فوتبال همیشه سیاسی است!

در 14 می 1938 وقتی تیم ملی انگلستان در استادیوم برلین در مقابل آلمان قرار گرفت؛ 5 سالی بود که هیتلر به قدرت رسیده بود. تنها دو ماه قبل از آن بود آلمان نازی، اتریش به سرزمین‌های خود ضمیمه کند. در این شرایط وقتی سرود ملی آلمان نواخته شود بازیکنان انگلستان هم به مانند بازیکنان آلمان سلام هیتلری دادند.گفته می‌شد که حرکت آنها می‌خواهند نشانگر حسن نیت و رابطه نزدیک بین آلمانی‌ها و انگلستان است. بالاخره دورانی بود که نویل چمبرلین نخست وزیر انگلستان بود که با آگاهی کامل نسبت به ایدئولوژی نازی، رویکرد کاهش تنش‌ها را در پیش گرفته بود.از تیم ملی آلمان نازی با مربیگری سپ هربرگر، ابن الوقتی که وقتی دید شرایط مهیا است بدون اعتقاد به ایدئولوژی به عضویت حزب نازی درآمد؛ تا قهرمانی ایتالیا در زمان موسولینی همیشه فوتبال در خدمت پروپاگاندای سیاسی بوده.آرژانتین قهرمانی خودش را در سال 1978 در استادیوم ال مونتنال (El Monumental) بوینس آیرس در اوج دیکتاتوری ژنرال‌ها جشن گرفت که در طی آن 30 هزار نفر ناپدید شدند. بعداً آن تورنومنت به کثیف‌ترین جام جهانی جهان معروف شد. دورانی بود که مادران و پدران چپ گرای آرژانتین ربوده و سربه نیست می‌شدند و حضانت کودکانشان به افسران نظامی رژیم حاکم سپرده می‌شد.به قول سایمون کریچلی، فیلسوف نامی عاشق فوتبال:«اگر بپذیریم که فوتبال تصویری از این دوران را به ما نشان می‌دهد،در این صورت باید گفت که آنچه می‌بینیم تصویری از دنیا در بدترین و ناخوشایندترین حالتش است.»واقعیت اینست که فوتبال همیشه سیاسی بوده. اما سئوال اصلی این است که در دوران اوج بحث‌های فوتبالی آیا «اخلاق» مساله ای فرعی است؟ آیا ما انسان‌ها حاضریم اخلاق را بر هر چیز دیگری را از جمله سیاست و ورزش مقدم بداریم.این روزها مخصوصاً این شعار و حرف کلیشه ای را بسیار می شنویم که من سیاسی نیستم یا به قول کارلوس کیروش، وظیفه بازیکنان تنها پرداختن به فوتبال است.اما واقعیت این است که همه ما فرزند زمانه‌ایم و در زمانه سیاسی و به قول ویسواوا شیمبورسکا برنده جایزه نوبل «هر مساله‌ای، امری سیاسی است.» https://www.youtube.com/watch?v=X0_QxBVFKEs&t=617s مخصوصاً فوتبال به دلیل اقبال مردمی از ابتدا این موقعیت را پیدا کرده است که از ورزشی کاملاً سیاسی باشد. از روسای باشگاه‌ها گرفته از سیاست‌مداران که تیم های ملی و باشگاهی را به ابزاری گروکشی و پاداش دهی خود استفاده می‌کنند. از بازیکنانی که با گفتن من سیاسی نیستم سیاسی ترین عبارت ادبیات سیاسی را بیان می‌کنند و در مقابل آنها بازیکنانی مانند دکتر سوکراتس، فیلسوف فوتبال برزیل، با آن ریش معروف و سربندی بر سر و سیگاری بر گوشه لب، زبان ملت خود عرصه های بین المللی و پیام آور دموکراسی می‌شدند.تا جایی که به ایران مربوط است فوتبال در کشور ما نیز همیشه رانت‌های سیاسی و یا کنترل امنیتی بوده. مدیران باشگاه‌ها یا کسانی بودند با لیست بلندی از فساد مالی و رانت حکومتی یا سردارانی بودند که وظیفه موسسه فرهنگی و ورزشی تحت امر خود را بیشتر مبارزه می‌دانستند تا فوتبال.به همین دلیل است که واژه من سیاسی نیستم به خصوص از زبان فوتبالیست‌های تیم ملی نه پذیرفته می‌شود و نه باور می‌شود.فوتبال چیزی نیست که در همین روزها و سال‌های اخیر سیاسی شده باشد. میدانی بوده است که پدیده‌های سیاسی و اجتماعی در هم تنیده در آن بروز پیدا می‌کنند.در دهه‌های 60 و 70 رشد هولوگان‌ها و خشونت در زمین فوتبال و حاشیه آن دیدیم که نمودی از تغییر ماهیت کنش‌های اجتماعی و عصبیتی که جامعه ایران به دوش می‌کشید. در همان دهه 80 رشد بازار آزاد را در فوتبال رشد کرد که هنوز هم ادامه دارد. تغییری که در ادامه خصولتی سازی اقتصاد ایران است، با همان مقیاس و با همان ناکارآمدی. ‌ های شهری همیشه در فوتبال حضور داشت اما در سال‌های دهه 90 شکلی از نژادپرستی هم در ورزشگاه‌ها و در باشگاه‌ها مشاهده شد.فوتبال به شکل اعم ومخصوصاً فوتبال ایران قبیله‌گرا، ابزار پروپاگاندا، انباشته از سمبول‌های سیاسی و ایدئولوژیک و مردسالار بوده است. این خصوصیات را نیز از ابتدای ظهور داشته و چیز جدیدی نیست.همچنین فوتبال عرصه بیان عمومی است. پلتفورمی دارد که به آن موقعیتی منحصر به فرد داده است تا تمایزهای اجتماعی-سیاسی را بیشتر عیان کند. ارزش‌های فرهنگی در این پلتفورم می‌توانند تاکید و یا رد شوند. خود حضور برخی از بازیکنان در تیم‌ها و در مصاحبه‌ها به مثابه بیانیه‌ای سیاسی عمل می‌کند. شخصیت‌هایی مانند اریک کانتونا و مارادونا با آن روحیه جنگجو و آشوبگری که داشتند. شخصیت هایی مانند دکتر سوکراتس و مصاحبه‌هایی که هر یک بیانیه ای سیاسی بود. حتی برخی از شخصیت های فوتبالی به مقامات سیاسی رسیدند. مثلاً جورج وی (George Weah) رئیس جمهوری کشورش لیبریا شد.رابطه بیان فوتبال، سیاست و جامعه چنان عیان است که برای پنهان کردن آن تنها خود فریبی نیاز نیست بلکه بایستی خود را به خواب زد.از این منظر غیاب کسانی مانند ناصر حجازی، سیروس قایقران، پرویز قلیچ خانی در تیم‌های ملی ایران در دوران اخیر نشان از روند فرهنگی و سیاسی دارد که چنین شخصیت‌هایی را فیلتر می‌کند و راه نفوذ آنها را به تیم ملی و حتی تیم‌های باشگاهی مهم مانند استقلال می‌بندد. نمونه آن نیز وریا غفوری است که با وجود کاپیتانی تیم قهرمان لیگ استقلال از تیم کنار گذاشته می‌شود.به دلیل همین رویکرد است که تیم فوتبال ما از شخصیت‌های ملی و تاثیرگذار خالی شده است؛ شخصیت‌هایی که می‌توانستند در زمانی که شایسته بود واکنشی نشان دهند. اما جامعه ایران هیچ عکس العملی در مقابل سرکوب خونین از آنان ندید، سهل است که در سمت غلط ایستادند و به دیدار با رئیس سرکوب گران کرنش کردند.به همین دلیل است که در جام جهانی 2022 قطر تیم ملی ایران را از همان ابتدا در شرایط اخلاقی دشواری قرار گرفت. گفتمان و رویکرد جامعه و یارکشی از دو طرف آنها از یک طرف می خواست که برای دفاع از خونهای پاک به ناحق ریخته شده حتی جام جهانی را بایکوت کنند. در مقابل حکومت برخلاف گفتمان مسلط 40 ساله خود با بهره برداری از نمادهای ملی گرایانه و داریوش و رستم عرق ملی تحریک می‌کرد.البته بازیکنان تیم ملی در ایجاد این دو قطبی بی گناه نبودند و حرکات و رفتارهایی را انجام دادم که ناخودآگاه آنها را در این مخمصه انداخت.به هر روی جامعه ایران هم درگیر دوقطبی تراژیک خودزنی از یک طرف نفاق افکنی از سمت دیگر است. ابزار نفاق افکنی البته سال‌ها است که در عرصه‌های مختلف اجتماعی استفاده شده است و همیشه هم متاسفانه کارنامه قبولی گرفته است. از ایجاد تقابل بین اقوام، بین مذاهب، حتی بین شهرهای بسیار نزدیک. گاه در یک شهر هم سیاست تفرقه بینداز و حکومت کن طی سال‌ها روی ایرانیان اعمال شده است و مردم را از اتحاد برای هدف والاتری به نام آزادی و دموکراسی بازداشته.این مرتبه سیاست تفرقه روی موضوع حساسی برای مردم به نام فوتبال اعمال شده است و بازهم نتیجه داده. بخش زخم خورده این ماجرا نیز به تاسی از فرهنگ مظلوم پروری که در روحیه ایرانیان است آن را بر سر منابر برده اند و برایش روضه ها می‌خوانند. نااگاه از اینکه در دامی افتاده‌اندکه نتیجه آن جز درماندگی و آچمز شدن نیست. واقعاً نیز این رویکرد با ذائقه سفید/سیاه مورد علاقه ما ایرانیان همخوانی دارد."حالا که انتظاراتمان را برآورده نکرده‌اند باید به جای انتقاد با بیرحمی تنبیه‌شان کنیم یا از شکست‌شان خوشحال شویم."همین رویکرد است که خشم مقدس، روا و عقلانی مردم که بایستی به کنش‌های عقلانی هم منجر شود به خشمی نارسیسیتی تقلیل پیدا می‌کند که نشانه‌های آن را پیش از این نیز می شد در کنشی به نام «کمپین ایجاد شرمندگی» نیز جستجو کرد. مابه ازایی گشت ارشاد در میان ایرانیان سکولار و مخالف با رژیم مستقر.جالب اینجاست که رسانه‌های بین المللی در دام این تقابل نیفتادند و تیم ملی فوتبال را زمین جنگ ملت/دولت ندیدند. آنها معنای نخواندن سرود در بازی اول را به درستی گرفتند و دسبندهای سیاه را به خوبی دیدند و پیام کاپیتان تیم ملی را با نام خدای رنگین کمان شنیدند.شاید بهتر این باشد که ما نیز معنای خواندن سرود در بازی دوم را بدانیم و بدانیم در این تیم تحت فشار امنیتی تحت سرمربیگری یکی از بی اخلاق ترین مربیان این دوره های ایران و فدراسیونی جدیدی که از ابتدا نطفه‌اش با رانت و فساد مالی بسته شده چه معنایی دارد.شاید رویکرد بهتر آغوش باز ملت برای بازیکنان تیم ملی بود و گرفته تریبون طرفداری از این تیم از دست کسانی که نشانی از ملیت در هیچ کجای گفتمان آنها پیدا نمی شود و طی سال‌ها کوشیدند امت را جایگزین آن کنند.واقعیت این است که وقتی سیمین دانشور گفت:برای زندگی در این گوشه دنبا آدم باید از فولاد باشد تا دوام بیاورد. منظور از این گوشه دنیا ایران بود.