بررسی زیرنویس‌های فارسی فیلم Old؛ انتظارها بیشتر بود‍!

فیلم در مورد خانواده‌هایی است که برای تعطیلات سر از یک جزیره خالی از سکنه در می‌آورند، غافل از این که هر ساعت در این جزیره ماندن، مساوی ۱۰ سال از عمرشان است. فیلم در یک سری از جملات به موضوع فیلم اشاره می‌کند و به‌طور کلی زبان چندان سختی ندارد. المان‌های فرهنگی آن به‌نسبت دیگر فیلم‌ها کم است و چالش زیادی مترجم‌ها را درگیر نمی‌کند.تیم‌های ترجمه‌ای با اسم‌های بزرگ و مشهور آن را ترجمه کرده بودند. با وجود تمام این موارد، انتظارم از عملکرد آنها بیشتر بود. در برخی موارد انگار مترجم‌ها سرسری کار را جمع‌وجور کرده بودند و احتمالاً در صورتی که وقت بیشتری صرف می‌کردند، می‌توانستند محصولی بهتر را به بیننده ارائه کنند.بررسی زیرنویسترجمه شعر، جدای از مهارتی که نیاز دارد، تکنیک‌های خاصی هم می‌طلبد و مترجم نمی‌تواند همان طور که بخش‌های دیگر فیلم را ترجمه کرده، آنها را هم ترجمه. در این صورت دیگر چه تفاوتی میان دو بخش وجود خواهد داشت؟ ترجمه شعرها و ترانه‌ها در یک فیلم، جرأت می‌خواهد؛ چراکه کار حساس است و استفاده اشتباه از ابزارها، می‌تواند به کاهش کیفیت محصول منجر شود. در این مورد، ترجمه تیم‌های دیجی موویز و ۳۰نما سعی کرده‌اند تا حد ممکن ابزارها و مصالح متن مقصد را استفاده کنند. هر دو ترجمه کمی از زبان طبیعی فاصله گرفته و شاید بتوان آن را کمی سرسری دانست. از سوی دیگر در ترجمه تیم دیجی‌موویز، کلمه «Altar» به معنای دیگری استفاده شده است.در مورد ترجمه تیم بیا۲موویز، استفاده اشتباه از «شرف» باعث شده تا معنایی که به دستمان می‌رسد با چیزی که باید برسد تفاوت داشته باشد. احتمالاً مترجم‌های این تیم به‌دنبال «ادبی جلوه‌دادن» ترجمه خود بودند و این موضوع را می‌توان دلیل استفاده از «عزیمت قهرآمیزش» دانست. این جمله به‌ظاهر بسیار ساده است؛ ولی خب بیایید کمی دقیق‌تر به آن نگاه کنیم. استفاده از کلمه «متأسفم» برای عذرخواهی در زبان فارسی بسیار کم مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگر از من بپرسید، استفاده از متأسفم را نوعی تأثیر بد زیرنویس‌های فارسی قدیمی‌تر می‌دانم.در اینجا، مادر یک دختر بچه در مورد صدای او این را می‌گوید؛ دختر قبل از این جمله در حال آواز‌خواندن بوده و مادرش آوازش را قطع کرده است. یکی از ابعاد مهم این جمله اشتیاق گوینده برای دیدن آینده است. از نظر من هر سه زیرنویس رابطه میان یک مادر و دختر کوچکش را بهم زده‌اند. یعنی کدام مادری به دختر بچه‌اش می‌گوید «مشتاقانه» یا «بی‌صبرانه»؟ استفاده از کلمه‌های طبیعی‌تر قطعاً می‌تواند به بهترشدن ترجمه این جمله کمک کند. این جمله از زبان یک پسر بچه ۶ ساله بیرون می‌آید. تیم ۳۰نما داستان را خیلی ساده به پا کرده. تیم بیا۲موویز با اضافه‌کردن «اسکوبا» به جمله فارسی، سؤالی را برای بیننده فارسی‌زبان ایجاد می‌کند که می‌توان آن را اضافه دانست. تیم دیجی‌موییز هم سعی کرده با اضافه‌کردن بخش‌هایی، جمله را طبیعی‌تر کند. تا به اینجا جملات مشکل خاصی ندارند؛ ولی وقتی دنباله جمله را می‌خوانیم، داستان کمی عجیب و غریب می‌شود. ساده به پا کردن ۳۰نما اینجا به دادش رسیده و بدون مشکل جمله را رد می‌کند. اما اضافه‌کردن اسکوبا، در جمله تیم بیا۲موویز کار را کمی از چهارچوب خارج کرده و شاهد ساختار غیرطبیعی هستیم. کار را با زیرنویس دیجی‌موویز شروع می‌کنیم؛ «درحالیکه اساسا» خیلی خیلی برای دهان یک بچه بزرگ است. رعایت‌نکردن همین مسئله باعث شده تا جمله عجیب به نظر برسد. بیا۲موویز از «از نظر فنی» استفاده کرده و تیم ۳۰نما آن را با استفاده از تکنیک «دلیشن» (Deletion)، از معادله خط زده است. حذف «Technically» به نظر انتخاب بهتری نسبت به دو انتخاب دیگر است. صد البته ۳۰نما سعی کرده با یک «الان»، جای خالی ساختاری که در انگلیسی وجود دارد و ما در فارسی نداریم را پر کند که خود به انتقال مفهوم کمک کرده است و نمی‌گذارد جای خالی کلمه اول حس شود.این جمله به نظر من یکی از جالب‌ترین جمله‌های این فیلم و شاید یکی از چالش برانگیزترین‌ها بوده است. پیش از آن بگذارید کمی توضیح بدهم که داستان از چه قرار است؛ مادر دو کودک به آنها می‌گوید که انقدر سعی نکنند کاری کنند زمان زودتر بگذرد تا به مقصد برسند و شاید منظورش این باشد که قدر لحظات را بدانند. کمی بعد خودش غرق در کارش می‌شود و همین موضوع باعث می‌شود یکی از فرزندانش این جمله را به او بگوید. حالا که منظور جمله را فهمیدیم، کار را با ۳۰نما شروع می‌کنیم؛ از نظر من رعایت رجیستر یکی از نکات مثبت این جلمه است. البته جمله جای بهترشدن دارد و می‌توان آن را کمی بچه‌گانه‌تر کرد.در مورد تیم بیا۲موویز، ترجمه از لحاظ معنا می‌تواند درست باشد ولی استفاده از این ضرب‌المثل، کمی زیاده‌روی است. تیم دیجی‌موویز در این جمله آن گونه که انتظار می‌رفت عمل نکرده و جمله فارسی تا حدی عجیب‌وغریب است؛ کودکی که می‌گوید «عالم بی‌عمل نباش»!در ترجمه تیم ۳۰نما شاهد یک شیفت هستیم. «بهشتی» به‌عنوان یک صفت در جمله فارسی عمل می‌کند و این در حالی است که نقش آن در جمله انگلیسی اسم است. این قبیل شیفت‌ها طبیعی هستند ولی به خودی‌خود ایرادی ندارند؛ در اینجا اما، جمله کمی رقیق شده است و دیگر نمی‌توان تأکیدی که روی «بهشت‌بودن» این مکان وجود دارد را فهمید. تیم بیا۲موویز باز هم سعی کرده تا نسخه‌ای ادبی از متنی که زیر دستش بوده ارائه کند. انتظار می‌رفت هم ترجمه تیم ۳۰نما و هم ترجمه بیا۲موویز، خیلی ساده باشد؛ کاری که دیجی‌موویز کرده است؛ هر سه ترجمه مشکل طبیعی‌بودن در زبان مقصد را دارند.ترجمه دیجی‌موویز به‌گونه‌ای است که انگار این چندمین بار است که بچه‌ها گوینده جمله را می‌بینند، در صورتی که این طور نیست. احتمالاً اشتباه در خوانش جمله انگلیسی باعث این اشتباه شده است. تیم ۳۰نما و تیم بیا۲موویز هم ترجمه‌ای غیرطبیعی ارائه کرده‌اند.کدام فارسی‌زبانی را دیدیم که بگوید خدای من؟ من فقط یک جا می‌بینم آن هم وقتی است که می‌خواهند در مورد فلان چیز صحبت کنند! تیم ۳۰نما در برخورد با این المان فرهنگی، سعی کرده تا نسخه کوتاه‌شده آن را بنویسد. بیا۲موویز مفهومی اشتباه را برداشت کرده و دیجی‌موویز هم سعی کرده مفهومی را استفاده کند که کمی طبیعی‌تر باشد. تیم دیجی‌موویز به‌شدت علاقه داشته تا تک‌تک المان‌هایی که در متن مبدأ داشته را وارد متن مقصدش هم بکند. این موضوع در بعضی جاها همایندهای زبان فارسی را دچار تغییر می‌کند. مثلاً در فارسی همیشه جایی عفونت «می‌کند»؛ به‌عبارت دیگر ما نمی‌گوییم عفونت می‌کنی، همیشه محل عفونت بیان می‌شود و می‌گوییم فلان جایت عفونت می‌کند. همین مشکل در ترجمه بیا۲موویز هم وجود دارد ولی ۲ برابر؛ هم در مورد «عفونت کنی» و هم در مورد «خودت رو ببری». ترجمه ۳۰نما این مشکل را با استفاده از «زخمی» و «جاییت» حل کرده است.پیش از جمله بچه‌ها می‌گویند قایم موشک بازی کنیم و اینو در حال چشم‌گذاشتن می‌خواند. همان ادامه ده، بیست، سی، چهل خودمان است. هر ۳ تیم عملکردی بد در این مورد داشته‌اند. کمی بالاتر دیدیم که از «دیگ به دیگ» و امثال آنها استفاده شده بود ولی حالا اینجا این چنین؟ یک یکدست نبود سیاست ترجمه‌ای قطعاً نمره‌ای منفی در یک محصول ترجمه به حساب می‌آید.در مورد ترجمه‌های تیم‌های ۳۰نما و بیا۲موویز، بخش «Try» حذف شده است که از نظر من انتخاب درستی بوده است. تیم دیجی‌موویز آن را ترجمه کرده ولی با ساختاری متفاوت. در این خط ترجمه تیم بیا۲موویز را بیشتر از دیگر می‌پسندم؛ اول بخاطر تغییر «این» به «اون» و دوم بخاطر استفاده از «خب». صد البته اگر من جای مترجم‌ها بودم، از «خانومه» استفاده می‌کردم.ترجمه تیم‌های ۳۰نما و دیجی‌موویز ساده و تقریباً مشابه سبک صحبت‌کردن شخصیت سیاه‌پوست فیلم است. تیم بیا۲موویز طبق عادتی که در طول بررسی دیدیم، علاقه زیادی به شاعرانه‌کردن ترجمه‌اش داشته است!در اینجا بحث این است که آیا زد و خوردی بین طرفین پیش آمده است که دماغش خونی است یا نه. ترجمه دیجی‌موویز از «خون دماغ» استفاده کرده است و این در حالی است که فارسی‌زبان‌ها برای اشاره به خون‌ریزی بینیِ ناشی از زد و خورد از این عبارت استفاده نمی‌کنند. تیم ۳۰نما هم «دماغش» را استفاده کرده است که به نظر اشبتاهی از روی بی‌دقتی است. اشکال این جمله در زیرنویس تیم دیجی‌موویز مشخص است. از بین تیم‌های ۳۰نما و بیا۲موویز هم ترجمه ۳۰نما روان‌تر است. یک المان فرهنگی دیگر و یک رویکرد متفاوت دیگر از تیم‌های ترجمه؛ قابل‌هضم‌کردن چنین مفاهیمی، باعث می‌شود غیرطبیعی‌تر شوند. در نتیجه پیشنهاد می‌شود سیاست مترجم در مورد المان‌های فرهنگی قابل‌قبول‌ترکردن آنها در متن مقصد باشد و نه توضیح و زوری قبولاندن آن به مخاطب!این مورد رو شما برام بنویسید.نتیجه‌گیریموارد ذکرشده بیشتر از نیمه ابتدایی فیلم بوده است. در نیمه دوم، جمله‌های چالشی زیادی نداشتیم و اگر هم داشتیم، هر سه تیم موفق شده بودند از پس آنها بربیایند. در بخش پایانی هم یک شعر مشابه با بخش ابتدایی داشتیم که مشکل در ترجمه آنها مشهود بود. ترجمه تیم ۳۰نما از دو مورد دیگری که بررسی کردم، بهتر عمل کرده بود؛ با این حال برخی کاستی‌ها در مورد این ترجمه هم وجود داشت. تیم تیم‌های بیا۲موویز و دیجی‌موویز هم تا حدودی در یک سطح بود و بعضی موارد دیجی‌موویز و برخی دیگر بیا۲موویز بهتر عمل کرده بود.