در همیشه روی یک پاشنه نمی چرخد!

بعد از پایان جنگ جهانی دوم، دنیا میان دو ابرقدرت تقسیم شد. یک طرف آمریکا و متحدان آن بودند که به «بلوک غرب» معروف شد. طرف دیگر شوروی و سایر دولتهای کمونیستی بودند که با عنوان «بلوک شرق» شناخته می شد.دو اصطلاح «بلوک غرب» و «بلوک شرق» موجب شد تا طرفداران آمریکا به اسم «غربگرا» و طرفداران شوروی به اسم «شرق گرا» شناخته شوند. نکته سنجی جلال آل احمد ستودنی است که با تیزبینی متوجه شد این «غربگرا» و «شرق گرا» در اصل هر دو اشکال مختلفی از غربگرایی هستند و هیچ کدام در واقع ارتباطی به شرق ندارد.به هر حال کشمکش این دو ابرقدرت به فروپاشی شوروی رسیده و موجب وجد و هیجان وصف ناپذیر «غربگرایان» گردید. عاقبت «شرق گرایان» چه شد؟شرق گرایان یا همان مارکسیست ها و سوسیالیست ها و کمونیست های سابق با مشاهده فروپاشی کعبه و معبد بزرگشان (که همان امپراطوری شوروی بود) مدت کوتاهی سرخورده و افسرده شدند. اما خیلی طول نکشید که بیشترشان ناگهان رنگ عوض کردند و شدند هوادار دو آتشه آمریکا و دموکراسی نولیبرال غربی!اصطلاح «نومحافظه کار» از همینجا پیدا شد. نومحافظه کاران عمدتا همان مارکسیست ها و کمونیست های سابق بودند که حالا هوادار پر شور نظام سرمایه داری و دموکراسی لیبرال شده بودند. یکی از خصوصیات نومحافظه کاران، حمایت تمام قد و تمام عیارشان از لشکر کشی آمریکا به کشورهای غیرهمسو با آمریکا بود. نومحافظه کاران، جنگ و استفاده از قدرت نظامی را ابزاری مشروع برای مقابله با گسترش فکری و فرهنگی ایدئولوژی های غیر همسو با آمریکا می دانستند.از آنجا که پس از فروپاشی کمونیسم، تمدن های کهن تنها رقبای باقی مانده در برابر گسترش تمام عیار هژمونی فرهنگی آمریکا و نولیبرالیسم بودند، نوک حمله ایدئولوگ های نومحافظه کار علیه همین تمدن های کهن قرار گرفت. و از آنجا که تمامی تمدن های کهن بر پایه یکی از مذاهب بزرگ و کهن قرار دارند، نومحافظه کاران وارد کارزار فرهنگی مبارزه با مذهب و دین ستیزی شدند.این دین ستیزی شامل ضدیت با کلیه ادیان سنتی می شد. از یهودیت و مسیحیت تا اسلام. لیکن بیشترین تاکید روی ضدیت با دین اسلام بود. دین ستیزان معروف و شناخته شده مانند کریس هیچنز، ریچارد داوکینز، لارنس کراوس، بیل ماهر، و دیگران، علنا و آشکارا ادعا می کردند اگر چه کلیه ادیان غیر منطقی و مانع «پیشرفت» بشریتند، لیکن دین اسلام بسیار خطرناکتر از سایر ادیان بوده و لذا استفاده از ابزارهای سرکوب و خشونت علیه هواداران دین اسلام کاملا مشروع و ضروری است.این خط فکری در عمل یک پیوست فکری و فرهنگی بود که در کنار لشکر کشی آمریکا به کشورهای اسلامی در منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا تعریف می شد.غربگرایان به واقع لیبرالیسم و امپراطوری آمریکا را پایان تاریخ دانسته و تصور می کردند دیر یا زود تمام جهان باید از فرق سر تا نوک پا آمریکایی شود.همین خط فکری و چرخش از کمونیسم شوروی محور به لیبرالیسم آمریکا محور در قلمرو کشورهای بلوک شرق سابق هم وجود داشته و موجب گسترش پیمان آمریکایی ناتو به سمت شرق گردید. کشور صربستان که همسو با تمدن روس بود مورد تهاجم نظامی ناتو و آمریکا قرار گرفت. همچنین قلمرو کشورهای ناتو به تدریج به سمت شرق گسترش یافته و کشورهایی که سابقا در بلوک شرق و پیمان ورشو بودند را در بر گرفت. در سال 1999 جمهوری چک که حاصل تجزیه کشور چکسلاواکی بود به عضویت پیمان ناتو در آمد. در همان سال لهستان و مجارستان هم عضو ناتو شدند. حدود پنج سال بعد، در 2004، بلغارستان، استونی، لاتویا، لیتونی، رومانی و اسلواکی به عضویت ناتو در آمدند. پنج سال پس از آن، در 2009، آلبانی هم به ناتو پیوست.پنج سال پس از آن، در سال 2014 یک کودتای رنگی توسط آمریکا در اوکراین اجرا گردید که موجب قدرت گرفتن دولتی غربگرا و ضد روسی در این کشور شد. یکی از اهداف مشخص این کودتا عضویت اوکراین در پیمان نظامی ناتو بود. به همین دلیل، با توجه به اهمیت استراتژیک خاک اوکراین از نظر نظامی، روسیه بلافاصله واکنش نشان داده و شبه جزیره کریمه را از اوکراین جدا نمود. بعلاوه، بحران تجزیه طلبان شرق اوکراین از همان زمان آغاز گردید. بحرانی که پس از هفت سال نهایتا به یک جنگ تمام عیار تبدیل شده و به نماد تحولی بسیار بزرگتر در عرصه بین المللی بدل شده است.در نگاهی کلی تر تحولات جهانی از زمان فروپاشی شوروی به این ترتیب بوده:1- آمریکا بعنوان تنها ابرقدرت جهان به دنبال ایجاد «نظم نوین جهان» و تحقق پروژه «قرن آمریکایی» و «سلطه تمام عیار آمریکا بر جهان» بود. تمامی این اهداف در اسناد سیاستگذاری های آمریکا و توسط مقامات آمریکایی بیان شده اند.2- سلطه تمام عیار آمریکا در درجه اول مستلزم تسلط نظامی آمریکا بر منطقه غرب آسیا، شمال آفریقا، و پیشروی ناتو تا مرزهای روسیه بود. مرحله بعدی محاصره چین بود که قرار بود پس از مهار روسیه اجرا شود.3- عملیات تسلط نظامی بر غرب آسیا به دلیل مقاومت غیر منتظره ایران شکست خورده و نهایتا آمریکاییها وادار به عقب نشینی از این منطقه شدند.4- عملیات گسترش ناتو به سمت شرق به جای اینکه موجب تضعیف و مهار روسیه شود، موجب خروج کامل روسیه از نظم جهانی نولیبرال و تلاش این کشور در جهت حرکت به سمت احیای جایگاه ابرقدرتی گذشته خود شده است.5- به دلیل تاخیر در دستیابی به اهداف قبلی، عملیات محاصره و مهار چین به اندازه ای به تعویق افتاده که امکان صعود جمهوری خلق چین به جایگاه قدرتی تراز اول در مقیاس جهانی فراهم شده است. لذا آمریکا ناچاراً برای کاهش شتاب و سرعت بسیار بالای رشد چین، پیش از تحقق اهداف پیشنیاز، شروع به اعمال سیاستهای فشار و تحریم علیه چین نموده است.6- فشارها و تحریم های همزمان علیه ایران، روسیه، و چین، موجب همگرایی جبری این سه قدرت منطقه ای در شرق، غرب، و شمال آسیا شده است. اتحاد این سه قدرت منطقه ای می تواند موجب شکل گیری قدرتی جهانی شود که توان رقابت و رویارویی جدی تری در برابر سلطه آمریکا و غرب را خواهد داشت.این ائتلاف جدید محدود به قدرت نظامی نبوده و بخصوص در بعد اقتصادی تهدیدی بسیار جدی در مقابل ایالات متحده آمریکا محسوب می شود. بعنوان مثال، سیاست روسیه در تحریم دلار و یورو، و صادرات گاز و سایر محصولات روسی با دریافت روبل روسیه (به جای دلار یا یورو) با توجه به وابستگی اروپا به گاز روسیه موجب نیازمندی کشورهای اروپایی به تهیه روبل روسیه شده و در کوتاه مدت خود به خود باعث قدرت گرفتن پول ملی روسیه می گردد. اگرچه در دراز مدت کشورهای اروپایی می توانند به دنبال منابع انرژی جایگزین باشند، لیکن همین مزیت کوتاه مدت می تواند فرصتی طلایی برای شکل گیری و تکامل و توسعه ابزارهای مالی روسی و جایگزین در برابر نظام مالی و بانکی سوئیفت شود.چنین ابزارهای مالی و اقتصادی نیاز مشترک روسیه، چین و ایران بوده و برای افزایش بنیه دفاعی هر سه کشور در برابر فشارها و تهدیدات اقتصادی آمریکا و متحدان غربی آن اهمیت بسیار زیادی دارد. همین مطلب مجددا موجب استحکام بیشتر روابط میان این سه کشور در راستای تشکیل بلوکی جدید می گردد.سیاست های هند و پاکستان در منطقه شبه قاره و جنوب آسیا نشاندهنده تمایل این کشورها به بهره برداری از ظرفیت های جدید حاصل از ظهور این بلوک جدید قدرت در برابر بلوک آمریکایی است.نقطه ضعف بلوک ضد آمریکایی در نداشتن ایدئولوژی واحدی است که توان توسعه نفوذ هژمونیک آن در رقابت با هژمونی فرهنگی نولیبرالیسم غربی را فراهم نماید.ایدئولوژی رسمی چین بر پایه سوسیالیسم و تا حدی فرهنگ کنفسیوسی چینی است. ایدئولوژی روسیه بر پایه مسیحیت ارتودوکس و ملی گرایی روسی است. و ایدئولوژی رسمی ایران بر پایه اسلام و تشیع است. تنها وجه اشتراک این سه همان ضدیتی است که با نولیبرالیسم آمریکایی پیدا نموده اند. بعبارت دیگر، در وجه سلبی مشترک و در وجه ایجابی فاقد اشتراکند.این فقدان ایدئولوژی جایگزین موجب شده تا هر سه قدرت همچنان در دستگاه های تبلیغاتی خود اصول و ارزشهای نولیبرال را پذیرفته و تنها به پررنگ کردن تناقض های موجود در رفتار و گفتار غربگرایان اکتفا نمایند.یعنی ظاهر امر این است که روسیه، یا ایران، یا چین، به دنبال پیگیری و حمایت از همان ارزشها و اهدافی هستند که رسانه های غربی برجسته کرده و می کنند. مانند دموکراسی، حقوق بشر، جلوگیری از نسل کشی، مبارزه با تبعیض قومی، مبارزه با تبعیض نژادی، و از این قبیل. طبیعتا رسانه های غربی هم می توانند به همین شیوه تناقض های میان رفتار و گفتار طرف مقابل را برجسته نمایند. بعنوان مثال هر سه کشور ایران، روسیه و چین به درستی تغییراتی در ساختارهای حکومتی خود ایجاد کرده اند که با روح دموکراسی غربی ناسازگار است. چین و روسیه مدت دوره تصدی پست ریاست جمهوری را افزایش داده و ایران موفق شده است جلوی فروپاشی کشور بوسیله غربگرایان مسلط بر ساختارهای دموکراتیک خود را بگیرد. لذا هر سه کشور ایران، روسیه و چین به درستی در عمل منافع ملی را بر ارزشهای دموکراتیک ارجحیت داده اند. لیکن هر سه همچنان وانمود می کنند ارزشهای دموکراتیک هیچ تضاد و تناقضی با منافع ملی آنها ندارد.به این ترتیب، در بعد رسانه ای و فرهنگی هنوز دست بالاتر در اختیار دستگاه های تبلیغاتی آمریکا و غرب بوده و کماکان شاهد انفعال رقبا (بالاخص ایران و روسیه و چین) هستیم.اما پر واضح است که پروژه قرن آمریکایی به هیچ کدام از اهداف خود نرسیده و استراتژیست های آمریکایی به ناچار اهداف کوتاه مدت تر و محدودتری برای خود تعریف نموده اند. اگر قبلا از «سلطه تمام عیار» و «قرن آمریکایی» صحبت می کردند، حالا به کند شدن سرعت توسعه چین و جلوگیری از اتحاد روسیه و اروپا قانع شده اند. و اگر روزی به دنبال اشغال نظامی ایران بودند، امروز به کاهش نفوذ ایران در منطقه غرب آسیا قانع شده اند.در همیشه روی یک پاشنه نمی چرخد. باید ببینیم ادامه این تحولات، دنیا را به چه سمت و سویی خواهد برد. جنگ اوکراین تنها بخشی جزئی از تحولات عظیمی است که در سطح جهانی در شرف وقوعند. اما عمق این تحولات با توجه به تداوم سلطه تمام عیار هژمونی فکری و فرهنگی غرب در عرصه رسانه ای قابل مشاهده با چشم غیر مسلح نیست. بعنوان مثال:در حقیقت میراث این فضای جدید سیاسی در پاکستان را می توان شکل گیری هسته های اختلافات سیاسی بلندمدت و تبدیل فضای رقابتی سیاسی به فضای امنیتی و دشمنی نامید که در نتیجه، منجر به تضعیف مردم سالاری در پاکستان و تقویت پایه های گروه های امنیتی در سیاست این کشور شده است.چرا کابینه عمران خان سقوط کرد؟ / نقش آمریکا در تنش‌های سیاسی پاکستان چیست؟ - تابناک | TABNAKترجمه: به دلیل تغییر و تحول در ساختار قدرت و نظم جهانی، کشور پاکستان پس از قریب به یک قرن کشمکش بی حاصل داخلی در ساختارهای ناکارآمد دموکراتیک به ارث مانده از دوران استعمار انگلیس، به سمت شکل گیری یک هسته قدرت مرکزی حرکت می کند که تلاش می نماید از این ساختارهای ناکارآمد دموکراتیک عبور کرده و برای اولین بار هسته ملی گرایی پاکستانی را بنیانگذاری نماید.این که عمران خان و نخبگان نظامی و امنیتی پاکستان تا چه اندازه بتوانند چنین هدف بزرگی را محقق نمایند مشخص نیست. اما این مطلب مشخص است که کاهش قدرت نفوذ آمریکا در پاکستان (و بسیاری دیگر از کشورهایی که سابقا اقمار آمریکا بوده اند) موجب فرار هسته های قدرت داخلی از مدار آمریکا و ظهور منافع مستقل جدیدی شده است. تعاملات و برخوردهای این قدرت ها و منافع نوظهور در سطح جهانی است که نظم نوین جهانی را تعریف خواهد نمود. بنابراین «عادی سازی روابط» با آمریکا بیش از هر زمان دیگری معنا و مفهوم خود را از دست می دهد.