یادداشت‌های جزیره‌ای

https://songsara.net/101553/ پرده‌ی اوّلچند ساعت قبل از سالن فوتسال به سمت خانه می‌آمدم. خانه‌ی ما در مرکز شهر قرار دارد و خیابان‌های دور بر آن، بسیار شلوغ و پرهیاهو است. احتمالاً اگر صد مغازه در خیابان اصلی وجود داشته باشد، ۹۰ مورد آن مربوط به شکم است: آبمیوه‌فروشی، جگرکی، رستوران، ساندویچ‌فروشی و البته سیرابی! بیشتر مغازه‌ها بیرون‌بر هستند، یعنی خریدار، خوراکی‌اش را همان بیرون، جلوی در مغازه می‌خورد. یک سیرابی‌فروشی و یک آبمیوه‌فروشی هستند که همیشه کلّی مشتری دارند. دم مغازه‌ی‌شان همیشه شلوغ است و آقایان زیادی با شکم‌های گنده، مشغول جویدن یا نوشیدن هستند. یادم نمی‌رود: یک بار که از آن آب‌میوه فروشی شیرموز خریده بودم و داشتم می‌نوشیدم، دختر کوچکی همراه مادرش از کنار من گذشت و همین‌طور به من و به لیوان شیرموز زل زده بود. به مادرش شیرموز من را نشان می‌داد و مادرش به او می‌گفت که نمی‌تواند آن را برایش بخرد. احتمالاً یکی از بدترین روزهای زندگیم بوده است. آن‌چنان احساس گناه کردم که دوست داشتم نه زمین، که «عدم» دهان باز کند و من را سر بکشد! از بعد آن اتّفاق، هیچ وقت از مغازه‌های بیرون‌بر چیزی نمی‌خرم و اگر هم بخرم، آن را می‌برم و در خانه می‌خورم.داشتم می‌گفتم: از سالن که برگشتم و از کنار آن سیرابی‌فروشی رد شدم، باز هم افراد زیادی را دیدم که با ولع سیرابی می‌خورند. برایم خیلی عجیب است: آیا اصلاً به آن چه که من فکر کرده بودم فکر نمی‌کنند؟ بعضی از آن‌ها حتّی از آن محوطه‌ی نزدیک مغازه هم فاصله می‌گیرند و رو به خیابان (یا بهتر بگویم جوری که همه بتوانند ببیند) غذا را می‌لمبانند و بعد هم آروغی می‌زنند! خیلی می‌ترسم. خیلی. از این که با مستی زندگی کنم. مست‌شدن آدم را فارغ می‌کند و موقّتاً از محنت‌های زندگی خلاص می‌کند. من امّا دوست دارم همین طور که زندگیم روزمره‌ام را انجام می‌دهم، مدام از بالا خودم را نگاه کنم: ببینم چه کار می‌کنم؟ به سمت کدام مقصد می‌روم؟ چه قدر آدم بدی هستم؟ آیا به انتخاب هایم فکر می‌کنم یا نه؟ خلاصه: دوست ندارم مثل سنگی باشم که توی رود افتاده و همین طور با آب می‌رود.پرده‌ی دوّممی‌گویند سفر شخصیّت واقعی آدم‌ها را برملا می‌کند. کاملاً موافقم، امّا می‌خواهم این را هم اضافه کنم: فوتسال و فوتبال هم شخصیّت آدم‌ها برملا می‌کند. فراز و نشیب‌های مسابقه و ماهیّت کار تیمی، خود به خود شرایطی را ایجاد می‌کند که افراد، آزموده شوند.من هفته‌ای یک بار فوتسال بازی می‌کنم. احتمالاً ۱۰ سال است که با همین گروه هر هفته (پنج شنبه) باز می‌کنیم. از تمام اصناف، نماینده‌ای وجود دارد: بعضی‌هایمان دانشجو هستیم، بعضی‌ها روحانی هستند، بعضی‌ها کاسب هستند و بعضی‌ها هم چیز خاصّی نیستند. خوب هم بازی می‌کنیم، یعنی هم عرق می‌ریزیم و هم دور هم می‌خندیم. با این حال، گاه به گاه، سر این که صحنه‌ای خطا بود یا این که هند شده بود یا نه، بحث و جنجال به راه می‌افتد. بعضی‌ها توهین می‌کنند، بعضی‌ها دعوا می‌کنند و بعضی‌ها قهر می‌کنند و می‌روند. حتّی باری کار به برخورد فیزیکی رسید و اتّفاقاً آن کسی که کتک خورد شخص شخیص نویسنده‌ی این سطور است.یکی از آدم‌هایی که خیلی زود از کوره در می‌رود و یا سر یک ضربه‌ی پنالتی درگیر می‌شود یا از سالن می‌رود، اتّفاقاً روحانی است و بیش از چهل سال سن دارد. تا به حال برای تبلیغ دین به کشورهای خارجی هم رفته است. وقتی او را می‌بینم تمام وجودم لبریز از ترس می‌شود: خدایا نرسد روزی که در این سن، سر موضوعی به این کوچکی قشقرق بپا کنم!اتّفاقاً روحانی دیگری هم در سالن حضور دارد که مسئول هماهنگی سالن است. هرچه‌قدر آن آدم بند قبلی منزجرکننده است این دوست‌داشتنی است. نمی‌گویم ناراحت نمی‌شود، نمی‌گویم بحث نمی‌کند، امّا هیچ وقت درگیر نمی‌شود و توهین نمی‌کند. همیشه خنده‌رو و خوش‌خلق است. از آن‌هایی است که حاضرم با اطمینان قلب خالص، پشتش نماز بخوانم. دامادشان که او هم سالن می‌آید یک بار به من گفت «خانومش این قدر ازش راضیه، زوری بردتش محضر تا مهریه‌شو بهش ببخشه» بعید هم نیست، اینی که من می‌بینم، چرا همین قدر با خانواده‌اش مهربان نباشد. این‌ها همه به کنار. اگر بخواهم درباره‌ی مرام و معرفتش بنویسم، احتمالاً باید پست دیگری را ترتیب بدهم: همیشه دغدغه‌ی این را دارد که مشکلات اطرافیانش را برطرف کند. وقتی فهمید که هربار برای آمدن به سالن، تاکسی می‌گیرم، وام خوبی برایم جور کرد تا دوچرخه بخرم. راستش حدس می‌زنم الکی گفته وام و از جیب خودش بهم وام داده است! غیر از آن، همه‌اش پیگیر است که برای من دختر خوبی پیدا بکند و تا به حال یکی دو مورد هم معرفی کرده است! خلاصه ... از آن آدم‌هایی است که به قول نیما «یادش روشنم می‌دارد» راستش اگر محمّد آقا نبود، شاید سالن نمی‌رفتم.چه‌قدر ناراحت می‌شوم که می‌گویند «طرف مثل بچه‌ها قهر کرد» حس می‌کنم این توهین به بچه‌هاست. بچه‌ها اگر هم قهر بکنند، دقیقه‌ای بعد آشتی می‌کنند و حتّی به این هم فکر نمی‌کنند که چه کسی باید پیش‌قدم شود. حتّی بدون این که از اتّفاق قبلی حرف بزنند، مشغول صحبت درباره‌ی موضوعی دیگر می‌شوند.تتمهناداستان و یادداشت‌های جزیره‌ای تنها قالب‌هایی هستند که می‌توانم -فعلا- با آن‌ها بنویسم و نگذارم حرف‌هایم کپک بزند و قلمم خشک شود. قضاوت کردن، محتاج آگاهی کامل از جوانب موضوع است و لذا، تا زمانی که درباره‌ی موضوعی به قدر کافی فکر نکرده باشم، فقط همین طور روایت می‌کنم. روایت‌های بی‌قضاوت و بدون نتیجه گیری.پرده‌ی سوّمآخرین بار، سه ماه پیش بود که خواستگاری رفتم. یکی از اقوام‌مان که خودش هم دانشجو است، این خانم را معرفی کرده بود. مادرم با مادرشان صحبت کرد و دست‌آخر، یک روز چهارشنبه همراه با مادرم به خانه‌شان رفتیم. شاید نزدیک یک ساعت صحبت کردیم و بعد هم خداحافظی کردیم و به خانه برگشتیم. مادرم گفت «می‌خوای ادامه پیدا بکنه؟» گفتم «آره، اگر اون‌ها هم موافق بودند.» وقتی مادرم فردای آن روز تماس گرفت، آن‌ها هم مایل بودند که بیشتر صحبت بکنیم.نمی‌دانم که این چندمین بار بود که خواستگاری رفته بودم، احتمالاً هنوز به ۱۰ بار نرسیده و از ۵ بار هم کمتر نیست. انواع و اقسام اتّفاقات هم افتاده: چندبار من تمایلی نداشتم، باری طرف مقابل بنده را نپسندید و باری هم هر دو مایل بودیم امّا خانواده‌ی طرف مقابل‌مان مانع شده بودند. به هرحال، هرچه که هست، من همچنان ازدواج نکرده‌ام.دفعه‌ی دوّم هم رفتیم و همین اتّفاقات تکرار شد و وقتی برای بار سوّم به خانه‌شان رفتیم، آن خانم گفتند « با این که از شخصیت‌تون خوشم اومده، امّا موضوعی هست که اذیت‌ام می‌کنه.» بعد قبل از این که بپرسم «چه موضوعی اذیت‌تون می‌کنه» گفت «می‌تونم راحت حرف بزنم؟» گفتم «البته» گفتند «راستش خیلی با خودم درگیر بودم و خیلی با خودم جنگیدم، امّا نمی‌تونم با موضوعی کنار بیام.» بعد ادامه داد «من فکر می‌کنم از نظر ظاهر به اندازه‌ی کافی تناسب نداریم» منظورشان این بود که «زیادی از من زیباتر هستند و همچنین این که قدمان برابر است، اذیت‌شان می‌کنند» من ناگهان سرد شدم، امّا بدون فاصله، دست‌هایم را بهم مالیدم و گفتم «خب، پس حلّه، مشکلی نیست، ما میریم» به سرعت جواب داد «نمی‌خواید یه چیزی بهم بگید؟ می‌دونم عصبانی هستید، نمی‌خواید بهم بگید چرا بعد از چند جلسه این رو میگی؟» گفتم «نه دلیلی نداره، حق شماست.» بعد خیلی سریع راه افتادیم و به خانه برگشتیم.راستش همان موقع کمی خورد شدم : احساس می‌کردم که تاوان چیزی را پس می‌دهم که در اختیار من نیست. امّا پس از چند روز، احساس کردم که حرف‌هایش خیلی هم درست نبوده، یعنی اگرچه دختر زیبایی بود، امّا نه آن قدر زیباتر که بتوانیم بگوییم تناسب نداشتیم! خلاصه ... تمام شد و رفت. امّا حال بد من تا دو هفته‌ای طول کشید.این‌ها همه بهانه بود تا ماجرای دیگری را تعریف کنم: چند روز پیش، مادرم خبردار شد که آن دخترخانم، طی یک تصادف دردناک، آسیب شدیدی دیده است: بینایی یکی از چشم‌هایش را از دست داده و چشم دیگرش هم کم بینا شده و خلاصه بدجور ضربه خورده. وقتی این خبر را شنیدم، همان آن حس کردم که چیزی در درونم، می‌خواهد این اتّفاق را به اتّفاق سه ماه پیش گره بزند: اگر من را به بهانه‌ی ظاهرم رد نمی‌کرد، همچین بلایی سرش نمی‌آمد. راستش در همان لحظه، گلوی این فکر را گرفتم و خفه‌اش کردم و هیچ وقت نگذاشتم تا دهان باز کند. به سرعت هم از مادرم خواستم که دیگر پیرامون این موضوع صحبت نکند. بعد از آن هم برایش دعا کردم. شما هم برایش دعا کنید.پرده‌ی چهارمتنهایی برای من مثل نان شب واجب است: اگر نان شب شکمم را آرام می‌کند، تنهایی روانم را آرام می‌کند و به من اجازه می‌دهد که احساساتم را لمس کنم، با خودم حرف بزنم و با کمترین تنش ممکن زندگی کنم. امّا من همان‌قدر که به تنهایی احتیاج دارم، به حرف‌زدن هم احتیاج دارم. به این که همین حرف‌های را بگویم و کسی گوش کند و احتمالا می‌دانید: آدم نمی‌تواند این جور حرف‌ها را به هر کسی بگوید. شنونده‌ی خوبی بودن هم کافی نیست: دوست دارم که حرف‌های برآمده از عمق جانم را به کسی بگویم که خودش جان و قلب من است.پرده‌ی پنجمجواد گفت «راستش هرچه قدر که می‌گذره، دارم نسبت به عشق سردتر میشم و میلم به ازدواج کردن رو از دست میدم. می‌دونی؟ اون وقتی که پر از شور و حرارت بودیم نشد، حالا امّا ... آدم دیگه اون حرارت سابق رو نداره.» همین طور که به حرف‌هایش فکر می‌کنم، یاد آن شعر فروغ می‌افتم:دیگرم گرمی نمی‌بخشی عشق! ای خورشید یخ بسته سینه‌ام صحرای نومیدی است خسته‌ام از عشق هم خسته(دیوار: اندوه تنهایی)اگرچه فروغ این اشعار را پس از تجربه‌ی روابط متعدّدی می‌گوید، امّا من و جواد، رابطه‌ای را تجربه نکرده‌ایم. نمی‌دانم: کمی با صحبت‌های جواد موافقم، یعنی هرچه‌قدر که سنّم بالاتر می‌رود، حرارتم کم و کم‌تر می‌شود، امّا هنوز هم دوست دارم عاشق شوم و ازدواج کنم. شاید بگویید «آخر پسرجان مگر چند سالته؟» امّا حرف بیهوده‌ای است؛ چون حتّی من ۲۵ ساله هم به وضوح می‌دیدم که در ۲۰ سالگی چه‌قدر حرارت و اشتیاق به عشق داشتم و همین من، می‌بینم که حالا - پنج سال بعد- این میل کمی کاسته شده.چه قدر جالب است که الان مدّت‌هاست دیگر با اشعار مورد علاقه‌ام پادکست درست نمی‌کنم! خود این احتمالاً یکی از شواهد همین فروکاسته‌شدن امیال و احساساتم هست.دیشب که هوای دلم بارانی‌تر بود، بعد از مدّت‌ها دوباره سراغ دیوان فروغ رفتم. فروغ شعر زیبایی به نام «با کدام دست؟» دارد که من آن را برای خودم پادکست کرده‌ام. توی این شعر، می‌توانید احساسات مختلف یک زن را تماشا کنید: می‌توانید ببینید که فروغ چگونه عاجزانه به دنبال این بوده که عشقی پایدار را پیدا کند. دنبال این بوده که فرمولی پیدا کند که بتواند کاری کند آن مرد، پای او بماند و سراغ آدم دیگری نرود. جایی از شعر می‌گوید:با چه می‌توان عشق را به بند جاودان کشید؟ با کدام بوسه، با کدام لب؟ در کدام لحظه؟ در کدام شب؟ (اسیر: با کدام است؟)راستش حس می‌کنم هیچ ربطی به بوسه و شب و لب ندارد: اگر می‌توانستیم عشق را با این چیزها به بند بکشیم، دیوان اشعار فروغ این همه پر از اشعار غم بار نبود و هیچ گاه نگفته بود که «زخم‌های من همه از عشق است» ای کاش و ای کاش که فروغ همان عشقی را که در سراسر عمر به دنبال آن می‌گشت از همان آغاز جوانی‌اش پیدا می‌کرد؛ کافی است به معدود اشعار عاشقانه‌اش نگاه کنید که تا بفهمید که چه می‌گویم. شعر عاشقانه را بخوانید، شعر «از دوست داشتن او» را بخوانید بفهمید که چه‌قدر اشعار ناب عاشقانه داشتیم، اگر فروغ می‌فهمید که «با کدام است» امّا ... واقعا ... خودمانیم ... با چه می‌توان؟پرده‌ی ششمبچه‌ها مدام پیرامون موضوعات جزئی فکر می‌کنند و حرف می‌زنند. آن‌ها یا به «لباس من» یا به «کیف قشنگ امیرعلی» یا به موبایل «دایی» و یا به این که آن پفک را بخورند و خانه‌ی «خاله» بروند فکر می‌کنند. برای این‌هاست که گریه می‌کنند و برای این‌هاست که شاد می‌شوند. دوران کودکی من هم تفاوت چندانی نداشت: من هم دنبال این بودم هر طور شده، بیشتر شبیه «لیونل مسی» باشم و یا این که هر طور شده، پسرعمه‌هایم را در فوتبال رایانه‌ای در هم بکوبم.حوالی سن بلوغ، سؤالات و دغدغه‌های متفاوتی پیش آمد. انگار تا قبل از این، فقط می‌توانستم داستان جهان را با زاویه‌ی اوّل شخص نگاه بکنم، امّا حالا می‌توانم هر وقت که بخواهم، دانای کلّ داستان باشم. می‌توانم خودم را از بالا نگاه کنم. می‌توانم پیرامون قبل، اکنون و آینده سؤال بکنم، امّا تا قبل از این، چیزی جز «حال» را لمس نمی‌کردم. حالا می‌توانستم نه فقط پیرامون، امیرعلی و پسرعمه و خاله، بلکه پیرامون انسان فکر کنم. حالا می‌توانستم درباره‌ی خدا سؤال کنم. گویا من ساکن عمارتی بوده‌ام که به همه‌ی اتاق‌هایش دسترسی نداشته‌ام و حالا کلید سایر اتاق‌ها نیز به من داده شده است.با این که این بخشی از من خواستار پاسخ گفتن به این سؤال‌ها بود، من همچنان مشغول همان دغدغه‌های «ریز» خود بودم. انگار به آن دنیای قبلی خودم انس گرفته بودم: دنیایی که در آن، همه‌ی افکار و اندیشه‌ها به «من» بر می‌گشت. به این می‌اندیشیدم که دانشمند «شَوَم»، مشهورم «شوم»، بزرگ «شوم» و قلّه‌ی موفّقیت را فتح کنـ«م» و خوشبخت باشـ«م».رفته رفته سؤال‌ها طغیان کردند: آن‌ها دنیای من را به آتش کشیدند، می‌پرسیدند: موفّقیت چیست؟ خوشبختی چیست؟ زندگی کردن چیست؟ ارزش چیست؟ جریان زندگی به چه سمت و سویی می‌رود؟ آبشار زندگی از کدام ریشه جوشیده است؟ خلاصه، «من» زمین خورد و «پوچی» بالا گرفت. دیگر نمی‌توانستم ادامه بدهم و دیگر به این فکر نمی‌کردم که از دوستان خود جا می‌مانم، چون می‌دانستم که آن‌ها هم مسیری را طی می‌کنند که آن را انتخاب نکرده‌اند. این مسیری بود که همه، به اسم این که «همه» آن را درست می‌دانند می‌روند. مسیری که انگار در آن، ثروت و شهرت و قدرت، مترادف معنای زندگی است.(این پرده ادامه دارد. احتمالاً)پرده‌ی هفتمچند سال پیش، یک بار وقتی سوار اتوبوس شدم تا به کلاس زبان بروم، ماجرای خاصّی اتّفاق افتاد. اتوبوس شلوغ بود و هم سمت آقایان و هم سمت بانوان، غلغله بود. به همین دلیل، بین این دو جایگاه، ازدحام جمعیّت بود و مرد و زن نزدیک هم ایستاده بودند و دست‌شان را به میله‌ها گرفته بودند.در ذهن خودم درس‌ها را مرور می‌کردم و به انگلیسی با خودم حرف می‌زدم. در همین حین، احساس کردم که دست دختری که دستش را کمی بالاتر از من گرفته بود، به دست من برخورد کرد. با خودم گفتم حتماً‌ اشتباه شده. باز به دنیای ذهنم برگشتم. بار دیگر دست او با دست من برخورد کرد. انگار کمی دستش را پایین‌تر می‌آورد و به محض برخورد با دست من، دوباره‌ آن را بالا می‌برد. وقتی برای بار سوّم اتّفاق افتاد، حتم پیدا کردم عمدی است. چراغ این سمت اتوبوس آن قدر روشن نبود که بتوانم چهره‌ی او را تماشا کنم، امّا احساس کردم همان لحظه‌ای که او را نگاه می‌کنم، من را نگاه می‌کرد.از همان موقع که مطمئن شدم، زبان فارسی هم از یادم رفت، چه برسد به زبان انگلیسی! بیرون همه چیز آرام بود، امّا درون من نبردی برپا شده بود: مانده بودم که وقتی پیاده شد، دنبالش بروم، یا این که بی‌خیال شوم. نمی‌دانستم اگر پیاده شوم و دنبالش بروم، آخر داستان چه می‌شود و از سوی دیگر، تمام تن و جانم التماس می‌کرد که این فرصت را از دست ندهم. می‌دانید، انگار به من می‌گفتند « تو هیچ وقت خودت پیش قدم نخواهی شد، حالا که باری دختری پیش قدم شده، غنیمت بشمار» امّا نمی‌توانستم. نمی‌دانم. همان اوّل، داشتم به آخرش فکر می‌کردم و آن‌قدر به اوّلش فکر کردم که ناگهان، درب اتوبوس باز شد و رفت.هیچ وقت چهره‌اش را ندیدم، یعنی همان موقع هم که از اتوبوس بیرون رفت، نتوانستم او را ببینم. فقط یادم می‌آید که کوله‌ی پشتی مشکی به پشت داشت و مانتوی کرمی پوشیده بود و مقنعه‌ای مشکی به سر داشت. گاهی به یاد او می‌افتم. البته واقعاً پشیمان نیستم، می‌دانم احتمالاً اگر باز هم تکرار شود، باز همین کار را می‌کنم. امّا آن موقع به این فکر کردم که شاید سرشکسته شده باشد که این طور تنهایی‌اش را فریاد زد و من آن را نادیده گرفتم.پرده‌ی هشتماز کتابخوان‌ها خیلی می‌ترسم. چند وقتی است که حتّا دوست ندارم به عنوان یک «کتابخوان» شناخته شوم. احتمالاً برای اوّلین بار در تاریخ باشد که فردی بر سر چنین موضوعی تقیه می‌کند. موضوعی که نه تنها هیچ خطری ندارد، بلکه شاید به تحسین و تمجید هم برسد. امّا من با احتیاط مضاعف، با این افراد مواجه می‌شوم و خیلی هم حال نمی‌کنم که با آن‌ها وقت بگذرانم.معمولاً آدم‌ها با دیدن شباهت میان خودشان و دیگران، ذوق‌زده می‌شوند و هرچه‌قدر شباهت نادرتر باشد، آدم‌ها بیش‌تر به هیجان می‌آیند. من هم از اوّل تبصره‌ای بر این قانون نبودم، برای من دو شباهت از همه ذوق‌آورتر بود: یکی همین که با فردی اهل مطالعه روبه‌رو شوم و دیگری این که فرد دیگری که متولد مهرماه باشد را ببینم. احتمالاً مورد اوّل منطقی‌تر است امّا عجیب است که مورد دوّم هنوز باقی و مورد اوّل از بین رفته است. دیگر به خاطر آن ذوق نمی‌کنم.آدم‌های کتابخوان این روزگار، معمولاً افرادی هستند که پشت سر هم، داستان و رمان می‌خوانند. غیر از این، آن‌ها بر این که اهل مطالعه هستند تأکید زیادی دارند و سعی می‌کنند هر طور شده به بقیه اعلام کنند که اهل خواندن هستند. آن‌ها درباره‌ی موضوعات محدودی خوانده‌اند، امّا پیرامون موضوعات نامحدودی صحبت می‌کنند. از آوردن نام پرطمطراق نویسندگان خارجی لذّت می‌برند و مدام درباره‌ی «پلات» این داستان و «کاراکتر»های آن داستان حرف می‌زنند. آن‌ها قهوه‌ای دم می‌کنند و همراه با موسیقیِ آرام‌بخش، مشغول مطالعه می‌شوند. آن‌ها «فکر» نمی‌کنند، آن‌ها شاید فقط حفظ کنند.ارزش، حالا به کمیّت تعلّق گرفته است. از تو می‌پرسد روزی چند صفحه می‌خوانی و در سال چند کتاب می‌خوانی. البته از این که چه چیزی می‌خوانی هم می‌پرسد، امّا احتمالاً اگر بگویم سالی پنجاه جلد کتاب می‌خوانم، این که چه چیزی می‌خوانم، اهمیّت کمی داشته باشد. گویا فراموش کرده‌ایم که خود کتاب ارزش ذاتی ندارد: کتاب به خودی خود چیز خوبی نیست. کتاب‌ها فقط وقتی ارزش خواهند داشت که آگاهی‌بخش باشند و به همین خاطر است که آن‌ها را به دو دسته‌ی خوب و بد تقسیم می‌کنیم. شاید اگر به این معنا توجّه کنیم، سنجیده‌تر انتخاب می‌کنیم و سنجیده‌تر می‌خوانیم. شاید آن موقع بهتر درک کنیم که چرا اندیشمندان، بعضاً برخی از کتاب‌ها را چندین بار خوانده‌اند و چرا بسیاری از کتاب‌ها را حتّا یک بار نخوانده‌اند‍!از کتابخوان‌ها خیلی می‌ترسم. آن‌هایی که بد کتاب می‌خوانند یا کتاب‌های بدی می‌خوانند، احتمالاً تبدیل به آدم‌هایی می‌شوند که ادّعایی بسیار امّا دانسته‌هایی اندک دارند. متأسفانه این افراد آن‌چنان از خود مطمئن حرف می‌زنند که بی‌خبران فریب می‌خورند. شاید بگویید «چه‌قدر بزرگش می‌کنی» امّا اتّفاقات ناگوار و رویدادهای ویران‌کننده، همین‌طور آرام آرام پیدا می‌شوند. به همین خاطر است که خیلی از «آن‌ها» می‌ترسم.(احتمالاً درباره‌ی این هم بیشتر می‌نویسم)پرده‌ی نهمهمین طور که به سمت خانه می‌آمدم، مرد میانسالی را می‌دیدم که با گام‌های بلند به سمت من می‌آمد. تلفن‌همراهش دستش بود و بدون این که روبه‌رویش را نگاه کند، راه می‌رفت. به سرعت آزمایشی در ذهنم طراحی کردم: من همین طور به سمت او می‌روم و خواهم دید که تا چه اندازه در تلفن همراهش غرق شده! فکر می‌کنید که چند ثانیه بعد چه اتّفاقی افتاد؟ استاد بزرگوار برخورد جانانه‌ای با من داشت! آن‌چنان آسیب ندیدیم و حتّا تلفن‌همراهش را هم در هوا قاپید! بنده‌ی خدا به قدر دنیایی شرمسار شد و عذرخواهی کرد. منم هیچ به روی خودم نیاورده‌ام!چند وقت پیش وقتی مجله‌ی ترجمان را می‌خواندم، جایی نوشته بود که « اخیراً تعداد قابل توجهی در ایالات متحده، به خاطر استفاده از تلفن‌همراه آسیب می‌بینند» این آسیب‌ها گاه قابل درمان نبوده! (مثلاً طرف آن‌قدر توی گوشی بوده که با سر درون چاله‌ای افتاده و یا بی‌توجه به چراغ عابر از خیابان رد شده و قربانی تصادف شده) و گاه هم جزئی بوده است. این آسیب‌های جزئی گاهی به خاطر برخورد دو نفری بوده که غرق در گوشی بوده‌اند و یا برخورد یک خوره‌ی گوشی به تیر برق یا چیزی مثل این بوده است.به این چیزها که فکر می‌کنم نمی‌دانم بخندم یا سینه بزنم! پدیده‌ی عجیبی است. یکی از اقوام‌ما دلباخته‌ی انسان مدرن است. او می‌گوید انسان مدرن امروز خودش می‌تواند خوب و بد را تشخیص بدهد و خلاصه، بعد از همسرش، احتمالاً عاشق مدرنیته است. یک بار برایش این تیکه از ترجمان را خواندم! اوّل کمی خندید، امّا گویا فهمید که این حرف‌ها انگار با آن باورها جور در نمی‌آید! فقط چند بار گفت «آی آدمیزاد» و قائله را خاتمه داد.خلاصه، پس از این اتّفاق‌ها دیگر عجله نمی‌کنم، یعنی راستش اگر ضروری باشد، کناری می‌ایستم و کارم با گوشی را انجام می‌دهم و بعد دوباره به راه می‌افتم و اگر ضروری نباشد هم ضروری نیست، نهایتاً آن را به سرعت یادداشت می‌کنم، گوشی را توی جیبم می‌گذارم و بعد با خیال راحت، راهم را می‌روم. البته اگر این گوشی‌به‌دست‌ها بگذارند!جزیره‌ی دهمکسی نیست بگوید که چرا اسم بخش‌های مختلف یادداشت‌های جزیره‌ای را «پرده» گذاشته‌ای؟ یک باره می‌نوشتی یادداشت‌های پرده‌ای! این است که تصمیم گرفتم از این به بعد اسم هر بخش را «جزیره» بگذارم. مخصوصاً که من را یاد آن شعر فروغ می‌اندازد:من عریانم، عریانم، عریانم مثل سکوت‌های میان کلام‌های محبت عریانم و زخم‌های من همه از عشق است از عشق، عشق، عشق من این جزیرهٔ سرگردان را از انقلاب اقیانوس و انفجار کوه گذر داده‌ام و تکه‌تکه شدن، راز آن وجود متحدی بود که از حقیرترین ذره‌هایش آفتاب به دنیا آمد (ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد)از ذره‌ذره‌ها و تکه‌تکه‌های جزیره‌ی قلب فروغ، آفتاب‌ به دنیا آمده (احتمالاً یعنی اشعارش) امّا از تکه‌تکه‌ها و ذره‌ذره‌های جزیره‌ی قلب من، جزیره‌های کوچکی پدید آمده‌اند که هر چند روز، خدمت‌تان می‌نویسم.جزیره‌ی یازدهمترس. ترس. آدم‌ها در برابر ترس‌هایشان مجالی برای ادا درآوردن ندارند. اگر پشت دیواری پنهان شوی و ناگهان در برابرشان ظاهر شوی و جلوی صورت‌شان فریاد بزنی، احتمالاً با چهره‌ای کج و خنده‌آور، جیغ می‌کشند و شاید حتّا زمین بخورند. احتمالاً برای همین است که خردمندان مدام مرگ را به یاد ما می‌آورند: مرگ چیزی است که همه از آن می‌ترسیم و اگر مدام به یاد آن باشیم، احتمالاً کمتر فیلم بازی می‌کنیم.احتمالاً اگر بخواهم کسی را بشناسم، یکی از سؤالات مهمّی که از او خواهم پرسید، همین است که از چه چیز یا چیزهایی بیش از هر چیز دیگر واهمه دارد. این سؤال می‌تواند ذهن او را به من نشان بدهد: این که او بیش از همه به چیزهایی فکر می‌کند، چه اهدافی دارد و چه ارزش‌هایی را واقعاً باور کرده است. اتّفاقاً چند بار در جلسه‌ی خواستگاری هم این سؤال را پرسیده‌ام و جواب‌های متفاوتی شنیده‌ام: بعضی‌ها از سوسک، بعضی‌ها از خیانت و بعضی‌ها از خدا می‌ترسیدند.یک بار نیمه‌ی شب بود که در خیابان مانده بودم و خبری از تاکسی هم نبود. بعد از این که نیم ساعت کنار خیابان ایستادم، بالاخره یک ماشین شخصی در برابرم ایستاد. سوار شدم. جوانی ۳۰ و چند ساله بود. به محض این که سوار تاکسی شدم، صحبت کردن را آغاز کرد. نمی‌دانم چه گفت و چه شد که از او پرسیدم:« از چی خیلی می‌ترسی؟» گفت:« والّا من از بیست سالگی تنها زندگی می‌کنم (پدرش ثروت‌مند بود و برای او خانه‌ای خریده بود) و قاعدتاً باید به تنهایی عادت داشته باشم، امّا چند وقته که مثل سگ از تنهایی می‌ترسم. فکرهای ناجور می‌کنم و از هر صدایی تنم می‌لرزه.» بعد از این هم شروع کرد و درباره‌ی زندگی خودش صحبت‌های زیادی کرد. یادم می‌آید آخرین جمله‌اش این بود که «کاش به جای اون رابطه‌ها، الان ازدواج کرده بودم و تنها نبودم.» بعد به من گفت:« حماقت نکن و حتماً تا قبل از ۲۸ ۲۹ ازدواج کن!» درب ماشین را بستم و به سمت خانه رفتم.بعضی از سؤالات باعث می‌شود که بسیاری از آدم‌ها بتوانند راحت حرف بزنند: انگار وقتی این سؤال را مطرح می‌کنی، به آن‌ها می‌گویی «رفیق، راحت باش و حرفت را بزن» و آن‌ها هم که تنهای تنها هستند، تمام عقده‌های دلشان را برایتان باز می‌کنند. این سؤال از ترس هم همین طور است. معمولاً وقتی این سؤال را می‌پرسم، مخاطبم این قدر غرق در بیان احساساتش می‌شود که هیچ وقت به این فکر نمی‌کند که خود سؤال‌کننده (یعنی من) از چه چیزی می‌ترسد! دلم کباب می‌شود برای این آدم‌های تنهای پر از حرف ... کاش خدا را می‌شناختند ...جزیره‌ی دوازدهمآخر هفته‌ها دلم می‌گیرد. منظورم این نیست که احساس نیاز به توالت رفتن می‌کنم، منظورم این است که جور خاصّی می‌شوم: حوصله‌ی چیزهای کمی را دارم، دوست دارم گریه کنم و دوست دارم عزیزی را بغل کنم و گاهی حتّی حوصله‌ی کتاب‌هایم را هم ندارم.تا همین چند سال پیش، هر طور بود به خودم فشار می‌آوردم که زودتر خوب شوم و به حالت عادّی برگردم و مشغول درس و فعّالیت بشوم. مدام با خودم صحبت می‌کردم و خودم را نصیحت می‌کردم و حرف‌های برانگیزاننده می‌خواندم. آن موقع به خاطر کمال گرایی غیر واقع بینانه‌ای که داشتم، می‌خواستم از تمام ثانیه‌هایم استفاده کنم. به خودی خود تحسین برانگیز است، امّا من تنبل بودن و پژمرده بودن را قاطی کرده بودم. فکر می‌کردم از تنبل بودن است که حوصله ندارم و گوشه‌ای نشسته‌ام.به مرور، آدم‌های تنبل واقعی را دیدم: آدم‌هایی که هدف خاصّی برای زندگی نداشتند، یا اگر هم داشتند، اراده‌ی حرکت به سوی آن را نداشتند. آن‌ها «بیشتر» وقت‌شان را در مسیری طی می‌کردند که به اهداف‌شان ختم نمی‌شد. این چیزی بود که با رویه‌ی من کاملاً متفاوت بود: منِ بیچاره ساعات زیادی را تلاش می‌کردم و ساعات بسیار کمی دلگیر می‌شدم. شاید یک روز در طول یک هفته‌.امروز می‌دانم که این نشانه‌ی سلامت روان من است. احساسات من که در طول هفته آن‌چنان بروزی ندارند و نمی‌توانند عرض اندام کنند، سرانجام هر چند روز یک بار، قیام می‌کنند و سرزمین وجود من را اشغال می‌کنند. یعنی قلب ساکت من، همین قدر هم حقّ حرف زدن ندارد؟اگر حالا چنین حالتی ظاهر شود (مثل همین الان که دارم این‌ها را می‌نویسم) خودم را رها می‌کنم. می‌گذارم که «احساساتم هوایی بخورند» و می‌گذارم آن‌ها تصمیم بگیرند که چه کار بکنم: اگر بگویند بنویس می‌نویسم و اگر بگویند برویم قدم بزنیم، خواهیم رفت. اتّفاقاً وقتی آن‌ها را به رسمیّت می‌شناسم، خیلی زودتر حالم خوب می‌شود. انگار تمام دغدغه‌ی قلب من توجّه است: او فقط می‌خواهد بداند که حواسم به او هم هست ...جزیره‌ی سیزدهمراستش را بخواهید خیلی تمایلی به این مدل نوشتن ها ندارم، یعنی نوشتن برای نوشتن، آن چنان باب میلم نیست، دوست دارم کنار هم نشاندن این واژه‌های بی قرار، فایده ای داشته باشد. چه برای منی که آن ها را می نویسم و چه برای کسی که آن را می خواند.طی همین روزهایی که یادداشت های جزیره ای می نوشتم، مشغول آماده کردن پست هایی با محتوای علمی بودم. یکی از آن ها پیرامون داستایوفسکی بود. یک ماهی هست که کتاب برادران کارامازوف را مطالعه می کنم و در قسمتی از کتاب، داستایوفسکی حملات سختی را به مسئله‌ی عدل الهی می کند که دوست داشتم درباره‌ی آن ها بنویسم. دیگری تحقیقی است درباره‌ی «حجاب و پوشش» که از دو ماه قبل شروع کرده ام و یادداشت های زیادی تهیه کرده ام. غیر از آن، یکی از دوستان از بنده خواستند که منابعی برای مطالعه‌ی فلسفه ارائه کنم و چون این روزها کتاب های غیرفلسفی زیادی با نام فلسفه خوانده می شوند، مطلبی را هم پیرامون آن آماده می کنم.البته بنده بی کار نیستم و کار و زندگی دارم! امّا آخر هفته ها که کمی از فشار درس ها کاسته می شود،‌ وقتم را با تحقیق و مطالعه درباره ی سؤالاتی که برایم پیش می آید پر می کنم. مخصوصاً هم موضوعات مختلفی را مطالعه می کنم تا خسته نشوم و بتوانم با تغییر موضوع، به تحقیق ادامه بدهم. امّا خب همین وقت کمی که می گذارم، باعث می شود که پست ها دیر آماده شوند. امّا این تمام ماجرا نیست.راستش من برای نوشتن پست های علمی خیلی به خودم سخت می گیرم. اوّل منابع اصیل مربوطه را شناسایی می کنم و حتماً مطمئن می شوم که حرف گروه های مخالف را هم گوش کنم. دوّم روی این مطالب فکر می کنم و در وان نوت فیش برداری می کنم. در نهایت، دنبال طرحی برای نوشتن و ساختار دادن به این مطالب می گردم و در نهایت نوشتن را آغاز می کنم. امّا خود همین نوشتن هم برایم پروژه‌ای است: چون گاهی اوقات بر روی چگونه پروراندن یک بند (پاراگراف) نیم ساعت یا یک ساعت وقت صرف می کنم. گاه مطلب توصیفی است و آن چنان ریزه کاری ندارد، امّا اگر کار مربوط به فلسفه باشد، تلاش می کنم که هر بند بر اساس بند قبل باشد. کاش می دانستم که چه مقدار از این حساسیت ها کمال گرایانه است و چه مقدارشان ناشی از مسئولیت پذیری و تعهد است.جزیره‌ی چهاردهمچند هفته‌ای است که پلک چشم راستم مدام می‌پرد! نمی‌دانم چطور آن را توصیف کنم، فقط می توانم بگویم که بسیار روی مخ می رود و نمی گذارد تمرکز داشته باشم. البته از وقتی قطره را منظم درون چشمم می اندازم و عینکم را به چشم می زنم، خیلی کمتر شده، امّا باز هم گاه به گاه پلکم روی حالت ویبره می رود. برای یک شنبه وقت چشم پزشکی گرفته ام.جزیره‌ی پانزدهممن چند وقت پیش، حساب کاربری‌ام را پاک کردم و رفتم. امّا هنوز متن مطالبی را که دفعه‌ی قبل منتشر کرده بودم را دارم، امّا نمی دانم آن‌ها را دوباره منتشر کنم یا نه. ذهنم را درگیر کرده است.جزیره‌ی شانزدهمکلاس خصوصی زبان گران است و کلاس عمومی زبان، نامردی است: استاد نمی‌داند که کلاس را با سطح دانش آموز قوی پیش ببرد یا با سطح دانش آموز ضعیفش بسازد. فکر کنم بهترین ایده یافتن یک شریک علمی باشد. شریک علمی! چه اصراری دارم که نگویم پارتنر! خلاصه هر چه قدر که دنبال آن گشته ام یافت نشد. فعلاً علی الحساب خودم کار می کنم، امّا اگر عزیزی خواستار تمرین و کار بود، بنده پایه هستم!جزیره‌ی هفدهمخانه‌ی ما دو طبقه و من هم دو برادر دارم. پدر و مادرم اغلب بالا هستند و ما هم برای خوردن غذا بالا می‌رویم و همان بالا از میهمان پذیرایی می‌کنیم. پایین برای ما بچه‌هاست. البته حسن زمان زیادی را با ما نمی‌گذارند، به خاطر همین تقریباً می‌توانم بگویم که طبقه‌ی دوم برای من و حسین است.حسین‌مان الان هجده ساله است و گرافیک می‌خواند. نمی‌دانم چرا این چند روز مدرسه‌شان تعطیل است، اما به هر حال وقتش آزاد است و تقریباً اغلب اوقاتش را صرف دیدن «انیمه» می‌کند. در واقع آن سوی اتاق حسین نشسته و گوشی به دست و هدفون به گوش فیلم تماشا می‌کند و بنده هم این ور اتاق نشسته‌ام و مشغول خواندن و نوشتن هستم.گاهی چند ساعت متوالی او همین طور فیلم می‌بیند و من همین طور می‌خوانم و می‌نویسم * و حس می‌کنم روی مخش می‌روم: احساس عذاب وجدان می‌کند و بعد از چند ساعت قوسی به بدنش می‌دهد و هرچی گوشی و انیمه است را تف و لعن می‌کند. بعد هم کتابی را از کتابخانه‌ی من بر می‌دارد و نیم ساعتی خود را در آن غرق می‌کند.من بی تفاوت نیستم، اما سعی می‌کنم مواظب باشم که از دور و بر غرورش رد نشوم. وقتی می‌خواهم با او حرف بزنم غیر مستقیم و درباره‌ی آدم دیگری حرف می‌زنم و می‌دانم که می‌فهمد چه می‌گویم. وقتی سراغم می‌آید سعی می‌کنم همان قلیلْ دانسته‌هایم را در گوش‌هایش پمپاژ کنم و واقعاً افسوس می‌خورم که چرا وقتی در سن او بودم کسی این‌ها را به من نگفته بود. نمی‌دانم. شاید هم گفته و من هم مثل حسین آن را نشنیده گرفته‌ام.به هیچ وجه نصیحت نمی‌کنم و از افعال دستوری استفاده نمی‌کنم. کافی است که «چرایی» بعضی چیزها را برایش توضیح بدهم، آن وقت ذهن خودش می‌تواند بر اساس آن چراها «بایدها» و «نبایدها»یی بسازد. این واژه‌های دستوری مرز می‌سازند، فاصله‌ی طبقاتی درست می‌کنند، آدم حس می‌کند آن کسی که نصیحت می‌کند از آن بالا بالاها با ما زمین گیران بیچاره صحبت می‌کند. من این چیزها را دوست ندارم.* نه هر آن کو ورقی خواند معانی دانست | حافظجزیره‌ی هجدهمخیابان دو طرفه‌ای را تصور کنید که میله‌های آهنی زرد رنگی میان دو طرف آن فاصله شده‌اند. موتورها نمی‌توانند از بین میله‌ها عبور کنند و به طرف دیگر بروند و باید بروند از سر خیابان دور بزنند، اما دوچرخه‌ها می‌توانند. با دوچرخه‌ام داشتم از لای میله‌ها رد می‌شدم که لاستیک جلویی‌ام برخورد نه چندان محکمی با لاستیک ماشینی داشت که در خیابان آن طرفی حرکت می‌کرد. ماشین ترمز کرد و سر راننده از پنجره بیرون آمد و هم زمان دو کلمه را بلند به هم گفتیم: من گفتم «آقا ببخشید» و دستم را هم بالا برده بودم، او گفت «گوساله» و دستش را بالا برده بود. بعد هم سرش را برد توی ماشین. دوچرخه را کاملاً از بین میله‌ها رد کردم و وقتی سوار آن شدم که حالا از این لاین حرکت کنم، بار دیگر سرش را بیرون آورد و گفت:« آقا ببخشید»جزیره‌ی نوزدهماز زمانی که مرور اخبار ورزشی و تماشای فوتبال رو کنار گذاشتم، دیگه ایـنترنت نمی‌خرم، گوشی هوشمندم رو فروختم، داخل هفته با رفیق‌هام بیرون نمیرم، مخلص کلام، غارنشین شدم، خیلی آروم تر هستم و با شتاب بیشتری در مسیری که دوست دارم قدم بر می‌دارم. می‌دونم به خاطر این‌ها چیزهایی رو از دست دادم، اما همیشه همین طوره، هر چیزی رو انتخاب کنی، یه چیزهایی رو به دست میاری و یه چیزهایی رو از دست میدی، مهم این که مشخص کنی چه چیزهایی رو می خوای به دست بیاری. البته قرار نیست همیشه همین طور بمونه، اما برای چند سالی به این وضع احتیاج دارم.