من اگر بهتر شوم تب‌دار ماند بسترم

(رابطۀ بین بیماری و نویسندگی)نویسندگی به اندازۀ کار در معدن سخت نیست، اما عمر نویسنده‌جماعت بیشتر پشت میز و در حال نوشتن سپری می‌شود و به همین دلیل کم‌تحرک ماندن، خیلی از نویسندگان معروف در طول تاریخ به دلیل نوشتنِ زیاد دچار بیماری شده‌اند.در مورد آنتون چخوف، یکی از بزرگترین استادان داستان، می‎دانیم که در ۴۴سالگی از سل درگذشت. در مورد علت ابتلای چخوف به سل، مؤثرترین عامل فقر شدید او بود. چخوف در دوران دانشجویی مجبور بود شبها تا دیروقت در اتاق سرد و نمورش کار کند و این کار، داستان نوشتن برای مجلات مختلف بود. این‌طوری باسیل سل از همان جوانی در ریه‌های او جا خوش کرد و در آن روزگار هم چون آنتی‌بیوتیکی در کار نبود، سل خیلی راحت جانِ مبتلایان را می‌گرفت. همان‌طور که فرانتس کافکا هم گرفتار شد. ظاهراً اوضاع مالی نویسندۀ «مسخ» و «محاکمه» هم چندان تعریفی نداشته و کافکا بعد از کار روزانه، تازه از ساعت ۱۱ شب شروع به نوشتن می‌کرد و بسته به توانش در آن شب تا ۳ و گاهی ۶ صبح کار می‌کرد و فقط یکی دو ساعت وقت استراحت داشت. جورج اورول هم سل داشت و بیماری‌اش در ساعات کار مداوم روی «درود بر کاتولونیا» و «۱۹۸۴» تشدید شد. طوری که ۱۲کیلو وزن کم کرد و دو ماه آخر نوشتن «۱۹۸۴» را به‌طور کامل بستری بود.البته همیشه هم ماجرا این قدر دراماتیک نبوده. بالزاک، به قهوه اعتیاد داشت چون باعث می‌شد بیدار بماند و داستان‌هایش را بنویسد. به‌علاوه بالزاک معتقد بود قهوه موجب فوران خلاقیت ادبی می‌شود. اصرار بر خوردن قهوۀ سرد و با شکم خالی، عاقبت سلامتی او را به خطر انداخت. خود بالزاک مقاله‌ای با عنوان «لذات و دردهای قهوه» نوشته و گفته روش خودش برای نوشتن داستان را به همه پیشنهاد نمی‌کند چون یک بار که به دوست لاغراندامی چنین پیشنهادی کرد، اصلا عاقبت خوشی نداشته و با کافئین مسموم شده.یک نکتۀ دیگر از رابطه بین ادبیات و بیماری، کمکی است که امراض نویسندگان به جریان نوشتن و آفرینش هنری کرده است. مثلاً در شرح احوال برام استوکر، نویسنده ایرلندیِ خالق «دراکولا» آورده‌اند که تا هفت‌سالگی به نوعی معلولیت مادرزادی مبتلا بود که راه رفتن را برایش سخت می‌کرد. این بیماری و همین‌طور نیازش به کمک دیگران در زندگی، چنان تأثیری روی ذهن او گذاشت که بعدها خواب ابدی و رستاخیز مردگان، به دو مفهوم کلیدی در داستان دراکولا تبدیل شد. یا فئودور داستایوفسکی، نویسنده برجستۀ روس خودش از جوانی مبتلا به بیماری صرع بود و بعداً تجربه‌های شخصی‌اش از حملات صرع را به شخصیت‌های فرعی رمان‌هایش داد، مثلاً در «برادران کارامازوف» شخصیتی به نام اسمردیاکوف مصروع است. امیلی برونته، خالق «بلندی‌های بادگیر» و خواهر وسطی از خواهران رنگ‌پریدۀ برونته را هم حالا می‌دانیم که مبتلا به سندرم آسپرگر بوده است. چون بسیاری از خصوصیات شخصیت‌های داستان امیلی برونته از جمله هوش بالای آنها، عدم تمایل‌شان به خروج از خانه، معذب بودن‌شان در فضاهای اجتماعی و خشم ناگهانی آن‌ها، همگی از نشانه‌های این سندرم هستند. اما یکی از جالب‌ترین حالات مرضی که در آفرینش ادبی هم ممکن است نقش داشته باشد، حالت تب، بله همین تب معمولی است. تب خودش یک بیماری مستقل نیست و جزو علائم بیماری‌ها دسته‌بندی می‌شود. نکته جالبی که عرض شد اینجاست که همین تب، تا وقتی که به درجات شدید نرسیده و کار بیخ پیدا نکرده، به شاعر و نویسنده کمک می‌کند. تب باعث نوعی التهاب در بدن و از جمله در سلول‌های مغزی می‌شود. در نتیجۀ التهاب گردش خون بیشتر و شدیدتر می‌شود. بنابراین مغز پرکارتر می‌شود ولی این پرکاری به نوعی متفاوت از حالت عادی است. اینکه سهراب سپهری گفته: «دیده‌ام گاهی در تب، ماه می‌آید پایین/ می‌رسد دست به سقف ملکوت/ دیده‌ام سُهره بهتر می‌خواند» همگی بیانی شاعرانه از همین ویژگی تب هستند. در زمان تب‌داری سهراب، پرنده بیشتر نمی‌خوانده بلکه فعالیت مغزی شاعر بیشتر بوده، قشنگتر هم نمی‌خوانده بلکه روش پردازش نورون‌های مغز شنونده متفاوت از حالت عادی بوده است. چیزی هم که به آن نگاه شاعرانه و ادیبانه می‌گوییم، دقیقاً همین نگاه متفاوت به هستی و موضوعات مختلف است. اینکه در زندگینامه بسیاری از شاعران، از شهریار خودمان تا شکسپیر انگلیسی‌ها معمولاً داستان‌هایی هست که فلان شعر را در حالت بیماری گفت و چنین و چنان، ماجرا همان ماجرای فعالیت مداوم مغزی و عملکرد متفاوت نورون‌های ملتهب است. همین است که نویسندگی و ادبیات را سخت می‌کند، گیریم نه به اندازۀ کار در معدن.