امامت و رهبری شهید مطهری

[ خواجه نصیر الدین ] می گوید: (( وَ هُما مُختَصّانِ بِعَلِیٍّ)) ایندو [ یعنی معصوم بودن و منصوص بودن ] از مختصات علی است. مقصود این است که در این جهت حتی یک نفر اختلاف ندارد که غیر علی منصوص نیست؛ یعنی صحبت این نیست که دیگران می گویند پیغمبر کس دیگری را تعیین کرد و ما می گوییم علی را ، بلکه صحبت این است که آیا پیغمبر کسی را تعیین کرده است که در این صورت غیر از علی کس دیگری نیست، و یا اساساً کسی را تعیین نکرده است؟ همین قدر که بگوییم نصّ و تنصیص لازم و واجب است و پیغمبر بر انسانی تنصیص کرده، آن شخص غیر از علی کس دیگری نمی تواند باشد چون دیگران چنین ادعایی ندارند و بلکه انکار دارند. حتی خلفا مدعی تنصیص نیستند چه رسد به دیگران. اتباعشان هم مدعی تنصیص بر آنها نیستند. بنابراین دیگر بحثی نیست.در مورد عصمت هم همین طور است؛ نه خلفا مدعی عصمت خودشان بودند بلکه صریحاً به اشتباهاتشان اعتراف می کردند ونه اهل تسنن قائل به عصمت آنها هستند چون همانطور که گفتیم مسئله امامت از نظر آنها یعنی حکومت. در مسئله حکومت؛ دیگر مطرح نیست که حاکم اشتباه کند یا نکند. می گویند خیر، اشتباه هم زیاد می کردند، گناه هم مرتکب می شدند ولی در حد یک انسان عادل، در حد انسانی که لیاقت پیشنمازی دارد. بیش از این دیگر برایشان [ مقامی ] قائل نیستند. لهذا این جمله را اهل تسنن هم روایت کرده اند و قوشچی نیز قبول دارد که ابوبکر می گفت:((اِنَّ شَیطاناً یَعتَرینی)) شیطانی هست که گاهی بر من مسلط میشود و مرا به غلط می اندازد. اگر دیدید من کج رفتم، بیایید مرا مستقیم و هدایت کنید. خودش اعتراف می کرد. عمر در مواردی(1) گفت:((لَو لا عَلِیٌّ لَهَلَکَ عُمَرُ)) اگر علی نبود، عمر بیچاره شده بود، هلاک شده بود. اتفاق می افتاد که او حکمی می کرد، بعد امیر المؤمنین او را بر اشتباهش آگاه می نمود و او قبول می کرد. بنابراین این خلفا نه خودشان مدعی عصمت هستند و نه دیگران درباره آنها مدعی عصمت اند.اگر مسئله امامت در این سطح خیلی بالا قرار گرفت، در سطح لطف و عصمت و تنصیص، دیگر غیر از علی اصلاً کسی ادعا ندارد که در این سطح باشد.تا اینجا مسئله شکل کلامی دارد یعنی همانطور که گفتیم از بالا شروع می شود، از این که به همان دلیلی که نبوت، لازم و لطف است، امامت هم باید باشد، تا اخرش که عرض کردم. گو اینکه تا همین جا مطلب خاتمه می پذیرد، ولی بیشتر از این وارد می شویم تا ببینیم آیا در خارج و در عمل هم چنین بوده و پیغمبر بر علی تنصیص کرده است یا نه؟ که از اینجا وارد نصنص می شویم.در اینجا باید مطلبی را عرض کنم و آن اینکه به قول برخی اساساً چرا وارد روشهای کلامی شویم و از بالا شروع کنیم؟ ما از پایین شروع می کنیم یعنی از راه آنچه هست و وجود دارد. متکلمین از آن بالا می آیند تا می رسند به اینجا، ولی اگر ما براساس این مشرب صحبت کنیم، کارمان از اینجا شروع می شود که ما چکار داریم به این حرفها که آیا امامت لطف از جانب خدا هست یا نه که چون لطف است امام باید معصوم باشد و در نتیجه باید تنصیص در کار باشد؟ این باید ها ، تکلیف برای خدا معین کردن است. ما نمی خواهیم برای خدا تکلیف معین کنیم بلکه می رویم دنبال آن چیزی که وجود دارد. اگر پیغمبر تنصیص کرده، همان برای ما کافی است بدون اینکه لطف بودن آن، عصمت و تنصیص عقلاً بر ما ثابت شود. می رویم سراغ اینکه ببینیم اصلاً پیغمبر کسی را تعیین کرده یا نه؟ حال بینیم استدلال هایی که شیعیان در این زمینه می آورند چیست؟ این استدلال ها را ناچار باید به طور سر بسته ذکر کنیم چون این استدلال ها اهل تسنن غالباً یا قبول ندارند که چنین نصوصی باشد( البته انکار مطلق هم نمی کنند ولی می گویند خبر واحد است نه متواتر) و یا معنی و مفهوم آنها را توجیه می کنند و می گویند معنی اش غیر از آنی است که شما می گویید.بررسی نصوصی از رسول اکرم که ناظر بر امامت علی استیکی این است که پیغمبر اکرم خطاب به اصحابش فرمود: سَلِّموا عَلی عَلِیٍّ بِاِمرَةِ المُؤمِنینَ(2)به علی سلام بدهید به عنوان امارت مؤمنان و امیر المؤمنینی . این جمله مربوط به قضیه غدیر است. البته آن جمله حدیث غدیر را علیحده ذکر می کنند. اهل تسنن این جمله را به صورت متواتر قبول ندارند. کاری که علمای سبعه بعد ها کرده اند همین بوده که ثابت کنند این گونه احادیث متواترند. در تجرید بیش از این ذکر نشده و این حدیث، ارسال مسلّم گرفته شده است. شارح ( ملا علی قوشچی ) هم می گوید خیر، ما قبول نداریم که متواتر باشد، یک خبر واحد است، بعضی نقل کرده اند همه نقل نکرده اند.کتابهایی نظیر عبقات و الغدیر کوششان در این است که ثابت کنند این احادیث متواترند. در این دو کتاب، مخصوصاً الغدیر، ناقلان حدیث غدیر طبقه به طبقه از قرن اول تا قرن چهاردهم ذکر شده اند. ابتدا شصت و چند نفر از طبقه صحابه پیغمبر را نام می برد ( البته از کتب اهل تسنن ). بعد، از طبقه تابعین ذکر می کند که از صحابه نقل کرده اند. اینها تقریباً مربوط به قرن اول می شوند. در قرون بعد نیز طبقه به طبقه نقل کرده است. مخصوصاً کاری که در الغدیر صورت گرفته است که از جنبه ادبی قضیه استفاده کرده و این، کار خیلی خوبی است. عبقات و کتاب های دیگر در این زمینه،بیشتر به نقل حدیثی تمسک کرده اند که در هر قرنی چه کسانی نقل کرده اند ولی الغدیر از جنبه ادبی هم استفاده کرده است چون در هر عصری هر مطلبی که در میان مردم وجود داشته باشد شعرا آن را منعکس می کنند. شعرا منعکس کننده آن چیزی هستند که در زمان خودشان هست. می گوید اگر مسئله غدیر مسئله ای بود که به قول آنها مثلاً در قرن چهارم به وجود آمده بود، دیگر در قرون اول و دوم و سوم شعرا این همه شعر درباره اش نگفته بودند. در هر قرنی ما می بینیم مسئله غدیر جزء ادبیات آن قرن است. بنابراین چگونه میتوانیم این حدیث را انکار کنیم؟! و این ، از نظر تاریخی روش خوبی است. ما خیلی از اوقات برای اثبات وجود موضوعی در تاریخ، می رویم سراغ ادبا. می بینیم در هر قرنی همه ادبا این موضوع را منعکس کرده اند. معلوم می شود که این، در زمان انها فکر موجودی بوده است. عبقات نیز گاهی برای یک حدیث یک کتاب نوشته است که در آن، راویان آن حدیث را ذکر کرده و اینکه آیا این راوی درست است یا نادرست، فلان کس گفته درست است و... یک شاخه درخت پرشجری درست کرده که اصلا انسان حیرت می کند از این همه تتبّعی که این مرد داشته است. 1. بعضی که استقصا کرده اند، مدعی هفتاد مورد هستند. در اینکه زیاد است و مورد اتفاق شیعه و سنی، بحثی نیست 2.بحار ، ج 28 / ص 92، روایت 3