گاهِ گاهان_ شصت و یک

شصت و یک_می‌گوید... سر تکان می‌دهد... و آن لبخندِ روشن‌گر و اطمینان‌بخشِ همیشگی را بر لب نمی‌آورد... و چهره‌اش در حدّ ترسناکی جدّی است... - «راهِ دیگری نیست بهرام!»با یک شانه تکیه داده‌ام به چوبِ عمودیِ قابِ پنجره؛ در صورتِ ظاهر، قرینۀ یکدیگریم و در معنا... قطعاً قرینِ هم نیستیم... هر چند شاید هر دو تنها... نمی‌دانم... حدّاقل من تنها و شبیهِ یک لنگه کفشِ بُنجُل و دورافتاده...خدایا!...ولی آن چه چیز است که اینک می‌بینم کاملاً رخت بربسته از وجودِ او... چیزی که گُم شده از او و دیگر نیست... و در آن نخست دیدارهامان بود... بیست سالِ پیش...شاید نوعی سبُعیتِ اساطیری که او داشت... یک‌طور سردیِ بی‌رحم و حماسی... آن غرورِ ازلی و لم‌یزلی...که شاید محصولِ خودشیفتگیِ آن جوانِ شایسته‌ای بود که از هر نظر و وجهی که نگاه می‌کردیش، مطلقاً بی‌رقیب می‌نمود...و در برابر، آن‌همه عواطفِ مبهم و خام و پیچیده‌ای که به تناوب در میان می‌افتاد و هیچ‌یک نمی‌شناختیمش...و اما اینک... هر دو – حداقلّ تا حدودی- خود را و حتی دیگری را می‌شناسیم... دو انسانِ طبیعی شاید... یکی خیلی عادی، یا نه کمتر از عادی... یکی همچنان فوق‌العاده درخشان... و هر دو انگار می‌خواهیم جبران کنیم آن فاجعۀ مرگبار را که ناگهان چقدر زود دیر شده بود...[1] پیدا است که او نمی‌گریزد از من... شاید چون دیگر در خطرِ سقوط قرار ندارد... و امّا من... قطعاً در ژرفنای ساقط‌شدگیِ خویش، جایگاهی از این ژرف‌تر و زیرین‌تر متصوّر نیست برایم... و می‌دانم که او هم می‌بیند... احتمالاً پس از آخرین معاینه، کمابیش دریافته که هیچ نیرویی حیاتی نمانده در تنم... هر چه هست سرسختیِ روح است و بس... که نمی‌گذارد خلاص شوم...پس بی‌معطّلی می‌گویم:- «ببین دکتر جان! من چنین توقّعی ندارم. شاید خودت هم بدانی. تا همین‌جایش هم واقعاً لطف کرده‌ای. الحمدلله حالم بهتر هم هست.»می‌دانم که راه و رسمِ او این نیست که مرا مجبور کند به اخذِ تصمیمی... البتّه منظورم فقط از طریقِ توسّل به انحاء مختلفِ قوای قهریه است... چون احتمالاً سعی خواهد کرد فریبم دهد... به همان شیوۀ ساده‌دلانه‌ای که معمولاً دارد... اصرار خواهد کرد؛ نه به طریقِ تکرار... بلکه با استدلال... با فسون و فسانه...چقدر این بازی‌هایش را خوب می‌شناسم... وقتی همراه با چرخشِ دست، منطق می‌بافد... وقتی سکوت می‌کند به موقع... حواسم را پرت می‌کند... مثلِ یک کودک دلبری می‌کند با آن ترفندهایی که شاید نداند چقدر دوست می‌دارمش... آخ میکائیل! ببینم چه در چنته داری اکنون؟ من منتظرم...این بار هم هر دو دست را می‌گشاید از هم و می‌گوید:- «بهرام! بیا در موردِ آن حرف بزنیم.»می‌گویم:- «مثلِ همان قدیم‌ها؟... یادت هست وقتی قرار بود اولین‌بار در باغ کلیسا، فقط کمی استراحت کنم در آلاچیق... و پروازِ ساعتِ 5 بعد از ظهرم را از دست دادم؟»سر فرو می‌اندازد برای لحظاتی و می‌خندد خجولانه و انگار که به خود...ولی وقتی باز رو می‌کند به من، جدی است و یک دستش را حولِ همان دایرۀ فرضی حرکت می‌دهد...- «این بار به نظرم خیلی سخت‌تر است بهرام! می‌بینی چقدر درد داری؟... من آن را کاملاً احساس کردم. می‌دانم چرا این‌قدر زیاد است. درک می‌کنم که چرا این‌همه درد هست.»می‌خواهم بگویم درد نیست... درد ندارم... مرگ دارم!... و خودت این را در پیشانی‌ام، رگ گردنم و استخوانِ جناقِ سینه‌ام خوانده‌ای ... و شرط می‌بندم که پیش از این در سرنوشتم دیده‌ای که مرا دعوت کردی به آن سخنرانیِ مرگ‌آگاهی... کتابِ آیینِ تدهینِ مردگان را می‌دهی بخوانم... فقط نمی‌فهمم الان و در این احوالاتی که داری، وسطِ این همه مشغله و بروبیا، چرا باز می‌خواهی به جای من بمیری؟...ولی البته که هیچیک از این هذیانات را نمی‌گویم و فقط پاسخ می‌دهم که:- «تا جایی که من به خاطر می‌آورم، این پدیدۀ انتقال، به تو نیز آسیب می‌رساند.»با همان منطقِ بی‌سروته و قشنگِ فریبنده‌اش در می‌آید که:- «شاید آنقدرها هم که پیش‌بینی کرده‌ام، سخت نباشد. ضمنِ آن که به همین دلیل خواستم آیینِ تدهین را بخوانی؛ تا اگر لازم شد، بلد باشی انجامش دهی.»هول و تکانی که می‌دود در سلسله اعصابم، جدایم می‌کند از دیوار تا بایستم خبردار و درست بفهمم که چه می‌گوید و مقصودش چیست...باز هم کمی پابه‌پا می‌شوم تا جلوتر بروم سرِ آخر، شاید معنی کلامش را در آن ژرفای آبیِ خیس بیابم... یعنی باز اشک است که می‌درخشد در دو چشمش... یا بازتابِ باران است و بخاراتِ پشتِ شیشه و نورِ خیابان و پرتوِ مبهمِ چراغ‌های سقفِ کاذب؟...می‌پرسم:- «من تدهین انجام دهم؟... من؟!... می‌شود لطفاً بیشتر توضیح دهی؟»با سرعتی کمی بیش از معمول، هر دو دستش را حینِ سخن، تکان تکان می‌دهد و تند تند می‌گوید:- «خواهش می‌کنم هیچ نگران نشوی!... کلّاً شاید نیازی نیفتد که تو اقدامی انجام دهی. اصلاً خودم درستش می‌کنم. خوب؟... به من که اطمینان داری... نداری؟»«هیچ»، «کلّاً»، «اصلاً»...حیرانم کرده...کاربردِ آن همه قیدهای تأکیدی نشانۀ پنهان کردنِ یک تردیدِ اساسی است یا یک دروغِ بزرگ؟... به خصوص آن که سابقۀ پیشینی ندارم از چنین رسمی در شیوۀ سخنوریِ او...افزون بر این، آخرین باری که اطمینان کردم به او، برای همیشه از دستش دادم...ولی حقیقت این است که دلم همیشه می‌خواهد اعتماد کند به او... به بازی‌هایش... درمان‌های موقّتیِ کم‌تأثیرش...دروغ‌های حمایت‌گرانه‌اش... نیروهای ماوراءطبیعیِ مفلوک و امیدهای معلولِ ناتوانِ نافرجامش!...پس می‌گویم... با آهنگی که به تقلید از او سعی می‌کنم، صریح و قاطع بنماید و البته مهربان...:- «ببین میکائیل جان! ما هر دو تغییر کرده‌ایم... نه؟!... بزرگ شده‌ایم... من دیگر آنقدرها که تو در خاطرداری، آسیب‌پذیر نیستم... ضمنِ این که- صادقانه بگویم- نمی‌خواهم به واسطۀ این انتقال، از سوی من به تو رنج و عذابی برسد... نمی‌دانم منظورم روشن هست یا نه؟»باز با همان حال و هوای تازه، طوری که انگار قدری دستپاچه و بلاتکلیف، با عجله می‌گوید:- «قرار نیست من خیلی عذاب بکشم. ببین... من درد را می‌گیرم و در فضا رهایش می‌کنم... در ابعادِ دیگری از فضا... حتماً شنیده‌ای که هر موقعیت و امکانی، حداقلّ ابعادِ یازده‌گانه دارد. من دردها را آن طور که الان در سینۀ تو فشرده شده، در یک فضای سادۀ سه‌بعدی که نگه‌نمی‌دارم...»توضیحاتِ خیالبافانه‌اش، که برایم در حدّ احساس‌برانگیزی آشنا است و اصلاً غمِ غربت انداخته در دلم، و البته به خزعبلاتِ پسربچه‌ای می‌ماند که به تازگی مطالعۀ تفنّنیِ مجلّات شبه‌علمی را آغاز کرده باشد، صاف می‌بردم به اواخرِ تابستانِ بیست سالگی‌ام...... نشسته بودیم روی یکی از آن نیمکت‌های چوبی دانشگاه، با پشتیِ آهنیِ داغ و آفتاب‌خورده و زیر درخت بیدی کهنسال... او داشت نگاهی می‌انداخت به ساعتِ پشتِ دستش... و می‌دانستم چند ثانیه بعد خواهد گفت: برویم؟... و چون دیرش شده، از آن دروازۀ فولادیِ رو به شرق، که پا بیرون گذاریم، خداحافظی خواهد کرد، فقط با حرکتِ دو انگشتِ دستِ نیمه‌باز... و در امتدادِ بدرود با من، به اشارۀ همان انگشتان، یک تاکسی را متوقّف خواهد نمود و بی آن که دیگر نگاهی به سوی من اندازد، خود را روی صندلیِ عقبی رها خواهد ساخت تا قدری خشمناک و احتمالاً عاشق بر جایم گذارد...عاشقش بودم و نمی‌دانستم... که عشق برایم همان معنای عرفیِ مشروع را داشت...لاجرم تصور می‌کردم دیوانه‌ام و علت خشمِ علاج‌ناپذیرم نیز همان بود...پس قبلِ این که چیزی بگوید و نیم‌خیز شود، مچ دستِ ساعتی‌اش را محکم گرفته بودم و قلبم تند طپیده بود...که او خیره شده بود توی چشمم... با آن اعتماد به نفسِ طعنه‌آمیز و با آن سه‌رخِ مجسمه‌وار و آن نگاهِ گرمِ خاکستری‌اش... و منتظر مانده بود...کمابیش از حالِ من آگاه بود... حداقلّ بهتر از خودم.احمقانه پرسیده بودم: «دوست هستیم؟»ساده پاسخ داده بود: « بله...»دستش را رها کرده بودم و نمی‌دانستم با آشوبِ توفانِ درونی چه کنم که او گفته بود:- «بگو بهرام! هر چه در فکرت می‌گذرد بگو.»به خود جرأت داده، غوغای دلم را رها ساخته و رعدآسا- البته زیرِ لبی- غریده بودم:- «مگر دوستی، یک احساس یا چه می‌دانم یک قراردادِ اجتماعی و عاطفیِ دوجانبه نیست؟ پس چرا تو همیشه آسوده و فارغ‌البال به نظر می‌رسی، ولی من دائم باید احساساتِ دردناک و منفی را تجربه کنم.»ابتدا خندیده و مرا رنجانده بود. ولی بعد با لحنی خیلی جدی، با متانت گفته بود:- «شاید علّت آن باشد که تو کمبودِ الکترون داری و در این ارتباط، سیلی از بارِ منفی به سویت سرازیر می‌شود؛ شبیه آن چه هنگامِ برخوردِ صاعقه از یک ابرِ توفان‌زا برای اشیاءِ زمینی اتفاق می‌افتد...»در آن تابستانِ خشکِ داغ، نشسته بر نیمکتِ دانشگاهِ متروکِ ایامِ تعطیلات، به یکبارگی و از اعماقِ جان، پذیرفته بودم که او آن ابرِ پر بارانِ حادثه‌آفرین است که در زمینِ سترون و خالی و تشنۀ جانِ من، کولاکِ مصیبت برپا کرده ...حیرت‌زده و هراسان، مبهوت او مانده و پرسیده بودم:- «جدی می‌گویی؟؟...»گفته بود:- «البته که نه!»و باز خندیده و مرا رنجانیده بود... با آن چشمها و دندان‌های درخشان و چالۀ قشنگِ زنخدانش که به گاهِ خنده، گودتر می‌شد...(ادامه دارد)[1] - ناگهان چقدر زود دیر می شود...(قیصر امین پور)قسمت بعدقسمت قبل