نقد فیلمی از موج نو

گدار،مردی که‌ بنظرم خیلی کار میکند،حداقل در دهه ۶۰ که میانیگن هر سال دو فیلم میسازد.این کار زیاد منجر به انزوا میشود،اما نوع خاصی که در این فیلم شهادت میدهد. این تنهایی شلوغ است.(ژیل دلوز)فیلم گذران یک زندگی،یکی از جدی ترین اثار این مردبزرگ موج نوی فرانسه است.فیلم عملا در تیتراژ اغاز میشود،تصاویر سایه روشن و نیم رخ آنا کارینا با ضرباهنگی عجیب غریب،نقل قول ابتدایی را هم در بخش قبلی عرض کردم همه اینها در کنار هم به علاوه حالت دوربین به مثابه دوربین های زندان ها برای گرفتن عکس از محکومین تازه وارد. مگر میشود لذت نبرد؟گاهی بعضی اثار چنان در جان آدمی نقش میبندد که کوچکترین تشابهات با آن اثر در مکان های دیگر هویدا میشود، در روز گذشته که نقد فیلم درون یا درونی(Interriors) از وودی الن رو قرار دادم،تشابهاتش با پرسونا برگمان رو عارض شدم، و این فیلم هم به عقیده بنده میتواند منبع ابتدایی پرسونا برگمان باشد یا حداقل اینکه حقیقتا خیلی مشابه هستند.در این سکانس آغازین، دوربین چهره آنا کارینا را مستقیما نشان نمى دهد، ما پشت سر او هستیم و دوربین با حرکتى ملایم نیم نگاهى از او را در آینه آشکار مى کند. طى این فرایند است که دوربین هجوم مى برد و تصویر او را مخفیانه مى دزدد.برای پایان فیلم به نقدی از منتقد بزرگ رجوع میکنم که چنین میگوید:سوزان سانتاگ، ایرادى که در اینجا مى توان گرفت ناگهانى بودن پایان نیست، بلکه این است که گدار آشکارا به بیرون فیلم ارجاع مى دهد.گلایه از اینکه فیلم گدار به بیرون خودش ارجاع مى دهد پوچ و بى ربط است،(به عقیده بنده) زیرا این در واقع ، بینامتنیت، یکى از اصلى ترین شگردهاى زیباشناسیک کارگردان و فیلم است. سانتاگ راست مى گوید که این صحنه خودآگاهانه به نقش گدار در مقام کارگردان کارینا دلالت مى کند ولى این نظر بازتابى در بسیارى از جزئیات دیگر فیلم نیز آشکار است.و این نیز حقیقتی خود آشکار است.سینماى گدار سراسر تمیز میکند خودش را و نوعی از بازشناختنى است، حال آنکه بررسى، جمع بندى و حتى توصیف مناسب آن بسیار دشوار است.گمانم همین کافیست که وقتی در محافل اسم گدار میاید خیلی از دوستان سکوت میکنند اما من عقیده دارم هرکس برداشت خود را با علم خود بگوید و بنویسد و دوستانی که بیشتر میدانند تصحیح کنند و این است روش آموزش و‌پیشرفت و چه بسا درک هر شخص برای خود اوست و این نیز زیبایی دیگری نه تنها از سینما گدار بلکه مولفان دیگر است.بنابراین ما مى توانیم فیلم هاى گدار را تأویل و تفسیر کنیم ولى توصیف آن ها اغلب دشوار است. اندیشیدن دقیق درباره یک چیز و بیان ساده کارکرد یک شىء یا تمهید خاص نیز دغلکارانه است. فیلم هاى او به ندرت از یک نظام سبکى خاص پیروى مى کنند و چنانکه خود گدار مى گوید توگویى «نوعى فرشینه» مى بافند.این فیلم نقد های زیادی پیرامون اندیشیدن و تفکر و کلام(سخن گفتن) دارد.با این وجود، سینماى گدار با مجموعه اى از روش ها، درونمایه ها و انتخاب ها ، زیباشناسیک و فلسفى شناخته مى شود. اصلى ترین مورد در این میان برداشت هاى او از آمیزش و کلاژ است.جان کلام بنده این است،گذران یک زندگى تأثربرانگیزترین فیلم هاى پابرجاى «موج نو» است. تناوب پیچیده میان درون و بیرون، مستند و داستان، فاصله گیرى و درگیرى، بازیگر و شخصیت و چیزى که این تناوب دائم از مخاطب طلب مى کند، برجسته ترین نتیجه فیلم است.گذران یک زندگى، ،، به خاطر دغدغه اش نسبت به تصویر آنا کارینا به نوعى درنگ ، تصویر بدل مى شود، که کلوزآپ هاى فراوان از چهره او و شیوه هاى گوناگونى که روایت با آنها او را به تصویر مى کشد نمایانگر آنند، یا هرکدام از داستان هایى که مى گوید یا دیدگاه هایى که مطرح مى کند. در پایان آنچه بیش از همه به یادم مانده تصویر آنا کارینا (تنها، گریان و گرفتار در چارچوب قاب)، ترکیب نگاه ها، حرکت ها و اشک هایى است که در صحنه تأثربرانگیز سینما به چشم مى خورد.در این فیلم ،بیننده سینما در مقام چهره ها، بدن ها، فضا و احساسات برهنه و محض قرار میگیرد.محمدرضا توسلی