حقوق مالکیت فکری، قواعد بازیگران رسانه‌ای در کشور را تعیین می‌کند

ضرورت حقوق مالکیت فکریامروزه حقوق مالکیت فکری بیشتر از گذشته بر حوزه‌های مختلف امورفرهنگی از جمله صنعت رسانه و سرگرمی حاکم شده است. مالکیت فکری با ایجاد حمایت­‌های قانونی لازم، مانع سوءاستفاده از آثار و دارایی­‌های فکری رسانه‌ها شده و رشد کسب‌وکار آنها را تسریع می­‌کند. دارایی­‌های فکری رسانه‌­ها عمدتاً شامل انواع آثار ادبی و هنری، علائم تجاری، نام‌های دامنه و طرح­‌های صنعتی می‌شود که گاهی ارزش هر کدام می‌­تواند معادل یا بیشتر از ارزش کل دارایی‌های مادی و ملموس یک رسانه باشد.با رشد فضای مجازی، اهمیت رسانه­‌های فعال در این زمینه دوچندان شده است چراکه نیاز به حضور در فضای مجازی به بخشی حیاتی از زندگی و کار تبدیل شده است و رسانه‌های اجتماعی بخشی جدایی‌ناپذیر از این تغییر عظیم در جهان شده‌­اند. در واقع رسانه­‌های اجتماعی با ایجاد ارتباط دوسویه بین کاربر و مخاطب، به حکمران عرصه تجارت تبدیل شده‌­اند و به طرق مختلف، از بازاریابی یک محصول جدید گرفته تا ایجاد فرصت­‌هایی برای ارتباطات تجاری جدید، ارتباط با مشتریان، یا الهام گرفتن از دیگران، عمل می­‌کنند؛ لذا حضور در رسانه‌های اجتماعی به نیازی جدایی‌ناپذیر برای هر کسب‌وکاری تبدیل شده است. البته انواع رسانه‌­ها اعم از جمعی و اجتماعی ناگزیر به حضور فعال در فضای مجازی هستند، چرا که در غیر اینصورت از قافله جذب مخاطب و رقابت، عقب مانده و به تدریج از صحنه حذف خواهند شد. در این میان، نقش مالکیت فکری مهم­تر و پررنگ­‌تر از گذشته شده است و اختلافاتی مانند سرقت ادبی یا سوءاستفاده از علامت تجاری افزایش یافته است؛ لذا لازم است رسانه­‌ها با انواع قواعد حضور در فضای مجازی از جمله اصول و قواعد حقوق مالکیت فکری آشنا باشند.حقوق کپی‌رایت در ایرانبا گسترش دسترسی به محتوا در دنیای دیجیتال، به‌ویژه در پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی، در سال‌­های اخیر شاهد پرونده­‌های قضایی زیادی در زمینه سوءاستفاده از کپی‌رایت و سایر حقوق مالکیت فکری هستیم. البته این نکته را باید در نظر گرفت که با توجه به ماهیت گسترده اشتراک‌گذاری رسانه‌های اجتماعی از یکسو و طولانی بودن روند رسیدگی قضایی از سوی دیگر، اغلب اوقات برای ذینفعان مالکیت فکری دشوار است که هرگونه تخلف یا نقض کپی‌رایت را پیگیری کنند. البته پیشرفت­‌های سریع در رسانه‌­های اجتماعی چالش‌­هایی را برای مراجع قضایی نیز ایجاد کرده است، زیرا قوانین موجود بدون در نظر گرفتن رسانه‌های اجتماعی نوشته شده­‌اند و محاکم مجبورند حکم هر قضیه را در لابه‌لای قوانین قدیمی و بعضاً متناقض جستجو و استنباط کنند.حقوق کپی‌رایت در سطح بین‌المللدر سطح بین‌­المللی، قوانین خاص (خط‌­مشی حق کپی‌برداری فیس بوک، خط مشی کپی‌رایت اینستاگرام و…) و دستورالعمل­‌هایی در زمینه مالکیت فکری وجود دارد که اشخاص ناگزیر به رعایت آنها هستند و در صورت عدم رعایت، با توجه به ابزارهای فنی در نظر گرفته شده توسط رسانه­‌های مذکور، از حضور در این رسانه­‌ها محروم می­‌شوند.انواع رسانه­‌ها از یکسو باید برای حفاظت و بهره­‌برداری از آثار و دارایی­های فکری خود تدابیری بیندیشند و از سوی دیگر برنامه و استراتژی عادلانه­ای جهت استفاده از آثار دیگران و تعامل با صاحبان حقوق داشته باشند تا با مشکلات و موانع قانونی در سطح ملی و بین‌­المللی مواجه نشوند. ضمن آنکه عدم رعایت حقوق دیگران می‌­تواند لطمات جبران ناپذیری به اعتبار و شهرت یک رسانه زده و سرمایه اجتماعی یک رسانه که مخاطبان آن است را از بین ببرد.جمع‌بندیانجام یک بررسی کامل از مالکیت فکری و دارایی­‌های مرتبط با آن، این امکان را به رسانه می‌­دهد که منابع اصلی را که به حفاظت فوری نیاز دارند، شناسایی و به نحو مناسب ثبت کند یا استراتژی مناسبی جهت بهره‌­برداری از آنها درنظر بگیرد. بهره‌­برداری از دارایی‌های فکری رسانه می‌تواند به‌صورت ایجابی یعنی با دادن مجوزها و واگذاری حقوق یا از طریق اقدامات سلبی مانند طرح دعاوی و شکایات علیه ناقضین حقوق و دریافت غرامت صورت بگیرد. لازم است رسانه در کنار فعالیت­‌ها و رسالت‌­های گوناگون خود، ضمن رعایت حقوق مالکیت فکری در ابعاد مختلف، اقدام به آگاهی بخشی و فرهنگ‌سازی در زمینه مالکیت فکری برای عموم نمایند.مسلم ملکی؛ سرپرست اداره‌کل مالکیت فکری و حقوق بین‌الملل صدا و سیما