او (بنزین) می‌کشد قلاب را!

بعد از آن شب رویایی گران شدن بنزین، نظرات مختلفی در رابطه‌ی خوبی یا بدی این اتفاق شنیده می‌شد. یکی دولت را مقصر می‌دانست که دوباره می‌خواهد دست در جیب مردم کند، دیگری می‌گفت مگر درآمد مردم به دلار است که بنزین را با قیمت جهانی‌اش مقایسه می‌کنید و ... . افرادی هم بودند که این افزایش قیمت را کم هم می‌دانستند! می‌گفتند آزادش حداقل باید بشود 6 هزار تومن! ولی دسته‌ی آخر بعد از اتفاقات دو هفته‌ی اخیر تقریباً شمشیر در نیام نهاده و به همین افزایش 200 درصدی قناعت کرده‌اند. آنچه می‌خواهیم در این متن بررسی کنیم، علت پایین نگه‌داشتن بنزین توسط اغلب دولت‌ها و تاثیر آن برانگیزه‌ی مردم و دیگر افراد جامعه است. قبل از این‌ها ابتدا کمی از قیمت بنزین صحبت کنیم.کدام قیمت؟ کدام تک نرخ؟چند سالی هست که بنزین مورد نیازمان را از پالایشگاه‌های خودمان تامین می‌کنیم. خوراک این پالایشگاه‌ها نفت است. دولت نفت را با 5 درصد تخفیف نسبت به قیمت نفت فوب خلیج فارس و بر اساس دلار نیمایی به پالایشگاه‌ها می‌دهد و از آن طرف بنزین را با پنج درصد تخفیف و بر همان نحوه‌ی قیمت‌گذاری قبلی می‌خرد؛ که می‌شود چیزی در حدود چهار هزار تومان. این عدد بدون احتساب هزینه‌ی جابجایی برای رساندن بنزین به دست مصرف‌کننده است! حال آن کسی که حرف از تک‌نرخی‌کردن میزند، اگر آن نرخ با نرخ فوق فرق داشته باشد (علی‌الخصوص اگر کمتر باشد)، بازهم چند نرخی است. اینجا می‌گوییم چند نرخی فساد می‌آورد. اگر نرخ بنزین کمتر از آن نرخ گفته شده باشد، هم انگیزه‌ی قاچاق سوخت را بالا می‌برد و هم اینکه یکی دارد این پایین بودن قیمت را از جیبش تامین می‌کند و آن دولت است.بنزین و صنعت، آدرس غلطبرای بررسی اثر پایین بودن قیمت حامل‌های انرژی بر صنعت، علاوه بر اثر بنزین باید از دیگر حامل‌های انرژی مثل گاز هم صحبت کنیم؛ همچنین نرخ برق (که خود معمولا از نرخ گاز تاثیر می‌پذیرد).در یک بررسی جالب، نشان داده شده بود که در غالب صنایع صادراتی‌مان، قدرت بالای رقابت پذیری محصولات صادراتی ناشی از تکنولوژی یا مثلاً بهره‌وری بالای صنایع نبوده، بلکه علت آن نرخ پایین سوخت مصرفی در طی تولید محصولات بوده‌است. حدیث مفصل را خودتان بخوانید. راهنمایی: این یعنی حرکت صنایع بزرگ کشور به سمت تولیدهای پر از اتلاف انرژی (بخوانید اسراف)، نبود انگیزه برای حرکت به تولید با سطح تکنولوژیک بالاتر (و استفاده‌ی حداقلی از این همه دانشجوی فنی که پرورش می‌دهیم برای بهره‌ورکردن مسیر تولید) و ایجاد ظرفیت‌هایی که پس از گران شدن سوخت درصد زیادی‌شان خالی می‌ماند. (مثلاً: تقریبا همه چیز قیمت سیمان در هزینه‌ی حمل و نقل آن است. به جایی رسیده بودیم که آنقدر سیمان تولید می‌کردیم که در مقایسه با فولاد بسیار ارزان شده‌بود و مصرف آن در مقایسه با دیگر محصولات جانشین، سر به فلک می‌کشید. آن قدر ارزان که صاردات آن هم بسیار می‌ارزید. امروزه به دلایل مختلف مصرفمان کم شده است؛ 90 میلیون تن ظرفیت تولید سیمان داریم و الآن با صادرات، کمتر از 50 میلیون تن تولید می‌کنیم. به آن بیچاره‌هایی که کارخانه‌هایشان تعطیل شده و البته ما با ارزان نگه‌داشتن سوخت به سمت تولید این محصولات هدایتشان کرده‌ایم فکر کنید. مثال دیگرش هم در بین سال‌های 82 تا 86 افتاد که در آن بازه قیمت محصولات مصرفی کارخانجات پلاستیکی به دستور دولتی ثابت ماند و چه ظرفیت‌های صادراتی پلاستیک و چه روبان‌ها که بریده نشد و امروز همه‌ی آن تولیدکنندگان منتظر خبرنگاری از صداوسیما مانده‌اند که از عدم حمایت دولت از صنایع درد و دل کنند?)بنزین و ریل!فکت: حمل و نقل ریلی حدود یک ششم حمل و نقل جاده‌ای مصرف سوخت دارد. (با فرض محموله‌ی مشابه)حال ارتباط این فکت با این نوشته در چیست؟ برای اینکه به این ارتباط پی ببرید کافیست به نقشه‌ی ریلی کشور نگاهی بیندازید. تقریبا مثل یک + است. حال به دلخواه یک کشور توسعه یافته (یا در حال توسعه با رشد بالای 5 درصد سالیانه) را انخاب کنید و نقشه ی ریلی‌اش را ببینید.تقریبا تمام مزیت نسبی حمل و نقل ریلی در مصرف سوخت پایین آن است. حال اگر قیمت سوخت پایین نگه‌داشته بشود کدام سرمایه‌گذار انگیزه‌ی سرمایه‌گذاری در این حوزه را دارد که همه‌اش می‌شود ضرر؟ این را بگذارید در کنار صحبت بزرگواری که گفته بود چرا بنزین را گران کردید درحالی که زیر ساخت حمل و نقل عمومی را تأمین نکرده‌اید! چون 70 درصد حمل و نقل شهری آن کشورها با مترو است و تهران حداکثر 11 درصد! واقعاً سطح اشتباه گرفتن مرغ و تخم مرغ را ببینید!دولتی که میخواهد بمانددولت‌ها می‌خواهند در قدرت بمانند. در چهارسال به اندازه‌ی کافی نمی‌شود «خدمت» (!!!) کرد. مردم هم فعلاً فکر می‌کنند گرانی بنزین به ضررشان است؛ پس به هیچ عنوان بنزین نباید گران بشود! در چهارساله‌ی اول که اصلاً حرفش را نزن؛ آخر دیگر چیزی نمی‌ماند برای مناظره‌ها. اگر هم قرار باشد گران بشود که رئیس جمهور کاری نکرده و آنرا به مسئولین امر سپرده و اصلا خودش هم تا فردای گران شدن آن خبر نداشته و در عمل انجام شده قرار گرفته!بنزین و کسری بودجهوقتی که خرج دولت از درآمد آن بیشتر باشد می‌گوییم دولت کسری دارد. کسری معمولاً از دو شیوه تامین می‌شود: اوراق و پایه‌پولی. که اولی در ایران تقریباً جایگاهی ندارد و دومی در دنیا! دومی در کوتاه مدت همه را به لبخند وا می‌دارد و در بلند مدت به صف‌های دلار و گریه های مردمی که از تورم خسته می‌شوند؛ که چقدر برای ما آشناست. خلاصه در مملکت‌مان بهتر است که تا می‌توانیم کسری بودجه را کم کنیم که دولت سراغ پایه‌پولی نرود (یا کمتر برود). بنزین ارزانی که همه‌ی مشکلات گفته شده در پاراگراف‌های قبل را دارد، مشکل افزایش کسری بودجه‌ای را به دنبال خواهد داشت که به تورم های بیشتر می‌انجامد.صحبت تمامبی‌شک افزایش قیمت بنزین به بدترین نحو ممکن اجرا شد. کاری که می‌توانست با حداقلی از همراه کردن مردم و آگاهی ایشان از مزایای این تصمیم همراه باشد. مردمی که حقیقتاً همه‌ی سرمایه‌ی این نظام هستند. تصمیم گرفته شد اما مثل همه‌ی تصمیم های‌مان بد و بدموقع. تصمیمی که باید از سال‌ها قبل با افزایش اندک ولی سالیانه‌ی همه‌ی نرخ‌های نفتی‌مان (از جمله بنزین) گرفته می‌شد. این تصمیم هزینه‌های بسیاری بر دوش مردم گذاشت. نه فقط بابت آن اعتراضاتی که صورت گرفت، بلکه بابت همه‌ی قاچاق‌های روزانه‌ی بیست میلیون لیتری، آن آدرس‌های غلطی که به صنعت داده شد و نیز هزینه‌ی عدم توسعه‌ی حمل و نقل ریلی‌مان.امیدواریم که به خاطر اتفاقاتی که بعد از این موضوع رخ داد (و تقریباً در نوع خود نیز خاص بود) یاد گرفته باشیم که هر تصمیمی زمانی دارد؛ اگر در موعدش گرفته نشود، هزینه می‌تراشد. و این هزینه واقعاً از جیب مردم می‌رود.والسلامسوتیتر1: در غالب صنایع صادراتی‌مان، قدرت بالای رقابت پذیری محصولات صادراتی ناشی از تکنولوژی یا مثلاً بهره‌وری بالای صنایع نبوده، بلکه علت آن نرخ پایین سوخت مصرفی در طی تولید محصولات بوده‌است. حدیث مفصل را خودتان بخوانید.سوتیتر2: وقتی که خرج دولت از درآمد آن بیشتر باشد می‌گوییم دولت کسری دارد. کسری معمولاً از دو شیوه تامین می‌شود: اوراق و پایه‌پولی. که اولی در ایران تقریباً جایگاهی ندارد و دومی در دنیا! دومی در کوتاه مدت همه را به لبخند وا می‌دارد و در بلند مدت به صف‌های دلار و گریه های مردمی که از تورم خسته می‌شوند؛ که چقدر برای ما آشناست.