دست‌وپا بسته

فاطمه اشرفی ۹۷ مهندسی‌شیمی «آزادی»از دسته مسائلی است که همیشه و در هرمکانی قابلیت پرداختن دارد و جالب آنکه هرچه جلوتر می‌رود،باب‌های تازه‌تری به روی آن بازمی‌شود. به همین دلیل تصمیم گرفتیم که به آن نگاهی انداخته در یک بعد خاص نیز آن را بررسی کنیم.آزادی یعنی چه؟یکی از سخت‌ترین و درعین‌حال عام‌ترین سوال‌ها همین سوال است.آزادی را به معناهای مختلف تفسیر کرده‌اند: محدودیت‌نداشتن برای انجام کارهای مختلف و متفاوت،در بند قوانین،آداب‌و رسوم و...نبودن، رها بودن و...طبق سخن شهید مطهری «عدم وجود هر گونه مانع و محدودیت در رشد خود و دیگران» آزادی نامیده می‌شود.در این تعریف دونکته وجوددارد.یک)رشد،دو)توجه هم‌زمان به خود و دیگران.رشد یعنی پرورش استعدادهای درونی برای رسیدن به هدف.اما نکته دوم که مهم‌تر نیزهست، توجه به رشد وتهدید نکردن آزادی دیگران توام با آزادی و رشد خود است. با این توضیح، بسیاری از فعالیت‌های به‌ظاهر آزادانه زیر سوال خواهندرفت؛ به عنوان مثال اگر تحصیل وابسته به سرمایه‌ی مالی شود مانع از رشد افراد بااستعداد ولی بی‌بضاعت خواهد بود.محدودکنندگان آزادی«آزادی خود محدودکننده آزادی است.»خود آزادی با تعاریف آن، جلوی بی‌قانونی، بی‌مرزی و بی‌بندی را خواهد گرفت.وقتی آزاد انسانی است که درچهارچوب بگنجد.به همین دلیل شهری که در آن بی قانونی باشد، از شهری که قوانین بدی دارد بدتراست،و اگر در جایی انجام ندادن قانون مرسوم شود این شهر به انحطاط خود نزدیک می‌شود.نگاه دوباره به یک مسئلهچندهفته‌ای از اهانت رئیس‌جمهور فرانسه به پیامبر اسلام به بهانه‌ی آزادی بیان می‌گذرد.حال که هیجانات دراین باره خوابیده است بهتر است نگاهی دوباره به موضوع داشته‌باشیم.به عقیده ما مسلمانان پیامبر کامل‌ترین انسان از بدو خلقت تا آخرالزمان است و این یعنی اوست فردی که تمامی استعدادهای خویش را به عرصه ظهور رسانده است. اما وجه دیگری از پیامبر کمک او به رشد و پرورش سایر انسان‌هاست. حتی این دایره ازعرصه مسلمانان فراتر رفته و به ایشان لقب «رحمه للعالمین» داده‌اند. للعالمین یعنی نه تنها برای مسلمانان بلکه برای تمامی جهانیان. پس میتوان گفت پیامبر یکی از مخازن و مظاهر کامل رشد همه‌جانبه است.طبق تعریف آزادی ما اجازه نداریم مانع رشد دیگران شویم. حال به همین بهانه اجازه داریم به یکی از مخازن و مظاهر رشد توهین کنیم؟پارادوکس عجیبی‌ است.نگاه به مسئله پوششبه عنوان یک مسلمان ایرانی ممکن است به تناقض ظاهری که میان انتخاب پوشش و قانون حجاب وجود دارد برخورده‌باشید. حجاب و پوششی که حکومت و حتی دین بر ما اجبار کرده‌است.ابتدا به مسئله حجاب بپردازیم. آیا با وجود آیه «لا اکراهه فی الدین»این تناقض و اجبار قابل دفاع است یا خیر؟مثالی بزنیم. فرض کنید رتبه کنکور شما به گونه‌ای است که می‌توانید بین دانشگاه‌های برتر تهران انتخابی داشته باشید.با توجه به شرایط خویش، دانشگاه خود را برمی‌گزینید.حال شما دانشجوی آن دانشگاه هستید.در این دانشگاه قانونی وجود دارد که محدودیت تعداد ترم(سال‌های مجاز تحصیلی)به شما خواهد داد.شما به خاطر انتخابی بودن دانشگاه نمی‌توانید این قانون را اجرا نکنید.انتخاب هر سیستمی نیز همین‌گونه است.پس از ورود به هر سیستم،دانشگاه، دین و مذهب، و...نمیتوان قوانین آن را انتخابی اجراکرد.حجاب نیز از همین دسته احکامی است که در داخل سیستم و برای هر فرد مسلمان مشخص و معین است.درقانون اساسی کشور ما و به عنوان یک کشور با حکومت اسلامی، این حکم نیز توسط حاکم اسلامی(شورای نگهبان و مجلس شورای اسلامی)به صورت یک قانون درآمده واجرای آن برای تمامی ساکنان آن الزامی است.در این جامعه ممکن است تعدادی غیرمسلمان نیز حضور داشته باشند.این افراد چون شهروند جمهوری اسلامی هستند ملزم به اجرای قوانین آن هستند هرچند به آن اعتقادی نداشته‌باشند.تمامی قوانین نیازی به اعتقاد ندارند.مثلا قوانین راهنمایی و رانندگی.اما باید اجرا شوند تا جامعه سالم بماند.هرچند اجرای همراه با اعتقاد باعث می‌شود بهره اخروی هم داشته‌باشد.نگاهی دوباره به پوشش وحجاب،پوشش؛فردی یا اجتماعی؟یکی از دوگانه‌های غلط زندگی ما همین است.یک موضوع یا فقط فردی است یا فقط اجتماعی؟نمی‌تواند شامل هردو باشد؟تصمیم یک نخبه برای انتخاب رشته آینده خویش در دایره امور فردی اوست که اگر درست انجام شود باعث کمک به اجتماع خواهد شد.پس مسئله اجتماعی نیز هست.حجاب و پوشش نیز از همین دسته مسائل است که تاثیر خودرا براجتماع خانواده و خود فرد نیز می‌گذارد.آسیب‌شناسی حجابپوشش در دسته‌بندی رفتارها قرار می‌گیرد.هر رفتار اصیل، تکرار شونده و ریشه‌داری برای اجرا نیاز به سه قدم دارد:۱)پذیرش مبانی عقلی،۲)ارتباط قلبی و احساس خوشایند نسبت به انجام آن،۳)عمل و انجام رفتار.در آسیب‌شناسی بحث حجاب می‌توان گفت در هر سه جنبه ضعیف عمل‌کرده‌ایم.نه در خانواده‌ها به خوبی مبانی فکری آن آموزش داده‌می‌ شود نه در مراکز عالی و مدارس.در ارگان‌های مربوطه(مثلا صدا و سیما) الگوهایی با حجاب برتر که به فعالیت‌های سیاسی،اجتماعی،فرهنگی،علمی،ورزشی و...خود ادامه داده‌اند و موفق هم شده‌اند معرفی نمی‌شوند و حتی در مقام عمل پیداکردن لباس مناسب به پیداکردن سوزن در انبار کاه می‌ماند.ریشه‌های حجابهمه ما در وجودخود از تذکر بیزاری می‌جوییم.این به خاطر وجود حیا در فطرت انسانی ماست.حیا همچون ملکه‌ای است که در وجود تک‌تک ما قرار دارد و با هر تذکر غرور او می‌شکند.حیا باعث می‌شود ما درمسائل قانونی و عرفی از مرزها تخطی نکنیم.یکی از مظاهر هزارگانه حیا،حیا در عفاف است.عفاف دخود نیز پنج بخش دارد:یک)پوشش،دو)راه رفتن،سه)نگاه کردن،چهار)صحبت کردن،پنج)آرایش کردن و آراستن خویش.برای حل مشکل حجاب نمی‌توان از ابتدا با خود حجاب روبه‌رو شد، زیرا آن معلول یکسری علت‌هاست.و قبل از آن باید ریشه‌های حیا در جامعه را تقویت نمود که خود نیز متنی جداگانه‌ای می‌طلبد .با نگاهی به سخنان دکتر علی غلامی