فردوسی یا تتلو؟ شوخی می‌کنی؟!

امروز، اول بهمن ماه، زادروز حکیمِ بزرگ‌منش و ادب‌مند ایران، حکیم ابولقاسم فردوسی طوسی است. ابوالقاسم فردوسی طوسی (از میان گفته‌های گوناگون، معتبرترین نامِ این شاعرِ ایرانی «ابوالقاسم فردوسی طوسی» است)، متخلص به فردوسی، متولد سیصد و بیست و نه هجری قمری، از بزرگ‌مردان شعر و ادب ایران و حماسه‌سرای توانا بود.کسی که در زبان و فرهنگ پارسی، روح دمید و آن را برپا ساخت. شنیده‌ایم و می‌شنویم که فردوسی، احیاکننده زبان پارسی بود. از محمّد حسنین هیکل، نویسنده مشهور مصری، پرسیدند شما مصریان با آن پیشینۀ درخشان فرهنگی چه شد که عرب زبان شدید؟ گفت: «ما عرب زبان شدیم برای اینکه فردوسی نداشتیم...»ما واقعا خوش‌اقبال بودیم که در تاریخ و فرهنگمان، نظاره‌گر چنین مرد بزرگی بودیم. در این حیث که شاهنامه فردوسی از غنی‌ترین منابع لغوی زبان پارسی است، جای شکی نمی‌ماند؛ گو اینکه قدر این نعمت مهم را نمی‌دانیم. نعمتی که از طریق این حکیم، زبان پارسی را برای چند صد سال زنده نگه داشته و به آن خون و جان تزریق کرده است.دکتر خالقی مطلق، شاهنامه پژوه و مصحح معتبرترین نسخه شاهنامه فردوسی به عنوان یک ایرانی، باور دارد:"ما (بخشی از) ملیت خودمان را مدیون زبان فارسی هستیم و زبان فارسی را نیز تا اندازه زیادی مدیون شاهنامه فردوسی هستیم."فردوسی، بزرگ‌مردی است که اگر امروز به یادش نباشیم، ارزش سی سال رنجه شدن او بر اثر قلم‌فرسایی و پاسداری از زبان فارسی را تباه کرده‌ایم. به نقل از دکتر ابوالفضل خطیبی: «(فردوسی) به مدد تجربه‌مندی‌های گذشته و کار عظیم خود زبان فارسی را به مرحله تثبیت رسانید و با سرودن شاهنامه توانست زبان فارسی را از نفوذ واژه‌های بیگانه حفظ کند و ساختار و هنجارهای نحوی زبان فارسی را از گزند بی‌هنجاری‌ها نگاه دارد.زبان فارسی بالندگی خود را مدیون شاهنامه فردوسی است و به همین دلیل است که نام فردوسی با ماندگاری زبان فارسی گره خورده است».امّا، لازم است این شوق و ذوق و غروری که دارم را زیر پا بگذارم و به یک مقایسه بپردازم. مسلماََ نتیجه این پرسش و مقایسه واضح و آشکار است: شما فردوسی را برتر می‌دانید یا امیرِ تتلو؟ کدام یک مقام والاتر و فرهیختگی بیشتری نزد ما دارد؟ از هرکس این را بپرسید، جدی و مصمم می‌گوید: خب، معلومه دیگه، فردوسی!امّا اگر بخواهیم از همین مردم بپرسیم که آهنگ‌های تتلو را دنبال می‌کنید یا اشعار فردوسی، با تکان دادن سر و نگاهی متعجب، از پاسخگویی طفره می‌روند، زیرا آنچه امروزه مورد توجه آنها است، مسلماََ شاهنامه فردوسی نیست.این مقایسه، در ظاهر مقایسه‌ای مشمئزکننده و بی‌فایده است، امّا پیشنهاد می‌کنم تا آخر این یادداشت را بخوانید.در زیر به یک مقایسه کوتاه از آقای تتلو و فردوسی پرداختم که گره ذهن ما را بگشاید، ولو برای دقایقی چند:وطن دوستی...آقای تتلو: فردوسی:نمانیم که این بوم ویران کنندهمی غارت از شهر ایران کنندنخوانند بر ما کسی آفرینچو ویران بود بوم ایران زمینواکنش نسبت به مرگ یک انسان:واکنش تتلو: (نسبت به مرگ مرحوم علی انصاریان)واکنش فردوسی: ( نسبت به مرگ پسر خود که زودتر از خود او از بین رفته بوده است):مرا سال بگذشت بر شست و پنجنه نیکو بود گر بیازم به گنجمگر بهره بر گیرم از پند خویشبر اندیشم از مرگ فرزند خویشمرا بود نوبت برفت آن جوانز دردش منم چون تن بی‌روانشتابم همی تا مگر یابمشچویابم به بیغاره بشتابمشکه نوبت مرا به بی‌کام منچرا رفتی و بردی آرام منز بدها تو بودی مرا دستگیرچرا چاره جستی ز همراه پیرمگر همرهان جوان یافتیکه از پیش من تیز بشتافتی...احترام به مذهب‌:تتلو:فردوسی:گر چشم داری به دیگر سرایبه نزد نبی و علی گیر جایگرت زین بد آید گناه من استچنین است و این دین و راه من استبر این زادم و هم بر این بگذرمچنان دان که خاک پی حیدرمدلت گر به راه خطا مایل استتو را دشمن اندر جهان خود دل استدر رابطه با مقایسه بالا، من قضاوت نمی‌کنم که چه کسی خوب است و چه کسی بد. اگرچه این موضوع در دیدۀ شما، بسیار واضح و روشن است. هدف از این مقایسۀ کوتاه، این بود که بیشتر بیندیشیم تا مسیر درستی را در پیش بگیریم. غرض از یادآوری این تفاوت‌ها، این نیست که بگوییم فلانی بد است و فلانی خوب. فقط این را بهانه‌ای بدانید برای خواندن آثار کهن و پرمایۀ گذشتگان. اگر تمام متن آهنگ‌های آقای تتلو را از بر هستید و تا الآن یک بیت شعر از فردوسی به خاطر نسپردید، مطمئناََ یک جای کار می‌لنگد.بیایید همین امشب، دست به کار شویم و حداقل دو بیت از شاهنامۀ این حکیم بزرگ را بخوانیم و لذت ببریم. این کوچک‌ترین کاری است که می‌توانیم در دفاع از فرهنگ و زبان پارسی انجام دهیم و واقعا، آن را پاس بداریم. لازم می‌دانم در کنار زادروز فردوسی، از در گذشت نویسنده، رمان‌نویس و جستارنویس معروفِ انگلیسی، جورج اورول نیز یاد کنم. روح عزیز این دو بزرگ خشنود و یادشان گرامی باد. دانیال محمودزاده 1401/11/1