انواع مرخصی در آیینه قانون کار

یکی از موارد مهم در حفظ تعادل بین کار و زندگی شخصی، استفاده مناسب از روزهای مرخصی قانونی است. گاهی موضوعی شخصی وجود دارد که کارکنان برای رسیدگی به آن در ساعات و یا روزهای کاری نیاز به گرفتن مرخصی دارند. اما گاهی کارفرمایان دانسته یا نادانسته حق گرفتن مرخصی کارکنان را نادیده می‌گیرند و قانون را زیر پا می‌گذارند. با هدف حمایت از کارمندان یا کارگران، در قانون کار انواع مختلف مرخصی تعریف شده است که شاغلین می توانند حسب نیاز از آن‌ها برای رسیدگی به امور شخصی استفاده کنند. در این مقاله می‌خواهیم شما را با نحوه محاسبه مرخصی در قانون کار، تعاریف انواع مرخصی و جزییات انتقال و بازخرید مرخصی بیشتر آشنا کنیم.مرخصی استحقاقی چیست؟مرخصی استحقاقی نوعی از مرخصی است که شامل دریافت مزد توسط کارمند یا کارگر می‌شود. بر اساس قانون کار (ماده ۶۴) تعداد روزهای مرخصی با حقوق به‌ازای هرسال کارکرد یا به عبارتی مرخصی سالانه، برابر با یک ماه کامل شامل ۴ روز جمعه می‌باشد. سایر روز‌های تعطیل در محاسبه مرخصی حساب نمی شوند. این بدان معناست که به ازای هر سال، کارکنان می توانند ۲۶ روز مرخصی با حقوق داشته باشند. برای کارگران فصلی و همچنین کارکنانی که کمتر از یک سال کار کرده باشند، این میزان به نسبت مدت کارکرد محاسبه می‌شود. برای مثال اگر شما در یک شرکت ۳ ماه کار کرده باشید، میزان مجاز مرخصی شما برابر با ۶٫۵ روز است. این مدت برای کارکنان و کارگرانی که به کارهای سخت و زیان‌آور مشغول هستند یک هفته بیشتر از سایرین است. یعنی مرخصی استحقاقی آن‌ها ۵ هفته می‌باشد. همچنین قانون کار توصیه کرده است که کارفرما این مدت را در دو نوبت و در پایان هر ۶ ماه به کارگران بدهد. دلیل این موضوع لزوم تقسیم فشار کاری برای این نوع کارگران است. (ماده ۶۵) تاریخ استفاده از مرخصی با توافق طرفین تعیین می‌گردد. اگر در این مورد اختلافی داشته باشند، نظر اداره کار و امور اجتماعی ملاک عمل است. (ماده ۶۹) طبق ماده ۷۴، در دو مورد قانون کار حق استفاده از ۳ روز مرخصی را به کارکنان می‌دهد. این موارد عبارت‌اند از: الف. ازدواج دایم. ب. فوت همسر، پدر، مادر و فرزندان. لازم به ذکر است به دلیل ماهیت استثنایی بودن و شرایط خاص این نوع مرخصی، ۳ روز مرخصی در این موارد جزو مدت مجاز سالانه برای کارمندان محاسبه نمی‌شود. مرخصی ساعتی چیست؟مرخصی ساعتیمرخصی کمتر از یک روز کاری است که در صورت استفاده از آن، از میزان مرخصی استحقاقی کارکنان به تعداد ساعات مرخصی کسر می‌گردد. (ماده ۷۰) مرخصی بدون حقوق چیست؟ بر اساس قانون، مدت‌زمان، نحوه استفاده و شرایط برگشت به کار در مورد مرخصی بدون حقوق با توافق کتبی میان کارگر یا نماینده قانونی وی و کارفرما تعیین می‌گردد. (ماده ۷۲) کارگر یا کارمند می‌تواند در صورت نیاز درخواست مرخصی بدون حقوق به کارفرما ارائه دهد. برای مثال در قانون (ماده ۶۷) هر کارگر حق دارد برای ادای فریضه حج واجب یک نوبت در تمام مدت کاری از یک ماه مرخصی با یا بدون حقوق استفاده کند. تاکید قانون بر این موضوع مرخصی لزوم اجازه کارفرما به کارگر برای مرخصی حج واجب است. این‌که این مرخصی استحقاقی یا بدون حقوق باشد، بسته به توافق بین طرفین دارد. مرخصی استعلاجی چیست؟ مرخصی استعلاجی نوعی از مرخصی است که در آن کارگر یا کارمند به دلیل بیماری و برای درمان آن به مرخصی می‌رود. طبق ماده ۷۴ قانون کار با تأیید سازمان تامین اجتماعی در محاسبه سوابق و بازنشستگی کارگر یا کارمند در نظر گرفته می‌شود.مرخصی زایمان مرخصی بارداری و زایمان بانوان کارمند ۹۰ روز است. در قانون کار توصیه شده است که نیمی از این زمان، یعنی ۴۵ روز بعد از زایمان استفاده شود (ماده ۷۶). در دوران مرخصی زایمان حقوق کارمند طبق مقررات تامین اجتماعی پرداخت و بعد از پایان مرخصی زایمان کارمند می‌تواند به کار قبلی خود بازگردد. همچنین مادران شاغل شیرده تا پایان دو سالگی کودک، امکان استفاده از نیم ساعت زمان شیردادن به‌ازای هر سه ساعت کار را دارند. این مدت جزو ساعات کار آن‌ها به‌حساب آمده و علاوه بر این کارفرما موظف است بسته به تعداد کودکان و گروه سنی آن‌ها مراکز نگهداری از کودکان (مانند شیرخوارگاه یا مهدکودک) را فراهم کند. مرخصی زایمان مردان پدران شاغل هم حق استفاده از مرخصی زایمان دارند. آن‌ها می‌توانند در صورت شاغل بودن همسر و استفاده همسر از مرخصی زایمان خود، از ۱۴ روز یا دو هفته مرخصی زایمان استفاده کنند. نکته جالب در مورد این نوع مرخصی این است که گرفتن آن اجباری است. یعنی پدران شاغل باید بلافاصله پس از زایمان همسرشان از این مرخصی استفاده کنند و در صورت عدم استفاده این نوع مرخصی سوخت می‌شود.انتقال و بازخرید مرخصی کارکنانطبق ماده ۶۶ قانون کار، کارگر نمی‌تواند بیش از ۹ روز از مرخصی سالانه خود را به سال بعد منتقل کند. دلیل وضع این قانون حمایت از کارگر یا کارمند است. چرا که این ماده از قانون کار باعث می‌شود کارمندان از مرخصی‌های خود استفاده کنند تا فشار و آسیب‌های ناشی از کار کم شود. در محاسبه انتقال مرخصی به سال بعد، منظور از سال، سال کاری کارگران می‌باشد. هرچند برای سهولت محاسبات مالی، عرف سال تقویمی برای محاسبه و انتقال مرخصی استفاده می‌شود. درصورتی‌که تا پایان مدت همکاری با کارفرما، کارمند از مرخصی خود استفاده نکند، کارفرما ملزم به پرداخت آن بر مبنای حقوق پایه روزانه است. این محاسبه بر اساس آخرین دریافتی کارمند انجام شده و در زمان تسویه‌حساب توسط کارمند دریافت می‌گردد. عرف پرداخت مرخصی‌های باقی‌مانده در سازمان‌های مختلف متفاوت است. در برخی شرکت‌ها محاسبه مانده مرخصی در پایان سال مالی انجام شده و به پرسنل به‌عنوان مرخصی‌های استفاده نشده پرداخت می‌گردد. درحالی‌که در شرکت‌های دیگر حداکثر ۹ روز مرخصی باقی‌مانده طبق ماده ۶۶ قانون کار به سال بعد منتقل شده و مابقی روزهای مانده مرخصی در پایان قرارداد همکاری به کارمند یا کارگر پرداخت می‌شود.این یادداشت، بازنشر قسمتی از مقاله سایت https://iran.hr/ می‌باشد.