یادداشتی بر فیلم «یک داستان سرراست» یا «داستان استریت» ساختۀ «دیوید لینچ»

فیلم با نمای شب و ستاره‌ها آغاز می‌شود و به نمای خانه‌‌هایی در محوطه‌ای سرسبز می‌رسد تا داستان سرراستِ الوین استریت را برای ما به نمایش بگذارد؛ داستان پیرمردی ۷۳ ساله با چشم‌هایی ضعیف و مشکل در لگن خاصره، به نحوی‌که اگر زمین بخورد نمی‌تواند بلند شود و باید با دو عصا راه برود. او با دخترش، رز، زندگی می‌کند‌؛ دختری که با زمین خوردنِ پدر اشک در چشم‌هایش حلقه می‌زند.داستان از آن‌جایی آغاز می‌شود که تلفن زنگ می‌خورَد و به رز خبر می‌رسد که عمویش که در شهر وین‌کانسین که ۳۱۷ مایل تا این شهر، یعنی لورنزآیووا فاصله دارد، سکته کرده و احتمال مرگ او وجود دارد. چالش شخصیت آغاز می‌شود، او باید تصمیم بگیرد و تصمیم می‌گیرد که به دل جاده بزند، اما با وجود مشکلاتش به چه‌نحوی؟الوین مشغول تعمیر ماشین چمن‌زنی خود می‌شود. او تصمیم دارد با ماشین چمن‌زنی به دیدن برادرش برود که این تصمیم موجب اعتراض دخترش می‌شود چراکه پیرمرد مشکل راه رفتن، ضعف چشم و سن بالایی دارد، به علاوه درمیانۀ راه اتوبوس به شهر برادرش، لاین، نمی‌رود و دختر هم نمی‌تواند پدر را برساند. با همۀ این‌ها پیرمرد تصمیمش را گرفته، ماشین چمن‌زنی را تعمیر می‌کند و یک اتاقک به ماشین چمن‌زنی وصل می‌کند.‌ او دررابطه با انگیزه‌اش برای این‌کار به دخترش می‌گوید که باید این‌کار را بکند و تو باید درک کنی. و دختر درک می‌کند، چراکه خود دختر در دوری و دلتنگی از پسرش به‌سر می‌برد.الوین پیش چشم نگاه‌های متعجب دوستانش راه می‌افتد و از کنار مزارع و مناظر می‌گذرد، مناظری که برای ببیندگان بسیار دانشین است، گندم‌زارها، آسمان صاف و ابری، زنی به‌همراه پسرش درحال پهن کردن لباس و... . الوین به دل جاده زده، اما هنوز مسافتی طی نکرده که موتور دستگاه دود می‌کند و خراب می‌شود. او با کمک اتوبوس تور گردشگیری افرادی مسن به شهر و به خانه برمی‌گردد. با تفنگش به ماشین چمن‌زنی شلیک و آن را منفجر می‌کند.یک ماشین چمن‌زن دست دوم دیگر می‌خرد و اتاقکی به آن وصل می‌کند و دوباره راه می‌افتد.تصور شخصی من تا اینجای داستان این بود که درادامه، الوین با انواع و اقسام ناملایمات مواجه می‌شود، اتفاقاتی که ادامۀ راه را برای او دشوار می‌کند. از جمله تصور می‌کردم که او گرفتار دزدان شود، یا گرفتار آدم‌های اوباشی که به تمسخر قصد دارند او را مورد آزار قرار دهند یا به ماشین‌چمن‌زنی‌اش آسیب برسانند. گمان می‌کردم حرکت ماشین‌های سنگین در جاده او را از دور خارج کنند و مانع حرکت او شوند. پیش‌بینی کردم که مسیر را اشتباه رفته و گم شود و همچنین تصور کردم پلیس‌راه او را از ادامۀ حرکت با این ماشین غیرایمن بازدارد.اما در داستان سرراستِ الوین، هیچ‌یک از این اتفاقات نمی‌افتد. مسیر حرکت او نه‌تنها مسیری است ایمن و خالی از هر اتفاق دلخراشی، آدم‌های سرراه او نیز مهربانند؛ آدم‌هایی که سرراه او قرار می‌گیرند نه‌تنها برایش دردسری نمی‌آفرینند با شگفتی از او استقبال کرده و او را مورد مهر خود قرار می‌دهند. کشیش مهربانی که در گورستان برای او غذا می‌آورد، خانواده‌ای که اجازه می‌دهند او در محوطۀ ملکشان بماند و در تعمیر ماشینش به او کمک می‌کنند و جوانان دوچرخه‌سواری که از او نصیحت می‌خواهند، آدم‌هایی هستند که الوین با آن‌ها برخورد می‌کند. او درطول مسیر با بازگو کردن ماجرای زندگی خودش، دخترش، گذشته‌اش درمورد جنگ، و ماجرای قهر و دعوایش با برادرش بر اطرافیان خود، بر آن دخترِ فراری گریزان از خانه، بر آن دوقلوی تعمیرکار درحالِ مجادله و بر آن جوانان دوچرخه‌سوار تاثیر می‌گذارد و البته رفته‌رفته از آن‌ها تأثیر می‌پذیرد، به‌طوری‌که او دربرابر نگاه سوال‌برانگیز خانواده‌ای که در ملکشان می‌ماند، دلیل سفرش با چمن‌زن را نداشتن گواهی‌نامه بیان می‌کند و دربرخورد با فرد بعدی، با خود و او، صداقت پیشه کرده و دلیلیش را ضعف چشم عنوان می‌کند. در نقل ماجرای قهرش با دوقلوها سفرش را به‌نوعی زیرپا گذاشتن غرورش می‌داند، که این نشان می‌دهد هنوز غروری در وی وجود دارد، اما در برخوردش با آخرین نفر یعنی کشیش لب به اعتراف گشوده و صراحتاً احساس‌ دلتنگی برای برادر و دوران کودکی و پشیمانی‌اش از قهر ده‌ساله با برادر را بر زبان می‌آورد. او سالیان سال راز کشتن هم‌رزمش در جنگ را پیش خود نگه‌داشته، به‌نحوی که می‌گوید «تمام عمر همه فکر می‌کردند کشته‌شدن او کار سربازان آلمانی بود. همه این‌طور فکر می‌کردند، به‌جز من»، اما بلاخره در این سفر لب‌ به‌ بازگو کردن راز خود و سبک کردن خویش می‌گشاید. بنابراین سفر الوین در کنار سفر فیزیکی او با چمن‌زن، سفری‌است درونی. سفری درونی درجهت تحول و تغییر الوین و سایر شخصیت‌هایی مقابل او. پایان فیلم:سرانجام، الوین روزهنگام به خانۀ برادر می‌رسد و تمام گفت‌وگوی آن‌ها خلاصه می‌شود به ابراز تعجب برادر با چشم‌های اشک‌آلود، از سفر الوین با چمن‌زن و نگاه‌کردن آن‌ها به آسمان. آسمانی که برایشان یادآور ایام پرمهر کودکی‌است. چرا فیلم باوجود سادگی جذاب است؟درون‌مایه:فیلم به موضوعی پرداخته که درون‌مایه‌ای جهان‌شمول دارد؛ درون‌مایه‌ای که به اهمیت خانواده، دوستی، دوستی افراد خانواده و قدردان یکدیگر، جوانی و زندگی بودن اشاره دارد. داستان حتی به علت قهر این دو برادر اشاره‌ای نمی‌کند؛ و الوین در جواب کشیش که درمورد علت قهر او با برادرش می‌پرسد، داستان همیشگی هابیل و قابیل را یادآور می‌شود. گواینکه داستان با بیان نکردن تعمدی علت دلخوری ده‌سالۀ این دو برادر می‌خواهد به این نکته اشاره کند که «بله! علت دل‌خوری‌ها مهم نیست، عواقب آن دلخراش است و جا‌نکاه؛ و عمر کوتاه» جلوه‌های بصری: آنچه موجب خاطره‌انگیز، دلنشین بودن و به‌یادماندنی شدن این فیلم در ذهن ببینده می‌شود، قاب‌ها و رنگ‌بندی‌های شفاف، جذاب و دل‌انگیز چمن‌زارها، گندم‌زارها، کوه‌ها و شب، آتش، نورها، باران و... در مسیر الوین است.موسیقی فیلم:موسیقی روح‌نواز متن فیلم، ساختهٔ آنجلو بادالامنتی، که در همراهی با دیالوگ‌ها و مناظر مسیر حرکت الوین به روح ببیننده چنگ می‌زند، از دیگر جنبه‌های مثبت فیلم است.شخصیت‌پردازی:الوین: شخصیت جذاب الوین از عوامل اصلی جذابیت فیلم است. کله‌شقی‌اش برای شانه‌خالی‌کردن از دست‌گرفتن واکر و سرباز زدن او برای پیگیری مشکلات جسمی‌اش که خود گواه نپذیرفتن دردهایش است؛ حاضرجوابی او درمقابل دوستانش؛ اراده‌ای که با وجود تمسخر دوستان سست نمی‌شود؛ حساسیتش برای دانستن مالک قبلی ماشین‌ چمن‌زنی دست دوم؛ دل جوان او که باعث می‌شود در اتوبوس همسن‌وسال‌هایش با لبخند بنشیند و یک شب را بین جوانان دوچرخه‌سوار بگذراند؛ صراحت او برای چانه‌زدن با آن دو پسر تعمیرکار که لاستیک دست‌دوم برایش نصب کرده‌اند؛ سخنان جذاب و خاطرات و نصایح او به اطرافیان، همه‌وهمه موجب خلق شخصیتی به‌یاد ماندنی شده است. شخصیتی که ما را درطول سفر چند هفته‌ای‌اش، درطول سفر مرور زندگی‌اش، و درطول سفر تحولش، با خود همراه می‌کند.رز:همچنین رز باوجود کمرنگ بودنش در داستان شخصیتی جذاب دارد. او موقع خرید گوشت برای سفر پدرش، متوجه صحبت فروشنده دررابطه با جشن نمی‌شود، که نشان‌دهنده تعاملات ضعیف و حالت روحی خاص اوست، اما می‌بینیم که همان‌طور که پدرش می‌گوید مغزش مثل تله‌ای که همه‌چیز را می‌بلعد فعال است، مثلا اینکه او دقیقاً تاریخ تولد عمو و پدرش را به یاد دارد. او مادری مهربان است که در پشت پنجره به یاد بچه‌هایش که حضانتشان را از او گرفته‌اند می‌گرید و همچنین دختری است که از تماس تلفنی پدرِ در سفرِ خود ذوق‌زده می‌شود.سایر شخصیت‌ها:همچنین هریک از شخصیت‌های سرراه الوین برای خود داستانی دارند، از آن دختر فراری و زنِ عصبی میان جاده که با گوزنی تصادف کرده گرفته؛ تا آن کهنه‌سرباز دوران جنگ و کشیش. استعاره‌های فیلم:سفر الوین اشاره‌ای است به استعارۀ «زندگی سفر است.» همچنین نمایش مدام مناظر طبیعی، ماشین دروکنندۀ گندم در مزرعه، و گفت‌وگوی الوین با جوانان دوچرخه‌سوار درمورد درو کردن گندم‌ها و باد دادن ذرات ریزش اشاره‌ای دارد به استعارۀ «انسان گیاه است».روشن کردن آتش و استفاده از حرارت آن برای گرم‌شدن و پخت گوشت و خاموش شدن آن در روز بعد، اشاره‌ای دارد به «زندگی آتش است» اینکه زندگی نیز مانند آتش روزگاری پرفروغ است و سرشار از حرارت جوانی و درایامی روبه کم‌فروغی می‌گذارد و نهایتا خاموش و خاکستر می‌شود. الوین روزهنگام به خانۀ برادر می‌رسد، اما در حرکت دوربین به سمت آسمان، نمایی از شب و ستارگان به نمایش گذاشته می‌شود که این خود اشاره‌ای است به استعارۀ «عمر یک شبانه‌روز است». دیالوگ‌هایی از فیلم:یک کشیش کمکم کرد هم اعتیادم‌و ترک کنم و هم علتش رو بفهمم. من به این دلیل مشروب می‌خوردم که تمام چیزهایی رو که تو جنگ دیده بودم، اینجا هم می‌دیدم.صورت تمام دوستام هنوز برام جوونه. فقط موضوع این‌جاست که با گذشت سال‌ها اونا رو بیشتر از دست می‌دم. تازه همیشه صورت دوستام‌و نمی‌بینم، گاهی صورت آلمانی‌ها رو هم می‌بینم. سربازایی که اواخر جنگ می‌کشتیم خیلی جوان بودند.بدترین قسمت پیری اینه که جوونی رو به‌‌خاطر بیاری.