نمادهای یک آشیانه در کنام

مریم‌تاواتاوکتاب "کنام" نوشته سعید کاویانپورنویسنده یادداشت : مریم تاواتاوچاپ شده در روزنامه سازندگی در تاریخ 1399.03.25یک ساختمان قدیمی بر اثر مرور زمان و بی توجهی ساکنین ، فرسوده شده و نیاز فوری به بازسازی دارد. بخشی از اهالی ، موافق تخریب کلی ساختمان و ساخت یک بنای جدید هستند و عده ای خاص ، مخالف . کُنام ، داستان اهالی این مجتمع است که به واسطه این بنا در تقابل و کشمکش با یکدیگر قرار گرفته¬اند .داستان ، ظرف مکانی مشخصی دارد و اتفاقات ، حول یک قلمروی خاص یعنی ساختمانِ محل زندگی ساکنین ، پیش می رود . انتخاب ِ نام خاص کتاب یعنی کنام به معنای آشیانه ، نقطه آغازین استفاده از نمادگرایی در این کتاب است .کنام ، داستان آدم هایی است که هریک سعی دارند در بستر یک آشیانه ، آرامش بیابند ؛ کسی از طریق موافقت با تخریب آن و دیگری با اصرار بر نگهداشتن خانه در شکل فعلی . بزرگ ترین واحد ساختمان ، متعلق به دختری به نام آذر است که به دلیل مسایل روحی ای که در گذشته از سرگذرانده و به صورت ویژه به خاطر درگیری با پدرش تبدیل به انسانی متفاوت شده که در بیشتر موارد سعی دارد مردها را اسیر خودش کند و نیمه راه ، تشنه برشان گرداند . سنخیت نداشتن رفتارهای او در حتی در گفتار با سایر ساکنین و حرف هایی که پشت سرش می زنند ، موجب اختلافش با همسایه هاست ؛ این اختلاف در زمانی که آذر راضی به تخریب آپارتمانش که به او ارث رسیده نمی شود ، به اوج خود می رسد . او که واحد خود را بازسازی کرده دردسر مکانی کمی دارد و بیشتر به عیش و نوش هرشبه خود ، مشغول است ، با شاهین ، پیمانکار خانه ، دعوای شدیدی می کند .اصل روایت کتاب از زبان شاهین است . روایتی که زاویه دید آن به شکل متفاوتی داستان را جلو می برد. انگار اتفاقات برای شخصیت اصلی داستان از زبان دو نفر شکل می گیرد . شاید اشاره ای است به وجود یک مشکل روانی که چند شخصیت در کالبد یک نفر زندگی می کنند و شاید تلاشی برای ساخت نوع خاصی از بیان روایت ، محسوب شود . اگرچه سیر تکراری این مدل گفتار در بعضی جاهای کتاب ، زیاده به چشم می آید و به نوعی باید به برعکس سازی کلیشه¬های ساخت زاویه دیدهای این گونه پرداخت تا تازگیِ نوع روایت همچنان برای مخاطب باقی بماند و مرور یک اتفاق واحد از زبان دونفر در یک لحظه ، خواننده را خسته نکند .نویسنده با هوشمندی در مواردی سعی در نمادسازی داشته است . خصوصا که با ناامن شدن گام به گام خانه و فضای فیزیکی اش ، انگار به مرور ، آرامش آدم های ساختمان هم بیشتر از هم پاشیده می شود. همسایه ها هر یک با خلق و خو و فرهنگ خاصشان ،نماینده اقشار مختلفی از جامعه هستند که درگیری های مختلفی در زندگی دارند و با ابزارهای متفاوت فکری سعی در فرونشاندن این مشکلات دارند . تصمیم برای تخریب خانه ، به عنوان یک نقطه مشترک که منافع همسایه ها در آن درگیر است ، اوج مناقشات کنام است . جایی که هر یک از واحدها با تأسی به مرام و مسلک خاص خود سعی دارند از بلای تخریب خانه و آتش مشکلات شخصی شان جان سالم به در ببرند . در این راه ، الگوهای خاص فکری آنها منجر به تضاد با هم می شود .آذر نماد اشخاصی در جامعه است که درون پریشان خود را با ژست های روشنفکرانه و نگاه از بالا به پایین پنهان نمی کند . او ویترینی برای نمایش تصویر اتوکشیده از خود نساخته ؛ حتی عقده هایش را صریح بیان می کند و می گوید که نتوانسته هنوز با گذشتۀ رابطۀ سرد خانوادگی اش در این خانه کنار بیاید . رابطه ای که سرمای آن ، تمام جوانی این دختر را به زندگی ای بی روح تبدیل کرده است . برگ برنده آذر در صداقت اوست . او از گروه کسانی است که به واسطه متفاوت بودنشان با بقیه ، به راحتی در جامعه مورد قضاوت قرار می گیرند . انگار پناهگاهی است برای دیگرانی که می خواهند با نشان دادن امثال آذر به یکدیگر ، زشتی شخصیت خود را به فراموشی بسپارند ؛ سپر بلای کسانی که طوری درباره او قضاوت می¬کنند که انگار تمام کوتاهی ها و مشکلات جامعه نتیجۀ نحوه برخورد امثالِ آنهاست . اگرچه آذر در ابتدا مخالفت خود را با تخریب اعلام می کند و به نظر مشکل اصلی ساختمان ، حضور اوست اما با برملا شدن روابط خاص تر همسایه ها مشخص می شود که او تنها یک قربانی است . حکایت همیشگی کسانی که دستاویزی هستند تا دیگران با هدایت توجه افکار به سمتشان ، موضوع اصلی یک ماجرای مهم تر را به فراموشی بسپارند . آذر از قشری است که نهایتا تمام کاسه کوزۀ کاستی های جامعه برسر آن ها شکسته می شود در حالی که گرداننده اصلی عروسک خیمه شب بازی در این معرکه ، کس دیگری است .شاید جهان امروز بیشتر از مدعیان روشنفکری و ادا درآورانِ فرهنگ ، احتیاج به آدم هایی واقعی دارد ؛ انسان هایی که برای انتقام دردهایی که از سر گذرانده¬اند ، رد خشونت و زجر را بر روح دیگران باقی نگذارند . عرصه ادبیات ، جایگاه کلام است و عرصه زندگی ، محل عملی کردن کلمات داستان هایی که در بین کتاب ها به درستی مسیرشان ایمان آورده ایم .تبحر "سعید کاویانپور" در دیالوگ نویسی پوشیده نیست ، خصوصا وقتی این مهارت را ویژه صرف شخصیت اصلی داستان کرده اما شاید با توجه به تعدد شخصیت های کتاب ، این قدرت¬نمایی مستقیمِ گفتگو در پاره ای موارد ، غلظت بیشتری گرفته که نیاز به تعدیل دارد . در واقع اگر نحوه چینش توصیفات و دیالوگ ها را در داستان بررسی کنیم ، به نوعی توازن در توزیع هم دیالوگ و هم توضیح و توصیف نیاز است . درست مانند زندگی واقعی ، جایی که گاه اعتبار کلام از سکوت می آید . آن جا که کلمات و عهد و پیمان هایی که بر پایه مکالمه دو شخص به وجود می آید هم بهتر است تناسبی داشته باشد تا فرصتی برای کشف ، شهود و حتی شاید محلی برای ایجاد امکانی از پذیرشِ به وقوع نپیوستن وعده ها وجود داشته باشد .شروع کتاب ، طوفانی است . جذابیتی را وعده می دهد که مخاطب انگیزه پیدا می کند زودتر به انتهای کتاب برسد . خرده روایتهای داستان ، به عنوان جریان¬ساز اصلی ، قصه را پیش می برند.اگرچه سرعت نسبتا پایین روایت ، ریتم کندی به قصه داده است ، اما مفهوم کلیِ تنهایی انسان مدرن حتی آن جا که آشیانه اش را در شلوغی سایر آدم ها بنا کرده ، به چشم می آید . کنام ، دعوتی است به شکستن این عادت که قرار نیست تمام آدم ها هم اندازۀ معیار و خط کش زندگی آحاد افراد جامعه باشند .