ولاءها و ولایت‌ها

ولایت چیست؟ کلمه ولایت در ادبیات دینی و در زندگی روزمره، بسیار استفاده می‌شود اما به راستی منظور از ولایت چیست؟ ولی کیست؟ و این موضوع، در امور اجتماعی و سیاسی و دینی چه جایگاهی دارد؟آنچه از تدبر در قرآن به دست می‌آید آن است که از نظر اسلام، دو نوع ولاء وجود دارد؛ منفی و مثبت. یعنی مسلمانان ماموریت دارند نوعی ولایت را نپذیرند و ترک کنند و از طرفی دعوت شده اند که ولاء دیگری را دارا باشند و بدان اهتمام ورزند.ولای منفی به معنی آن است که سرپرستی مسلمانان به دست غیر مسلمانان نباید بیفتد با اینکه پیامبر اسلام رحمة للعالمیناست و رحمت و نیکی مسلمین به سایر افراد، توصیه شده اما به معنی پذیرفتن ولایت غیرمسلمانان بر مسلمانان نیست.ولاء مثبت(اثبات) دو نوع است؛ ولاء عام و خاص. ولاء عام به معنی یک واحد مستقل بودن اجتماع مسلمانان است که در ارتباط با یکدیگر معنا پیدا می‌کند. ایمان، اساس ولاء و دوستی مومنان است و تعهد و مسئولیت نسبت به هم، میان آنها وجود دارد.ولاء اثباتی، خاصِ ولاء اهل بیت علیهم السلام است. این نیز انواع دارد؛ محبت(مهربانی و دوست داشتن) ، امامت (پیشوایی و هدایت) ، زعامت (حق رهبری اجتماعی و سیاسی) و تکوینی (معنوی). باتوجه به شرایط مختلف دوره های زمانی، همه انواع ولایت‌ها به دست ائمه نبوده و ولایت‌های مختلف را افرادی غیر از ائمه عهده دار بودند که بعضی هم مسیر ایشان و بعضی خلاف قوانین اسلام عمل کردند. فقط ولایت تکوینی مخصوص ائمه است که هیچ فردی نمی‌تواند آن را عهده‌دار شود و هیچ وقت زمین از ولی معنوی خالی نمی ماند.[1]در قرآن کریم، چهار بار، پس از توحید آیه «و بالوالدین احسانا» آمده است. این جایگاه تاکیدی برای چه منظور است؟! آیا احسان به پدر و مادر اصول دین است؟ خداوند متعال، خانواده را محلی برای پرورش و تربیت انسان‌ها قرار داده و تمرین ولایت پذیری، در خانواده میسر می‌شود. شاید بتوان گفت مهم ترین خصوصیت خانواده این است که افراد در آن ولایت‌پذیری یاد بگیرند. زن و شوهر به هم احترام بگذارند و فرزندان احترام به پدر و مادر را یاد بگیرند.اگر افراد در خانواده ولایت‌مدار بار بیایند، جامعه ولایت‌مدار می‌شود و آماده تبیعت از یک رهبر و پیشوا می‌شود. اگر رهبر خوب باشد از این قدرت در جهت خوبی‌ها استفاده می‌کند و اگر بد باشد در جهت بدی‌ها.اگر نیم‌نگاهی به جوامع امروزی بیندازیم، متوجه سست‌شدن بنیان خانواده‌ها نسبت به سال‌های قبل می‌شویم. تقریباً در تمام کشورها این اتفاق افتاده است اما یهودیان هنوز خانواده های مستحکم و پرجمعیت دارند. به نظر می‌آید دلیل حکومت یک درصد جمعیت دنیا بر نود و نه درصد دیگر همین باشد! آنها با ابزارهای مختلف و ساختن فیلم‌های گوناگون تلاش می‌کنند که رابطه زن و مرد و رابطه والدین با فرزندان را مخدوش کنند، تا هرکشوری نتواند متحد شود و آماده تبعیت از رهبر مطابق با عقاید خود بشود. تا فقط خودشان بتوانند بر همه حکومت کنند. این‌جاست که ضرورت ولایت فقیه در جامعه اسلامی پررنگ می‌شود.به دلیل اینکه در اسلام، به خانواده بسیار تاکید شده و در جامعه ما که علاوه بر دین در فرهنگ نیز سالیان زیادی خانواده جایگاه مهمی داشته، امام خمینی توانستند انقلاب کنند و رهبری جامعه را به دست بگیرند.پدر و مادر اگر از فرزند خود بی‌احترامی و بی‌توجهی ببینند نباید ببخشند و بگویند از حق خود می‌گذریم! این حق بزرگتری است که مربوط به امام زمان می‌شود. زیرا تمرین ولایت‌پذیری فقط در خانه امکان‌پذیر است.ممکن است برای افراد این قیاس سوال شود که پدر و مادر افرادی عادی هستند و بسیار سخت است همه اوامر آنها را اجرا کنیم. امام زمان فرد معصومی است، اگر ایشان فرمان دهند، ما حتما به آن عمل می‌کنیم. مثالی که در قرآن نیز به آن اشاره شده، داستان حضرت خضر و حضرت موسی علیهم السلام است. همانطور که حضرت موسی با مقامی که داشت نتوانست حکمت تمام کارهای حضرت خضر راه بفهمد مسلماً ما نیز زمان حضور حضرت نمی‌توانیم. زیرا جایگاه ما از حضرت موسی کمتر و جایگاه امام زمان از حضرت خضر بالاتر است. پس تمرین لازم است. رعایت حق پدر و مادر، نمونه کوچک رعایت حق امام زمان است.داشتن نظام ولایی و رهبر، مانند سپردن کشتی به دست ناخدا است. اگر ناخدا نباشد، هرج و مرج اتفاق می‌افتد و کشتی به مقصد خود نمی‌رسد و از طرفی انتخاب ناخدا، جهت حرکت را مشخص می‌کند. پس تک‌تک افراد جامعه باید تلاش کنند ولایت‌مداری را در خود و فرزندانشان ایجاد کنند و با بصیرت از رهبر الهی تبعیت کنند. باشد که مقدمات ظهور ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف را ایجاد کنند.1 : ولاءها و ولایت ها ، شهید مطهریرویا احمدیان