شمارۀ 15 - لبیک یا تحریم

«تو مگو همه به جنگند و ز صلح من چه آید ​​تو یکی نه‌ای هزاری تو چراغ خود برافروز» -مولوی-واژهٔ تحریم همواره در ادبیات اقتصادی و سیاسی ایران و خاورمیانه، واژه و مفهوم مناقشه‌برانگیزی بوده‌است و به‌نظر می‌رسد که قرار نیست از اهمیت آن کاسته شود و مجال برای جزئیات این مهم قطعا مطلب این حقیر نیست! در عرصهٔ هنر و فرهنگ ،اما، تحریم چندان مسئلهٔ پررنگی نبوده‌است. هنرمندان همواره با موانعی چون سانسور، ممنوع‌الکاری، ممنوع‌التصویری و... مواجه بودهاند، اما این که خود، پیشگامان تحریم یک واقعه باشند، حتی در جهت اعتراض به مسائل صنفی خود، سابقهٔ چندانی ندارد. همین جا تمییز چند نکته از یک‌دیگر را برای شفافیت موضوع واجب میدانم؛ ابتدا آن که، هنرمند کیست؟ طبعا بحث فلسفی در میان نیست، اما در این مورد خاص یعنی تحریم جشنوارهٔ فیلم فجر، منظور از هنرمند، بازیگر و کارگردان و عوامل یک فیلم است؛ بنابراین نقاش و مجسمه‌ساز و الخ از این جامعهٔ آماری فعلا بیرون هستند. دوم آن که اهمیت مقولهٔ تحریم جشنوارهٔ فیلم فجر، به‌عنوان مهم ترین رخداد سینمایی ایران، می تواند با هر نوع دیگری از کنش‌گری سیاسی هنرمند اعم از امضای بیانیه و یا نوشتن نامه خطاب به مقامی از مملکت متفاوت باشد، آن هم از این حیث که هنرمند به‌طور مستقیم هزینه‌ای در زندگی حرفه‌ای خود برای انصراف و نرفتن به جشنواره پرداخت می‌کند؛ البته اگر خیلی اقتصادی به ماجرا نگاه کنیم.اما حقیقتاً فایدهٔ تحریم چیست؟ یا به‌طور ایجابی چرا باید یک رویداد مهم هنری را به‌عنوان یک هنرمند تحریم کرد؟ درست از همان لحظه که هنرمندی خود را مردمی معرفی کرد و مرزهایش را با ظلم و استبداد و هر آنچه جز حقیقت و نفع عموم مردم است، مشخص کرد مسئولیت‌هایی بر دوش وی است که لزوماً بر دوش باقی نیست. طبعاً از وی توقع می رود که با هر پروژه‌ای همکاری نکند و در برابر هر واقعه‌ای سکوت نکند. البته این نکته را هم نباید فراموش کرد که همواره هنرمندانی داشته‌ایم که برای نفع شخصی، خود را مردمی خوانده‌اند و دریغ از ذره‌ای اهمیت عملی به مردم؛ یا اگر اهمیتی هم بوده، در جهت منافع طبقاتی خود و گروهی مشخص بوده‌است. بگذریم. پس اگر بخواهیم واقع‌گرا باشیم و نه ایده‌آل‌گرا، از معدود هنرمندانی توقع پشتیبانی و استفاده از صدایشان جهت انتقال رنج‌ها و دردهای مردم را داریم. البته باز هم تکرار می‌کنم که این نگاه واقع‌گرایانه در عصر سرمایه‌داری و سلبریتی‌گرایی جوامع است وگرنه که مردم باید بتوانند صدای خود باشند و خود، نمایندگان خود را انتخاب کنند؛ نه آن که تن بدهند بین انتخاب میان چند بازیگرِ رو به افول در سینمایی رو به افول‌تر و یا خوانندگان و به‌ظاهر موسیقی‌دانانی که روزبه‌روز با افتخار بیش‌تر به قهقرا میروند. بنابراین در این وضعیت که باید نقش سلبریتی‌ها را ناگزیر در بخشی از طبقهٔ متوسط جامعه پذیرفت و آنان را مع‌الاسف حائز اهمیت سیاسی و اجتماعی دانست، باید از آن‌ها توقع داشت که در جهت این ادعای خود و این نقشی که در جامعه پذیرفته‌اند حرکت کنند. جشنوارهٔ فیلم فجرِسال ۹۸، در حالی برگزار شد که کشور در یکی از بحرانی‌ترین شرایط خود بود؛ وقایع آبان، ترور سردار سلیمانی در عراق، ساقط شدن هواپیمای اکراینی و البته حوادث طبیعی اول سال ۹۸، احکام سنگین دانشجویان و فعالان محیط زیست و معلمان و دراویش، همه و همه، نوعی از کنش‌گری میان تمام طبقات جامعه را می‌طلبید. در هر یک از وقایع ذکر شده، هر گروهی به‌نوعی قربانی بی‌کفایتی مسئولین شده‌بودند و اینک وقت حمایت عملی این قشر هنرمندِ مردمی است با هزینه‌دادنی غیرقابل قیاس اما نمادین، و این نمادین بودن خود در شرایط حساس کنونی حائز اهمیت است و البته نشان‌دهندهٔ مرزبندی اکید آنها با موضع ظلم.در نهایت، در پاسخ به استدلال برخی از عزیزان مبنی بر این‌که هنرمندان از جشنوارهٔ فجر می‌توانستند به‌عنوان تریبون برای حمایت از مردم استفاده کنند و بنابراین تحریم آن اتفاق مثبتی نیست، لازم است این نکته را یادآور شوم که هنر اساساً خود، تریبون است! و هنرمند بودن در سطح ملی یعنی صدای شما توسط هنرتان به همه رسیده و خواهد رسید. ضمن اینکه درعصر شبکه‌های اجتماعی و دسترسی فراگیر به آن، احتمالاً تریبون جشنوارهٔ فجر، تریبون دست چندمی باشد که مخاطبین، آن را هم از طریق همین شبکه‌ها دنبال کنند! بنابراین تحریمِ چنین تریبونی، یحتمل راه‌گشاتر از استفاده از آن باشد.من سارا بهرامی با قلبی اندوهگین برای داغی که جان هم‌وطن من را به درد آورد، به‌عنوان مخاطب از دیدن هر اثر هنری در جشنوارۀ فجر انصراف دادم...به امید روزی که با قلب آرام و شاد جشن بگیریم بزرگ‌ترین رویداد سینمایی و نمایش کشور عزیزمان ایران را...سارا بهرامیبا احترام به تصمیم شخصی آنان، نسبت به آن نقدی دارم که عرض می‌کنم. اولاً این حرکت دامن زدن به افتراق جامعه به خودی و ناخودی است و این در حالی است که جامعه و مردم بیش از هر زمان دیگری به هم‌بستگی و دلداری یکدیگر نیازمندند.شهاب حسینیهمه سیاه‌پوشیم و عزادار. دل‌هایمان شکسته. من با کدام دل شاد بروم جشنواره که جشن بگیرم؟! نمی‌توانم.من بازیگرم و تار و پودم را مردم سرزمینم به هم بافته‌اند، سرزمینی که داغ زیباترین فرزندانش را به سوگ نشسته‌است...پیمان معادیضمن تسلیت به خانواده‌های داغ‌دار حوادث اخیر و هم‌وطنانم، به نشانۀ اعتراض به آرای کلیشه‌ای، نگاه گزینشی، مخرب و تکراری در هیات انتخاب جشنواره فجر پیش رو و به دلیل هم‌دردی با خانواده‌های جگرسوخته، با بهت و شرمساری از وقایع ضدانسانی پیرامونم؛ خودم را داغ‌دار می‌دانم و در هیچ مناسبتی که جشنی را تدایی کند، شرکت نخواهم‌کرد.بابک حمیدیانبه‌خاطر تسلیت به مسافران و مردم، امسال در جشنواره شرکت نمی‌کنم؛ من همیشه سمت مردم بوده‌ام.مسعود کیمیاییما را در تلگرام دنبال کنید!