نقد، از حق تا وظیفه

۶ بهمن ۱۳۹۶، دیدار با اعضای شورای هماهنگی تبلیغات اسلامیآنجایی که کسی در این صدد بر می‌آمد که به خود رسول خدا یا به خلفای اول مطلبی را بیان بکند، ما میدیدیم که با کمال آزادی به او اجازه میدادند. در مسجد، در پای منبر امیرالمؤمنین یک نفری بلند میشد راجع به یک مطلبی به امیرالمؤمنین اعتراض میکرد یا از او سؤال میکرد. یا در جنگ صفین کسانی بودند که تحت تأثیر فریب طرف مقابل قرار گرفتند و یک حرفهایی را زدند. امیرالمؤمنین به اینها بدخلقی نکرد، تشر نزد، بلکه رفت با آنها صحبت کرد. یا عمار یاسر را فرستاد برایشان صحبت کرد و حقیقت را برای آنها آشکار کرد. یا در پای منبر خلیفه‌ی دوم وقتی که خلیفه در منبر گفت من اگر پایم را کج گذاشتم، من را راست کنید و هدایت کنید، یک نفری بلند شد پای منبر، گفت اگر تو کج بروی، با این شمشیر تو را راست خواهیم کرد. کسی هم به او اعتراض نکرد. و همین طور در زمان خلفای دیگر. و همین روال ادامه داشت تا زمان عبدالملک مروان. (آیت‌الله خامنه‌ای، ۴ اردیبهشت ۱۳۶۶)در نظام دموکراتیک یکی از اصول اصلی حق انتقاد است. این حق به صورت حق انتقاد از رهبران نیز مطرح می‌شود و معمولا در ایران موضوعی که در ایران محل مناقشه قرار می‌گیرد، همین نقد رهبران است.در نظام دموکراتیک می‌توان بالاترین اشخاص را نقد کرد. در انگلیس می‌توان ملکه را نقد کرد. در آمریکا می‌توان رییس‌جمهور را نقد کرد. آیا در ایران می‌توان رییس‌جمهور را نقد کرد؟ مهمتر از آن، حق داریم رهبر انقلاب و تصمیماتش را نقد کنیم؟قطعا بله و چیزی است بیش از حق! اما شاید مرسوم‌ترین جوابی که عده‌ای می‌دهند آن است که در کشورهای مورد مثال، نمی‌توان از هولوکاست حرفی زد و هر جایی یک محدودیتی دارد. گفتن این جمله به معنی پذیرش یک فرض غلط است، فرض عدم حق نقد از رهبران انقلاب.آیا هر تصمیمی که رهبر انقلاب می‌گیرد بهترین تصمیم است؟ خیر! آیا تصمیم ایشان بدترین تصمیم است؟ قطعا خیر! آیا رهبر انقلاب مشورت میکند؟ بله!‌ آیا رهبر انقلاب به اشتباهات خود اذعان داشته؟ بله! آیا عملکرد برخی از افراد انقلابی را نقد کرده؟ بله!رهبر انقلاب اعلام داشت که یکی از خطاهایی که انجام شد مسأله تحدید جمعیت بود که خود ایشان نیز در آن سهیم بودند. قطعا اینجا رهبر انقلاب مشورت کرده‌اند و نتیجه‌ی مشورت سیاست‌های جمعیتی بوده است. نقد رهبر انقلاب به ورود دانشجویان به سفارت انگلیس با توجه به سابقه‌ی بیانات ایشان، تخریب جریان دانشجویی نبوده است.پس بر شماست که یکدیگر را نصیحت کنید، و نیکو همکاری نمایید. درست است که هیچ کس نمی تواند حق اطاعت خداوندی را چنانکه باید بگزارد، هر چند در به دست آوردن رضای خدا حریص باشد، و در کار بندگی تلاش فراوان نماید، لکن باید به مقدار توان، حقوق الهی را رعایت کند که یکی از واجبات الهی، یکدیگر را به اندازه توان نصیحت کردن، و بر پا داشتن حق، و یاری دادن به یکدیگر است. هیچ کس هر چند قدر او در حق بزرگ، و ارزش او در دین بیشتر باشد، بی نیاز نیست که او را در انجام حق یاری رسانند، و هیچ کس گرچه مردم او را خوار شمارند، و در دیده ها بی ارزش باشد، کوچک تر از آن نیست که کسی را در انجام حق یاری کند، یا دیگری به یاری او برخیزد. (خطبه‌ی ۲۱۶ نهج‌البلاغه، ترجمه‌ی دکتر محمد دشتی)حال باید از پرسید مگر نقدی که به جهت اصلاح امور و کمک باشد اشکال دارد؟! پس چرا همچین نوع نقدی از رهبر انقلاب باید غلط باشد؟! پس شاید نقد از رهبر انقلاب در سیاست‌های جمعیتی و انذار از نتیجه‌ی آن نه تنها تخریب ایشان نبود، بلکه دلسوزی بود و وفاداری به انقلاب و جمهوری اسلامی و ایران.قطعا این نوع نقد اشکالی ندارد اما باید پا را فراتر گذاشت. این نقد حق نیست. این نقد با هدف اصلاح، قطعا وظیفه است. در مرحله‌ی اول وظیفه امت در برابر امام جامعه به منزله‌ی کمک به تصمیم‌گیری درست برای امت، دوم وظیفه‌ی امت در برابر یکدیگر. «بر هر مسلمان لازم است كه خير خواه ائمه و پيشوايان مسلمانان باشند كه اين جزو وظايف مسلمانى است. (نبی اکرم، اصول كافى، ج 1، ص 403- 404)»، مگر می‌شود با کمک نکردن در اصلاح اشتباهات، خیرخواه کسی بود؟ پس قطعا حق رهبران جامعه‌ی دینی است که از کمک و انتقادات مردم بهره‌مند شوند. هر کس که این حق را از آنان دریغ کند، حتما حق‌الناس بر گردن دارد.هر که جامعه را از نقد منصفانه‌ی خود محروم دارد و راه رشد و سعادت را بر دیگر مردم سخت کند، قطعا از نعمت تعقل و علمش به نفع جامعه استفاده نکرده است. چنین کسی قطعا به فکر امت مسلمین نیست و «هر كس صبح كند و به امور مسلمانان همّت نورزد، از آنان نيست (نبی اکرم، اصول كافى، ج ۲، ص ۱۶۳)». قطعا حق‌الناس و حق‌النفس متوجه اینان است که نعمت الهی را ارج نمی‌نهند و آن را با بی‌عملی ضایع می‌کنند.نمی‌توان با بهانه‌ی حفظ حرمت جایگاه رهبری و اطاعت از ولی فقیه، ولایت فقیه را به سلطنت فقیه تغییر داد و کاریکاتوری زشت از رهبری نظام تصویر کرد. اگر چنین چیزی شدنی بود رهبر معظم انقلاب در زمان ریاست‌جمهوری خود چنین می‌کرد. زمانی که ایشان در واکنش به ۹۹ رأی مخالف به نخست‌وزیری مهندس موسوی اعلام کردند در صورت حضور در مجلس، نفر صدم بودند؛ کسی تخریب جایگاه رهبری امت را بهانه نکرد. امام این حرکت را غلط ندانست. اگرچه امام اعلام کرده بود که مهندس موسوی را برای ادامه‌ی نخست‌وزیری مناسب می‌داند اما نظر مخالف دادن حرام دانسته نشد.بدتر از کسی که رهبران را از نقد خود مصون میدارد، کسانی هستند که دیگران را از انجام این فریضه بازمیدارند. برخی با بهانه‌هایی مانند اینکه هر چه رهبر بگوید بهترین تصمیم است! مردم را از انجام این فریضه بازمیدارند. برخی با تهمت ضدانقلاب بودن و تضعیف نظام و ... به سرکوب منتقدان می‌پردازند که در بهترین حالت جاهلند. این گروه علاوه بر اینکه حق رهبران را ضایع می‌کنند، حق امت را نیز از داشتن سیر و سلوک بهتر ضایع می‌کنند.شاید باید انتقاد کرد و نسبت به عواقب تصمیمات هشدار داد تا چاپلوسی و مجیزگویی.پس باید دوباره پرسید، آیا نقد به سیاست‌های اصل ۴۴ ضدیت با ولایت فقیه و انقلاب است؟ آیا نقد سیاست بنزینی، تضعیف نظام است؟ آیا نقد شکل‌گیری شورای سران، تخریب مقام معظم رهبری است؟