چکاندن ماشه بر قلب برجام

هو الجبارحدود پنج سال پیش بود که قطعنامۀ 2231 در شورای امنیت سازمان ملل تصویب شد. البته که از همان آغاز توافق، دو قطبیِ «خوش­بینی» و «واقع‌­بینی» در قبال برجام ایجاد شد. عده‌­های منتظر بودند تا دوستی با کدخدا و رفقایش، نانِ بر سرِ سفره­‌هایمان را دوچندان کند. اما عده­ای دیگر هم بودند که عدم شروع همزمان تعهدات طرفین را، صرف نظر از سوراخ­‌های حقوقی و امتیازدهی­‌های غیرمعقول، دالِ بر غیرقابل اعتماد بودن برجام می­دانستند.حالا تقریبا عموم جامعۀ ایران، چه سیاسیون و چه غیر آنان، بر مستحق بودن دستۀ دوم واقف ­اند؛ غیر از دولتی که توافق را انجام داده و ریزه ­خورهایی که بر سر خوانِ این دولت نشسته‌­اند. ایران آنقدر به تعهدات برجام پایبند ماند و امتیازی دریافت نکرد که حتی دیگر بازی­های رسانه‌ای هم توان تحریف این حقیقت را ندارند. طبق گزارش سخنگوی سازمان انرژی اتمی، عوامل خرابکاری در سیاست غنی­‌سازی نطنز، با دسترسی دوم آژانس به این سایت در اواخر سپتامبر ارتباط مستقیم دارند. این یعنی طرف دیگر برجام، نه ­تنها از ظرفیت‌های حقوقی خود برای امتیازگیری استفاده می­کند، بلکه با وفاداری به ضرب­المثلِ «از آب کَره گرفتن» برای ضربه‌­های امنیتی و نظامی نیز، ظرفیت ایجاد می­کند.این بار کدخدا می­خواهد از آب کره بگیرد! در روز سی مرداد بود که مایک پمپئو، وزیر امور خارجۀ ایالات متحده، اطلاعیه­ای را به شورای امنیت تسلیم کرد که طی آن، مکانیسم ماشه و بازگشت خودکار قطعنامه‌­های علیه جمهوری اسلامی ایران انجام شود. این قطعنامه­‌ها که با توجه به توافق برجام به حالت تعلیق درآمده بود، باید پس از پنج سال به‌طور کامل رفع می­شد؛ اما ایالات متحده به عنوان عضوی از برجام، درخواست بازگشت کامل آن را داده است. عجیب شد؟ آمریکا به عنوان عضوی از برجام؟! بله، آمریکا با آنکه به ­طور رسمی از برجام خارج شده، با ادعای آنکه عضوی از هیئت موسس این توافق است، قصد فعال کردن مکانیسم ماشه را دارد؛ اما چگونه؟ ایالات متحده می­خواهد با استفاده از «وتوی مضاعف» یا «وتوی دو مرحله‌­ای»، مسیر فعال­سازی این مکانیسم را باز کند. در مادۀ بیست ­وهفتم منشور سازمان ملل که در مورد رأی­گیری در شورای امنیت است، قید شده است که اگر موضوع مورد بحث، «آئین­ نامه‌­ای» باشد، برای تصویب فقط به نُه رأی مثبت نیاز دارد و حتما باید پنج عضو دائم هم، نظر مثبت داده باشند؛ یا دست کم مخالفتی نداشته باشند. در نوع دوم است که آمریکا می­تواند با نظر منفی از حق وتو استفاده کند.این­گونه پیش‌­بینی می­شود که روسیه و چین، قطعنامه­ای آئین­‌نامه­ ای تحت این عنوان که «آمریکا عضو مشارکت­کننده در برجام نیست»، به شورای امنیت ارائه کنند. بحث در مورد این قطعنامۀ جدید هم کاملا محتوایی است. پس آمریکا می­تواند با حق وتوی خود ورود کند و آئین ­نامه­ ای بودن این قطعنامه را رد کند. پس از اینکه ماهیت محتوایی قطعنامه در شورای امنیت تأیید شد، ایالات متحده عدم عضویت خود در برجام را وتو می­کند و پس از آن، امکان فعال کردن مکانیسم ماشه را خواهد داشت.گفتیم که مکانیسم ماشه، قطعنامه­ های به حالتِ تعلیق درآمده را علیه ایران باز می­گرداند. این قطعنامه ­ها که شامل محدودیتِ تجارت تسلیحات متعارف ایران است، قرار بود در بیست و ششم مهرماه امسال، رفع شود. برداشته شدن این محدودیت در صادرات ما تأثیر خاصی ندارد؛ اما در واردات مؤثر است. علاوه­بر افزایش توان و بنیۀ دفاعی، خرید مستقیم نفت توسط روسیه و چین در ازای تسلیحات، می­تواند موجب تضعیف ساختار تحریم نفتی شود.در مادۀ ده­ و یازده قطعنامۀ 2231 است که سازوکارِ بازگشت تحریم­های تسلیحاتی یاد شده و بندهای سی­وشش و سی­ وهفت برجام نیز به سازوکار حل اختلاف در برجام پرداخته است؛ اما اگر اختلاف در سطح کمیسیون مشترک برجام حل نشود، به شورای امنیت ارجاع داده خواهد شد. با علم به همین مسئله است که آمریکا، ابتدائن شکایت را در شورای امنیت ثبت کرد. نکتۀ جالب دیگری که مهارت دیپلمات­های ما در مذاکرات را می­رساند، این است که با بازگشت قطعنامه ­های پیشین، تعهدات ما در برجام از بین نخواهد رفت و ما موظف به انجام تمامی آن­ها هستیم. در این بین، تنها اهرم فشار دولت می­تواند اخراج بازرس­های آژانس باشد که همین هم با اظهار نظرهای جناب ظریف دربارۀ بهانه ندادن به ایالات متحدهو رژیم صهیونیستی، منتفی است. دولتی که با بازخوانی نادرست قانون، واکنش درقبال برجام را به­ عهدۀ شورای امنیت ملی می­داند و با چشم داشتن به انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، به دنبال باب جدیدی از گفت ­وگو و حقارت است! با این وضع، تنها می­توانیم دست به دامان مجلس شویم که با تصویب طرحی سه ­فوریتی، تمام تعهدات ایران در برجام را متوقف کند و به ارزش­هایی همچون استدلال و عدالت که از ارزش­های ناب این انقلاب است، وفادار بماند.والسلام علیکم و الرحمه الله و برکاتهامیر مهدی عبدی