به وقت کتاب؛ معرفی کتاب «تربیت جنسی در سایه عفاف»

الهام پولادی؛ فارغ‌التحصیل کارشناسی برق، ارشد مدیریت آموزشی دانشگاه امام صادق (ع)از جدیدترین کتاب‌های منتشرشده در این روزهای کرونایی، کتاب تربیت جنسی در سایه عفاف، نوشتۀ فاطمه فیاض و احمدرضا اخوت است. پنج‌شنبه، اول خردادماه، مراسم رونمایی مجازی از این اثر در فضای مجازی انجام شد.این کتاب در پنج فصل تدوین شده‌است. عناوین چهار فصل ابتدایی، اصلاح پیش‌فرض‌ها در مورد تربیت جنسی، آموزش حیا و عفاف در روابط، بلوغ و الزامات تربیتی آن و زیباخواهی و محبت و عشق است. در فصل آخر نیز به بررسی سوالات در حوزۀ مسائل جنسی پرداخته شده‌است. در قسمتی از کتاب در نقد به اسناد بین المللی در زمینۀ آموزش جنسی، می‌خوانیم:«بررسی این مفهوم در ادبیات غرب، نشان می‌دهد مفهومی به نام «تربیت جنسی» زیاد مورد استعمال نیست و آنچه پرتکرار است، موضوع «آموزش جنسی» است. این آموزش‌ها و دستورالعمل‌ها که اجرای آنها وابستگی بسیاری به فرهنگ ملت‌ها دارد، بدون توجه به فرهنگ و عقاید ملت‌ها، در جوامع دیگر خصوصاً جوامع مسلمان، تزریق شده و با اصرار اجرا می‌شود. جالب اینکه بسیاری از موضوعات روانشناسی و تعلیم و تربیت، متناسب با فرهنگ ملت‌ها تنظیم شده و بر بومی شدن آن تأکید می‌شود، اما این موضوع هم‌چنان لجام گسیخته و در قالب اسناد و توافق‌نامه‌های مختلف به جوامع تحمیل می شود.»در قسمتی دیگر، دربارۀ نقش نظام حاکمیت اسلامی در این زمینه، می‌خوانیم:«همان‌طور که خداوند به مؤمنین و مؤمنات دستور داده تا چشمان خود را از نگاه حرام فرو بندند و دامن خود را از آلودگی‌ها حفظ کنند، نظام حاکمیت اسلامی نیز باید شرایطی را فراهم آورد تا فضای اجتماعی، رسانه‌های شنیداری و دیداری اعم از کتاب‌ها، کانال‌ها و فضای مجازی و ... از امور محرک جنسی و عوامل ترویج فحشا خالی باشد تا زمینه‌های فساد و فحشا از بین برود.»نظر نویسندگان در نقد به سیاست‌گذاران غربی به این گونه بیان شده است:«این در حالی است که اغلب آموزش‌های غربی در این حوزه به شدت سطحی، کوتاه‌مدت و در عین حال آسیب‌زننده هستند. سیاست‌گذاران غربی به دنبال کنترل روابط جنسی و کاهش آسیب‌های آن بوده و پیشگیری به عنوان هدف در سیاست‌هایشان موردنظر نیست. به همین دلیل است که کاهش بارداری نواجوانی و کاهش سقط جنین در آنها به عنوان دو شاخص تاثیرگزاری برنامه‌ها مورد توجه قرار می گیرد.»تفاوت رویکردی که در این کتاب به آن پرداخته شده با رویکرد غرب به این صورت است:«یکی از وجوه تمایز این رویکرد با رویکرد فعلی غربی در دنیا این است که این رویکرد بر قوانین و اصول متقن، تأکید فراوان دارد و مهارت‌ها و آموزش‌ها را بر اساس آن تنظیم می‌کند، در حالی که بسیاری از راهکارهای تربیت جنسی که توسط متخصصان این حوزه آموزش داده می‌شود، تنها متکی بر اصول تجربی یا اصول غیرمتقن بنا شده اند.»در قسمتی دیگر از کتاب دربارۀ آمارهای منتشرشده در رسانه‌های مربوط به این حوزه می‌خوانیم:«نمونۀ دیگر، مقالاتی است که بر انواعی از آموزش‌های جنسی در همۀ سنین تأکید دارند و برای اثبات مدعای خود، از آمار و ارقام کشورهای غربی استفاده می‌کنند. مثلاً بر آموزش روش‌های پیشگیری از بارداری به نوجوانان اصرار داشته و برای اثبات مدعای خود به آمارهای سقط جنین در نوجوانان در یکی از ایالت‌های آمریکا اشاره می‌کنند که در جهان بالاترین آمار سقط جنین در نوجوانان را دارا است.»در بخشی دیگر از کتاب دربارۀ ظرایف برنامه‌ریزی در این حوزه می‌خوانیم:«نمی‌توان به نام پیشگیری از اختلال و به نام آموزش‌های جنسی، عده‌ای را که درگیر هیچ آسیبی نیستند، درگیر مسائل جنسی کرد و از طرف دیگر نمی‌توان نسبت به گروهی که دچار آسیب‌های شدید هستند، بی‌تفاوت بود. برنامه‌ریزی جهت تدوین برنامه‌های مناسب برای هر طیف، با محوریت افزایش عفاف باید سرلوحۀ همۀ برنامه‌ها قرار گیرد.»در فصل انتهایی، از سه محور اساسی که باید پیرامون سؤالات در مسائل جنسی مورد مطالعه قرار بگیرند، یاد می‌شود: محور اول؛ دلایل ایجاد پرسش در مورد مسائل جنسی. محور دوم؛ چگونگی جواب‌گویی به پرسش‌های فرزندان در رابطه با مسائل جنسی. و محور سوم؛ جواب به پرسش‌های متداول پیرامون مسائل جنسی.و در انتهای کتاب، نویسندگان در بیان الزامات جواب‌گویی به پرسش‌ها در رابطه با مسائل جنسی اینطور بیان می‌کنند:یک؛ ضرورت رعایت حیا در پاسخگویی. دو؛ ضرورت شرم نکردن در بیان احکام دینی. سه؛ سوق دادن فرزندان به افراد آشنا به مسائل و احکام. چهار؛ برگزاری دوره‌های آموزشی با رعایت حیا و حریم‌های الهی. پنج؛ پاسخ به سؤالات فرزندان متناسب با دوره‌های مختلف رشد.اما آنچه بیش از همه این کتاب را نسبت به کتاب‌های هم‌ردۀ خود جلوه می‌بخشد، پرداخت به جزئیات و دادن راهکارهای عملی برای رسیدن به مقصود مدنظر نویسندگان است: یک؛ کتاب‌ها و مقالات زیادی در نقد مسیری که غرب دربارۀ آموزش جنسی طی کرده، نوشته شده‌است. اما ویژگی جالب توجه این کتاب پرداخت همزمان به سلب مسیرهای رفته و ایجاب مسیرهای جایگزین است. و این خود نشانگر تلاشی است که شروع شده و دیگر محققان را در پیمایش همین مسیر در آینده‌ای نه چندان دور، ترغیب خواهد کرد.دو؛ در این کتاب دیگر صحبت تنها از رد یک مسیر رفته نیست! بلکه مسیرهای جایگزین نیز با جزئیات به تصویر کشیده‌اند.سه؛ صحبت‌های ایجابی موجود در این کتاب، پیش روی گفتمان‌سازان، مربیان و عملگران حوزۀ تربیت جنسی است. آیا هنوز هم بهانه‌ای برای تکرار مسیرهای شکست خورده غیربومی باقی مانده‌است؟مقاله؛ ویژه‌نامه مشترک نشریات ثمین، ریحانه و طلوع فایل کامل این نشریه را در اینجا ببینید.