گاهِ گاهان_ نود و دو

نود و دو_میکائیل دو مرتبه، بردبارانه و پشتِ سَرِ هم، عمیق نفس می‌کشد... خیلی عمیق... طوری که دلواپس می‌شوم. می‌ترسم علامتی باشد از یک عارضه، نارسایی یا بی‌نظمیِ ضرباهنگِ تپش قلب...ولی خیلی زود برمی‌گردد به حالتِ آرامِ معمولش... طوری که درنگی می‌کند و صامت و بی‌صدا، مدّتی نگاهم می‌کند، با سری کمی خمیده به یکطرف... متحیّرم و منتظر تا چه می‌خواهد بگوید...کَم‌کَمَک سایه‌ای تاریک و خاکستری رنگ، می‌افتد توی دو چشمش... صورتش را می‌آورد پایین‌تر تا روی آن دستش که از آرنج تکیه داده بر پشتیِ مبل و دهانش را در پشتِ آن پنهان می‌کند... ولی باز هم به من خیره می‌ماند، طولانی و عمیق و ابهام‌آلود...صدایش قدری خشک و گرفته است، وقتی به آن حالتِ تقطیع‌شده می‌گوید و به آهنگی که برودتی مثلِ ترس یا اشمئزاز، کمی به لرزشش انداخته...- «بهرام!... تو برای دیدنِ آن سنگِ قبر... می‌رفتی به گورستانِ ارامنه؟...»باید حتماً صادقانه جواب دهم... اینطوری که مؤکَّد و مغموم و هراس‌انگیز می‌پرسد!...- «خوب! اولِ کار که عمداً نشانم داده بودند تا مطمئن شوم... چه می‌دانم؟... نااُمید شوم... بمیرم!... ولی بعدتر که ورودش برای من ممنوع بود... از روی دیوار می‌رفتم... اوائل، هر شب... بعد کمابیش نظمی دادم به رفت و آمدهایم... هفته‌ای یکبار... البته تا همین هفت سالِ پیش که حفاظ‌های دیوار را خیلی بلندتر کردند و دیگر نمی‌شود بالا رفت اصلاً... ولی خوب!... باز البته می‌شد دورِ دیوارها چرخید... منظره‌اش هنوز هم با آن صلیب‌های انبوهِ صف به صف، خیره‌کننده است در زیرِ نورِ ماه... در حقیقت آدم را دیوانه می‌کند...» دستش را صاف می‌گذارد روی پُشتی؛ طوری که به طرفِ من، نزدیک به شانه‌ام... بعد کمی جلوتر می‌آید و فقط یکبار زیرِ لب می‌گوید:- «بهرام...»و آهسته‌تر، زمزمه‌کنان و نیمه‌مفهوم به آلمانی چند بار تکرار می‌کند:- « Schrecklich … Schrecklich …»و سرش را تکان می‌دهد...توی سرم همچنان چون دشتی بلند و بادگیر است که هیچ سخنی ندارد، مگر به ترانه و رقص و سرود... پس فقط می‌توانم بخوانم... و بی‌اختیار مثلِ خودش، با گلویی تنگ گرفته و غمبار...- «... بگذاشتی‌ام غمی تو نگذاشت مرا/// حقّا که غمت از تو وفادارتر است»[1]سرِ انگشتانش بلند می‌شود از روی تکیه‌گاهِ دیوان... حتی انگار حس می‌کنم در یک لمحه، نوک آن انگشتِ بلندِ میانی‌اش آشنا می‌شود با شکنجِ پشمینه‌ای که برای گریزِ از سرمای اتاق، بر پشت انداخته‌ام و کمی جمع شده و چروک خورده روی شانه‌هام... و نگاهش که باز در چشمم جست‌وجو می‌کند، چیزی را که خودم نمی‌دانم...ولی درست دو دقیقه بعد، کفِ همان دستش- به حالتی که انگار مردّد یا مأیوس- نرم، برمی‌گردد روی پشتی... و چند بار رویش می‌نوازد به سرِ انگشت... آهسته و آهنگین... انگار که بر کلیدهای ارغنون... و فقط می‌گوید:- «نمی‌خواهیم آن همه درد و عذاب برگردد... نه؟!»دارم از خودم می‌پرسم منظورش چیست... و متقابلاً در ژرفنای اقیانوسِ متلاطمِ نگاهش غواصی می‌کنم... دیوانه‌وار...همچنان که او دارد با دو انگشت، گودیِ زنخدانش را می‌خاراند و خیره مانده به نقطه‌ای نامعلوم در سوی چپِ خویش... همانطور ها است که انگاری پیِ راهِ حلّی می‌گردد...بعد هم خود را روی کاناپه پیش‌تَرَک می‌کشد... به طرف من... طوری که ساعدِ آن دستِ تکیه‌کرده به پشتی‌اش، قرار می‌گیرد در پشتِ شانه‌هایم... و طوری -با فاصله البته- احاطه‌ام کرده، وقتی با چرخشِ نرمِ آن دستِ دیگرش، تقدیمم می‌کند این شیرینیِ منطقِ خونسردانه‌اش را که هماره می‌طلبم...- «اجازه دارم کمی دربارۀ آن چه بینِ ما اتّفاق افتاد، حرف بزنم؟... یعنی آن انتقالِ متقابلِ مَرَض و روح‌القدس... که دیدی میانمان رخ داد... و خوب برای هیچ کدام از ما هم آسان نبود... یعنی احتمالاً بهره‌ای که من دارم از روح‌... از حیات... خیلی بیشتر نبود از نیروی بیماری در جسم و جانِ تو... ببین بهرام!... دفعۀ اوّل- می‌دانی- صرفاً جهتِ همین انتقال بود... یعنی رهاییِ کاملِ تو از هر دردی که هست... و درمان به واسطۀ روح... ولی بارِ دوّم، فقط برای آن بود که احساسِ دوستانه و خاطراتِ میانِ ما- که به حرکتِ اول گرفته بودم- به تو بازگردد... یعنی همۀ آن چه از سوی تو و متعلّقِ به تو است... که البته الان فکر می‌کنم باید به خاطرش عذرخواهی کنم... بخصوص که بی‌اجازۀ تو ... و الان می‌بینم خودپسندانه هم بود...»فکر می‌کند خودپسندانه است اینکه اجازه دهد همچنان دوستش بدارم... و خیال می‌کند مهارِ هر آنچه را در خاطرِ من است، در دستِ خود دارد... انگاری دلِ دیوانۀ من بکن نکن می‌فهمد!....یعنی گمانش آن است که می‌تواند همۀ خاطراتم را به‌همراهِ دردهام بگیرد از من و رهاش کند در یکی از آن دیگر ابعادِ مفروضِ دهگانۀ زمان و مکان!...البته که به نظرِ من هم متکبّرانه است این که جانِ خود را بگذارد بر سرِ چنین وَهمِ باطلی!درست مثلِ آن که بیست سالِ قبل هم خیال کرده بود می‌شود زنده بمانم و زندگی کنم پسِ کشتنِ او!...و اما اینک... کمی بهترم به مددِ جانبازیِ او... ولی چرا باز هم اندکی مفاهمه حاصل نمی‌شود؟...حتی به قیمتِ این که بمیریم به پای هم!! واپسین کلماتش می‌خورد توی صورتم... به همراهِ وزشِ آخرین بازدمِ او که رایحۀ کاج و قهوه و بیگانگی دارد...- «اگر بگویم که برای بارِ سوّم نه فقط اثر درمانی ندارد که به معنیِ بازگشتِ همان دردها است، راست گفته‌ام... بهرام! در من دیگر هیچ نیروی متمرکزی نیست... هم به تو آسیب می‌زنم، هم به خودم... آن وقت این سخنِ خدایگانِ سرزمین پدریِ تو، دیگر مصداق نمی‌یابد...»نمی‌فهمم... هنوز کمی گیجم و پرت پاسخ می‌دهم که:- «بله! خوب طبیعی است که الان نیاز به استراحت داشته باشی... بعدِ آن حملۀ خستگی یا اُفتِ فشار یا هر چه که بوده آن فاجعه... می‌خواهی چراغ‌ها را خاموش کنم و قدری همین‌جا بخوابی؟»می‌گوید:- «حملۀ خستگی و این چیزها نبود بهرام!... الان هم حالم خوب است؛ آن چه اتّفاق افتاد، برایم قابلِ پیش‌بینی بود؛ و چاره‌اش همان تدهین که تو خوب از عهده برآمدی... ولی نمی‌دانم آیا مقصودم را روشن بیان می‌کنم؟... این که من هیچ دلم نمی‌خواهد الان کاری کنم که ناچارمان سازد، تا تو را با دردها و امراضِ حاصل از خاطراتِ گذشته اینجا تنها بگذارم و بروم... و اگر درست فهمیده باشم، معنیِ شعرِ تو این است که دقیقاً همین کار را بکنم!»تازه دارم می‌فهمم که چه می‌گوید... در عینِ خفّت و سرشکستگی... احتمالاً طبقِ معمول حالِ مرا -که برای انکارش حاضرم بمیرم- بهتر از خودم دریافته است، ضمنِ همان احتجاجاتِ شبهِ علمی و کیمیاگرانۀ معمولِ خویش... و لابُد الان می‌شود بخوانم که «من رهِ کوی عافیت دانم// چه کنم کاوفتاده‌ام به کمند»[2]...ولی رسمِ غالبِ من البته سکوت است... ضمنِ اینکه دیگر نمی‌خواهم حتی یک کلمه حولِ این مضمون گفت و گو کنیم... نه! راستی که هم حقارت‌بار است و هم اشمئزازآور...این طور سخن گفتن از آسیب‌پذیرترین نقطۀ سرائرِ درونم که هرگز آشکارش نمی‌کنم حتی بر خویشتن... و اینک برهنه و بی‌شرم چون خوره‌زخمی مهلک و چرک‌آلود، دهان بازکرده در برابرِ چشمم...نه! اجازه نخواهم داد واژه‌ای بیش از این گفته شود...از خود منزجرم و از او رنجیده که می‌گویم:- «صبر کن یک لحظه ببینم!... من درست فهمیدم؟!... یعنی تو خیال کرده‌ای که من...؟!... نه! لطفاً اصلاً ادامه ندهیم پروفسور!... این گفتمان شمن‌وار را هم هیچ دوست ندارم که شبیهِ خزعبلاتِ درام‌های تخیّلیِ جادوگران و خون‌آشام‌ها و ماوراءزمینی‌ها است... و به حدسِ قریب به یقین می‌توان دریافت که زمین تا آسمان با مقصودِ من متفاوت است... همان طور که به وضوح می‌شود دید که ما به ادبیاتِ عارفانه و عاشقانه از دو منظرِ صد درصد متباین نگاه می‌کنیم... در واقع، طوری همه چیز را درمان‌گرانه و ضمناً ماتریالیستی تفسیر می‌کنی که به نظرم کلامِ شعری، مطلقاً تهی از معنا می‌شود!...»می‌دانم هر آن چه می‌گویم، از شش جهت که بنگرند، ظالمانه است؛ حتی آن آهنگِ صدام که ارتفاع گرفته...ولی چاره‌ای ندارم... این است که حتی بلند می‌شوم از جای خویش در کنارش... و بی‌هدف دو قدم برمی‌دارم به طرفِ میز...سرِ آخر هم بدین منظور که بهانه‌ای بتراشم برای توجیهِ حرکتِ ناگهانیِ خویش، می‌گویم:- «اگر اجازه دهی، می‌روم یک فنجانِ دیگر قهوه بریزم...» (ادامه دارد) [1] - مولوی[2] - هاتفقسمت بعدقسمت قبل