برای مثال در دوره ی مشروطه و پیش و پس از آن ، همگام با دیگر عناصر تجدد خواه مانند شعر و سبک نویسندگی و حتی شیوهء زندگی، موسیقی نیز قدم‌های متجددانه برداشت و هم راستا با دیگر گزاره ها ، عمدتا به موضاعات سیاسی اجتماعی روی آورد. تصانیف عارف قزوینی یا تصنیف معروف '' مرغ سحر '' از بهار ، نمونه های بارزی از این حیثند. در دوره ی پهلوی خصوص پهلوی دوم ، موسیقی عمدتا به میهمانی‌ها و بزم های عاشقانه فروکاست؛ هرچند که جریان های موزیکال دیگر هم، کم و بیش به راه خود ادامه می‌دادند و گاه با سانسور و حذف دولت مرکزی مواجه می شدند. در اوان انقلاب 57 ، چنان که می‌دانیم موسیقی و در کنار آن شعر به مضامین انقلابی پرداختند. در جریان جنگ ایران و عراق نیز انتحال موسیقی به مضامین سلحشورانه و حماسی دور از انتظار نبود. البته این موارد، مواردی هستند که عمدتا حالت رسانه ای به خود گرفته‌اند وگرنه موضوعات عرفانی و اجتماعی و عاشقانه در گوشه و کنار کشور چنان که عرض شد بازنمود داشتند. پس از حوادث کوی دانشگاه تهران و روی کار آمدن دو جریان سیاسی اصول گرا و اصلاح طلب، موسیقی نیز کسوت تازه ای در بر کرد . تصنیف '' یار دبستانی '' گویای این جامهء نو دوز است. ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز، در دو محور موسیقی سنتی و پاپ با محتوای عمدتا عاشقانه و واسوخت ( گله و شکایت از معشوق )سوار قطار موسیقی شدند. در دو دههء اخیر، بازار موسیقی رپ و راک در ایران نیز رونق گرفت و طرحی نو در وارد کردن مضامین انتقادی و اجتماعی و سیاسی درانداخته شد. افرادی مانند یاس و شاهین در این طرح نو. همت گماشتند . امیر تتلو از این طرح نو. بازگشتی مجدد به مضامین رمانتیک توام با نوعی واسوخت زد و طرفدارانی پیدا کرد. چیزی که از بررسی این مفاهیم و موضوعات گونه گون در حوزه ی موسیقی ایران جلب توجه می‌کند، وابسته بودن امر موسیقی به امری دیگر است. چنانکه مشاهده می‌شود موسیقی با شکل گیری گزاره ای تغییر شکل می‌دهد یا زایشی دیگر پدید می آورد؛ به عبارت دیگر محتوای موسیقی چه با کلام و چه بی کلام تقریبا قائم به ذات نیست و وجودش موکد به ذوات دیگر است. اگر توجه شود از حیث روانشناختی نیز ما در حالات مختلف نیازمند موسیقی‌های مختلف می‌شویم و توجه به این مورد که موسیقی نیز همانند هنرهای دیگر درخدمت گزاره ای فراتر از خود می‌باشد. سکانسی از فیلم گتسبی بزرگ