برنامه هسته ای ایران از اول تا خاتمی

ایران در سال ۱۳۳۷ به طور رسمی به عضویت آژانس انرژی اتمی که منظور توسعه همکاری‌های بین‌المللی در استفاده صلح‌آمیز از انرژی اتمی و جلوگیری از انحراف کشورها به سمت سلاح هسته‌ای ایجاد شده بود؛ درآمد.فعالیت‌های هسته‌ای ایران، با ایجاد مرکز اتمی دانشگاه تهران و ارسال یک راکتور ۵ مگاواتی آموزشی تحقیقاتی توسط آمریکا به ایران در سال ۱۳۴۰ شروع شد.در ادامه ایران در سال ۱۳۴۷ به پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای(NPT) پیوست که به گفته اکبر اعتماد (اولین رئیس سازمان انرژی اتمی ایران که در سال ۱۳۵۳ تاسیس شد) کار بسیار اشتباهی بود زیرا که این پیمان بشکل ناعادلانه‌ای با تقسیم کشورهای جهان به داراها و ندارها(منظور تسلیحات هسته‌ای است) عملا به جای ایجاد جهانی بدون تسلیحات هسته‌ای فقط تعداد کشورهای هسته‌ای را محدود کرده است و اجازه می‌دهد هر بلائی که می‌خواهند؛ کشورهای دارا سر ندارها بیاورند.در دهه ۱۳۵۰، رژیم شاه برای احداث نیروگاه هسته‌ای با کشورهای آلمان و فرانسه به توافق رسید که با پیروزی انقلاب اسلامی و شروع جنگ تحمیلی این قراردادها تعلیق شد. پس از پایان جنگ آلمانی‌ها که از قبل انقلاب، ساخت نیروگاه بوشهر را شروع کرده بودند از ادامه همکاری با ایران انصراف دادند. این کار باعث شد جمهوری اسلامی ایران برای تکمیل نیروگاه بوشهر با روسیه قرارداد امضا کند. جمهوری اسلامی که با عدم همکاری کشورهای جهان برای ساخت نیروگاه مواجه شد تصمیم گرفت برای توسعه کشور مستقلا به فناوری چرخه سوخت هسته‌ای و غنی‌سازی اورانیوم دستیابد.اما این تصمیم باب میل کشورهای غربی که پس از جنگ سرد خود را وارث زمین می‌دانستند و می‌خواستند همه چیز از مسیر آن‌ها بگذرد نبود و با آغاز دهه ۱۳۸۰ شروع به مقابله با برنامه هسته‌ای ایران کردند.در سال ۱۳۸۱ به دنبال اعـلام عليرضـا جعفـرزاده، سـخنگوی گـروه موسـوم بـه شورای ملی مقاومت ايران، مبنی بر وجود دو سايت هسته‌ای در دست احـداث (غنـی سـازی اورانيوم در نطنز و آب سنگين در اراک)، آژانس بين المللی انرژی اتمی بـرای بازرسـی از ايـن تأسيسات اعلام آمادگی كرد. ايران چنـد ماه بعـد وجـود تأسيسات مذكور را تأييد كرد و از فوريه 2003، بازرسی‌های آژانس آغاز شد. و به رغـم اينكـه پس از بازرسی‌ها مشخص شد هيچ انحرافی به سمت سلاح هسته‌ای در فعاليت‌هـای هـسته‌ای ايران مشاهده نشده است، غربی‌ها موکدا اعلام داشتند ايران در تلاش برای برخورداری از قابليت تسليحات هسته‌ای است كه اين به معنی نقض تعهدات اين كشور در برابر NPT بوده است و به این بهانه بحران هسته‌ای ایران را آغاز کردند.در سال ۱۳۸۲ و آغاز پرونده هسته‌ای، بعد از بازدید و گزارش البرادعی رئیس وقت آژانس انرزی اتمی از تاسیسات ایران به شورای حکام، اولین بیانیه در خصوص نگرانی از برنامه هسته ای ایران در تاریخ ۱۳۸۲/۳/۲۹ صادر شد و از ایران خواسته شد پروتکل الحاقی که به معنا پذیرش نظارت‌های بیشتر آژانس بود را تصویب و اجرا کند. پیرو این اتفاق، در تاریخ ۱۳۸۲/۶/۳ نامه رسمی ایران مبنی بر اعلام آمادگی برای مذاکره با آژانس پیرامون پروتکل الحاقی تسلیم شد. اما کمتر از ۲۰ روز بعد یعنی در تاریخ ۱۳۸۲/۶/۲۱ اولین قطعنامه شورای حکام آژانس اتمی به پیشنهاد کشورهای اروپایی و به بهانه عدم گزارش بعضی فعالیت‌ها علیه ایران تصویب شد و از ایران توقف فوری غنی‌سازی اورانیوم را خواسته بود. بالاخره در آبان سال ۱۳۸۲، ایران در پی انتشار بیانیه تهران(سعدآباد) با حضور آلمان،فرانسه و انگلیس، در کنار اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی، فعالیت‌های غنی‌سازی خود را تعلیق کرد تا سبب حل و فصل مسئله هسته‌‌ای در آژانس شود اما در کمال تعجب در تاریخ ۱۳۸۲/۹/۵ کشورهای غربی دومین قطعنامه پیشنهادی علیه برنامه هسته‌ای ایران را در شورای حکام به تصویب رساندند و نشان داد عقب نشینی در مقابل غربی‌ها بی‌فایده است. اما آن زمان مذاکره‌کنندگان ایرانی که مسئولشان حسن روحانی بود باز هم نتیجه مذاکره و امتیاز دادن بیشتر گرفتند.در ادامه در بهمن سال ۱۳۸۲، ایران و اروپا در بروکسل به توافق جدیدی دست‌یافتند. طبق این توافق ایران ساخت قطعات سانتریفیوژ را متوقف کرد. در برابر سه کشور اروپایی تعهد دادند پرونده ایران بسته شود و به حالت عادی بازگردد اما باز در اسفند همان سال قطعنامه دیگری بر علیه ایران تصویب شد و ایران در مقابل بخشی از نظارت‌های آژانس را کاهش داد و دوباره تاسیسات فرآوری اورانیوم اصفهان را فعال کرد. در مقابل با پیشنهاد سه کشور اروپایی در خرداد و شهریور سال ۱۳۸۳، دو قطعنامه دیگر علیه ایران در شورای حکام تصویب شد. در ادامه بار دیگر در آبان ۱۳۸۳ توافقی بین ایران و سه کشور اروپایی با مفاد تقریبا مشابه بروکسل در پاریس به امضا رسید و دوباره آذر همان سال و تنها یک هفته بعد از امضا توافقنامه پاریس، قطعنامه دیگری با پیشنهاد اروپایی‌ها علیه ایران تصویب شد.پس از این اتفاقات، همچنان عطش مذاکره همچنان بین مذاکره‌کنندگان ایرانی وجود داشت اما تمام مذاکرات شکست خورد و دو طرف تا سال ۱۳۸۴ به هیچ نتیجه‌ای نرسیدند و در آخر در تاریخ ۱۳۸۴/۵/۲۰ هفتمین قطعنامه شورای حکام به تصویب رسید و چهار روز بعد ماموریت آقای روحانی در شورای عالی امنیت ملی با کارنامه‌ای مشتمل بر هفت قطعنامه به پایان رسید و این ۷ قطعنامه زیربنای فنی و حقوقی ارجاع ایران به شورای امنیت در دوره احمدی‌نژاد را فراهم کرد‌.علی شفیعی اقدم