یک ماجراجویی متعهدانه

مروری بر فیلم ۱۹۱۷ نوشته‌ی سمیرا موحدینام فیلم: ۱۹۱۷ کارگردان: Sam Mendes نویسندگان: Sam Mendes Krysty Wilson-Cairns بازیگران: George MacKay Dean-Charles Chapman Colin Firth Benedict Cumberbatch محصول: ۲۰۱۹ انگلیس و آمریکااز همان دقایق آغازین فیلم می­‌توان دریافت که ۱۹۱۷ فیلم، همراه‌­کننده‌­­ای است. بذر این همراهی هم در دل عناصر زیادی کاشته شده: از خط اصلی داستانی گرفته (ماجرای دو سرباز ارتش بریتانیا در شمال فرانسه که در دل جنگ جهانی اول، باید پیامی را که می­‌تواند جلوی حمله­‌ای مرگبار را بگیرد، به یکی از فرماندهان هنگ برسانند و با توجه به شرایط پیش رو و تنگی وقت، لازم است برای به انجام رساندن این ماموریت، موانعی را پشت سربگذارند که غیرممکن می‌­نماید) تا خلق موقعیت و شخصیت‌­پردازی سرباز بازمانده و تنها شده در میان کارزار و اتفاقات تلخ و نفسگیری که در این مسیر با آن­ها مواجه می‌­شود تا فرم برداشت بلند سکانس­‌ها با دوربین سیالی که همه جا پرواز می­‌کند (گاه سوار بر جیپ، گاه سوار بر موتور و گاه با پای پیاده و دوان‌دوان) و اجازه­‌ی نفس کشیدن به ما نمی‌­دهد تا جایی که حتی یک لحظه هم ارتباطمان با فیلم قطع نشود. اما آیا تمامی این­ها برای ماندگاری اثر و تبدیلش به یک شاهکار، کافی است؟پاسخ این سوال را باید در انتقال مفهومی که از نگاه سازندگان آن به مقوله‌ی جنگ، نشات می­‌گیرد، جست‌­وجو کرد.از یک طرف، نگاه مندس به جنگ و سربازان درگیر، سِر شده از خشونت و ماشینی نیست. همه چیز انسانی است و بعدی از عاطفه دارد. تا اینجا قابل ستایش است. ما با فیلم و به خصوص شخصیت اول همراه می­‌شویم. این هم خوب است. اما خیلی سخت می‌­توان ۱۹۱۷ را در دسته­‌ی فیلم­‌های جنگی با داعیه­‌ی ضدجنگ به حساب آورد. فیلم تنها افه­‌ی آثار ضدجنگ را می­‌گیرد. چیزی که ما از جنگ می­‌بینیم، نه‌­تنها منزجرکننده و پس‌­زننده نیست بلکه در بسیاری لحظات، خواستنی و رویایی است. لحظاتی که نمی­‌خواهیم این جنگ لعنتی تمام شود، دلمان نمی­‌خواهد از این خواب هیجان­‌انگیز بیدار شویم و رویا پایان یابد و ماجراجویی تمام شود. زیست در آن فضا به نوعی فانتزی تبدیل می­‌شود. تجربه­‌ای که به طرز سبعانه و سنگدلانه‌­ای خوشایند و کم­‌نظیر است. در بسیاری لحظات شاهد یک فیلم ماجراجویانه و تریلر پرتعقیب و گریز هستیم، تنها در قالب و روکشی از یک فیلم ضد جنگ.مندس هم که در این مسیر کم نگذاشته. از کمترین تعداد کات ممکن استفاده کرده تا حتی برای لحظه‌­ای هم ارتباط ما با جهان مرعوب­‌کننده‌­ای که پیش چشممان است قطع نشود. در این میان استفاده از تکنیک برداشت­ بلند (و البته در بعضی سکانس‌­ها برداشت بلندنمایی)، به­‌خوبی پاسخگو بوده و برحس ماجراجویی فیلم افزوده. سرباز ۱۹۱۷ تنها نیست، تک­‌تک بینندگانی که فیلم را می‌­بینند، پشت خاکریزها و در هرلحظه همراهش‌­اند، با او پنهان می‌­شوند، با او می‌­دوند، با او فرار می­‌کنند، با او در آب می­‌افتند و موش آب­‌کشیده می­‌شوند و…این معجزه­‌ی دستاورد تکنیکال فیلم است. تولید چنین فیلمی با چنین پروداکشن عظیمی به صورت برداشت بلند، چیزی است که شاید به ذهن هرکسی خطور نکند و هرکسی هم در اجرای آن موفق نشود. اما ۱۹۱۷ در اجرا، چیزی به سینما اضافه می­‌کند که تا سال­‌های سال، می­‌توان از آن یاد کرد. اضافه کنید به همه­‌ی این­ها موسیقی را که گام به گام با دوربین و قهرمان داستان همراه می­‌شود و به کمک خلق فضایی دلپذیر از جنگ(!) می­‌آید.اما ۱۹۱۷ چیزی فراتر از همه­‌ی اینهاست و یک دستاورد ایدئولوژیک شاخص هم دارد. هرچند که ۱۹۱۷ ضدجنگ نیست، جنگ را پوچ و پلید و پلشت نمی­‌داند. “مبارزه‌­ای بی­‌معنی که نباید درگیرش شد” یا جملاتی از این دست برایش مفهومی ندارد. شرکت در جنگ، یک افتخار ملی است، غرورآمیز و تحسین­‌کننده است. با یک نگاه ناسیونال که کمی در تفکیک جبهه‌ی حق و باطل، اغراق به خرج می­‌دهد و یک پایان ضرب‌­الاجلی با یکی دو جمله­‌ی شعاری (دیالوگ­‌های فرمانده هنگ در دقایق انتهایی را به یاد آورید).اما نکته­‌ی مهم این است که ضدجنگ نبودن فیلم، باعث انسانی نبودن اثر نمی­‌شود؛ بلکه وجهه‌­ی انسانی آن را باید در سطحی دیگر جست­‌: در ستایش انجام وظیفه­‌ی اخلاقی. اینکه سربازی که خودش جنگی را قبول ندارد و یا نسبت به آن عِرقی ندارد و تنها از روی اجبار درگیرش شده، حالا وقتی در مقامی قرار می­‌گیرد که مسئولیتی به او سپرده می­‌شود، تا پای جان پیش ­رود تا وظیفه‌­اش را انجام دهد، به نوعی سیر و سلوک شخصی تبدیل می‌­شود؛ او در این بین یک سفر موهومی را تجربه می­‌کند که به مثابه تداعی یک سه­‌پرده­‌ی معنوی در ناخودآگاهمان نقش می­‌بندد: در ابتدا نزول از بهشت و سختی تجربه­‌ی یک زندگی زمینی و سپس یک برزخ وحشتناک، در ادامه گذر نفسگیر از برزخ به دوزخ و نهایتا ورود دوباره به بهشت. وجه انسانی ۱۹۱۷ بیشتر از هرچیز دیگری سیری است که یک فرد در مسیر انجام وظیفه طی می­‌کند: تعهد. فیلم شاید بیش از اینکه درباره جنگ یا صلح و یا مشتقات این دو باشد، درباره تعهد است. هرچند که همواره دستاورد تکنیکالش در درجه­‌ی بالاتری از دستاورد ایدئولوژیکش قرار می­‌گیرد.اگر دوست دارین درباره موسیقی، کتاب و یا فیلم های بیشتری مطلب بخونین، حتما به وبسایتمون سر بزنین. ما در مجله "خانه" منتظرتون هستیم:) barayeboodanha.ir توی اینستاگرام و تلگرام هم با @barayeboodanha میتونین پیدامون کنید:)