روایت سردر

روایت آبان ۹۸ در دانشگاه تهران...از نشریه سپیدار شماره ۱۶۶:در روز‌هايي که رئيس‌جمهور شب عيد ناگهان چنين تصميمي مي‌گيرد و بعد يادش مي‌افتد توضيح بدهد، و به‌جاي استفاده از لفظ «گران‌کردن بنزين»، از «طرح حمايت معيشتي» استفاده مي‌کند، در روز‌هايي که نمايندگان مجلس طرح دوفوريتي امضا مي‌کنند و پس مي‌گيرند و توصيه به آرامش مي‌کنند و همزمان براي استيضاح امضا جمع مي‌کنند و استعفا مي‌دهند، و در روز‌هايي که همه تصميم‌گيران و اجراکنندگان ساکتند تا رهبري جملاتي بگويد و سپس از او تشکر کنند و خودشان را پشت همان چند جمله پنهان کنند، در روز‌هاي سرد پاييزي که واقعيت، وارونه شده است، دانشگاه تهران حياط امن دانشجويان معترض است.اينجا در ايران، دانشجو بيش از هر چيز و از سال‌ها پيش، معترض بوده است. به رژيم شاه، به بني‌صدر، به سرمايه‌داري، به نگاه امنيتي، به تحجر، به غربزدگي، به مذاکره، به عدم مذاکره، و حالا؟راند اولاگر ساعت 3 بعدازظهر روز يکشنبه، 26 آبان 98، دو روز پس از تصميم ناگهاني دولت براي افزايش قيمت بنزين، مي‌توانستي از گيت‌ها بگذري و وارد صحن دانشگاه تهران بشوي، احساس مي‌کردي نيمي از دانشگاه در رفت و آمد است، اما راحت متوجه نمي‌شوي که از کجا و به کجا. همراه بقيه آدم‌ها بين ورودي نمازجمعه و کتابخانه مرکزي مي‌روي و برمي‌گردي تا شايد سر از کارشان دربياوري. نيم ساعتي که به همين منوال مي‌گذرد، صدا‌هايي مي‌شنوي که به ترتيب از اطراف دانشگاه بلند مي‌شود:«معيشت، منزلت / حق مسلم ماست»!«نه شورش، نه بلوا / فقط حق فقرا»«بنزين گرون‌تر شده / فقير فقيرتر شده»«تورم، گراني / پاسخگو باش روحاني»!«دولت بي‌کفايت / آتيش زده به ملت»خب حالا معلوم مي‌شود که گويا دانشجويان هم با اين تصميم دولت چندان کنار نيامده‌اند و تصميم‌گرفته‌اند فارغ از بحث‌هاي حوصله‌سربر کارشناسي و حساب‌شده، از محيط امن دانشگاه بهره ببرند و صدايشان را به جايي برسانند. جلوتر مي‌روي که حرف حسابشان را بشنوي.اينجا ورودي نمازجمعه است. براي آن‌هايي که تابحال نمازجمعه تهران نبوده‌اند، مي‌شود همان روبروي سر در معروف. به قولي، سر در پنجاه توماني! يک فضاي خالي سي متري، و در دو طرف دانشجو‌هاي معترض. خب اين هم يک مدل اعتراض است. دانشجو‌ها دو قسمت مي‌شوند که عکاس‌ها و نيرو‌هاي حفاظت بتوانند به خوبي کارشان را انجام بدهند و دانشجو‌ها هم صدايشان را به جايي برسانند. شايد هم منطقش خانم و آقا بوده...، اما نه، هر دو طرف هم دختر و هم پسر دارند. يک شعار از اين طرف مي‌آيد و يکي هم از آن طرف، هر دو ناراضي از قيمت بنزين و بقيه تبعاتش. پلاکارد‌ها هم کم‌وبيش شبيه هم است. شايد فقط، چون زياد بودند دو دسته شده‌اند. علي‌اي حال، نمي‌شود همينجور مثل يتيم‌مانده‌ها اين وسط ايستاد، مخصوصاً که نگاه‌ها هم از دو طرف کمي متعجب است. بسيار خوب، مي‌رويم سمت راست، نه نه! چپ. مي‌رويم چپ!همه چپ‌هايي که با ما شعار مي‌دهنداينجا، همان چپ است. دانشجو‌هايي که يک درميان رويشان را پوشانده‌اند، و اگر بخواهي از بينشان عکس بگيري، اصلاً خوشحال نمي‌شوند و غوغا راه مي‌اندازند. مي‌گويند از ثبت چهره‌شان حين تجمع مي‌ترسند و حتي گاهي به کنار دستي‌شان هم با ترديد نگاه مي‌کنند. پلاکارد‌ها کم است و همين چيز‌هايي که مي‌گويند روي چند مقوا نوشته‌اند و دستشان است. هم دختر و هم پسر صدايشان را تا ته حنجره بالا مي‌برند و ساده‌لوحانه است اگر فکر کني صداي خانم‌ها ملايم‌تر است. چند دقيقه‌اي در همان حالت شعار مي‌دهند و بعد از جلوي پرديس هنر‌هاي زيبا، راه مي‌افتند به سمت بالا، به سمت مسجد و کتابخانه. کمي که جلوتر مي‌رويم، متوجه مي‌شوي که انگار جمعيت دارد کم مي‌شود و بعد مي‌بيني آن بخش بيشتر آدم‌ها که سمت راست ايستاده بودند، از آن طرف رفتند. آخ. کاش من هم از آن طرف مي‌رفتم. اما خيالي نيست، چند دقيقه بعد آن بالا دوباره بهم مي‌رسيم. با همين خيالات همراه چپي‌ها ادامه مي‌دهم. چشم مي‌چرخانم که نگاه دقيق‌تري به همراهان موقتم بيندازم.چندنفري از دوستانم را مي‌بينم. يکيشان آشناتر است؛ اردو ورودي‌هاي مشهد بسيج را باهم بوديم. مي‌روم سمتش که از غربت دربيايم. به اسم کوچک صدايش مي‌زنم و سلام مي‌کنم. نمي‌شنود. جلوتر مي‌روم و خودم را سر راهش مي‌گذارم تا مرا ببيند. سلامم را جواب مي‌دهد، اما انگار از ديدنم خوشحال نيست. مي‌گويم اينجا چه مي‌کني برادر! بدون اينکه نگاهم کند مي‌گويد: براي تماشا... مي‌خواستم بپرسم که خب چرا تو هم همراه اين دوستان شعار نمي‌دهي، که حس مي‌کنم احتمالاً برخورد گرمي نداشته باشد و ادامه نمي‌دهم. کمي فاصله مي‌گيرم. دختري با کت بلند و کفش پاشنه‌دار که به مدل عربي حجاب بسته را مي‌بينم که انگار فارسي هم خوب بلد است و شعار مي‌دهد. گوشه ديگري، پسر هيکلي ريش‌بلندي که کت خاکي پوشيده و شلوار جين مشکي‌اش را زده داخل چکمه‌هايش، داخل جمعيت مي‌چرخد و شعار مي‌گيرد. رويش را نپوشانده، اما عينک دودي از چشمانش نمي‌افتد.آرايش ثانويه اينجا جلوي دانشکده حقوق و علوم سياسي. در مدتي که گروه ما ساختمان کتابخانه را دور زده، گروه ديگر کمتر حرکت کرده و فقط چندمتري آمده بالاتر. انگار تعداد بيشترشان، سرعتشان را گرفته، يا شايد هم مايل نيستند خيلي از آنجا دور بشوند. خب به هر حال حالا دوباره دو گروه بهم رسيده‌اند، زير سقف آبي جنب نمازجمعه. صدا‌ها زير سقف کاذب بلندتر شنيده مي‌شود. شعار‌ها هنوز هماهنگ نشده و هرکدام يک چيزي مي‌خوانند و بين خودشان دست مي‌زنند. چندنفري اين بين که انگار آشناترند، زودتر به‌همديگر ملحق مي‌شوند و دست مي‌دهند. دختري که آن گوشه ايستاده و تماشا مي‌کند به گروه سمت راست اشاره مي‌کند و مي‌پرسد: يعني الان اينا موافقن با اين که بنزين گرون بشه؟ مي‌خواهم برگردم به سمتش و بگويم نه! اين‌ها همه مخالف اين گراني‌اند اما... تا دارم به بقيه حرفم فکر مي‌کنم، پسر ديگري -که گويا از اول هم مخاطب سوال او بوده و نه من! - مي‌گويد: آره ديگه! اينا که غمشون نيست. بسيجي‌اند!«بَينَهُما بَرزخٌ لايَبغيان»چه شد؟! اين‌ها غمشان نيست؟ اين‌ها هم که از همان اول داشتند همين شعار‌ها را مي‌دادند. با خودم مي‌گويم نکند حرف اين برادرمان درست باشد و تصميم مي‌گيرم نزديک‌تر بشوم که ببينم کدام‌ها غمشان هست و کدام‌ها نه. بين دو طرف بيست متري فاصله است و بازهم همان وضعيت عکاس و حفاظت در بين دانشجوها. مي‌روم سمت آن گروه. منظورم گروهي است که تا اينجا همراهشان نبودم، و حالا به سر در نزديک‌ترند، و دارند شعار مي‌دهند: «توپ، تانک، فشفشه / ايران، دمشق نميشه!» يک نفر بينشان است که مثل پسر چکمه‌ايِ آن طرف، بقيه را راه مي‌اندازد. مي‌روم طرفش و مي‌گويم برادر! به سمتم برمي‌گردد. مي‌خواهم بپرسم نکند شما از آن‌ها جداييد؟! که مي‌بينم عجب سوال بيجايي! به جايش مي‌پرسم: چرا هم شما و هم آن‌ها يک شعار را نمي‌دهيد؟ حرف‌هايتان که شبيه به هم است، چندتا شعار انتخاب کنيد و باهم برويد در کارش! اينجوري صداي دانشگاه هم بلندتر مي‌شود! با لبخندي که از لحظة اول صحبتمان روي صورتش است مي‌گويد: فکر خوبيست. موافقم! برو بهشان بگو... و من هم ذوق‌زده از ميانجي‌گري‌ام مي‌دوم سمت گروه ديگر: آقا! اون بچه‌ها موافقند که باهم روي چندتا شعار توافق کنيم و دسته‌جمعي بگوييم! فکر خوبيه نه؟! صدايم خيلي بلند نيست، اما همان چندنفري که مي‌شنوند، با اخم و تعجب به هم نگاه مي‌کنند و بعد دوباره بين جمعيت گم مي‌شوند. کمي منتظر مي‌مانم و مي‌بينم خبري نشد. تصميم مي‌گيرم برگردم سمت همان گروه، يا به قول آن دوستمان: بسيجي‌ها، و بگويم که اين‌ها -يعني دقيقاً کي‌ها؟ -نپذيرفتند. همين‌که از جمعشان بيرون مي‌آيم شعار جديدي را مي‌شنوم: «توپ، تانک، فشفشه / بسيج بايد گم بشه!»هويت ما، دشمني ماستخب ديگر، مساله روشن است. اين طرف با آن طرف فرق دارد! طرف راست گويا بسيجي‌اند و از گراني بنزين و تصميمات دولت ناراضي‌اند، و طرف چپ... طرف چپ هم از تصميمات دولت ناراضي‌اند، اما خب اسمشان چيست؟ چه فرقي با همين‌ها دارند؟ و سوال مهم اين است که چرا بسيجي‌ها بايد خود را مقابل گروهي تعريف کنند که دارد به اين دولت حمله مي‌کند؟ يکي از بچه‌هايي که روي سکو نشسته و تماشا مي‌کند از دوستش مي‌پرسد: -ميگن چي بايد گم بشه؟ و دوستش که انگار خوب نشنيده است مي‌گويد: -وزير! ميگن وزير بايد گم بشه! -ايول!احساس سوختن به تماشا نمي‌شود؟از اين‌جا ديگر فضا عوض مي‌شود. پسر چکمه‌پوش همراه يک دختر شال و کلاه‌دار از جمع مي‌آيد بيرون و با چندنفري صحبت مي‌کند. گروهش همچنان يک‌درميان به دولت و بسيج شعار مي‌دهند. گاهي که آن بين يکي شعار تندتري مي‌پراند، يکهو صدا مي‌خوابد و بعضي‌هايشان بهم نگاه مي‌کنند که: اين ديگر از کجا آمد! حراست دانشگاه بين دو گروه ايستاده و گاهي بينشان رفت‌وآمد مي‌کند و چيز‌هايي دم گوش دانشجو‌ها مي‌گويد. تماشاچي‌ها دارند با شوخي و خنده ماجرا را دنبال مي‌کنند و هر از گاهي در پاسخِ «توپ، تانک، فشفشه...» مي‌گويند: اين توپ بايد گل بشه! پسر لاغري که ريش‌هاي نارنجي دارد به دانشجو‌هاي بسيجي اشاره مي‌کند و به کناري‌اش مي‌گويد: اين‌ها همه لباس شخصي‌اند بابا! «غيربسيجي‌ها» براي جبران کمتر بودنشان به سمت ما مي‌چرخند و شعار مي‌دهند: «تماشاچي نميخوايم / تماشاچي نميخوايم» و «دانشجوي باغيرت / حمايت حمايت» و بعد شروع مي‌کنند به خواندن سرود يار دبستاني. بسيجي‌ها هم سرجايشان ايستاده‌اند و همان قبلي‌ها را تکرار مي‌کنند: «گراني، يک‌دفعه، شبانه / امان از اين طرح مدبرانه!» و يا «دست‌هاي پينه‌بسته / پاي نظام نشسته». حالا ديگر، از آن دوگروه آن‌قدر شبيه، تنها چيز‌هاي مشابه، بلند بودن صدا‌ها و دست‌زدن‌هاست.«سر در» ناموس ماستاگر هيچ‌وقت دانشجوي دانشگاه تهران نبوده‌ايد و وقتي که از جلوي سر در رد مي‌شويد، با حسرت به آن نگاه مي‌کنيد و ناخودآگاه ميلتان مي‌کشد که با آن عکس بگيريد، نگران نباشيد. شما مشکلي نداريد. راستش را بخواهيد، خود دانشجو‌هاي دانشگاه تهران هم عاشق عکس‌گرفتن با سر در اند. از همان روز اول که ورودي‌اند، تا روز آخر که فارغ‌التحصيل مي‌شوند. وقتي در دانشگاه تهران براي تجمعي فراخوان داده مي‌شود، يعني همه چيز مقدمه است براي حرکت به سمت سر در و درنهايت ثبت يک فريم عکس؛ که يعني اينجا، دانشگاه مادر، دست ماست! سر در، به هر آن‌چه که زيرش باشد، ضريب مي‌دهد. گروهي که از چپ رفته بودند و اسمشان را «چپ‌ها» گذاشته‌ايم، به هر دري مي‌زنند راهشان را به سر در بسته مي‌بينند. برمي‌گردند بالا و از طرف ديگري دوباره مي‌روند پايين، خودشان را مي‌چسبانند به نرده‌هاي سبزرنگ دانشگاه تهران و بين خودشان بحث مي‌کنند که چگونه از نرده‌ها رد شوند و بريزند در خيابان. نرده‌ها بلند است، ناچار داخل دانشگاه مي‌مانند و شعارهايشان را ادامه مي‌دهند: «دانشجو، کارگر / ايستاده‌ايم در سنگر» بسيجي‌ها هم، صد متر آن‌طرف‌تر، سر در را گرفته‌اند و صدايشان بلند است: «دانشجوي مسلمان / فداي مستضعفان». خورشيد در حال غروب است و عابران خيابان انقلاب که دانشگاه تهران را از درون نمي‌شناسند، از لابه‌لاي نرده‌ها و موتور‌هاي نيرو‌هاي انتظامي، با تعجب اين نمايشگاه را تماشا مي‌کنند، و متوجه نمي‌شوند امروز درون دانشگاه تهران چه خبر بود. دو گروهي که حالا شعار‌هاي هم‌ديگر را هم نمي‌شنوند.به خانه برمي‌گرديمديگر به زور و فقط زير نور چراغ‌هاي دانشگاه مي‌شود حجم جمعيت را ديد و صدا‌ها هم پس از اين يکي دو ساعت فروکش کرده. چپ‌ها، نااميد از دانشگاه و خيابان، ديگر پراکنده مي‌شوند و بسيجي‌ها هم زير سر در اذان مي‌گويند و همان‌جا نماز جماعت مي‌خوانند. ساعت حدود 6 و 7 عصر است. دانشگاه، امن و آرام، به شب تحويل داده مي‌شود، تا سحر چه زايد باز...راند دوم، و شايد آخراين‌که هر گروه شب را چگونه گذرانده، نمي‌دانيم. اين‌که در اتاق فکر‌ها چه گفته شد و چه گذشت را هم. فردا از دانشگاه تهران، فقط يک خبر دهان به دهان مي‌چرخيد: «امروز دوباره تجمعه!» و همين. بدون هيچ جزئياتي و بدون حتي يک خط نوشته براي دعوت به حضور.باز هم از همان حوالي 3 و 4 بعدازظهر ديگر جلوي سر در خلوت نبود. دقايقي کشيد تا هر دو گروه که حالا بزرگ‌تر و تازه‌نفس شده بودند مجدداً همان آرايش ديروز را بگيرند: بسيجي‌ها سر در، چپ‌ها محوطه. البته از بعد نماز ظهر و عصر، بسيجي‌ها در پرديس مي‌چرخيدند و چپ‌ها هم در چند دانشکده يارگيري مي‌کردند. شعار‌ها هم انگار به‌روز شده بود و گاهي با يک مصرعِ دوم کامل‌تر شده بودند: «اصلاح اقتصادي با شوک‌دادن نميشه / آشوبگر بي‌ريشه، تهران دمشق نميشه»«در» به «در»بسيجي‌ها که انگار همه انرژي‌شان را از سر در مي‌گيرند، قصد ندارند به هيچ قيمتي از کنارش تکان بخورند و سفت‌وسخت بناي بتوني قديمي را در قرق خودشان دارند. چپ‌ها، يا همان غيربسيجي‌ها، که مي‌بينند با نفرات فعلي‌شان، عکس با سر در که هيچ، حتي به لمس سر در هم نمي‌رسند، با همان جمع مسير ديروز را تکرار مي‌کنند و با شعار‌هاي رنگارنگ، از دانشکده‌هاي دوروبر بچه‌هايي که تازه کلاسشان تمام شده يا هنوز مرددند را به خوشان اضافه مي‌کنند. بعد دوباره مي‌آيند سمت سر در و باز برمي‌گردند بالا. انگار آرزوي فتح سر در قرار است روي دلشان بماند. خب حالا اين در نشد، يک در ديگر! اصلاً سر در هم مثل همه درها. چه فرقي دارد. مي‌رويم در قدس، از آن‌جا هم مي‌شود به خيابان رسيد. بله آقايان، جمع کنيد برويم آن سمت. از قديم هم مي‌گفتند که خدا -يا هر چيز ديگري که دينش افيون نيست و اين‌ها- گر زِ حکمت ببندد دري، زِ رحمت... آه! انگار اين‌جا کسي نيست که ما را ببيند. يعني با اين وضع برويم بيرون؟ نه بهتر است بمانيم. هنوز در 16 آذر هم هست و آن هم خوب است ديگر. برويم آن‌طرفي. شايد آن‌جا دوربين‌ها و مردم منتظرمان باشند که ديگر برويم و... عجب! اين در هم باز نيست!چپي که بود، چپي که نيستچپ‌ها مدت‌هاست که مقابل خودشان هيچ درِ بازي نمي‌بينند. از همان دهه 60 که در دانشگاه تهران با همين خط امامي‌ها شب و روز بحث مي‌کردند و آخرش دست از پا درازتر بر‌مي‌گشتند، تا زمستان 96 که دوربين بي‌بي‌سي را روي ساختمان مقابل سر در کاشته بودند و نمي‌توانستند حتي يک سطل آشغال را بکشانند و دم در آتش بزنند، تا تجمع اعتراض به حجاب بهار 98 که هر چه دور دانشگاه چرخيدند چيزي گيرشان نيامد و نهايتاً خزيدند در سالن همايش پرديس هنر، و تا همين امروز، که دستشان از هميشه خالي‌تر است. چپ‌ها هيچ درِ بازي مقابل خود ندارند، و از هر روزنه‌اي مثل 16 آذرها، يا سخنراني رئيس‌جمهور در دانشگاه يا همين گران‌شدن بنزين، مي‌خواهند خودشان را از خانه‌هاي تيمي بکشند بيرون. امروز، هواي چپ‌ها، مثل باران ريز و ابر دود سيگار بالاي سرشان، تراژيک و نفسگير است. جمع بدون ليدر و چنددسته‌اي که هر وقت خسته مي‌شوند، يکي از بينشان شعار جديدي داد مي‌زند، که اگر همين هم کمي تندتر باشد و از حدواندازه «نان، کار، آزادي» بيشتر برود، يک‌درميان همراهي نمي‌کنند.کارت آخر، و نه بهترين کارتاين روز‌ها بعد از غروب آفتاب، بعضي شهر‌ها متلاطم و آشوب‌زده‌اند. طبق معمول، تا صداي مردم بلند مي‌شود، قبل از اين‌که شنيده شود، سوارش مي‌شوند و مي‌برند همان طرف‌ها که خودشان مي‌خواهند. شايد همين ايده و شکست ديروز بود که جرقه‌اي در ذهن چپ‌ها انداخت که تير آخرشان را بزنند: حالا که نه پرديس و نه سر در را نداريم، راه خيابان هم که بسته است، مي‌ماند نرده‌ها! از کاجستان مي‌گذريم و نبش انقلاب و 16 آذر مي‌چسبيم به نرده‌ها. حالا چسبيده به نرده‌ها هم نشد، نشد. آنقدر داد مي‌زنيم تا شايد کسي بيايد! جيغ مي‌کشيم و شعار مي‌دهيم! «هم‌وطن باغيرت / ماشينتو خاموش کن»! خاموش کن و بيا اينجا و ببين ما چه مي‌گوييم. انقلاب را ببند و بيا پيش ما تا باهم بريزيم در شهر و هر چه دم‌دستمان است به رنگ خودمان دربياوريم...مردم از کنار نرده‌ها مي‌گذرند و هرازگاهي نگاه رقت‌آميزي به صورت‌هاي بي‌رمق جمع پنجاه نفره مي‌اندازند که با صدا‌هاي نامفهوم، آخرين تلاش‌هايشان را براي جلب نظر عابران خرج مي‌کنند. آن عده که براي تماشا و کنجکاوي از ديروز بين چپ‌ها مي‌چرخيدند، حالا ديگر حوصله‌شان سررفته و يکي يکي جدا مي‌شوند. بعضي‌ها هم که به اين جمع دل بسته بودند و مي‌رفتند که بنزين را ارزان کنند يا باري از دوش کسي بردارند، حالا همه‌شان را کنج لاو گاردن مي‌بينند؛ خسته، سرگردان، و مبتذل. لاو گاردن اولين بارش نيست که شکست عشقي را مي‌بيند، اما ما، آخرين باري است که براي عدالت، به چپ‌ها، يا کساني که ادايش را درمي‌آورند، دل مي‌بنديم.سر در، همچنان لبريز از انقلابي‌هاست. بدون ضعف، بدون يأس و آسوده.گزارشي که خوانديد در همان روزهاي آبان 98 توسط نويسنده نوشته شده و ابتدا در خبرگزاري دانشجو و سپس در کانال بسيج دانشگاه تهران منتشر شده است. پس از يکسال نويسنده اين متن، تنها بعضي از تعابير به کار رفته در متن اوليه را ويرايش کرده و هيچ‌کدام از وقايع، شعارها و غيره تغييري نکرده است.