بررسی جامع استاندارد مدیریت پروژه PMBOK7- (ویرایش۷- سال ۲۰۲۰)

بررسی جامع استاندارد مدیریت پروژه PMBOK7- (ویرایش۷- سال ۲۰۲۰) دکتر محمد احمدزاده ( PhD,PMP,ACP,ITIL,COBIT)آدرس لینکدین: https://www.linkedin.com/in/mohammad-ahmadzadehمقدمهموسسه PMI، هر 3 تا 5 سال، تحقیقات آماری را انجام می دهد تا مطمئن شود تخصص مدیریت پروژه، بصورت عملی در پروژه ها، بکار گرفته می شود. نتایج آخرین بررسی های موسسهPMI، مطابق با انتظارات نبوده است و اخذ مدرک PMP ، به تنهائی نمی تواند پروژه ها را از شکست نجات دهد.تاثیر روندهای نوظهور و مسئولیت مدیران پروژه در فضای کسب و کار جدید (مانند تحولات دیجیتال، چابکی کسب و کارها، بلاک چین و …) نیز باعث تحولات شگرفی در دنیای مدیریت پروژه گشته است.مثلا با بکارگیری فناوری بلاک چین که بسیاری از افراد آن را ارز دیجیتال می‌شناسند، فرصتی بکر برای بیشترِ حوزه‌های کسب ‌و کار از جمله مدیریت پروژه فراهم شده است. حتی شرکت آی‌ بی‌ام (IBM)، اعلام نموده است که بلاک چین قادر است به شکلی بالقوه فضای مدیریت پروژه را با حفظ سابقه‌ای از داده ها، اطلاعات و درس آموخته ها، به شکل تغییرناپذیری مدیریت نماید و به کمک مدیریت حرفه ای پروژه بیاید.این ویژگی در برنامه ریزی، آنالیز تاخیرات، مدیریت ادعا و کلیم‌های پروژه نیز به کمک مدیر پروژه می‌آید. برای مثال، اگر شما با پیمانکار ساختمانی‌تان برنامه‌ریزی کرده بودید که کارگران را در تاریخ مشخصی سر ساختمان بفرستند و آن‌ها افراد را خیلی دیرتر یا زودتر اعزام کنند، آنگاه می‌توان از روی تکنولوژی بلاک چین به قصور و تاخیر آن پیمانکار پی برد. همچنین از روی داده‌های این تکنولوژی می‌توان فهمید که چقدر زمان برای هر کاری صرف شده است و فرصت‌ها را برای بهره‌وری بیشتر تیم پروژه شناسایی نمود.در صنعت ساخت نیز شاهد کاربرد مدل‌سازی اطلاعات ساختمان یا(BIM) هستیم. ایده اصلی مدل‌سازی اطلاعات ساختمان، تسهیل همکاری بین ذی‌نفعان مختلف مانند تیم معماری، مهندسان عمران، تأمین‌کنندگان و سایر دست اندرکاران و ذینفعان در یک پروژه ساختمانی است. با ترکیب BIM و بلاک چین در مدیریت پروژه، کارفرمای پروژه می‌تواند قراردادهای هوشمندانه ای را تنظیم کند که مثلا فقط به کارگران ساختمان اطلاع دهد در تاریخ تعیین شده و تنها پس از آنکه محموله بتن به محل ساختمان رسید، سر کار حاضر شوند و یا اینکه تا زمانی که بتن تحویل داده نشده است، پیمانکارِ کارگران هیچ تعهدی نسبت به تاریخ تعیین‌شده نخواهد داشت. این کار می‌تواند از بیکاری و تلف شدن وقت کارگران جلوگیری کرده و به کنترل هزینه ها و مدیریت بهینه بودجه پروژه هم کمک نماید.همچنین بلاک چین به علت حذف واسطه در بخش پرداخت صورت وضعیت قراردادها، باعث جلوگیری از هدر رفتن منابع زمانی و مالی می گردد. این تکنولوژی میتواند امر تحویل و پرداخت را نیز تسهیل نموده و باعث کاهش اختلافات گردد. همچنین این تکنولوژی می تواند کمک بزرگی به ثبت دقیق داده ها نماید. کافی است، کارفرما یک کیف پول پروژه داشته باشد تا تمامی بودجه پروژه، داخل این کیف پول و برای پرداخت به هر فرد یا پیمانکاری که در پروژه فعالیت می نماید بکارگرفته شود. پرداختها نیز می توانند مرحله به مرحله و با توجه به پیشرفت پروژه تعریف شوند و هر زمان که یک مرحله به اتمام رسید و محصول نهایی بازرسی و تایید شد، پرداخت به صورت اتوماتیک به فرد یا پیمانکار مورد نظر انتقال یاید.اینها تنها مثالهای کوچکی از تغییرات حوزه مدیریت پروژه و در واقع هوشمند شدن مدیریت پروژه و ترکیب آن با تکنولوژی های نوظهور است.دوره آموزشی مرتبط با این مقالهبا این مقدمه سوال اینجاست که استفاده صرف از متدولوژی آبشاری و همچنین رویکردهای فرایندمحور قبلی که در مدیریت پروژه براساس استاندارد PMBOK-V6 (نسخه ۶ و قبل تر) پررنگ است، امکان پاسخگوئی به این شرایط جدید را دارند؟پاسخ یک کلمه است. خیر!PMI و تغییرات استاندارد جدید مدیریت پروژه PMBOK 7همانطور که در بالا مطرح شد، استاندارد مدیریت پروژه و آزمون و بین المللی PMP ( که در مقاله بررسی آخرین تغییرات آزمون PMP، به آن پرداختم)، در ابعاد و حوزه های جدید، در حال توسعه است و موسسه PMI به عنوان یکی از مراجع اصلی مدیریت پروژه در دنیا نیز تغییرات زیادی را در دستور کار خود قرار داده است. این موسسه در ابتدای سال ۲۰۲۰، نسخه پیش نویس استاندارد PMBOK 7 خود را با تغییرات بنیادی و از صفر (درست مانند اینکه یک کتاب را بخواهیم از ابتدا بنویسیم) توسط تیمی از خبرگان و متخصصان مدیریت پروژه، به جامعه جهانی مدیریت پروژه ارائه نمود . همانطور که در ویدئوی آموزش استاندارد PMBOK 7 (نسخه پیش نویس) اشاره نمودم، این نسخه به نظر من یک نسخه کاملا متفاوت و یک ماجراجویی جدید از سوی موسسه PMI است که بسیاری را ( از جمله خود من را) غافلگیر نمود. در بسیاری از بخش های آن، مدیریت پروژه چابک و همچنین تحلیل کسب و کار براساس استاندارد BABOK-V3 به چشم می خورد.بدون شک، بزرگ‌ترین و زیربنایی‌ترین و به نظر من زیباترین تغییر PMBOK 7 نسبت به نسخه های قبلی استاندارد مدیریت پروژه، جایگزینی سیستم اصل محور به جای سیستم فرایند محور بوده است. این اصول ۱۲ گانه تحویل پروژه که شاید به تعبیری جایگزین فازهای ۵ گانه مدیریت آغازین، برنامه ریزی، اجرائی، پایش و کنترل و اختتامی مدیریت پروژه گشته اند، عبارتند از:یک رهبر سخت کوش ، با احترام و مراقب باشید.محیط مناسبی را در پروژه، برای همکاری و تعامل تیمی ایجاد کنیدبه طور موثر با ذینفعان پروژه، تعامل کنید.روی ارزش تمرکز کنید.سیستم را بشناسید ، ارزیابی کنید و به تعاملات سیستم پاسخ دهیدرفتار یک رهبر را در پروژه داشته باشید.با توجه به محیط و فضای سازمان، مدیریت پروژه را متناسب سازی کنید.کیفیت را هم در فرآیندها و هم در اقلام قابل تحویل پروژه، جاری نمائید.پیچیدگی را راهبری کنید.پاسخ های بهینه برای ریسک های پروژه بیابید.با آغوش باز، سازگاری و انعطاف پذیری را اجرا کنید.تغییر را برای رسیدن به وضعیت مطلوب، فعال کنید.همچنین تبیین سیستم تحویل ارزش در پروژه از طریق مدیریت پروژه و نیز محدوده های عملکردی ۸ گانه مدیریت پروژه با رویکرد جدیدی که در استاندارد PMBOK 7 طراحی شده است، از دیگر تغییرات این نسخه می باشد.این محدوده های عملکردی (Performance Domains) ۸ گانه مدیریت پروژه که گوئی جایگزین حوزه های دانشی ۱۰ گانه مدیریت پروژه؛ یعنی مدیریت یکپارچگی، مدیریت محدوده، مدیریت زمانبندی، مدیریت هزینه، مدیریت کیفیت، مدیریت منابع، مدیریت ارتباطات، مدیریت ریسک، مدیریت تدارکات، مدیریت ذی نفعان/دست اندرکاران گشته اند، عبارتند از:ذینفعانتیمرویکرد توسعه و چرخه حیاتبرنامه ریزیکارهای پروژهتحویلاندازه گیریعدم قطعیتضمنا در این نسخه پیشنهاد شده است تا ضمن انتخاب رویکرد و متدولوژی مناسب آن پروژه، یعنی یکی از متدولوژی های (آبشاری / قابل پیش بینی، چابک / اجایل و ترکیبی / هیبریدی) ، عملیاتی و اجرایی بودن استاندارد بمنظور تحویل نتایج بلند مدت و ماندگار پروژه و رسیدن به نقطه سر به سری پروژه در اولویت مدیر پروژه قرار گیرد. این کار باعث می شود تا نتایج ماندگار و ارزشمند پروژه، با انتخاب متدولوژی مناسب و بهینه مخصوص همان پروژه و نه با کپی برداری از یک پروژه به پروژه دیگر ، تحویل مشتری و یا کارفرمای پروژه گردد.تغییر اساسی دیگر در PMBOK 7، اراپه مستندات مناسب و کافی برای متناسب سازی/اختصاصی سازی (Tailoring) مدلها، روش ها و نمونه خروجی ها از طریق ارائه فرم ها، برنامه ها، الگوها، تمپلیتها و در یک کلام، آرتیفکت های پروژه خواهد بود.قدم قدم با تغییرات استاندارد PMBOK 7در نسخه های موجود استاندارد مدیریت پروژه PMBOK، مانند استاندارد PMBOK-V6، کتاب، به دو بخش “استاندارد” و “راهنما” تقسیم بندی می شود. استاندارد بخشی است که با ضوابط سختگیرانه‌تری تدوین شده و رویکرد اصلی را نشان می داد. هدف از این بخش، پیروی نمودن از تعاریف مشخص شده در استاندارد موسسه ملی استاندارد آمریکا، یعنی استاندارد ANSI می باشد.اما راهنما، بخشی با جزئیات کامل تر است که به استاندارد اضافه می گردد. در نسخه‌های موجود استاندارد، بخشی که فرآیندها رو از زاویه گروه‌های فرآیندی ۵ گانه آغازین، برنامه ریزی، اجرائی، مانیتور و کنترلی و اختتامی بررسی نماید،‌در بخش استاندارد بوده و بخشی که از منظر حوزه‌های دانش ده گانه مدیریت پروژه، یعنی مدیریت یکپارچگی، مدیریت محدوده، مدیریت زمانبندی، مدیریت هزینه، مدیریت کیفیت، مدیریت منابع، مدیریت ارتباطات، مدیریت ریسک، مدیریت تدارکات و در نهایت مدیریت ذی نفعان/دست اندرکاران توضیح می دهد، جزء راهنما می باشد.اما در نسخه جدید استاندارد PMBOK 7، یعنی نسخه هفتم پم‌باک، به جای دو بخش، شاهد سه بخش خواهیم بود:استانداردراهنمای اصلیراهنمای آنلایندو بخش اول استاندارد و راهنمای اصلی، همچنان در بازه های زمانی ۴ ساله به روز آوری می شود و در کتاب استاندارد PMBOK 7 گنجانده می شود.هدف این بخش نیز یکی، ایجاد مبنای مشترک برای درک و تحویل پروژه و همچنین ایجاد سیستم ارزش مدار تحویل پروژه با رویکردهای (قابل پیش بینی-اجایل و ترکیبی) می باشد.دوره آموزشی مرتبط با این مقالهبخش سوم نیز با توجه به تغییراتی که در حوزه مدیریت پروژه ایجاد می شود (مانند مواردی که در مقدمه همین مقاله اشاره شد)، دائما در حال تغییر خواهد بود و در یک بستر آنلاین در اختیار اعضای PMI قرار خواهد گرفت. (البته احتمالا با پرداخت حق عضویت سالانه PMI!)از آنجائیکه مهم ترین و بنیادی ترین تغییر در استاندارد PMBOK 7، نسبت به نسخه های قبلی استاندارد مدیریت پروژه، جایگزینی سیستم اصل محور به جای سیستم فرایند محور است، لذا تمام فرآیندها، گروه‌های فرآیندی و حوزه‌های دانش، یعنی کل محتوای قدیمی استاندارد، به بخش سوم یعنی راهنمای آنلاین منتقل شده و دیگه جزئی از کتاب PMBOK 7 نخواهد بود و در عمل فرایندهای مدیریت پروژه، اهمیت قبلی خود را از دست خواهند داد.بخش استاندارد PMBOK 7، ۳ زیربخش اصلی خواهد داشت:مقدمهسیستم تولید ارزش در پروژاصول ۱۲ گانه تحویل پروژهبخش راهنمای در استاندارد PMBOK 7 نیز دو زیربخش اصلی خواهد داشت.روش‌ها، تکنیک‌ها و مدل‌هااختصاصی‌سازی یا متناسب سازیهمچنین در انتهای کتاب نیز بخش های زیر وجود دارند:ضمائم (Appendices)فهرست واژگان کلیدی (Glossary)فهرست مرتب شده به ترتیب حروف الفبایی موضوعات (Index)نسخه نهائی استاندارد مدیریت پروژه PMBOK 7 بین اواسط سال ۲۰۲۰ تا اوایل سال ۲۰۲۱ منتشر خواهد شد.خلاصه تغییرات استاندارد PMBOK 7 در مقایسه با نسخه قبلی استاندارد، یعنی PMBOK-V6، در شکل زیر نمایش داده شده است.شکل ۱: تغییرات نسخه جدید استاندارد مدیریت پروژه PMBOK 7 در مقایسه با نسخه قبلی، PMBOK-V6فهرست مراجع:PMI PMBOK 7-Exposure Draftwww.pmi.orgwww.khorramirad.comwww.mohammad-ahmadzadeh.comنظرات و سوالات ارزشمند تان را با من و در پایین همین مطلب به اشتراک بگذارید.ارادت- محمد احمدزادهآدرس ایمیل: Info@ahmadzadeh.academyآدرس ایمیل: info@mohammad-ahmadzadeh.comوبسایت شخصی: https://mohammad-ahmadzadeh.com/