هنر، بهترین ابزار ِ دشمنی!

هر روز که از عمرم می‎گذرد، بیشتر به این نتیجه می‎رسم که همه‎ی ما انسان‎ها با هم دشمنیم. شاید این ادعا کمی آزار دهنده باشد اما از نگاه ِ نگارنده یک حقیقت است. در این نوشته با هنر تئاتر کار دارم نه چیز دیگر. دیده‎ها و شنیده هایم در تئاتر شهرمان رشت برایم بسیار عجیب بوده و تا سال‎ها قبل بر این باور بودم که تنها در این نقطه وضع چنین است اما اگر مصاحبه‎ی فیلم سازان مطرح این مرز و بوم را بخوانید که چه بیانیه های ستیزه جویانه‎ای علیه هم صادر می‎کنند، خواهید فهمید که در تمام کشور همین روند ادامه دارد.از محالات است شما از زبان کسی که در شهر رشت تئاتر کار می‎کند و یا مدیریت و کارگردانی گروهی را بر عهده دارد، تعریف و تمجید شخص یا گروه دیگر را بشنوید. برای مثال سال گذشته روی صحنه رفتن چندین نمایش را شاهد بودم که "تُ تُ " ( مجید کاظم زاده‎ی مژدهی)، " ترس و نکبت، رایش سوم" (وحید تقی زاده) و " امشب و هر شب شام با جلال" (بهزاد عشقی)، سه مورد از آنها بود. عوامل هر یک از این سه نمایش کار خودشان را از ابتدا تا انتها ایده آل و کار دیگری را ضعیف و بی مایه قلمداد می‎کردند( افسوس که نمیتوانم وارد جزئیات شوم تا بگویم که چگونه از خجالت هم در می‎آمدند). جالب اینکه از نظر یکی از عوامل نمایش "امشب و هر شب..." ، دیدن نمایش " خشکسالی و دروغ" محمد یعقوبی که آبان ماه سال گذشته در همین سالن وارش روی صحنه رفت، کار بیهوده‎ای بود. به راستی این همه حسادت و خود بزرگ بینی از کجا می‎آید؟دوستی معتقد بود مشکلات انسان‎ها از آنجا ناشی می‎شود که هیچ کس حاضر نیست خود را جای دیگری بگذارد.دقیقا همینطور است و باید بگویم بروز این معضل ما را به سمت و سویی می‎برد که مانند شخصیت های سینمای اصغر فرهادی عیب و ایرادهایی از دیگران بگیریم که خود با شدت بیشتری آنها را داریم. در " درباره الی..."، پیمان اِلی را یک دختر حیله گر می‎داند اما خودش در نهایت پلیدی برای آبروی اِلی هیچ فکری نمی‎کند چون بر این باور است که اِلی مُرده و به آبرو نیاز ندارد. در "جدایی نادر از سیمین"، حجت نادر را به عنوان یک انسان بی دین و دروغ گو می‎شناسد اما خودَش حاضر است به راحتی قسم دروغ بخورد تا پول دیه را برای حل مشکلاتش بگیرد. هر یک از عوامل گروه های تئاتری در رشت نیز تمام نقایص و کمبودهای خود را در گروه های دیگر می‎بینند.این روزها نمایش شایعات نوشته‎ی نیل سایمون روی صحنه است. محمد پورجعفری کارگردان این نمایش از بازیگرانی استفاده کرده که بیشترشان از نظر سن و سال هیچ ربطی به شخصیت های نمایش ندارند. نقش مرد میانسالی را که از طبقه‎ی مرفه و بی درد جامعه به حساب می‎آید، یک پسر بیست و دو سه ساله بازی می‎کند. نقش مقابل یک زن تقریبا چهل ساله را پسری بر عهده دارد که به زودی عازم خدمت سربازی می‎شود و...!و در تمام موارد این مسئله به چشم می‎خورد. این‎ها اگرچه از نقاط ضعف محسوب می‎شود اما ایرادی در این زمینه وارد نیست چرا که مشکل پیدا کردن بازیگران میانسال در شهر ما همیشه وجود داشته و اگر هم امکان دسترسی به آنها باشد، به راحتی حاضر به همکاری نیستند. مشکل من با آقای کارگردان از جایی شروع می‎شود که ایشان شخص دیگری را برای انتخاب نمایشنامه‎ای با شخصیت های میانسال مورد سرزنش قرار داده بود. کارگردان شایعات با لحنی تمسخرآمیز پرسیده بود که آن شخص چگونه می‎خواهد بازیگرانی با سن و سال شخصیت های نمایش پیدا کند؟ ایمان دارم که اگر آن نمایش روی صحنه می‎رفت، عوامل نمایش شایعات با دیالوگ های خود در جمع های شبه روشنفکری نابودَش می‎کردند. خوشبختانه آن نمایش به اجرا نرسید اما کارگردان نمایش شایعات تصمیم آن شخص را عملی کرد و تمام توان خود را به کار بست تا با گریم و لباس و هر ترفند دیگری سن بازیگران را به سن شخصیت‎ها نزدیک کند ( که به هیچ وجه در این زمینه موفق نبود).با تمام این‎ها باید بگویم که اساس روابط انسانی همین است و اگر چیزی جز این بود این همه جنگ در تاریخ اتفاق نمی‎اُفتاد. نگارنده به این موضوع عادت کرده و با مشاهده‎ی هر گونه ابراز دوستی و همدلی متعجب می‎شود. اما خوشحالم که حالا این دشمنی‎ها در هنر اتفاق می‎اُفتد چرا که دست کم خون و خون ریزی بر جای نمی‎گذارد. چه خوب که هر نوع کینه ورزی در شاخه های هنری ادامه داشته باشد نه در خاکریز‎ها و پشت مسلسل ها. تا باشد که همیشه بر دشنام های خود نام نقد و بر کینه جویی‎ها و انتقام های خود نام رقابت بگذاریم!آذر ماه هزارو سیصدو نَوَدو چهار خورشیدیرشت