آنچه آموختیم، آنچه باید می‌آموختیم!

شاید وقت آن است تا به یاد بیاوریم هدف از آموزش ساختن انسان است.مهدی نانکلی/ دانشجوی دوره‌ی کارشناسی رشته‌ی مهندسی نفت دانشگاه صنعتی شریفزمانی که خبرنگار از خانم کیورو، وزیر آموزش و فرهنگ فنلاند پرسید «چگونه بفهمیم بهترین مدرسه در فنلاند، کدام مدرسه‌ است؟»، او جواب داد: «بهترین مدرسه در فنلاند، مدرسه‌ای است که به خانه‌ی شما نزدیک‌تر است[1].» اگر همین سوال را از یک ایرانی، آن هم نه وزیر آموزش و پرورش، بلکه از یک شهروند عادی بپرسید؛ چه پاسخ خواهد داد؟ احتمالاً خواهد گفت البرز، مفید یا علامه حلی و فرزانگان. حال اگر سوال را این‌بار درباره‌ی بدترین مدرسه تکرار کنید، بازهم احتمالا خانم کیورو جواب خاصی نخواهد داشت، درحالی که تقریبا اکثر ما یک عکس از مدارس کپری و چادری از مناطق محروم کشور در گوشی همراه خود داریم. گاهی نیز تلویزیون ما از این مدارس گزارش‌هایی تهیه می‌کند و با تقدیر از معلمی فداکار و زیرسوال‌بردن جایگاه مبهم مسئولین، به جای ایجاد حساسیت در عمل، به عادی‌سازی آن‌ها کمک می‌کند. تقریباً چندسالی هست که هیچ مدرسه‌‌ای (غیر از شبانه‌روزی) در ایران برنامه‌ای برای تغذیه‌ی دانش‌آموزان خود ندارد. در حالی که در میان کشورهای توسعه‌یافته رقابتی وجود دارد که کدام‌یک بیش‌تر به سلامت تغذیه‌ي دانش‌آموزان خود اهمیت می‌دهد. البته بی‌انصافی است اگر از شیر مدرسه‌ی ایران (شَما) یادی نکنیم. اگرچه معمولا با چندماه تاخیر توزیعش را شروع می‌کنند و با چندماه تعجیل تمام، و کیفیت‌اش هم طوری است که بسیاری از دانش‌آموزان قیدش را می‌زنند ولی خب هست! به مدارس اروپایی که نگاه کنید حلقه‌ی مفقود دیگری نیز می‌بینید؛ آموزش‌های بهداشتی. نه فقط شستن دست، بلکه از آشپزی و تهیه‌ی غذا گرفته تا نحوه‌ی درست خوابیدن و نشستن و... از جمله چیزهایی است که یک کودک دبستانی مثلا در آلمان در دوران دبستان آن‌ را فرامی‌گیرد. در حوزه‌ی مسائلی چون بهداشت جنسی نیز همین بس که ایران با نرخ بارداری حدود هشت درصد بین نوجوانان اوضاع به مراتب بدتری از اکثر کشورهای توسعه‌یافته‌ی اروپایی دارد[2]. همان کشورهایی که ما آن‌ها را به بی‌بندوباری می‌شناسیم.مدرسه‌ی خوب در ایران چگونه مدرسه‌ای است؟ از نظر یک شهروند عادی مدارس خوب در ایران آن‌هایی هستند که قبولی بیش‌تری در آزمون ورودی دانشگاه دارند.بیایید به اول بحث برگردیم؛ مدرسه‌ی خوب در ایران چگونه مدرسه‌ای است؟ از نظر یک شهروند عادی مدارس خوب در ایران آن‌هایی هستند که قبولی بیش‌تری در آزمون ورودی دانشگاه دارند. ماجرا زمانی ترسناک می‌شود که نظر مدیر نیز همین است. نظر مدیر آموزش شهر یا منطقه یا حتی دیدگاه آقای وزیر نیز در عمل همین است. با چرخی در اینترنت می‌بینید که بهترین مدارس جهان نه بر اساس موفقیت در آزمون‌های استاندارد بلکه بر اساس شاخص‌هایی مانند سلامت جسمی و روانی دانش‌آموزان و امکانات تحصیلی و... رتبه‌بندی می‌شوند. مثلا فنلاند به عنوان رتبه‌ی اول آموزش مدارس دنیا فقط یک آزمون استاندارد بسیار محدود برگزار می‌کند. یعنی آنجا خبری از تست و مدرسان کنکور نیست! احتمالا می‌پرسید پس در آن‌جا چه کسی کیفیت آموزشی را کنترل می‌کند؟ معلمان. در چنین کشورهایی معلم‌شدن یکی از سخت‌ترین کارهاست. برای شروع این شغل حداقل شش‌سال تحصیل در دانشگاه و گذراندن آزمون‌های بسیار دشوار، لازم است. درنهایت خروجی این دوره‌ها نیز یک شغل با جایگاه و حقوق بالا در این کشورها است. در ایران اما کیفیت آموزشی معلمان با اجرای کارهایی مانند مصاحبه‌های استخدامی تضمین می‌شود. اگر در این مصاحبه‌ها شرکت کرده باشید احتمالا با گروهی از جوانان ظاهرالصلاح مواجه شده‌اید که برخی از ایشان کتب‌ احکام‌ در دست، آمده‌اند به امید اینکه بتوانند در دستگاه دولتی صاحب حقوقی مطمئن شوند.در ایران بسیار بدیهی است که بهترین مدرسه، گران‌ترین مدرسه باشد؛ و همچنین در تهران باشد.البته اعمال این فیلترهای ثابت در جای جای زندگی ما نیز دیده می‌شوند. یعنی اینکه ما چه معلم باشیم، چه پدر یا مادر، معمولا از بچه‌هایی که توانایی‌های متفاوتی دارند، انتظار یکسانی داریم. به همه‌ی آن‌ها یکسان تدریس می‌کنیم و ارزیابی یکسانی داریم؛ در حالی که فرزندانمان تفاوت‌هایشان با یکدیگر را فریاد می‌زنند و ما خود را به نشنیدن می‌زنیم. جذابیت ماجرا آن‌جاست که آموزش‌های مبتی بر توانایی‌های فردی از بدیهیات آموزش در مدارس استاندارد دنیا است. این تفاوت‌ها آن‌قدر پذیرفته می‌شوند که برخی مدارس پیشرو ادعا می‌کنند که توانایی آموزش کودکان معلول و استثنایی در کنار کودکان عادی را دارند. مدارس بن بویل آلمان در این‌باره مثال‌هایی آشنا هستند. اگرچه در مقابل همه‌ی این تفاوت‌ها می‌توان به گزاره‌ی «ما آن‌قدر امکانات نداریم و حقوق نداریم» پناه برد اما آیا «ساختن انسان» مساله‌ای است که بتوان با این حرف‌ها از آن فرار کرد؟در مدارس ژاپن سنت مقدسی درجریان است به نام سوجی. این سنت عبارت است از روزانه پانزده‌دقیقه تمیزکردن محیط مدرسه به دست خود دانش‌آموزان. در اینجا اما بسیاری از ما خاطرات مشترکی از تلاش‌هایمان برای دستشویی نرفتن در مدرسه داریم، چون به نظرمان به قدر کافی تمیز نبودند. بله در اینجا به ما یاد می‌دهند راه مقابله با دستشویی کثیف این است که تحمل و توان خودمان را بالا ببریم؛ نه اینکه تمیزشدنش را مطالبه کنیم. البته تعجبی هم ندارد؛ مثلا اولین جایی که با پدیده‌ی دموکراسی مواجه شدیم، انتخابات شورای مدارس بود. اولین جایی که فرصت داشتیم طلب حقوق خود و تلاش برای ساختن محیطی بهتر را بیاموزیم، به یک معلولِ بی‌علت تبدیل شد؛ یک چیزی مثل مانورهای زلزله‌مان در مدارس. همه می‌دانند که اگر قرار است فرد بتواند در جامعه باشد و وجودش به دیگران آسیبی نزند، باید از کودکی واکسینه شود؛ آموزش نیز چنین چیزی است.شاید ما یادمان رفته است که آموزش یک تجارت یا یک سرگرمی نیست. به نظر نویسنده، آموزش حتی سرمایه‌گذاری هم نیست و نباید از آن انتظار سوددهی داشت. هیچکس از برنامه‌ی واکسینه‌کردن نوزادان انتظار سود مالی ندارد و البته در واجب‌بودن آن نیز شکی وجود ندارد. همه می‌دانند که اگر قرار است فرد بتواند در جامعه باشد و وجودش به دیگران آسیبی نزند، باید از کودکی واکسینه شود؛ آموزش نیز چنین چیزی است.مراجع: مستند where to invade next، Michael Moore، 2015به گزارش سرویس «زنان» خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، بر اساس آمار سازمان ثبت احوال، 1392، کد خبر: 92081308269برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام دوهفته‌نامه‌ی دانشجویی «داد» کلیک کنید.