وقتی گذشته با تو می دود ...

یااداشتت های مریم تاواتاو ( نویسنده ومنتقد )یادداشت درباره انیمیشن " فرار کن"چاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1401.02.28نویسنده یادداشت : مریم تاواتاو ( منتقد)* وقتی گذشته با تو می دود"حالا که جهان امروز و گرفتار جنگ ها، آوارگی را ضمیمه زندگی مردمان بسیاری کرده، مساله مهاجرت پناه جویان، به شکل جدی تری به روزمره انسان سنجاق شده. در این میان، نمی توان از تبعات و آسیب های روحی نجات یافتگان جنگ ها چشم پوشید. به لطف کلاف صلحی که گم شده، حتما آن-قدرها قصه برای روایت تنهایی و سرگردانیِ پناه جویان هست که سینما بخواهد راوی زندگی جنگ زده هایی شود که برای نجات جانشان از مرزها می گذرند و تن به کوچ اجباری می دهند. انیمیشن "فرار کن" یکی از آن داستان هاست که رنج این مردم را به نمایش می کشد و از داستان خانواده ای می گوید که می خواهند پنهانی مهاجرت کنند. فیلم مشخصا درباره مردی مهاجر به نام "امین" است که از افغانستان آمده و سال هاست راز بزرگی را با خود حمل می کند: راز چگونگی گریزش در گذشته . این انیمیشن دانمارکی در سبک مستند به کارگردانی "جوناس پوهر راسموسن "است و در آن از زبان های مختلفی از جمله دری، روسی و انگلیسی صحبت می‌شود."فرار کن" نام مناسب و معناداری برای این انیمیشن است. انگار این گریز ادامه دارد و هیچ وقت قرار نیست امین کمی آرام شود. او دریک جلسه گفتگو، پرده از گذشته برمی دارد. آن چه پریشانش کرده رازی است که برملایی آن شکل دیگری از شخصیت او را نشان می دهد؛ شاید ترسیده تر و محتاط تر. اگرچه امین دارای تحصیلات فوق دکتراست ودستاوردهای زیادی به دست آورده اما هم چنان رنج گذشته و هویتی که سال ها انکارش کرده آزارش می دهد. او هنوز فکر می کند دیگران نمی توانند او را با گذشته پرچالشش بپذیرند. تلاش امین در تمام سال های پس از مهاجرتش در پنهان کردن بخشی از زندگی قبلی اش، بار سنگینی را به دوش او اضافه کرده است.فیلم، دست روی بحران هویت گذاشته. انگار تاریخِ سرگردانی یک ملت در جریان ماجرای امین روایت می شود؛ استیصال ملتی که رنجِ ادامه داری را با خود حمل می کنند. همین ها حس هم ذات پنداری را در تماشاگر ایجاد می کند تا گوش شنوایی برای خاطرات تکان دهنده امین شود. مفهوم خانواده ی امین و از خودگذشتگی اعضا برای نجات حتی یک نفرشان تصویری انسانی از شخصیت ها در این فیلم ساخته است.شاید انیمیشن، نسخه مطمئن تری برای صحبت درباره مسایل سورئال است و به دلیل قابلیت های حرکت و رنگ می تواند انتخاب بهتری برای انتقال حس درباره مسائلی که کمی با رئالیسم فاصله دارند باشد.اما فرار کن، از تلفیق انیمیشن و مستند نگاری استفاده کرده تا تمام پتانسیل هایش را به کار بگیرد تصویری قابل درک و رئال از انسانی مظلوم ارائه دهد.بخش هایی از صحنه های واقعی از افغانستان، ضمیمه فیلم شده تا با این تکنیک، باور پذیری بیشتری به فیلم بیفزاید و قابل درک تر شود. این تصویر، تلاش برای نمایش یک زندگی تکراری از یک پناه جو نیست بلکه راوی زندگی منحصربه فرد انسانی است که جنگ و آوارگی، ردی از درد را بر روح اوبرجای گذاشته. در کنار این تصاویر مستند، از صدا و رنگ و توصیف بو استفاده شده تا شمایل کاملتری از مسیر پرفرازونشیب زندگی امین ساخته شود.تصویر درخشان از پیرزنی که درجنگل و هم پای سایر افراد نمی توانست راه بیاید و یا زمانی که قایق پناه جوها به یک کشتی مسافرتی می رسد و مسافران از آن ها عکس می اندازند، نشان می دهد که اندوه ناشی از مسیر رهایی از آوارگی، عمیق تر از آن چیزی است که تصور می شود. و شاید خیلی ها ژستکمک به آوارگان جنگی را بگیرند اما حال یک پناه جو را امثال مسافران روی عرصه یک کشتی امن نمی فهمند.فرار کن، از انیمیشن های تاثیرگذار سال 2021 است که قامت یک انسان ترسیده و زجرکشیده را به نمایش می گذارد. این فیلم، دست روی نقطه ضعف بزرگی از زمانه امروز گذاشته و از جای خالی امنیت و صلح حرف زده تا بگوید جایی در ذهن یک پناه جوی نجات یافته، هنوز طنابی هست که او را به گذشته می رساند و واداراش می کند به هویت غرق شده اش بیندیشد و آن را بیابد.