گاهِ گاهان_ صد و نُه

صد و نُه_همان‌طور گیج و گول... همچنان گُنگ و دلواپس... ایستاده بودم وسطِ کتابخانه، پشتِ سه پایۀ نقّاشی‌ام...و می‌دانستم که هرگز نخواهم توانست دردِ دلِ خویش را با او بگویم... تا زمانِ مرگ...یعنی اصولِ آیینِ اخوّت، که هنوزه بدان قائل بودم، مانعی یقینی و غیرِ قابلِ عبور بود برایم... که هرگز از مرزهای مقدّس‌اش فراتر نمی‌شدم...هر چند که دوست هم نمی‌داشتم این پسرعمو... این یک برادرِ هم‌پیمانِ جعلی و نامربوطِ خویش را...بعد افسون، مثلِ هر جلسه که با هم داشتیم، آمده و ایستاده بود کنارم... و زُل زده بود توی چشم‌های مخلوقِ من!...انگاری توی چشمِ خودش در آینه...و رضایت‌مندانه انگاری... خندیده بود...حالتِ نگاهش طوری بود که پس از اجرای آخرین نتِ جادوانۀ موومانِ[1]سوّمِ سوناتِ مهتاب[2]... آنگاه که انگشتانِ نازکش را برمی‌داشت از روی کلیدهای پیانو... و رهاشان می‌کرد بر امواجِ تیره‌گونِ دامانِ شبق‌رنگِ خویش...آنک هم به آشکارگی خرسند می‌نمود... چونان سپه‌سالاری که از فرجامِ کارزاری مظفَّر...سرفراز ایستاده بود، مغروقِ حُسن و جمالِ خویش...بعد گفته بود:- «من احساس می‌کنم... که آوای یکایکِ گردش‌های قلم‌موی شما را می‌شنوم... چطور قلمتان این‌قدر حرف دارد؟... نوای موسیقی و ترانه دارد؟...»من نیز، مسحورِ آهنگِ صدا و لطفِ کلامِ او، چونان سربازی که در برابرِ فرماندهِ خویش، قلم موهایم را مانندِ سلاحی، با هر دو دستم می‌فشردم سخت...و خبردار و البته کمی شرمناک، و علیرغمِ افرادِ پیاده نظام، کمابیش سر به زیر، ایستاده بودم...و او چند قدم جابه جا شده و از پشتِ سرم عبور کرده بود... تا شاید بایستد در آن طرفِ دیگر و پردۀ نقّاشی را از دگرسوی نظاره کند...و بی اراده و ناآگاهانه انگاری، امواجِ حریریِ شالِ روی شانه‌هاش را ساییده بود به بازوی من...از زیرِ چشم و با احتیاط، نگاهی انداخته بودم به آن صورتِ مثالی که سایۀ خیالش الهام‌بخشِ آفرینشِ من بود... و بعد مانندِ خودش، خیره مانده بودم- و چه بسا به آسودگی- به آن نگارۀ خویش... یعنی فرزندی که داشتم از او...یا آن نمونۀ نازل شده و هبوط یافته بر پارچۀ بوم... تنها شکلِ ملموسِ آن الاهۀ دست‌نایافتنی برای من...گفته بودم:- «اگر این طورها باشد که می‌فرمایید، دلیلش جز این نیست که شما موضوعِ طرح بودید... برای من این‌گونه است که هر چه با موضوعِ کار خود آشناتر باشم... راحت‌تر و دقیق‌تر می‌توانم... یعنی منظورم این است که شما اجازه دادید بشناسم‌تان و... »و در پیچ‌پیچِ استدلال‌های مبهمِ خویش، گم و خاموش شده بودم...و او همان‌طور که دست بر سینه داشت و کمی خم شده بود به طرفِ سطحِ بوم، طوری که انگاری ریزه‌کاری‌های اجراییِ بافت را جست‌وجو می‌کرد، پرسیده بود:- «یعنی حالا فکر می‌کنید که مرا می‌شناسید؟...»نمی‌دانستم چه بگویم در برابرِ عبارتی که احتمال می‌دادم به شوخی گفته باشد...پس فقط از سرِ احتیاط و به زور، کوتاه لبخندی بلاتکلیف و گیج بر لب آورده و ساکت مانده بودم...بعد او ناگهان چرخیده روی پاشنۀ صدادارِ کفش‌هاش و ایستاده بود روبه‌رویم... طوری که باز چروک‌های نرمِ آن شالِ حریرش، ساییده بود به دکمه‌های پیراهنم...و من سعی کرده بودم به طریقی مثلاً نامحسوس، طوری که بی‌نزاکتی به نظر نرسد، کمی فاصله‌ام را بیش‌تر کنم از او و آن لطافتِ مشوّش و تهدیدکننده...این بود که دو گامِ کوتاه، پس پس رفته و از پشتِ سر، برخورده بودم به طاقیِ سنگیِ بالای شومینه...بی آن که بفهمد چقدر سینه‌ام و سرم درد می‌کند و پریشان است، خیلی جدی گفته بود:- «البته ارزشِ کاری که شما انجام داده‌اید، به راحتی قابلِ محاسبه نیست، ولی حالا که کار تمام شده، بیایید تا دربارۀ قرارداد، جدّی صحبت کنیم...»و بعد هم که مؤکّداً خواسته بود قیمتِ کار را بداند...دربارۀ محفوظ داشتنِ رازِ تولّد، قولی به غلامرضا نداده بودم... ولی ضمناً هیچ دلم راضی نمی‌شد که شادیِ آن غافلگیریِ کوچک را تباه کرده باشم برای پسرعموی خوش‌اقبالِ تباهکارم ...پس زیرِ لب و طفره‌روانه پاسخ داده بودم:- «در این مورد... اگر ممکن است با خودِ رضا صحبت کنید...»طوری که گویی با تعجّب، گفته بود:- «با رضا صحبت کنم؟؟...»بعد هم انگاری از امساکِ من در سخن گفتن، لحن و یا فحوای کلام ام، آزرده خاطر باشد، با آهنگی به وضوح نیش‌دار، در آمده بود که:- «چرا؟؟... یعنی نرخِ خدماتتان این‌قدر بالا است که مستقیماً نمی‌شود گفت؟!... یا نکند که رضا مدیرِ برنامۀ شما است؟؟...»داشت عصبانی می‌شد و داشتم می‌رنجیدم که آن آخرین دیدار... این گونه محو و نابود شده باشد در یک فرجامِ تلخ و قهرآلود...پس خیلی به شتاب و ناگزیر، بی‌فکری فقط گفته بودم:- «خیر.... رضا مدیر برنامۀ من نیست... ولی تابلو در حقیقت متعلّق به او است...»و خراب کرده بودم...که افسون باز با همان طرزِ گَزَنده و این بار کمی تُندتر پرسیده بود:- «یعنی چه که تابلو متعلّق به رضا است؟...»منفعلانه... گرفتارِ نوعی احساسِ غبن بودم و یک افسردگیِ موذیِ خزنده، که نشت می‌کرد درست وسطِ آن آشفتگیِ کُلّی و فلاکت‌بارِ دلم... و به لکنت‌ام می‌انداخت...گفتم:-«نه!... یعنی متعلّق به شما است... افسون خانم!... لطفاً اجازه می‌فرمایید عجالتاً مرخّص شوم از حضورتان؟!»خیلی با طُمَأنینه و غرق در سکوت، رفته بود به طرفِ راحتیِ کنارِ شومینه...یک... دو... سه... چهار... پنج...و انعکاسِ صدای پاشنۀ کفش‌هاش را چکش‌وار، کوبیده بود توی سرم...بعد نشسته و خیره مانده بود به دست‌های نازکش که آن‌طور نااُمید... رها کرده بود روی دامانش...و با آهنگی که آمیزۀ تلخ و تُرشی می‌نمود از حسرت و دلخوری و تهدید، آهسته و قاطعانه گفته بود:- «یا همۀ قضایا را همین الان برای من روشن کنید... یا تابلوتان را هم با خودتان ببرید!...»اگر نبود آن رایحۀ ملایمِ فسوس و یأس، پیچیده در کلامِ قهرآمیزش، راستی تیرِ پرتابی‌ِ او، دلِ در دام‌افتادۀ بی‌سپرم را مجروح می‌کرد...ولی دریغ و دردِ- نه بسیار پوشیده و پنهان- در لحنِ صدایش، به من نشان می‌داد که تا چه حد، از دست دادنِ پردۀ نقّاشیِ من، برای او ناخرسندی به همراه خواهد آورد...پس عمیق نفس کشیده و از همان جایی که ایستاده بودم، رو به چشمانِ همچنان مهربان و پذیرا و پُرفریبِ تابلوی خویش... گفته بودم:- «خواهش می‌کنم لطفاً چیزی به پسرعمویم بروز ندهید ... که من رازش را برملا کرده‌ام... کاش اصلاً وانمود کنید که خبر ندارید...»- «از چه چیزی خبر ندارم؟...»- «رضا در نظر دارد، این پرتره را در روزِ تولّدتان، به شما هدیه دهد...»و او باز مجادله را ادامه داده بود:- «چرا اصلاً بخواهد که چنین هدیۀ گران‌قیمتی به من بدهد...»قطعاً دیگر جلوی دهان‌لقی خودم را- به‌قولِ پسرعمویم- گرفته و نگفته بودم که کدام قیمت؟... در برابرِ همۀ آن‌چه شما هستید، این یک پیشکشِ حقیر و حداقلّی است... ضمنِ این که برایش هزینه‌ای هم ندارد... مگر یک جای خوابِ موقّت در گوشۀ آن اتاقِ کثیف و بد بوی‌اش...ولی بعد که یک دفعه چشم‌هاش را انداخته بود وسطِ توفان‌های نگاهِ سرگردان‌ام، بی‌اراده و مثلِ خواب‌زده‌ها... زیرِ لب پاسخ داده بودم که...- «احتمالاً چون دیوانه‌وار و نامشروط عاشق شده است...»و با سرشکستگی و احساسِ یک میمونِ فضولِ واقعی- مثلِ آن‌چه غلامرضا در کودکی‌هامان می‌گفت- اتاق را ترک کرده بودم...(ادامه دارد)[1] - موومان (mouvement) به معنای بخش کاملی از یک اثر بزرگ‌ترِ موسیقی است که خود آغاز و انجامی دارد. آثاری مانند سمفونی و کنسرتو و سونات هریک از چند موومان تشکیل می‌شوند.[2] - از آثار مشهور بتهونقسمت بعدقسمت قبل