شمشیرت را غلاف کن!

به تازگی، اولین کنکورهای قرن جدید برگزار شد. تا به حال در ایران بیش از پنجاه کنکور برگزار شده و در حال حاضر این آزمون مهم‌ترین نماد تحصیل آکادمیک و یکی از موثرترین عامل‌ها در تعیین مسیر زندگی افراده. در این نوشتار قصد دارم از چند جنبه دربارهٔ آزمون سراسری و کلاً درس خوندن صحبت کنم.عدالت آموزشی- اگر قرار باشه پذیرش دانشگاه‌ها بر اساس مصاحبه، آزمون تشریحی یا آزمون خود دانشگاه‌ها باشه، احتمال ناهمسانی سطح سوال‌ها، برخورد سلیقه‌ای در نمره‌دهی و کنترل ضعیف‌تر بروز فساد وجود داره. آزمون سراسری و متمرکزی که سوال‌های تستی یکسان برای همه داره، به عنوان تنها راه ورود به دانشگاه می‌تونه این مشکل‌ها رو کنترل کنه. اما وجود سهمیه‌های متعدد، پذیرش از راه‌های دیگه (مثل انتقال از خارج کشور) و خبر تقلب‌هایی که از سطح شایعه فراتر میرن، می‌تونه از اساس این روش رو زیر سوال ببره. این‌ها در حالیه که سهمیه‌هایی مثل منطقه‌بندی کاملاً شکست خورده و در حالی که انتظار می‌رفته سخت‌ترین قبولی متعلق به منطقهٔ یک باشه، الآن اینطور نیست.انتخاب مسیر- رشتهٔ کلی که در ۱۵ سالگی و رشتهٔ تخصصی که در ۱۸ سالگی از افراد خواسته میشه تا انتخاب کنن، خواه ناخواه قراره انرژی زیادی از اون‌ها بگیره و در مسیر زندگی‌شون نقشی حیاتی ایفا کنه؛ حتی اگر قرار باشه صرفاً ۲ تا ۷ سال تحمل کنن و بعد سراغ کار دیگه‌ای برن! از طرف آموزش و پرورش، مسیری طراحی نشده تا افراد با استعداد و علاقهٔ خودشون آشنا بشن و اطرافیان دانش‌آموز و جامعه هم برای این مسیر سنجش خود و دنیا ارزشی قائل نیستن و تنها گزینه‌های انتخاب نهایی رو به شکل «برو» یا «نرو» (ایجابی و سلبی) می‌بینن. نوجوان/جوان در این سن به سختی می‌تونه از این چالش آگاهانه و سنجیده گذر کنه.مزیت‌های دانشگاه- بدون وجود یک مسیر رسمی و مشخص، احتمال اینکه افراد شتاب‌زده به سمت نتایج یک علم نرن و از پایه شروع کنن و مطالعهٔ جامعی داشته باشن، بسیار پایین و از دیدگاه من نزدیک به صفره. امتحان داشتن، پاس کردن درس‌ها و مدرکی که در نهایت به فرد داده میشه هم می‌تونه تضمینی باشه که ادعای تخصص رو از یاد گرفتن و مهارت پیدا کردن در اون تخصص متمایز کنه. جدای از فرا گرفتن کریکولوم درسی هم فرصت کارهای تشکلی، کسب ارتباط با آدم‌های توانمند و تقویت مهارت‌ها در محیط دوستانه (و نه بی‌رحم مثل بازار کسب و کار) فراهم میشه که شاید تکرارنشدنی باشه.آسیب‌های دانشگاه- جملهٔ معروفی هست که میگه «دانشگاه آدم رو برای دنیای الآن آماده می‌کنه، نه چند سال بعد» و همچنین این توهم به وجود اومده که خود تحصیل هدفه، در صورتی که دانشگاه قراره افراد رو برای ارزش‌آفرینی در جامعهٔ واقعی آماده کنه. در حالی که باید به فکر راهکار برای مدیریت این دو مشکل باشیم، می‌بینیم که عناوین و محتوای درسی ما به گونه‌ای هستن که ما رو برای گذشته هم به سختی آماده می‌کنن (چه برسه به حال و آینده) و کیفیت آموزش هم جای بهبود زیادی داره. در کنار این‌ها سنجش و نمره‌دهی و چگونگی کسب مدرک هم به قدری ضعف داره که ارزش تضمینی که ذکر شد از بین رفته یا شدیداً زیر سواله. من فکر می‌کنم نه‌تنها به‌روزرسانی محتواها و عناوین درسی لازمه و نیاز به بازنگری و بازطراحی نظام آموزش براساس مفهوم دانشگاه هزاره/نسل جدید وجود داره، بلکه در همین شیوهٔ فعلی هم کسب پنجاه درصد نمره نمی‌تونه دالّ بر سواد مناسب و کافی فرد در رابطه با اون درس باشه.پیشبرد علم- اما آنچه بیش از همه من رو به نوشتن این واژه‌ها تشویق می‌کنه، دیدن ستیز عجیب و غریبیه که این سال‌ها بر علیه درس خوندن به وجود اومده. همون‌طور که به‌درستی گفته میشه جامعهٔ انسانی به نقش‌آفرینی در قالب‌های مختلفی نیاز داره و نیازی نیست همه درس بخونن و حتماً مدرک دانشگاهی (خصوصاً ارشد و دکتری) داشته باشن، نمیشه به همین سادگی افراد رو از درس خوندن و پیش رفتن در مسیر آکادمیک (با وجود تمام آسیب‌هایی که ذکر شد) هم باز داشت. بخش قابل توجهی از وضعیت و چهرهٔ امروزی دنیای ما با همین پیشبردهای علمی از مسیر آکادمیک شکل گرفته و گره بسیاری از مشکل‌هایی که داریم هم به دست همین پیش‌برندگان علم گشوده -یا حداقل شل- میشه. قطعاً علم باید زایا باشه و کاربرد داشته باشه، اما لزوماً این اتفاق یک دفعه رخ نمیده و شاید نیاز به رفتن به مسیرهای اشتباه یا بالا رفتن از پله‌هایی داشته باشه که از پیش مشخص نیست به کجا می‌رسن. پس اگر در اطرافتون شخصی رو دیدید که در پی کسب سواد و پیشرفت در یک تخصصه اما هنوز موفقیت قابل دیدنی نداره، بابت تلاشش تحسینش کنید یا اگر خودتون در این مسیر هستید، من ازتون متشکرم و تحسینتون می‌کنم. بدیهیه این‌ها همه باید خردمندانه، با بررسی روند و امکان تجدید نظر همراه باشه.