محو گوش دادن به «محو تماشا»

سلام به همه ویرگولی ها! امیدوارم حالتون خوب باشه.در این پست قصد دارم درباره یکی از بهترین آثار همایون شجریان بگم. اثری لطیف و ملایم که به شکل دلنشینی روایتگری میکنه.صبح بیست و پنجم بهمن سال 1399 بود که گوشیم رو برداشتم و دیدم که پیامی از یکی از دوستان (در پیامرسان ممنوعه!) دارم. پیام، عکسی فروارد شده بود و زیر اون کنار ایموجی زنگوله نوشته بود:«آهنگ جدید همایون شجریان»و یک خط پایینتر نوشته بود:«محو تماشا را از فلان ربات گوش کنید» !دیدن اسم همایون شجریان برای کنجکاو کردن من کافی بود! بعد روی عکس زدم و صبر کردم تا دانلود بشه. بعد از مدتی مدید (امان از اتصال ضعیف!) عکس دانلود شد و من رو مجبور کرد که حتما این آهنگ رو گوش بدم! تقریبا مطمئن شدم که شعری لطیف بهمراه صدای تار انتظارمو میکشه! بعد از اینکه به این اثر گوش دادم، هارمونی خاص و دلنشینی که بین عناصر این آهنگ بود من رو مجذوب خودش کرد. البته فقط من نبودم که جذب این آهنگ شدم. این اثر خیلی زود به جمع آهنگ های پرطرفدار ملحق شد و توجه ها رو به سمت خودش جلب کرد.این درواقع داستان آشنایی من با این اثر بود. این اثر میتونه به عنوان یکی از بهترین کار های همایون شجریان به حساب بیاد. https://www.aparat.com/v/hM0Dy آهنگ با صدای تار که با ظرافت نواخته میشه، شروع میشه. صدای گیتار در پس زمینه همراهی میکنه. انگار که یک نفر داره به خاطره ای خوش فکر میکنه. تار داره کلّیتی از دستگاه (ماهور) رو مینوازه که فضای لطیف و شادی داره. حدود چهل و پنج ثانیه صدای تار و گیتار با این روند، فضای لطیفی رو در ذهن ایجاد میکنه و بعد روایت شروع میشه:گفته بودی که چرا محو تماشای منیآنچنان مات که یک دم مژه برهم نزنیاین قسمت از شعر در مایه (اشاره به دشتی) خونده میشه که فضای مخمور و کیفوری داره! خواننده هم این بخش رو لطیف میخونه، در حالیکه میشه گفت آنچنان اوجی در صدا نیست و این باعث آرامش بیشتر این بخش میشه.ولی زیبایی بیشتر کار توی مصراع دوم شعره، جایی که تار همراه با آواز طوری نواخته میشه که انگار واقعا باعشق به کسی زل زده! آکورد های انتخاب شده برای گیتار هم خیلی خوب هستن و مکمل این فضای لطیف شدن.این بیت از شعر یکبار دیگه هم تکرار میشه و در دفعه دوم کمی لطیف تر از دفعه اول پیش میره. این بیت حالتی سوالی از طرف معشوق داشته؛و حالا جواب زیبای عاشق:مژه برهم نزنم تا که ز دستم نرودناز چشم تو، به قدر مژه برهم زدنی! این بخش در گوشه (شکسته) خونده میشه که نسبت به اشاره به دشتی، فضای شاداب تر و پرانرژی تری داره. درواقع مانور کلی صدا ها دو نت بالا تر میره که فضا رو خیلی شاداب میکنه ولی یکی ار نت ها نیم پرده پایین تر زده میشه که کمی از حالت شادابی اون کم میکنه و به لطافتش اضافه میکنه.مثل بیت قبلی، روی مصراع دوم تار در پس زمینه در لطیف ترین حالت نواخته میشه. گیتار هم آکورد های لطیفی مینوازه که ترکیبشون با هم به بهترین شکل ناز معشوق رو میرسونه.علیبعد از این دو بیت، خواننده کم کم آواز رو به درآمد ماهور برمیگردونه، و تار مثل ابتدای آهنگ فضایی کلّی از دستگاه ماهور رو میسازه.بعد از اینها آواز ادامه پیدا میکنه:میخواهم و میخواستمت تا نفسم بودمیسوختم از حسرت و عشق تو بَسَم بودعشق تو بسم بود که این شعله ی بیدارروشنگر شب های بلند قفسم بود این دو بیت هم مثل بیت قبل، تو فضای گوشه شکسته هستن. همون ظرافت باز هم تکرار میشه. توی بیت دوم جایی که خواننده به آخر مصراع اول میرسه، مکث عجیبی میاد که در اون صدای گیتار بیشتر از هر جای دیگه ای توی آهنگ به چشم میان. تار هم هنوز با آرومی نواخته میشه. بعد از این دو بیت، دوباره بیت دوم شعر خونده میشه، ولی اینبار با سرعت کمی بیشتر و حالتی تقریبا عصبی به خودش میگیره. دوباره فرود به درآمد ماهور انجام میشه ولی نه با آرامش.درواقع تغییر این یجورایی آمادگی برای تغییر فضای آهنگ بوده که توی دو بیت بعدی رخ میده:لله که به جز یاد تو گر هیچکسم هستحاشا که به جز عشق تو، گر هیچکسم بودسیمای مسیحایی اندوه تو ای عشقدر غربت این مهلکه فریادرسم بود به هر حال مگه میشه جایی از عشق گفته بشه و از غَمِش حرفی زده نشه؟!این قسمت ار آهنگ در مایه (عراق) خونده میشه که یجورایی به بقیه بخش های دستگاه ماهور متفاوته. شادابی این بخش به شکل قابل توجهی کمتره و خبری از اون لطافت نیست. هم تار و هم مخصوصا گیتار در این بخش عصبی تر نواخته میشن.آواز بالا میره و در نت های زیر تری خونده میشه.بعد از شعر، تکنوازی تار با لحنی که دیگه اثری از اون لطافت قبلی توش نیست و تقریبا حالتی از شِکوه رو بهمراه داره اجرا میشه و آروم آروم فرود میاد.بعداز دوباره خوانده شدن بیت چهارم، بیت دوم (که یجورایی اصل این آهنگ بحساب میاد)، یک اکتاو بالاتر از قبل اجرا میشه، که ترکیب جالبی رو تشکیل میده. چون تار و گیتار مثل قبل دارن با لطافت نواخته میشن ولی صدای قوی خواننده کمی از لطافت رو داره با حالت غمناکی که توی بیت های آخر دیدیم عوض میکنه.دوباره با آواز فرودی به درآمد ماهور رو داریم که اینبار یک اکتاو بالاتر انجام میشه و با نواخته شدن چند ثانیه تار و گیتار، به پایان آهنگ میرسیم.چیزی که توی این پست قصد داشتم انجام بدم، تحلیل یک آهنگ با استفاده کمتر از اصطاحات موسیقی بود. برای آهنگ های دیگه هم چیزهایی در ذهنم هست، که اگه دوست داشتید مینویسم.و اینکه آهنگساز این اثر یعنی علی قمصری، سری خوبی از تارنوازی رو داره جمع آوری میکنه به اسم «تار ایرانی» که در قسمت های مختلف کشورمون ضبط شدن. دو قسمت از این سری رو اینجا اوردم: https://www.aparat.com/v/VGq9E https://www.aparat.com/v/fUClJ اگه به موسیقی بیکلام علاقه دارید پیشنهاد میکنم این دو پست من رو بخونید: https://vrgl.ir/eaj44 https://vrgl.ir/KhSKj