انقلاب یا کودتا

انقلاب یا کودتا مهدی شبان ابتدا نگاهی داشته باشیم به تحوالت سال 57 کشور ایران. آیا این تحوالت صرفا کودتای گروهی علیه حکومت وقت و حاکم شدن بر جامعه درنظر گرفت یا به معنای واقعی میتوان یک انقالب نامید؟ برای پاسخ به این سوال کافی است به اهداف اصلی این تحول اشاره کنیم. اما با یکدیگر معنای انقالب رو مرور کنیم. انقالب به نغییر و تحول ناگهانی، سریع و عمیق در سیستم اداری، سیاسی و اقتصادی کشور گفته میشود به طوری که این تغییر با تمام وجود در کشور احساس شود. وقنی قبل و بعد بهمن پنجاه و هفت رو مقایسه میکنیم، شاهد تغییر بنیادین در کشور در نظام بروکراسی، قانون اساسی و آرمانها و ارزشها بودیم در نتیجه به آن انقالب لقب می دهیم. انقالبی که حاصل از اعتراض به وضع موجود جامعه بود ولی به سمت اهداف خاصی هدایت شد که فرجام به انقالب اسالمی ایران انجامید. انقالب اسالمی که در نهایت به رفراندوم مردمی گذاشته شد و با رای اکثریت قریب به اتفاق مورد پذیرش قرار گرفت. انقالبی که رهبران آن داعیه پیاده سازی اسالمی داشتند که قرنهاست جهان روی خوشی به آن نشان نداده بود و فرصتی فراهم شد تا مسلمانان برنامه دین خود را در سطح حکومت و جامعه پیاده کنند و آن را به عنوان الگویی از حکومت دینی به جامعه بشریت ارائه کنند؛ ماهیت یک انقالب به مشخصه ماهوی و اهداف آن مربوط میشود. بنابر این مطلب یکی از تفاوت های انقالب اسالمی با دیگر انقالب های در سطح جهان به خصوص قرن بیستم)مثل انقالب روسیه، الجزایر، فرانسه و ...( تفاوت در هویت و اهداف آن است به طوری که انقالبها معموال علیه ظلم حکومتی یا فقر و وضع بد معیشت یا رهایی از چنگال استعمار اتفاق می افتادند و حکومتی که روی کار می آمد صرفا برای رفع این تبعیضها شکل میگرفت اما انقالب اسالمی به ماورا این موضوعات می اندیشد، استکمال معنوی مردم؛ که آن هم از اندیشه ها و مبانی خود گرفته است که در مسیر این هدف مشخص هرچیزی که مانع برآوردن این هدف شود، به رفع آن می پردازد از جمله فقر، ظلم و استبداد؛ و به دنبال اینست کرامت انسانی نیز در مسیر حفظ شود بنابراین میتوان این انقالب را یک سر و گردن باالتر از بقیه دانست. نکته دوم این نهضت را میتوان در رهبران آن جستجو کرد به نحوی که هیچ یک از آنان برای همراه کردن مردم و به صحنه میدان آوردن آنان، دروغ و نیرنگ به کار نبردند و پی آن نبودند که صرفا احساسات مردم را به خروش در آورند بلکی برای یک منطق و گفتمانی مبارزه میکردند و آن را به صورتهای مختلف تبیین میکردند. در اینجا فرق بین انقالب اسالمی با اسالم انقالبی فهم میشود که در اولی انقالب وسیله ای برای تحقق اسالم هست ولی در دومی اسالم میشود صرفا وسیله ای برای خیزش و قیام مردم و رهبران نهضت همیشه تاکید بر مفهوم اول داشتند. اما اآلن بعد از گذشت 42سال از آن انقالب، آیا هنوز جامعه بر مدار آن آرمانها و اهداف خود میچرخد و دچار انحراف یا بی نتیجگی نشده است؟! آیا جامعه هنوز در تعادل خود قرار گفته است؟ برای پاسخ به این سوال به ذکر چند نکته میپردازم. وقتی جامعه ای در حال تعادل است که همه یا اکثریت افراد آن از مزیت حضور در آن جامعه بهره ببرند و سود آن بیش از زیان آن باشد. این موضوع را میتوان با سنجه هایی مثل حضور اجتماعی مردم در عرصه هایی مثل 22بهمن،انتخبات، تشییع جنازه سردار سلیمانی و ... اندازه گرفت و با وجود نارضایتی هایی که وجود دارد، اما باز اکثریت مردم اعتماد به نظام را دارند. اما قضیه ای دیگری که قابل مطرح است اینست معیاری که میتوان فهمید انقالب هنوز در ریل خودش قرار دارد یا خیر، ماهیت اصلی خود انقالب است. فرهنگ جزو مهمترین بخش های دین اسالم و در نتیجه میتوان مهمترین عنصر انقالب اسالمی شمرد و برای زنده بودن این انقالب باید دید ارزش های فرهنگی جامعه هنوز پابرجاست یا خبر؛ حال که به فساد و بی عدالتی هایی در دل جامعه و توسط برخی افراد باالی نظام انجام میشودنگاه میکنیم، انحراف از اصول انقالب تصور میشود ولی مردم نسبت به این قضایا حساسیت نشان میدهند و دنبال از بین رفتن این بی عدالتی ها عستند که این نشان از زنده بودن آرمانها است یعنی مردم دیگر بی تفاوت نیستند و واکنش نشان میدهند. این رشد توده مردم را میرساند؛ دولتها داخل چارچوب همین حکومت و ذیل قانون اساسی فعالیت میکنند که خود تبلور زنده بودن آرمانها درنتیجه زنده بودن انقالب است. در عرصه های دیگر نیز وقتی نگاه میشود ممکن است با افت و خیزهایی روبه رو شویم ولی در کل وقتی این روند را با ابتدای انقالب میسنجیم، قطعا پیشرفت را شاهد بودیم. انقالب اسالمی دورنمایی از یک تمدن برای خود ساخته است و مقیاس ارزیابی تمدنها در در حد چند سده است؛ پس بنابراین چهل و دو سال زمان زیادی برای تحقق اهداف نیست. در بین تمدن شناسان معموال سده اول را مرحله تثبیت و خیزش یک تمدن مینامند که برای انقالب اسالمی مرحله تثبیت نظام را میتوان گفت انجام شده است درحالی وقتی به انقالب های معاصر مینگریم، میبینیم که آنها چس از چند دهه از اهداف خود منحرف شده و عمال ناکام مانده است. انقالب لنین در روسیه که نزدیک نصف جهان را درگیر کرده بود طولی نکشید که به شکست انجامید؛ انقالب الجزایر که به انقالب یک میلیون کشته مشهور است و علیه استعمار فرانسه انجام گرفته بود، پس از گذشت چندین سال، استعماری که از در بیرون کرده بودند از پنجره وارد کشور شد و انقالب به نتیجه مطلوب نرسید. ماهیت انقالب اسالمی که از جنس عنصر فکر و فرهنگ است، با تغییر مسئولین تغییر نمیکند و بقای این انقالب به بقای فکر و اندیشه آن است نه به کسانی که زمان انقالب جزو انقالبیون بودند ولی اآلن ازآن فاصله گرفته اند بنابراین انقالب را نباید با افراد برچسب زد که هروقت آنها رفتند، انقالب هم رفته است. باتوجه به این موضوع مهمترین خطری که این نظام را تهدید میکند، تغییر فکر و آرمانهای انقالب بین مردم به خصوص نسل جوان است که باید مراقبت کرد.