تاریخ مقاومت

✍علی بهمنی | ? دانشجوی مهندسی مواد علم و صنعت | ? ویژه نامه «زنان»? ویدا موحد اولین دختر خیابان انقلاب شروع کننده پویشی بود که بارز‌ترین شکل نافرمانی مدنی زنان و یکی ازکنش هایی بود که شفاف ترین بیان نارضایتی این افراد به وضع موجود بود. حرکتی که گستره دیده شدنش بسیار وسیع بود و به مصداق جانی دوباره برای جنبش بود. پویشی که اصالت خود را در سال‌ها پیش و در اسفند ۵۷ به رخ می کشید. دختران خیابان انقلاب طنین صداهای خفه شده ۴۰ سال قبل بودند.حدود ۴۰ سال پیش در همین ایام و در ۸ مارس مقارن با ۱۷ اسفند ۵۷ حدود ۱۵۰۰۰ زن در دانشکده فنی دست به تجمع زده بودند و حدود ۵۰۰۰ تن دیگر، که از کارکنان زن وزارت امور خارجه بودند در مقابل این وزارت و نیز تعداد زیاد دیگری از زنان در خیابان‌های مرکزی تهران حرکتی مشابه انجام داده بودند.اما این گردهمایی صرفا بزرگداشتی برای روز جهانی زنان نبود؛ حداقل تا یک روز قبل از که کیهان قسمتی از سخنرانی آیت‌الله خمینی در میان جمعی از طلاب قم در باب ادارات اسلامی به عنوان تیتر اول خود قرار دهد. شرکت کنندگان در گردهمایی، ۱۶ اسفند در حال مهیا ساختن خود برای اولین بزرگداشت ۸ مارس بعد از انقلاب بودند که اظهار نظر آیت‌الله خمینی که مضمون آن وجوب رفتن کارکنان زن ادارات با حجاب به سر کار بود موضوعیتی جدید به تجمع فردا بخشید.زنان در ۱۷ اسفند از اقشار مختلف به خیابان‌ها آمدند تا مراتب خشم و اعتراض خود به این تصمیم را اعلام کنند. از زنان کارمند هواپیمای ملی گرفته تا دختران دانش‌آموز مدارس تهران. در عکس های موجود از تجمعات آن روز حتی زنانی دیده می‌شوند که خود حجاب دارند که خود به نوعی نشانگر گستره گوناگونی عقیده‌های مخالف این نظر است. گوناگونی نظرات و دامنه دوقطبی شکل‌گرفته پیرامون موافقت یا مخالفت با حجاب اجباری را حتی در اختلاف نظر مراجع و چهره‌های سرشناس اول انقلاب می‌توان مشاهده کرد.یکی از جالب توجه ترین نظرات، نظر آیت‌الله طالقانی است که خود از مخالفین حجاب اجباری است و به شخصه در تجمع ۱۷ اسفند به تبیین نظر آیت‌الله خمینی می‌پردازد و به معترضان قول عدم اجباری شدن حجاب را می‌دهد. این تجمع دو روز بعد در ۱۹ اسفند مقابل کاخ دادگستری و دفتر بازرگان ادامه پیدا می‌کند و سرانجام خاتمه می یابد.اتفاقات اسفند ۵۷ را می‌توان نقطه شروع مسیر جنبش زنان پس انقلاب در نظر گرفت. شروعی پر سروصدا که روز هایی ساکت در پیش داشت. در واقع آنها از همان اول ساکت نبودند، شاید صدای آنها در هیاهوهای سیاسی آن روز های اول انقلاب گم شده بود. صدای فریاد عدالتخواهی شان هر چقدر هم که بلند و رسا بود، به بلندی صدای تیر و ترقه‌ی ترکمن صحرا و کردستان نمی‌رسید. حتی گروه های چپ هم اعتنایی به اعتراضاتشان نداشتند. در میان همین سکوت بود که در تیر ماه ۵۹ قانون منع ورود زنان بدون حجاب به ادارات به تصویب مجلس رسید. قانونی که از ۸ صبح هفدهمین روز تیرماه ۵۹ به اجرا درآمد. در ادامه همین روند در سال ۶۲ قانون تصویب شده در سال ۵۹ به کل اماکن عمومی تعمیم یافت و پس از تدوین کامل و به تصویب رسیدن مجلس به طور رسمی اجرایی شد.آتش پر حرارت اسفند ۵۷ روز به روز سردتر شده بود تا نهایتا به چنین روزی برسد که همه گمان کنند که آخرین شعله‌های آن هم رو به خاموشی می‌روند. اما از دید ما کسانی که از این نقطه از مسیر به عقب نگاه می کنیم، می توانیم این سکوت چند ساله را به آتش زیر خاکستری تعبیر کنیم که هر چند تا سر حد مرگ سرد شده اما گرمای شروعش آنچان زیاد بوده که خود را زنده نگه دارد و روز به روز اتش خود را تندتر کند و صدای اعتراض خود را بلندتر و در گذرگاه‌های تاریخِ سیاسی این چهل ساله با وزش هر باد ناملایمات بر خاکسترهایش جان دوباره برای ادامه مسیر بگیرد.سال‌های دهه ۶۰ به نوعی در خفقان کامل برای جنبش زنان گذشت. اما در دهه ۷۰ کم کم این خفقان رو به مردن نهاد و فعایت ها به طور اندک شروع شد که از دست‌آورد های آن می توان به اصلاح قوانین مهریه در ۷۶ و افزایش سن ازدواج در ۷۹ برای مقابله با کودک‌همسری اشاره کرد.در دوره خاتمی فضا برای فعالیت بازتر شد. دغدغه ها حالا دیگر گسترده‌‌تر و فراگیرتر بود. آنها از نا برابری‌ها حرف می زدند؛ نا برابری هایی که در همه جای دنیا وجود داشت اما نوعی تحجر و قدر ت‌گرایی در ایران آنها را تشدید می‌کرد. نشریاتشان پخش می‌شد و حرف هایشان کم‌وبیش شنیده می‌شد و نوعی احساس هم‌ذات‌پنداری مطرود بودن از متن سیاست ها و تصمیم گیری ها میان آنها و دیگر جنبش‌ها شکل می‌گرفت.در ۲۲ خرداد ۸۴ دست به تجمع زدند و پس از سال‌ها دوباره توانستند گردهمایی برپا کنند. سال بعدش نیز در همان تاریخ دست به تجمع زدند اما این بار اوضاع متفاوت بود.دولت دیگر دولت قبل نبود. رویه‌هایش متفاوت بود و عقاید خاص خود را در سر می‌پروراند. صدای چنین جنبش‌هایی را برنمی‌تابید. آنها به طرز شدیدی سرکوب شدند. بیش از ۶۰ تن از شرکت کنندگان بازداشت و برای بعضی‌ها احکام قضایی صادر شد. ارگان‌های حکومتی و نیروی انتظامی در قبال ضرب و شتم‌های انجام شده پاسخگو نبودند. پس از مدتی اوج گرفتن، جنبش دوباره داشت طعم سرکوب را می‌چشید. هر چند که این تجمع دست آورد مهمی چون شروع به کار کمپین یک میلیون امضا- کمپینی که هدف از شکل گیری آن اصلاح قوانین تبیعض آمیز در راستای برابری جنسیتی بود- را داشت.روزها می‌گذشت. هر روز سخت‌تر از روز قبل. تشدید سیاست‌های آغاز شده پیشین در جهت اجرای کلیات اصل ۴۴ اوضاع معشیتی همه را تضعبف می کرد و چوب سرکوب اقتصادی دولت وقت بود و از طرف دیگر بسته‌تر شدن فضای گفتمان سیاسی، تشکل‌یابی را به شدت دشوار می کرد.در ۸۸ به تنگ آمده از این اوضاع همه با هم فریاد تغییر سر دادند. جنبش سبزتلاشی بود تاهمچون حلقه‌ای فعالیت پراکنده جنبش‌های مختلف را کنار یکدیگر تجمیع کند و از نیروی معلمان، کارگران، دانشجویان و دیگر تغییرخواهان توامان برای اهداف دموکراسی‌خواهانه‌اش استفاده کند. اما یک بخش مهم این جنبش حضور زنان در آن بود. ماهیت جنبش سبز برابری بود. برابری برای حق اظهار نظر. شعارها درآن فراجنسیتی بود. این گونه عدالت‌خواهی تجلی آرمانشهر جنبش زنان و نقطه پیوند این دو جنبش بود.اما دیری نپایید که جواب همیشگی دریافت شد. جواب خفقان مضاعف بود. جواب فضایی بود که حق کوچکترین فعالیتی هم سلب می‌شد. باز هم روزها می‌گذشت. اینکه هر روز از روز قبل سخت تر باشد که برای همه عادی شده بود؛ این بار دیگر هر روز از روز قبل ناامید تر بودند. بعد از ۹۲ امید می‌رفت که بتوان امکان فعالیت را باز پس گرفت. لااقل توقع می رفت که حق حرف زدن وجود خواهد داشت. می شد اندکی دل خوش کرد که شاید بشود کمی از عمق ارتجاعی که کشور پیدا کرده بود، کاسته شود. و اینجا بود که فعالیت‌ها باز هم از سر گرفته شد.بحث‌ها دوباره به راه افتاد و دغدغه‌ها مطرح شد. برابری خواهی، منع خشونت علیه زنان، لغو قوانینی که ماهیت ضد زن داشتند و ارزش‌زدایی از تابوها وهنجارهای نادرست شکل گرفته از جمله آنان بود، مانند موضوع حضور زنان در استادیوم‌های ورزشی برای تماشای مسابقه‌های مردان. حقی مسلم و طبیعی که از آنان سلب شده بود. هر چند که اندک موفقیت‌هایی داشت، اما در واقع برآوردن آن دست خوش بازی‌های سیاسی، برای رفع فشارهای خارجی شده بود که بعدها با دخالت عده‌ای و آتش به اختیاری گروهی از دست رفت.اما در دی ماه سال ۹۶ چندین روز قبل از ناآرامی‌های سراسری، جرقه شروع حرکتی زده شد که می توان از آن به عنوان نقطه عطفی برای جنبش زنان یاد کرد. ویدا موحد اولین دختر خیابان انقلاب شروع کننده پویشی بود که بارز‌ترین شکل نافرمانی مدنی زنان و یکی ازکنش هایی بود که شفاف ترین بیان نارضایتی این افراد به وضع موجود بود. حرکتی که گستره دیده شدنش بسیار وسیع بود و به مصداق جانی دوباره برای جنبش بود. پویشی که اصالت خود را در سال‌ها پیش و در اسفند ۵۷ به رخ می کشید. دختران خیابان انقلاب طنین صداهای خفه شده ۴۰ سال قبل بودند و در عمق سکوت اعتراض نمادینشان چنان فریادی بود که گوش حضرات آن را برنمی‌تابید و به منوال قبل به سرکوب پرداختند و احکامی سنگین برای انها صادر کردند.اما ظواهر چنین بیان می‌کنند که سرکوب دیگر راهگشا نیست و خاکستر نیم‌سوخته دهه ۶۰ و ۷۰ جنبش، حالا دیگر کاملا شعله ور است. با دغددغه‌هایی مترقی تر و شیوه‌هایی نوین تر برای اعتراض، و قطعا حمایت تمام قد دیگر جنبش‌های سیاسی را درکنار خود خواهد داشت.امروز هر چند که ادامه مسیر و آینده این کشور بیش از همیشه گنگ و مبهم است اما برای ادامه این مسیر مه آلود، از تاریخ خوب فهمیده‌ایم ما و آنهایی وجود ندارد. امروز ما می‌دانیم علل مشکلاتمان کناف‌هایی در هم پیچیده هستند و اگر قرار بر حل شدنشان باشد باید با هم حل شوند. پس یکصدا و یکدل در کنار یکدیگر خواستار تحقق خواسته هایمان خواهیم بود.? برای دسترسی به فایل تمامی مطالب این پرونده، می توانید به لینک فایل سی و دوم آرمان شهر مراجعه کنید.