روزی که «فقط» فنسابر بودم!

دنیای حالای من با دنیای ۱۶ سالگی زمین تا آسمان فرق می‌کند. از نگاهم به دنیای کلمات و جمله‌ها تا منظورها، همه‌وهمه از زمین تا آسمان با چیزی که ۱۰ سال پیش می‌دیدم فرق می‌کند. در ادامه می‌خواهم از تجربیاتی که طی این ۱۰ سال در حوزه ترجمه، از یک مترجم آماتورِ آماتور تا امروزم، صحبت کنم.۱۶ سالگی آدم دنیای عجیبی دارد. آدم از هر فرصتی استفاده می‌کند که بگوید دارم بزرگ می‌شوم! برای من ۱۶ سالگی توأم شده بود با اولین تعاملم با دنیای ترجمه. آن زمان از ترجمه فقط دو چیز می‌دانستم: اول اینکه ترجمه یعنی دو لغت در دو زبان مختلف و دوم آن که ترجمه کار «باحالی» است!آن موقع‌ها یکی از دوستانم در فروم‌های آنلاین فیلم و سریال فعالیت داشت و من رو هم با اونها آشنا کرد. آن زمان تمام لذت دنیا برایم در بَج‌های فروم‌های فیلم و سریال خلاصه شده بود. «مدیر انجمن»، «آپلودر»، «مدیر کل»، «مدیر بازنشسته» و از همه جذاب‌تر برای من، «مترجم». کارم را با فعالیت در انجمن شوتایم شروع کردم؛ انجمنی که هنوز هم بعضی از اعضایش برایم بسیار بسیار ارزشمندتر از دوستانی غیرمجازیم هستند. اولین کارم زیرنویس فیلم گارفیلد بود. نکته بامزه داستان اینجا بود که گارفیلد دوبله شده بود و زیرنویس نداشت! من دست و پا شکسته، هر طور که بود با تقلب از روی نسخه دوبله، کارم را در سابسین (مرجع زیرنویس به زبان‌های مختلف) آپلود کردم.بعد از کار با کلی ذوق و شوق بج «مترجم» را به من دادند و با یک اکانت تغییر آی‌پی و دسترسی به پست لیچر لینک‌های دانلود از من تقدیر کردند.ده سال پیش اگر می‌گفتند فلان سایت به مترجمش برای زیرنویس پول می‌دهد آنچنان عجیب بود که می‌شد به‌عنوان یک داستان تخیلی برای دوستانت تعریف کنی و آنها هم با دهان باز بگویند: «عجب!»به خیال خودم مترجم بودم. زیرنویس پشت زیرنویس آپلود می‌کردم و از اینکه می‌توانم ۱۰۰۰ خط زیرنویس را در ۳ یا ۴ ساعت تکمیل کنم مست می‌شدم. هیچ وقت فکر نمی‌کردم چند سال بعد پروژه‌های کیفیت‌سنجی را مدیریت کنم، در سطح اول تولیدمحتوای ایران کار کنم و دوره‌های مختلف تکنیک‌های ترجمه داشته باشم.انگار بهتر شده بودم، همکاری با مترجم‌های دیگه آسون‌تر شده بود و تعاملاتم با بچه‌ها قوی‌تر. کم‌کم یاد گرفتم که اگر جایی را بلد نبودم، نباید از خودم چیزی بنویسم، نباید از زیرنویس‌های بقیه کپی کنم و نبایدها رو جدی بگیرم. دنیای ترجمه حالا برایم جذاب‌تر از قبل شده بود.کنکور زبان دادم و وارد دانشگاه شدم. هر روز دانشگاه برای من چیزهای جدیدی با خودش داشت. کم‌کم یاد گرفتم که هر کاری که قبلاً ناخودآگاه انجام میدادم دلیلی دارد و برایش چهارچوبی درست کرده‌اند.از تغییر اسامی بازیگران معروف در سریال‌های طنز به نام بازیگران ایرانی گرفته تا نمک‌ریختن توی زیرنویس همه را آزمایش کرده بودم.در دانشگاه از هر استادی می‌پرسیدم، این کار را کنم بهتر است نه؟ و آنها همه یک جواب به من می‌دانند: «نمی‌شه گفت!» حالا که کمی چشم و گوشم بازتر شده می‌فهمم و سعی می‌کنم اگر کسی از من این موضوع را بپرسد، توضیحی بیشتر از «نمیشه گفت» به او بدهم.بعد از آن که کارشناسیم را تمام کردم، اشتیاقم برای غرق‌شدن در دنیای ترجمه بیشتر شده بود. رزومه بدی نداشتم؛ یک کتاب ترجمه کرده بودم، سابقه ترجمه داشتم و با چندتا جا کار کرده بودم و پیش خودم می‌گفتم از همه بهتر، توی اکانت سابسینم ۱۰۰ تا زیرنویس آپلود کردم!ورود به دوره کارشناسی ارشد مطالعات ترجمه چشمانم را تا حد زیادی به واقعیت‌ها باز کرد. چیزهایی یاد گرفتم که شاید دیدم نسبت به ترجمه را از این رو به آن رو کرد. حوزه‌های جدید، تئوری‌های جدید و از همه مهم‌تر ایده‌های جدید. آنجا دیگر خجالت می‌کشیدم که پروژه‌های ترجمهٔ بی‌دروپیکر فیلم و سریال‌هایم را به کسی بگویم!آنجا بود که فهمیدم فنسابینگ در ایران یعنی منِ ۱۶ ساله. فنسابینگ برای روشن‌تر از هر زمان دیگه‌ای شده بود. من، ۱۶ سالهٔ آماتوری بودم که رؤیای حرفه‌ای‌شدن در سرم بود ولی رؤیایم را خیلی دست‌یافتنی می‌دیدم؛ در این حد که سه‌رقمی‌شدن زیرنویس‌های سابسین، انتشار ۱۰ ساعته زیرنویس، اولین بودن، نظرات مثبت روی سابسین و تعداد دانلودهای روی آن سایت یعنی حرفه‌ای شدن.حالا هر گوشه جامعه فنسابینگ که نگاه می‌کنم پر است از من‌های ۱۶ ساله. کله‌هایی که واقعیت‌ها را به خودشان راه نمی‌دهند یا اگر هم راه بدهند خیلی سخت.حوزه فنسابینگ ایران پر شده است تعریف‌ها و تمجیدهای عمدتاً تو خالی. پر شده از کیفیت‌سنجی‌های سبُک و ادعاهای سنگین. انگار هیچ کس به دنبال پیشرفت نیست.چند روز پیش دوستانم تعریف می‌کردند که مترجم‌های فیلم و سریال برای اینکه خودشان را حرفه‌ای جلوه بدهند، از دانلودهای تقلبی در سابسین استفاده می‌کنند! فکر می‌کنم یک علامت تعجب برای این جمله کافی نباشد!فنسابینگ فارسی پر شده از بت‌هایی که خودشان از خودشان ساخته‌اند. چند وقت پیش که با یکی از مترجمان زیرنویس صحبت می‌کردم و اگر درست یادم باشد، بحثی تخصصی را مطرح می‌کردم، به من گفت که بگذارم فضای زیرنویس را همان‌هایی که کار را بلدند انجام دهند! اینکه خودش را «بلد» کار می‌دانست برایم جای تعجب داشت و صدالبته جای تأسف؛ پیش خودم می‌گفتم خدایا، من هم روزی همین شکلی رفتار می‌کردم؟پیشنهاد من به تمام کسانی که کار فنسابینگ می‌کنند همیشه یک چیز بوده: از این حوزه فاصله بگیرید، بهتر بشید و راه‌تان را در ترجمه باز کنید! و اول از همه، خودم هر روز به فکر بهتر شدنم. اینکه بهتر شدم یا نه را نمی‌دانم ولی حداقل نهایت سعیم را می‌کنم!چشم و گوش باز در این حوزه یعنی دانش کافی از علم ترجمه و نه فقط سروکار داشتن با چند نسخه دیکشنری. شاید این مطلب تلنگری برای یک مترجم فیلم و سریال باشد که خودش را از سطح آماتور جدا کند. شاید شمایی که در حال خواندن این مطلب هستی، امروز تصمیم گرفتی بتی که از خودت ساختی را خراب کنی. این احتمال هم هست که همان من ۱۶ سالهٔ مغرورِ مقاوم در برابر یادگیری باشی!